Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 271/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Prawo miejscowe
Skarżony organ: Rada Miasta
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonego aktu
Powołane przepisy: article: art. 50, 151, 134, 141 par. 4, 147
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 59 ust. 2, art. 65
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 55 poz 234
law: Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych.
article: art. 91 ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 142 poz 1591
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 o samorządzie gminnym - tekst jednolity
article: art. 77 ze zn. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie NSA Ewa Makosz - Frymus WSA Bożena Popowska (spr.) Protokolant Sekr. sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 października 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi Związku Zawodowego [...] "[...]" w [...] na uchwałę Rady Miejskiej [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia najniższego wynagrodzenia zasadniczego 1. stwierdza nieważność uchwały nr [...] Rady Miejskiej [...]z dnia [...] r. w sprawie ustalenia najniższego wynagrodzenia zasadniczego dla pracowników nie będących nauczycielami, zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach oświatowych prowadzonych przez Miasto [...] oraz zatrudnionych w Zespole Obsługi przy Wydziale Edukacji Urzędu Miasta [...] w zakresie, w jakim dopuszcza ustalenie miesięcznej kwoty wynagrodzenia zasadniczego poniżej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 roku 2. zasądza na rzecz Skarżącego od Rady Miejskiej w [...] kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego /-/E.Makosz-Frymus /-/M.Dybowski /-/B.Popowska


UZASADNIENIE

Uchwałą z dnia [...] roku nr [...] (dalej – Uchwała) Rady Miejskiej w L. (dalej – Rada) w sprawie ustalenia najniższego wynagrodzenia zasadniczego dla pracowników nie będących nauczycielami, zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach oświatowych prowadzonych przez Miasto L. oraz zatrudnionych w Zespole Obsługi przy Wydziale Edukacji Urzędu Miasta L., Rada na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz.U. 2001/142/1591 – j.t. ze zm., dalej – usg) i art. 12 pkt 11 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. 2001/142/1592 ze zm., dalej - usp) oraz § 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 2005 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U.05.146.1222 ze zm., dalej – rozporządzenie z 02 sierpnia 2005 r.), Rada ustaliła najniższe wynagrodzenie zasadnicze w I kategorii zaszeregowania dla pracowników nie będących nauczycielami, zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach oświatowych prowadzonych przez Miasto L. oraz zatrudnionych w Zespole Obsługi przy Wydziale Edukacji Urzędu Miasta L. (dalej – najniższe wynagrodzenie zasadnicze w I kategorii zaszeregowania) w wysokości 750 zł oraz wyraziła zgodę na ustalenie wartości punktu w tabeli dla poszczególnych kategorii zaszeregowania w wysokości 2,80 zł i powierzyła wykonanie Uchwały Prezydentowi Miasta L., stwierdzając jednocześnie, że traci moc Uchwała nr [...] Rady Miejskiej L. z dnia [...] r. w sprawie ustalenia najniższego wynagrodzenia zasadniczego dla pracowników nie będących nauczycielami, zatrudnionych w przedszkolach, szkołach i placówkach oświatowych prowadzonych przez Miasto L. oraz zatrudnionych w Zespole Obsługi przy Wydziale Edukacji Urzędu Miasta L..

Pismem z dnia [...] r. skierowanym do Wojewody [...] (dalej – Wojewoda) Skarżący - Związek Zawodowy [...] z siedzibą w L. (dalej – Związek Zawodowy, Związek), reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata A.M., zawiadomił Wojewodę o naruszeniu prawa przez podjęcie Uchwały nr [...] z dnia [...] r. i wniósł o podjęcie działań nadzorczych przez stwierdzenie nieważności Uchwały. Skarżący bardzo obszernie wyjaśnił zarzuty, które sprowadzają się do kwestionowania zgodności Uchwały z prawem z uwagi na uchwalenie takich wartości najniższego wynagrodzenia zasadniczego w I kategorii zaszeregowania oraz punktu w tabeli dla poszczególnych kategorii zaszeregowania, które w powiązaniu z postanowieniami Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy z dnia [...] r. dla pracowników nie będących nauczycielami, zatrudnionych w Zespole Obsługi przy Wydziale Edukacji oraz w przedszkolach, szkołach i innych placówkach oświatowych prowadzonych przez Miasto L. (dalej – Układ), mogą powodować sytuacje, w których niektórzy spośród pracowników mogą otrzymywać wynagrodzenie niższe aniżeli przewidują przepisy o wynagrodzeniu minimalnym (ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U.02.200.1679 z późn. zm., dalej – ustawa o min. wynagrodzeniu). Po wtóre Skarżący zarzuca, iż taka sytuacja zmusza pracodawcę do nieuzasadnionego podwyższania kategorii zaszeregowania pracownikom, w celu eliminacji niezgodności z przepisami o wynagrodzeniu minimalnym, co powoduje, iż zróżnicowanie w zakresie wynagradzania narusza przepisy o równym traktowaniu w zatrudnieniu. W tym ostatnim zakresie Skarżący powołuje się na przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. 1998/21/94 ze zm., dalej – kp; Kodeks pracy), w szczególności art. 183a i następne. Ponadto zarzuty dotyczą również naruszenia zasad postępowania administracyjnego w szczególności art. 6 i 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000/98/1071 – j.t. ze zm. – dalej kpa), są one obszernie uzasadnione.

W odpowiedzi na powyższe pismo, Wojewoda pismem z dnia 18 marca 2008 roku opisał stan faktyczny w sprawie wskazując, że zdaniem organu Uchwała jest zgodna z § 2 pkt 2 rozporządzenia z 02 sierpnia 2005 r., argumentując, iż Skarżący nie rozróżnia pojęcia "najniższego wynagrodzenia w I kategorii zaszeregowania" od pojęcia "minimalnego wynagrodzenia" i to jest powodem niesłusznego kwestionowania Uchwały. Powołując przepisy art. 6 ustawy o wynagrodzeniu minimalnym oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 r. (Dz.U.07.171.1209) organ wskazywał, że wysokość wynagrodzenia, która nie może być niższa niż wynagrodzenie minimalne, oblicza się poprzez sumowanie wszystkich składników wynagrodzenia, a ponadto prawnie dopuszczalną jest sytuacja, kiedy pracownik może otrzymywać wynagrodzenia w wysokości 80% wynagrodzenia minimalnego. Organ podkreślił również, że projekt Uchwały został pozytywnie zaopiniowany przez związki zawodowe, w tym przez Związek Zawodowy [...] w L., a nadto nie ma w rzeczywistości miejsca sytuacja, aby którykolwiek pracownik objęty Układem otrzymywał wynagrodzenie mniejsze aniżeli wynagrodzenie minimalne. Decyzję o zaszeregowaniu pracownika do danej kategorii podejmuje pracodawca, który może i powinien w taki sposób ukształtować wynagrodzenie pracowników, aby uwzględniając wartości wskazane w Uchwale, wysokość wynagrodzenia pracownika nie była niższa niż wynagrodzenie minimalne. Reasumując organ uznał, iż nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności Uchwały.

Pismem z dnia [...] roku Skarżący zwrócił się do Rady z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, przytaczając w całości treść pisma z dnia [...] r. oraz uzupełniając je o wykazanie interesu prawnego członków Związku Zawodowego w złożeniu tegoż wezwania.

Uchwałą z dnia [...] roku Rady Miejskiej L. nr [...], Rada po zapoznaniu się z wezwaniem z dnia [...] roku, uzasadniając swoje stanowisko, postanowiła odmówić dokonania zmiany skarżonej Uchwały z dnia [...] r.

Pismem z dnia [...] roku pełnomocnik Skarżącego wniósł skargę na Uchwałę z dnia [...] r. zarzucając:

1. naruszenie przepisów zawartych w Układzie w zakresie zasad przyznawania wynagrodzenia za pracę, które na mocy art. 9 kp są traktowane jako źródła prawa pracy, co narusza zasadę praworządności (art. 6 kpa)

- poprzez ich faktyczne stosowanie sprzeczne z ideą układu, jako swoistej umowy między pracodawcą i pracownikami, co prowadzi do naruszenia przepisu prawa pracy, jakimi są zapisy samego Układu,

- poprzez ukształtowanie wynagrodzenia za pracę w pierwszych czterech kategoriach przewidzianych w Załączniku nr 4 do Układu poniżej najniższego wynagrodzenia przewidzianego ustawą o minimalnym wynagrodzeniu, przez co dochodzi do obejścia przepisów prawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, a czego skutkiem jest również sytuacja, w której lepiej wynagradzani pracownicy doznają nieuprawnionego zmniejszenia ich wynagrodzenia w porównaniu do wynagrodzeń, które otrzymywaliby, gdyby przepisy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę były przestrzegane,

- poprzez wartościowanie stosowanych przez organ administracji publicznej norm prawnych ze względu na wartości pozaprawne,

- poprzez interpretację przepisów prawa, która narusza zagwarantowane konstytucyjnie prawo obywatelskie do uzyskania co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 65 ust. 4 Konstytucji)

2. przepisów normujących równe traktowanie w zatrudnieniu, tj. art. 183b § 1 pkt. 2 kp w zakresie niekorzystnego kształtowania wynagrodzenia za pracę

- poprzez faktyczne zniesienie możliwości dostosowania grupy zaszeregowania w stosunku do konkretnego pracownika,

- poprzez nierówne traktowanie różnych pracowników o tych samych kwalifikacjach w tych samych okolicznościach w grupie sprzątaczek, woźnych, starszych woźnych, woźnych oddziałowych, pomocy kuchennych, dozorców, palaczy, portierów, szatniarzy i pracowników do pracy lekkiej

i wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej Uchwały w myśl art. 147 § 1 ppsa oraz zasądzenie od Rady na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przypisanych. Skarżący wskazał, iż z zawartego Układu (zawierającego przepisu prawa pracy) wynika, iż wynagrodzenie pracowników składa się z kilku składników. Uwzględniając ten stan rzeczy, Skarżący dokonał wyliczenia wysokości wynagrodzenia dla hipotetycznego pracownika z zerowym stażem pracy, uzyskując wartość: [...] zł, którą to kwotę zestawiono następnie z wysokością minimalnego wynagrodzenia, co wykazało, iż nie zostałyby w przypadku takiego pracownika zachowane ustawowe wymogi dotyczące minimalnej wysokości wynagrodzenia. To zaś, pomimo, tego, iż część pracowników objętych Układem i przy zastosowaniu wskaźników wynikających z Uchwały, miałaby wynagrodzenie w wysokości przewyższającej wartość wynagrodzenia minimalnego, nie zmienia faktu, iż przyjęta Uchwała wprowadza stan, w którym nie tylko mogą zostać naruszone normy prawa powszechnie obowiązującego, ale też może w konsekwencji dojść do nierównego traktowania pracowników, narażenia Pracodawcy jednostki samorządu terytorialnego na przegrane procesy w sprawach pracowniczych i konieczność poniesienia w związku z tym znacznych kosztów. Rozwijając szeroko zarzut naruszenia regulacji prawa pracy, nakazujących równe traktowanie w zatrudnieniu, wskazano, iż zaistniała sytuacja wymusza na pracodawcy sztuczne zawyżanie wynagrodzeń celem uniknięcia naruszenia przepisów o wynagrodzeniu minimalnym, w konsekwencji powodując, iż pewne kategorie pracowników będą traktowane korzystniej niż inne (przytoczono art. 183A, 183B, 183C, 183D kp oraz orzecznictwo sądowe). Skarżący odniósł się także do uzasadnienia Uchwały Rady Miejskiej L. Nr [...] z dnia [...] r., odmawiającej dokonania zmiany Uchwały nr [...], odpowiadając na postawione tam zarzuty przeciwko argumentacji Skarżącego. W szczególności Skarżący wskazał, iż wprawdzie Związek Zawodowy pozytywnie zaopiniował zaskarżoną Uchwałę, ale tylko dlatego, że znalazł się w sytuacji "swoistego" szantażu ekonomicznego. Ponieważ, gdyby nie zaakceptował propozycji organu, pracownicy objęci Układem mieliby wypłacane wynagrodzenia na poziomie z [...] r. – bardziej niekorzystnym. Ponadto zgoda taka nie sanuje aktu dotkniętego nieważnością. Odnosząc się do zarzutów organu w kwestii prawidłowości przeprowadzonych przez Skarżącego wyliczeń podkreślono, że Skarżący stoi na stanowisku, iż wszelkie wyliczenia muszą rozpoczynać się od modelowego ujęcia pracownika bez stażu pracy w pierwszej kategorii zaszeregowania. W stosunku zaś do argumentu związanego z możliwością wypłacania przez pierwszy rok wynagrodzenia równego 80% minimalnego wynagrodzenia za pracę przewidzianego ustawą podniesiono, iż nawet jeśli przy wypłacie owych 80% nie dochodzi do naruszenia prawa, to pracodawca ma możliwość zatrudnienia na tak preferencyjnych warunkach tylko przez 1 rok, następnie musi obliczać wynagrodzenie na zasadach ogólnych. Na zarzuty, iż ustalenie najniższego wynagrodzenia w I kategorii zaszeregowania poniżej minimalnego wynagrodzenia za pracę znajduje się także w załącznikach do dwóch rozporządzeń wskazano, że nie zmieniałoby to jednak faktu, że pracownikowi przysługiwałoby odpowiednie wyrównanie, a nadto podkreślono, że w przedmiotowej sprawie sposób szczegółowego wyliczania wynagrodzenia nie wynika z rozporządzenia, ale doznaje konkretyzacji w Ponadzakładowym Układzie Zbiorowym Pracy, który jest formą umowy między pracodawcą a pracownikami i jest przepisem prawa pracy.

Zarzucono również naruszenie art. 6 i 7 kpa.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że Związek zawodowy pozytywnie zaopiniował Uchwałę, ponadto Układ nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa ze wszystkimi tego konsekwencjami dla sprawy, tj. jego naruszenie nie może dawać podstaw do stwierdzenia nieważności. "Z ostrożności procesowej" jednak odniesiono się do zarzutów skargi, podnosząc, że żaden przepis nie nakazuje przyjmowania pracownika w pierwszej kategorii zaszeregowania, a zadaniem pracodawcy jest takie ukształtowanie jego wynagrodzenia z uwzględnieniem wszystkich jego składników, aby nie było ono niższe aniżeli ustawa nakazuje. Zarzucono nieuwzględnienie w wyliczeniach Skarżącego wynagrodzenia z tytułu wysługi lat oraz możliwości ustanowienia wynagrodzenia w wysokości 80% wynagrodzenia minimalnego. Podniesiono też, iż nie można się zgodzić z zarzutami Skarżącego dotyczącymi nierównego traktowania pracowników w zatrudnieniu, ponieważ takim naruszeniem jest właśnie przyznawanie przez pracodawcę różnej wysokości wynagrodzeń pracownikom, którzy wykonują tę samą pracę, np. sprzątaczki. Zaprzeczono naruszeniu art. 6 i 7 kpa.

W piśmie procesowym z dnia [...] r., Skarżący odniósł się do odpowiedzi na skargę.

Pismem z dnia [...] r. Organ poinformował Sąd, iż w wyliczeniach Skarżącego, zawartych w piśmie z dnia [...] r., zawarty jest błąd i zarzut ten uzasadnił.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

1. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 02/153/1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 02/153/1270 ze zm., dalej - ppsa)).

2. Z uwagi na fakt, iż na rozprawie Pełnomocnik Organu podniósł kwestię legitymacji skargowej Związku, a od ustaleń w tym zakresie uzależnione było merytoryczne rozpoznanie skargi, to w pierwszej kolejności Sąd przedstawi swój pogląd w tej kwestii.

Zdaniem Organu, Związek "nie wykazał interesu prawnego, który uprawniałby do wniesienia skargi", i "jest to interes hipotetyczny." Przede wszystkim należy wskazać, że przesłanki dopuszczalności skargi Sąd bada z urzędu. Postępowanie sądowoadministracyjne może być wszczęte jedynie na żądanie pochodzące od legitymowanego podmiotu (art. 50 ppsa). W myśl art. 1 § 1 zd. 1 ppsa, "Uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny." Jest to tzw. legitymacja materialna (patrz np. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LexisNexis Warszawa 2006, wyd. 2. s. 133). Interes prawny podmiotu wnoszącego skargę do sądu przejawia się w tym, że działa on bezpośrednio we własnym imieniu. W doktrynie raczej powszechny jest pogląd, że interes prawny we wniesieniu skargi stanowi nową kategorię interesu prawnego w prawie administracyjnym. M. in. wskazuje się, że istotę interesu prawnego "stanowi żądanie oceny przez sąd administracyjny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z obiektywnym porządkiem prawnym." (patrz j. w. s. 134-135). Interes prawny istnieje wtedy, kiedy można wskazać przepis prawa materialnego, z którego można wywieść dla danego podmiotu określone prawa lub obowiązki.

Zdaniem Sądu, interes prawny Związku w niniejszej sprawie wynika wprost z Konstytucji RP (art. 59 ust. 2: "Związki zawodowe oraz pracodawcy i ich organizacje mają prawo do rokowań, w szczególności w celu rozwiązywania sporów zbiorowych, oraz do zawierania układów zbiorowych pracy i innych porozumień.") oraz z ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U.01.79.854 j.t. – ze zm., dalej - uzz). Związki zawodowe powołane zostały do reprezentowania oraz obrony praw i interesów pracowników (art. 1 ust. 1 uzz), rozumianych jako "zbiorowy interes pracowników". Warto też dodać, że zadanie to stanowi powinność związków (patrz wyrok SN z 22.09.1999 r., sygn. I PKN 278/99; OSNP 2001/2/42). Kwestia gwarancji wysokości wynagrodzeń dla pracowników jak najbardziej mieści się w zakresie "zbiorowych interesów pracowników." Wobec powyższego uznano, iż Związek jest uprawniony do wywiedzenia skargi w niniejszej sprawie. Wskazują na to także inne elementy formalne dopuszczalności skargi, w tym prawidłowe umocowanie do reprezentowania Strony Skarżącej oraz zgodne z wymogami wezwanie do usunięcia naruszenia prawa.

3. Przed badaniem legalności Uchwały w świetle postanowień Układu w zakresie zasad przyznawania wynagrodzenia za pracę, należy ustosunkować się do stanowiska Organu, iż legalność tego aktu nie może być badana w świetle Układu, ponieważ Układ nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa, lecz źródłem prawa pracy. Zdaniem Organu, zgodnie z treścią art. 91 ust. 1 zd. 1 usg, uchwała organu gminy jest nieważna, jeżeli jest sprzeczna z prawem; prawo zaś należy rozumieć jako źródła prawa wymienione w Konstytucji. Orzekający Skład Sądu nie zgadza się z taką interpretacją pojęcia "prawa" w kontekście niniejszej sprawy. W tej kwestii Sąd podziela poglądy Związku (z uwzględnieniem orzecznictwa i piśmiennictwa, stanowiących wsparcie dla ww. poglądów – k. [...] akt sądowych), przytoczone w odpowiedzi na odpowiedź na skargę. Na funkcję i znaczenie układów zbiorowych pracy wskazuje art. 771 kp: "Warunki wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą ustalają układy zbiorowe pracy, zgodnie z przepisami działu jedenastego (...)". W tym kontekście, a także powołując się na wskazane powyższej podstawy prawne, w związku z ustaleniami w kwestii legitymacji procesowej Skarżącego, Sąd uznaje, iż ww. Układ może stanowić wzorzec badania zaskarżonej Uchwały, oczywiście w kontekście Konstytucji i właściwych przepisów ustawowych.

4. Sąd nie podziela też stanowiska Organu, zarzucającego, że Skarżący nie wskazał konkretnych przepisów, które zostały naruszone. Przede wszystkim podnieść trzeba, iż wymóg legalności oznacza zgodność badanych postanowień z normami prawnymi, stanowiącymi wzorzec, zaś normy prawne nie zawsze wysłowione są wprost w poszczególnych jednostkach redakcyjnych danego aktu prawnego. Zdaniem Sądu, główne zarzuty skargi sformułowane są w sposób zrozumiały, zwłaszcza w świetle wyjaśnień w uzasadnieniu skargi. Należy podkreślić, iż szczególnie akcentowano zarzut wskazujący na ukształtowanie Uchwałą wynagrodzenia za pracę w pierwszych czterech kategoriach przewidzianych w załączniku nr 4 do Układu, poniżej minimalnego wynagrodzenia, przewidzianego ustawą o min. wynagrodzeniu, "przez co dochodzi do obejścia przepisów prawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, (...) czego skutkiem jest również sytuacja, w której lepiej wynagradzani pracownicy doznają nieuprawnionego zmniejszenia ich wynagrodzenia w porównaniu do wynagrodzeń, które otrzymywaliby, gdyby przepisy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę były przestrzegane". W tym ostatnim zakresie wskazano także konkretne przepisy kp.

Uwzględniając powyższe, w tym ostatni cytat z uzasadnienia skargi, w oparciu o materiał zgromadzony w aktach sprawy, także odpowiedź na skargę i odpowiedź na odpowiedź na skargę oraz protokół rozprawy, stwierdzić można, że spór między stronami w istocie sprowadza się do jednej, kluczowej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kwestii. Chodzi o legalność Uchwały w świetle postanowień Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy, w kontekście zgodności z przepisami o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Przy czym Skarżący wyróżnia dwa aspekty owej niezgodności. Jeden – to możliwość ustalenia pracownikowi przez pracodawcę wynagrodzenia miesięcznego, które będzie niższe od minimalnego wynagrodzenia. Drugi aspekt, to możliwość naruszenia zasady równości w rozumieniu kp, w sytuacji, gdy pracodawca, chcąc uniknąć ustalenia wynagrodzenia poniżej minimalnego, zastosuje wyższą kategorię zaszeregowania, pomimo, iż nie wynika to z przymiotów zawodowych pracownika. Zdaniem Sądu, drugi ze sformułowanych zarzutów jest innym ujęciem zarzutu głównego. Skarżący zwraca bowiem uwagę na dwojakiego rodzaju potencjalne konsekwencje prawne zaskarżonej Uchwały. Chodzi o to, że stosując wartości przyjęte w Uchwale, oraz zasady przyjęte w Układzie, może dojść do sytuacji, że albo (alternatywnie) wynagrodzenie dla pracownika będzie określone poniżej minimalnego wynagrodzenia (kiedy zastosowana zostanie, adekwatnie do sytuacji zawodowej pracownika, jedna z niższych kategorii zaszeregowania), albo określone dla tego pracownika wynagrodzenie nie będzie mniejsze aniżeli minimalne, ale nastąpi to w wyniku zaszeregowania pracownika w wyższej kategorii, która nie odpowiada predyspozycjom zawodowym pracownika. W tym drugim przypadku dojdzie do naruszenia zasady równości.

Zdaniem Sądu potencjalna możliwość naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu jest w istocie konsekwencją sytuacji faktycznej, która została ukształtowana przez Uchwalę i Układ, a zatem ma charakter wtórny. Zestawienie bowiem postanowień Uchwały z postanowieniami Układu powoduje, że wobec konieczności respektowania przepisów o wynagrodzeniu minimalnym, pracodawcy musieliby – z naruszeniem zasady równego traktowania – sztucznie zawyżać kategorie zaszeregowania pracowników. A zatem uznać należy, iż faktycznie przedmiotem badania przez Sąd (z uwzględnieniem art. 134 i 141 § 4 ppsa), w zakresie zarzutów Skarżącego jest zarzut naruszenia przez Uchwałę przepisów dotyczących wynagrodzenia minimalnego, nie zaś przepisów dotyczących równego traktowania w zatrudnieniu. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w dalszej części uzasadnienia.

5. Na potrzeby niniejszego postępowania, wobec zarzutów organu, który twierdzi, iż Skarżący utożsamia "najniższe wynagrodzenie zasadnicze" z "minimalnym wynagrodzeniem za pracę" – czemu Skarżący konsekwentnie zaprzecza - wyjaśnienia wymaga aparatura pojęciowa.

a) Kategorię minimalnego wynagrodzenia za pracę określa ustawa o min. wynagrodzeniu, która w art. 6 ust. 1 wskazuje, iż wysokość wynagrodzenia pracownika zatrudnionego w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy nie może być niższa od wysokości minimalnego wynagrodzenia (ustalonego w trybie wskazanym w ustawie). W okolicznościach niniejszej sprawy wysokość tego wynagrodzenia określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 r. (Dz.U.07.171.1209) w wysokości 1.123,00 zł.

b) Pojęcie najniższego wynagrodzenia zasadniczego definiuje § 2 pkt 2 rozporządzenia z 2 sierpnia 2005 r. wskazując, iż przez najniższe wynagrodzenie zasadnicze rozumieć należy najniższe wynagrodzenie zasadnicze, ustalone odpowiednio przez radę gminy, radę powiatu lub sejmik województwa, w I kategorii zaszeregowania, określone w tabeli miesięcznych kwot wynagrodzenia zasadniczego sporządzonej zgodnie z § 3 ust. 3-5 rozporządzenia z dnia 2 sierpnia 2005 r.

c) Z kolei zgodnie z § 3 ust. 3 tego rozporządzenia miesięczne kwoty wynagrodzenia zasadniczego ustala się jako sumę najniższego wynagrodzenia zasadniczego oraz iloczynu liczby punktów, ustalonych dla poszczególnych kategorii w tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do rozporządzenia, i wartości jednego punktu w złotych. Miesięczną kwotę wynagrodzenia zasadniczego określa pracodawca.

Uwzględniając powyższe, wskazać należy na gwarancje, jakie polskie prawo wiąże z wynagrodzeniem za pracę.

Podkreślenia wymaga, iż wynagrodzenie pracowników korzysta z gwarancji konstytucyjnych (art. 65 Konstytucji RP). Konstytucja przesądza, że "minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę lub sposób ustalania tej wysokości określa ustawa." Tą ustawą jest ustawa o minimalnym wynagrodzeniu. Zgodnie zaś z przytoczonym wcześniej art. 771 kp, warunki wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą, ustalają układy zbiorowe pracy.

Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu ma charakter ochronny. Obok funkcji ekonomicznej, polegającej na dostarczaniu pracownikowi środków do życia, instytucja minimalnego wynagrodzenia za pracę spełnia przede wszystkim funkcję socjalną, chroniąc pracownika przed narzuceniem wynagrodzenia, które nie gwarantuje mu minimum egzystencji, a więc jest przejawem wyzysku (z Komentarza L. Lipca – ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, LEX/el 2003) Funkcję gwarancyjną w obu zakresach pełni wspomniany art.6 ust. 1 analizowanej ustawy. Przepis ten formułuje wyraźny i bezwzględny zakaz: "Wysokość wynagrodzenia pracownika zatrudnionego w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy nie może być niższa od wysokości minimalnego wynagrodzenia ustalonego w trybie art. 2 i 4 z zastrzeżeniem ust. 2.

Tak więc, gwarancje minimalnego wynagrodzenia za pracę zakotwiczone są w Konstytucji i precyzują je przepisy ustawowe, zaś wysokość minimalnego wynagrodzenia stanowi dolną granicę, którą respektować muszą zarówno strony układów zbiorowych pracy, określających strukturę i zasady przyznawania wynagrodzenia za pracę, jak i organy samorządowe, uchwalające najniższe wynagrodzenie zasadnicze dla pracowników samorządowych. Z powyższego wynika, że żadne regulacje podustawowe nie mogą tak kształtować wynagrodzenia za pracę, iżby ich zastosowanie w konkretnej sytuacji mogło doprowadzić do tego, że pracownik otrzymałby wynagrodzenie w wysokości poniżej minimalnego wynagrodzenia.

W związku z powyższym, niezbędne jest odróżnianie płaszczyzny stanowienia prawa (uchwalania generalnych reguł postępowania), w której mieści się zaskarżona Uchwała, od płaszczyzny stosowania prawa w konkretnej sytuacji, kiedy to pracodawca określa wysokość wynagrodzenia dla danego pracownika. Według Organu, to na tej ostatniej płaszczyźnie należy przestrzegać, by ustalona kwota minimalnego wynagrodzenia nie została naruszona. W istocie więc Organ chce na pracodawców "przerzucić" odpowiedzialność za związanie wysokością minimalnego wynagrodzenia. Z takim rozumowaniem i stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Zdaniem Sądu, ustalone zaskarżoną Uchwałą wartości najniższego wynagrodzenia w I kategorii zaszeregowania i wartości punktu w tabeli dla poszczególnych kategorii zaszeregowania, nie mogą prowadzić do sytuacji, w których ich zastosowanie mogłoby skutkować naruszeniem ustawowego standardu w postaci minimalnego wynagrodzenia za pracę. Chodzi o to, by postanowienia Uchwały, w związku ze strukturą wynagrodzenia, ustaloną w Układzie, nie tworzyły wzorca dla ustalania wynagrodzeń poniżej minimalnego wynagrodzenia.

To, iż tak właśnie może być, wynika z poniższych rozważań, uwzględniających argumenty stron w postaci konkretnych wyliczeń.

6. Uzasadniając zarzuty skargi, Skarżący przedstawił w skardze, a następnie w kolejnych pismach procesowych wyliczenia wskazujące - jego zdaniem - na trafność tych zarzutów. Z wyliczeniami tymi konsekwentnie polemizował w swoich pismach Organ.

Skarżący w skardze, na potwierdzenie swoich twierdzeń, przedstawił wyliczenie wynagrodzenia pracownika w I grupie zaszeregowania z zerowym stażem pracy (k. [...] akt sądowych). Dodając do wyliczonej kwoty miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego premię w wysokości 20%, uzyskał sumę [...] zł stanowiącą, zdaniem Skarżącego, wynagrodzenie brutto pracownika w I kategorii zaszeregowania z zerowym stażem pracy. Kwota ta w sposób oczywisty jest niższa od minimalnego wynagrodzenia ustalonego na 2008 rok w wysokości 1.126,00 zł.

Organ w odpowiedzi na skargę oraz w piśmie procesowym z dnia [...] r. zarzuca błąd w powyższych wyliczeniach. Polega on – po pierwsze – na nieuwzględnieniu dodatku za wieloletnią pracę (o którym mowa w art. 8 Układu) w wysokości oscylującej pomiędzy 5% a 20%; jego uwzględnienie, w opisanym kazusie, spowodowałoby - przy założeniu 20% wysokości dodatku - wzrost kwoty wynagrodzenia zasadniczego do kwoty [...] zł, która to kwota przewyższa kwotę minimalnego wynagrodzenia ustaloną na 2008 rok (1.126,00 zł). Po drugie – zdaniem Organu – błąd polega również na nieuwzględnienie przez Skarżącego faktu, iż na mocy ustawy o wynagrodzeniu minimalnym pracownik może otrzymywać wynagrodzenie w wysokości 80% minimalnego wynagrodzenia, jeżeli zostaną spełnione ustawowe przesłanki ku temu.

Sąd dopatrzył się błędu tak w wyliczeniu Skarżącej, jak i Organu. Jak wskazuje Układ (art. 9), zasady podziału funduszu premiowego oraz warunki przyznawania i wypłacania premii określa regulamin premiowania (regulamin z dnia [...] r.) z którego wynika, że nie tylko nie jest obowiązkiem pracodawcy przyznanie premii w wysokości 20% wynagrodzenia zasadniczego, ale jej wysokość może być zróżnicowana, a nawet pracownik może być jej pozbawiony. Za błędne należy zatem uznać wyliczenie Skarżącego (w skardze; inaczej już w piśmie z dnia [...] r. ) i Organu, zakładające każdorazowe przyznanie premii w wysokości 20%. W rzeczywistości zatem wynagrodzenie może być faktycznie jeszcze niższe niż wskazał Skarżący w skardze, i niż wskazał Organ, a zatem jeszcze bardziej odbiegające od wysokości minimalnego wynagrodzenia.

Ponadto nie można się również zgodzić z Organem, zarzucającym popełnienie przez Skarżącego obu ww. błędów. Rację ma Skarżący (pismo z dnia [...] r.), że po pierwsze – możliwość obniżenia wynagrodzenia pracownika do 80% wynagrodzenia minimalnego dotyczy z istoty rzeczy wyłącznie pracowników młodych, rozpoczynających karierę zawodową, w przypadku których nie wystąpi czynnik wysługi lat. Ponadto 80% minimalnego ustawowego wynagrodzenia to kwota [...] zł, która również nie zostanie przekroczona, w przypadku wynagrodzenia pracownika w I kategorii zaszeregowania z zerowym stażem pracy i minimalną premią. Po trzecie wreszcie – wprawdzie Skarżący, jak wskazał Organ, błędnie wyliczył wysokość wynagrodzenia z tytułu wysługi lat, to jednak słusznie wskazuje Skarżący, że dodatek za wieloletnią pracę przysługuje tylko niektórym spośród pracowników (tym, którzy legitymują się określonym stażem pracy). A zatem dla wywodu Skarżącego, ta okoliczność pozostaje bez znaczenia, ponieważ w analizowanym przykładzie, mowa o osobie nie legitymującej się żadnym stażem pracy.

Reasumując, należy stwierdzić, iż rozwiązania przyjęte w Uchwale, w związku z postanowieniami Układu, nie gwarantują pracownikom, objętym Układem, minimalnego wynagrodzenia.

7. Stwierdzając powyższe, Sąd jest jednak zdania, iż nie ma wystarczających argumentów, by uznać, jak chce Skarżący, iż Uchwała jest niezgodna z prawem, i wyeliminować ją z obrotu. Argumenty, które za takim wnioskiem przemawiają, są następujące.

Przede wszystkim, Uchwale nie można zarzucić naruszenia przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 02.08.2005 r., będącego podstawą jej uchwalenia, to bowiem nie precyzują żadnych wielkości, które rada gminy zobowiązana byłaby uwzględniać. Tak więc, Uchwała nie jest per se niezgodna z Układem i systemem prawa, na którym się Układ opiera. Nadto, nie bez znaczenia jest też fakt wcześniejszego, pozytywnego zaopiniowania treści Uchwały przez Związek Zawodowy, niezależnie od okoliczności i przesłanek podjęcia takiej opinii. Wreszcie, nie można abstrahować od faktu, iż treść Uchwały uwzględnia, wcześniej zaplanowane w budżecie, wydatki na wynagrodzenia pracowników ( k-[...]). Sąd wziął też pod uwagę skutek, jaki byłby następstwem stwierdzenia nieważności Uchwały, mianowicie obowiązywanie Uchwały wcześniejszej, mniej korzystnej dla pracowników. W efekcie, zdaniem Sądu, ułomność Uchwały nie uzasadnia stwierdzenia jej nieważności w całości lub w konkretnie oznaczonej części.

Wobec powyższej argumentacji, pozostaje ponownie wskazać na ten motyw, z uwagi na który skarga nie zasługuje na oddalenie. Zdaniem Sądu, nie do zaakceptowania jest taka treść Uchwały, która dopuszcza do ustalenia miesięcznej kwoty wynagrodzenia zasadniczego poniżej minimalnego wynagrodzenia za pracę. Innymi słowy chodzi o to, że Uchwała nie tworzy z Układem, kp, Konstytucją RP i z ustawą o minimalnym wynagrodzeniu, spójnego systemu, który gwarantuje pracownikom objętym Uchwałą i Układem, minimalne wynagrodzenie. Sąd, oczywiście, uwzględnia fakt bezpośredniego związania normą - zawartą w art. 6 ust. 1 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu - wszystkich podmiotów, ustalających zasady wynagradzania pracowników oraz pracodawców, ustalających wynagrodzenia dla poszczególnych pracowników. Równocześnie jednak, doświadczenie zawodowe i życiowe orzekającego składu wskazuje, iż podmioty bezpośrednio stosujące prawo, w rozważanym zakresie – pracodawcy, określający wynagrodzenie dla poszczególnych pracowników, uwzględniają w pierwszej kolejności postanowienia szczegółowe, precyzujące, w danym zakresie podmiotowym, reguły generalne. Stąd, słuszne oczekiwanie Skarżącej, że treści zawarte w Uchwale będą spójne z konstytucyjnymi gwarancjami minimalnego wynagrodzenia za pracę. .

Uwzględniając argumenty przedstawione syntetycznie w dwóch ostatnich akapitach, Sąd zdecydował się na orzeczenie o charakterze swoistego kompromisu, sięgając po najlepsze wzorce, jakie stosuje Trybunał Konstytucyjny (TK). Jest to więc orzeczenie o charakterze "zakresowym" i zarazem interpretacyjnym, którego znaczenie poniżej zostanie wyjaśnione.

Mając świadomość wyjątkowej roli, jaką ma do spełnienia TK, i nie uzurpując sobie wiedzy i doświadczenia sędziów TK; w niniejszej sprawie uznano, że są przesłanki, by tak właśnie sentencję wyroku sprecyzować.

Wzięto pod uwagę, że, co prawda, Uchwała nie jest per se niezgodna z Układem i systemem prawa, na którym się Układ opiera, to - jak wynika z wyjaśnień Skarżącego - w praktyce, w indywidualnych przypadkach, jej postanowienia są podstawą określania wynagrodzeń poniżej minimalnego wynagrodzenia, a przynajmniej z taką ewentualnością należy się liczyć. Wskazuje na to doświadczenie życiowe i zawodowe, tak jak i na to, że nie zawsze pracownik, któremu określono wynagrodzenie poniżej minimalnego, będzie wchodził w spór z pracodawcą. Dotyczy to zwłaszcza miejscowości małych, ze znacznym bezrobociem.

W niniejszym wyroku chodzi zatem o to, by takiej praktyce zapobiegać. Intencją wyroku jest więc, by Uchwała była interpretowana zgodnie z Układem i odnośnymi przepisami, nakazującymi, by miesięczna kwota wynagrodzenia zasadniczego nie była niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę (patrz. K. Gonera, E. Łętowska. "Artykuł 190 Konstytucji i jego konsekwencje w praktyce sądowej" Państwo i Prawo 2003/9/3, s.4 oraz odnośnie konsekwencji prawnych orzeczeń zakresowych, w tym interpretacyjnych – J. Mikołajewicz, "Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia Teoretycznoprawne", Wydawnictwo Naukowe UAM, rok 2008, s. 194 – 195). Innymi słowy, chodzi o swoiste dookreślenie postanowień Uchwały, które na poziomie ich interpretacji i stosowania, ma zapewnić określanie wynagrodzeń zgodnie z intencją Układu i norm prawnych, na podstawie których został zawarty.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 147 ppsa, orzeczono jak w sentencji.

/-/E. Makosz-Frymus /-/M. Dybowski /-/B. Popowska

MZ