Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 142/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 247
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 755/13 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi Z.R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji utrzymującej w mocy decyzję w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 755/13 oddalił wniosek Z.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi tego skarżącego na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji utrzymującej w mocy decyzję w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego.

W obszernym uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji m.in. odwołał się do znanej mu z urzędu okoliczności zainicjowania przez skarżącego szeregu (w okresie od 2009 r. do 2013 r. 207 skarg) postępowań, w których złożył on wnioski o prawo pomocy. Powyższe, zdaniem Sądu I instancji, nie oznacza jeszcze, że strona nadużywa prawa do sądu, jednakże charakter orzeczeń będących przedmiotem postępowań zainicjowanych przez skarżącego, w większości (116 spraw) zakończonych postanowieniami odrzucającymi skargę z powodu niewyczerpania trybu postępowania, nieuzupełnienia braków formalnych skargi lub niedopuszczalności drogi sądowej, dowodzi, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Zdaniem Sądu I instancji, konstytucyjne prawo do sądu, którego formą realizacji jest instytucja prawa pomocy, nie ma charakteru bezwzględnego i nie może prowadzić do nadużycia tego prawa.

Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] września 2013 r. odmawiające wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji, przy czym z akt administracyjnych sprawy i z odpowiedzi na skargę wynika, że przed wniesieniem tej skargi skarżący nie złożył wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W tej sytuacji, zdaniem Sądu I instancji, skarga jest niedopuszczalna, a tym samym oczywiście bezzasadna. Z tych względów skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy na podstawie art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), z którego wynika, że prawo to nie przysługuje w razie oczywistej bezzasadności skargi. Oczywistą bezzasadność skargi, o której mowa w tym przepisie, należy łączyć bowiem nie tylko z merytoryczną jej oceną, ale i z możliwością jej wniesienia.

Ponadto Sąd I instancji wskazał, że z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowień Sądu wydanych w dniach 25, 27 i 28 listopada 2013 r. W niniejszej zaś sprawie nie zostało wydane żadne rozstrzygnięcie Sądu, w tym postanowienie odrzucające skargę. Domaganie się prawa pomocy w zakresie pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia, w sytuacji gdy sąd nie wydał jeszcze żadnego rozstrzygnięcia również stanowi, zdaniem Sądu I instancji, nadużycie prawa do takiej pomocy i skutkuje oddaleniem wniosku w tym zakresie na podstawie powołanego wyżej art. 247 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji, na podstawie art. 247 p.p.s.a, oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazano, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Sporządzając je na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący, wskazując na swoją trudną sytuację materialną, zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 235 kpa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 247 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Przepis art. 247 p.p.s.a. wprowadza bowiem samodzielną, negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawo to nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi, co oznacza, że ocena w tym przedmiocie dokonywana jest w oderwaniu od sytuacji materialnej strony. Stwierdzenie przez sąd, że w sprawie zachodzi sytuacja oczywistej bezzasadności skargi skutkuje odmową przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 906/12).Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że nie może zostać ona uwzględniona. Chodzi więc o taką sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego, przy stanie faktycznym i prawnym, który nie budzi najmniejszych wątpliwości, że wniesiona skarga kwalifikuje się do odrzucenia (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2013 r., sygn. akt I ONP 10/12; postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 37/13).

W orzecznictwie sadowoadministracyjnym i piśmiennictwie prawniczym jednolicie przyjmuje się, że art. 247 p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 ustawy, w szczególności w przypadkach, gdy skarga została wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym (por. H. Knysiak-Molczyk, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012). "Brak wyczerpania środków zaskarżenia przed wniesieniem skargi do sądu jest równoznaczny z oczywistą bezzasadnością skargi w rozumieniu art. 247 p.p.s.a. Uzasadnia to więc oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy z powołaniem się na ten przepis". (M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011).

Skoro skarga na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy została wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia, o których mowa w art. 52 § 2 p.p.s.a., z którego wynika, że przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to prawidłowo Sąd I instancji uznał, że w sprawie zastosowanie znajduje art. 247 p.p.s.a. wobec oczywistej bezzasadności tej skargi.

Jakkolwiek omówione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu okoliczności dotyczące postawy procesowej skarżącego mogły być uznane za nadużycie prawa do sądu, to podnieść należy, że wobec niewątpliwego niewyczerpania przez skarżącego środków zaskarżenia już z tej przyczyny dopuszczalność zastosowania art. 247 p.p.s.a. nie budzi w rozpoznawanym przypadku wątpliwości.

Z przedstawionych przyczyn należało zaskarżone postanowienie uznać za zgodne z prawem.

Co do wnioskowanego w zażaleniu zwolnienia od kosztów sądowych wskazać należy, że jak stwierdzono w zaskarżonym postanowieniu skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z treścią art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej.

Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 w związku z art.197 p.p.s.a.