Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2681/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

III SA/Wa 2681/05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 marca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 marca 2006 r. sprawy ze skargi J.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2005 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości; 2) określa, że decyzja wymieniona w pkt 1 wyroku nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2005r. znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. po ponownym rozpoznaniu sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2005r. znak [...] o odmowie umorzenia J.G. należności z tytułu składek.

Organ nie znajdując postaw do zmiany swojej decyzji, stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 , poz. 887 z późn. zm.) należności z tytułu składek mogą być umorzone w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast przesłanki zaistnienia całkowitej nieściągalności wymienione zostały enumeratywnie w ust. 3 powołanego przepisu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Oddział może umorzyć należności z tytułu składek pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności w przypadku gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich płacenia. Zgodnie z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. nr 141, poz. 1365) przez ważny interes osoby zobowiązanej do płacenia należności z tytułu składek należy rozmieć sytuację, w której płatnik ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną nie jest w stanie opłacić tej należności ponieważ pociągałoby to za sobą ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Ciężar wykazania istnienie takiej sytuacji obciąża wnioskodawcę.

Jak zauważył organ podjęcie decyzji o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy i jest to instytucja o charakterze wyjątkowym. Możliwość rezygnacji przez ZUS z dochodzenia wykonania przez dłużnika obowiązku jest w każdym wypadku rozpatrywana z punktu widzenia równości i powszechności opłacania składek. Jedynie nadzwyczajne, niezależne od płatnika okoliczności lub względy społeczne uzasadniać mogą umorzenie należności.

Oddział bardzo wnikliwie przeanalizował sytuację majątkową wnioskodawcy: źródła jego utrzymania, jak i konieczne wydatki w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Z oceny możliwości płatniczych zobowiązanego nie wynika brak możliwości zapłaty przez dłużnika należności z tytułu składek oraz pozbawienie wnioskodawcy i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Ustalono, że dłużnik prowadzi sklep z artykułami spożywczo-przemysłowymi, osiąga dochody z prowadzonego gospodarstwa rolnego oraz jest zatrudniony w Urzędzie Gminy W. i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie za pracę. Stwierdzono również, że skarżący posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 0,25ha zabudowanej domem mieszkalnym o powierzchni 48m2, na której częściowo zabezpieczone są zaległości z tytułu składek. Ponadto, zobowiązany jest właścicielem nieruchomości zabudowanej pawilonem handlowym o powierzchni 208m2. Istnienie majątku zobowiązanego stanowi przesłankę uniemożliwiającą umorzenie zobowiązania. Za odmową umorzenia przemawia również okres, jaki ZUS ma na dochodzenie należności. W związku z powyższym przedmiotowa należność nie może być umorzona, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 cytowanej ustawy.

W skardze na powyższą decyzję złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący podniósł, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej i zatrudniania pracownika.

Stwierdził także, że utrzymuje sześcioosobową rodzinę i z trudem pokrywa bieżące wydatki. Zwrot zaległości z tytułu składek uniemożliwiłby zaspokajania jej podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący wyjaśnił, że wprawdzie jest właścicielem nieruchomości zabudowanej pawilonem handlowym, jednak w każdej chwili może być ona zajęta przez B. Z., w którym skarżący jest zadłużony. Natomiast na nieruchomości rolnej znajduje się dom o pow. 48 m2, w którym zamieszkuje wraz z rodziną.

W odpowiedzi na skargę ZUS Oddział w B., stwierdził, iż pismo J.G., zatytułowane "odwołanie", które wpłynęło do tego organu jako skarga nie było podpisane. W tej sytuacji poinformowano skarżącego, że pismu nie nadano dalszego biegu, pouczając równocześnie o prawie do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Wnioskiem z dnia 5 września 2005r. J.G. wniósł o przywrócenie terminu do zaskarżenia decyzji, dołączając do wniosku skargę na wskazane rozstrzygnięcia, mylnie zatytułowaną jako odwołanie. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że jego niepodpisanie było przeoczeniem. W opinii Oddziału wniosek o przywrócenie terminu nie może zostać uwzględniony, albowiem z jego treści wynika jednoznacznie, że uchybieniu terminu winny jest sam skarżący. W tym stanie rzeczy ZUS Oddział w B. wniósł o odrzucenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 oraz 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej powoływanej jako p.p.s.a. ) - zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, tj. w art. 156 § 1 pkt 1 - 6 oraz art. 156 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - dalej powoływany jako "K.p.a.", jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Prowadząc postępowanie administracyjne organy są zobowiązane do przestrzegania z urzędu przepisów dotyczących ich właściwości. Kwestie właściwości rzeczowej i miejscowej regulują przepisy art. 19 i nast. K.p.a., instancyjnej zaś - art. 127 K.p.a. Niezachowanie przez organ wymagań określonych tymi przepisami stanowi naruszenie przepisów o właściwości, prowadzące w konsekwencji do wady decyzji powodującej jej nieważność.

Organem uprawnionym do rozstrzygania spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jego kompetencje w tym zakresie wynikają z art. 83 ust. 1 pkt. 3 u.s.u.s., w którym zakreślono prawo Zakładu do wydawania decyzji w zakresie ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek.

Z kolei w art. 32 powołanej ustawy, normodawca nakazał stosować przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Tak jak nie ma wątpliwości, co do właściwości Zakładu w pierwszej instancji, tak w zakresie rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji - zdaniem Sądu - doszło do naruszenia przepisów, regulujących kompetencje organów.

Istotnym na gruncie tego problemu jest art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji stanowił, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje.

Zdaniem Sądu, ówcześnie obowiązujący art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłączał w odniesieniu do decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego.

Nie oznacza to jednak, że strona pozbawiona była prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez drugą instancję. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc do postępowania przed Zakładem stosuje się także art. 15 oraz art. 127 wyżej powołanej ustawy. Z tych względów przyjąć należy, iż postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jest dwuinstancyjne. Odwołanie od decyzji Zakładu przysługuje do organu administracji publicznej wyższego stopnia, co wynika z art. 127§ 2 K.p.a.

W świetle art. 17 K.p.a. organami wyższego stopnia - uprawnionymi do rozpatrywania odwołań - w stosunku do organów administracji publicznej (art. 66 ust. 4 u.s.u.s.) są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. Organem nadrzędnym jest organ sprawujący nadzór nad działalnością danego organu. W myśl art. 66 ust. 2 u.s.u.s. nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.

A zatem, w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej.

W niniejszej sprawie, na skutek błędnego pouczenia, odwołanie od decyzji ZUS rozstrzygnął organ niewłaściwy - Prezes ZUS.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, że w sprawie zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 152 wyżej cytowanej ustawy stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.