Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1265/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2011 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] odmawiającą J. B. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem H. R.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 7 marca 2011 r. J. B. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – H. R.

Decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] Prezydent Miasta P. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Prezydent Miasta P. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i wskazał, że w prawdzie zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w P. Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r., sygn. akt [...] H. R. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże pozostaje on w związku małżeńskim, co zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm., powoływana dalej jako "U.o.ś.r."), stanowi przesłankę negatywną do ustalenia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego na jego rzecz. Organ wskazał ponadto, że mając na uwadze wskazówki zawarte w decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r., uzupełniono materiał dowodowy o oświadczenia J. B. i H. R., z których wynika, że wnioskodawczyni sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym mężem w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Mimo licznych chorób, jej stan zdrowia nie ma wpływu na sprawowaną opiekę, a opieka nad mężem jest jedynym powodem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Na skutek odwołania J. B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że choć z materiału dokumentacyjnego wynika, że H. R. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, to wnioskodawczyni zapewnia mu taką opiekę, która nie wiąże się zdaniem organu z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Zakres świadczonych przez nią usług: robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, pranie bielizny, wychodzenie na spacer, załatwianie i realizacja recept, czy czytanie prasy należą do podstawowych czynności życiowych, które wykonuje każdy człowiek, w tym również pracujący. Są to bowiem codzienne czynności domowe osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje natomiast osobom, które rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia z uwagi na opiekę stałą i całodobową nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie takie nie może być traktowane jako wynagrodzenie za opiekę. Z materiału dowodowego nie wynika natomiast, że powodem nie podejmowania przez skarżącą zatrudnienia jest konieczność stałej opieki nad mężem.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. B. wnosząc o jej uchylenie i wskazała, że istnieją przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego na męża.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika zatem z powyższego, do przyznania osobom wymienionym we wskazanym przepisie świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.

Wskazać przy tym należy, że ustawodawca w powołanym przepisie wyraźnie rozróżnił sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, podając dodatkowe przesłanki, które muszą zostać spełnione aby przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne, od sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, gdzie dodatkowych warunków już nie zakreślono. Zgodnie bowiem z treścią art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123 poz. 776) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę mającą naruszoną sprawność organizmu, niezdolną do podjęcia zatrudnienia, zdolną do wykonywania zatrudnienia w zakładzie pracy chronionej albo w zakładzie aktywizacji zawodowej, wymagającą niezbędnej w celu pełnienia ról społecznych stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy H. R. wyrokiem Sądu Rejonowego w P. Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r., sygn. akt [...] zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności, a tym samym wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Opiekę taką z kolei zapewnia mu żona – J. B., która w celu jej sprawowania zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem składu orzekającego, w takim stanie faktycznym sprawy, nieuprawnionym była zatem ocena przez organ II instancji zakresu świadczonych przez skarżącą wobec męża usług, bowiem ustawa nie uzależnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od spełnienia dodatkowych warunków. Konieczność sprawowania opieki nad osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności oznacza bowiem całkowitą zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Odnosząc się z kolei do uzasadnienia decyzji I Instancji wskazać należy, że niewątpliwie, literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a U.o.ś.r. może być podstawą do stwierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, w każdym przypadku wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która sprawuje nad nią opiekę, rezygnując z pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu, dokonując wykładni ww. przepisu należy jednak uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który jednoznacznie w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 wypowiedział się przeciwko ograniczaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec określonych osób - z kręgu członków rodziny obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, które rezygnują z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie zastosowanie ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a U.o.ś.r. w stosunku do małżonka wnioskującego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad małżonkiem uniemożliwiłoby przyznanie tego świadczenia osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 U.o.ś.r. jako uprawnionym do świadczenia w związku z ciążącym na nich obowiązkiem alimentacyjnym. Jak trafnie wskazał bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 7/09 w stanie prawnym powstałym na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. okoliczność, że skarżąca sprawuje opiekę nad własnym małżonkiem, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że organy administracji publicznej wydając zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą naruszyły przepis art. 17 ust. 1 i 5 U.o.ś.r. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

W związku z tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wskazaną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną, dokonają ponownej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i ponownie rozpatrzą wniosek J. B. w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.