Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 744/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Minister Edukacji Narodowej
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce
journal: Dz.U. 2020 poz 85
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2021 r. sprawy ze skargi K. M. M. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] marca 2021 r., 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w [...] na rzecz skarżącej K. M. kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2021r. K. M. (skarżąca) zwróciła się Komisji Stypendialnej Uniwersytetu M. K. w T. o przyznanie stypendium socjalnego na semestr letni 2020/21.

2. Decyzją z dnia [...] marca 2021r. Komisja Stypendialna Uniwersytetu M. K. w T. odmówiła skarżącej przyznania stypendium socjalnego.

3. W wyniku wniesionego odwołania Minister Edukacji Narodowej decyzją z [...] kwietnia 2021r. utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że przesłanki przyznania stypendium socjalnego określone zostały w przepisach ustawy z dnia 20 lipca 2018r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. Dz. U. z 2020r., poz. 85 ze zm. – dalej "p.s.w.i.n."). Zgodnie z art. 87 tej ustawy, stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, natomiast szczegółowe zasady przyznawania świadczeń studentom określone zostały na mocy art. 95 ustawy, w Regulaminie.

Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ wskazał, że kwestia możliwości przyznania stypendium osobom studiującym powyżej 6 lat została uregulowana zarówno w p.s.w.i.n jak i w ust. 1 § 4 Regulaminu. Art. 93 § 2 p.s.w.i.n. stanowi, że świadczenia przysługują studentowi na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Odnosząc powyższe regulacje do sytuacji skarżącej organ wskazał, że studiowała ona na kierunku biologia, studia stacjonarne pierwszego stopnia w okresie od [...] października 2014r. do [...] lipca 2015r oraz od [...] października 2015r. do chwili obecnej studiuje na kierunku lekarskim, studia stacjonarne jednolite magisterskie. Dalej organ odwołał się do wytycznych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, opublikowanych na stronie internetowej, w zakładce "Świadczenia dla studentów od [...] października 2019r.", według których stypendia przysługują studentom nie dłużej niż przez okres 6 lat, co oznacza, że łączny okres (nieprzekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia czy je pobiera. 6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta na pierwszym kierunku studiów. Termin ten biegnie także, gdy osoba przebywa na urlopie od zajęć, ale nadal pozostaje studentem. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa. Ponadto do 6-cio letniego okresu przysługiwania świadczeń wlicza się także okresy studiowania sprzed wejścia ustawy tj. sprzed [...] października 2018 r. Prawo do świadczeń nie przysługuje także studentowi posiadającemu tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera albo równorzędny, licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeśli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia, w tym również tytuł uzyskany za granicą. W oparciu o powyższe organ wskazał, że w przypadku skarżącej [...] listopada 2020r. upłynął okres uprawniający ją do przyznania stypendium socjalnego.

Odnosząc się do przywołanego przez odwołującą wyroków sądów administracyjnych organ stwierdził, że orzeczenia te nie wiążą komisji stypendialnych w rozpoznawanej sprawie.

4. W skardze do Sądu strona wniosła o uchylenie powyższej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Komisji Stypendialnej Uniwersytetu M. K. w T. z dnia [...] marca 2021r. oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2020, poz. 256 ze zm. – dalej "k.p.a.") - poprzez nie zebranie i nie rozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy - naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że do 6-cio letniego okresu przysługiwania świadczeń wlicza się także okresy studiowania a nie tylko pobierania stypendium;

- art. 7a k.p.a. po przez brak rozstrzygnięcia sprawy na korzyść strony (studenta) w sytuacji gdy w sprawie pozostawały wątpliwości co do natury sprawy;

- art. 7b k.p.a. poprzez brak współdziałania ze sobą organów z zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśniają stanu faktycznego i prawnego w wyniku czego organ nie miał na względzie interesu społecznego ani słusznego interesu obywateli ani sprawności postępowania;

- art. 9 k.p.a. organ wydając decyzję na podstawie wybiórczych i niekompletnych, informacji, dokumentów oraz wypowiedzi - nie wykonał swojego obowiązku co do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły lub mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, w wyniku czego, mimo że organ ma obowiązek czuwać, aby skarżący nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa - nie udzielił mu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek;

- art. 11 k.p.a. po przez nie wyjaśnienie skarżącemu zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy, to jest nie wyjaśnił dlaczego do 6-cio letniego okresu przysługiwania stypendium wlicza się okresy studiowania sprzed wejściem w życie ustawy tj. sprzed 1 października 2018r.;

- art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2018 poz. 1669) z związku z art. 93 p.s.w.i.n poprzez błędną wykładnię, a przez to błędne zastosowanie i uznanie, że do 6-cio letniego okresu przysługiwania stypendium, należy uznać okres w którym skarżący posiada status studenta, a nie faktycznie pobiera stypendium;

- art. 93 ust. 2 i 3 p.s.w.i.n oraz § 4 ust. 1 i 2 zarządzenia nr 138 Rektora UMK z dnia 1 października 2019r. Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu M. K. w T. (Biuletyn Prawny UMK z 2019r., poz. 326 ze zm.) po przez przyjęcie, że skarżącemu nie należy przyznać stypendium rektora z powodu hipotetycznego przekroczenia 6-cio letniego okresu przysługiwania stypendium.

5. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6. Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz.U. z 2020r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Przed wydaniem wyroku umożliwiono stronie wypowiedzenie się w sprawie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.

7. Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja Minister Edukacji Narodowej z dnia [...] kwietnia 2021r., utrzymująca w mocy decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu M. K. w T. z dnia [...] marca 2021r. o odmowie przyznania skarżącej stypendium rektora. Zdaniem organów prawo do stypendium socjalnego przysługuje studentowi, który spełnia ustawowe przesłanki do jego uzyskania i studiuje na studiach wymienionych w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie dłużej niż 6 lat (72 miesiące). Z kolei skarżąca podnosi, że organ błędnie uznał, że do 6-cio letniego okresu przysługiwania stypendium, należy zaliczyć okres w którym skarżąca posiada status studenta, a nie faktycznie pobiera stypendium.

Zatem spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n.

Przed przystąpieniem do rozstrzygnięcia powyższego sporu wskazać należy, że analogiczny spór między stronami był już przedmiotem rozważań i rozstrzygnięcia przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 15 września 2021r. sygn. akt II SA/Bd 549/21 uchylił decyzje organów orzekających w sprawie. Podzielając stanowisko i pogląd zawarty w powyższym wyroku, Sąd w dalszej części uzasadnienia posłuży się argumentacją zawartą w przywołanym orzeczeniu.

Stypendium rektora, o które ubiega się skarżąca jest świadczeniem w ramach pomocy materialnej dla studentów przewidzianym w art. 86 ust.1 pkt 1 p.s.w.i.n. Zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n. świadczenia o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie organy dokonały błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n., albowiem przyjęły, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n. dokonał NSA w wyroku 7 lipca 2021r., sygn. III OSK 3596/21. Ze stanowiskiem NSA wyrażonym w powyższym wyroku całkowicie zgadza się skład Sądu orzekający w przedmiotowej sprawie. Prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n. nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni - wykładnia językowa. Sąd podziela sposób wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n. zaprezentowany przez K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), który przyjmuje, że pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem.

Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 87 ust. 1 p.s.w.i.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium socjalnego), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 p.s.w.i.n. wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 p.s.w.i.n. warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 p.s.w.i.n. warunki przyznania zapomogi, art. 91 p.s.w.i.n. warunki stypendium rektora, a art. 359 p.s.w.i.n. warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.

Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy.

Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta. Analogiczny pogląd został zaprezentowany w wyroku NSA z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 4082/21 i prezentowany jest w przytłaczającej większości orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych, np. w wyrokach: WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20; WSA w Gdańsku z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20 i z 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 460/20; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20, WSA w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20, WSA w Poznaniu z 17 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Po 773/20; WSA w Krakowie z 25 stycznia 2021 r. sygn. akt 394/20, WSA w Bydgoszczy z 19 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1223/20, WSA w Warszawie z 10 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2166/20 - pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl.

Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania.

8. Nie można, jak błędnie przyjął w niniejszej sprawie organ, wiązać początku tego okresu 6 letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez studentkę ubiegającą się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych, to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n.

Okres 6 lat z art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n. należy liczyć od momentu uzyskania świadczenia w postaci stypendium, a skoro jest to świadczenie okresowe, wypłacane co miesiąc, to okres 6 lat upłynie po 72 miesiącach otrzymywania stypendium. Taki sposób liczenia tego okresu , wynika z tego, że zgodnie z art. 92 ust. 1 p.s.w.i.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane przez okres do 10 miesięcy w roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. Istotne jest też to, że ustawodawca w art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n. nie posłużył się pojęciem roku akademickiego jak np. w przepisie art. 92 ust. 1 i 2 p.s.w.i.n. tylko kalendarzowego. Zatem zabieg ustawodawcy należy uznać za świadomy. Irrelewantne zatem jest, przez jaki okres wnioskowane stypendium student mógł otrzymywać, bowiem istotne jest to w jakim okresie to stypendium mu przysługiwało i je przyznano oraz, że rzeczywiście je pobrał. Dotyczy to takiego świadczenia uzyskanego także na innych kierunkach studiów i innych uczelniach oraz na podstawie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym.

9. Przywoływane przez organ w decyzji stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w kwestii interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n., tożsame ze stanowiskiem organu, nie jest wiążące dla Sądu. Należy dodatkowo zauważyć, że stanowisko Ministra nie zostało poparte pogłębioną argumentacją. Jest ponadto sprzeczne z celem uregulowań dotyczących pomocy materialnej studentom wyrażonym w uzasadnieniu projektu ustawy p.s.w.i.n. Ustawa ma realizować cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, tj. jej regulacje mają pozwalać na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat. Postulowana przez organ wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n., z powołaniem się na jakoby ratio legis, tj. wykluczenie z uprawnienia do pomocy materialnej studentów wielokrotnie rekrutujących się na studia pierwszego stopnia bez ich ukończenia i uzyskania wykształcenia oraz studentów studiujących dłużej niż 6 lat akademickich, spowodowałaby także wykluczenie z uprawnienia do pomocy materialnej studentów nadmiernie długo studiujących nie tylko z powodu nieprzykładania się do nauki, lecz w związku z sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić okres, w którym skarżąca pobierała stypendium socjalne.

Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 135 i art. 145 ust. 1 lit. a p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a. z uwzględnieniem uiszczonego przez skarżącą wpisu od skargi w kwocie [...]zł.