Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 525/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 2 ust. 1, art. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 1255
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2022 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] września 2022 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z dnia [...] czerwca 2022 r. Nr [...]


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] września 2022 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. (zwany dalej "organem", "Szefem Urzędu") utrzymał w mocy decyzję własną z [...] czerwca 2022 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia E. J. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ przytoczył treść art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1255, zwanej dalej "ustawą") i stwierdził, że brak jest podstaw do potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

E. J. złożył do organu wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego Instytut Pamięci Narodowej w piśmie z 25 marca 2022 r. poinformował, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono kartę z kartoteki odtworzeniowej MSW, informację o osobie z komputerowego zbioru danych byłej SB oraz dwa zapisy w dzienniku archiwalnym KWMO w K.. Z powyższych materiałów ewidencyjnych wynika, że E. J. w okresie od 1983 r. do 1985 r. był rozpracowywany przez Wydział V KWMO w K. w sprawie operacyjnego sprawdzenia nr Ki - 22256 o krypt. "Malowidła" - jako podejrzany o malowanie na ścianach FŁT "Iskra" napisów o wrogiej treści. Rozpracowywanie zakończono w 1985 r. Organ zwrócił się również do [...] Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych (zwanej dalej "Radą Konsultacyjną") o zaopiniowanie wniosku skarżącego.

Mając na uwadze ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w pierwszej instancji oraz nieprzedłożenie nowych dowodów na okoliczność działalności opozycyjnej lub doznanych represji na etapie postępowania z wniosku E. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ uznał, że skarżący nie spełnił przesłanek określonych w art. 2 lub art. 3 ustawy.

Organ wyjaśnił, że wnioskodawca za podstawę potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wskazał okoliczność zaangażowania się w latach 80-tych ubiegłego wieku w działalność opozycyjną w ramach NSZZ "Solidarność’’ działającego w Fabryce Ł. T. w K.. Skarżący twierdzi, że w ramach prowadzonej działalności współpracował z M. S.. Miał w przeszłości brać udział w strajku - z uwagi na powyższe przełożeni sugerowali mu zwolnienie z pracy. Miał być również przesłuchiwany oraz mieć rewizję w swoim miejscu zamieszkania. Skarżący dołączył do wniosku dokumenty, z których wynika, że w latach 1983-85 był inwigilowany przez pracowników służb ówczesnego systemu - był podejrzewany o malowanie napisów o wrogiej treści. Inwigilacja została zakończona 6 marca 1985 r., gdyż podejrzenia nie potwierdziły się. Nadto wnioskodawca dołączył do akt sprawy oświadczenia: J. J., M. J., M. S. oraz E. P.. J. J. potwierdził, że wnioskodawca jest członkiem Staropolskiego Stowarzyszenia Osób Represjonowanych w K., którego świadek jest przewodniczącym oraz że pamięta wnioskodawcę jako osobę "bywającą u P. M. S. w C.", który miał zajmować się wytwarzaniem ulotek. M. J. oznajmiła, że pamięta sytuację, w której milicjanci ich odwiedzili i wypytywali o skarżącego. M. S. stwierdził zaś, że skarżący była jego współpracownikiem oraz odbierał prasę podziemną. E. P. wskazał natomiast, że otrzymywał w okresie stanu wojennego ulotki od skarżącego. W aktach sprawy znajduje się również kserokopia legitymacji członkowskiej NSZZ "Solidarność", która potwierdza, że skarżący był działaczem legalnie działającego związku zawodowego.

W uchwale z 4 maja 2022 r. Rada Konsultacyjna w sposób jednogłośny zaopiniowała wniosek negatywnie, podkreślając, że strona ubiega się o potwierdzenie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, lecz nie była w stanie wskazać konkretnej podstawy ubiegania się o ww. status oraz przedłożyć stosownych dowodów. Rada podczas posiedzenia wysłuchała strony oraz świadków. W ocenie ww. Rady wnioskodawca nie spełnił ustawowych przesłanek, gdyż, o ile prowadził jakąkolwiek działalność opozycyjną, to była ona sporadyczna. Organ przychylił się do opinii Rady Konsultacyjnej.

Mając na uwadze oświadczenia świadków oraz ocenę wniosku skarżącego przeprowadzoną przez Radę, zdaniem Szefa Urzędu, trudno uznać, że skarżący po 13 grudnia 1981 r. prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Organ wskazał również, że dokonał przeglądu akt administracyjnych świadka J. J. z postępowania zakończonego w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i stwierdził brak w nich informacji o wspólnej działalności świadka i skarżącego.

Jak wyjaśnił organ, do okresu 12 miesięcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od 31 sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r. wobec czego nie jest możliwe potwierdzenie statusu za działalność skarżącego w okresie legalnie działających związków zawodowych. Działalność określona w art. 2 ustawy powadzona po 12 grudnia 1981 r. to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Zgodnie zaś z art. 5 pkt 3 ustawy, wniosek o potwierdzenie ww. statusu musi być poparty w pierwszej kolejności dowodami potwierdzającymi spełnienie warunków, o których mowa w ustawie. Samo wykazanie, że strona była w zainteresowaniu służb bezpieczeństwa w związku z podejrzeniem malowania "wrogich’’ haseł nie spełnia przesłanki z art. 2 i 3 ustawy. Wobec powyższego, organ podniósł, że nie może potwierdzić statusu za działalność w okresie legalnie działających związków zawodowych. Mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, w szczególności informacje z IPN o braku jakichkolwiek dokumentów wskazujących na przynależność strony do zorganizowanych struktur opozycyjnych, organ stwierdził, że nie może potwierdzić skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej.

W ocenie organu, skarżący nie przedstawił również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy. Podnoszona przez skarżącego okoliczność związana z nachodzeniem go przez funkcjonariuszy MO nie jest represją zgodnie z przepisami ustawy. W myśl art. 3 pkt 3 lit. d ustawy, osobą represjonowaną jest osoba, z którą rozwiązano umowę o pracę w związku z jej udziałem w wystąpieniu wolnościowym. W świetle powyższego przepisu organ winien wziąć pod uwagę dwa elementy, które muszą wystąpić łącznie, tj. udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce oraz skutki takiej aktywności. Za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami określonymi w art. 3 ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym. Zdaniem organu, w niniejszej spawie brak jest dowodów potwierdzających zarówno nielegalną, opozycyjną działalność skarżącego, jak i jego udział w wystąpieniu wolnościowym. Samo przedłożenie świadectwa pracy potwierdzającego rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron nie może być podstawą do potwierdzenia omawianego statusu.

Podsumując, organ uznał, że skarżący nie udowodnił swojej działalności antykomunistycznej ani doznanych represji określonych w ustawie.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach E. J. nie zgodził się z oceną organu, że jego działalność konspiracyjna miała charakter sporadyczny i incydentalny. Skarżący zwrócił uwagę, że przedmiotem tej działalności była produkcja i rozprowadzanie ulotek o charakterze politycznym. Podkreślił, że gdyby działalność ta została namierzona przez organy służby bezpieczeństwa, to groziły mu poważne konsekwencje, a nawet zagrożenie życia. Skarżący wskazał, że we wniosku do organu przedstawił dwa niepodważalne dowody: ulotkę i matrycę ze stemplem z 1985 r. oraz ulotkę z 1982 r., która znajduje się w książce wydanej w 2020 r. przez Region Solidarności, a oryginalna jej kopia znajduje się w archiwum IPN w K..

Zdaniem skarżącego, niemożliwe jest, by od 1982 r. do 1985 r. wystąpiła "pustka" w jego działalności, która była prowadzona do 1989 r. Podniósł, że razem z M. S. produkował ulotki w jego domu w C. przy ul. [...], rozprowadzał w zakładzie pracy i na osiedlach mieszkaniowych. Dodał, że na wiecu wydziałowym w zakładzie pracy NSK Iskra stanowczo protestował przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego, czego świadkami byli L. M. i Z. Ś.. Podniósł, że był jedną z osób, która podejmowała próbę zorganizowania strajku w zakładzie pracy, a wydarzenia te zapoczątkowały proces inwigilacji służ bezpieczeństwa względem jego osoby. Był bowiem nachodzony w miejscu zamieszkania oraz przesłuchiwany w Komendzie Wojewódzkiej Policji.

W trakcie przesłuchania, pod groźbą bicia, był nakłaniany do ujawniania osób zamieszanych w działalność antykomunistyczną.

Skarżący nie zgodził się również z uzasadnieniem negującym jego prawo do otrzymania statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z powodów politycznych ze względu na brak działalności w ramach zorganizowanych struktur. Podniósł, że działalność poza strukturami była obciążona taką samą odpowiedzialnością karną i narażeniem na jeszcze większe niebezpieczeństwo wynikające z mniejszych możliwości organizacyjnych. Skarżący podtrzymał swoje stanowisko, przedstawione 4 maja 2022 r. podczas przesłuchania przez Radę, że nie łączyła go żadna działalność konspiracyjna z J. J.. Wskazał, że w jego obecności J. J. nigdy nie był świadkiem produkowania ulotek w mieszkaniu M. S.. Dlatego nie powoływał na świadka w sprawie J. J.. Zdaniem skarżącego, fakt, że nie łączyła go działalność opozycyjna z J. J. nie może kwestionować i nie jest dowodem na brak jego działalności konspiracyjnej z innymi osobami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie 29 listopada 2022 r. skarżący poparł skargę i oświadczył, że w opinii Rady Konsultacyjnej, która znajduje się w aktach sprawy występują nieprawidłowości takie, że Rada stwierdza, iż nie produkował on ulotek z M. S., a to jest nieprawdą. Nieprawdą jest również stwierdzenie, że było 4-5 matryc w sytuacji, gdzie matryc było znacznie więcej, a stempli do matryc było 5-6. Mówił o tym w trakcie przesłuchania. Nie zgodził się również ze stwierdzeniem, że działał w okresie legalnej Solidarności, bowiem działał również w latach 1982-1985, czyli po wprowadzeniu stanu wojennego. Był przesłuchiwany na policji i grożono mu biciem. M. S. należał do Solidarności. Jego działanie zmierzało do zwalczania reżimu komunistycznego. Wskazał, że nie wie, dlaczego legitymacja Solidarności została wydana w roku 1990.

Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji szefa Urzędu, ale również z mocy art. 135 p.p.s.a. – decyzji tego organu z 17 czerwca 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w nim naruszeń przepisów postępowania skutkujących koniecznością uchylenia obu tych aktów.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji oraz decyzji z 17 czerwca 2022 r. były przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1255 ze zm.), dalej jako "ustawa". W świetle przepisów tej ustawy potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych warunkowane jest spełnieniem przesłanek pozytywnych z art. 2 lub art. 3 ustawy oraz brakiem przesłanki negatywnej z art. 4 ustawy.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy).

Z kolei zgodnie z art. 3 ustawy, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 5 ust. 2 ustawy). Do wniosku, o którym mowa w ust. 2, dołącza się m.in. dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 (art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy). Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 (art. 5 ust. 1 ustawy).

Rolą organu orzekającego o przyznaniu (bądź nie) statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej jest przeprowadzenie postępowania i dokonanie oceny zgromadzonych dowodów według reguł określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a następnie wydanie decyzji zawierającej szczegółowe uzasadnienie zajętego przez organ stanowiska, zwłaszcza w przypadku decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku (zob. wyrok WSA w Szczecinie z 16 września 2021 r., II SA/Sz 607/21, Lex nr 3248635). Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu (por. wyrok WSA w Kielcach z 8 listopada 2021 r., II SA/Ke 662/21, Lex nr 3269354 i tam: wyrok NSA z dnia 30 marca 1988 r., SA/Po 1495/87, niepubl.), co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, chyba że chodzi o dowody dotyczące okoliczności niemających znaczenia dla sprawy lub niespornych. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego; organ powinien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodu wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, co wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności (zob. J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 6 października 1993 r., sygn. akt

I SA 1270/93, OSP 1994, nr 7-8, poz. 131). To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można w przekonujący sposób twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 1994 r., III SA 491/93). Nieustosunkowanie się przez organ do niektórych dowodów budzi wątpliwości co do prawidłowości oceny innych dowodów (wyrok NSA z 16 lutego 2000 r., I SA/Wr 28/98, Lex nr 1692246). Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym. Przeprowadzenie czynności dowodowych z zachowaniem wymaganych procedur jest szczególnie ważne w przypadku postępowań, w których uczestniczą strony mające przeciwstawne interesy, jak również w sprawach, w których organ dokonuje odmiennych ustaleń niż twierdzenia strony, a z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Zakres istotnych do ustalenia okoliczności faktycznych wyznaczają przepisy ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, w okolicznościach tej sprawy szczególnie art. 2 ustawy.

Organ w analizowanym przypadku – odnośnie spełnienia przesłanki prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce łącznie przez co najmniej 12 miesięcy - stwierdził, że przychyla się do opinii Świętokrzyskiej Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. Organ za ww. opinią uznał, że strona nie spełnia ustawowych przesłanek, gdyż o ile prowadziła jakąkolwiek działalność opozycyjną, to była ona sporadyczna.

W treści uzasadnienia opinii Rady Konsultacyjnej wskazano, że cyt.: "można zatem założyć, że w okresie 1982-1989 E. J. parę razy mógł kolportować jakieś ilości ulotek." Rada Konsultacyjna uznała, że działalność skarżącego nie była wystarczająco długa.

Należy przypomnieć, że Szef Urzędu nie jest związany opinią wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych. To na organie spoczywa obowiązek przeprowadzenia postepowania administracyjnego zgodnie z wyjaśnionymi wyżej regułami i wydania decyzji administracyjnej spełniającej wymagania z art. 107 k.p.a. Dodatkowo wymaga zauważenia, że okres prowadzenia działalności określonej w art. 2 ust. 1 ustawy ma wynosić łącznie co najmniej 12 miesięcy, co oznacza, że nie musi być zachowania ciągłość w prowadzeniu takiej działalności. Chodzi o to, by po zsumowaniu okresów aktywności opisanej w art. 2 ustawy, łącznie okres działalności opozycyjnej wyniósł 12 miesięcy.

Okres działalności opozycyjnej, jaki wskazuje w swoich wyjaśnieniach skarżący, jest znacznie dłuższy niż 12 miesięcy, co dostrzega zresztą także Rada Konsultacyjna, powołując lata 1982-1989 jako okres, w którym skarżący mógł kolportować ulotki. Na taki zakres czasowy działalności opozycyjnej E. J. wskazują również autorzy złożonych do akt sprawy oświadczeń. Organ skrótowo odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do tych dowodów, w zasadzie pomijając istotne okoliczności podnoszone w niektórych z tych oświadczeń, a dotyczące okresu i częstotliwości opisywanej tam działalności. M. S. wskazał, że działalność skarżącego miała miejsce w czasach panowania reżimu komunistycznego (k. 4 akt adm.), precyzując następnie, że działalność konspiracyjna skarżącego miała miejsce od 1980 r. do pierwszych wyborów parlamentarnych (k. 44 akt adm.). Z. Ś. wyjaśnił, że działalność konspiracyjna skarżącego była prowadzona w stanie wojennym, a nawet po jego odwołaniu, lecz o mniejszej częstotliwości (k. 42 akt adm.). S. B. potwierdził oświadczenie skarżącego, z którego wynika, że działał jako opozycjonista w okresie stanu wojennego (k. 14 akt adm.). We wskazanych oświadczeniach, ale także w innych znajdujących się w aktach sprawy (E. P., L. M., J. J.) osoby te wskazały, na czym polegała aktywność opozycyjna E. J.. To był głownie kolportaż ulotek (ich odbieranie od M. S. i rozprowadzanie w zakładzie pracy), ale także udział w zbiórce pieniędzy dla rodzin osób internowanych, publiczne wypowiedzi antykomunistyczne. W każdym razie organ nie podjął żadnej aktywności dowodowej w celu ustalenia, z jaką częstotliwością odbywał się kolportaż ulotek przez skarżącego i jak długo prowadzona była przez niego działalność opozycyjna, czy wyniosła ona łącznie 12 miesięcy. Z uwagi na upływ czasu trudne do ustalenia może okazać się to, jakie ilości ulotek rozprowadził skarżący. Być może przesłuchanie przez organ osób, które złożyły oświadczenia (zwłaszcza M. S.) pozwoli na wyjaśnienie tej kwestii. Szef Urzędu nie przesłuchał żadnego z autorów złożonych do akt sprawy oświadczeń. Można wobec tego wnioskować, że organ swoje rozstrzygnięcie oparł wyłącznie na bardzo ogólnych i niejednoznacznych twierdzeniach z opinii Rady Konsultacyjnej ("parę razy mógł kolportować", "jakieś ilości ulotek").

Kolejna kwestią, która wymagała wnikliwej analizy w tej sprawie celem ustalenia, czy zachodzą w przypadku skarżącego przesłanki z art. 2 ustawy było to, czy skarżący swoją działalność prowadził w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. W aktach sprawy znajduje się kopia legitymacji członkowskiej skarżącego, z której wynika, że od września 1980 r. jest członkiem Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego "Solidarność". Następnie z oświadczenia Z. Ś. wynika, że był zastępcą przewodniczącego Solidarności wydziału WN23, a E. J. został wybrany do szerszego składu zarządu.

Z kolei pisemne wyjaśnienie skarżącego z 31 stycznia 2022 r. potwierdził członek Prezydium Regionu NSZZ Solidarność odpowiedzialny za bezpieczeństwo związku i interwencje - S. B.. Organ ocenia (powołując się na informację z IPN), że brak jest jakichkolwiek dokumentów wskazujących na przynależność strony do zorganizowanych struktur opozycyjnych. W analizowanym zakresie organ nie poczynił wystarczających czynności dowodowych, aby zweryfikować prawdziwość przywołanych przez Sąd dokumentów. Bez przesłuchania osób (w tym samego skarżącego), których oświadczenia wskazują na członkostwo skarżącego w NSZZ "Solidarność" i jego udział w tym związku, nie można w sposób niewątpliwy stwierdzić, że działalność skarżącego nie była prowadzona – jak wymaga tego art. 2 ustawy - w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi.

Z akt sprawy wynika, że skarżący był w okresie od 1983 r. do 1985 r. rozpracowywany przez Wydział V KWMO K. jako podejrzany o malowanie na ścianach FŁT "Iskra" napisów o wrogiej treści, był przesłuchiwany po ogłoszeniu stanu wojennego w Komendzie Wojewódzkiej Milicji w K., a następnie odbyła się wizyta funkcjonariuszy MO w jego mieszkaniu, jest członkiem Stowarzyszenia Osób Represjonowanych w K., jest także osobą rozpoznawaną jako aktywny działacz antykomunistyczny przez osoby, których status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych Szef Urzędu potwierdził (L. M., J. J.). Te okoliczności mają dla wyniku sprawy znaczenie drugorzędne, niemniej rzutować one powinny na całościową analizę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Aktualnie podważają one prawidłowość przeprowadzonej przez Szefa Urzędu oceny dowodów dokonanej w tej sprawie.

Dodatkowo należy zarzucić organowi, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie poczynił dodatkowych czynności dowodowych w kierunku ustalenia, czy zakończyło się postępowanie w sprawie przyznania M. S. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i z jakim wynikiem, czy w aktach tego postepowania są informacje na temat działalności E. J. oraz czy M. S. prowadził swoją działalność w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Wobec podania przez skarżącego nazwiska osoby, od której otrzymywał ulotki, organ powinien dążyć do jej przesłuchania. Te informacje pozwoliłyby wszechstronnie ocenić dowody zebrane w toku niniejszego postępowania. Ich brak również podważa zasadność odmowy skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Analiza akt pozwala stwierdzić, że organ nie rozważył wszystkich dowodów, jak również nie zebrał pełnego materiału dowodowego, zgodnie z wymogami procedury administracyjnej, zobowiązującej organ do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.).

Wbrew stanowisku wyrażonemu w zaskarżonej decyzji, przeprowadzone przez organ dowody nie wskazują jednoznacznie, że skarżący nie prowadził działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy, choć jednocześnie organ nie przeczy temu, że roznoszenie ulotek można uznać za element działalności opozycyjnej. W przypadku wątpliwości organu co do prawdziwości oświadczeń świadków, istniała konieczność przeprowadzenia dowodu z zeznań tych osób w charakterze świadków, tym bardziej, że w treści oświadczeń zostały wskazane dane personalne oraz adresy ich zamieszkania. Składanie zeznań pod rygorem odpowiedzialności karnej i możliwość zadawania świadkom szczegółowych pytań ma ścisły związek z realizacją zasady dochodzenia prawdy obiektywnej. Stosownie do dyspozycji art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych pozostaną do wyjaśnienia fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ stosownie do treści art. 86 k.p.a. może przesłuchać stronę. Uzupełnienie materiału dowodowego we wskazanym wyżej zakresie jest zatem niezbędne dla załatwienia sprawy.

W konsekwencji należy uznać, że skarga jest zasadna, doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji nie spełnia wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Stwierdzone przez Sąd braki w postępowaniu dowodowym uniemożliwiają ocenę merytoryczną zaskarżonej decyzji i decyzji z 17 czerwca 2022 r. i nakazują ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., o czym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uzupełni materiał dowodowy we wskazanym powyżej zakresie, a następnie da wyraz swojemu stanowisku w treści uzasadnienia. Dopiero całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i jego wnikliwa ocena pozwoli organowi w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy w aspekcie art. 2 i art. 3 ustawy występują przesłanki do potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.