Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1002/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne: Lotnicze prawo
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 82,87
journal: Dz.U. 2013 poz 1393
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze - tekst jednolity.
article: art. 6,7,8,77,107,138
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki (spr.), Protokolant sekr. sąd. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2018 r. sprawy ze skarg Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] i [...] z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lutego 2017 r. znak: [...] w przedmiocie nakazu usunięcia naturalnej przeszkody lotniczej oddala skargi.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Zaskarżoną decyzja z dnia [...] lutego 2017 r., znak [...] Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego (dalej: "PULC"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") oraz art. 87 ust. 1 w związku z art. 82 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz. U. z 2016 r., poz. 605 z późn. zm., dalej: "Pr. lotnicze"), po rozpoznaniu wniosku z dnia 29 grudnia 2016 r. [...], reprezentowanego przez pełnomocnika r. pr. P. K. oraz z dnia 23 grudnia 2016 r. Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - Nadleśnictwo [...] (dalej: "PGL") działającego w imieniu Skarbu Państwa o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją PULC z dnia [...] grudnia 2016 r., znak: [...] nakazującą zarządzającemu lotniskiem [...] usunięcie będącej zagrożeniem dla bezpieczeństwa ruchu lotniczego przeszkody lotniczej obejmującej grupę drzew oznaczonych w dokumentacji rejestracyjnej lotniska numerem [...], zawierającą się w granicach osnutych na punktach [...], o współrzędnych określonych na mapie stanowiącej załącznik do decyzji, położonej na obszarze działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa w zarządzie PGL - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję PULC z dnia [...] grudnia 2016 r.

Uzasadniając decyzje, PULC wyjaśnił, że na wniosek [...] pełniącego funkcję zarządzającego lotniskiem [...] z dnia [...] maja 2013 r. wszczęte zostało postępowanie o wydanie decyzji w sprawie usunięcia przeszkody lotniczej, ujawnionej w dokumentacji rejestracyjnej lotniska [...] pod numerem [...], znajdującej się w powierzchni podejścia do dróg startowych [...], położonej m. in. w granicach działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]. Decyzją z dnia [...] września 2013 r. znak: [...] stwierdził, że objęty wnioskiem obiekt naturalny stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu lotniczego oraz nakazał jego usunięcie na koszt władającego.

Na skutek wniosku PGL o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. organ podtrzymał swoje poprzednie rozstrzygnięcie. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2015 r. - sygn. akt VII SA/Wa 2001/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ostateczną decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego oraz poprzedzające ją rozstrzygnięcie.

W konsekwencji [...] wystąpił z wnioskiem o zawieszenie postępowania w sprawie, który następnie organ rozpatrzył odmownie postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r., wskazując na kolizję żądania z interesem społecznym, a tym samym na zaistnienie ujemnej przesłanki procesowej z art. 98 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Na skutek zażalenia [...], postanowieniem z dnia [...] października 2016 r., z uwagi na brak normatywnych podstaw, PULC stwierdził niedopuszczalność wniesionego środka zaskarżenia.

Po powtórnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że objęty wnioskiem obiekt naturalny położony jest w [...] w granicach działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], wchodzącej w skład nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa pozostającej w zarządzie PGL, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], zaś PGL złożyło wyjaśnienia w zakresie wieku nasadzeń oraz przedłożyło dokumentację mapową i opis taksacyjny, stosownie do których część przeszkody zawierającej się w granicach osnutych na punktach [...] stanowił drzewostan 92 - 152- letni.

Zgodnie z opisem przeszkody lotniczej przedłożonym przy wniosku przez zarządzającego obiekt przekracza powierzchnie ograniczające w rejonie podejścia do dróg startowych [...] lotniska [...].

Organ ustalił, że obiekt przekraczał powierzchnie ograniczające, a w konsekwencji spełniał przesłanki do uznania go za przeszkodę lotniczą w rozumieniu § 8 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 czerwca 2003 r. w sprawie warunków, jakie powinny spełniać obiekty budowlane oraz naturalne w otoczeniu lotniska (Dz. U. Nr 130, poz. 1192 z późn. zm.), w związku z art. 87 ust. 1 Pr. lotniczego, wyczerpując znamiona zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu lotniczego w rejonie lotniska. Ustalenie to nie było przez strony kwestionowane.

Zgodnie z art. 82 ust. 1 pkt 7 ab initio Pr. lotniczego PULC, w celu zapewnienia bezpiecznej eksploatacji lotniska, zobowiązany był do wydania, na wniosek zarządzającego lotniskiem, decyzji w sprawie usunięcia przedmiotowej przeszkody.

Powołując orzecznictwo organ podkreślił, iż do ponoszenia kosztów usuwania przeszkód lotniczych w pierwszej kolejności zobowiązany jest zarządzający lotniskiem, zaś odpowiedzialność władającego nieruchomością w tym zakresie ma charakter pomocniczy i aktualizuje się dopiero z chwilą naruszenia przezeń zakazu, o którym mowa w art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego, w następstwie czego obciążenie tym obowiązkiem władającego uwarunkowane jest łącznym spełnieniem przesłanek odpowiedzialności za naruszenie zakazu zawartego w ww. przepisie.

Jednocześnie organ wskazał, że podmiot ten nie będzie zobligowany do usunięcia przeszkody, jeżeli powstała ona przed datą wejścia Pr. lotniczego w życie, bowiem przypisanie odpowiedzialności za naruszenie zakazu, o którym mowa w art. 87 ust. 7 w okresie poprzedzającym wejście Pr. lotniczego w życie, godziłoby w fundamentalną ustrojową zasadę nieretroakcji prawa. Z tych względów, oddalając wniosek dowodowy skarżącego, organ wskazał, iż data powstania lotniska była na gruncie niniejszej sprawy okolicznością irrelewantną.

Ponieważ przeszkoda lotnicza powstała przed datą wejścia Pr. lotniczego w życie, jedna z kumulatywnych przesłanek obciążenia władającego obowiązkiem jej usunięcia nie została spełniona, w konsekwencji czego podmiotem, co do zasady, zobligowanym do wykonania decyzji był zarządzający lotniskiem.

Od powyższej decyzji [...] reprezentowany przez pełnomocnika r. pr. P. K. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpiło również PGL, wskazując na niewłaściwe oznaczenie obrębu, w ramach którego ujawniono w ewidencji gruntów działkę nr [...].

W zakresie zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 7 i 77 k.p.a. organ uznał, iż przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sposób należyty, ograniczając podejmowane czynności do przeprowadzania dowodów na okoliczności relewantne z pkt. widzenia rozstrzygnięcia w sprawie, czyniąc tym samym zadość zasadom ekonomiki procesowej. Istotny charakter okoliczności podlegających dowodzeniu podlega ocenie na gruncie art. 87 ust. 1 i 7 Pr. lotniczego, których wykładnia zakwestionowana została przez skarżącego.

Stosownie do stanowiska judykatury odpowiedzialność za usuwanie przeszkód lotniczych spoczywa, co do zasady, na zarządzającym lotniskiem. Przesłanką nałożenia tego obowiązku jest stwierdzenie naruszenia przez władającego nieruchomością, na której przeszkoda jest położona zakazu, o którym mowa w art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego. Aktualność tego obowiązku uwarunkowana jest kumulatywnym spełnieniem przesłanek zawartych w tym przepisie, a to sadzenia i uprawy roślin stanowiących elementy przeszkody lotniczej. Oceny naruszenia zakazu nie można jednak dokonywać w oderwaniu od fundamentalnych reguł ustrojowych, do których niewątpliwe zaliczyć należy zasadę nieretroakcji prawa.

Badanie naruszenia zakazu sadzenia i uprawy roślin powinno ograniczać się zatem do okresu jego obowiązywania, tj. od dnia wejścia Pr. lotniczego w życie.

PULC nie kwestionował istnienia w poprzednim stanie prawnym przepisów normujących postępowanie z obiektami stanowiącymi przeszkody lotnicze, przeto wymaga wskazania, że nie obowiązywały przed tą datą regulacje o randze ustawy o analogicznym do art. 87 ust. 7 zakresie normatywnym. Władający może skutecznie ekskulpować się z odpowiedzialności za naruszenie tego zakazu, wykazując że obiekt powstał przed dniem 17 listopada 2002 r.

Na tę okoliczność PULC przeprowadził, zgodnie z art. 75 k.p.a. dowód z dokumentacji inwentaryzacyjnej drzewostanu, sporządzanej przez władającego w ramach jego ustawowych obowiązków wynikających z prowadzonej gospodarki leśnej.

Za nieuprawnione uznał organ twierdzenie skarżącego, wskazującego na nierzetelność poczynionych na jej podstawie ustaleń. Okoliczność czasu powstania lotniska słusznie bowiem uznana została przez organ za irrelewantną dla sprawy, a w konsekwencji wniosek dowodowy skarżącego, w tym przedmiocie, zasadnie został oddalony. W zakresie wniosku o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentacji rejestracyjnej lotniska oraz z uchwał i raportów Państwowej Komisji Badania Wypadków Lotniczych odpowiednio na okoliczności daty przebudowy lotniska oraz wpływu obecności przeszkody lotniczej na bezpieczeństwo ruchu lotniczego PULC stwierdził, że data powstania lotniska jest organowi znana z urzędu, a ponadto była przedmiotem tezy dowodowej, na poparcie której skarżący przedłożył wyciąg z dokumentacji włączonej następnie do akt sprawy.

Organ nie kwestionował również wpływu istniejących przewyższeń ponad powierzchnie ograniczające na bezpieczeństwo w ruchu lotniczym w rejonie lotniska [...], czego wyraz dał w swoich decyzjach uwzględniających w całości wniosek zarządzającego w zakresie uznania objętych żądaniem obiektów naturalnych za przeszkody lotnicze podlegające usunięciu.

Odnosząc się do zarzutu niewykonalności decyzji, PULC wyjaśnił, iż zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2014 r. - sygn. akt II OSK 466/13 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2014 r. - sygn. akt IV SA/Wa 1888/14. determinujących w tym zakresie kierunki rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, w braku zgody władającego zarządzający może posiłkowo korzystać z instrumentów przymusu, do których należy m. in. instytucja zezwolenia, w drodze decyzji starosty, na czasowe zajęcie nieruchomości w celu wykonania nałożonego przez organ obowiązku, o której mowa w art. 126 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 z późn. zm.).

PULC nie podzielił zarzutu co do uchybienia obowiązkowi recypowania w zaskarżonych decyzjach kierunków postępowania wskazanych przez Sąd na zasadach określonych w art. 153 i 170 p.p.s.a. Przyjęta w decyzji ocena prawna zasadzająca się na ograniczeniu odpowiedzialności władającego do okresu następującego po wejściu Pr. lotniczego w życie w żadnej mierze nie stoi w sprzeczności z dyrektywami zawartymi w orzeczeniu Sądu.

Również w zakresie oceny mocy dowodowej oświadczeń uczestników postępowania co do wieku drzewostanu stanowiącego składową przeszkody lotniczej podzielając w pełni pogląd zawarty w wyroku determinującym kierunki niniejszego rozstrzygnięcia, organ wezwał do czynnego udziału w postępowaniu właściciela gruntu, a zatem podmiot ustawowo zobowiązany do inwentaryzacji nasadzeń, dysponujący w tym zakresie urzędowo poświadczonymi danymi. Istotnie, organ w sentencji oraz uzasadnieniu decyzji wskazał niewłaściwy obręb ewidencyjny, jednak uchybienie to ze względu na oczywistą tożsamość przedmiotu sprawy stanowi omyłkę oczywistą, którą na gruncie postępowania nadzorczego organ sprostował.

Ponieważ zaskarżona decyzja w pełni odpowiada prawu, brak jest podstaw do zastosowania w ramach autokontroli rozstrzygnięcia reformatoryjnego lub kasatoryjnego na zasadzie art. 132 § 2 ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Z tą decyzją nie zgodził się zarówno PGL, jak i [...], składając do tut. Sądu oddzielne skargi.

1. Skarga [...].

Pismem datowanym na 27 marca 2017 r. [...], reprezentowany przez r. pr. P. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przedmiotową decyzję w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucił "przede wszystkim, że została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w myśl art. 145 § 1 pkt. 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: "k.p.a."). W jej wydaniu brał bowiem udział pracownik podlegający wyłączeniu stosownie do art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. tj. pracownik, który brał udział w wydaniu wcześniejszej decyzji, utrzymanej w mocy po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy".

Ponadto, zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia:

1) art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym orzeczeniu tj. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2001/14 i zastąpienie ich własną oceną prawną polegającą na takiej interpretacji przepisów prawa materialnego, w wyniku której Prezes ULC nie przeprowadził postępowania dowodowego mającego ustalić najistotniejszą kwestię wskazaną w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie tj. "czas powstania lotniska w odniesieniu do wieku drzew";

2) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez kompleksowego zebrania i rozpoznania materiału dowodowego oraz bez dokonania jednoznacznych ustaleń w sprawie kluczowej dla zakończenia postępowania administracyjnego z wniosku [...] jaką było "ustalenie, czy przeszkoda istniała przed powstaniem lotniska, ewentualnie przed jego przebudową";

3) art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez stronę na okoliczności istotne dla sprawy to jest dokumentacji rejestracyjnej lotniska będącej w posiadaniu PULC, choć na jej podstawie możliwe było ustalenie daty powstania lotniska; dokumentacji przedłożonej przez wnioskodawcę tj. [...] w toku postępowania sądowo-administracyjnego, choćby na okoliczność rozbudowy lotniska w latach 60-tych;

c. dowodów mających potwierdzić wiek drzew gdyż okoliczność ta została przez organ w decyzji I instancji uznana za udowodnioną na podstawie oświadczeń uczestnika postępowania administracyjnego choć jest to podmiot "mający interes w nienakładaniu obowiązku na ten podmiot";

4) art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwych decyzji wydanych w I instancji, a także brak odniesienia się do podnoszonego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a., jak i do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego;

5) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na braku umożliwienia stronom postępowania (a w każdym bądź razie skarżącemu [...]) wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem zaskarżonej decyzji, tj. decyzji wydanej w wyniku złożonych wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy;

Pełnomocnik skarżącego wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając skargę, pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w myśl art. 145 § 1 pkt. 3 k.p.a. W jej wydaniu brał bowiem udział pracownik podlegający wyłączeniu stosownie do art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. tj. pracownik, który brał udział w wydaniu wcześniejszej decyzji, utrzymanej w mocy po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. G. - Naczelnik Inspektoratu w Departamencie Lotnisk. Wynika to wprost z faktu podpisania się na obydwu decyzjach Prezesa ULC tj. zaskarżonej decyzji, jak i decyzji utrzymanej w mocy.

Zgodnie z art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Wspomniana przesłanka nie podlega przy tym ocenie pod kątem jej wpływu na wynik sprawy (uchwała NSA II GPS 2/06), a przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika lub członka organu kolegialnego, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy (wyrok TK z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07).

Art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma również zastosowanie do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a., a więc do sytuacji, gdy pracownik naczelnego organu administracji publicznej brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji lub postanowienia w I instancji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. Celem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. jest uniknięcie sytuacji, w której ten sam pracownik orzekałby w sprawie i rozpoznawał środek zaskarżenia od decyzji, w wydaniu której brał udział. Przepis ten stanowi gwarancję bezstronnego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu administracji, a także przez organ; ma chronić bezstronność i obiektywizm orzekania. Nie można bowiem akceptować sytuacji, w której pracownik biorący udział w wydaniu zaskarżonej decyzji następnie będzie brał udział w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyłącza pracownika z udziału w postępowaniu odwoławczym, jeżeli uczestniczył uprzednio w postępowaniu przed organem I instancji, w którym wydano zaskarżoną odwołaniem decyzję oraz wyłącza pracownika z udziału w postępowaniu wywołanym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 §3 k.p.a.), jeżeli uczestniczył uprzednio w postępowaniu, w którym w pierwszej instancji wydana została decyzja przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. przesłankę wyłączenia pracownika organu wiąże zatem bezpośrednio z wniesieniem środka zaskarżenia, co oznacza, że osoba wydająca decyzję w I instancji nie może rozpoznać środka zaskarżenia od decyzji, w której wydaniu brała udział.

Ponad trzy lata temu [...] - zarządzający lotniskiem [...] - w celu zapewnienia bezpiecznej eksploatacji lotniska złożył do PULC wniosek o wydanie decyzji nakazującej usunięcia przeszkody lotniczej, obejmującej grupę drzew, oznaczonych w dokumentacji rejestracyjnej numerem [...], położonych na nieruchomości będącej własnością Skarbu Państwa, a znajdującej się w zarządzie PGL.

Drzewa znajdujące się po wschodniej stronie lotniska tj. na podejściu od strony wschodniej przekraczają bowiem dozwolone przepisami wysokości tzw. powierzchnie ograniczające a tym samym zagrażają bezpieczeństwu ruchu lotniczego na tym lotnisku. Na lotnisku tym doszło w ostatnich latach do trzech wypadków lotniczych, w tym dwóch wypadków śmiertelnych, co do których zaistnienia przyczyniły się zbyt wysokie drzewa znajdujące się na obydwu kierunkach podjeść do lotniska. Po każdym z tych wypadków Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych (PKBWL) wydawała zalecenia bezpieczeństwa, aby dokonać przecinki drzew na obu kierunkach podejścia zgodnie z obowiązującymi przepisami". Po ostatnim wypadku PKBWL sformułowała nawet w raporcie końcowym komentarz systemowy do istniejącego stanu rzeczy, a mianowicie, że motywowany przeciwskazaniami środowiskowymi brak reakcji na wydane poprzednio zalecenia bezpieczeństwa prowadzi do systematycznego obniżenia poziomu bezpieczeństwa operacji lotniczych na lotnisku [...].

Po przeprowadzeniu postępowania które trwało przeszło półtora roku PULC wydał ostateczną decyzję nakazującą skarżącemu usunięcie drzew znajdujących się po zachodniej stronie lotniska. Decyzja ta została prawomocnie uchylona, gdyż PULC wydał ją z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia

Uzasadniając wyrok wydany w dniu 12 czerwca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2001/14 którym uchylono decyzję PULC, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że decyzja została wdana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu wyroku WSA - powołując się na inne orzeczenia sądów administracyjnych - sformułował jednoznaczną ocenę prawną przepisów Prawa lotniczego dotyczących usuwania przeszkód lotniczych. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu skoro "co do zasady koszty oznakowania przeszkód lotniczych ponosi posiadacz nieruchomości, na której się one znajdują z wyjątkiem sytuacji gdy obiekt stał się przeszkodą w wynik budowy lub rozbudowy lotniska" to "nie ma żadnych przeszkód, by analogicznie traktować obciążenie kosztami w przypadku usuwania przeszkód lotniczych". W ocenie WSA obowiązek zarządzającego do poniesienia kosztów usunięcia przeszkód aktualizuje się dopiero wtedy, gdy w trakcie postępowania administracyjnego zostanie ustalone, że obiekty "nie stały się przeszkodami lotniczymi na skutek ich sadzenia i uprawy". Dlatego tez WSA wyraźnie wskazał, że "zasadą w sprawach o wydanie nakazu usunięcia obiektu naturalnego, stanowiącego przeszkodę lotniczą, powinno być dokładne ustalenie wieku tej przeszkody oraz daty powstania lotniska z uwzględnieniem przebudów (s. 9 uzasadnienia). W konsekwencji, wobec zaniechania ustalenia kluczowej dla sprawy okoliczności tj. czy przeszkoda w postaci drzew po wschodniej stronie lotniska istniały przed powstaniem lub przebudową lotniska, WSA ocenił decyzję PULC jako naruszającą przepisy art. 7, 77 oraz 107 par. 3 k.p.a. w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Wskazał również, że ustalenia dotyczące wieku drzew nie zostały oparte na wiarygodnym materiale dowodowym, bo za taki trudno uznać oświadczenia złożone przez strony postępowania mające przeciwstawne cele.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nakazał nie tylko wziąć pod uwagę wskazania co do dalszego postępowania, ale także oceny prawne wyrażone w wyroku, jak i innych wyrokach sądów administracyjnych w sprawach dotyczących usuwania przeszkód lotniczych w drodze decyzji PULC. W szczególności wskazał na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach II OSK 456/13 oraz II OSK 466/13.

PULC ograniczył się do wysłania jednego pisma i to kierowanego do strony postępowania dotyczącego wieku drzew, po czym uznając je za "ekspertyzę" zakończył na tym postępowanie dowodowe; nie przejawił żadnej inicjatywy w gromadzeniu materiału dowodowego, nie uwzględnił też żadnych wniosków dowodowych skarżącego, jakie zostały złożone zgodnie ze wskazaniami WSA, na okoliczność daty powstania lotniska czy daty zasadzenia drzew.

Wiek drzew PULC ustalił wyłącznie w oparciu o wyjaśnienia i mapki nadesłane przez uczestnika postępowania tj. Nadleśnictwa [...], przyznając tym dokumentom przymiot "dokumentacji pomiarowej". Takie postępowanie stoi w oczywistej sprzeczności ze wskazaniem prawomocnego wyroku uchylającego poprzednią decyzję m.in. z tego właśnie powodu, że twierdzenia co do wieku drzew (lasu) nie zostały sformułowane przez osobę bezstronną która miałaby wiedzę z zakresu dendrologii, lecz co ważniejsze, byłaby osobą bezstronną (s. 9 uzasadnienia). Mimo takiego właśnie wskazania, organ ograniczył się do przeprowadzenia i dopuszczenia tylko jednego dowodu - dowodu z "dokumentacji inwentaryzacyjnej drzewostanu, sporządzanej przez władającego w ramach jego ustawowych obowiązków wynikających z prowadzonej gospodarki leśnej'.

Data powstania lotniska natomiast - w ocenie PULC - "stanowi dla sprawy okoliczność irrelewantną", co rażąco narusza wskazanie zawarte w prawomocnym wyroku, iż zasadą w sprawach o wydanie nakazu usunięcia obiektu naturalnego, przeszkodę lotniczą, powinno być dokładne ustalenie wieku tej przeszkody i powstania lotniska z uwzględnieniem przebudów.

Nieuwzględnienie wskazań WSA wynika z tego, że PULC nie poczuł się również związany oceną prawną zawartą w uzasadnieniu prawomocnego wyroku WSA w Warszawie.

PULC odwołał się do jednego zdania zawartego w innym wyroku WSA z dnia 19 listopada 2014 r, sygn. IV SA/Wa 1888/14, że obowiązek usunięcia drzew obciąża właściciela nieruchomości, jeżeli naruszył zakaz sadzenia drzew na nieruchomości znajdującej się w rejonie podejść do lądowania. Uznał, że skoro obowiązek usunięcia drzew na podejściu do lotnisk wprowadzono dopiero w art. 87 Pr. lotniczego z 2002, to nie można tego zakazu stosować do sytuacji zaistniałych przed wejściem w życie tej ustawy.

PULC w sposób rażący naruszył art. 153 p.p.s.a. oraz art. 170; zamiast uwzględnić ocenę prawną i zastosować się do wskazań prawomocnego w dalszego postępowania, dokonał własnej oceny prawnej, że ustalenia daty powstania lotniska i wieku drzew są zbędne bo dotyczą okoliczności irrelewantnych dla sprawy. Jedyna okoliczność faktyczna jaką ustalił Prezes ULC czyli wiek drzew, została zaś dokonana w sposób sprzeczny ze wskazaniem WSA.

Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza że PULC nie mógł nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu WSA, gdyż był nimi związany, Konsekwencją naruszenia fundamentalnej - z punktu widzenia zaufania obywatela do państwa - zasady związania organu administracji prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego, wynikają dalsze naruszenia przepisów postępowania.

PULC zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego, które pozwoliłoby na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, tj. wieku drzew; ograniczył się do wystąpienia do uczestnika postępowania z pytaniem, w jakim wieku są drzewa stanowiące przeszkodę lotniczą. Na pismach i dokumentacji przedłożonej przez uczestnika postępowania oparł całość ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności wieku drzew, co poddaje w wątpliwość rzetelność tych ustaleń, a w konsekwencji prawidłowe zastosowanie przepisu zawartego w art. 77 § 1 k.p.a., w zw. z art. 7 k.p.a. Organ administracji publicznej powinien kompleksowo zebrać materiał dowodowy a następnie w oparciu o tenże materiał dokładnie wyjaśnić stan faktyczny. W przedmiotowej sprawie organ wystąpił do jednej ze stron z pytaniem dotyczącej spornej okoliczności, a następnie w żaden sposób nie zweryfikował wiarygodności uzyskanej odpowiedzi.

W procedurze administracyjnej to na organie ciąży obowiązek ustalenia jakie dowody są potrzebne do ustalenia stanu faktycznego (w przedmiotowej sprawie ułatwił to Sąd wydając wytyczne), a następnie dążenie do zebrania tych dowodów. PULC nie wykonał tych czynności, wobec czego uzasadniony jest zarzut naruszenia przepisów zawartych w art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a.

Ponadto PULC dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w aspekcie gromadzenia materiału dowodowego. Skarżący złożył wnioski dowodowe kierując się wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku WSA. Żaden z tych wniosków nie został uwzględniony. Tymczasem już tylko z wnioskowanych dokumentów przedłożonych w toku poprzedniego postępowania sądowo-administracyjnego wynikało, że należy przestrzegać wymagań dotyczących ograniczenia wysokości drzew na terenach stref dolotowych, tj. przylegających do lotnisk.

Wydając decyzję utrzymującą w mocy poprzednią swoją decyzję organ naruszył również art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji nie odniósł się do najważniejszego zarzutu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy tj. naruszenia art. 153 i 170 p.p.s.a. Ponadto, utrzymał w mocy decyzję administracyjną wydaną w I instancji pomimo tego że została wydana z naruszeniem przepisów postępowania oraz prawa materialnego.

Do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. mającego wpływ na wynik sprawy doszło także w toku postępowania prowadzonego na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie ze wspomnianym przepisem, obowiązkiem PULC było zapewnienie stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zawiadomienie takie zostało wysłane do stron wyłącznie na etapie postępowania przed wydaniem decyzji wydanej "w pierwszej instancji" (zawiadomienie z 25.07.2016 r.). Skutkowało ono m.in. złożeniem stanowiska [...] (pismo z 11.08.2016 r.). Pomimo tego, ze wspomniany przepis obowiązuje "na każdym etapie postępowania", a więc również na etapie postępowania w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, PULC nie powiadomił żadnej ze stron o zamiarze zakończenia postępowania wyjaśniającego przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

Gdyby organ wystosował takie zawiadomienie do strony postępowania, wówczas możliwe byłoby ze strony skarżącego choćby ponowne wniesienie o przeprowadzenie postępowania dowodowego, nakazanego przez WSA w prawomocnym wyroku uchylającym poprzednie decyzje, czy też dalszych dowodów w sprawie, np. dokumentacji fotograficznej przeszkody w postaci lasu. Nie ulega wątpliwości, że ponowne zwrócenie uwagi PULC na konieczność respektowania zasady związania stanowiskiem i zaleceniami prawomocnego wyroku sądu administracyjnego mogło odnieść skutek w postaci zmiany stanowiska zawartego w decyzji wydanej w I instancji. Oczywiście, o ile w wydaniu decyzji uczestniczyłyby inne osoby niż te, które brały udział w wydaniu wcześniejszej decyzji (zob. zarzut naruszenia art. 24 k.p.a.).

Niemniej jednak, umożliwienie stronie postępowania tj. [...] wypowiedzenia się do co zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem zaskarżonej decyzji umożliwiłoby [...] złożenie wniosku o przeprowadzenie dowodu z akt postępowania administracyjnego o zmianę danych rejestrowych i zmianę statusu lotniska [...] "w zakresie dostępności dla użytkowników lotniska z lotniska użytku wyłącznego na lotnisko użytku publicznego".

Co prawda akta w/w postępowania administracyjnego były w posiadaniu PULC, lecz nie wziął ich łącznie pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji.

Decyzją z [...] lutego 2017 r. PULC orzekł o zmianie dostępności lotniska [...] "w zakresie dostępności dla użytkowników lotniska z lotniska użytku wyłącznego na lotnisko użytku publicznego". Zmiana tego statusu oznacza, że do usuwania przeszkód lotniczych ma zastosowanie art. 82 ust. 2 Pr. lotniczego w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 sierpnia 2015 r. o zmianie Pr. lotniczego(Dz. U. poz. 1221). Oznacza, to że w wyniku wniosku [...] jako zarządzającego lotniskiem użytku publicznego niepodlegającego certyfikacji (art. 54 ust. 7) zastosowanie ma art. 82 ust. 2 nakładający na uczestnika postępowania tj. Lasy Państwowe obowiązek dokonania nieopłatnie wycinki drzew oraz ich uprzątnięcia na mocy porozumienia, które powinno zostać zawarte w umowie z zarządzającym lotniskiem.

Uniemożliwiając zatem w tym samym okresie, w której wydano powyższą decyzję, stronie postępowania tj. [...] wypowiedzenie się w sprawie zakończoną decyzją wydaną kilka dni później, PULC naruszył zatem art. 10 § 1 k.p.a. w sposób mający bezpośredni wpływ na wynik sprawy. Gdyby bowiem umożliwił w okresie przed 15 lutego (data wydania zaskarżonej decyzji) wypowiedzenie się w sprawie, wówczas [...] wniósłby o to, aby wziąć pod uwagę, że postępowanie o zmianę statusu lotniska jest już na końcowym etapie (decyzję wydano [...] lutego). Zmiana zaś statusu lotniska powoduje wprost konieczność zastosowania innej podstawy prawnej.

W odpowiedzi na skargę PULC podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Organ, odnosząc się do zarzutów skargi, wyjaśnił, że przyjęta w zaskarżonej decyzji ocena prawna zawarta w wyroku Sądu wydanym na gruncie niniejszej sprawy została przez organ w pełni recypowana, zaś wywiedziona w uzasadnieniu skarżonej decyzji argumentacja zasadzająca się na uznaniu, iż badanie zakresu naruszenia zakazu określonego w art. 87 ust. 7 ustawy - Prawo lotnicze powinna odbywać się wyłącznie w okresie następującym po wejściu regulacji w życie, nie stoi w sprzeczności z osnową orzeczenia.

Nie może również ostać się zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. w wymiarze, w jakim skarżący utożsamia jego skutki z ograniczeniem prawa do udziału w postępowaniu. Na każdym etapie postępowania strony miały możliwość zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, jak również miały możliwość zgłaszania wniosków oraz uwag i zastrzeżeń związanych z jego tokiem.

Wobec treści żądania strony obejmującej usunięcie przeszkody lotniczej, zmiana statusu lotniska nie miała zaś w żadnej mierze wpływu na zakres rozstrzygnięcia. W toku postępowania skarżący nie wystąpił z żadnym żądaniem odnoszącym się do zmiany normatywnych podstaw swojego wniosku, który zainicjował podjęcie przez organ czynności jeszcze przed rozpoczęciem obowiązywania przepisu art. 82 ust. 2 ustawy - Prawo lotnicze. Z tych względów uznać należy, iż ewentualne uchybienie w tym przedmiocie nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutu udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji naczelnika Inspektoratu w Departamencie Lotnisk Urzędu Lotnictwa Cywilnego, który złożył podpis na decyzji orzekającej w sprawie co do istoty, organ stwierdził, że zgodnie z ugruntowanym w judykaturze oraz doktrynie poglądem nie każdy przypadek udziału pracownika w postępowaniu utożsamiać należy z naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Przez udział w wydaniu zaskarżonej decyzji rozumieć należy podejmowanie konkretnych czynności procesowych, które mogłyby rzutować na domniemanie bezstronności pracownika.

Nie ulega wątpliwości, że przez taki udział rozumieć należy czynności związane ze sporządzaniem projektu decyzji przez referenta sprawy oraz jej podpisanie przez osobę piastującą funkcję organu. Hipotezy tej nie wyczerpuje okoliczność złożenia podpisu przez przełożonego komórki merytorycznej, w której kognicji - zgodnie z przepisami regulującymi zasady wewnętrznej organizacji aparatu pomocniczego organu - znajduje się prowadzenie określonego rodzaju spraw. Przyjęcie odmiennego poglądu, zasadzającego się na wyłączeniu kierownika komórki merytorycznej uprzednio aprobującego projekt rozstrzygnięcia, prowadziłoby w istocie do konieczności powierzenia prowadzenia sprawy innej jednostce, a w konsekwencji do deprofesjonalizacji postępowania. Złożenie podpisu przez naczelnika Inspektoratu nie stanowiło czynności procesowej, od której uzależniona byłaby treść rozstrzygnięcia, lecz było aktem nadzoru nad działaniami pracownika podległej mu komórki merytorycznej wynikającym z przyjętej pragmatyki urzędowej. Biorąc powyższe pod uwagę, zarzut naruszenia przepisów o wyłączeniu pracownika organu, będącego podstawą wznowienia postępowania uznać należy za chybiony.

Wnioski dowodowe, obejmujące włączenie do akt dokumentacji lotniska na okoliczność daty jego powstania i przebudowy nie zasługiwały na uwzględnienie, ponieważ zawarte w nich informacje znane są organowi z urzędu, natomiast formułowane przez skarżącego tezy dowodowe nie mogą być uznane za przydatne dla rozstrzygnięcia.

Zakres obowiązku usunięcia przeszkody lotniczej oraz poniesienia kosztów wykonania decyzji wyznacza art. 87 ust. 7 ustawy - Prawo lotnicze, stosownie do którego odpowiedzialność władającego aktualizuje się w razie łącznego naruszenia przez niego zakazu sadzenia i uprawy drzew i krzewów objętych dyspozycją art. 87 ust. 1 ustawy. Mając przy tym na względzie fundamentalną, ustrojową zasadę nieretroakcji prawa podmiot, w stosunku do którego nie jest możliwe przypisanie odpowiedzialności za naruszenie zakazu w okresie jego obowiązywania, nie powinien ponosić ciężarów związanych z usunięciem przeszkody lotniczej. Odrębnie natomiast uregulowana została przez ustawodawcę kwestia odpowiedzialności za eliminację nasadzeń usuwanych na wniosek zarządzających lotniskami użytku publicznego na gruntach oddanych w zarząd Lasom Państwowym.

W tym stanie rzeczy, w zakresie, w jakim drzewa powstały przed wejściem ustawy - Prawo lotnicze w życie podmiotem zobligowanym do usunięcia przeszkody będzie zarządzający. Pogląd taki w pełni aprobuje aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych.

Zakres obciążeń podmiotu zobligowanego do wykonania decyzji wyznacza statuujący reguły odpowiedzialności za usunięcie przeszkody lotniczej art. 87 ust. 7 ustawy - Prawo lotnicze, stosownie do którego skutkiem naruszenia zawartego w nim zakazu jest zarówno obowiązek eliminacji obiektu, jak i poniesienia kosztów związanych z tym czynności.

2. Skarga PGL.

Zaskarżonej decyzji PGL zarzuciło naruszenie prawa materialnego:

- art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U. z 2015 r., poz. 2100) przez ich błędną wykładnię, tj. przyjęcie, że drzewa stanowiące las są przeszkodą lotniczą podlegającą przepisom Pr. lotniczego;

- art. 82 ust. 1 pkt 7 Pr. lotniczego w związku z art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o lasach przez jego błędne zastosowanie, tj. wydanie decyzji nakazującej zarządzającemu lotniskiem doprowadzenie do usunięcia drzew, podczas gdy nie ma podstaw do wydania takiej decyzji;

- 13 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o lasach przez jego niezastosowanie;

- art. 47 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2016 r. poz.353, dalej "ustawa środowiskowa") przez jego niezastosowanie, tj. brak uzgodnienia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska;

- art. 5, art. 74 i art. 86 Konstytucji RP przez naruszenie zasady zrównoważonego rozwoju.

Zaskarżonej decyzji PGL zarzuciło też naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 6 k.p.a. w związku z naruszeniem art. 82 pkt 7 i art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego, art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o lasach i art. 47 ustawy środowiskowej;

- art. 7 k.p.a. w związku z naruszeniem interesu społecznego i słusznego interesu strony;

- art. 8, art. 11 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. przez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego niezastosowania art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy środowiskowej, co narusza zasadę zaufania do władzy publicznej, a także przez niewskazanie w sentencji decyzji, kogo obciążają koszty usunięcia drzew;

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie, tj. nie uchylenie decyzji organu z dnia 7.12.2016 r.

Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji PULC oraz "przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania" i zasądzenie kosztów postępowania oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego, z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków wykonania decyzji.

W uzasadnieniu skargi PGL wyjaśniło, że grupa drzew stanowiąca według zaskarżonej decyzji przeszkodę lotniczą, jest lasem, do którego mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach. Skarżący jest zobowiązany do prowadzenia trwale zrównoważonej gospodarki leśnej, tj. utrzymania i powiększania zasobów i upraw leśnych, kształtowania struktury lasów i ich wykorzystania w sposób i tempie zapewniającym trwałe zachowanie ich bogactwa biologicznego, wysokiej produkcyjności oraz potencjału regeneracyjnego, żywotności i zdolności do wypełniania, teraz i w przyszłości, wszystkich ważnych ochronnych, gospodarczych i socjalnych funkcji na poziomie lokalnym, narodowym i globalnym, bez szkody dla innych ekosystemów (art. 6 ust.1 pkt 1 i 1a w zw. z art. 4 ust. 3 ustawy o lasach). Na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o lasach Skarżący jest obowiązany do trwałego utrzymywania lasów i zapewnienia ciągłości ich użytkowania, a w szczególności do zachowania w lasach roślinności leśnej (upraw leśnych) oraz naturalnych bagien i torfowisk; ponownego wprowadzania roślinności leśnej (upraw leśnych) w lasach w okresie do 5 lat od usunięcia drzewostanu.

Powyższe obowiązki ustawowe stoją w sprzeczności z zakazem wynikającym z art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego. Usuwanie drzew rosnących w lasach jest objęte odrębną regulacją prawną niż usuwanie drzew stanowiących przeszkody lotnicze. Ustawa o lasach nie zawiera odpowiedniego wyłączenia stosowania jej przepisów w stosunku do drzew stanowiących przeszkody lotnicze. Prawo lotnicze w art. 82 ust. 4 wyłącza stosowanie ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych, nie zawiera natomiast wyłączenia stosowania przepisów ustawy o lasach. Zdaniem skarżącego, wobec faktu, iż przeszkodą lotniczą są drzewa stanowiące las w rozumieniu ustawy o lasach, pierwszeństwo należy dać przepisom tej ustawy. Wskazuje na to także przepis § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 31 sierpnia 1998 r. w sprawie przepisów techniczno-budowlanych dla lotnisk cywilnych (Dz.U. nr 130, poz.859), który stanowi, że przy wyborze usytuowania lotniska oraz przy ustalaniu rozmieszczenia jego części należy uwzględnić w szczególności ochronę gruntów rolnych i leśnych.

Z treści wyżej cytowanych przepisów wynika, że do drzew stanowiących las nie ma zastosowania art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego.

Art. 82 ust.1 pkt 7 Pr. lotniczego stanowi podstawę do złożenia przez zarządzającego lotniskiem wniosku o wydanie decyzji w sprawie usunięcia przeszkody, jednak nie zobowiązuje Prezesa Urzędu do wydania decyzji nakazującej doprowadzenie do usunięcia drzew stanowiących las w rozumieniu ustawy o lasach. W związku z treścią wyżej cytowanych przepisów ustawy o lasach, Organ powinien odmówić wydania decyzji.

Zgodnie z art. 46 pkt 2 ustawy środowiskowej przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko wymagają projekty polityk, strategii, planów lub programów w dziedzinie m.in. wykorzystywania terenu, opracowywanych lub przyjmowanych przez organy administracji, wyznaczających ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. W myśl art. 47 tej ustawy przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest wymagane także w przypadku projektów dokumentów, innych niż wymienione w art. 46, jeżeli w uzgodnieniu z właściwym organem, o którym mowa w art. 57, organ opracowujący projekt dokumentu stwierdzi, że wyznaczają one ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko lub że realizacja postanowień tych dokumentów może spowodować znaczące oddziaływanie na środowisko. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 86 lit. d i pkt 87 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. z 2016 r. poz. 71) do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się zmianę lasu lub nieużytku na użytek rolny lub wylesienia mające na celu zmianę sposobu użytkowania terenu w granicach administracyjnych miast oraz terenu o powierzchni nie mniejszej niż 1 ha.

Przeszkoda lotnicza nr [...] to obszar leśny o powierzchni ok. 21 ha, położony częściowo w granicach administracyjnych miasta [...], w związku z czym zaskarżona decyzja i Poprzedzająca ją decyzja powinny zostać uzgodnione z Generalnym Dyrektorem Ochrony środowiska. Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie (...) nie zawiera odpowiedniego wyłączenia stosowania jej przepisów w stosunku do lasów stanowiących przeszkody lotnicze.

Zgodnie z art. 74 ust. 2 i 4 Konstytucji RP władze publiczne są zobowiązane do ochrony środowiska i wspierania działań obywateli na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska. W myśl art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska obowiązkiem jest powstrzymanie i zaniechanie działań umożliwiających zachowanie lub przywracanie równowagi przyrodniczej. Natomiast zgodnie z art. 3 pkt 50 tej ustawy zrównoważony rozwój to taki rozwój społeczno- gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych, w celu zagwarantowania możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń.

Uznanie lasu za przeszkodę lotniczą i nakazanie doprowadzenia do jego usunięcia skutkuje likwidacją lasu w związku z art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego. Wykonanie decyzji wywoła negatywne skutki przyrodnicze i ekologiczne, co powoduje, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja naruszają zasady zrównoważonego rozwoju i dbałości o stan środowiska wyrażone w przepisach art. 5, 74 i 86 Konstytucji RP.

Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Organ wydał zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję na podstawie art. 82 ust.1 pkt 7 i art. 87 ust. 1 Pr. lotniczego, mimo że, jak wskazano wyżej, drzewa stanowiące las nie podlegają przepisom tej ustawy. Organ naruszył art. 6 k.p.a. także przez niezastosowanie art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o lasach i art. 47 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Lotnisko [...] jest lotniskiem użytku wyłącznego, a nie publicznego. Natomiast las położony w obszarze przeszkody lotniczej nr 4 to las państwowy, powszechnie dostępny dla ludności (art. 26 ust. 1 i art. 27 ust. 1 ustawy o lasach). Las ten jest lasem szczególnie chronionym w rozumieniu art. 15 ustawy o lasach, leży w bezpośrednim sąsiedztwie miasta [...], w związku z czym stanowi miejsce wypoczynku i rekreacji dla Mieszkańców miasta, ma więc duże znaczenie społeczne. Świadczy o tym fakt, iż mieszkańcy [...] sprzeciwiają się przeznaczeniu tej nieruchomości na cele nieleśne. Usunięcie lasu będzie także miało negatywne skutki przyrodnicze i ekologiczne, co również jest sprzeczne z interesem społecznym. Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy organ nie wyjaśnił tych okoliczności i nie wziął pod uwagę interesu społecznego, przedkładając interes prywatny członków stowarzyszenia [...].

Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja naruszają także słuszny interes skarżącego przez istotne ograniczenie przysługującego mu prawa własności bez jakiegokolwiek odszkodowania. Biorąc pod uwagę, że zarządzający lotniskiem [...] czerpie zyski z prowadzonej działalności i dokonuje rozbudowy lotniska w taki sposób, że las staje się zagrożeniem dla bezpieczeństwa ruchu lotniczego, nieuzasadnione jest przedkładanie interesu członków stowarzyszenia [...] nad interes skarżącego.

Zgodnie z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne zaś organ nie odniósł się do zarzutów skarżącego dotyczących obowiązku ponownego wprowadzania roślinności leśnej (upraw leśnych) wynikającego z ustawy o lasach. Stwierdzenie, iż "prowadzenie dalszej gospodarki leśnej powinno odbywać się z uwzględnieniem uwarunkowań wynikających z usytuowania nieruchomości w sąsiedztwie lotniska" jest zdaniem skarżącego zbyt lakoniczne i nie wyjaśnia, dlaczego organ uznaje, iż przepisy Pr. lotniczego są nadrzędne nad przepisami ustawy o lasach. Organ nie wyjaśnił, dlaczego nie wziął pod uwagę przepisów ustawy o lasach, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i narusza zasadę zaufania do władzy publicznej i zasadę przekonywania.

Ponadto w wyroku z dnia 12.06.2015 r. sygn. akt VII SAAA/a 2001/14 wydanego w niniejszej sprawie WSA w Warszawie stwierdził, że organ dopuszcza się naruszenia art. 107 § 1 k.p.a. przez nie wskazanie w sentencji decyzji, kogo obciążają koszty usunięcia drzew.

W odpowiedzi na tą skargę, PULC podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty zawarte już w zaskarżonej decyzji. Zasadnicza treść odpowiedzi na skargę odnosi się natomiast do skargi [...], nie zaś do zarzutów PGL.

Organ podkreślił, że zakres obowiązku usunięcia przeszkody lotniczej oraz poniesienia kosztów wykonania decyzji wyznacza art. 87 ust. 7 ustawy - Prawo lotnicze, stosownie do którego odpowiedzialność władającego aktualizuje się w razie łącznego naruszenia przez niego zakazu sadzenia i uprawy drzew i krzewów objętych dyspozycją art. 87 ust. 1 ustawy.

Mając przy tym na względzie fundamentalną, ustrojową zasadę nieretroakcji prawa podmiot, w stosunku do którego nie jest możliwe przypisanie odpowiedzialności za naruszenie zakazu w okresie jego obowiązywania, nie powinien ponosić ciężarów związanych z usunięciem przeszkody lotniczej. Odrębnie natomiast uregulowana została przez ustawodawcę kwestia odpowiedzialności za eliminację nasadzeń usuwanych na wniosek zarządzających lotniskami użytku publicznego na gruntach oddanych w zarząd Lasom Państwowym.

W tym stanie rzeczy, w zakresie, w jakim drzewa powstały przed wejściem ustawy - Prawo lotnicze w życie podmiotem zobligowanym do usunięcia przeszkody będzie zarządzający. Pogląd taki w pełni aprobuje aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 13 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2017 r.. poz. 788) organ wyjaśnił, że żadna z uregulowanych w tym przepisach kwestii nie stanowi w sprawie o usunięcie przeszkody lotniczej zagadnienia prejudycjalnego. Ustawodawca zobligował Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego do wydawania, na wniosek uprawnionych podmiotów, decyzji o usunięciu przeszkody lotniczej w każdym przypadku, gdy dowiedzione zostanie spełnienie przez obiekt naturalny kryteriów zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu lotniczego w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo lotnicze oraz wydanych w wykonaniu delegacji ustawowej aktów niższego rzędu. Przepisy ustawy nie przewidują żadnych wyjątków od tej reguły, w tym w szczególności nie uzależniają rozstrzygnięcia w tym przedmiocie od uprzednich uzgodnień z innymi organami, w tym m. in. Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska.

Regulacje w tym zakresie mają charakter samoistny i wykluczają sięganie przez organ po odrębne normy prawne.

Zakres obciążeń podmiotu zobligowanego do wykonania decyzji wyznacza statuujący reguły odpowiedzialności za usunięcie przeszkody lotniczej art. 87 ust. 7 ustawy - Prawo lotnicze, stosownie do którego skutkiem naruszenia zawartego w nim zakazu jest zarówno obowiązek eliminacji obiektu, jak i poniesienia kosztów związanych z tym czynności. Nie można zatem podzielić wątpliwości skarżącego co do treści dyspozycji określonej w sentencji decyzji organu.

Ocena podniesionego przez skarżącego zarzutu naruszenia norm konstytucyjnych przez powołane w podstawie prawnej decyzji przepisy pozostaje poza zakresem kognicji organu i na gruncie niniejszego postępowania nic może być przedmiotem rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w wypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami i powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób nakazujący jej uchylenia lub stwierdzenie nieważności.

W zakresie dotyczącym kontroli sądowej zaskarżonej decyzji, wspólnym dla obu skarżących, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia, że - nie będąc związany zarzutami skarg – dokonał w pierwszej kolejności kontroli zaskarżonych decyzji w zakresie ewentualnego naruszenia art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt. 3 k.p.a. Na obu bowiem decyzjach, u spodu ostatniej strony, znajduje się podpis tej samej osoby – A. G., złożony pod pieczęcią z określeniem pełnionej funkcji Naczelnika Inspektoratu w Departamencie Lotnisk. Zgodnie bowiem z art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. od udziału w postępowaniu w sprawie wyłączony powinien być pracownik, który brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W wypadku bowiem, jeżeli decyzja podejmowana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy na skutek żądania strony wydana zostałaby przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, wówczas – zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 3 k.p.a. – okoliczność taka nakazywałaby wznowienie postępowania.

W okolicznościach sprawy zawisłej przed tut. Sądem stwierdzić jednak należało, że pomimo dwukrotnego podpisu A. G. na obu decyzjach (zarówno pierwszej decyzji PULC z [...] grudnia 2016 r., jak i zaskarżonej decyzji tego organu z [...] lutego 2017 r.) pracownik ten nie wydawał zaskarżonej decyzji. Została ona bowiem wydana osobiście przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego P. S., co potwierdza jego własnoręczny podpis pod decyzją oraz treść pieczęci. Fakt umieszczenia na dole ostatniej decyzji kilku nazwisk, w tym A. G., nie może być więc poczytany w ten sposób, że decyzja wydana została przez kilka osób naraz; zwłaszcza, że wydający decyzję organ to prawidłowo (ustawowo umocowany, zgodnie z art. 20 ust. 1 Pr. lotniczego) Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, działający jako centralny organ administracji rządowej w sprawach lotnictwa cywilnego. Zgodnie z art. 21 ust. 2 Pr. lotniczego, do kompetencji tego właśnie organu należy wykonywanie funkcji organu administracji lotniczej i nadzoru lotniczego, a także władzy lotniczej – w tym wydawanie decyzji w sprawach regulowanych Prawem lotniczym (art. 21 ust. 2 pkt. 2 Pr. lotniczego).

Ponadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia, że niekwestionowanym poglądem jest (patrz np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1984/15, CBOSA) że przesłanka określona w art. 145 § 1 pkt. 3 k.p.a. powinna być interpretowana w sposób ścisły. Skoro zatem w przepisie tym mowa jest o "wydaniu decyzji" przez pracownika, zaś w art. 24 k.p.a. użyto sformułowania "udział w postępowaniu", to oczywiste jest, że ta pierwsza przesłanka jest węższa i ogranicza się w swojej istocie wyłącznie do udziału pracownika (lub organu) w sprawie w fazie jej rozstrzygania. Postawa wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt. 3 k.p.a. dotyczy włącznie sytuacji, gdy dany pracownik "wydawał" decyzję administracyjną, nie dotyczy zaś pracowników, którzy wprawdzie brali udział w podejmowaniu określonych czynności procesowych w toku postępowania, lecz nie podejmowali decyzji.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że wydanie decyzji na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez tę samą osobę upoważnioną do działania w imieniu Ministra Sprawiedliwości, która brała udział w wydaniu decyzji poprzedzającej stanowi istotne naruszenie art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. i jest to podstawa do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt. 3 k.p.a., która uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji (tak np. w wyrokach WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 1649/16, z dnia 10 stycznia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1351/16).

W rozpoznawanej sprawie nie ulega zaś wątpliwości Sądu, że A. G. nie wydał zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2017 r.

I. Odnośnie skargi [...].

Odnosząc się do zarzutów, podniesionych przez skarżący [...] (w zakresie zarzutu naruszenia art. art. 145 § 1 pkt. 3 i art. 24 § 1 pkt. 5 k.p.a. Sąd przedstawił stanowisko powyżej), stwierdzić należy, co następuje.

Nie można skutecznie podnosić zarzutu naruszenia konkretnego przepisu prawa "poprzez jego niezastosowanie". Przepis może być naruszony wyłącznie poprzez jego błędne zastosowanie lub wadliwą wykładnię. Organ, orzekając w niniejszej sprawie nie stosował ani art. 153 ani art. 170 p.p.s.a.

Pomimo wadliwości tego zarzutu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia, że PULC wziął pod uwagę i uwzględnił zarówno ocenę prawną, jak i wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2001/14. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że organ powinien dokładnie prześledzić historię lotniska ze szczególnym naciskiem na przebudowy, które mogły mieć wpływ na obszar występowania potencjalnych przeszkód lotniczych. "W aktach administracyjnych brak jest bowiem jakiejkolwiek dokumentacji dotyczącej choćby przebudowy lotniska, zakończonej się w 2003 r.". PULC zaniechał bowiem "wystąpienia o dokumentację związaną z przebudową lotniska i ustalenia dowodowego tych faktów mających wpływ na wynik sprawy".

Sąd nakazał również organowi wzięcie "pod uwagę ocen prawnych sformułowanych w przywołanych wyrokach IV Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczących nakładania obowiązku usunięcia przeszkód lotniczych".

Jak stwierdził WSA w Warszawie w ww. wyroku, "Organ, mając sprzeczne informacje co do wieku lasu (...) zaniechał dokonania jednoznacznego ustalenia, co ma kluczowy wpływ na ocenę, czy przeszkoda istniała przed powstaniem lotniska, ewentualnie przed przebudową. Zaznaczyć należy, że żadne z twierdzeń, co do wieku lasu nie zostały sformułowane przez osobę, która byłaby bezstronna i miałaby wiedzę w zakresie dendrologii (...). Zwrócić należy uwagę, że fakt istnienia drzew na danym obszarze można potwierdzić również w inny sposób, np. za pomocą map czy zdjęć".

W przywołanych przez WSA w Warszawie w uzasadnieniu ww. wyroku wyrokach WSA w Warszawie z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 1888/14 i IV SA/Wa 1889/14, zawarta jest teza, że dyspozycja art. 87 ust. 7 Pr. bud. nie ma zastosowania "w sytuacji, w których drzewo lub skupisko drzew stało się przeszkodą lotniczą wskutek budowy lub rozbudowy lotniska. Trudno bowiem przerzucać dolegliwości związane z budową lotniska i jego funkcjonowaniem oraz zapewnieniem bezpieczeństwa w ruchu lotniczym, a także koszty z nimi związane na właściciela lub inny podmiot władający nieruchomością w otoczeniu lotniska wyłącznie z tego powodu, że określone obiekty stały się przeszkodą lotniczą w wyniku budowy lub rozbudowy lotniska. W takiej sytuacji to rzeczą zarządzającego lotniskiem jest nie tylko zgłaszanie ewentualnych przeszkód stanowiących ewentualne niebezpieczeństwo w ruchu lotniczym do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, ale także poniesienie wysiłku ich usunięcia, a w szczególności poniesienia kosztów tego usunięcia. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że ratio legis art. 87 ust. 7 ustawy-Prawo lotnicze było przede wszystkim wprowadzenie ograniczenia w swobodnym zagospodarowaniu nieruchomości znajdujących się w otoczeniu lotniska w postaci sadzenia i uprawy drzew i krzewów na nieruchomościach znajdujących się w rejonach podejść do lądowania, mogących stanowić przeszkody lotnicze. Dopiero jednak naruszenie tego zakazu powoduje po stronie naruszającego (właściciela lub innego podmiotu władającego nieruchomością) odpowiedzialność w postaci obowiązku usunięcia tych drzew i krzewów i poniesienia kosztów wykonania obowiązku. W konsekwencji przepis art. 87 ust. 7 ustawy - Prawo lotnicze nie będzie miał zastosowania do przypadków, gdy drzewo lub skupisko drzew stało się przeszkodą lotniczą po wybudowaniu lub rozbudowie lotniska. Powodem uchylenia wyroku Sądu I instancji przez NSA wyrokiem II OSK 465/13 był fakt, że został on wydany na skutek rozpoznania sprawy z naruszeniem m.in. art. 82 pkt. 7 (rzecz jasna, prawidłowo: art. 82 ust. 1 pkt. 7) w związku z art. 87 ust. 7 ustawy Prawo lotnicze, przez to, że Sąd pierwszej instancji nie zajął stanowiska co do treści przepisów i wynikających z nich norm prawnych, które powinny być podstawą oceny rzeczywistej treści zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak również wadliwa ocena tego, czy w aktach administracyjnych zgromadzono materiał dowodowy wystarczający do rozpoznania sprawy. NSA wskazał, że zaniechana została ocena "czy decyzja ta rozstrzyga jedynie o tym, że określony obiekt naturalny stanowi przeszkodę lotniczą i wymaga usunięcia, czy także o tym, że skarżący ma obowiązek usunąć przeszkodę lotniczą poprzez wycięcie drzew i wykonać to ma na swój koszt."

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza więc na podstawie analizy akt sprawy (w tym zgromadzonych akt administracyjnych), że w postępowaniu, wywołanym ww. wyrokiem WSA w Warszawie, PULC, pismem z dnia 30 marca 2016 r. wezwał PGL do złożenia pisemnych wyjaśnień w zakresie wieku drzew, stanowiących przeszkodę lotniczą. W odpowiedzi na to wezwanie, Nadleśnictwo [...] przesłało 15 kwietnia 2016 r. mapę gospodarczą Nadleśnictwa, obrazującą wiek drzewostanu w granicach przeszkody lotniczej nr [...]. Z mapy tej w rzeczywistości wynika, że w granicach działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] drzewa mają 8 - 152 lat.

Pismem z dnia 16 maja 2016 r. organ wezwał PGL do szczegółowego "określenia zasięgu przeszkody, stanowiącej drzewostan 8-letni" i otrzymał taką informację nośniku CD w dniu 3 czerwca 2016 r., z tym, że nośnik ten załączony jest do akt administracyjnych sprawy znak [...]. W aktach sprawy znajduje się ponadto opis taksacyjny Nadleśnictwa [...], potwierdzający ww. wiek drzew w obrębie przedmiotowej przeszkody lotniczej oraz wyjaśnienie Nadleśnictwa [...] z dnia 8 sierpnia 2016 r. w zakresie obrębu lasu ośmioletniego na działce nr ewid. [...] obrębu [...]. Z tego wyjaśnienia wynika, że na działce nr ewid. [...], w podrozdziale [...] znajdują się również drzewa w wieku 8 lat; z mapy gospodarczej wynika ponadto, że oprócz tego na tym obszarze znajdować się mogą drzewa w wieku 92 – 152 lat, co potwierdza opis taksacyjny (określając jednak ich wiek na 80 - 140 lat).

Jak wynika z protokółu z dnia 10 sierpnia 2016 r. pełnomocnik [...] zapoznał się z zebranym materiałem dowodowym, zawiadomiony o takiej możliwości pismem PULC z dnia 25 lipca 2016 r.

W aktach znajduje się również kopia świadectwa rejestracji lotniska z dnia [...] września 1970 r., z której wynika, że lotnisko [...] zostało wpisane do państwowego rejestru lotnisk cywilnych i opis przeszkody lotniczej nr [...] z 7 grudnia 2016, zgodnie z którym wiek drzew oceniono na 8 – 80 lat; z tym że opis dotyczy 2 działek: [...], zaś decyzja dotyczy przeszkody lotniczej na działce nr ewid. [...], na której – jak wynika z wcześniej powołanych dowodów – są drzewa ośmioletnie i starsze, niż 40 lat.

Przeprowadzone przez PULC postępowanie dowodowe, po wydaniu przez WSA wyroku z dnia 12 czerwca 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 2001/14, wskazuje, że organ ustalił te okoliczności, na które Sąd zwrócił uwagę. Ustalony został w sposób wystarczający dla orzeczenia wiek drzew, stanowiących przeszkodę lotniczą, data powstania lotniska. Jak słusznie wskazał pełnomocnik [...] w piśmie z dnia 11 sierpnia 2016 r., dokumentacja dotycząca daty przebudowy lotniska znajduje się w posiadaniu organu (choć jednocześnie pełnomocnik zarzucił brak przeprowadzenia dowodu w tym zakresie).

Wbrew stanowisku skarżącego, WSA w Warszawie w ww. wyroku nie nakazał organowi przeprowadzenia dowodów w określony sposób; wskazał jedynie, że "żadne z twierdzeń, co do wieku lasu nie zostały sformułowane przez osobę, która byłaby bezstronna i miałaby wiedzę w zakresie dendrologii (pierwsze jest podpisane przez Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, który ma interes w usunięciu drzew, zaś drugie – przez przedstawiciela skarżącego, mającego interes w nienakładaniu obowiązku na ten podmiot). Zwrócić należy uwagę, że fakt istnienia drzew na danym obszarze można potwierdzić również w inny sposób, np. za pomocą map czy zdjęć". Skoro więc organ pozyskał mapę, obrazującą wiek drzew, to należy uznać, że uzyskał wystarczający dowód na taka okoliczność.

Tut. Sąd nie podziela natomiast stanowiska, że dowód w postaci oświadczenia jednej ze stron nie jest wiarygodny. Należy bowiem zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. dowodem jest wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Dlatego też oświadczenie strony jest dowodem, zaś wiarygodność takiego dowodu może być podważana przez stronę, która twierdzi odmiennie. Z pisma pełnomocnika [...], złożonego w dniu 11 sierpnia 2016 r. – a więc w toku postępowania – nie wynika w żaden sposób, aby zakwestionował wiarygodność mapy gospodarczą Nadleśnictwa, obrazującą wiek drzewostanu w granicach przeszkody lotniczej nr [...] i opisu taksacyjnego Nadleśnictwa [...].

Tut. Sąd wyjaśnia też, że choć dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe (lub sporządzone przez organy jednostek organizacyjnych lub podmioty, w zakresie poruczonych im z mocy prawa lub porozumienia spraw wymienionych w art. 1 pkt. 1 i 4 k.p.a.) w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone (art. 76 § 1 i § 2 k.p.a.), to dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu przeciwko treści tych dokumentów (art. 76 § 3 k.p.a.).

Organ administracji publicznej ma obowiązek uwzględnienia żądania strony dotyczącego przeprowadzenia dowodu, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (art. 78 § 1 k.p.a.), tym niemniej może nie uwzględnić tego żądania, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy (art. 78 § 2 k.p.a.). Oczywiście, nie można interpretować art. 78 § 2 k.p.a., jako podstawy do odmowy uwzględnienia żądania przeprowadzenia dowodu, którego celem jest obalenie tezy wynikającej z innego środka dowodowego. Dopuszczalna jest natomiast odmowa dopuszczenia dowodu dotyczącego tezy dowodowej, już stwierdzonej. Jeśli strona zgłasza dowód, który ma znaczenie dla sprawy i jest zgłoszony na tezę odmienną od przyjętej przez organ administracji, dowód taki powinien być dopuszczony.

Dowód, wskazany przez pełnomocnika skarżącego w cyt. piśmie, jako plan urządzenia lasu podlegał ocenie organu w aspekcie art. 6 ust. 6 ustawy o lasach. Zgodnie z tym przepisem, plan urządzenia lasu stanowi podstawowy dokument gospodarki leśnej opracowywany dla określonego obiektu, zawierający opis i ocenę stanu lasu oraz cele, zadania i sposoby prowadzenia gospodarki leśnej. Sporządzany jest na okres 10 lat (art. 18 ust. 1 ustawy o lasach), zawiera on opis lasów i gruntów przeznaczonych do zalesienia; analizę gospodarki leśnej w minionym okresie; program ochrony przyrody; określenie zadań, w tym w szczególności dotyczących: a) ilości przewidzianego do pozyskania drewna, określonego oddzielnie jako etat miąższościowy użytków rębnych oraz etat powierzchniowy użytków przedrębnych, b) zalesień i odnowień, c) pielęgnowania i ochrony lasu, w tym również ochrony przeciwpożarowej, d) gospodarki łowieckiej, e) potrzeb w zakresie infrastruktury technicznej (art. 18 ust. 4 pkt. 1 – 3 ustawy o lasach). Plan urządzenia lasu nie może być więc dowodem na okoliczność wieku drzew, stanowiących przeszkodę lotniczą, bo nie jest dokumentem, stwierdzającym wiek drzew, a ponadto ważność jego opracowania ograniczona jest z mocy ustawy do 10 lat.

Żądany natomiast przez pełnomocnika [...] w piśmie z dnia 11 sierpnia 2016 r. dowód w postaci "planu zagospodarowania lasu" jest dowodem niemożliwym do przeprowadzenia, bo takich planów po prostu nie ma. Żaden przepis ustawy (w szczególności ustawy o lasach) nie zawiera ani definicji takiego planu, ani nie przewiduje obowiązku jego sporządzania.

W tych więc okolicznościach, wobec braku określenia przez pełnomocnika skarżącego w sposób poprawny zarówno dowodu (mającego wykazać odmienną tezę od dowodów w sprawie istniejących), jak i tezy dowodowej trudno uznać zarzut [...] za uzasadniony.

W zakresie zarzutu nieustalenia przez organ "najistotniejszej kwestii wskazanej w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie tj. czasu powstania lotniska w odniesieniu do wieku drzew" należy wyjaśnić, że fakt ten wprost wynika z istniejącego w aktach dokumentu urzędowego, jakim jest świadectwo rejestracji lotniska [...].

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 7, 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. "poprzez wydanie decyzji bez kompleksowego zebrania i rozpoznania materiału dowodowego oraz bez dokonania jednoznacznych ustaleń w sprawie kluczowej dla zakończenia postępowania administracyjnego z wniosku [...] jaką było ustalenie, czy przeszkoda istniała przed powstaniem lotniska, ewentualnie przed jego przebudową" Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia, co następuje.

W ocenie tut. Sądu zebrany przez organ materiał dowodowy (opisany we wcześniejszej części uzasadnienia wyroku) jest wystarczający do ustalenia powyższych okoliczności. Można bowiem bez wątpliwości ustalić, że część drzew (mieszcząca się w granicach wieku 8 - 40 – 47 lat) urosła już po wybudowaniu lotniska; drzewa starsze pochodzą z okresu przed tą datą, a więc data przebudowy lotniska ma znaczenie wtórne. W tym więc zakresie organ ustalił ową "kluczową" kwestię.

Rację ma organ, podkreślając, że nakładając obowiązki na określony podmiot, wynikające z ustawy, organ musi uwzględniać fakt od kiedy taki obowiązek nałożony być może. Istotna jest więc data, kiedy nakładająca ujęte w decyzji obowiązki ustawa Pr. lotnicze weszło w życie – to jest 17 stycznia 2002 r. Takie stanowisko organu jest zgodne z art. 6 i 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a.

Skoro obowiązek usunięcia przeszkody lotniczej, o którym stanowi Pr. lotnicze, mógł być nałożony na podmiot dopiero po dniu 17 stycznia 2002 r., to zalecenia WSA w Warszawie, zawarte w wyroku sygn. akt VII SA/Wa 2001/14, w zakresie daty budowy lub przebudowy lotniska [...] należy odczytywać właśnie w takim kontekście. Sąd, nie posiadając wiedzy (nie wynikało to bowiem z akt sprawy) o ww. datach nie mógł ustalić, od kiedy organ mógł ujęty w decyzji obowiązek nałożyć na podmiot zobowiązany; a więc, czy decyzja kontrolowana wówczas przez Sąd odpowiada prawu.

Obowiązujące w dacie powstania lotniska [...] Prawo lotnicze (ustawa z dnia 31 maja 1962 r., Dz. U. Nr 32, poz. 153 ze zm.) nie zawierało przepisu, analogicznego do obecnie obowiązującego art. 82 ust. 1 pkt. 7 i ust. 2 oraz art. 87 ust. 7. Zgodnie natomiast z obowiązującym w dniu składania wniosku o dokonanie wpisu tego lotniska do rejestru lotnisk cywilnych § 12 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 15 września 1964 r. w sprawie cywilnych lotnisk, lądowisk i lotniczych urządzeń naziemnych (Dz. U. Nr 37, poz. 237) obowiązkiem wnioskodawcy było określenie położenia i wysokości przeszkód, znajdujących się w rejonie lotniska. Zezwolenie na założenie lotniska, wydawane przez Ministra Komunikacji, poprzedzone było sprawdzeniem, czy lotnisko odpowiada warunkom określonym w § 27 cyt. rozporządzenia oraz w "Szczegółowych przepisach w sprawie warunków technicznych dla lotnisk i lądowisk cywilnych", zatwierdzonych przez Ministra Komunikacji w porozumieniu z Ministrami Obrony Narodowej, Spraw Wewnętrznych oraz Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych. Zgodnie z § 25 rozporządzenia, lotnisko należało zakładać w sposób umożliwiający starty i lądowania statków powietrznych.

Skoro więc przedmiotowe lotnisko wpisane zostało do rejestru [...] września 1970 r., zaś do dnia 17 stycznia 2002 r. nie istniały przepisy upoważniające PULC do nakazania usunięcia przeszkody lotniczej naturalnej, to siłą rzeczy ustalenie kiedy dokonane zostały nasadzenia (w rozumieniu dyspozycji art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego) powinno obejmować okres po 17 stycznia 2002 r. Jeżeli drzewa, stanowiące przeszkodę lotniczą są starsze niż 40 lat, to organ nie miał możliwości (i prawa) nakazać ich usunięcia PGL, gdyż nie dopuściło się ono naruszenia zakazu z ww. art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego.

W zakresie zaś tej części drzewostanu, stanowiącego przeszkodę lotnicza, objętą treścią zaskarżonej decyzji, którego wiek samo PGL określa na 8 lat, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwraca uwagę, że obowiązek usunięcia tej właśnie przeszkody lotniczej, znajdującej się na działce o nr ewid. [...] został nałożony na PGL decyzją PULC, utrzymaną w mocy decyzją PULC z dnia [...] lutego 2017 r. znak [...] i nie jest przedmiotem rozpoznania w sprawie niniejszej. Wyrokiem z dnia 8 marca 2018 r. WSA w Warszawie, w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 999/17 oddalił skargę PGL na ww. decyzję. Oznacza to, że prawidłowo w decyzji kontrolowanej przez Sąd w niniejszej sprawie, organ nałożył na skarżącego obowiązek usunięcia przeszkody lotniczej, ale wyłącznie w zakresie drzew mających powyżej 40 lat i niestanowiących nasadzeń dokonanych przez PGL z uchybieniem art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego.

Zaskarżona decyzja nie została więc wydana z naruszeniem prawdy obiektywnej, gdyż PULC podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy – w rozumieniu tych dowodów, które miały w sprawie rzeczywiste znaczenie. Decyzja zawiera poprawne uzasadnienie faktyczne i prawne i odnosi się również do kwestii, podnoszonych przez skarżącego w uzasadnieniu skargi. Odpowiada również wymogom dyspozycji art. 107 § 1 k.p.a. i zawiera określenie (prawidłowe prawnie) podmiotu zobowiązanego.

Niezasadnym był ponadto zarzut naruszenia art. 78 § 1 k.p.a. poprzez "nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez stronę na okoliczności istotne dla sprawy to jest dokumentacji rejestracyjnej lotniska będącej w posiadaniu Prezesa ULC, choć na jej podstawie możliwe było ustalenie daty powstania lotniska; dokumentacji przedłożonej przez wnioskodawcę tj. [...] w toku postępowania sądowo-administracyjnego, choćby na okoliczność rozbudowy lotniska w latach 60-tych; dowodów mających potwierdzić wiek drzew gdyż okoliczność ta została przez organ w decyzji I instancji uznana za udowodnioną na podstawie oświadczeń uczestnika postępowania administracyjnego choć jest to podmiot mający interes w nienakładaniu obowiązku na ten podmiot". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odniósł się już w poprzedzającej części uzasadnienia do ww. kwestii postępowania dowodowego i wniosków skarżącego. Okoliczność, że strona składa określone oświadczenie nie może być a priori uznana za dezawuującą wartość takiego środka dowodowego, zwłaszcza wobec braku jednoznacznego zaprzeczenia prawdziwości oświadczenia PGL przez [...] i przedstawienia w tym zakresie rzeczywistego dowodu przeciwnego.

Fakty znane organowi z urzędu (notoria) nie wymagają dowodu, choć należy je zakomunikować stronie (art. 77 § 4 k.p.a.). Jeżeli więc – co przyznaje sam skarżący – PULC z urzędu wie, kiedy lotnisko powstało i kiedy było przebudowane, to okoliczność ta nie wymaga dowodu. Odrębną kwestią jest, że rzeczywiście organ nie wywiązał się z obowiązku zakomunikowania stronie tego faktu wcześniej – uczynił to dopiero w decyzji. W związku z tym jednakże, że skarżący jest zarządzającym przedmiotowym lotniskiem, to – zdaniem tut. Sądu – posiada wiedzę (i dokumenty w tym zakresie) nie tylko świadczące o rejestracji lotniska, ale także dotyczące jego przebudowy w latach 60- tych. Przeciwna bowiem okoliczność świadczyłaby o niezachowaniu należytej staranności w zarządzaniu lotniskiem, gdyż dokumenty rejestracyjne i związane z przebudową lotniska są wyłącznym dowodem na okoliczność, że lotnisko funkcjonuje legalnie. Pełnomocnik skarżącego nie twierdził natomiast, że takich dokumentów nie posiada.

Niezasadnym był zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. "poprzez utrzymanie w mocy wadliwych decyzji wydanych w l instancji, a także brak odniesienia się do podnoszonego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a., jak i do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego". W związku z dokonaną przez tut. Sąd - odmienną od przedstawionej przez skarżącego - oceną zastosowania się przez organ do oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku WSA w Warszawie sygn. akt VII SA/Wa 2001/14, jak również mając na uwadze poczynioną przez tut. Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku ocenę prawną w zakresie potwierdzającym prawidłowość zaskarżonej decyzji PULC Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza, że organ prawidłowo orzekł, przyjmując prawidłowo za podstawę art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a.

Analiza akt sprawy nie potwierdza również zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. "poprzez jego niezastosowanie polegające na braku umożliwienia stronom postępowania (...) wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem zaskarżonej decyzji, tj. decyzji wydanej w wyniku złożonych wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy". Należy wyraźnie wyjaśnić, że organ, ponownie rozpatrując sprawę dokonuje analizy tych dowodów i materiałów, które były podstawą uprzedniego orzeczenia. Organ może (art. 136 § 1 w zw. z art. 127 § 3 in fine k.p.a.) na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, ale po pierwsze jeżeli taki wniosek strony w ogóle wpłynął, a po drugie (w tym także z urzędu), jeżeli jest to niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego.

Skoro PULC nie prowadził żadnego dodatkowego postępowania (wyjaśniającego, dowodowego), to strony znały akta sprawy, na podstawie których organ orzekał; były powiadomione pisemnie przed wydaniem pierwotnej decyzji z [...] grudnia 2016 r. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i zapoznania takiego dokonały.

Skarżący nie wykazał więc, w jaki sposób zarzucane naruszenie art. 10 k.p.a. miałoby wpłynąć na wynik sprawy – co jest jego obowiązkiem procesowym. Nie jest w szczególności wykazaniem takiej okoliczności ogólnikowe stwierdzenie skarżącego, że "gdyby wystosował takie zawiadomienie do strony postępowania, wówczas możliwe byłoby choćby ponowne wniesienie o przeprowadzenie postępowania dowodowego nakazanego przez WSA" lub "zwrócenie uwagi PULC na konieczność respektowania zasady związania stanowiskiem i zaleceniami prawomocnego wyroku sądu administracyjnego". Nie sposób uznać, że "zwrócenie uwagi" organowi rzeczywiście "mogło odnieść skutek w postaci zmiany stanowiska zawartego w decyzji wydanej w I instancji".

Podobnie, niesłuszny jest argument, że umożliwienie A.P. wypowiedzenia się do co zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem zaskarżonej decyzji umożliwiłoby mu złożenie wniosku o przeprowadzenie dowodu z akt postępowania administracyjnego o zmianę danych rejestrowych i zmianę statusu lotniska [...] "w zakresie dostępności dla użytkowników lotniska z lotniska użytku wyłącznego na lotnisko użytku publicznego". Nic nie stało na przeszkodzie, aby taki wniosek skarżący zgłosił, nie oczekując na zawiadomienie o zakończeniu postępowania. Tym bardziej, że decyzja PULC o zmianie dostępności lotniska [...] wydana została po wydaniu zaskarżonej decyzji - w dniu [...] lutego 2017 r. Argumentacja skarżącego, reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, w żaden sposób nie potwierdza przesłanki skuteczności zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a., jaką jest konieczność wykazania, że "akta sprawy o zmianie dostępności lotniska" w jakikolwiek sposób miałyby wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia PULC. Zresztą, sam skarżący przyznaje, że "akta w/w postępowania administracyjnego były w posiadaniu PULC, ale nie wziął ich łącznie pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji". Tut. Sąd zwraca ponadto uwagę, że "akta sprawy" nie mogą być dowodem w sprawie, a pełnomocnik skarżącego nie wskazał tych dokumentów, które – w jego ocenie – miałby rzeczywisty walor dowodowy w nin. postepowaniu.

II. Odnośnie skargi PGL.

Odnosząc się do zarzutów, podniesionych przez skarżące PGL Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia, co następuje.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego w zw. z art. 13 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach przez ich błędną wykładnię i "przyjęcie, że drzewa stanowiące las są przeszkodą lotniczą podlegającą przepisom Pr. lotniczego". Zgodnie z ogólną zasadą, wyrażoną w art. 87 ust. 1 tej ustawy, obiekty budowlane i obiekty naturalne – a więc m.in. grupy drzew, lasy, zarośla itp. - w otoczeniu lotniska nie mogą stanowić zagrożenia dla startujących i lądujących statków powietrznych. W ust. 7 art. 87 Pr. lotniczego ustawodawca wprowadził ustawowy zakaz sadzenia i uprawy drzew i krzewów na nieruchomościach znajdujących się w rejonach podejść do lądowania, mogących stanowić przeszkody lotnicze; stanowiąc jednocześnie, że obowiązek i koszt usunięcia tych drzew i krzewów obciąża właściciela lub inny podmiot władający nieruchomością.

Przez przeszkodę lotniczą rozumieć należy obiekty budowlane i obiekty naturalne stanowiące zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu statków powietrznych (art. 87 ust. 2 Pr. lotniczego). Nie można uznać za trafne stanowiska skarżącego, że drzewa tworzące las nie mogą być obiektem naturalnym stanowiącym przeszkodę lotniczą. Obiektem naturalnym stanowiącym przeszkodę lotniczą może być bowiem zarówno drzewo, jak i zbiór drzew - stanowiących las. Ten fakt, że przedmiotowa część lasu stanowi przeszkodę lotniczą zostało wystarczająco wyjaśnione w sprawie, a wniosek taki można wywieść na podstawie dokumentacji w aktach sprawy. Jeżeli ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że las stanowi zagrożenie bezpieczeństwa ruchu lotniczego w rejonie podejścia do lądowania, nie można podzielić stanowiska skarżącego, że las, jako obiekt podlegający ustawi o lasach, nie może stanowić takiej przeszkody. Podobne stanowisko zajął też NSA w wyroku z dnia 21 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OSK 465/13 (Legalis).

Wbrew stanowisku skarżącego, art. 13 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy o lasach nie zawiera dyspozycji, która las wyłączałaby spod definicji przeszkody lotniczej, zawartej w Pr. lotniczym i uniemożliwiała wydania decyzji o usunięciu takiej przeszkody. Przewidując w art. 13 ust. 1 ustawy o lasach obowiązki właściciela lasów ustawodawca wprowadził generalną zasadę dbania o należyty stan lasu. Zasada generalna charakteryzuje się tym, że doznaje ograniczeń wówczas, gdy ustawa (lub inne ustawy) przewiduje zasady szczególne. Taką zaś zasadą szczególną jest zasada bezpieczeństwa w ruchu lotniczym. Po to bowiem w art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego został wprowadzony zakaz sadzenia i uprawy drzew i krzewów na nieruchomościach znajdujących się w rejonach podejść do lądowania, aby ograniczyć właścicielskie uprawnienie, a jednocześnie obowiązek właściciela lasu (wynikające z art. 140 kodeksu cywilnego w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o lasach) w celu nadrzędnym – ochrony życia i zdrowia uczestników ruchu powietrznego.

Art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego nie może być ponadto wykładany bez uwzględnienia zakazu, wynikającego z art. 87 ust. 1 tej ustawy. Te dwa przepisy wzajemnie się bowiem uzupełniają; zakaz nasadzeń wiąże się z koniecznością uniknięcia powstawania przeszkód lotniczych – ergo: zapewnieniem bezpieczeństwa w ruchu powietrznym. Ponadto, ustawodawca przewidział sankcję za naruszenie zakazu z art. 87 ust. 7 ustawy, nakładając obowiązek i koszt usunięcia drzew i krzewów posadzonych wbrew zakazowi na właściciela lub inny podmiot władający nieruchomością. Z hipotezy tych przepisów wynika ponadto, że ustawodawca przewidział dwie możliwości: przeszkoda naturalna istniała przed wejściem w życie Pr. lotniczego lub powstała po tej dacie.

Czym innym jest jednak wskazanie podmiotu, który powinien drzewa usunąć, a czym innym kwestia kosztów takiego usunięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia, że organ nie ma obowiązku (i prawa) nakładania na podmiot zobowiązany do usunięcia przeszkody kosztów takiej wycinki.

Koszty te - w wypadku naruszenia zakazu z art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego - ponosi ex lege właściciel gruntu, jako oczywistą konsekwencję naruszenia zakazu nasadzeń. Natomiast w wypadku braku naruszenia tego zakazu (a więc, gdy drzewa istniały przed wejściem w życie ustawy Prawo lotnicze lub gdy lotnisko zostało wybudowane lub przebudowane wprawdzie po wejściu ustawy w życie, ale drzewa już wówczas istniały) koszty ponosi zarządca lotniska, jako koszty nałożonego na niego obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania lotniska. Skoro więc wiek drzew – przyznany przez skarżącego, gdyż PGL złożyło wyjaśnienia w zakresie wieku nasadzeń oraz przedłożyło dokumentację mapową i opis taksacyjny - w granicach działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] stanowił drzewostan ponad 40 letni, to wprost oznacza to, że nasadzenia nie zostały dokonane z naruszeniem zakazu z art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego, gdyż przepis ten obowiązuje od 2002 r.. W związku z tym, prawidłowo organ nakazał usunięcie przeszkody lotniczej zarządzającemu lotniskiem.

Należy też wskazać, że w zakresie kosztów, jak również obowiązku wycinki drzew nie ma w niniejszej sprawie zastosowania art. 82 ust. 2 Pr. lotniczego, gdyż wniosek [...] o wydanie decyzji przez PULC nie był związany z zakładaniem lub przebudową lotniska.

Co więcej, tut. Sąd jest związany oceną prawną co do ponoszenia kosztów, wyrażoną w wyroku WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2015 sygn. akt VII SA/Wa 2001/14 (wydanym w tej sprawie), zgodnie z którą "Niesłuszne i niezgodne z art. 2 oraz art. 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej byłoby bowiem automatyczne obciążanie nimi w każdym przypadku właściciela nieruchomości, na której przeszkoda się znajduje. Co więcej, zgodnie z art. 80 Prawa lotniczego to zarządzający lotniskiem odpowiada za bezpieczną eksploatację lotniska, w tym za nałożone na niego zadania związane z ochroną lotniska ". Taką ocenę prawną Sąd w składzie orzekającym w pełni też podziela.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 82 ust. 1 pkt. 7 Pr. lotniczego w związku z art. 13 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy o lasach przez jego błędne zastosowanie i wydanie decyzji nakazującej zarządzającemu lotniskiem usunięcie drzew, podczas gdy nie ma podstaw do wydania takiej decyzji należy – w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – stwierdzić, że zarówno sam zarzut, jak i jego uzasadnienie są błędne.

Przewidując w art. 82 ust. 1 pkt. 7 Pr. lotniczego obowiązek zarządcy lotniska do złożenia wniosku do Prezesa Urzędu o wydanie decyzji w sprawie usunięcia przeszkody, która nie jest obiektem budowlanym, a stanowi zagrożenie bezpieczeństwa ruchu lotniczego, w tym drzew i krzewów w rejonie podejść do lądowania ustawodawca jednoznacznie określił, że taki obowiązek jest wymuszony wymogiem zachowania bezpiecznej eksploatacji lotniska (art. 82 ust. 1 ustawy).

Hipoteza wskazanego przepisu wskazuje wyłącznie na obowiązek zarządcy lotniska do wystąpienia z wnioskiem; stanowi podstawę prawną wniosku. Nie jest więc zrozumiałe, czemu skarżący uważa, że przepis ten stanowił podstawę wydania decyzji. Takim przepisem jest bowiem art. 21 ust. 2 pkt. 2 Pr. lotniczego w ewentualnym związku z art. 82 ust. 1 pkt. 7 i art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego. Błędne oznaczenie przez PULC, jako podstawy decyzji, samego tylko art. 87 ust. 1 i ust. 1 pkt. 7 art. 82 Pr. lotniczego, nie powoduje, że ww. przepisy rzeczywiście stanowią samoistną podstawę wydanej decyzji, ale jednocześnie ten błąd nie miał wpływu na treść decyzji.

Organ może skutecznie prawnie nakazać zarządcy lotniska usunięcie naniesień naturalnych na gruncie niestanowiącym własności tego zarządcy, ale wyłącznie wówczas, gdy obowiązek taki nie został nałożony przez ustawodawcę na właściciela gruntu. Należy pamiętać, że organ nakazując usunięcie przeszkody lotniczej powinien – i jest to już przesądzone w orzecznictwie sądów administracyjnych – wskazać zobowiązanego do takich działań. Skoro drzewa stanowią część składową gruntu (art. 48 k.c.), to w wypadku jeśli są przeszkodą lotniczą zobowiązanym (ale także uprawnionym) do ich usunięcia powinien być co do zasady właściciel gruntu lub osoba sprawująca zarząd gruntem w jego imieniu. Tym niemniej, wobec tego, że ustawodawca wyraźnie (enumeratywnie) określił te sytuacje, w których to właśnie właściciel gruntu jest zobowiązany do usunięcia naturalnej przeszkody lotniczej (art. 82 ust. 2 i art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego) to należy rozumieć, że w wypadkach pozostałych obowiązek taki spoczywa na zarządzającym lotniskiem, w ramach nałożonych na niego obciążeń związanych z utrzymaniem lotniska i zapewnieniem jego bezpiecznego użytkowania.

Brak jest sprawiedliwego uzasadnienia, czemu właściciel gruntu w sytuacjach innych, niż stypizowane w art. 82 ust. 2 i 87 ust. 7 Pr. lotniczego miałby być obciążany obowiązkami, które co do zasady wynikają z konieczności zapewnienia bezpieczeństwa w ruchu powietrznym.

Art. 13 ust 1 i 2 ustawy o lasach nie zaś ma w tym wypadku żadnego znaczenia, gdyż w ogóle przedmiotowej materii nie dotyczy i dlatego nie może mieć zastosowania.

Wskazać należy ponadto, że jeśli lotnisko ma być dopiero założone, to również wówczas uprawnionym do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 82 ust. 1 pkt. 7, jest zakładający lotnisko. W takiej jednak sytuacji Lasy Państwowe zarządzające na podstawie ustawy o lasach nieruchomościami, w stosunku do których wydano decyzję Prezesa Urzędu, są obowiązane do dokonania nieodpłatnie wycinki drzew i krzewów oraz ich uprzątnięcia w terminie ustalonym w odrębnym porozumieniu albo umowie między Lasami Państwowymi, a zakładającym lotnisko lub zarządzającym lotniskiem użytku publicznego. Drewno pozyskane z takiej wycinki drzew i krzewów, staje się nieodpłatnie własnością Lasów Państwowych, ale koszty wycinki drzew i krzewów w wieku do 20 lat oraz ich uprzątnięcia ponosi zakładający lotnisko użytku publicznego, zarządzający lotniskiem użytku publicznego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnia ponadto, że nie można naruszyć prawa poprzez jego "niezastosowanie", ale przez zastosowanie wadliwe lub poprzez błędną wykładnię prawa. Jeżeli jakiś przepis nie został zastosowany, to tym samym ten przepis nie został naruszony. Zarzut więc naruszenia art. 13 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy o lasach "przez jego niezastosowanie" nie jest zasadny. Co więcej, PULC nie mógł tego przepisu stosować, bo nie jest właścicielem lasu, a dyspozycja przepisu właśnie właściciela dotyczy. Odnośnie ogólnego charakteru zasady ogólnej z art. 13 ustawy o lasach tut. Sąd wypowiedział się ponadto we wcześniejszej części uzasadnienia.

W zakresie zarzutu naruszenia art. 47 ustawy środowiskowej "przez jego niezastosowanie, tj. brak uzgodnienia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska" wyjaśnić ponownie należy, że prawo naruszyć można albo przez wadliwe zastosowanie, albo błąd w jego wykładni, a nie "niezastosowanie". Zgodnie natomiast ze wskazanym przepisem, przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest wymagane także w przypadku projektów dokumentów, innych niż wymienione w art. 46, jeżeli w uzgodnieniu z właściwym organem (w tym wypadku Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska) organ opracowujący projekt dokumentu stwierdzi, że wyznaczają one ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko lub że realizacja postanowień tych dokumentów może spowodować znaczące oddziaływanie na środowisko.

Jak wynika z ww. przepisu, ma on zastosowanie także w wypadku projektu innych dokumentów, niż:

1) koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju, studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, planów zagospodarowania przestrzennego oraz strategii rozwoju regionalnego;

2) polityki, strategie, plany lub programy w dziedzinie przemysłu, energetyki, transportu, telekomunikacji, gospodarki wodnej, gospodarki odpadami, leśnictwa, rolnictwa, rybołówstwa, turystyki i wykorzystywania terenu, opracowywanych lub przyjmowanych przez organy administracji, wyznaczających ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko;

3) polityki, strategie, plany lub programy inne, niż wymienione w pkt. 1 i 2, których realizacja może spowodować znaczące oddziaływanie na obszar Natura 2000 jeżeli nie są one bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub nie wynikają z tej ochrony.

Innymi słowy, art. 47 ustawy środowiskowej zastosowanie ma – oprócz ww. wymienionych wypadków - gdy organ opracowujący projekt dokumentu, który nie jest wymieniony w art. 46, stwierdzi że wyznacza on ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, a ponadto wykonanie postanowień takiego dokumentów może oddziaływać na środowisko.

Jak z tego widać, po pierwsze kwestią pozostawioną dla uznania organu jest ocena, czy opracowywany dokument wyznacza on ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, a ponadto wykonanie postanowień takiego dokumentów może oddziaływać na środowisko. Po drugie ustawodawca wyraźnie wskazuje, że przedmiotem jest dokument, a nie decyzja. PULC nie opracowywał żadnego "dokumentu", ale wydał decyzję.

W przepisie tym ustawodawca zawarł więc wskazówki, uprawniające organ do fakultatywnego przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. "W myśl komentowanego przepisu organ może swobodnie korzystać z procedury strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, kiedy uzna to za konieczne w związku z określonymi w nim przesłankami" – por. "Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Komentarz, B. Opaliński, Warszawa, r. 2016.

Słusznie więc uznał organ, że wskazany przez skarżącego zarzut naruszenia tego przepisu nie jest zasadny.

Zarzut naruszenia art. 5, art. 74 i art. 86 Konstytucji RP "przez naruszenie zasady zrównoważonego rozwoju" i w sposób opisany w skardze nie jest zasadny. Zgodnie z art. 5 Konstytucji, Rzeczpospolita Polska (...) zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. Tut. Sąd wyjaśnia, że ochrona lasów jest przedmiotem regulacji ustawowej aktu niższej, niż Konstytucja rangi, ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1161). Stanowi o tym art. 1 ustawy, zgodnie z którym ta właśnie ustawa reguluje zasady ochrony gruntów leśnych. W tym więc zakresie wskazywana przez skarżącego ustawa o ochronie przyrody nie ma zastosowania, gdyż stanowi lex generalis w stosunku do ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (lex specialis derogat legi generali).

W wypadku konieczności usuwania przeszkód lotniczych, zgodnie z art. 82 ust. 4 Pr. lotniczego, do gruntów leśnych objętych decyzją Prezesa Urzędu, o której mowa w ust. 1 pkt. 7 tego artykułu, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych.

Art. 74 Konstytucji w ust. 1 - 4 stanowi, że władze publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom. Ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych, a każdy ma prawo do informacji o stanie i ochronie środowiska. Władze publiczne wspierają też działania obywateli na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska. Zgodnie z poglądem piśmiennictwa (M. Safjan, L. Bosek (red.), Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1–86, Warszawa 2016) "przepisy art. 74 mają charakter tzw. norm programowych, wskazujących pewien cel i nakazujących jego osiągnięcie (T. Gizbert-Studnicki, A. Grabowski, Normy programowe, s. 97). Według poglądów wyrażanych w orzecznictwie TK także normy programowe nie są jedynie ogólnym zobowiązaniem do podejmowania przez władze publiczne działań służących osiąganiu wskazywanych celów, należy poszukiwać i ustalać pewne konieczne standardy, jakim podejmowane działanie powinno odpowiadać – właściwy organ ma nie tylko obowiązek podjąć odpowiednie działania, ale powinien zapewnić tym działaniom i tym samym osiąganiu wskazanych celów pewien minimalny standard (....) (np. wyr. TK z 4.10.2000 r., P 8/00, OTK 2000, Nr 6, poz. 189)".

Jak podkreśla się w doktrynie, "ochrona środowiska zdefiniowana jest także prawnie w ustawie – Prawo ochrony środowiska. Według definicji z art. 3 pkt. 13 ochrona środowiska to "podjęcie lub zaniechanie działań, umożliwiające zachowanie lub przywracanie równowagi przyrodniczej; ochrona ta polega w szczególności na: a) racjonalnym kształtowaniu środowiska i gospodarowaniu zasobami środowiska zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, b) przeciwdziałaniu zanieczyszczeniom, c) przywracaniu elementów przyrodniczych do stanu właściwego". Ustawa definiuje jednocześnie pojęcie "równowagi przyrodniczej", które w definicji ochrony środowiska stanowi kluczowy element, określający podstawowy cel działań o charakterze "ochrony środowiska".

Jak jednak wyjaśnił tut. Sąd, ochrona środowiska, rozumianego, jako "las" normowana jest przepisami szczególnymi, cyt. w. ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Skoro więc ustawodawca wyłączył w zakresie regulowanym Prawem lotniczym stosowanie tejże ustawy, to tym samy dozwolił na określone działania może sprzeczne z ochrona lasów, ale zgodne z ochroną życia i zdrowia ludzkiego, uczestników ruchu lotniczego.

Zgodnie z art. 86 Konstytucji każdy jest obowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Przepis ten ma jednak wyłącznie charakter deklaracji, jego konkretyzacja następuje na szczeblu ustawowym, a więc ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w zw. z Pr. lotniczym. Sama zaś egzekucja odpowiedzialności może mieć miejsce tylko przy dookreśleniu treści obowiązku. Nie oznacza to jednak wykluczenia możliwości odwoływania się do art. 86 jako kryterium oceny konstytucyjności innych regulacji prawnych (por. M. Safian, op. cit. kom. do art. 86).

Innymi słowy, wobec treści przepisów ustaw zwykłych, powołanych w treści niniejszego uzasadnienia, nie można zarzucić skutecznie naruszenia generalnej normy art. 86 Konstytucji, jeżeli organ wykonuje uprawnienia ustawowe, właśnie stanowiące ograniczenie zasady ochrony lasów.

Zarzut naruszenia art. 6 k.p.a. w związku z art. 82 pkt. 7 i art. 87 ust. 7 Pr. lotniczego, art. 13 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy o lasach i art. 47 ustawy środowiskowej, "poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów Pr. lotniczego, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji organu z dnia [...].12.2016 roku" jest w rzeczywistości kompilacją zarzutów już omówionych przez tut. Sąd. Organ nie naruszył zasady praworządności, orzekł na podstawie prawa cogentis i w sposób, w jaki ustawa nie tylko zezwalała, ale wręcz nakazywała; w trosce o bezpieczeństwo uczestników ruchu powietrznego. Nie można więc podzielić zapatrywania skarżącego, że stało się to jego kosztem, a na korzyść [...]. Koszt, jaki ponosi skarżący wynika bowiem z ustawy, zaś nie powinno podlegać wątpliwości, że życie i zdrowie ludzkie (uczestników ruchy powietrznego) ma wartość o wiele przewyższającą korzyści osiągane poprzez możliwość korzystania z terenów zielonych (lasów) przez mieszkańców.

Podkreślić też należy, że wycięcie drzew na gruncie leśnym nie oznacza, iż grunt ten przestaje być gruntem leśnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OSK 465/13).

Nie został też naruszony art. 7 k.p.a. "w związku z naruszeniem interesu społecznego i słusznego interesu strony". Wręcz przeciwnie, zasada prawdy obiektywnej, regulowana art. 7 k.p.a. nakazująca organowi podejmowanie wszelkich czynności dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli jest w pełni zachowana, gdyż faktycznie przedmiotem orzekania organu było bezpieczeństwo ludzkie. Przepis ten nie stanowi o "interesie strony", ale właśnie obywateli. Względy bezpieczeństwa, ryzyko utraty życia i zdrowia uczestników ruchu lotniczego (ale również i osób trzecich, zagrożonych w razie wypadku lotniczego) mają w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie niewątpliwy prymat nad korzystaniem z dobrodziejstwa korzystania z części lasu. I to niezależnie od tego, czy zagrożenie życia dotyczy "tylko" członków [...] (lotnisko nieposiadające statusu użytku publicznego), czy i innych osób (lotnisko użytku publicznego).

Nie zostały również naruszone art. 8, art. 11 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. "przez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji w zakresie niezastosowania art. 13 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy o lasach i art. 47 ustawy środowiskowej, co narusza zasadę zaufania do władzy publicznej, a także przez nie wskazanie w sentencji decyzji, kogo obciążają koszty usunięcia drzew". Wprawdzie skarżący nie podał jednostki redakcyjnej art. 8 k.p.a., ale należy stwierdzić, że akta sprawy nie dają podstaw do uznania, że decyzja PULC została wydana po przeprowadzeniu postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej. Brak też przesłanek do uznania, że organ naruszył zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. To, że w wyniku zastosowania przepisu prawa obligującego organ do wydania określonej decyzji strona zostaje zobowiązana do określonego działania – zgodnego z ustawą – nie oznacza ani braku proporcjonalności, ani bezstronności, czy nierównego traktowania. W innym wypadku bowiem strona, która została wbrew swej woli zobowiązana do działania, którego nie chce, albo która neguje potrzebę takiego działania zawsze mogłaby uchylić się od obowiązku, twierdząc, że traci zaufanie do władzy publicznej (nota bene PGL występuje w sprawie za Skarb Państwa) lub traktowana jest gorzej, niż strona druga.

Art. 107 § 1 k.p.a. nie został naruszony, bo decyzja ma wszelkie elementy niezbędne. Posiada też (art. 107 § 3 k.p.a.) wymagane uzasadnienie prawne i faktyczne – z którym skarżący po prostu się nie zgadza. Nie jest obowiązkiem organu wyjaśnianie w decyzji, czemu nie stosuje jakiegoś przepisu (np. art. 13 ustawy o lasach, art. 47 ustawy środowiskowej), jeżeli nie ma on obiektywnie zastosowania w sprawie. Organ ma obowiązek wskazania faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej – uzasadnienie faktyczne. Uzasadnienie prawne ma natomiast wyjaśnić podstawy prawne decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, a nie wymieniać wszystkie niezastosowane przepisy, "których organ nie zastosował".

Ponownie, nie został naruszony art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a. "przez jego niezastosowanie, tj. nieuchylenie decyzji organu z dnia 7.12.2016 r." – bo nie jest możliwe naruszenie prawa, które nie było zastosowane. Organ prawidłowo natomiast zastosował art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., jako przepis adekwatny do treści rozstrzygnięcia. Skarżący nie zarzucił w skardze naruszenia tego artykułu.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.