Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 417/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 pkt 4, art. 8 ust. 1, art. 75 ust. 3, art. 81 ust. 1-3, art. 103 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uposażenia. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] /-/ I. Kucznerowicz zgłaszam zdanie odrębne /-/ B. Popowska od sentencji i uzasadnienia /-/ M. Dybowski


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w G. odmówił przyznania D.. P. świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego.

W uzasadnieniu organ wskazał, że dnia 1 listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych, w oparciu o rozkaz PF 179 z dnia 5 września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował, między innymi, stanowisko służbowe strony. Ponieważ żołnierz odmówił przyjęcia innego stanowiska służbowego, dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (POW) wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej.

Dnia [...] czerwca 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr [...] stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej.

Dla celów ewidencyjno-finansowych, od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano Stronie zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, potrącono Stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia. Po otrzymaniu tych świadczeń Strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił również, iż organy wojskowe zobowiązane były do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami.

Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne bowiem podstawa tego świadczenia odpadła.

Organ powołując się na treść art. 75 ust. 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750 ze zm.), zgodnie z którym tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne organ wskazał, iż instytucja zwłoki, uregulowana w art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej jako KC) – w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 KC) warunkowana jest winą. Zważywszy na okoliczności nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do zapłaty uposażenia. Organ zawrócił uwagę, iż w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie jednak otrzymywała od resortu MON należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, w szczególności dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. Organ wskazał, iż po przywróceniu do służby strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Najbardziej nieuzasadnione wydaje się roszczenie o odsetki za świadczenie, które pobrał żołnierz z góry (roczne uposażenie przez pierwszy rok po zwolnieniu). Zdaniem organu dopiero w chwili kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz, lecz po tej dacie.

W odwołaniu od powyższej decyzji D. P. podniósł, iż w wyniku ponownego przyjęcia do służby wojskowej otrzymał zaległe należności ale bez ustawowych odsetek za zwłokę, zawinioną wydaniem wadliwej decyzji oraz że zostały potrącone świadczenia przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. Zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 tej ustawy, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stała się wymagalna. Zdaniem skarżącego w pozostałych przypadkach (nagroda roczna, dodatkowe uposażenie roczne) zastosowanie ma art. 481 §1 KC i art. 482 §1 KC. W tym zakresie skarżący powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 r. III PZP 1/05, OSNP 15-16/2006/227. W ocenie odwołującego się, prawo do świadczeń określonych w art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t. j. Dz. U. z 1997 r. Nr 10 poz. 55 ze zm.) oraz w art. 71 ust. 1 i art. 185 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nabył on - zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - w pierwszym dniu roboczym miesiąca za które ono przysługiwało. Natomiast prawo do nagrody rocznej, jak wskazał skarżący, nabył on w dniu 14 sierpnia każdego danego roku - §4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 lipca 2000 roku w sprawie nagród rocznych, nagród pieniężnych w formie wyróżnienia oraz zapomóg dla żołnierzy (Dz. U. Nr 65, poz. 77 ze zm.). Natomiast prawo do dodatkowego uposażenia rocznego odwołujący się nabył w ostatnim dniu upływu trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który ono przysługuje (§5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 kwietnia 2004 roku w sprawie przyznawania żołnierzom zawodowym dodatkowego uposażenia rocznego - Dz. U. nr 108, poz. 1146), tj. najpóźniej 31 marca danego roku. W ocenie skarżącego wypłacenie świadczeń nastąpiło zatem już po terminie ich wymagalności, który miał miejsce od dnia następnego po dniu ich płatności. Skarżący wskazał, iż przy wypłacie zaległego wynagrodzenia dokonano potrącenia. Zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Zgodnie zaś z art. 87 §1 pkt 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t. j. Dz. U. z 1998 r., nr 21 poz. 94 ze zm., dalej KP) z wynagrodzenia za pracę podlegają potrąceniu tylko sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych. Należności inne niż wymienione w art. 87 §1 KP mogą być potrącone z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie (art. 91 § 1 KP). Żadna z tych przesłanek nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Skarżący podkreślił, iż potrącenia dokonano bez żadnego tytułu wykonawczego i bez jego zgody.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję powtarzając argumenty zawarte w uzasadnieniu decyzji organu I instancji oraz wskazując, że zasadnie organ I instancji wydał decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia, oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł D. P. wnosząc o jej uchylenie w oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie co do zasady należnego świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego z opóźnieniem uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia oraz zasądzenie od organu, na rzecz skarżącego, kosztów sądowych. W uzasadnieniu przytoczył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W oparciu o treść art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.

Na wstępie wydaje się być zasadnym wyjaśnienie skarżącemu, iż Sąd nie jest uprawniony do merytorycznego rozstrzygania sprawy albowiem kompetencje sądu administracyjnego sprowadzają się do oceny zgodności z prawem procesowym i materialnym rozstrzygnięć wydanych przez organy administracji. Tak więc wniosek zawarty w skardze o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie co do zasady należnego świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego z opóźnieniem uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia nie może zostać uwzględniony.

Unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażenie żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy ( Dz. U. nr 50 poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4.

Od 1 lipca 2004 r. obowiązuje ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. nr 141 poz. 892). Art. 1 pkt 4 ustawy stanowi, że ustawa określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych. Natomiast w art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych określa sposób załatwiania dla spraw w niej uregulowanych.

Biorąc pod uwagę fakt, iż należności pieniężne nie zostały wymienione w ust. 2 art. 8 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a który to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w pkt od 1-do 4 , to należy uznać, że świadczenia odsetkowe o których mowa w art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych należą do drogi administracyjnej.

Powyższy pogląd znajduje aprobatę w orzecznictwie Sądu Najwyższego w szczególności w Uchwale Sądu Najwyższego z 29 listopada 2007 r. sygn. III CZP 106/07-Lex nr 319935, Biul. SN 2007/11/10 oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa – Prokuratorię Generalną Skarbu od wyroków sądów powszechnych ( vide między innymi II PK 8/08 z 2 lipca 2008 r.; II PK 55/08). Podobna interpretacja została zaprezentowana w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2006 r. I OPS 3/06 ( O NSA/WSA 2006 r., z. 3, poz. 69).

Wobec powyższego postępowanie w niniejszej sprawie, winno się toczyć w oparciu o art. 75 ust. 3 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Zdaniem organów obu instancji rozstrzygających przedmiotową sprawę odsetki od zaległego roszczenia należy uznać za uzasadnione od momentu, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się wykonalna.

W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę pogląd ten jest chybiony i wadliwie przypisuje decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. Dowódcy Wojsk Lądowych nr [...] cechę kształtującą.

Jakkolwiek spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, to z mocy przepisu szczególnego został przekazany do rozpoznania organom administracji publicznej ( art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Powyższe nakłada na organy rozstrzygające sprawę do rozważenia sprawy nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych ale z obowiązkiem respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym.

Art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że " w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne".

Istotnym dla niniejszego sporu jest to, że na skutek stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 26 listopada 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej skarżącemu wypłacono zwaloryzowane należności z tytułu pełnienia służby wojskowej.

Stwierdzając nieważność decyzji organ administracyjny autorytatywnie wskazuje na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją od daty wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że nieważność decyzji istniała już w dacie orzekania o niej, a nie dopiero od tej daty.

Art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei ust. 2 wymienionego wyżej artykułu, mówi, że dodatki do uposażenia zasadniczego inne niż wymienione w ust. 1 wypłaca się nie później niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73. Proste zestawienie powyższego przepisu z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych pozwala na uznanie, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce. Regulacje dotyczące wypłaty uposażenia, dodatków do uposażenia, wreszcie odsetek zawarte w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowią "lex specialis". Stąd zupełnie zbędnym było odnoszenie przez organy rozstrzygające sprawę do przepisów Kodeksu cywilnego w szczególności art. 481 czy 476 KC i rozważania w kategoriach winy organu czy braku winy w zwłoce w wypłacie wynagrodzenia i dodatków do niego. Uszły uwadze organom administracji publicznej konsekwencje jakie przepisy Kpa wiążą ze stwierdzeniem nieważności decyzji o czym wspomniano wyżej.

Odnosząc się natomiast do kwestii potrącenia wskazać należy, iż słusznie skarżący zwrócił uwagę na regulację zawartą w art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zgodnie z tym artykułem uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, tj. ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, zaś z art. 87 § 1 pkt 2 KP wynika konieczność posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 §1 KP). Zatem jeżeli skarżący nie wyraził pisemnej zgody na potrącenie spornej kwoty - a takowego oświadczenia skarżącego w aktach nie ma - to potrącenie zostało dokonane z naruszeniem prawa (art. 103 ust. 1-2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 §1 i art. 91 §1 KP).

Wskazać również należy, iż skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego jest przyjęcie, iż do zwolnienia w ogóle nie doszło. Natomiast uznanie, że istnieje kontynuacja nawiązanego stosunku służbowego wywołuje dwojakie skutki. Z jednej strony stwarzało podstawę do wypłacenia skarżącemu zaległego uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługującymi skarżącemu na dzień zwolnienia (prawo to nie wygasło), z drugiej zaś spowodowało, iż skarżący nie nabył prawa do odprawy i ekwiwalentu, które mu. wypłacono, a więc świadczenia te mu nie przysługiwały. Należności te stały się świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 § 2 KC.

Nienależne świadczenia jako szczególny rodzaj bezpodstawnego wzbogacenia podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 405 i następnych Kodeksy cywilnego (art. 410 § 1 KC). W uchwale nr III CzP 46/95 z dnia 27 kwietnia 1995 r. (OSNC 1995/7-8/114 ) Sąd Najwyższy wskazał, iż przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu należy stosować m.in. wtedy, gdy nie ma innego środka prawnego, przy wykorzystaniu którego możliwe byłoby przywrócenie równowagi majątkowej naruszonej bez prawnego uzasadnienia.

W ocenie Sądu w ustawie o służbie zawodowej żołnierzy zawodowych brak jest przepisu przewidującego bezpośrednio lub pośrednio możliwość orzekania w kwestii zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Dochodzenie zwrotu nienależnego świadczenia wymaga zatem, w razie negatywnego stanowiska bezpodstawnie wzbogaconego, uzyskania wyroku sądu powszechnego uwzględniającego wniesione w tym zakresie powództwo. Tylko tytuł wykonawczy w postaci prawomocnego wyroku sądowego może stanowić podstawę do dokonania potrącenia z uposażenia skarżącego, w sytuacji gdy na takie potrącenie nie wyraża zgody.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszaniem przepisów art. 81 ust. 1-3; art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 103 ust. 1-2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 §1 i art. 91 §1 KP – co spowodowało, że na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. Art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter rozstrzygnięcia.

/-/ M. Dybowski /-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska

zgłosiłem zdanie odrębne Za nieobecnego sędziego

od sentencji wyroku i uzasadnienia /-/ B. Popowska

/-/ M. Dybowski

KB/


ZDANIE ODRĘBNE

sygn. IV SA/Po 417/08 U Z A S A D N I E N I E zdania odrębnego

Zgłaszając zdanie odrębne, zarówno od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2009 r.- IV SA/Po 417/08, jak i od uzasadnienia tego wyroku, miałem na uwadze zasadnicze różnice w ocenie skutków uchybień, jakich dopuściły się organy administracji wojskowej, zarówno w sferze prawa materialnego, jak i prawa procesowego.

Zgadzam się z uchyleniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] czerwca 2008 r.), choć w części z innych przyczyn, niźli podniesione w uzasadnieniu wyroku. Sąd, uchylając obie te decyzje, zakończył swe orzeczenie, gdy tymczasem koniecznym było orzekanie w głąb sprawy.

1. Zasadniczą różnicą między stanowiskiem uzasadnienia a zgłaszającego zdanie odrębne, jest przeświadczenie Sądu, że w granicach rozstrzygania w niniejszej sprawie w rozumieniu art. 134 ppsa nie mieści się decyzja z dnia z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] Dowódcy Wojsk Lądowych (dalej decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r.; k. 76-77 akt personalnych).

Z poglądem tym nie sposób się zgodzić. W doktrynie trafnie wskazuje się, że uzasadnienie wyroku winno odzwierciedlać istotne zagadnienia, rozważane przez Sąd w trakcie narady poprzedzającej wydanie wyroku. Motywy uzasadnienia wyroku z dnia 29 stycznia 2009 r.- IV SA/Po 417/08, wymogu tego nie spełniają. Nie można zatem podzielić poglądu, że decyzja z dnia 5 czerwca 2006 r. nie mieści się w granicach danej sprawy. Normę prawną istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy dekodować łącznie z art. 134 § 1 w zw. z art. 135 ppsa.

2. W doktrynie utrwalonym jest pogląd, że rozstrzygnięcie kwestii głębokości upoważnień do orzekania sądu administracyjnego winno odpowiadać istocie i funkcjom sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej, sprawowanej przez sąd administracyjny w związku postanowieniami art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 153/02/1269, zm. 169/05/1417). W świetle podstawowego celu tej kontroli, określonego w tym przepisie (pod względem zgodności z prawem) należy przyjąć, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest- poprzez wydanie orzeczenia- stworzenie takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodna z prawem. Sąd winien posiadać uprawnienia do objęcia zakresem w głąb sprawy i pozbawienia bytu prawnego wszystkich rozstrzygnięć wydanych w sprawie, niezgodnych z prawem. Inne- węższe- określenie zakresu orzekania przez sąd administracyjny oznaczałoby, że sąd ten jest bezsilny wobec naruszeń prawa ustalonych w toku rozpoznania skargi i że po przeprowadzeniu przezeń kontroli, obejmującej wszystkie rozstrzygnięcia w sprawie, mogłyby pozostać w obrocie prawnym rozstrzygnięcia niezgodne z prawem [T. Woś w: T. Woś (red.) H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska "Postępowanie sądowo administracyjne" Wwa 2007 s. 224; Z. Kmieciak "Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych" PiP 4/07/33; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9.2.2006 r.- III SA/Wr 517/04- ONSAiWSA 6/06/169, akceptowany przez T. Wosia w: T. Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska "Ppsa. Komentarz" LexisNexis 2008 [dalej T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008] s. 501 uw. 3).

W nieobszernym uzasadnieniu wyroku IV SA/Po 417/08, Sąd w ogóle zrezygnował z rozważań dotyczących potrzeby i możliwości orzekania o ważności decyzji z dnia 5 czerwca 2006 r., choć było to przedmiotem namysłu Sądu podczas narady poprzedzającej ferowanie wyroku. Sąd podtrzymał poglądy prawne, rozważane przy wydawaniu wyroków w sprawach: IV SA/Po 283/08 i IV SA/Po 335/08. Ponieważ pogląd ten, poprzedzony stwierdzeniem, że z uchwały składu 7 Sędziów NSA z 27.6.2000 r.- FPS 12/99- ONSA 1/01/7 wynika, że "jednak można" w sprawie ze skargi na decyzję w trybie instancyjnym orzekać o decyzji podjętej w trybie nadzwyczajnym, zasadniczo zaciążył na niniejszym wyroku, należy przywołać odpowiednie poglądy Sądu, zaprezentowane w uzasadnieniach wyroków IV SA/Po 283/08 i IV SA/Po 335/08. Nietrafnie Sąd, przywołując pogląd T. Wosia "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" W. Pr. 2005 [dalej T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2005] s. 426 i 427; s. 5 pkt 2 uzasadnienia), podnosił, że "nie mieści się w nich [granicach rozstrzygania] decyzja stwierdzająca nieważność decyzji o zwolnieniu ze służby...jako podjęta w innej sprawie...Zatem kompetencje Sądu nie sięgają tak daleko, by można decyzję "nieważnościową" poddać weryfikacji w ramach niniejszej sprawy". Zgłaszający zdanie odrębne, z poglądów Komentatora

(w obu wydaniach- z 2005 i 2008 r.), wyprowadza przeciwny wniosek. Zarówno w orzecznictwie, jak i w literaturze na ogół zgodnie przyjmuje się, że zakres orzekania w głąb wyznacza kryterium sprawy w ujęciu materialnoprawnym. Expressis verbis wyraził to Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z 27.6.2000 r.- FPS 12/99- ONSA 1/01/7, stwierdzając, że w art. 29 ustawy o NSA z 1995 r. (obecnie w art. 135 ppsa) chodzi o sprawę administracyjną w ujęciu materialnym. Tożsamość sprawy administracyjnej wyznaczają elementy decydujące o tożsamości skonkretyzowanego w decyzji stosunku prawnego , a więc identyczność podmiotów tego stosunku, identyczność przedmiotu stosunku (czyli węzła praw i obowiązków stron stosunku) oraz identyczność obu jego podstaw- prawnej i faktycznej; T. Woś "Pojęcie sprawy w przepisach kpa" AUWr nr 1022, Prawo CLVIII s. 334-335; podobnie B. Adamiak Glosa do wyroku NSA z 23.1.1998 r.- III SA 103/97- OSP 1/99/19 s. 51. Identycznie pod rządami ppsa przyjął NSA w wyroku z 18.11.2005 r.- I FSK 256/05- ONSAiWSA 5/06/124. Komentator podzielił pogląd Z. Kmieciaka ("Głębokość orzekania...s. 37), że "szukając odpowiedzi na pytanie o granice sprawy, której dotyczy skarga [...], trzeba [...] uwzględnić to, czy podejmowane w ramach jednego lub różnych postępowań akty kształtują, zmieniają lub znoszą ten sam stosunek materialno prawny" (T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 502 uw. 6; podobnie- "Ppsa. Komentarz" 2005 s. 442 uw. 3). W niniejszej sprawie mieści się zatem istnienie stosunku służbowego żołnierza zawodowego i powiązanego z nim prawa do uposażenia- w tym w zakresie objętym żądaniem Skarżącego (odpowiednio- argum. ex uchwała 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.4.2006 r.- I OPS 3/06- ONSAiWSA 3/06/69).

3. Linia podziału przy postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa) nie leży zatem między postępowaniem zwykłym a nadzwyczajnym. Przeciwnie- rozpatrując skargę na decyzję wydaną w postępowaniu w sprawie uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji (art. 154, 155 i 161 kpa), w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i we wznowionym postępowaniu, sąd zakresem orzekania winien objąć decyzje wydane w zwykłym toku instancji. Wszystkie te postępowania toczą się w tej samej, z punktu widzenia materialno prawnego, sprawie administracyjnej, w której toczyło się postępowanie pierwotne, i stanowią jego powtórzenie czy też przedłużenie (uchwała składu 7 sędziów z 27.6.2000 r.- FPS 12/99- ONSA 1/01/7; wyrok WSA w Warszawie z 17.3.2004 r.- III SA 2512/02- LexPolonica nr 396982; T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 503 uw. 8 in princ.). W precyzyjnym uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów z 27.6.2000 r.- FPS 12/99, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zwrot we wszystkich postępowaniach, użyty w art. 29 ustawy o NSA wskazuje, że środki prawne, o których mowa w tym przepisie, mogą być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc odrębnych postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy. Chodzi zarówno o postępowania zaliczane do trybu głównego (toczące się przed organem I i II instancji), jak i postępowania zaliczane do trybu nadzwyczajnego- w tym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (ONSA 1/01/7- s. 132-133; A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek "Ppsa. Komentarz" Zakamycze 2006 s. 302 uw. 2-3). Rozwiązanie przyjęte w art. 135 ppsa w sposób prawidłowy wyznacza przedmiotowy zakres orzekania wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sąd administracyjny I instancji jest upoważniony i- w świetle postanowień art. 135 ppsa, odmiennie niż na podstawie art. 29 ustawy o NSA- zobowiązany do podjęcia przewidzianych w ustawie środków, a więc do wydania stosownego orzeczenia, w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, jeśli to niezbędne do końcowego jej załatwienia (T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 501 uw. 4; podobnie-"Ppsa. Komentarz" 2005 s. 441 uw. 3).

Pogląd, że organ nadzoru wydał w tych sprawach decyzje stwierdzające nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej; choć co najwyżej zachodziły jedynie przesłanki przemawiające za uchyleniem decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, akceptowany w trakcie narady nad wyrokiem w sprawie IV SA/Po 335/08, nie znalazł odzwierciedlenia w uzasadnieniu- zapewne z uwagi na przyjęcie przez Sąd założenia, że decyzja stwierdzająca nieważność nie mieści się w granicach sprawy. Zgłaszający zdanie odrębne podziela pogląd, że decyzja z dnia 5 czerwca 2006 r. nie powinna stwierdzać nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] (dalej decyzja nr [...]), a zatem decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r. dotknięta jest nieważnością. Orzeczenie o nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r., w świetle wyżej przytoczonych poglądów orzecznictwa i doktryny, było nie tylko w granicach upoważnienia WSA w niniejszej sprawie, ale Sąd był wręcz obowiązany do podjęcia środków wskazanych w art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ppsa (T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 501 uw. 4; podobnie-"Ppsa. Komentarz" 2005 s. 441 uw. 3).

4. Postępowanie nieważnościowe jest postępowaniem nadzwyczajnym i odrębnym od postępowania zwykłego (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kpa. Komentarz" C.H. Beck 2008 wyd. 9 s. 641 nb 2, s. 643-644 nb 3). Jednakże w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalonym jest pogląd, że użyty w art. 135 ppsa zwrot we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, oznacza postępowania zaliczone do trybu zwyczajnego, jak i postępowania nadzwyczajne- w tym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (odpowiednio- wyrok NSA z: 6.2.2007 r.- I GSK 632/06; 6.12.2006 r.- I GSK 632/06; A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka- Medek "Ppsa. Komentarz" Zakamycze 2006 s. 302-303 uw. 1-3). Pojęcie sprawa w art. 134 § 1 i art. 135 ppsa należy rozumieć szeroko- różni się ono od pojęcia sprawa administracyjna, jest odeń szersze (wyrok NSA z 16.11.2005 r.- FSK 2261/04, akceptowany przez T. Wosia w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 502 uw. 5). Pojęcie sprawa w rozumieniu art. 135 ppsa obejmuje wszelkie te postępowania i wydane bądź zapadłe w nich rozstrzygnięcia administracyjne, które poprzedzają zaskarżone, warunkowały dokonaną w nim konkretyzację stosunku prawnego. Kontrola decyzji wykonawczej (zależnej), może prowadzić do wzruszenia decyzji innej, jako leżącej u podstaw decyzji kontrolowanej (odpowiednio- wyrok NSA z 31.7.2001 r.- V SA 2702/00, akceptowany przez W. Tarasa w glosie w OSP 2/02/15; A. Kabata- op. cit. s. 303; J. P. Tarno "Ppsa. Komentarz" W.Pr. 2006 s. 296 uw.9= LexisNexis 2008 s. 338 uw. 9; T. Wosia- "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 504 uw. 11). Zatem stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji z dnia 5 czerwca 2006 r. nr 798/Pers, jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy (w rozumieniu art. 135 ppsa) ze skargi żołnierza zawodowego na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego o utrzymaniu w mocy decyzji Komendanta WKU w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia i świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego.

Wskazał na to Sąd w punkcie 2 uzasadnień IV SA/Po 283/08 i IV SA/Po 335/08, podnosząc "Równocześnie Sąd ma świadomość, iż- w związku z sekwencją zdarzeń- to właśnie decyzja "nieważnościowa", tak z uwagi na jej treść, jak i charakter prawny, wpływa na ocenę legalności zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Zależność sekwencyjna decyzji "nieważnościowej" i obu decyzji zaskarżonych nie oznacza jednak, iż wszystkie trzy zostały podjęte "w danej sprawie" (s. 5 obu uzasadnień). Już zatem ów- z którym pozwalam się nie zgadzać- ostatnio przywołany pogląd zaważył na sentencji wyroku IV SA/Po 417/08, dalszej ocenie prawnej i wskazaniach co do dalszego postępowania, mających znaczenie z punktu widzenia art. 153 ppsa.

5. Stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] o wypowiedzeniu stosunku zawodowej służby wojskowej decyzją z dnia [...] czerwca 2006, skutkowało tym, że ze skutkiem ex tunc- z dniem, gdy decyzja z dnia 5 czerwca 2006 r. stała się ostateczną, wygasły skutki decyzji nr [...]. Nie wygasły jednak skutki rozkazu personalnego z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] w punkcie [...] (k. 61 akt personalnych). W doktrynie, orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyróżnia się trzy różne stanowiska odnośnie treści pojęcia rażące naruszenie prawa (J. Borkowski "Nieważność decyzji administracyjnej" ZCO 1997 s. 102). Wskazuje się na różne koncepcje nieważności decyzji administracyjnej (Z. Janowicz "Kpa. Komentarz": PWN 1995 s. 389-400=W.Pr. PWN 1999 s.438-449; J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kpa. Komentarz" C.H. Beck 2008 s. 736 nb 3 i n.). Sąd, nie wdając się w owe spory doktrynalne i rozbieżności w orzecznictwie, winien dekodować taką normę prawną z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, która najpełniej odzwierciedla wolę ustawodawcy i najlepiej służy współczesnym potrzebom obywateli i organów stosujących prawo.

Przepisy nie definiują pojęcia rażącego naruszenia prawa, zawartego w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Znaczenia tego terminu należy szukać w orzecznictwie i doktrynie. Orzecznictwo wskazuje, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (przykładowo: wyroki NSA z dnia 21.08.2001 r.- II SA 1726/00- LEX 51233; 26.09.2000 r.- V SA 2998/99- LEX 51249; 5.10.2000 r.- III SA 2244/99- LEX 47084; wyrok WSA w Warszawie z dnia 9.11.2005 r.- III SA/Wa 2210/05- LEX 192628). Rażące naruszenie prawa określa się jako oczywiste i bezsporne naruszenie przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawa (wyrok WSA w Warszawie z dnia 21.12.2005 r.- VII SA/Wa 706/05- LEX 196278). W części orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Ten pogląd należy uznać za przestarzały i odwołujący się do nieaktualnej koncepcji stosowania przepisów prawa, nie zaś norm prawnych. W doktrynie wskazuje się, że koncepcja rozumienia bezpośredniego przepisów prawnych (J. Wróblewski "Wykładnia prawa a poglądy na strukturę normy prawnej" PiP 1/60/118), jest nieadekwatna (J. Woleński "Logiczne problemy wykładni prawa" Kraków 1972 s. 72-73). Z wyróżnieniem rozumienia bezpośredniego i jego braku, łączono paremię clara non sunt interpretanda (J. Wróblewski "Rozumienie prawa i jego wykładnia" Ossolineum 1990 s. 55-59). W orzecznictwie Sądu Najwyższego w okresie 1990-2000 odstąpiono od takiego rozumienia zasady clara non sunt interpretanda, nadając jej znaczenie właściwe dla paremii interpretatio cessat in claris, a Sąd Najwyższy w tym okresie, w przytłaczającej większości przypadków, nawet w sytuacji uzyskania jednoznaczności językowej przepisu, poddawał go również wykładni systemowej i funkcjonalnej- zwykle po to, by sprawdzić, czy jednoznaczność uzyskana nie prowadzi do sprzeczności w systemie prawa (np. z normami hierarchicznie wyższymi albo z zasadami prawa), bądź czy nie burzy powszechnie akceptowanych społecznie wartości (A. Municzewski "Reguły interpretacyjne w działalności orzeczniczej Sądu Najwyższego" Szczecin 2004 s. 103-104, 151-152, 217). Takie stanowisko odnośnie interpretacji przepisów prawa administracyjnego prezentują E. Smoktunowicz "Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego- kpa" Białystok 1994 s. 18-51; J.P. Tarno "Naczelny Sąd Administracyjny a wykładnia prawa administracyjnego" W-wa 1999 s. 52-53). Poglądy te trafnie akceptuje doktryna (M. Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki" W. Pr. LexisNexis 2008 s. 57-64). Tym samym za niewystarczające dla stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa jest sama oczywistość naruszenia prawa, a tym bardziej uznanie "za uchybiającą prawu...przyjętą interpetację, iż możliwym było uprzedzająco w stosunku do likwidacji stanowiska służbowego i przed wprowadzeniem nowego etatu, wręczenie wypowiedzenia żołnierzowi z biegiem okresu wypowiedzenia, liczonym od 1.01.2003 r., a co uczyniono" (k. 77 akt personalnych).

O rażącym naruszeniu prawa decydują zatem łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja.

Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (wyrok NSA z 9.02.2005 r.- OSK 1134/04- LEX 165717).

O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie można mówić w odniesieniu do decyzji nr [...]. Z zasady trwałości decyzji wynika domniemanie ich mocy obowiązującej (art. 16 § 1 kpa), oznacza ono, że decyzje obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną zmienione przez nową decyzję opartą na odpowiednim przepisie prawnym. Z art. 16 § 1 kpa oraz konstytucyjnego podziału kompetencji pomiędzy organy wynika, że decyzja administracyjna wiąże inne organy państwowe, o ile ustawa nie wprowadza w tym zakresie wyjątków (B. Adamiak i J. Borkowski "Ostateczność i prawomocność decyzji administracyjnej", PiP 10/89/47). Stosując prawo i rozstrzygając w indywidualnych sprawach obywateli, organ administracji publicznej winien czynić to w zgodzie z zasadą praworządności i poszanowania interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa). Decyzja z dnia 5 czerwca 2006 r., wymogów tych nie spełnia.

Odstępstwa od zasady ogólnej trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej, jako rozwiązania stanowiące wyjątek od zasady, podlegają wykładni ścisłej (J. Borkowski- op. cit. s. 746 nb 16). Podważenie trwałości decyzji ostatecznej może nastąpić tylko w określonym trybie, przy zastosowaniu którego organ obowiązany jest do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Wzruszenie ostatecznej decyzji, będące wyjątkiem od określonej w art. 16 § 1 kpa zasady trwałości decyzji, winno być poprzedzone przeprowadzeniem szczególnie wnikliwego postępowania, uwzględniającego w pełni art. 7, 8 i 77 kpa, a także – wypełniającego zawarte w art. 1 Konstytucji [ z 1952 r.- obecnie art. 2 Konstytucji z 2.4.1997 r.] wskazania o stosowaniu w praktyce zasad demokratycznego państwa prawnego (wyrok NSA z 26.10.1992 r.- III SA 907/92; B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski "Kpa. Komentarz" s. 105-106 nb 3). Z zasady wyrażonej w art. 8 kpa wynika wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Zakamycze 2005, wyd. II, s. 154, t. 1; wyrok WSA w Warszawie z 3.03.2005 r.- VI SA/Wa 789/04- LEX 189248). Zasady: demokratycznego państwa prawa i praworządności (art. 2 i 7 Konstytucji, art. 6 kpa) oraz uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa) nakazują, by organ administracji publicznej każde rozstrzygnięcie wydał po rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Nie można stwierdzić nieważności decyzji administracyjnej bez przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego jednoznacznie wykazującego, że w decyzji będącej przedmiotem postępowania nadzorczego tkwi wada opisana w art. 156 § 1 kpa (wyrok WSA w Warszawie z 17. 08. 2005 r.- VII SA/Wa 1765/04- LEX 190808).

6. Nietrafnie Dowódca Wojsk Lądowych, jako organ wyższego stopnia, stwierdził na podstawie art. 157 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważność decyzji nr 490/Kadr o wypowiedzeniu D. P. stosunku zawodowej służby wojskowej. Uznał, że błędem było przyjęcie w decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. nr [...] Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego "przyjętą interpretację, iż możliwym było uprzedzająco w stosunku do likwidacji stanowiska służbowego" (z dniem 31 października 2003 r.) "i przed wprowadzeniem nowego etatu, wręczenie wypowiedzenia żołnierzowi z biegiem okresu wypowiedzenia, liczonym od dnia 1 stycznia 2003 r." (k. 77 akt personalnych).

W znanej Sądowi z urzędu, ze sprawy IV SA/Po 283/08 decyzji z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] marca 2006 r.) - w analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej- Dowódca Wojsk Lądowych ustalił, że stanowisko służbowe żołnierza zawodowego uległo likwidacji innej dacie- dnia [...] listopada 2003 r. Organ nadzoru w decyzji z dnia [...] marca 2006 r. stwierdził niespójność między podstawą prawną a uzasadnieniem decyzji z dnia [...] listopada 2002 r., bowiem przewidywana likwidacja stanowiska stanowiła jedynie tło podjęcia procedur zmierzających do uchronienia Żołnierza przed konsekwencjami utraty stanowiska, nie zaś- jak to stwierdzono w decyzji- podstawę dokonania wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Uznał też, że stwierdzenie w preambule i uzasadnieniu decyzji, że przyczyną dokonanego wypowiedzenia jest fakt, że uległo likwidacji zajmowane przez Żołnierza stanowisko służbowe, świadczyło o tym, że Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego "oparł się na nieprawdziwych dowodach" (k. 76-78 akt personalnych załączonych do sprawy IV SA/Po 283/08). Wskazanie w decyzji z dnia [...] marca 2006 r., że organ wydając decyzję nr [...] "oparł się na nieprawdziwych dowodach", wskazuje, że organ nadzoru dopatrzył się naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 kpa, mimo nie wszczęcia postępowania wznowieniowego. Jedynie na marginesie należy wskazać, że organ nadzoru nie wskazał żadnego dowodu, pozwalającego na dokonanie ustalenia, że organ wydający decyzję nr [...], oparł się na konkretnym, fałszywym dowodzie. Mimo zatem takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, organ nadzoru dokonał innych ustaleń faktycznych i inne względy przemawiały- w ocenie organu nadzoru- za stwierdzeniem nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. w każdej z tych spraw.

Takie działanie, które podjął organ w decyzji nr 490/Kadr- wbrew niepogłębionemu uzasadnieniu decyzji z dnia 5 czerwca 2006 r.- nie stanowiło rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa; nie stanowiło również spełnienia innych przesłanek z art. 156 § 1 pkt 1 i 3-7 kpa. W sprawie co najwyżej można mówić o tym, że organ I instancji błędnie zastosował art. 78 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. 179/03/1750 ze zm.- dalej uswżz bądź ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych [obecnie- już po wydaniu zaskarżonej decyzji obowiązuje j.t. Dz.U. 141/08/892]), dokonując aktu subsumcji w stanie faktycznym, który wymagał innej kwalifikacji prawnej. Sądowi z urzędu (w tym ze spraw: IV SA/Po 282/08, IV SA/Po 283/08, IV SA/Po 335/08, IV SA/Po 421/08, IV SA/Po 505/08, IV SA/Po 506/08, II SA/Bd 961/08, II SA/Bd 468/08, II SA/Bd 421/08; III SA/Kr 980/07; publikacji prasowych- w tym Karoliny Łagowskiej "MON zapłaci za zbędne zwolnienia" Gazeta Wyborcza z 15.9.2006 r. s. 4) wiadomym jest, że działanie to nie było podjęte jedynie wobec D. P., lecz także wobec tysięcy innych oficerów i podoficerów. Błędna praktyka owych działań wskazuje na niedostateczne opracowanie w skali kraju modelu postępowania w takich sytuacjach, nie zaś na jednostkowe dążenie do pokrzywdzenia obywatela, pełniącego zawodową służbę wojskową.

W niniejszej sprawie należało wnikliwie zbadać i rozważyć okoliczności, w jakich doszło do wypowiedzenia stosunku zawodowej służby wojskowej decyzją nr [...]; stanowisko jakie zaprezentował Skarżący wobec propozycji przyjęcia innego- niższego- stanowiska służbowego; rezygnacji z udziału w seminarium rekonwersyjnym; zgłoszenia przez Żołnierza zawodowego w dniu doręczenia odpisu decyzji nr [...] wniosku o skrócenie okresu wypowiedzenia; uwzględnienie przez właściwy organ tego wniosku i skrócenie okresu wypowiedzenia o osiem miesięcy, dzięki czemu Żołnierz miał pełną swobodę dysponowania swą osobą (k. 57, 59, 60, 62 akt personalnych) i np. poszukiwania innego zatrudnienia- z jednej strony, i brak pracy Zainteresowanego na rzecz wojska przez te osiem miesięcy- z drugiej strony; przyznanie decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...] Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w G., na podstawie art. 104 § 1 kpa i § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2000 r. w sprawie dodatków do uposażenia zasadniczego żołnierzy zawodowych (Dz.U. 90/00/1005 ze zm.- dalej rozporządzenie MON) mł. chor. szt. D. P. dodatku specjalnego w wysokości 27 % kwoty należnego uposażenia zasadniczego według stanowiska służbowego od dnia [...] stycznia 2003 r. (gdy organ wiedział, że Zainteresowany po dniu [...] stycznia 2003 r. nie będzie już służył, a podwyższony dodatek w istocie służyć będzie podwyższeniu wszelkich świadczeń związanych z zakończeniem służby i przyszłych świadczeń emerytalnych), bezzwłoczne i pełne wypłacenie Zainteresowanemu wszelkich świadczeń po zakończeniu służby- w tym w szczególności- odprawy (art. 94 ust. 1 uswżz), na wniosek Żołnierza: z góry- dwunastomiesięcznego świadczenia związanego z zakończeniem służby (art. 95 pkt 1 uswżz); odszkodowania za ośmiomiesięczny, skrócony okres wypowiedzenia (k. 64v, 71 akt personalnych; k. 1-4 akt 9/Pr/08).

Organy administracji publicznej winny działać zgodnie z prawem, a skutkiem ich działań winien być stan odpowiadający prawu. Rozstrzygając w przedmiocie nieważności decyzji organ nadzoru winien wnikliwie rozważyć, czy wyeliminowanie jej z obrotu prawnego doprowadzi do stanu zgodnego z prawem i winien uczynić to z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy i zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu strony (art. 7 kpa) - czego w niniejszej sprawie zabrakło. Nie ulega wątpliwości, że działania podjęte przez organy wojskowe w związku z rozkazem [...] z dnia [...] września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień, miały na celu udzielenie możliwie szerokiej osłony socjalnej oficerom i podoficerom, służącym dotychczas w wojskowych komendach uzupełnień. W tym celu złożyły D. P. propozycję wyznaczenia zainteresowanego na niższe stanowisko służbowe. Dnia [...] października 2002 r. D. P. nie wyraził zgody na wyznaczenie Go na stanowisko służbowe Kierowcy wozu dowodzenia w 14 pappanc Suwałki (k. 57 akt personalnych). Organ wojskowy wyraził zgodę na wniosek D. P. z dnia [...] grudnia 2002 r. o skrócenie okresu wypowiedzenia o osiem miesięcy i wypłatę z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia jednorazowego odszkodowania (k. 59-61 akt personalnych), dzięki czemu Zainteresowany mógł swobodnie np. poszukiwać innego zatrudnienia (np. ze znanych Sądowi z urzędu akt personalnych żołnierza, załączonych do sprawy IV SA/Po 282/08 wynika, że podczas trzyletniego okresu po zwolnieniu do cywila, Zainteresowany w sprawie IV SA/Po 282/08 pracował jako ochroniarz- k. 134). D. P., będący magistrem pedagogiki, jako osoba korzystająca z ubezpieczenia społecznego, był szczególnie atrakcyjny na rynku pracy. W związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej i przeniesieniem do rezerwy wskutek upływu terminu skróconego- na wniosek żołnierza- wypowiedzenia z dniem [...] stycznia 2003 r.- D. P. otrzymał na koszt polskiego podatnika- z budżetu MON na 2003 r.- pełną odprawę w wysokości 380 % miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym i ekwiwalentem pieniężnym za 35 dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego- łącznie kwotę [...] zł brutto (k. 48, 64v, 65 akt personalnych). Nadto w okresie między [...] września 2003 r. a przywróceniem do służby - otrzymywał na koszt polskiego podatnika świadczenie emerytalne, wypłacane przez inny organ- Wojskowe Biuro Emerytalne (bezsporne- k. 60 akt personalnych). Wysokość tego świadczenia nie została przez organy obu instancji należycie ustalona (organy obu instancji w uzasadnieniach ograniczyły się do wskazania, że "od resortu Obrony Narodowej otrzymywał też emeryturę wynoszącą 50-75% uposażenia"- k. 1v, 4v akt administracyjnych). Na podstawie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 11 czerwca 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu przyuczenia do zawodu lub przekwalifikowania, doradztwa zawodowego, odbywania praktyk oraz pośrednictwa pracy, realizowanych przez wyspecjalizowane organy wojskowe, a także szczegółowych zasad i warunków korzystania z pomocy w tym zakresie przez zwalnianych żołnierzy z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. 63/97/398), Skarżący mógł korzystać z pomocy rekonwersyjnej, lecz zeń zrezygnował- k. 62 akt personalnych).

Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. (dalej rozkaz z dnia 19 czerwca 2006 r.) Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego, na podstawie art. 154 § 1 kpa, uchylił punkt 47 rozkazu personalnego nr [...] z dnia [...] stycznia 2003 r. Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego (dalej rozkaz z dnia [...] stycznia 2003) i przywrócił mł. chor. szt. D. P. do służby. W konsekwencji D. P. wypłacono - na koszt polskiego podatnika- z budżetu MON na 2006 r.- zaległe uposażenie za lata 2003-2006 i nagrody roczne za lata 2003-2005, dokonując jednak potrącenia z tej kwoty uprzednio wypłaconej w 2003 r. kwoty. W przeciwieństwie do spraw: IV SA/Po 282/08, IV SA/Po 283/08, IV SA/Po 335/08, IV SA/Po 421/08, IV SA/Po 505/08, IV SA/Po 506/08, w niniejszej sprawie kwot tych nie sposób ustalić, bowiem mimo pism sądowych z dnia: 30 października 2008 r., 26 listopada 2008 r., 13 stycznia 2009 r., 23 stycznia 2009 r. (k. 16-19, 27, 30- 35 akt IV SA/Po 417/08), Sądowi nie udało się ustalić, czy przed Sądem Powszechnym toczyła się sprawa z powództwa D. P. przeciwko Skarbowi Państwa- Wojewódzkiemu Sztabowi Wojskowemu w Poznaniu o zapłatę, mimo, że w decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w G. wskazał, że decyzję I instancji wydał "po rozpoznaniu sprawy przekazanej przez Sąd" (k. 1 akt administracyjnych). Nie wiadomo zatem, o jakim konkretnie roszczeniu organy obu instancji orzekły. Sądowi z urzędu- ze spraw: IV SA/Po 282/08, IV SA/Po 283/08, IV SA/Po 335/08, IV SA/Po 421/08, IV SA/Po 505/08, IV SA/Po 506/08 wiadomym jest, że najwięcej konkretnych informacji o wysokości poszczególnych należności- z rozbiciem na lata i rodzaje, Sąd uzyskiwał na podstawie składanych do poszczególnych spraw toczących się przed Sądem Pracy odpisów dokumentów zatytułowanych "Rozliczenie żołnierza przywróconego do służby wojskowej...", a czasami także "Wyliczenia należnych odsetek" (przykładowo- k. 6- 8, 30-31 akt V P 1174/08 Sądu Rejonowego Poznań- Grunwald i Jeżyce w P.; art. 106 § 5 ppsa).

Nietrafnie Sąd przyjął, że "skutkiem stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego jest przyjęcie, iż do zwolnienia w ogóle nie doszło" (s. 6 uzasadnienia). Takie przyjęcie pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym- do zwolnienia D. P. z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do rezerwy doszło na podstawie rozkazu personalnego nr [...] z dnia [...] stycznia 2003 r. (k. 61 akt personalnych). Nie ulega wątpliwości, że art. 154 § 1 kpa nie mógł być podstawą uchylenia punktu [...] rozkazu z dnia [...] stycznia 2003 r. rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., bowiem rozkaz z dnia 13 stycznia 2003 r.- w zakresie w jakim dotyczył D. P.- był decyzją, na mocy której Strona nabyła prawa (k. 61, 63- 65, 78 akt personalnych). Stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. i rozkazu personalnego z dnia [...] czerwca 2006 r. nie przeciwi się zakaz reformationis in peius (T. Woś w: "Ppsa. Komentarz" 2008 s. 493 uw. 16, s. 496-500 uw. 22-25; K. Gruszecki "Obowiązywanie zakazu reformationis in peius w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym" PiP 3/98/34), skoro obie wskazane decyzje stworzyły stan prawny nie do pogodzenia z zasadą praworządności (art. 7 Konstytucji, art. 6 kpa) i zasadą sprawiedliwości społecznej (art. 8 ust. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji; odpowiednio- orzeczenie TK z 3.9.1996 r.- K 10/96- OTK 4/96/33 s. 281). W doktrynie trafnie wskazuje się na sprawiedliwość jako supernormę (przykładowo- A. Gomułowicz "Aspekt prawotwórczy sądownictwa administracyjnego" Wolters Kluwer 2008 s. 120 i n.). Wraz z wejściem w życie Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r. Sądy utraciły bowiem kompetencję do wydawania wyroków niesprawiedliwych.

7. Należy uznać, że w sprawie zakończonej decyzją z dnia 26 listopada 2002 r., nie doszło do wydania decyzji bez podstawy prawnej ( art. 156 § 1 pkt 2 in princ. kpa) i że prawidłowym jest ustalenie organu nadzoru, że decyzja z dnia [...] listopada 2002 r., wydana została przez organ właściwy.

W szczególności, w skąpym uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych ogólnikowo stwierdził, że "po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, na podstawie analizy decyzji organu I instancji oraz innych dowodów i akt zgromadzonych w powyższej sprawie" a nie wskazał- z naruszeniem art. 107 § 1 i 3 kpa- stanu faktycznego, który ustalił w oparciu o bliżej nie sprecyzowane dowody, ograniczając się- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy- jedynie do ustalenia, że "decyzję w I instancji podjął uprawniony organ wojskowy". Tymczasem uzasadnienie faktyczne decyzji winno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ wyższego stopnia uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wskazanie dowodów nie może być ogólnikowe (np. "innych dowodów i akt zgromadzonych w powyższej sprawie"), lecz winno być skonkretyzowane- ze wskazaniem poszczególnych środków dowodowych, w oparciu o które organ ustalił fakty relewantne dla oceny, czy kontrolowana w trybie nadzwyczajnym decyzja jest prawidłowa, bądź czy obarczona jest wadą istotną, przemawiającą ewentualnie za uchyleniem decyzji, czy też wada jest tak ciężka, że aż niedopuszczalna.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. brak jakichkolwiek ustaleń w tej materii. W szczególności obowiązkiem organu orzekającego o nieważności decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa ( art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa), jest wskazanie konkretnej normy prawnej, która została decyzją, co do której stwierdzono nieważność, naruszona i to w stopniu rażącym. W niniejszej sprawie takich szczegółowych, istotnych ustaleń, a następnie precyzyjnego uzasadnienia prawnego, zabrakło. Organ nadzoru w żaden sposób nie ustalił, a następnie nie ocenił, jakie skutki społeczne i ekonomiczne wywołała decyzja nr 490/Kadr. Rażące naruszenie owych norm skutkować winno stwierdzeniem nieważności decyzji z dnia 5 czerwca 2006 r. (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa).

8. Pismem z dnia [...] września 2006 r. D. P. wypowiedział stosunek zawodowej służby wojskowej, wnosząc o skrócenie okresu wypowiedzenia i zwolnienie Go z dniem [...] października 2006 r., mimo, że przed dniem [...] września 2006 r. musiał wyrazić zgodę na przyjęcie do zawodowej służby wojskowej, skoro rozkazem personalnym z dnia [...] września 2006 r. nr [...], z dniem [...] września 2006 r. D. P. został wyznaczony na stanowisko służbowe inspektora w Wydziale Planowania Mobilizacyjnego i Administrowania Rezerwami w WKU w K. (k. 86, 88 akt personalnych). Organy wojskowe ów wniosek o skrócenie okresu wypowiedzenia uwzględniły i Szef Sztabu Generalnego WP rozkazem z dnia [...] października 2006 r. nr [...] zwolnił mł. chor. szt. D. P. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego- z dniem [...] października 2006 r. (k. 90, 92 akt personalnych). Organy wojskowe wyraziły zgodę na pozostawienie Skarżącemu legitymacji służbowej: chorążego "w celach pamiątkowych"; żołnierza zawodowego (k. 68, 93 akt personalnych).

Takie działania różnią się zasadniczo od działań podjętych wobec funkcjonariuszy publicznych na podstawie ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz.U. 74/02/676, zm. 90/03/644, 113/03/1070, 130/03/1188, 166/03/1609- dalej uABW). Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2004 r.- K 45/02- OTK-A 4/04/30- dalej wyrok TK K 45/02) Trybunał Konstytucyjny orzekł w szczególności: [...] 5. art. 230 ust. 1 uABW w zakresie, w jakim przewiduje, na podstawie pkt 2 tego przepisu, możliwość wypowiedzenia stosunku służbowego, jest niezgodny z art. 7 i art. 60 Konstytucji; 6. art. 230 ust. 7 uABW, w zakresie, w jakim wyłącza stosowanie przepisów art. 60 ust. 4 oraz art. 63 tejże ustawy do funkcjonariusza, o którym mowa w art. 230 ust. 4 ustawy, jest niezgodny z art. 32 i art. 60 Konstytucji; jest niezgodny z art. 25 lit. c Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz.U. 38/77/167).

W obszernym uzasadnieniu tego wyroku TK wskazał w szczególności, że czym innym są zmiany organizacyjne, czym innym zaś strukturalna reforma, a różnica ta nie może pozostać obojętną dla oceny konstytucyjności art. 230 ust. 1 i art. 230 ust. 7 uABW (cz. III pkt 5 i 6 uzasadnienia). Choć wyrok TK K 45/02 zapadł na tle innej regulacji prawnej, to z uwagi na autorytet Trybunału Konstytucyjnego i charakter ochrony prawnej żołnierzy zawodowych i rozważanych przez Trybunał gwarancji uprawnień funkcjonariuszy dawnego UOP w przypadku zwolnienia ich z przyczyn niezależnych od funkcjonariusza, argumenty podniesione przez Trybunał winny stanowić podstawę oceny skutków decyzji nr 490/Kadr (i innych- podjętych w tym samym okresie i w podobnych sytuacjach faktycznych i prawnych).

Wszystkie te okoliczności wskazują, że zwolnienie D. P. z zawodowej służby wojskowej odbyło się bez jakichkolwiek działań, które były wymierzone w Zainteresowanego jako obywatela, pełniącego zawodową służbę wojskową i odbywały się w ramach reorganizacji polskich Sił Zbrojnych. Zgodne jest z doświadczeniem życiowym, że inne były potrzeby polskich Sił Zbrojnych w okresie, gdy D. P. podjął służbę w wojsku- liczącym w połowie lat osiemdziesiątych XX w. ponad 450.000 żołnierzy, a inne w latach 2002- 2006, gdy armia polska została liczebnie zredukowana do poziomu 200.000 żołnierzy. Dla potrzeb uzupełnieniowych armii w innym trybie działały wojskowe komendy uzupełnień, gdy do poboru stawały roczniki wyżu demograficznego, inne zaś, gdy roczniki demograficznego niżu. Na potrzeby zapewnienia większej mobilności i zdolności do osiągania wyższych stanów gotowości wojska, spójnego i sprawnego działania Sił Zbrojnych dla realizacji zadań określonych w art. 26 Konstytucji RP, wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 czerwca 1998 r.- K 28/97- OTK 4/98/50- cz. III pkt 5 uzasadnienia).

9. Zgłaszający zdanie odrębne nie podziela poglądu Sądu, że wina w rozumieniu art. 476 kc (zwłoki w wypłacie świadczeń pieniężnych z tytułu służby żołnierza zawodowego) jest tą samą winą, którą stwierdził organ nadzoru "Stwierdzenie "rażącego naruszenia prawa" przy wydawaniu decyzji o zwolnieniu samo w sobie jest- upraszczając-stwierdzeniem "winy" jednego z organów Państwa, i to od momentu wydania decyzji o zwolnieniu". Owo uproszczenie prowadzi do zatarcia istoty zagadnienia. Zgłaszający zdanie odrębne nade wszystko wskazuje na nieważność decyzji z dnia 5 czerwca 2006 r. Nadto brak w orzecznictwie i doktrynie prawa administracyjnego poglądu o jednolitych skutkach stwierdzenia nieważności decyzji. Nade wszystko wskazuje się, że część skutków decyzji nieważnej wywołuje skutki nieodwracalne o charakterze prawnym, co stanowi przesłankę negatywną stwierdzenia nieważności decyzji. Wśród tych skutków wskazuje się, że działania dla odwrócenia tego rodzaju skutków nie może legalnie i skutecznie pod względem prawnym podjąć organ administracji w granicach swych zadań, swych właściwości i kompetencji (J. Borkowski "Nieważność decyzji administracyjnej" ZCO 1997 s. 68 i n., akceptujący w szczególności wyrok Sądu Najwyższego z 6.4.1995 r.- III ARN 8/95- OSNP 18/95/223). Odwrócenie skutku prawnego wykonania obowiązku pieniężnego jest możliwe, natomiast wykonanie obowiązków lub uprawnień niepieniężnych może prowadzić do niewykonalności z zakresie odwrócenia skutku faktycznego (np. wykonanie decyzji o nakazie rozbiórki obiektu; B. Adamiak "Koncepcja nieważności w prawie administracyjnym" w: "Współczesne europejskie problemy prawa administracyjnego i administracji publicznej" Prawo CCXCV Wrocław 2005 s. 48). Do tego rodzaju skutków należy przede wszystkim upływ czasu, którego to skutku nie może skutecznie odwrócić żaden organ. Mimo zatem, że decyzja z dnia 5 czerwca 2006 r. zadziałała ex tunc, bowiem w zakresie stosunku służbowego skutki prawne były odwracalne, to nie mogła odwrócić skutku upływu czasu. Należy zauważyć, że nie można w tym samym czasie mieć statusu żołnierza zawodowego (który w konkretnych terminach nabywa prawo do wynagrodzenia, nagród, prawo do urlopu (a w razie jego niewykorzystania- prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop) i statusu przeniesionego do rezerwy (z czym wiąże się prawo do odprawy, do odszkodowania za skrócenie okresu wypowiedzenia, wraz z upływem okresu wypowiedzenia i spełnieniem pozostałych przesłanek pozytywnych- prawa do emerytury wojskowej). Jeden status wyklucza drugi- prawo do świadczeń właściwych dla jednego statusu wyklucza prawo do świadczeń właściwych dla drugiego statusu. W niniejszej sprawie to rozróżnienie prowadzi do wniosku, że mimo przywrócenia ze skutkiem ex tunc (w zakresie stosunku zawodowej służby wojskowej), nie sposób odwrócić skutku upływu czasu w zakresie prawa do świadczeń pieniężnych wynikających z tego stosunku prawnego. Trafnie zatem organy obu instancji wskazują, że nie spełnione zostały przesłanki prawa do odsetek od świadczeń wynikających ze stosunku służby zawodowej żołnierza, który to stosunek nie istniał w okresie od [...] stycznia 2003 r. do dnia, w którym stała się ostateczną decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r. W tym okresie zachodziła przedmiotowa niemożliwość świadczeń z tytułu stosunku służby żołnierza zawodowego, co wykluczało w ogóle zwłokę dłużnika (T. Wiśniewski w: "Komentarz do kc. Zobowiązania" W. Pr. LexisNexis 2007 t. 1 s. 612 uw. 5)- o czym dalej. Skutków tych decyzja z dnia 5 czerwca 2006 r. nie była zdolna odwrócić.

Za uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej przemawiały także opisane niżej naruszenia przepisów postępowania, zgodnie z art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1c ppsa.

W aktach nr [...] brak wniosku D. P., zawierającego Jego żądanie; brak też pozwu, w sprawie "przekazanej przez Sąd" powszechny. Nie wiadomo zatem, o jakim żądaniu obowiązane były orzec organy obu instancji.

Sprawa niniejsza jest sprawą cywilną, przekazaną do właściwości innych organów (art. 2 § 3 kpc w zw. z art. 75 ust. 3 uswżz). Z tej przyczyny, przy rozważaniu skutków decyzji z dnia 5 czerwca 2006 r., należy uwzględnić zagadnienia cywilnoprawne- w szczególności dorobek orzecznictwa i piśmiennictwa, składającego się na polską kulturę prawną. W szczególności to, czy prawo do sądu jest realizowane przed sądem powszechnym, czy przed sądem administracyjnym, nie może wpływać na zakres ochrony prawnej, przysługującej obywatelowi. Sąd nie doprecyzował, co rozumie pod sformułowaniem "Powyższe nakłada na organy rozstrzygające sprawę do rozważenia sprawy nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych ale z obowiązkiem respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym" (s. 5 uzasadnienia) i jakie skutki wiąże z tą konkluzją.

Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczająca się do wykładni jednego przepisu (zwłaszcza ograniczona jedynie do wykładni językowej), lecz operacja w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów (M.Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM 1972 s. 26 i n.; "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" PWN 2008 s. 51 i n.; Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002 s. 230). Podstawą orzekania przez organy stosujące prawo nie jest przepis prawny, lecz norma prawna, w praktyce wywiedziona z szeregu przepisów prawnych- w tym częstokroć ( jak w rozpatrywanej sprawie) także z aktów prawnych o różnej randze. W punkcie V ppkcie 9 uzasadnienia wyroku z dnia 10 grudnia 2002 r.- sygn. P 6/02, Trybunał Konstytucyjny trafnie wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. Zdaniem zgłaszającego zdanie odrębne, koniecznym jest więc sięgnięcie do zasad wykładni, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele, funkcje regulacji prawnej i przekonania moralne ( L. Morawski "Wykładnia w orzecznictwie sądów – komentarz" Toruń 2002 r. s. 77).

Obowiązek wykładni prokonstytucyjnej ustaw spoczywa zarówno na sądach, jak i na organach administracji publicznej (art. 8 ust. 1, art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji; K. Gonera, E. Łętowska "Wieloaspektowość następstw stwierdzania niekonstytucyjności" PiP 5/08/23, 26- dalej K. Gonera, E. Łętowska "Wieloaspektowość..."). Ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie zawiera całościowej regulacji stosunków między żołnierzem zawodowym a organami administracji wojskowej- ani w sferze prawa procesowego (odpowiednio- glosa J. Borkowskiego- OSP 2/92/29), ani w sferze prawa materialnego.

Organ właściwy, wydając decyzję z dnia 10 czerwca 2008 r. i organ odwoławczy, wydając decyzję dnia 16 czerwca 2008 r., wadliwie przeprowadziły postępowanie i to w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). W postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku winno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istotnego w sprawie, stosownie do art. 7 i 77 § 1 kpa. Zgodnie z art. 107 § 3 kpa decyzja winna być należycie uzasadniona z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Niewyjaśnienie wszystkich, wyżej opisanych okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie i nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy, narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji (wyrok NSA z 26.05.1998 r.- II SA 420/98- LEX 41390). Organ winien był uprzedzić Zainteresowanego, że przedmiotem jego ustaleń będą przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia, by umożliwić Stronie zgłoszenie w tej materii wniosków dowodowych i aktywny udział w sprawie (art. 10, art. 78 i art. 80 kpa).

W sprawie nie doszło do zwłoki dłużnika ani do opóźnienia w spełnieniu świadczenia. Po stronie Skarżącego nie powstało zatem prawo do odsetek. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie utrwalonym jest pogląd, że zwłoka albo opóźnienie mogą mieć w ogóle miejsce jedynie wówczas, gdy zobowiązanie jest ważne, a roszczenie wierzyciela wymagalne. Świadczenie dłużnika ma być przedmiotowo możliwe do spełnienia, w przeciwnym razie, jeśli zobowiązanie nie wygasło, odpowiada on wobec wierzyciela wyłącznie za skutki prawne niemożliwości świadczenia (art. 471 i 475 § 1 kc; T. Wiśniewski w: "Komentarz do kc. Zobowiązania" pod red. G. Bieńka W. Pr. 2007 w. 8 s. 612 uw. 5 do art. 476; M. Piekarski w: "Kc komentarz" W. Pr. 1972 t. 2 s. 1175; L. Domański "Instytucje kodeksu zobowiązań. Komentarz teoretyczno- praktyczny. Część ogólna" Łódź 1948 t. I s. 91). Już w przedwojennym orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że w myśl art. 243 kz, przesłanką zwłoki bynajmniej nie jest wina, lecz zwłoka jest wykluczona, gdy dłużnik nie odpowiada za okoliczności, które spowodowały opóźnienie (orzeczenie SN z 3.6.1938- C III 265/36- Zb 274/1939, akceptowane przez J. Namitkiewicza "Kodeks zobowiązań. Komentarz dla praktyki" Łódź 1949 t. I s. 397 uw. 2). Z zestawienia art. 243 § 2 kc z postanowieniami art. 239, 240 i 241 kz wynika, że ustawowym warunkiem zwłoki jest wina dłużnika i że ostatni nie odpowiada za zwłokę tylko w takim przypadku, gdy ona nastąpiła wskutek okoliczności, które zaszły bez jego winy, i za które on ponosić odpowiedzialności nie może, do takich zaś okoliczności należą nie tylko przypadki siły wyższej, lecz i wszelkiego rodzaju fakty, usprawiedliwiające zwłokę, przy istnieniu których dłużnikowi nie można przypisywać rozmyślnego działania lub zaniechania, bądź niedołożenia staranności, wymaganej w uczciwym obrocie lub w danym stosunku prawnym (orz. SN z 13.7.1938 r.- C I 429/38- Prz. Not. 1938 s. 35, akceptowane przez J. Namitkiewicza- op. cit. s. 398 uw. 3).

W okresie od [...] stycznia 2003 r. do dnia [...] czerwca 2006 r. (gdy stała się ostateczną decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r.), w obrocie prawnym była ostateczna decyzja nr [...]. Z dniem 31 stycznia 2003 r. (gdy wygasł stosunek prawny zawodowej służby wojskowej D. P.) do dnia [...] czerwca 2006 r. stosunek prawny zawodowej służby wojskowej Skarżącego nie istniał. Skutkowało to tym, że roszczenie wierzyciela- D. P. o wypłatę comiesięcznego wynagrodzenia- począwszy od dnia 1 lutego 2003 r. oraz nagród rocznych za lata 2003, 2004 i 2005, nie były wymagalne w terminach wskazanych przez Skarżącego. Te świadczenia nie były też przedmiotowo możliwe, bowiem ani nie mógł ich w tym okresie wypłacać właściwy organ wojskowy, ani nie mógł się ich skutecznie domagać Zainteresowany. Nie ulega wątpliwości, że D. P. w tym okresie także nie oczekiwał ich wypłaty, skoro na Jego wniosek z dnia [...] grudnia 2002 r. organ wojskowy wypłacił Zainteresowanemu z góry ośmiomiesięczne odszkodowanie (k. 60, 64, 65 akt personalnych). Wypłacenie z góry odszkodowania za skrócenie okresu wypowiedzenia o osiem miesięcy (na wniosek Żołnierza), a następnie wypłata świadczenia emerytalnego, wykluczała wymagalność świadczeń wskazywanych przez Skarżącego do dnia [...] czerwca 2006 r., a co za tym idzie- popadnięcie w zwłokę organu wojskowego i prawo do odsetek po stronie Skarżącego za okres od [...] stycznia 2003 r. do dnia [...] czerwca 2006 r. Wydanie decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r., rodzące skutki ex tunc, stanu tego w zakresie żądania odsetek nie zmienia. Skutkuje to jedynie tym, że po dniu 19 czerwca 2006 r., organ wojskowy obowiązany był wypłacić Skarżącemu wszystkie składniki wynagrodzenia i nagrody roczne, przewidziane ustawą za okres, w którym nie pozostawał w służbie. Wypłacenie tych należności w zwaloryzowanych kwotach, miało na celu naprawienie Zainteresowanemu szkody wywołanej wydaniem decyzji nr 490/Kadr (której nieważność- z rażącym naruszeniem art. 16 § 1 i art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa- stwierdził organ nadzoru decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r.). Do przeciwnych wniosków nie prowadzi także "Proste zestawienie powyższego przepisu [art. 73] z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych pozwala na uznanie, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń skarżącemu pozostawały w zwłoce" (s. 6 uzasadnienia), bowiem powołana ustawa nie zawiera odrębnych regulacji pojęć, które- zgodnie z zasadami wykładni systemowej- definiowane są w Kodeksie cywilnym i w dorobku orzecznictwa i piśmiennictwa, wypracowanym na tle kc i kz. Wbrew ocenie Sądu, "konsekwencje jakie przepisy Kpa wiążą ze stwierdzeniem nieważności decyzji", nie są jednakie w każdym stanie faktycznym i prawnym, i nie prowadzą do wniosków, za jakimi opowiedział się Sąd.

Należy mieć także na uwadze to, że zgodnie z doświadczeniem życiowym, w powszechnie spotykanym obrocie cywilnoprawnym, będący w zwłoce dłużnicy nie wypłacają wierzycielom należnych im świadczeń, co mają wierzycielom zrekompensować w szczególności odsetki bądź ewentualne odszkodowanie (odpowiednio- art. 477 § 1 bądź art. 481 § 1 lub 3 kc). W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca- właściwy organ, na wniosek Żołnierza: skrócił okres wypowiedzenia o osiem miesięcy (dzięki czemu Zainteresowany mógł swobodnie dysponować w tym okresie swą osobą); wypłacił D. P. odszkodowanie- odpowiadające wynagrodzeniu, które Żołnierz otrzymywałby przez owe osiem miesięcy, gdyby pozostawał w służbie bez skrócenia okresu wypowiedzenia; [...] zł odprawy i [...] zł ekwiwalentu za 35 dni urlopu. Z kolei od [...] października 2003 r. Skarżącemu inny organ- Wojskowe Biuro Emerytalne- wypłacało przewidziane prawem świadczenie emerytalne.

Odrębnym zagadnieniem jest zgodność z prawem potrącenia, dokonanego przez organ wojskowy. Co do zasady, jeśli dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swą wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeśli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym (art. 498 § 1 kc). W doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego nie wyklucza się zastosowania art. 498-505 kc przez analogię również do należności o charakterze publicznoprawnym (uchwała SN z 6.1.1994 r.- II UZP 32/93- OSNC 7-8/94/150, akceptowane przez T. Wiśniewskiego- op. cit.- wyd. 7, s. 652 uw. 6). Nawet w przypadku, gdy nie dochodzi do klasycznego potrącenia z art. 498 kc, dopuszcza się zmniejszenie przysługującej danej osobie wierzytelności przez odliczenie od niej- bez zgody tej osoby- określonych kwot w sytuacjach i w wysokości dopuszczalnej przez dane przepisy (tamże- uw. 5). Zgodnie z art. 103 ust. 1 uswżz, z uposażenia żołnierza mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Przez uposażenie, o którym mowa w ust. 1, należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83,[...] odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94, i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1 i 2 uswżz. Zgodnie z art. 91 § kp, należności wymienione w art. 87 § 1 i 7 kp, mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie.

W doktrynie przyjmuje się, że kwestia potrąceń z art. 87 § 1 kp jest uregulowana w sposób wystarczający i autonomiczny w kp, co powoduje, że nie ma w tym wypadku zastosowania art. 498 § 1 kc (M. T. Romer "Prawo pracy. Komentarz" W. Pr. 2008 s. 570 uw. 1). W aktach personalnych brak dowodu, że D. P. wyraził zgodę na piśmie na potrącenie spornej kwoty (art. 91 § 1 kp; odmiennie niż w przypadku żołnierzy zawodowych w znanych Sądowi z urzędu sprawach IV SA/Po 505/08 i IV SA/Po 506/08), do potrącenia doszło z naruszeniem prawa materialnego (art. 103 ust. 1 i 2 uswżz w zw. z art. 87 § 1 i art. 91 §1 kp). W praktyce dochodzi do niezgodnych z prawem potrąceń (przykładowo- wyrok SN z: 14.X.1997 r.- I PKN 319/97- OSNP 15/98/450; 8.12.1994 r.- I PZP 49/94- OSNP 16/95/202; 11.X.1994 r.- I PRN 81/94- OSNP 5/95/65, akceptowane przez M. T. Romer- op. cit. s. 571-572 uw. 6, 7, 10). Dokonanie takiego potrącenia skutkuje tym, że w postępowaniu administracyjnym właściwy organ (analogicznie jak Sąd Pracy w procesie z powództwa pracownika o zasądzenie od pracownika potrąconej kwoty bada, czy żądanie zwrotu tej kwoty nie stanowi nadużycia prawa podmiotowego), obowiązany jest wyraźnie rozstrzygnąć o tym żądaniu- przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy- w tym w szczególności po rozważeniu, czy przemawia za tym wzgląd na interes społeczny i słuszny interes obywatela (art. 7 kpa).

Sprawa niniejsza jest sprawą cywilną, przekazaną do właściwości innych organów (art. 2 § 3 kpc w zw. z art. 75 ust. 1 i 3, i art. 8 ust. 1 i 2 uswżz). Do spraw określonych w ustawie, rozstrzyganych decyzją przez właściwy organ wojskowy, należą bowiem w szerokim znaczeniu zagadnienia prawa do uposażenia i innych należności (odpowiednio- uchwała 7 Sędziów NSA z 10.4.2006 r.- I OPS 3/06- ONSAiWSA 3/06/69; uchwała SN z 29.11.2007 r.- III CZP 106/07- Biul. SN 11/07/10; wyrok SN z: 2.7.2008 r.- II PK 8/08, 25.9.2008 r.- II PK 55/08). Mimo, że w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych brak przepisu przewidującego bezpośrednio lub pośrednio możliwość orzekania w kwestii zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, organ winien o tym zagadnieniu rozstrzygnąć, skoro doszło do uprzedniego potrącenia i wierzyciel broni się tym zarzutem w sprawie o uposażenie żołnierza zawodowego. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 29.11.2007 r.- III CZP 106/07 wskazał, że przyjęte rozwiązanie prawne, lokujące całość spraw wynikających ze stosunku służbowego żołnierza zawodowego w postępowaniu administracyjnym, spełnia wymogi racjonalności i kompleksowości, sprzyjające szybszemu i jednolitemu załatwianiu problemów, w szczególności nie powoduje sztucznego rozszczepienia drogi dochodzenia roszczeń o uposażenie czy inne należności pieniężne i o świadczenia akcesoryjne wobec tych roszczeń. Pogląd ów pozostaje aktualny w niniejszej sprawie.

W zakresie właściwości organów administracji publicznej stan prawny niniejszej sprawy różni się stanu prawnego spraw o zwrot wypłaconych nienależnie zasiłków dla bezrobotnych pod rządem ustawy z dnia [...] grudnia 1989 r. o zatrudnieniu (Dz.U. 75/89/446 ze zm.) bądź ustawy z dnia [...] października 1991 r. o zatrudnieniu i bezrobociu (Dz.U. 106/91/457 ze zm.; wyrok NSA z 12.4.1994 r.- II SA 451/93- ONSA 2/95/78). Ustawodawca w art. 410 § 2 kc wskazał, że świadczeniem nienależnym jest takie świadczenie, które spełnione zostało w szczególności w sytuacji, w którym odpadła podstawa świadczenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego w szczególności utrwalił się pogląd, że osoba, której wypłacono odszkodowanie przewidziane w art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz.U. 27/72/192 ze zm.) na podstawie decyzji administracyjnej uznanej za nieważną, obowiązana jest do zwrotu przyjętego świadczenia w granicach bezpodstawnego wzbogacenia (art. 410 kc w zw. z przepisami artykułów poprzedzających; uchwała SN z 27.4.1995 r.- III CZP 46/95- OSNC 7-8/95/114).

Rozpoznając sprawę ponownie- w zakresie, w jakim doszło do potrącenia uprzednio wypłaconych kwot tytułem: odprawy; ekwiwalentu za urlop; odszkodowania- bez zgody Żołnierza (art. 103 ust. 1 uswżz w zw. z art. 87 kp)- właściwy organ winien uprzedzić D. P. o zakresie i przedmiocie postępowania i wyznaczyć Mu stosowny termin dla zgłoszenia wniosków dowodowych i zaprezentowania stanowiska w zakresie art. 405 i nast. kc. Rozstrzygając o żądaniu D. P. właściwy organ winien rozważyć w szczególności, czy doszło do przedawnienia roszczenia, czy doszło do przerwy biegu przedawnienia i ewentualnie z jakim zdarzeniem owe skutki wiązać; czy podniesiony zarzut przedawnienia stanowi nadużycie prawa podmiotowego.

Wyżej opisane naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania skutkować winny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa oraz art. 135 ppsa, uchyleniem zaskarżonej decyzji, decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] czerwca 2008 r. O nieważności decyzji organu nadzoru z dnia [...] czerwca 2006 r. i rozkazu personalnego z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] Dowódcy Pomorskiego Okręgu Wojskowego (k. 78; w zakresie, w jakim dotyczył D. P.- pkt 11) należało orzec na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa.

Z tychże względów czułem się zobowiązany zgłosić zdanie odrębne, zarówno co do sentencji, jak i co do uzasadnienia wyroku. /-/ M. Dybowski