Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 954/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 3, art. 104 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2016 r. w Radomiu sprawy ze skargi P. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z [...] lipca 2015 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją znak [...] z 3 lipca 2015 r. Prezydent Miasta [...] (zwany dalej: Prezydent, organ I instancji), działając na podstawie art. 106 ust. 5 w związku z art. 8, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59, art. 61 art. 107, art. 109, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U.

z 2015 r. poz. 163 ze zm., zwanej dalej: u.p.s.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.), orzekł o zmianie decyzji ostatecznej znak: [...] z [...] października 2013 r. w części dotyczącej ustalenia wysokości opłaty P. C. (zwany dalej: skarżący, strona) za pobyt babki Z. C. (zwana dalej: babka, pensjonariuszka) w domu pomocy społecznej w ten sposób, że pkt 2 decyzji otrzymał brzmienie: Ustalam opłatę P. C. za pobyt babki Z. C. w domu pomocy społecznej w następujący sposób: a) we wrześniu 2014 r. w wysokości [...] zł; b) w październiku 2014 r. w wysokości [...] zł; c) w listopadzie 2014 r. w wysokości [...] zł; d) w grudniu 2014 r. w wysokości [...] zł;

e) w styczniu 2014 r. w wysokości [...] zł. Łączna kwota ustalonej opłaty wynosi [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji powołując treść przepisu art. 60 ust. 1 u.p.s. organ

I instancji wywiódł, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej [...] im. [...] w R. (zwany dalej: DPS) wynosił w okresie od 1 kwietnia 2014 r. do 31 marca 2015 r. [...] zł.

Prezydent ustalił, iż babka skarżącego skierowana została do DPS jego decyzją z [...] czerwca 2007 r. (znak [...]) i przebywa do nadal. W okresie pobytu w DPS pensjonariuszka ponosiła opłatę za pobyt w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu. Kwota ta wynosiła od sierpnia 2014 r. [...] zł miesięcznie

i nie pokrywała w całości kosztów pobytu pensjonariusza w DPS, dlatego pozostałą kwotę zastępczo wnosiła Gmina Miasta [...] (zwana dalej: Gmina).

Podał następnie, iż osobami zobowiązanymi do uiszczania odpłatności za pobyt pensjonariusza w DPS, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., są: syn L. C., syn Z. C., syn J. C., wnuczka K. C., wnuk M. C., wnuk J. C., wnuk P. C. (skarżący), wnuk A. C., wnuczka A. M. oraz wnuczka E. S.. Organ I instancji ocenił sytuację dochodową ww. osób i uznał, że kryterium dochodowe kwalifikujące do ponoszenia odpłatności przekroczył skarżący oraz L. C., L. O., K. C. i M. C., zaś pozostałe osoby nie kwalifikują się do ponoszenia tej odpowiedzialności.

Organ I instancji wskazał, iż postępowanie w sprawie ustalenia dla skarżącego opłaty za pobyt pensjonariuszki w DPS zostało wszczęte 10 lutego 2015 r. W wyniku przeprowadzonego z A. C. (matka skarżącego – dopisek Sądu) rodzinnego wywiadu środowiskowego (5 marca 2015 r.) ustalono, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z trójką dorosłych dzieci: K. C., M. C. i P. C.. W okresie od sierpnia 2014 r. do stycznia 2015 r. rodzina utrzymywała się z: wynagrodzenia - skarżącego, K. C., M. C. i A. C.. Ustalono także (5 marca 2015 r.) koszty jakie zastępczo wniosła Gmina za pobyt pensjonariusza w DPS w okresie od 1 sierpnia 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. Wysokość opłaty skarżącego za pobyt babki w DPS w okresie od 1 sierpnia 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. Prezydent przedstawił w formie tabeli ustalając, że w ww. okresie (od września 2014 r. do stycznia 2015 r.) dochody w rodzinie skarżącego przekraczały kryterium dochodowe ustalone na osobę w rodzinie (1.368 zł), stąd też zobowiązanie strony z tytułu odpłatności za pobyt babki w DPS za ten okres ustalone zostało na łączną kwotę [...] zł.

W odwołaniu złożonym na powołaną decyzję skarżący wniósł o zwolnienie od ponoszenia opłaty za pobyt babki w DPS. Podał, że babka przebywa w DPS od 29 czerwca 2007 r. Przed tą datą zamieszkiwała wspólnie z nim i jego rodziną. Babka nie partycypowała w kosztach utrzymania lokalu, nie dokładała się do opłat, ale

i uniemożliwiała korzystanie z pomocy socjalnej i w znacznej mierze spowodowała narastające zadłużenie opłat czynszowych, które trwa do dziś. Babka nie prowadziła

z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, swoją emeryturę przeznaczała dla siebie

i swoich synów, który zmagali się z chorobą alkoholową.

Decyzją znak [...] z [...] sierpnia 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (zwane dalej: Kolegium, organ odwoławczy), biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji

w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, po przedstawieniu treści przepisów regulujących kwestię ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS Kolegium wskazało, iż babka strony ponosi opłatę za swój pobyt w DPS w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu tj. [...] zł miesięcznie w okresie od 1 sierpnia 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. Wpłacana przez nią kwota nie pokrywa jednak w całości kosztu utrzymania w placówce, który

w okresie od 1 kwietnia 2014 r. do 31 marca 2015 r. wynosi [...] zł miesięcznie.

W tej sytuacji, stosownie do powołanych wyżej przepisów osobami zobowiązanymi do uiszczania różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w DPS,

a kwotą wnoszoną przez pensjonariuszkę są jej synowie: L. C., Z. C. i J. C. oraz wnuki: skarżący, M. C., J. C., K. C., A. C., A. M. i E. S.. Spośród wymienionych wyżej osób kryterium dochodowe zobowiązujące do partycypowania

w kosztach utrzymania pensjonariuszki w DPS przekroczyli: L. C., L. O., skarżący, K. C. i M. C..

Na podstawie danych uzyskanych w wyniku wywiadu środowiskowego Kolegium ustaliło, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką A. C. oraz rodzeństwem M. C. i K. C.. W okresie od sierpnia 2014 r. do stycznia 2015 r. jego rodzina utrzymywała się z wynagrodzenia za pracę A. C., zatrudnionej w DPS, wynagrodzenia za pracę M. C., zatrudnionego w firmie [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S., wynagrodzenia za pracę skarżącego, zatrudnionego do grudnia 2014 r. w Firmie Budowlanej "[...] " w R. oraz wynagrodzenia za pracę K. C., zatrudnionej w firmie [...] Sp. z o.o. z siedzibą w K.. W okresie objętym decyzją, dochód na osobę w rodzinie strony mieścił się w granicach od [...] zł w sierpniu 2014 r. do [...] zł w listopadzie 2014 r. i począwszy od września 2014 r. przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę wynoszącego [...] zł. Z powyższego wynika, że sytuacja dochodowa strony w wymienionych wyżej miesiącach kwalifikuje go do ponoszenia opłaty za pobyt babki w DPS. Daje to podstawę do zmiany decyzji znak: [...] (winno być: [...]) z [...] października 2013r., według której skarżący nie kwalifikował się do ponoszenia opłaty.

W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie bezspornym jest, że nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej strony, co nakłada na organ obowiązek zmiany - w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. - decyzji stwierdzającej, że skarżący nie kwalifikuje się do ponoszenia opłaty. Zmiana sytuacji dochodowej strony stanowi bowiem obligatoryjną przesłankę weryfikacji decyzji administracyjnej na niekorzyść strony. Wobec powyższego zaskarżoną decyzją organ I instancji zmieniając decyzję z [...] stycznia 2014 r. (błędna data, winno być 11 października 2013 r.) ustalił wysokość opłaty jaką strona winna ponosić za pobyt babki w DPS. Opłata ta stanowi nadwyżkę dochodu na osobę

w rodzinie ponad kryterium dochodowe na osobę i łącznie w okresie od 1 sierpnia 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. wynosi [...] zł. We wrześniu 2014 r. kwota nadwyżki wynosiła [...] zł, w październiku 2014 r. [...] zł, w listopadzie 2014 r. [...] zł,

w grudniu 2014 r. [...] zł i w styczniu 2015 r. [...] zł. W konsekwencji Kolegium stwierdziło zasadność podjętej przez organ I instancji decyzji.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wyjaśnił, iż ustalenie opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS jest obligatoryjne, jeżeli spełnione zostały warunki określone w ustawie o pomocy społecznej. Ustalenie opłaty zależy wyłącznie od sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej. Inne okoliczności, dotyczące sytuacji rodzinnej czy zdrowotnej mogą stanowić podstawę do zwolnienia z tej odpłatności. Nie mogą natomiast być podstawą do odstąpienia od ustalenia opłaty.

Odnosząc się do wniosku strony w zakresie zwolnienia od ww. opłaty podał, iż kwestia ta może być procedowana dopiero gdy decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej stanie się ostateczna.

Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyła skarżący, podnosząc argumenty tożsame z tymi, jakie prezentował w toku postępowania odwoławczego.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium podtrzymało argumentację zawartą

w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Istota niniejszej sprawy tkwi w ustaleniu prawidłowej wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej regulujących sposób ustalania opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania (art. 60 u.p.s.). Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta), o zasięgu powiatowym starosta, a o zasięgu regionalnym marszałek województwa, przy czym informacje o powyższym są ogłaszane w dziennikach urzędowych ww. podmiotów. Ogłoszenie stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane.

W art. 61 ust. 1 u.p.s. określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności obowiązku wnoszenia opłat: mieszkaniec domu pomocy społecznej, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona

w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie.

Zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s., opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. – w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium -

w przypadku zaś osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez wymienione wyżej osoby.

W art. 61 ust. 3 u.p.s. przewidziano obowiązek wnoszenia zastępczo opłat przez gminę, jeżeli z obowiązku tego nie wywiązują się osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2, tj. mieszkaniec domu, jego małżonek, zstępni bądź wstępni. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu wniesionych w tym celu kwot. Przy czym, zgodnie z art. 64, osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można, na ich wniosek, zwolnić częściowo lub całkowicie z tej opłaty.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd (wyrażony m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2010 r. sygn. akt I OSK 204/10, publ.: cbois), iż stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym także polegającego na skierowaniu do domu pomocy społecznej, ma charakter publicznoprawny (administracyjny). Skierowanie do domu pomocy społecznej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Decyzją również właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej (art. 59 ust. 1). Decyzja

o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje więc przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby. Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą być: osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także (a niekiedy wyłącznie) osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3, tj. małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. To w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez: określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych

w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualnie zwolnienie, stosownie do art. 64, w całości lub w części z ustalonej opłaty. O takim zakresie decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej świadczy także treść § 8 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 964, zwanego dalej: rozporządzeniem), w którym zawarto wymóg, by do wniosku

o skierowanie do domu pomocy społecznej dołączyć oświadczenia o wysokości dochodów nie tylko osoby ubiegającej się o skierowanie, ale także jej małżonka, zstępnych oraz wstępnych zobowiązanych do ponoszenia opłat. Dane takie są niezbędne i stanowią podstawę do wydania decyzji nie tylko w zakresie obowiązku ponoszenia opłat przez osobę ubiegającą się, ale także przez pozostałe osoby zobowiązane. Pogląd, że wynikające z art. 59 ust. 1 u.p.s. ustalenie opłaty w decyzji administracyjnej obejmuje obowiązek organu nie tylko określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej, ale także osoby lub osób zobowiązanych do jej uiszczania prezentowany jest również w literaturze (zob. A. Prekurat Ustawa o pomocy społecznej

z komentarzem – cyt. za W. Maciejko i P. Zaborniak Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008, s. 299).

Obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę czy osoby spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s. musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z tych osób. Kreuje go nie umowa, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 tej ww. ustawy, ale decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, przewidziana w art. 59 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok NSA z dnia 13 września 2013 r., I OSK 2726/12, wyrok NSA z dnia 30 października 2012 r., I OSK 653/12, publ. cbois).

Z powyższego jednoznacznie wynika, że w pierwszej kolejności w dniu kierowania do domu pomocy społecznej należy określić wysokość opłaty za pobyt, a następnie w drodze umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. dążyć do określenia obowiązków osób bliskich pensjonariuszowi. Zawarcie takiej umowy ma na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym zadeklarowanie opłacania wyższej opłaty, aniżeli przewidują to przepisy o minimalnych obciążeniach, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b u.p.s. (por. W. Maciejko i P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 listopada 2012 r., II SA/Rz 861/12, publ. cbois). Nie tylko pensjonariusz, ale i jego bliscy zobowiązani muszą mieć pełną świadomość co do tego, kto i jakie opłaty będzie ponosił w związku ze skierowaniem krewnego do domu pomocy społecznej, aby dokonać świadomego wyboru, czy umieścić tam taką osobę, czy inaczej rozwiązać kwestię koniecznej opieki nad nią (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 czerwca 2012 r., II SA/Go 395/12, publ. cbois).

Dla ustalenia tej odpłatności nie mają znaczenia przyczyny umieszczenia osoby w domu pomocy społecznej, zaś obowiązki małżonka i krewnych takiej osoby są zależne wyłącznie od ich sytuacji dochodowej, o czym stanowi art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej czy majątkowej nie mają zatem znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązanego. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ administracji rozstrzygnięcia o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s.

Zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 u.p.s., może mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji lub które podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy, nie wywiązują się z tego obowiązku. Nie można gminy obciążać obowiązkiem opłat zastępczych w sytuacji, gdy opłata osób zobowiązanych nie jest określona decyzją administracyjną. Aby mówić o opłacie zastępczej musi być uprzednio ustalona opłata podstawowa (wyrok NSA z dnia 30 października 2012 r., I OSK 653/12, publ. cbois). Obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się więc zobowiązanemu na przyszłość, a nie w sytuacji, kiedy gmina ubiega się o zwrot należności uiszczonych za ten pobyt.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, iż decyzja o skierowaniu babki skarżącego do DPS została wydana [...] czerwca 2007 r., natomiast umieszczenie w DPS nastąpiło w 29 czerwca 2007 r. W DPS pensjonariuszka przebywa do nadal. W decyzji ustalającej wysokość odpłatności za pobyt w DPS nie został ustalony i zawarty krąg osób odpowiedzialnych

z tytułu ponoszenia określonych opłat. Ponadto o spoczywającym na niej obowiązku partycypowania w kosztach pobytu babki w DPS skarżący dowiedział się dopiero

z pisma Prezydenta z 20 sierpnia 2013 r. informującego o wszczęciu postępowania

w tym zakresie. Pierwsza decyzja ustalająca zobowiązanie skarżącego wydana została w dniu [...] października 2013 r., tj. sześć lat od umieszczenia pensjonariuszki w DPS, przy czym z uwagi na dochód nie przekraczający kryterium dochodowego, strona nie kwalifikowała się do ponoszenia opłaty.

Zdaniem Sądu orzekające w sprawie organy błędnie uznały możliwość nałożenia na stronę obowiązku zwrotu wydatków poniesionych zastępczo za pobyt jej babki

w DPS bez uprzedniego określenia decyzją administracyjną obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości przez skarżącą. Takim postępowaniem organ naruszył przepisy prawa materialnego, wynikające z u.p.s. (art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 3) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Jeśli bowiem organ nie ustalił zobowiązania skarżącej już w decyzji o skierowaniu jej babki do DPS i ustaleniu odpłatności za pobyt na przyszłość, to strona nie powinna być zaskakiwana wysokością tej opłaty ustalaną na późniejszym etapie postępowania z mocą wsteczną.

Reasumując, w ocenie Sądu orzekającego, w tak ustalonym stanie faktycznym sprawy brak jest podstaw prawnych do zobowiązania skarżącego do ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS w okresie od września 2014 r. do stycznia 2015 r., bowiem nie została jej doręczona pierwsza decyzja o umieszczeniu babki w DPS oraz

o ustaleniu odpłatności z tego tytułu. W tej sprawie organy, wbrew określonemu w u.p.s. porządkowi, najpierw rozstrzygnęły o skierowaniu i umieszczeniu pensjonariusza

w DPS, ustaliły odpłatność tylko wobec pensjonariusza, a pozostałe koszty ponosiła Gmina (bez ustalenia, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 3 u.p.s., czy są inne osoby do tego zobowiązane na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy). Dopiero w dalszej kolejności zostało wszczęte postępowanie mające na celu ustalenie ewentualnych osób zobowiązanych do odpłatności za pobyt w DPS babki skarżącego.

Sąd ponownie podkreśla, iż zarówno z przytoczonych wyżej przepisów ustawy jak i rozporządzenia, wydanie decyzji o skierowaniu danej osoby do DPS winno być poprzedzone postępowaniem, w ramach którego następuje ustalenie osób zobowiązanych do partycypowania w kosztach pobytu w DPS. Natomiast Gmina pokrywa koszty pobytu pensjonariusza w sytuacji, gdy nie ma osób zobowiązanych lub nie można ich obciążyć tymi kosztami z uwagi na sytuację materialną (art. 61 ust. 2 pkt 3 u.p.s.). Drugi obowiązek Gminy to zastępczy za osoby, które przestały się wywiązywać z ustalonego obowiązku lub nie zaczęły się w ogóle wywiązywać (art. 61 ust. 3 zd. 2 u.p.s.). W tej drugiej sytuacji obowiązek małżonka i krewnego ponoszenia części kosztów opłaty za umieszczenie pensjonariusza w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany w postaci umowy lub decyzji administracyjnej. Prawidłowa wykładnia przepisów cytowanych wyżej przez Sąd powinna doprowadzić do wniosku, że w chwili obecnej postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie stało się bezprzedmiotowe, bowiem uchybieniami organu nie może być obciążona strona.

Jednocześnie Sąd za właściwe uznaje stanowisko Kolegium, iż postępowanie

w przedmiocie zwolnienia od opłaty za DPS może być wszczęte dopiero, gdy decyzja ustalająca wysokość opłaty stanie się ostateczna. Z ugruntowanego już w tym zakresie stanowiska sądów administracyjnych wynika bowiem, że zwolnienie z opłaty może dotyczyć jedynie sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Nie znając bowiem zakresu obowiązku strona nie może nawet stwierdzić, czy mu podoła, czy też winna wystąpić z wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie z nieustalonej jeszcze opłaty (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt. VIII SA/Wa 801/10, publ.cbosa). Sąd nie podzielił także stanowiska strony, iż trudne relacje rodzinne stanowią negatywną przesłankę orzeczenia o jej obowiązku partycypowania

w kosztach pobytu w DPS, bowiem taka przesłanka nie występuje w art. 61 ust. 2 pkt 1

i 2 u.p.s., który statuuje ogólny obowiązek ponoszenia takich kosztów przez małżonka

i krewnych pensjonariusza.

Ponownie rozpoznając sprawę organy będąc związane przepisem art. 153 p.p.s.a. obowiązane będą uwzględnić powyższe rozważania i merytoryczne wskazówki Sądu oraz podjąć stosowne rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.