Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 714/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. C
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz A. A. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] grudnia 2020 r., nr [...] odmawiającą przyznania odszkodowania za nieruchomość [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Nieruchomość położona w W. przy ul. [...], pochodząca z dawnej nieruchomości hipotecznej ozn. hip. [...], o pow. [...] m2 objęta jest działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).

Zgodnie z wykazem hipotecznym dawnej księgi hipotecznej oznaczonej jako "Nieruchomości Nr [...],[...],[...] - [...],[...] - [...] w W." w dziale II pod nr 2 wpisany jest jako właściciel E. R. co do nieruchomości nr [...] na mocy aktu kupna-sprzedaży z dnia [...] kwietnia 1937 r. za Nr repertorium [...], sporządzonego przed R. J., notariuszem przy Wydziale Hipotecznym Sądu Okręgowego w W., z tytułu nabycia od J. B.

Wnioskiem z dnia [...] maja 2004 r. A. A. (następca prawny E. R.) wniósł o ustalenie, przyznanie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

Prezydent [...] decyzją z [...] grudnia 2020 r., nr [...] odmówił przyznania odszkodowania za odmówił A. A. przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] hip. [...], która wchodzi obecnie w skład aktualnych działek ewidencyjnych z obrębu [...]: nr [...]-cz o pow. [...] m2 i nr [...]-cz o pow. [...] m2.

Organ stwierdził, że dawny właściciel nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] hip. [...] został pozbawiony faktycznej możliwości władania nią przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Nieruchomość została samowolnie zajęta przez osoby fizyczne w 1950 r., które wybudowały na gruncie budynek mieszkalny i zajmowały go prawdopodobnie aż do rozpoczęcia zabudowy mieszkaniowej na przedmiotowym terenie w związku z realizacją osiedla "[...]" przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową. W związku z powyższym dawny właściciel został pozbawiony faktycznej możliwości władania nieruchomością co najmniej na początku lat. 50 XX wieku.

Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wniósł A. A.

Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] grudnia 2020 r.

Organ stwierdził, że z przepisu art. 215 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) wynika, iż podstawową przesłanką, warunkującą przyznanie uprawnionemu odszkodowania w tym trybie jest wyjaśnienie, czy dawny właściciel nieruchomości lub jego następca prawny zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Zdaniem Wojewody [...] organ I instancji prawidłowo dokonał interpretacji ww. przesłanki przytaczając dokumenty, z których wynika, że nieruchomość [...] położona przy ul. [...] w 1945 r. stanowiła grunt niezabudowany. Wobec powyższego, skoro w dniu wejścia w życie dekretu warszawskiego przedmiotowa nieruchomość była niezabudowana, ustalenia wymaga kiedy właściciel nieruchomości hipotecznej nr [...] lub jego następcy prawni zostali faktycznie pozbawieni możliwości władania tą nieruchomością.

Z pozyskanego przez organ I instancji sprawozdania Wydziału Inspekcji Budowlanej Dzielnicy [...] z dnia [...] lutego 1951 r. L.dz. [...]w sprawie ustalenia samowolnie wykonanych robót wynika, że na przedmiotowej nieruchomości przy ul. [...] znajdował się budynek parterowej murowanej oficyny dwuizbowej, usytuowany w odległości około 1 m. od prawej granicy działki, który został samowolnie pobudowany od fundamentów przez W. W. z przeznaczeniem na mieszkanie. Budynek był całkowicie wykończony i zamieszkały. W. W. wraz z żoną był w nim zameldowany od dnia 25 lipca 1950 r. Ponadto w aktach dotyczących samowoli budowlanej znajduje się sprawozdanie Wydziału Inspekcji Budowlanej Dzielnicy [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1951r., z treści którego wynika, że nakaz rozbiórki budynku znajdującego się na przedmiotowej nieruchomości został prolongowany z uwagi na brak lokali mieszkaniowych .

W aktach znajduje się również zdjęcie lotnicze nadesłana przez Wojskowe Biuro Historyczne, wykonane w 1955 r. Organ odwoławczy podkreślił, że znajdujące się w aktach sprawy zdjęcie nie zostało opisane przez biegłego fotogrametrę uprawnionego do tego zgodnie z posiadaną wiedzą i doświadczeniem specjalistycznym i jako takie nie może w myśl art. 75 k.p.a. stanowić samodzielnego dowodu w ramach oceny spełnienia przesłanki odszkodowawczej z art. 215 ust. 2 u.g.n. Jednakże zdjęcie to nie stanowi jedynego dowodu na utratę posiadania przez E. R. nieruchomości przy ul. [...], zaś pozostały materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji pozwala na uznanie, że utrata faktycznego władania nastąpiła przed 5 kwietnia 1958 r.

Z dokumentów dotyczących samowoli budowlanej, w szczególności z protokołu oględzin dokonanych na nieruchomości nr [...] przy ul. [...] dnia [...] lutego 1951 r. oraz ze sprawozdania z dnia 10 lutego 1951 r. wynika, że w lipcu 1950 r. na przedmiotowej nieruchomości został posadowiony budynek mieszkalny. Został on wybudowany przez W.W. i do niego były kierowane pisma nakazujące rozbiórkę budynku. Natomiast już po skierowaniu do W.W. wezwania do dokonania rozbiórki, dokonywał on dalszych prac w budynku. W związku z tym, w sprawozdaniu z dnia 10 lutego 1951 r. oraz kolejnych dokumentach budynek określany był już jako całkowicie wykończony i zamieszkały.

Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że organ I instancji dokonał prawidłowej subsumcji materiału dowodowego do normy zwartej w art. 215 ust. 2 u.g.n., uznając, że udokumentowane faktyczne użytkowanie gruntu poprzez posadowienie na nim i zamieszkiwanie budynku przez osobę trzecią wraz z jej rodziną, przed dniem 5 kwietnia 1958 r. przesądza o utracie faktycznej możliwości władania nieruchomością przez jej dawnego właściciela przed tą datą.

Wobec powyższego Wojewoda [...] podzielił pogląd Prezydenta [...], że właściciel przedmiotowej nieruchomości utracił faktyczne władztwo nad

nieruchomością przy ul. [...] pochodzącą z dawnej nieruchomości hipotecznej ozn. hip. [...], przed 5 kwietnia 1958 r., co stanowi negatywną przesłankę do przyznania odszkodowania.

Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżył w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. A. Powyższej decyzji zarzucił naruszenie:

1) prawa procesowego, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa, mająca wpływ na jej treść, polegającą na:

a) braku dążenia do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy poprzez brak

dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z zakresu fotogrametrii na okoliczność ustalenia, czy nieruchomość w dacie wykonania zdjęć lotniczych z 1955 roku była zabudowana, czy też nie, podczas gdy przeprowadzenie takiego dowodu pozwoliłoby jednoznacznie przesądzić tę okoliczność, w sytuacji gdy ma ona istotne znaczenie dla

wyniku sprawy,

b) dowolnej ocenie materiału dowodowego, skutkującej błędnym przyjęciem, iż były właściciel nieruchomość utracił możliwość władania nią przed 5 kwietnia 1958 roku, podczas gdy zebrany w tej sprawie materiał dowody oceniony całościowo, w sposób obiektywny oraz z uwzględnieniem wskazań wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego,

nie pozwala na tego rodzaju ustalenie, a to z tego powodu, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że zajęcie nieruchomości dokonane na początku lat 50-tych XX wieku miało charakter stały i trwało do czasu rozpoczęcia przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową inwestycji w ramach budowy osiedla "[...]" na podstawie decyzji o lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] maja 1969 r. znak: [...], a zatem skutkowało pozbawieniem byłego właściciela nieruchomości możliwości faktycznego władania nią przed 5 kwietnia 1958 roku, co zostanie szczegółowo wykazane w uzasadnieniu skargi,

2) prawa materialnego, tj., art. 215 ust. 2 u.g.n. mającą wpływ na jej treść, polegającą na oczywiście błędnym przyjęciu przez Wojewodę [...], iż brak jest podstaw do ustalenia i przyznania na rzecz wnioskodawcy odszkodowania za nieruchomość, podczas gdy odszkodowanie takie winno mu zostać przyznane.

Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 121, z późn. zm.), zwanej dalej "u.g.n.".

Stosownie do powołanej regulacji, przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Zatem, przyznanie odszkodowania za nieruchomość warszawską na podstawie powołanego przepisu uzależnione zostało od spełnienia następujących przesłanek:

1) nieruchomość musiała podlegać działaniu dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), zwanego dalej "dekretem",

2) nieruchomość musiała być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne,

3) poprzedni właściciel nieruchomości lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r.

W odniesieniu do art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, który podziela sąd w składzie orzekającym, że przepis ten ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, co nakazuje jego ścisłą wykładnię. Omawiany przepis, przesądza zatem, że chodzi o zaspokojenie roszczeń tylko tych poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych, którzy spełniają wszystkie wymienione w powołanej normie przesłanki. Niespełnienie którejkolwiek z powyższych przesłanek powoduje brak podstaw do przyznania odszkodowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 18 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1041/07, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1421/16, wyrok WSA w Warszawie z 18 grudnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1041/07).

Na gruncie rozpoznawanej sprawy bezsporne pozostaje, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] hip. Nr [...], stanowiąca obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] i [...] , objęta była działaniem dekretu z 26 października 1945 r. i mogła być przed jego wejściem w życie przeznaczona - wedle obowiązującego dla tego terenu planu zabudowania z 1931 r. - pod budownictwo jednorodzinne. Poczynione przez organy ustalenia stanu faktycznego w tym zakresie nie budzą także wątpliwości Sądu i znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy.

Spór w sprawie dotyczy natomiast tego czy poprzedni właściciel dawnej nieruchomości [...] pozbawiony został faktycznej możliwości władania gruntem przed 5 kwietnia 1958 r., gdyż to na tę okoliczność powołują się organy odmawiając ustalenia odszkodowania, z czym z kolei nie zgadza się skarżący.

Po analizie zebranej w sprawie dokumentacji, zdaniem sądu, nie można zaakceptować stanowiska organu odwoławczego, że w odniesieniu do gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul [...], wchodzącej obecnie w skład działek nr [...] i nr [...], takiej realnej możliwości korzystania z gruntu były współwłaściciel został pozbawiony przed wspomnianą datą.

Na zebrany materiał dowodowy składają się m.in. dokumenty dotyczące samowoli budowalnej zrealizowanej na przedmiotowej działce z lat 1950-1952, księgi meldunkowe dotyczące przedmiotowej nieruchomości z 1950 r. oraz zdjęcia lotnicze z 1945 r. i z 1955 r. Słusznie jednak wywodzi w skardze jej autor, że dowody te ani nie doczekały się należytej oceny, bowiem nie sposób na ich podstawie ustalić bezspornie daty utraty faktycznej możliwości władania przedmiotowa nieruchomością przez byłego właściciela, ani nie można przyjąć, że nie było podstaw do dopuszczenia innych dowodów.

Zauważyć należy, że kluczowy dla organu w ocenie tej przesłanki jest dowód w postaci zdjęcia lotniczego z 1955 r., nadesłanego przez Wojskowe Biuro Historyczne, dotyczącego obszaru ograniczonego osiami ulic: [...],[...],[...] oraz [...] . Zdjęcie to zawiera ręcznie naniesioną czerwoną strzałkę mającą wskazywać przedmiotową nieruchomość, jednakże nie jest wiadome przez jaką instytucję (osobę) została naniesiona, ani na podstawie czego ustalono położenie przedmiotowej nieruchomości na tym zdjęciu. Skarżący konsekwentnie w trakcie prowadzonego postępowania oraz w skardze podważa oznaczenie przedmiotowej nieruchomości na mapie z 1945 r. Wobec tego, iż zdjęcia lotnicze stanowią kluczowy dowód wskazujący na sposób zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości w terminach relewantnych, muszą one zostać opisane przez osobę posiadającą specjalną wiedzę w tym zakresie tj. biegłego z zakresu fotogrametrii. Widoczność stanu zagospodarowania przedmiotowej działki musi być bowiem dokładna i pewna, a nie dowolna. Dowód ze zdjęć lotniczych nie popartych opinią biegłego uznać należy za zbyt ogólnikowy i pozbawiony znaczenia dla sprawy, a tym samym nie mogącym również służyć do analizy w powiazaniu z innymi dowodami zgromadzonymi w sprawie. W tej sytuacji za nieuprawnione i co najmniej przedwczesne należy uznać stanowisko organu odnośnie nie spełnienia przesłanki dotyczącej faktycznej możliwości władania przedmiotową nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. Wprawdzie organ pozostaje w świetle art. 80 k.p.a. swobodny w ocenie zebranych dowodów, to jednakże zwrócić należy uwagę, że musi on wpierw wykazać, że zgromadził on w sprawie konieczny materiał dowodowy, który pozwoliłby na określenie spełnienia przesłanki "pozbawienia możliwości władania po 5 kwietnia 1958 r." Taki obowiązek organu wynika natomiast wprost z art. 7 k.p.a., który jest przede wszystkim adresowany do organu administracyjnego.

Znamienne przy tym pozostaje to, że pełnomocnik skarżącego już w piśmie z [...] listopada 2020 r. wskazywał Prezydentowi [...], że ze zdjęcia lotniczego z 1955 r. nie wynika, aby przedmiotowa nieruchomość w dacie wykonania tych zdjęć była zabudowana. Zarzut ten podniósł także w odwołaniu. Wynika zatem, że kwestionował on sposób opisu usytuowania przedmiotowej nieruchomości na powyższym zdjęciu. W tej kwestii organ odwoławczy nie wykazał się jednak żadną inicjatywą dowodową.

Konkludując, za zasadne należało uznać stanowisko strony skarżącej, że stan faktyczny sprawy nie został dostatecznie wyjaśniony. Potwierdza to wadliwość postępowania administracyjnego przeprowadzonego przez organ II instancji. Tym samym jako zasługujący na uwzględnienie należało ocenić zarzut naruszenia art. 7 z zw. z art. 77 i 80 k.p.a.

W nawiązaniu z kolei do zarzutów naruszenia prawa materialnego (art. 215 u.g.n.), zwrócić należy uwagę, że ocena takiego zarzutu może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego. Ponieważ stan faktyczny sprawy nie został dostatecznie wyjaśniony, nie mógł zostać oceniony zarzut naruszenia prawa materialnego, opierający się na zastosowaniu art. 215 u.g.n., a więc subsumcji faktu uznanego za udowodniony pod stosowaną normę prawną. Warunkiem prawidłowego stosowania przepisu prawa jest pokrywanie się hipotetycznego stanu i stanu faktycznego ustalonego w danej sprawie.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien dopuścić dowód z opinii biegłego uprawnionego w zakresie fotogrametrii, której celem będzie interpretacja zdjęć lotniczych zgromadzonych w aktach sprawy pod kątem usytuowania na nich przedmiotowej nieruchomości i stanu jej zagospodarowania w określonych datach. Po uzupełnienie w tym zakresie materiału dowodowego, ponownie oceni czy w kontekście zebranego materiału dowodowego została spełniona przesłanka dotyczącą faktycznej możliwości władania przedmiotową nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. przez byłego właściciela lub jego następcę prawnego, a wydaną w tym zakresie decyzję uzasadni zgodnie z regułami określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania sądowego (pkt 2 sentencji) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej wyżej ustawy.

Przywołane w uzasadnieniu orzeczenia są publikowane na stronie www.nsa.orzeczenia.gov.pl .