Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 799/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant St. sekr. sąd. Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku J. K., postanowił utrzymać w mocy decyzję nr [...] z [...] r., którą odmówił na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz ust. 3a, w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ) - dalej u.s.u.s. umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenie społeczne osobiste (konto [...]) za okres od [...] r.. do [...] r. -należność główna w kwocie [...] zł;

- ubezpieczenie społeczne pracownicze (konto [...]) za okres [...] r., od [...] r. do [...] r. - należność główna w kwocie [...] zł;

- ubezpieczenie społeczne za okres od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r. -należność główna w kwocie [...] zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] r. do [...] r. - należność główna w kwocie [...] zł;

- FPiFGŚP za okres od [...] r. do [...] r., [...] r., od [...] r. do [...] r. - należność główna w kwocie [...] zł;

- odsetki za zwłokę liczone od powyżej wymienionych należności na dzień [...] r. -w kwocie [...] zł;

- koszty upomnienia - w kwocie [...] zł

Z akt sprawy wynika, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek J. K. z dnia [...] r. o umorzenie wyżej wskazanych zaległości.

Strona podniosła, iż nie jest w stanie spłacać należności z tytułu składek oraz, że spłata nie będzie również możliwa w najbliższym czasie.

W toku postępowania strona przedłożyła następujące dokumenty

-wniosek z dnia 9 sierpnia 2010r. w sprawie umorzenia należności,

- pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. z dnia 10 września 2010r. w sprawie przekazania wniosku,

- pismo Oddziału ZUS w Z. z dnia 16 września 2010r.,

- pismo Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia 21 września 2010r.,

- pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. z dnia 27 września 2010r.,

- pismo Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 6 października 2010r.,

- pismo Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Departamentu EPiT z dnia 25 października 2010r.

ZUS wydając decyzję w dniu [...] r. w pierwszej kolejności wskazał, że myśl art. 46 u.s.u.s. płatnik składek jest zobowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Z powyższego obowiązku strona się nie wywiązała, co doprowadziło do powstania zadłużenia z tytułu składek będącego przedmiotem wniosku w sprawie umorzenia należności.

We wstępie uzasadnienia organ wskazał, że na mocy postanowień zawartych w art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, między innymi w zakresie stosowania instytucji ulgi i umorzenia stosuje się regulacje dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne.

Zakład zaznaczył, że na wniosek płatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem płatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umorzenia należności. Organ podkreślił, że nawet ustalenie, że istnieją w/w przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości, nie zobowiązuje zaś ZUS do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony.

Organ zaznaczył, że umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację Zakładu z całości lub części należności. Zastosowanie omawianej instytucji mogą zatem uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności, a zatem takie, na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak np.: znaczne obniżenie zdolności płatniczej płatnika, spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny.

Organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Organ podniósł, że przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność są określone w ww. artykule w sposób wyczerpujący tj. stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zatem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek zawartych w przepisie daje dopiero potencjalną możliwość umorzenia należności.

Organ rozpatrzył okoliczności wskazane w pkt 3, 5 i 6; to jest, gdy :

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r., Nr 8, poz.60),

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zakład zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny nie wydał postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego nieskuteczność, brak majątku lub stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Zdaniem organu istotne dla ustalenia stanu majątkowego strony jest to, że jest właścicielem pojazdów samochodowych [...] rocznik [...],[...] rocznik [...] oraz [...] rocznik [...] (współwłasność z mężem L. K.). Organ ustalił to na podstawie pisma MSWiA z dnia 25 października 2010r.

W związku z powyższym organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności składek ubezpieczeniowych, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Organ rozpatrzył także możliwość umarzania składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., stanowiącym, iż należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ zaznaczył, że przypadki umorzenia należy zastrzec dla sytuacji wyjątkowych, gdy ze względu na np. wiek, stan zdrowia albo inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie jest realnie niemożliwe wywiązywanie się z zobowiązań względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Organ wskazał że przesłanki te zostały wskazane w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 33 lipca 2003r, w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany (ubezpieczony będący równocześnie płatnikiem składek) wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy :

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ poinformował, że zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za rodzinę uważa się: "(...) wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku".

Zdaniem organu z akt sprawy wynika, że strona nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę oraz nie posiada prawa do świadczenia rentowego oraz emerytalnego. Podobne informacje organ ustalił wobec współmałżonka strony L. K.

Organ zaznaczył, że strona mimo pisemnego wezwania, odebranego w dniu 20 września 2009r. do złożenia dokumentów pozwalających na uzyskanie pełnej wiedzy o sytuacji finansowej, majątkowej oraz życiowej tychże dokumentów nie złożyła.

Na podstawie informacji od Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. Zakład ustalił, iż zgodnie z zeznaniem podatkowym PIT-36 za rok 2007 strona osiągnęła przychód oraz dochód wynoszący [...] zł oraz, że wyżej wymieniony organ podatkowy nie dysponuje informacjami o dochodach uzyskanych przez stronę w latach w 2008 oraz 2009.

Na podstawie treści pisma Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia 21 września 2010r. Zakład ustalił, iż od dnia 4 grudnia 2006r. strona nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych i poszukujących pracy, w trakcie rejestracji nie otrzymała ofert pracy oraz obecnie urząd pracy nie dysponuje ofertami pracy, zgodnymi z kwalifikacjami strony,

W skutek przeprowadzonej analizy wniosku organ stwierdził, iż obraz trudnej sytuacji finansowej jest niekompletny z uwagi na nie przedstawienie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów oraz miesięcznych kosztów utrzymania strony oraz członków jej rodziny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaakcentował, iż jedynie pełne oszacowanie i zestawienie uzyskiwanych dochodów miesięcznych oraz kosztów związanych z utrzymaniem pozwala stwierdzić, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ stwierdził, iż strona nie wykazała, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w rozumieniu przepisów § 3 ust. 1, pkt 1 przedmiotowego rozporządzenia.

Organ uznał także, że w sprawie nie wystąpiła także przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 wyżej wskazanego rozporządzenia. Strona nie przedstawiła bowiem żadnej dokumentacji, która potwierdzałaby poniesienie strat materialnych powstałych w wyniku nadzwyczajnego zdarzenia lub klęski żywiołowej, które pozbawiłyby ją możliwości prowadzenia działalności gospodarczej.

Ponadto organ wskazał że w przypadku strony wystąpiła przesłanka związana ze szczególnie uzasadnioną okolicznością przewlekłej choroby, pozbawiającej zdolności do uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności - w rozumieniu cytowanych powyżej przepisów rozporządzenia- § 3 ust. 1, pkt 3.

Organ podkreślił, że w przypadku strony nie zachodzą zarówno przesłanki w postaci całkowitej nieściągalności uzasadniające umorzenie należności ZUS o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Organ w decyzji poinformował stronę, iż zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 u.s.u.s., ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie Zakład może na wniosek dłużnika rozłożyć należności na raty, uwzględniając jego możliwości płatnicze oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Pismem z 21 grudnia 2010r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do powyższego wniosku skarżąca dołączyła dokumenty potwierdzające jej sytuację finansową oraz rodzinną. Jednocześnie w uzasadnieniu wniosku strona wyjaśniła odnośnie składników majątkowych tj. pojazdów samochodowych, że uzupełni dokumenty, po uzyskaniu informacji z Sądów Rejonowych w G. i Z. . W treści oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej strona powołała się na problemy zdrowotne oraz konieczność opieki nad rodzicami, będącymi osobami w podeszłym wieku. Strona wskazała, że poszukuje zatrudnienia, pozwalającego z jednej strony na sprawowanie opieki nad rodzicami, z drugiej zaś na uzyskiwanie przynajmniej minimalnego dochodu.

W dniu 21 stycznia 2011 r. strona złożyła pozostałą dokumentację oraz wyjaśnienia. Dotychczas zgromadzony materiał dowodowy uzupełniono o następujące dokumenty:

- wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia z dnia 21 grudnia 2010r.,

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej,

- zaświadczenie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. z dnia 27 września 2010r. stwierdzające stan zaległości podatkowych,

- wypis aktu notarialnego z dnia 28 lutego 1996r. w sprawie majątkowej umowy małżeńskiej (Rep [...] nr [...]),

- zawiadomienie A S.A. Oddział [...] z dnia 24 sierpnia 2009r. w sprawie opłat za lokal mieszkalny,

- druk analizy finansowej osób fizycznych wraz z wyjaśnieniami,

- decyzję Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia 19 stycznia 2011r. w sprawie uznania Pani jako osoby bezrobotnej oraz o odmowie przyznania prawa do zasiłku,

- rachunki dotyczące opłat za czynsz i za dostawę energii elektrycznej,

- zaświadczenie zakładu pracy w sprawie wysokości przychodów P. K.,

- pismo z dnia 16 stycznia 2011 r. zawierające wyjaśnienia,

- pismo Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia 31 stycznia 2011r.

W wyniku przeprowadzonej analizy czynności podjętych w pierwszej instancji, organ decyzją z [...] nr [...], na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz 138 § 1 pkt 1 k.p.a. ZUS postanowił utrzymać decyzję z [...] r. podzielając w całości argumentację faktyczną i prawną wyrażoną w rozstrzygnięciu I instancji.

Organ zaakcentował, że decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, ponieważ ZUS nie jest zobligowany do umorzenia należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją ww. przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości, nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony.

Zakład zaznaczył, iż umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację Zakładu z całości lub części należności. Zastosowanie omawianej instytucji mogą, zatem uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności; takie, na które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak np. spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym, podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny lub znaczne obniżenie zdolności płatniczej.

Organ zaznaczył, iż przepisy regulujące postępowanie w zakresie umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek ZUS, wskazują okoliczności prowadzące do uwzględnienia żądania strony, mając na uwadze sytuację, w jakiej znajduje się osoba wnioskująca o umorzenie. Organ dodał, że nadają one zasadnicze znaczenie sytuacji całkowitej nieściągalności, którą to sytuację w przedmiotowej sprawie wyznaczają okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3, pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Organ stwierdził, iż należy, zatem rozważyć, czy zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia skarżącej względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w myśl powołanych powyżej podstaw prawnych, poddając weryfikacji tezy sformułowane w tychże przepisach.

Organ poinformował, że w związku z powstaniem zaległości Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel jest zobowiązany podjąć czynności związane ze skierowaniem należności na drogę przymusowego dochodzenia. Postępowanie egzekucyjne na rzecz Oddziału ZUS w Z. prowadzone było przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. w oparciu o wystawione przez niego tytuły wykonawcze. W toku postępowania ustalono, iż powyższy organ egzekucyjny pismem z dnia 3 listopada 2010r. zwrócił przedmiotowe tytuły wykonawcze celem ustalenia pobytu dłużnika.

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. stwierdził bowiem, iż skarżąca wyprowadziła się spod adresu G. ul. [...], jak i nie przebywa pod innymi adresami znanymi wierzycielowi oraz organowi egzekucyjnemu tj. G. ul. [...] , G. [...], G. ul. [...] oraz G. ul. [...].

Organ zaznaczył, że powyższy organ egzekucyjny nie przyjął za słuszne umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. Nr 229 z 2005 r. poz. 1954 z późn. zm.), zgodnie z treścią którego: "Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne". Organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie żaden z właściwych ku temu organów egzekucyjnych (tj. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy) nie wydał postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego nieskuteczność, brak majątku lub stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Organ nadmienił, iż osoba fizyczna prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za zobowiązania składkowe, nie tylko majątkiem firmy, ale także majątkiem osobistym. Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiła nastąpiła okoliczność braku majątku, z którego można egzekwować należności, ponieważ tylko organy egzekucyjne (naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy) posiadają kompetencje do potwierdzenia takiej sytuacji.

Organ zwrócił uwagę, że w toku postępowania ustalono na podstawie treści pisma MSWiA z dnia 25 października 2010 r., iż strona pozostaje właścicielem pojazdów samochodowych [...] rocznik [...],[...] rocznik [...] oraz [...] rocznik [...] (współwłasność z mężem L. K. ). Jednocześnie w przedstawionym 23 grudnia 2010r. oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej skarżąca oświadczyła , iż nie posiada żadnych składników mienia ruchomego. W piśmie z dnia 21 grudnia 2010r. skarżąca zobowiązała się przedstawić dokumentację potwierdzającą powyższe, jednak do dnia dzisiejszego skarżąca tego nie dokonała.

W związku z powyższym organ stwierdził, iż nie zostały spełnione w sposób dostateczny warunki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s., wyklucza całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w związku z treścią § 3 ust. 1 rozporządzenia, należy rozważyć, czy zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Organ wyjaśnił, że w tym celu należy rozpoznać sytuację materialną i finansową oraz osobistą i rodzinną strony; w kontekście oceny zdolności płatniczych oraz możliwości uregulowania zadłużenia, przy jednoczesnym uwzględnieniu podstawowych potrzeb życiowych, których zaspokojenie jest bezspornie istotne i nadrzędne dla możliwości dalszej egzystencji.

Organ zwrócił uwagę, że z akt sprawy wynika, że strona aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę oraz nie posiada prawa do świadczenia rentowego oraz emerytalnego. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 23 grudnia 2010r. skarżąca posiada jedynie dochód z pracy dorywczej w średniej miesięcznej wysokości około [...] zł. W piśmie z dnia 16 stycznia 2011 r. strona wskazała, iż nie dysponuje wiedzą odnośnie źródeł utrzymania męża L. K. Zakład w toku swoich czynności także tych źródeł nie ustalił. Jednocześnie na podstawie przedstawionego zaświadczenia zakładu pracy organ ustalił, iż syn skarżącej P. K. , u którego skarżąca obecnie zamieszkuje, posiada z wykonywanej umowy - zlecenia bardzo zróżnicowane dochody, od [...] zł brutto w miesiącu marcu 2010r. do [...] zł brutto w miesiącu wrześniu 2010r. Ponadto organ ustalił, iż w dniu 28 lutego 1996r. skarżąca zawarła ze swoim małżonkiem L. K. majątkową umowę małżeńską wyłączającą ustawową wspólność majątkową.

Organ powtórzył ustalenia, iż zgodnie z zeznaniem podatkowym PIT-36 za rok 2007 strona osiągnęła przychód oraz dochód wynoszący [...] zł oraz, że nie uzyskano informacji o dochodach uzyskanych przez stronę w latach późniejszych, czyli w 2008 oraz 2009 roku.

Organ wskazał, że na podstawie informacji zawartych w piśnie Powiatowego Urzędu Pracy w G. z dnia 21 września 2010r. ustalono, iż od dnia 4 grudnia 2006r. strona nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych i poszukujących pracy. W trakcie rejestracji nie otrzymała ofert pracy oraz obecnie urząd pracy nie dysponuje ofertami pracy, zgodnymi z jej kwalifikacjami. Jednocześnie w piśmie z dnia 31 stycznia 2011 r. powyższy urząd wskazał, iż z dniem 19 stycznia 201 Ir. skarżąca została zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz, iż w trakcie rejestracji nie otrzymała ofert pracy. Ponadto jak potwierdza Urząd Pracy w G. obecnie brak jest ofert pracy w wyuczonym przez skarżącą zawodzie, jednak zapewniono, iż w przypadku braku propozycji brak urząd pracy organizuje i finansuje szkolenia podnoszące kwalifikacje zawodowe.

Zakład zwrócił uwagę na wyjaśnienia strony, z których wynika, iż zamieszkuje wspólnie z mężem L. K. u swojego syna P. K. Skarżąca wskazała, iż partycypuje w kosztach związanych z utrzymaniem mieszkania na poziomie [...] zł miesięcznie. Wyjaśniła też, iż udział męża strony we wspólnym utrzymaniu jest sporadyczny. We wniosku strona przedstawiła obraz stałych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania syna skarżącej na, które składają się: czynsz [...] zł oraz opłata za dostawę energii elektrycznej w kwocie [...] zł.

Organ zwrócił uwagę, iż na podstawie przedstawionego zaświadczenia wydanego w dniu [...] r. przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. ustalił, iż strona posiada zobowiązanie podatkowe w kwocie [...] zł. Strona wskazała , iż od 2006r. dokonała jedynie dwóch wpłat na poczet zaległości podatkowych w wysokości każda pod [...] zł.

Analizując obraz sytuacji finansowej skarżącej, organ uznał, iż z uwagi na niską i ograniczoną wysokość dochodów rodziny skarżącej, sytuację finansową skarżącej należy uznać za bardzo trudną. Konfrontując z jednej strony dochody na które składają się obecnie tylko stałe ale zróżnicowane wynagrodzenie syna oraz środki uzyskiwane przez stronę z prac dorywczych, z kosztami utrzymania trzyosobowej rodziny, Zakład stwierdził zaistnienie w tym przypadku skomplikowanej sytuacji materialnej.

Organ przyznał, że strona wykazała, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą oraz jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w rozumieniu przepisów § 3 ust. 1, pkt 1 przedmiotowego rozporządzenia.

Organ podkreślił, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 wyżej wskazanego rozporządzenia. Skarżąca nie przedstawiła bowiem żadnej dokumentacji, która potwierdzałaby poniesienie strat materialnych powstałych w wyniku nadzwyczajnego zdarzenia lub klęski żywiołowej, które pozbawiłyby ją możliwości prowadzenia działalności gospodarczej.

Organ stwierdził, iż w sprawie nie wystąpiła okoliczność, o której mowa w § 3 ust. 1, pkt 2 rozporządzenia, gdyż nie wykazano, iż wymóg opłacenia zaległych należności z tytułu składek mógłby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Organ zaznaczył, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona powołała się także na trudną sytuację zdrowotną, wskazując, iż z uwagi na brak możliwości finansowych nie stać ją na podjęcie leczenia. Ponadto strona podniosła, iż opiekuje się swoimi rodzicami. Organ zaznaczył też, że strona nie przedstawiła jednak żadnej dokumentacji zarówno potwierdzającej sprawowanie przez nią stałej opieki nad rodzicami, jak i nie przedstawiła żadnej dokumentacji potwierdzającej niemożność podjęcia zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia.

Tym według organu strona nie wykazała, iż w jej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniona okoliczność przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zdolności do uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności - w rozumieniu cytowanych powyżej przepisów rozporządzenia - § 3 ust. 1 pkt 3.

Organ uznał, iż pomimo aktualnie bardzo ograniczonych zdolności płatniczych, realną pozostaje możliwość uzyskania przez skarżącą zatrudnienia, a tym samym dysponowaniem środkami finansowymi, pozwalającymi na podjęcie spłaty przedmiotowego zadłużenia. Za powyższym poglądem przemawia fakt rejestracji skarżącej w Urzędzie Pracy oraz możliwość korzystania z kursów i szkoleń podnoszących kwalifikacje, a tym samym pozwalające na podjęcie zatrudnienia. Tym samym ewentualne umorzenie składek byłoby przedwczesną rezygnacją przez tut. Oddział ZUS z przedmiotowej należności.

Ponadto organ wyraził opinię, że ewentualne umorzenie w tym wypadku stałoby w sprzeczności z zasadą równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, wyrażoną w art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Na powyższą decyzję skargę do WSA złożył pełnomocnik skarżącej.

Pełnomocnik zarzucił decyzji jednostronną ocenę stanu faktycznego ukierunkowaną na przyjęcie możliwości spłaty przez skarżącą zaległości z tytułu składek. Pełnomocnik podniósł że ZUS podjął, błędną decyzję mimo, że jego ustalenia są w części prawidłowe

W uzasadnieniu decyzji podniósł, że składki sprzed 2000 roku powinny zostać uznane za przedawnione, ponieważ upłynął już 10 letni okres przedawnienia.

Organ rentowy wniósł o oddalenie skargi.

Odnośnie zarzutu przedawnienia organ wyjaśnił że zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s. prowadzenie postępowania egzekucyjnego przeciwko skarżącej prowadzi do zawieszenia biegu przedawnienia, a postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącej, prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego jest w toku.

Odnosząc się do zarzutu jednostronnej oceny stanu faktycznego, organ powtórzył, że nawet w przypadku stwierdzenia, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, że spłata należności mogłaby narazić skarżącą i jej rodzinę na zagrożenie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, to decyzja w przedmiocie umorzenia jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego.

Organ wyjaśnił, że oznacza to, że organ nie jest obowiązany pomimo istnienia formalnych przesłanek umorzenia podjąć decyzji zgodnej z wnioskiem strony. Dodał także, iż musi się tu kierować zasadą równego traktowania ubezpieczonych i interesem funduszy zarządzanych przez ZUS a decyzje o umorzeniu składek mogą być podejmowane rzeczywiście w wyjątkowych przypadkach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Oceniając sporną decyzję w tym zakresie Sąd doszedł do przekonania, iż jest ona nieprawidłowa.

Przechodząc do merytorycznej oceny jej prawidłowości w pierwszej kolejności należy wskazać, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podejmowane są na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) i oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.

Na wstępie należy zauważyć, iż granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku strony skarżącej z dnia 9 sierpnia 2010 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenie społeczne osobiste za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł; ubezpieczenie społeczne pracownicze za okres [...] r., od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł; ubezpieczenie społeczne za okres od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł; ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł; FPiFGŚP za okres od [...] r. do [...] r., [...] r., od [...] r. do [...] r. - w kwocie [...] zł; odsetek za zwłokę liczonych od powyżej wymienionych należności w kwocie [...] zł; i kosztów upomnienia - w kwocie [...] zł.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych – dalej u.s.u.s. - należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu.

Natomiast w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca wskazał, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), stwierdzono, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wynika z sentencji decyzji z [...] r. ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS nr [...] [...] r. w całości, którą to decyzją Zakład ten w oparciu o regulacje art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne odmówił ich umorzenia nie znajdując dostatecznych podstaw faktycznych do przychylenia się do wniosku. Decyzją tą zatem merytorycznie w oparciu o istniejące, wskazane postawy prawne i stwierdzony stan faktyczny sprawy rozpoznano wniosek strony.

Ze stanowiskiem tym jako prawidłowym w sprawie nie można się zgodzić. Zdaniem Sądu jest ono przedwczesne, gdyż przed jego podjęciem wyrażonym w decyzji z [...] r. ZUS nie rozważał, który to obowiązek ciąży z urzędu na organie, czy należności z tytułu składek należnych wobec ZUS nie uległy przedawnieniu.

Zauważyć należy, że zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję. Powołana regulacja oznacza, iż organ odwoławczy rozpatruje ponownie merytorycznie sprawę w jej całokształcie. To zaś oznacza, iż organ odwoławczy nie jest powołany jedynie do rozpoznania zasadności zarzutów odwoławczych, a jest organem zobowiązanym niejako na nowo rozpoznać i załatwić sprawę. W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że organ odwoławczy jest obowiązany uwzględniać zmiany stanu prawnego i faktycznego sprawy zaistniałe po wydaniu zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji (np. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 1988 r., SA/Lu 151/88, ONSA 1988, nr 2, poz. 72)., w którym przyjęto, że: "1. Jeżeli nie występują przesłanki określone w art. 78 § 2 k.p.a. organ administracji nie może - przed wydaniem decyzji - odmówić oceny dowodów przedłożonych przez stronę, powołując się na fakt zakończenia postępowania dowodowego. 2. Organ odwoławczy, w ramach swoich uprawnień kontrolnych, ocenia materiał dowodowy, uwzględniając stan faktyczny stwierdzony w czasie wydania decyzji przez organ w pierwszej instancji, jak i zmiany stanu faktycznego, które zaszły pomiędzy wydaniem decyzji organu pierwszej instancji a wydaniem decyzji w postępowaniu odwoławczym"; wyrok NSA z dnia 7 lipca 1988 r., IV SA 451/88, GAP 1988, nr 22, s. 43, w którym stwierdzono, że: "1. Organ odwoławczy, jako organ o charakterze reformacyjnym, ma obowiązek uwzględnić zmiany stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji.

Przenosząc powyższe uwagi na kontrolowaną sprawę należy zauważyć, iż strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosiła, iż winno nastąpić w niej umorzenie postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość, przy czym nie wskazała z jakiego powodu ta bezprzedmiotowość wynika. ZUS wydając w dniu [...] r. sporną decyzję pomimo podniesionej przez stronę w/w argumentacji, w jakikolwiek sposób nie rozważał czy taka bezprzedmiotowość ma miejsce w sprawie, a co na przykład mogło wynikać z faktu przedawnienia części zaległych należności wobec ZUS objętych wnioskiem strony. Z uzasadnienia spornej decyzji w jakikolwiek sposób nie wynika bowiem by organ analizował czy w sprawie nie doszło do przedawnienia składek, co do których strona wnosiła o ich umorzenie.

Zauważyć dalej należy, iż początkowo zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały pierwotnie przedawnieniu z upływem 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Po znowelizowaniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dniem 1 stycznia 2003 r. podstawowy jednak termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosi 10 lat.

W sytuacji zatem, gdy strona wnioskowała o umorzenie należności z tytułu składek należnych wobec ZUS za: ubezpieczenie społeczne osobiste za okres od [...] r. do [...] r. ubezpieczenie społeczne pracownicze za okres [...] r., od [...] r. do [...] r.; ubezpieczenie społeczne za okres od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r. ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] r. do [...] r. ; FPiFGŚP za okres od [...] r. do [...] r., [...] r., od [...] r. do [...] r., czyli wnioskowała o umorzenie należności wobec ZUS za okresy z tytułu, których w większości mogły ulec one przedawnieniu, chyba że w sprawie miały miejsce zdarzenia wymienione w art. 24 u.s.u.s. powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek, obowiązkiem organu było wypowiedzieć się w tym zakresie w uzasadnieniu spornej decyzji w sposób jednoznaczny, czego nie dokonano. Procesowe to uchybienie ma o tyle znaczenie w sprawie, iż w sytuacji gdyby istotnie część wnioskowanych składek byłaby przedawniona o innym zakresie sprawy zainicjowanej wnioskiem strony winien merytorycznie rozstrzygać ZUS, o innych kwotach z tytułu zadłużenia i kwocie odsetek za zwłokę.

Zauważyć należy, iż wprawdzie Organ wskazał w uzasadnieniu spornej decyzji, że w związku z powstaniem zaległości ZUS, jako wierzyciel jest zobowiązany podjąć czynności związane ze skierowaniem należności na drogę przymusowego dochodzenia, a postępowanie egzekucyjne na rzecz Oddziału ZUS w Z. prowadzone było przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. w oparciu o wystawione przez niego tytuły wykonawcze jednak w toku postępowania ustalono, iż organ egzekucyjny pismem z dnia 3 listopada 2010r. zwrócił przedmiotowe tytuły wykonawcze celem ustalenia pobytu dłużnika. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. stwierdził bowiem, iż skarżąca wyprowadziła się spod adresu G. ul. [...], jak i nie przebywa pod innymi adresami znanymi wierzycielowi oraz organowi egzekucyjnemu tj. G. ul. [...], G. [...], G. ul. [...] oraz G. ul. [...].

Ta informacja zaś w zestawieniu z regulacją z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. , w myśl której " Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego" nie może uzasadniać poglądu o zawieszeniu biegu przedawnienia składek o najstarszym terminie płatności w sytuacji, gdy jak sam organ wskazał, tytuły wykonawcze dotyczące spornych składek nie zostały stronie doręczone. Warunkiem bowiem ściśle wynikającym z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. jest konieczność zawiadomienia dłużnika o czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, co w ocenie Sądu nie mogło mieć miejsca w sprawie w sytuacji zwrotu tytułu wykonawczego z powodu braku wiedzy o miejscu pobytu dłużnika.

Wobec powyższego, gdy w sprawie doszło do naruszenia art. art., 7,art. 107 k.p.a., a w konsekwencji i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję.

Wskazania co do dalszego sposobu prowadzenia sprawy wynikają wprost z wyżej przedstawionych rozważań. O kosztach postępowania sądowego nie orzeczono, gdyż sprawy z przedmiotowego zakresu są wolne od wpisu sądowego. Z uwagi zaś na treść wydanych przez organ rozstrzygnięć Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 p.p.s.a. i wstrzymania wykonania wydanego wyroku.