Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1644/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Grzegorz Wałejko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Łd 234/20 w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 234/20, oddalił skargę J. D. ("skarżący", "wnioskodawca") na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. ("organ odwoławczy") z [...] stycznia 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie sprawy.

Decyzją z [...] listopada 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. ("organ pierwszej instancji"), po rozpatrzeniu wniosku złożonego 28 października 2019 r., odmówił skarżącemu przyznania pomocy finansowej w ramach poddziałania "Płatności na rzecz rolników kwalifikujących się do systemu dla małych gospodarstw, którzy trwale przekazali swoje gospodarstwo innemu rolnikowi", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że skarżący nie prowadzi działalności rolniczej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, nie figuruje w rejestrze systemu małych gospodarstw, ostatni wniosek o przyznanie płatności złożył w dniu 14 maja 2014 r., a na grunty rolne wskazane we wniosku o przyznanie pomocy finansowej wnioski o przyznanie płatności składał od 2015 r. S. D., który przejął od wnioskodawcy gospodarstwo rolne w 2014 r. Rolnikami uczestniczącymi w systemie dla małych gospodarstw są wyłącznie rolnicy, których włączono do tego systemu w 2015 r.

Organ odwoławczy decyzją z 16 stycznia 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wyjaśnił, że według § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 kwietnia 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej w ramach poddziałania "Płatności na rzecz rolników kwalifikujących się do systemu dla małych gospodarstw, którzy trwale przekazali swoje gospodarstwo innemu rolnikowi" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2016 r., poz. 598, z późn. zm., dalej: "rozporządzenie z 18 kwietnia 2018 r.") pomoc finansowa w ramach poddziałania "Płatności na rzecz rolników kwalifikujących się do systemu dla małych gospodarstw, którzy trwale przekazali swoje gospodarstwo innemu rolnikowi" jest przyznawana rolnikowi w rozumieniu art. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE seria L, Nr 347 z 20 grudnia 2013, str. 608, z późn. zm., dalej: "rozporządzenie nr 1307/2013"), będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące warunki:

1/ uczestniczy w systemie dla małych gospodarstw, o którym mowa w art. 61 rozporządzenia nr 1307/2013 i ustawie z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2015 r. poz. 1551 z późn. zm.);

2/ trwale przekaże gospodarstwo rolne innemu rolnikowi będącemu osobą fizyczną, osobą prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, który spełnia łącznie następujące warunki:

a) nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy,

b) jest wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności,

c) zobowiąże się do prowadzenia działalności rolniczej na przejętych gruntach rolnych, a w przypadku osoby fizycznej - do prowadzenia tej działalności osobiście, i zachowania całkowitej powierzchni gospodarstwa rolnego powiększonego w wyniku przejęcia gruntów rolnych, przez 5 lat od dnia przejęcia gospodarstwa rolnego - zwanemu dalej "przejmującym gospodarstwo rolne";

3/ jest wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

4/ zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej od dnia przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz przejmującego gospodarstwo rolne i nie podejmie działalności rolniczej co najmniej przez 5 lat, licząc od dnia przekazania gospodarstwa rolnego;

5/ po przekazaniu gospodarstwa rolnego nie będzie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników - w przypadku gdy rolnik w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników;

6/ jest obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej;

7/ w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy ma ukończone 18 lat.

Organ odwoławczy ustalił, że wnioskodawca na dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej nie prowadził na własny rachunek działalności rolniczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ powołał się na zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wyjaśnienie skarżącego, że w 2014 r. gospodarstwo rolne przekazał synowi, ponieważ ubiegał się o rentę chorobową z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Od dnia 1 sierpnia 2019 r. wnioskodawca pobiera emeryturę rolniczą. Ponadto skarżący nie uczestniczył na dzień złożenia wniosku ani wcześniej w systemie dla małych gospodarstw, co jest warunkiem koniecznym do uzyskania pomocy.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 61 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1307/2013 państwa członkowskie mogą ustanowić system dla małych gospodarstw zgodnie z warunkami określonymi w tytule V tego rozporządzenia, który jest systemem wsparcia dla małych gospodarstw, niezależnym od innych instrumentów pomocy finansowej dotyczących małych gospodarstw. Stosownie do art. 61 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1307/2013 rolnicy, którzy w 2015 r. złożyli wnioski w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej oraz spełniali minimalne wymogi przewidziane w art. 10 ust. 1 tego rozporządzenia, mogli wybrać uczestnictwo w systemie dla małych gospodarstw.

Według organu odwoławczego rolnicy, którzy w 2015 r. nie złożyli wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, nie mogli zostać uznani za rolników uczestniczących w systemie dla małych gospodarstw. Skarżący, który ostatni wniosek o przyznanie płatności złożył w dniu 14 maja 2014 r. i od 2015 roku nie składał już wniosków o przyznanie płatności oraz nie wnioskował o włączenie do systemu dla małych gospodarstw, nie spełnił zatem warunków przewidzianych w § 2 ust. 1 rozporządzenia, to jest w chwili składania wniosku nie był osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalności rolniczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także nie uczestniczył w systemie dla małych gospodarstw, o którym mowa w art. 61 rozporządzenia nr 1307/2013 oraz w art. 56 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W skardze na wyżej wymienioną decyzję skarżący zarzucił naruszenie zastosowanych przez organy obydwu instancji przepisów i w konsekwencji ustalenie, że skarżący nie kwalifikuje się do otrzymania pomocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę. Wyjaśnił, że skarżący, składając w dniu 28 października 2019 r. wniosek o przyznanie pomocy finansowej w ramach poddziałania "Płatności na rzecz rolników kwalifikujących się do systemu dla małych gospodarstw, którzy trwale przekazali swoje gospodarstwo innemu rolnikowi", od 5 lat nie prowadził już działalności rolniczej, ponieważ 2 września 2014 r. umową darowizny zawartą w formie aktu notarialnego przekazał gospodarstwo rolne synowi S. D. Okoliczność ta nie jest sporna, wynika zarówno z ustaleń organów poczynionych na podstawie załączonych dokumentów (wniosków o płatność), treści księgi wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Łowiczu jak i oświadczeń samego skarżącego, że przekazał gospodarstwo, by uzyskać uprawnienia do renty z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Oznacza to, że skarżący nie spełnia podstawowego warunku, by móc ubiegać się o wnioskowaną pomoc finansową – w dacie składania wniosku nie był rolnikiem i nie prowadził działalności rolniczej.

W ocenie Sądu pierwszej instancji bez prawnego znaczenia pozostają zatem pozostałe argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji, a odnoszące się do nieuczestniczenia przez skarżącego w systemie dla małych gospodarstw, co stanowi kolejną przesłankę ubiegania się o pomoc finansową, ujętą w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Oczywiste jest bowiem, że skoro skarżący nie prowadzi działalności rolniczej już od 2014 r., to nie może uczestniczyć w systemie dla małych gospodarstw, o którym mowa w art. 61 rozporządzenia nr 1307/2013 i ustawie z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, która weszła w życie 15 marca 2015 r. System ów istnieje od 2015 r., gdy skarżący nie prowadził już działalności rolniczej.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie mogły przynieść oczekiwanego rezultatu zawarte w skardze argumenty, że skarżący zbył gospodarstwo w przewidzianej rozporządzeniem formie (zgodnie z wymogami zawartymi w § 3 rozporządzenia) oraz zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej (zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 4 i § 4 rozporządzenia). Rozporządzenie przewiduje pewien ciąg czynności, które dokonane być muszą w określonej kolejności, by uzyskać pomoc. Pierwszym warunkiem jest, by wniosek o udzielenie pomocy złożył rolnik wykonujący działalność rolniczą. Jeśli warunek ten nie jest spełniony – jak w niniejszej sprawie – zbędna jest ocena pozostałych przesłanek udzielenia pomocy.

J. D. złożył skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego - pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, według norm przepisanych.

Skarżący na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, to jest:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenie z 18 kwietnia 2018 r. i w związku z art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 poprzez błędną wykładnię i ustalenie, że skarżący nie kwalifikuje się do otrzymania płatności, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu rozporządzenia nie daje podstaw do pozbawienia prawa przy spełnieniu przesłanek docelowych do uzyskania pomocy finansowej;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 61 ust. 1 i w związku z art. 62 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013 poprzez niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne pominięcie obowiązku nałożonego na właściwe organy państw członkowskich na mocy przedmiotowej normy prawa unijnego - praktyki automatycznego objęcia niektórych rolników systemem małych gospodarstw na podstawie art. 62 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013;

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 poprzez dowolną i błędną wykładnię, w wyniku której uznano, że w przedstawionym we wniosku stanie faktycznym skarżący nie był rolnikiem w rozumieniu tego przepisu;

2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 i 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") i w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przejawiające się w niewłaściwej kontroli legalności działania organu administracji publicznej przez sąd, który nie dokonał uchylenia decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, pomimo że zebrany w sprawie materiał dowodowy został przez organ drugiej instancji oceniony nieprawidłowo, w sposób wybiórczy i opierając się wyłącznie na dowodach świadczących na niekorzyść skarżącego, bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, z pominięciem słusznego interesu skarżącego, podczas gdy prawidłowa, wyczerpująca i wszechstronna ocena materiału dowodowego mogła doprowadzić do rozstrzygnięcia sprawy na korzyść skarżącego.

Argumentację na poparcie przytoczonych wyżej zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Organ odwoławczy nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie organ zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony w terminie wynikającym z tego przepisu nie zażądały jej przeprowadzenia.

Zgodnie z art. 183 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, określone w § 2 powołanego przepisu, co pozwoliło na rozpoznanie sprawy w zakresie wyznaczonym zarzutami skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. podstawy kasacyjne powinny być uzasadnione. Tak więc sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone, jednocześnie uzasadniając swoje stanowisko.

Skarga kasacyjna, która została oparta została na obu podstawach przewidzianych w art. 174 p.p.s.a., nie zasługiwała na uwzględnienie.

Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. W treści zarzutu oraz w jego uzasadnieniu skarżący kasacyjnie w istocie rzeczy nie skonkretyzował na czym polegało naruszenia wymienionych przepisów przez Sąd pierwszej instancji w procesie kontrolowania zaskarżonej decyzji. Ogólne sformułowanie, że naruszenie wszystkich tych przepisów przejawiało się w niewłaściwej kontroli przez Sąd legalności działania organu, który nie uchylił decyzji, pomimo że zebrany materiał dowodowy został oceniony nieprawidłowo, w sposób wybiórczy i w oparciu wyłącznie o dowody świadczące na niekorzyść skarżącego, bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, z pominięciem słusznego interesu skarżącego, podczas gdy prawidłowa, wyczerpująca i wszechstronna ocena materiału dowodowego mogła doprowadzić do rozstrzygnięcia sprawy na korzyść skarżącego – mogłoby być co najwyżej podsumowaniem zarzutu, gdyby skarżący kasacyjnie wykazał na czym konkretnie polegała nieprawidłowość oceny materiału dowodowego, w czym przejawia się wybiórczość w jego ocenie, a więc jakie dowody istotne w sprawie zostały pominięte, w czym przejawia się brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, do jakich ustaleń faktycznych doprowadziłaby i jaka byłaby prawidłowa, wyczerpująca i wszechstronna ocena materiału dowodowego. Takich elementów omawiany zarzut skargi kasacyjnej wraz z jego uzasadnieniem nie zawiera, co sprawia że nie jest możliwa weryfikacja tego zarzutu tylko w oparciu o ogólne, wyżej przedstawione sformułowania.

Uzasadniając zarzuty naruszenia przepisów postępowania, skarżący podniósł, że funkcja celowościowa § 2 ust. 1 rozporządzenia dotyczącego pomocy finansowej oraz art. 62 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013 daje podstawy do przyznania pomocy finansowej skarżącemu w stanie faktycznym sprawy. Wskazał na brak wyraźnego uregulowania podstaw odmowy przyznania pomocy finansowej, przy osiągnięciu założonego celu regulacji oraz wydanie decyzji jedynie w oparciu o fragmenty przepisu dotyczącego innej przesłanki w wieloetapowym procesie, co jego zdaniem stanowi rażące naruszenie konstytucyjnej zasady równości podmiotów praw. Tak sformułowane uzasadnienie nie przystaje do zarzutu naruszenia wskazanych wcześniej przepisów postępowania, a odnosi się w rzeczywistości do zarzutu naruszenia prawa materialnego. Ponadto wynika z tego uzasadnienia, że skarżący w gruncie rzeczy nie kwestionuje stanu faktycznego ustalonego przez organy, lecz uważa, że w stanie faktycznym sprawy powinno być wydane inne rozstrzygnięcie. Oznacza to, że według skarżącego doszło do naruszenia prawa materialnego, co jest przedmiotem zarzutów sformułowanych w punktach 1 a, b, c petitum skargi kasacyjnej. Ogólnie sformułowanym zarzutem naruszenia przepisów postępowania nie można skutecznie kwestionować wykładni i stosowania przez sąd prawa materialnego.

Natomiast jak wynika z zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji jednoznacznych ustaleń dokonanych przez organy obydwu instancji i co jest w niniejszej sprawie bezsporne, skarżący nie figurował w rejestrze systemu małych gospodarstw. Od 2015 r. wnioski o przyznanie płatności na grunty rolne przekazane przez skarżącego składał S. D., który przejął gospodarstwo rolne od skarżącego w 2014 r. Te okoliczności nie są przez skarżącego kasacyjnie kwestionowane. Skarżący nie podnosi jakie konkretnie elementy stanu faktycznego zostały przez organ nieprawidłowo ustalone i ocenione w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem uchylenie przez sąd administracyjny decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. może nastąpić jedynie w przypadku naruszenia przez sąd przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ustalonym stanie faktycznym sprawy, nieusprawiedliwione są wszystkie zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego.

Przystępując do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego należy wskazać, że wszystkie te zarzuty (a więc nie tylko sformułowany w punkcie 1 b, ale także w punktach 1 a, c petitum skargi kasacyjnej) dotyczyły w rzeczywistości także stosowania prawa materialnego, a nie tylko jego wykładni. Wynika to ze wskazania sposobu w jaki przepisy te miały być naruszone.

Przedmiotem postępowania administracyjnego w tej sprawie było rozstrzygnięcie wniosku o przyznania skarżącemu pomocy finansowej w ramach poddziałania "Płatności na rzecz rolników kwalifikujących się do systemu dla małych gospodarstw, którzy trwale przekazali swoje gospodarstwo innemu rolnikowi", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Kluczowe było rozstrzygnięcie, czy w ustalonych okolicznościach fatycznych uzasadnione byłoby uznanie skarżącego za rolnika uczestniczącego w systemie małych gospodarstw.

Zgodnie z art. 61 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1307/2013 państwa członkowskie mogą ustanowić system dla małych gospodarstw zgodnie z warunkami określonymi w tytule V tego rozporządzenia, który jest systemem wsparcia dla małych gospodarstw, niezależnym od innych instrumentów pomocy finansowej dotyczących małych gospodarstw. Stosownie do art. 61 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1307/2013 rolnicy, którzy w 2015 r. posiadają, na własność lub w formie dzierżawy, uprawnienia do płatności lub, w państwach członkowskich stosujących art. 36 (a więc tak jak w Polsce), składają wnioski w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej oraz spełniają minimalne wymogi przewidziane w art. 10 ust. 1, mogą wybrać uczestnictwo w systemie dla małych gospodarstw.

Jak wynika z art. 62 ust. 1 powołanego rozporządzenia rolnicy, którzy chcą uczestniczyć w systemie dla małych gospodarstw, składają wniosek w terminie, który ma być ustalony przez państwa członkowskie, który nie może być późniejszy niż 15 października 2015 r. Termin ustalony przez państwa członkowskie nie może jednakże przypadać wcześniej niż w ostatnim dniu składania wniosku w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej. Rolnicy, którzy nie złożyli wniosku o uczestnictwo w systemie dla małych gospodarstw w terminie ustalonym przez państwo członkowskie lub postanowili wystąpić z niego po tym terminie lub których wybrano w celu przyznania wsparcia na podstawie art. 19 ust. 1 lit. c rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, nie są już uprawnieni do uczestnictwa w tym systemie.

Rozpoznając zatem sprawę o przyznanie pomocy na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 18 kwietnia 2016 r. należy zauważyć, że już sam tytuł rozporządzenia wskazuje, że pomoc przyznaje się na rzecz rolników kwalifikujących się do systemu dla małych gospodarstw, którzy trwale przekazali swoje gospodarstwo innemu rolnikowi (przejmującemu). Jak wynika z § 2 rozporządzenia z 18 kwietnia 2016 r. beneficjentem pomocy może być podmiot spełniający określone kryteria a więc, który jest rolnikiem w rozumieniu rozporządzenia nr 1307/2013, uczestniczy w systemie dla małych gospodarstw, trwale przekaże gospodarstwo rolne innemu rolnikowi, spełniającemu warunki określone w § 2 ust. 2 lit. a-c, jest wpisany do ewidencji producentów, zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej, nie będzie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, jest pełnoletnim obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

Oczywiste jest zatem, że warunkiem przyznania wnioskowanej pomocy jest bycie rolnikiem w rozumieniu art. 4 rozporządzenia 1307/2013 oraz uczestnictwo w systemie małych gospodarstw.

Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego i czego skarżący nie kwestionował na żadnym etapie postępowania, po przekazaniu gospodarstwa rolnego w 2014 r., nie składał on wniosku o przyznanie płatności w roku 2015 ani – w związku z tym - nie wnioskował o włącznie go do systemu dla małych gospodarstw. Jest to oczywiste, ponieważ stosownie do art. 61 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1307/2013 tylko rolnicy, którzy w 2015 r. złożyli wnioski w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej oraz spełniali minimalne wymogi przewidziane w art. 10 ust. 1 tego rozporządzenia, mogli wybrać uczestnictwo w systemie dla małych gospodarstw. Rolnicy, którzy w 2015 r. nie złożyli wniosku o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, nie mogli zostać uznani za rolników uczestniczących w systemie dla małych gospodarstw. Skarżący, który już w roku 2014 wyzbył się gospodarstwa rolnego i ostatni wniosek o przyznanie płatności złożył w dniu 14 maja 2014 r. a od 2015 roku nie składał już wniosków o przyznanie płatności oraz nie wnioskował i nie mógł skutecznie wnioskować o włączenie do systemu dla małych gospodarstw, nie spełnił zatem warunków przewidzianych w § 2 ust. 1 rozporządzenia. Nie był bowiem rolnikiem w rozumieniu art. 4 rozporządzenia nr 1307/2013, jako że po przekazaniu gospodarstwa rolnego nie miał gospodarstwa położonego na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów i nie prowadził działalności rolniczej. Ponadto jak wyżej wyjaśniono, nie uczestniczył w systemie dla małych gospodarstw, o którym mowa w art. 61 rozporządzenia nr 1307/2013 oraz w art. 56 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, co jak wynika w wyżej powołanych przepisów stanowiło warunek konieczny przyznania pomocy finansowej w ramach poddziałania "Płatności na rzecz rolników kwalifikujących się do systemu dla małych gospodarstw, którzy trwale przekazali swoje gospodarstwo innemu rolnikowi" objętego programem Rozwoje Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Ze wskazanych przyczyn bezzasadne są sformułowane w puntach 1 a, c petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenie z 18 kwietnia 2018 r. a także w związku z art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 oraz w związku z art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Ten ostatni przepis zawiera delegację ustawową dla właściwego ministra do wydania rozporządzenia wykonawczego. Skarżący nie wyjaśnił w jakikolwiek sposób, w czym dopatruje się naruszenia tego przepisu na etapie stosowania prawa, w powiązaniu innymi wskazanymi wyżej przepisami.

Bezzasadny jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 61 ust. 1 i w związku z art. 62 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013 poprzez niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne pominięcie obowiązku nałożonego na właściwe organy państw członkowskich - praktyki automatycznego objęcia niektórych rolników systemem małych gospodarstw na podstawie art. 62 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013.

Jak wcześniej wyjaśniono, według art. 62 ust 1 wymienionego wyżej rozporządzenia, rolnicy, którzy chcą uczestniczyć w systemie dla małych gospodarstw, składają wniosek w terminie, który ma być ustalony przez państwa członkowskie, który nie może być późniejszy niż 15 października 2015 r. Termin ustalony przez państwa członkowskie nie może jednakże przypadać wcześniej niż w ostatnim dniu składania wniosku w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej. Rolnicy, którzy nie złożyli wniosku o uczestnictwo w systemie dla małych gospodarstw w terminie ustalonym przez państwo członkowskie lub postanowili wystąpić z niego po tym terminie lub których wybrano w celu przyznania wsparcia na podstawie art. 19 ust. 1 lit. c rozporządzenia (UE) nr 1305/2013, nie są już uprawnieni do uczestnictwa w tym systemie. Natomiast zgodnie z art. 62 ust. 2 rozporządzenia w drodze odstępstwa od ust. 1 państwa członkowskie mogą zadecydować, że rolnicy, w przypadku których kwota płatności bezpośrednich na mocy tytułów III i IV jest niższa niż maksymalna kwota ustalona przez dane państwo członkowskie zgodnie z art. 63, mają zostać automatycznie włączeni do systemu dla małych gospodarstw, chyba że w terminie ustalonym przez dane państwo członkowskie zgodnie z ust. 1, lub w którymkolwiek z kolejnych lat, wyraźnie wystąpią z tego systemu. Państwa członkowskie korzystające z tej możliwości informują odnośnych rolników we właściwym czasie o ich prawie do wystąpienia z systemu.

Z przepisów tych wynika, że niezależnie od innych przesłanek stosowania instytucji automatycznego włączenia do systemu dla małych gospodarstw, a więc bez wniosku rolnika, skarżący nie mógł być objęty automatycznym włączeniem do tego systemu, bo w roku 2015 nie był już rolnikiem i nie uczestniczył w systemie płatności bezpośrednich. Nie mogło go więc dotyczyć ustalanie, że przypadająca mu kwota płatności bezpośrednich na mocy tytułów III i IV rozporządzenia nr 1307/2013 jest niższa niż maksymalna kwota ustalona przez dane państwo członkowskie zgodnie z art. 63 rozporządzenia.

Wskazana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczność, że skarżący przed przekazaniem gospodarstwa synowi spełniał warunki do uczestnictwa w systemie dla małych gospodarstw nie może prowadzić do innego zastosowania prawa materialnego, ponieważ skarżący zanim możliwe było włączenie do tego systemu na wniosek lub automatycznie, utracił wspomniane wyżej warunki do uczestnictwa w systemie.

Do innego wniosku nie może też prowadzić proponowana w skardze kasacyjnej wykładnia celowościowa omawianych przepisów, oparta na założeniu, że istotą przyznania pomocy finansowej jest udzielenie wsparcia rolnikom, którzy trwale przekazali swoje gospodarstwa innym rolnikom. Wsparcie to jest bowiem udzielane ze środków finansowych Unii Europejskiej, z zastosowaniem instrumentów przewidzianych w prawie unijnym i dla kręgu podmiotów określonych w pewnym zakresie według kryteriów wynikających z prawa unijnego. Kryteria te, ze względu na ograniczone środki przeznaczone dla konkretnego rodzaju pomocy, nie mogą być rozszerzane bez uwzględnienia wyraźnego brzmienia przepisów dotyczących kręgu beneficjentów – rolników, którzy trwale przekazali gospodarstwa rolne innym rolnikom. Nie chodzi bowiem o pomoc dla rolników, którzy kiedykolwiek przekazali gospodarstwo, lecz dla tych, którzy uczynili to, uczestnicząc w systemie małych gospodarstw, wprowadzonym w 2015 r.

Ze względu na bezzasadność wszystkich zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Sformułowany w skardze kasacyjnej wniosek adwokata o zasądzenie (przyznanie) kosztów niepłaconej pomocy prawnej świadczonej w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy, powinien być rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a.