Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 506/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-08-11 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 255, art. 199, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 252 par. 2, art. 258 par 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 sierpnia 2015r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] marca 2015r. [...] w przedmiocie stypendium dla najlepszych studentów postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska


UZASADNIENIE

Skarżąca A. J. złożyła wniosek o prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Powołała się na nienajlepszą sytuację materialną rodziny, koszty związane z podnoszeniem kwalifikacji w zawodzie nauczyciela oraz utratę pracy przez małżonka. Oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe z mężem. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę skarżącej w wysokości [...] zł miesięcznie. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku wnioskodawczyni podała dom o powierzchni [...] m². Przy czym wskazała, że ma kredyt zaciągnięty na budowę domu. Oświadczyła, że nie ma przy tym żadnych oszczędności, akcji, udziałów i obligacji, czy wartościowych ruchomości.

Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do pełnej sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się do skarżącej, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych.

Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskuje skarżąca i pozostałe osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (mąż, rodzice inne osoby) oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (PIT). Sytuację finansową skarżącej kształtują bowiem dochody i koszty utrzymania wszystkich członków jej rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.

W tym zakresie zwrócono się także o podanie, czy prowadzona jest działalność gospodarcza, jeżeli tak to z jakim wynikiem finansowym. Istotne znaczenie dla możliwości płatniczych skarżącej ma także ustalenie, jakie dochody przynoszą posiadane nieruchomości oraz w jakiej wysokości ponoszone są koszty ich utrzymania.

Następnie wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi dysponuje rodzina wnioskodawczyni i czy istnieją możliwości uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Wezwano także skarżącą do podania jakie posiadają i użytkują samochody, oraz do przedstawienia szczegółowego spisu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania całej rodziny, gdyż wysokość realnie ponoszonych kosztów z tego tytułu wskazuje także na wielkość prawidłowo doręczone skarżącej (k. 22 akt sąd.), do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. W dniu 22 lipca 2015r. z rachunku bankowego skarżącej i jej męża uiszczono wpis od skargi w kwocie 200 zł. (k. 23 akt sąd.).

Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania jej i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a).

Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy.

Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego nie wykazała.

W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni i jej domowników wynika, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżąca swoją postawą uniemożliwiła dokonanie takiej oceny.

Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów.

Jednocześnie podkreślić należy, na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskująca współtworzy gospodarstwo domowe, a ich nieprzedłożenie, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a.

W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawczyni o prawo pomocy, należy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawczyni (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżąca zaniechała udzielania informacji w tym zakresie.

Podkreślić bowiem należy, że z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich członków rodziny uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób z którymi wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich członków rodziny.

Wobec powyższego brak współpracy skarżącej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącej nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów sądowych. Niewystarczające jest bowiem stwierdzenie skarżącej, że małżonek utracił pracę. Przy czym wskazać należy, że skarżąca ostatecznie uiściła wpis od skargi w kwocie 200 zł. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu.

/-/ K. Witkowicz-Grochowska