Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 421/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-09-02 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: przyznano koszty pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oddalono wniosek w zakresie zwrotu wydatków

SENTENCJA

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 2 września 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku doradcy podatkowego K. M, o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i zwrot wydatków, w sprawie ze skarg R.P. na decyzje Dyrektora Izby Celnej, z dnia 21.05.2013r., nr: [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu, postanawia: 1.) przyznać doradcy podatkowemu K.M. o numerze wpisu [...], wykonującemu zawód w ramach kancelarii "M", znajdującej się we W. przy ul. K.: - wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 9 040,50 zł (dziewięć tysięcy czterdzieści złotych pięćdziesiąt groszy), zawierające podatek od towarów i usług w wysokości 1 690,50 zł ( tysiąc sześćset dziewięćdziesiąt złotych pięćdziesiąt groszy) - kwotę 173,72 zł ( sto siedemdziesiąt trzy złote siedemdziesiąt dwa grosze) - tytułem niezbędnych, poniesionych wydatków, na środki transportu, 2.) w zakresie zwrotu wydatków poniesionych na noclegi oraz wydatków poniesionych na opłatę skarbową od pełnomocnictwa substytucyjnego – wniosek oddalić


UZASADNIENIE

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w sprawach o sygn. akt I SO/Kr 40/13 do I SO/Kr 46/13 postanowieniami z dnia 01.08.2013r. przyznał stronie skarżącej prawo pomocy m.in. w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Na tej podstawie Krajowa Rada Doradców Podatkowych dnia 27.08.2013r. wyznaczyła w w/w sprawach pełnomocnika z urzędu w osobie doradcy podatkowego KM. Akta spraw o sygn. I SO/Kr 40/13 do I SO/Kr 46/13 zostały włączone do akt postępowań prowadzonych pod sygn. I SA/Kr 1175/13 do I SA/Kr 1181/13 .

W dniu 06.11.2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie połączył sprawy o sygn. akt od I SA/Kr 1175/13 do I SA/Kr 1181/13 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą I SA/Kr 1175/13 i oddalił skargi.

Dnia 15.01.2014r. Referendarz sądowy WSA w Krakowie przyznał doradcy podatkowemu wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną w I instancji oraz koszty niezbędnych poniesionych wydatków.

W dniu 05.02.2014r. pełnomocnik wniósł natomiast skargę kasacyjną od w/w orzeczenia.

Na rozprawie dnia 20.01.2016r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, a do akt sprawy dołączony został "załącznik do protokołu rozprawy w sprawie o sygn. I GSK 669/14", w którym K.M. domagał się: - przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy ustalone według norm przypisanych wraz z należnym podatkiem VAT, - zwrotu niezbędnych wydatków w wysokości 50,22 zł, sprecyzowanych w "zestawieniu niezbędnych wydatków pełnomocnika" z dnia 20.01.2016r. Jako te niezbędne, wydatki podane zostały natomiast koszty przelotu z W. do W. w dniu 20.01.2016r. i z W do W w dniu 22.01.2016r. w kwocie 398,80 zł oraz koszt dwóch noclegów w hotelu w W.- w kwocie 1308,63 zł (stanowiącej według wnioskodawcy przelicznik 300 euro.). Łączną kwotę niezbędnych wydatków pełnomocnik wyliczył więc na 1707,43 zł i podzielił ją na 34 (ilość spraw rozpatrywanych przed NSA), co dało mu wymienioną stawkę 50,22 zł.

Przedmiotowy załącznik zawierał ponadto oświadczenie pełnomocnika, iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości lub w części.

W dniu 19.05.2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi pod sygnaturą I SA/Kr 421/16, a do akt sprawy dołączony został "załącznik do protokołu rozprawy w sprawie o sygn. I SA/Kr 421/16", w którym K.M. domagał się: - przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy ustalone według norm przypisanych wraz z należnym podatkiem VAT, - zwrotu niezbędnych wydatków w wysokości 25,57 zł, sprecyzowanych w "zestawieniu niezbędnych wydatków pełnomocnika" z dnia 19.05.2016r. Jako te niezbędne wydatki podane zostały natomiast koszty przejazdu pociągiem z W do WSA w K. i z powrotem w dniu 19.05.2016r., celem stawienia się na rozprawie w kwocie 162 zł oraz koszty opłaty skarbowej od substytucji pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

Łączną kwotę niezbędnych wydatków, w tym przypadku, pełnomocnik wyliczył więc na 179 zł i podzielił ją na 7 (ilość spraw rozpatrywanych przed WSA w Krakowie, w dniu 19.05.2016r.), co dało mu wymienioną stawkę 25,57 zł.

Przedmiotowy załącznik zawierał ponadto oświadczenie pełnomocnika, iż koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości lub w części.

Jednocześnie na rozprawie pełnomocnik substytucyjny doprecyzował, że wyliczoną kwotę jednostkową należy pomnożyć przez ilość spraw – czyli 7.

Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r., poz .718) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.

W niniejszej sprawie wyznaczony pełnomocnik strony skarżącej sporządził skargę kasacyjną i brał udział w rozprawie przed NSA, następnie brał udział w postępowaniu przed WSA w Krakowie (poprzez pełnomocnika substytucyjnego), prowadzonym pod sygnaturą akt I SA/Kr 421/16, po wyroku NSA. Wywiązał się tym samym z powierzonych mu obowiązków. Stąd też zasądzenie wynagrodzenia w tym zakresie jest zasadne.

Artykuł 250 § 2 dopuszcza jednak możliwość obniżenia wynagrodzenia pełnomocnika, w uzasadnionych przypadkach, co stanowi legitymację swoistego miarkowania w tym zakresie. Podkreślić przy tym trzeba, że mimo , iż w normie tej jest mowa o uprawnieniu sądu do obniżenia wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, to w rzeczywistości kompetencję w tym zakresie posiada w pierwszej kolejności referendarz sądowy (M.Jagielska (w:) R.Hauser, M.Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2015, s. 994).

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U z 2011r., nr 31, poz. 153), mówi, że : " zasądzając wynagrodzenie doradcy podatkowego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy doradcy podatkowego, a także charakter sprawy i wkład pracy doradcy podatkowego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia" (§ 2 ust. 2 ). Norma ta stanowi tym samym dyrektywę kierunkową dla ustalenia wynagrodzenia pełnomocnika w konkretnym przypadku.

Niniejsza sprawa jest jedną z wielu rozpoznawanych przez WSA w Krakowie, a później przez NSA. Sprawy ze skarg R.P. dotyczą w przeważającej części określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodów różnych marek, w zależności od postępowania. W konsekwencji powoduje to, że sprawy te są rodzajowo takie same a analiza faktyczno – prawna podejmowanej w nich materii jest oparta o te same mechanizmy interpretacyjne.

Ponadto wynagrodzenie pełnomocnika zasądzone za I instancję skonsumowało niejako uwzględnione okoliczności nakładu pracy doradcy podatkowego i wkładu pracy doradcy podatkowego w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy.

Kolejne wywody pełnomocnika czy powołane ekspertyzy prawne nie stanowią nowego problemu materialnoprawnego, a jedynie uzupełnienie lub doprecyzowanie "starego".

W ujęciu materialnoprawnym problematyka "nakłada" się więc niejako zarówno w przypadku: przed i po wyroku WSA, jak i w przypadku: przed i po wyroku NSA, co właśnie z punktu widzenia przyznania wynagrodzenia pełnomocnika jest istotne, biorąc pod uwagę nakład pracy doradcy podatkowego.

Przy ocenie wysokości wynagrodzenia pełnomocnika trzeba również zwrócić uwagę, że w ramach tej sprawy doszło do jednego stawiennictwa doradcy podatkowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i następnie do jednego stawiennictwa przed WSA w Krakowie.

Wreszcie, wartość przedmiotu sporu ze względu na "ujęcie procentowe" – wymiar podatku, jest wysoka, co z kolei decyduje proporcjonalnie o wysokości wynagrodzenia pełnomocnika, w ramach odpowiednich przedziałów wymienionych w powołanym rozporządzeniu. Mając natomiast na względzie finansowy interes Państwa należy zwrócić uwagę na ten aspekt, ustalając wynagrodzenie pełnomocnika. Państwo bowiem występuje jako gwarant praworządności, zasad poszanowania prawa wszystkich swoich obywateli – także tych ubogich. Musi więc dysponować posiadanymi środkami, z jednej strony w ramach obrony wspomnianych wartości, ale z drugiej powinno czuwać, aby wydatki na te cele były współmierne i adekwatne do cen tego rodzaju usług w ujęciu obiektywnym a nie tabelaryczno – przedziałowym, jak ma to miejsce w cytowanym rozporządzeniu.

Skarb Państwa występuje bowiem najpierw w przypadku wyznaczenia a później wypłaty wynagrodzenia pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu, jako zleceniodawca. Umocowany jest do tego zasadą m.in opiekuńczości, realizującą się poprzez zapewnienie stronie prawa do sądu ale i koniecznością działania dla dobra obywateli. Stąd też wysokość zapłaty za to zlecenie powinna odzwierciedlać zarówno wkład pracy, jak i wartość rzeczywiście wykonanej pracy, ocenianej oczywiście wieloaspektowo, ale przy pomocy obiektywnego miernika staranności.

Zaznaczyć przy tym trzeba, że prezentowana wykładnia zagadnienia miarkowania w kontekście aspektu fiskalnego nie stoi w sprzeczności z w/w rozporządzeniem a ma charakter doprecyzowujący jego treść, w tym konkretnym przypadku, który oceniać należy z uwzględnieniem zasady sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego, wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z p. zm.).

W związku z tym orzekający przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną stronie z urzędu w wysokości 25% należnej stawki ustalonej w oparciu o Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U z dnia 11 lutego 2011r., nr 31, poz. 153 ), przy zastosowaniu art. 250 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r., poz .718).

Obliczając przedmiotowe wynagrodzenie wziąć trzeba na początku pod uwagę, iż niniejsza sprawa de facto składa się z siedmiu spraw o sygn. akt od I SA/Kr I 1175 do 1181/13. Połączenie ich miało bowiem charakter techniczny i służyło realizacji zasady ekonomii procesowej (por. postanowienie NSA z dnia 08.05.2007r. , sygn. I FSK 457/07; postanowienie NSA z dnia 10.06.2008r. , sygn. I FZ 231/08, postanowienie NSA z dnia 08.07.2009r. , sygn. I FSK 953/09, postanowienie NSA z dnia 24.02.2011r. , sygn. I FSK 1468/10,wyrok NSA z dnia 01.04.2010r. , sygn. II OSK 2060/09).

W związku z tym za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym "bazowa" stawka ustalona w oparciu o § 3 ust. 2 pkt. 1) w zw. z § 3 ust. 1 pkt. 1) lit e , w/w rozporządzenia – dla spraw o sygn. akt I SA/Kr 1175 -1181/13 wynosi 12 600 zł [ 7 spraw x (75% z 2400 zł) = 12 600 zł].

Wynagrodzenie w tej materii po miarkowaniu wynosi więc 3 150 zł. [25 % z 12 600 zł = 3 150 zł].

W związku z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, dotyczącą konieczności przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu również za postępowanie prowadzone ponownie przed WSA, po wyroku NSA uchylającym orzeczenie sądu I instancji i przekazującym mu sprawę do ponownego rozpoznania (por. postanowienie NSA z dnia 12.02.2009r., sygn. akt II FZ 38/09, postanowienie NSA z dnia 01.09.2011r., sygn. akt I OZ 613/11, postanowienie NSA z dnia 27.04.2012r., sygn. akt I OZ 281/12, postanowienie NSA z dnia 17.09.2012r., sygn. akt II FZ 753/12, postanowienie NSA z dnia 25.03.2013r., sygn. akt I FZ 1/13) orzekający przyznał pełnomocnikowi wynagrodzenie za ten etap postępowania.

"Bazowa" stawka ustalona w oparciu o § 3 ust. 1 pkt. 1) lit e , w/w rozporządzenia – dla spraw o sygn. akt. akt I SA/Kr 1175 -1181/13 wynosi zatem 16 800 zł [ 7 spraw x 2400 zł = 16 800 zł].

Wynagrodzenie za udział w ponownym postępowaniu przed WSA, po miarkowaniu wynosi więc 4 200 zł [ 25% z 16 800 zł = 4 200 zł ].

Łączne wynagrodzenie pełnomocnika stanowi zatem kwotę 7 350 zł (3 150 zł + 4 200 zł = 7 350 zł) i zostało ono podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług, ustaloną w oparciu o art. 41 ust. 1 i art. 146 a pkt 1) ustawy o podatku od towarów i usług z dnia 11 marca 2004 r. ( t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 710 z p. zm.) w zw. z § 2 ust. 3 w/w rozporządzenia i wynoszącą w tym wypadku 1 690,50 zł.

W kwestii natomiast zwrotu "niezbędnych, udokumentowanych wydatków", wyliczonych przez doradcę podatkowego, rozróżnić należy trzy zagadnienia: jedno dotyczące kosztów transportu – przelotu, przejazdu, na rozprawę przed NSA i WSA (stosowna faktura za przelot w aktach o sygn. I SA/Kr 493/16, k.a. 292 ); drugie dotyczące kosztów noclegu (stosowna faktura w aktach o sygn. I SA/Kr 493/16, k.a. 294) oraz trzecie dotyczące zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa substytucyjnego.

Niewątpliwie co do zasady koszty przejazdu na rozprawę zaliczyć należy do wydatków niezbędnych doradcy podatkowego, w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt. 2) w/w Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, które poniósł w związku z wykonywaniem pomocy prawnej z urzędu (wyrok NSA z dnia 12.02.2013r., sygn. akt II FSK 1620/11, postanowienie NSA z dnia 26.07.2012r., sygn. akt II GZ 252/12).

Kwestią sporną może tutaj być ich wysokość uzależniona od rodzaju środka transportu. W kontekście jednak znacznych wahań cen biletów kolejowych na tej samej trasie, nawet w przeciągu jednego dnia, oraz powszechności połączeń lotniczych i stosunkowo niedużych różnic w cenach biletów lotniczych na trasach wewnątrzkrajowych, w porównaniu z innymi środkami transportu, zgodzić się trzeba, że koszty przelotu samolotem mogą być uznane za w/w wydatki. Oczywiście decydująca, w każdym przypadku będzie cena takiego połączenia - eń (por. też postanowienie SN z dnia 20.04.2011r. , sygn. akt I CZ 22/11, postanowienie SN z dnia 25.10.2012r. , sygn. akt IV CZ 109/12.

W rozpatrywanej sytuacji cena przelotu tam i z powrotem wyniosła 398,80 zł i zdaniem orzekającego mieści się w kwotowych ramach "niezbędnych wydatków" poniesionych w związku z dojazdem na rozprawę. Zwrócić bowiem trzeba uwagę , iż biorąc pod uwagę odległość pomiędzy Warszawą a Wrocławiem, koszty podróży samochodem na tej trasie, uwzględniając iloczyn kilometrów i "stawkę za 1 kilometr przebiegu pojazdu" określoną w § 2 pkt 1) lit. b Rozporządzenia Ministra Infrastruktury , z dnia 25.03.2002r. (Dz.U z 2002r., nr 27 , poz. 271) "w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy" wyniosłyby ok. 228,17 zł w jedną stronę (0,8358 zł x ok. 273 km = ok. 228,17 zł), czyli 456,34 zł w dwie strony, plus opłaty za autostradę w łącznej wysokości 72,40 zł (4 x 10 zł = 2 x 16,20 zł = 72,40 zł). Całkowity koszt podróży na tej trasie samochodem wyniósłby więc ok. 528,74 zł., co stanowi kwotę nawet wyższą.

Stąd też przyznanie zwrotu wydatków za oba środki transportu jest zasadne. Za przelot samolotami należna kwota wynosi więc 11,72 zł i jest wyliczona, zgodnie z sugestią pełnomocnika, poprzez podzielenie kosztów przelotów w wysokości 398,80 zł przez 34 sprawy rozpatrywane przez NSA.

Za przejazd pociągiem należna kwota wynosi natomiast 162 zł i obejmuje zgodnie z sugestią pełnomocnika substytucyjnego, po doprecyzowaniu, cenę biletów kolejowych w wysokości 162 zł (2 x 81 zł =162 zł).

Łączne wydatki na środki transportu wynoszą więc w sumie 173,72 zł (11,72 zł + 23,14 zł = 173,72 zł).

Odnosząc się natomiast do wydatków poniesionych na hotel, nie można ich uznać za niezbędne w realiach niniejszej sprawy.

Po pierwsze bowiem przedstawiona kwota noclegu w hotelu odbiega od przeciętnych cen noclegów. Takie bowiem należy brać pod uwagę uwzględniając zwrot kosztów noclegu w ramach pojęcia "niezbędnych wydatków", użytego w w/w rozporządzeniu z dnia 31 stycznia 2011r. Koszt noclegu w ramach w/w wydatków należy traktować jako przypadek szczególny. "Niezbędność" w tym wypadku odnosi się bowiem do konieczności przenocowania pełnomocnika, wywołanej ewidentnym brakiem połączeń komunikacyjnych, ale nie może być utożsamiana z noclegiem, którego koszty przekraczają zwyczajną, przeciętną, wartość noclegu w danym miejscu. Prowadzić mogłoby to do przepłacania przez Skarb Państwa, w sytuacji przyznawania wydatków pełnomocnikowi, poniesionych na nocleg. Pełnomocnik mógłby bowiem żądać przyznania zwrotu wydatków za hotel (-e) o bardzo wysokim standardzie i w gruncie rzeczy wnosić o przyznanie kwot znacznie przekraczających przeciętną wartość za tego rodzaju usługę. Zatem przy przyznawaniu pełnomocnikowi zwrotu tego rodzaju wydatków należy kierować się racjonalizmem, podstawowymi zasadami wiedzy oraz doświadczenia życiowego, tak aby nie naruszać, w sposób oczywisty, interesu budżetu państwa, który przy nieuwzględnieniu tych postulatów, w sposób nieproporcjonalny i nieekwiwalentny wypłacałby koszty koniecznego noclegu pełnomocnika, wybranego przez niego w sposób dowolny. Działanie takie stałoby więc w sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej, która nie tylko musi być brana pod uwagę w stosunku do strony postępowania, ale również w stosunku do sposobu wydatkowania funduszy Państwa na ustanowionego z urzędu pełnomocnika, który w takiej sytuacji staje się "zleceniobiorcą" Skarbu Państwa. Jego wydatki w tym zakresie muszą być zatem ograniczone do pewnego średniego miernika wartości usług w tym zakresie.

Po drugie należy też zauważyć, że nawet gdyby, pełnomocnik zarówno na rozprawę przed NSA, dnia 20.01.2016r., 21.01.2016r. czy nawet i dnia 22.01.2016r. korzystał z linii lotniczych, co dałoby sumę trzykrotnie wyższą od wyliczonej, czyli 1196,40 zł (3 x 398,80 zł = 1196,40 zł), to i tak byłby to mniejszy wydatek, niż wydatek na przelot samolotem (tam i z powrotem) wraz z kosztami dwóch noclegów w hotelu (wycenionymi przez pełnomocnika na 300 euro.), co dało łączną kwotę 1707,43 zł. Dodatkowo wspomnieć tylko wypada, że faktura za pobyt w Hotelu l. w W. wystawiona została na kwotę 1296 zł, a nie na sumę 300 euro !

Nie można też uznać za "niezbędne" wydatki związane z opłatą skarbową od pełnomocnictwa substytucyjnego udzielonego doradcy podatkowemu T.W.. Konieczność tych wydatków nie została bowiem w ogóle przez wnioskodawcę wykazana.

Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w sekwencji, na podstawie art. 258 § 1 i 2, pkt 8) w zw. z art. 250 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 718)