Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 492/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2016-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 5, art. 151 par. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 29
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
article: art. 21 ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Jarosław Szaro / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 492/16

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2016r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po rozpatrzeniu odwołania K. K. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] z dnia [...] lutego 2016r. nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 24 sierpnia 2004r. K. K. złożyła wniosek o przyznanie renty strukturalnej wraz z m.in. zaświadczeniem z KRUS, świadczącym o tym, że Wnioskodawczyni podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 1 lipca 1977r. do nadal z mocy ustawy w pełnym zakresie oraz opłacała składki na ubezpieczenie społeczne rolników w okresie od 1 lipca 1982r. do [...]rześnia 2004r. oraz, że była zwolniona z opłacania składek jako młody rolnik w okresie od 1 lipca 1977r. do 30 czerwca 1982r.

W związku z powyższym, w dniu [...] kwietnia 2005r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] decyzją nr [...] przyznał Wnioskodawczyni rentę strukturalną od 6 stycznia 2005r. do 6 grudnia 2014r. w wysokości 1462,71 zł.

Wysokość powyższej renty była waloryzowana na mocy decyzji wydanych w latach: 2006, 2008, 2009, 2010, 2011.

W dniu 26 marca 2012r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] w wyniku pojawienia się nowych okoliczności, które nie były znane organowi w dniu wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 2005r., postanowieniem wznowił postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej.

W wyniku wznowionego postępowania w dniu [...] czerwca 2012r. organ I instancji wydał decyzję nr [...], w której stwierdził wydanie decyzji w sprawie przyznania renty strukturalnej z dnia [...] kwietnia 2005r. z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że w wyniku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez KRUS ustalono nowe okresy, w trakcie których Wnioskodawczyni podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z informacji przekazanej w tym zakresie przez KRUS Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR [...] z dnia 25 stycznia 2012r. wynikało, że w okresie 10 lat poprzedzających bezpośrednio złożenie wniosku o przyznanie renty strukturalnej, Wnioskodawczyni nie podlegała przez okres wymagany przez ustawodawcę obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz nie prowadziła działalności rolniczej. Organ stwierdził więc, że zaistniała podstawa do wznowienia postępowania w sprawie przyznania renty strukturalnej, określona w art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm.), dalej k.p.a., ponieważ wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne, istniejące w dniu wydania decyzji a nieznane organowi, który wydał decyzję. Organ wskazał jednocześnie, że z uwagi na fakt, że od doręczenia decyzji w przedmiocie przyznania renty strukturalnej upłynęło ponad 5 lat, w oparciu o art. 146 § 1 i art. 1511 § 2 k.p.a. należało stwierdzić, że decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa.

Po wniesieniu przez Stronę odwołania, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję z dnia [...] maja 2015r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję o stwierdzeniu przyznania renty strukturalnej z naruszeniem prawa. Decyzja ta nie została przez Stronę zaskarżona.

W dniu 23 lipca 2015r. organ I instancji wystosował do Strony zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności przyznanych Stronie na mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 2005r. o przyznaniu renty strukturalnej w związku z wydaniem decyzji z dnia [...] czerwca 2012r. o stwierdzeniu przyznania renty strukturalnej z naruszeniem prawa.

Decyzją z dnia [...] września 2015r. nr [...], Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] ustalił K. K. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 166.286,87 zł.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, po rozpatrzeniu odwołania Strony, decyzją z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji decyzją z dnia [...] lutego 2016r. nr [...] ustalił Stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 166.286,87 zł.

K. K. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania.

Strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na jego wynik, tj. art. 151 § 2 k.p.a. i art. 29 ust. 1 ustawy z 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2014r. poz. 1438), polegające na błędnym uznaniu, że pobranie płatności z tytułu renty strukturalnej było nienależne mimo, że decyzja z dnia [...] kwietnia 2005r., która przyznała to świadczenie nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, a jedynie, w następstwie wznowienia postępowania, decyzją z dnia [...] czerwca 2012r. uznano ją za wydaną z naruszeniem praw.

Ponadto Strona zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na stwierdzeniu, że pobierając rentę strukturalną strona nie działała w dobrej wierze w rozumieniu art. 73 ust.5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 Dz.U.UE.L.2004.141.18 z dnia 20 kwietnia 2004 ze zm.).

Odwołująca wskazała, że organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy a mianowicie, czy strona wiedziała, że świadcząc nieregularne - w okresie od 1994r. do 2010r. - we Francji usługi opieki nad dziećmi podlega tamtejszemu ubezpieczeniu społecznemu, a w szczególności, czy otrzymywała jakąkolwiek korespondencję z francuskiego organu ubezpieczenia społecznego, informującą ją o tym fakcie. Powyższe synowi o naruszeniu art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 k.p.a.

Po rozpatrzeniu odwołania organ II instancji utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t.j.: Dz. U. z 2013r., poz. 173 ze zm.) oraz na art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j.: Dz. U. z 2014r., poz. 1438), zwanej dalej ustawą o Agencji, jako na przepisy stanowiące podstawę żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Organ II instancji wskazał, że na rachunek bankowy K. K. zostały wypłacone od 2 czerwca 2005r. do 21 stycznia 2013r. płatności z tytułu renty strukturalnej za lata 2005-2013 wypłacane na mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 2005r. oraz kolejnych decyzji zmieniających wysokość renty strukturalnej w związku z waloryzacją wysokości emerytur.

Zdaniem organu Strona utraciła uprawnienia do uzyskania płatności z tytułu renty strukturalnej, ponieważ Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję o nr [...], w której utrzymał w mocy decyzję o nr [...] z dnia [...] czerwca 2012r. o stwierdzeniu przyznania renty strukturalnej z naruszeniem prawa. W związku z powyższym płatności przyznane z tytułu renty strukturalnej wypłacone od 2 czerwca 2005r. do 21 stycznia 2013r. za lata 2005-2013 w wysokości 166.286,87 zł stały się płatnościami nienależnie pobranymi

Organ II instancji wskazał, że płatności, które stały się następnie nienależne były realizowane na podstawie wniosków złożonych przed rokiem 2014. Tym samym uwzględniając art. 43 Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 należało stwierdzić, że zastosowanie będą miały przepisy zawarte w rozporządzeniu (WE) 1122/2009 i (UE) nr 65/2011.

Ponadto zgodnie z art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005, str. 1, ze zm.) organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR, odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, ze zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje, płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, ze zm.). Organ II instancji stwierdził, że kwota w wysokości 130274,93 zł, wypłacona od stycznia 2007r., do stycznia 2013r. przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006.Tym samym w odniesieniu do płatności z tytułu renty strukturalnej przyznanej na lata 2007-2013 nie zachodzi przesłanka uzasadniająca odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Odnosząc się do argumentów zawartych w odwołaniu organ II instancji wskazał, że z nowych dowodów w sprawie w postaci pisma z KRUS z dnia 9 listopada 2012r., dokumentu Commissin Administrative Pour La Securite Socjale Des Travailleurs Miggrants, zaświadczenia z KRUS z dnia 26 lipca 2013r., jednoznacznie wynikało, że wnioskodawczyni podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników przez okres krótszy niż 5 lat w ciągu dziesięciolecia przed złożeniem wniosku o przyznanie renty strukturalnej, tj. przez 145 dni. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...] wydał zgodnie z art. 151 § 2 k.p.a. decyzję o stwierdzeniu przyznania renty strukturalnej z naruszeniem prawa z uwagi na upływ 5 letniego okresu przedawnienia określonego w art. 146 § 1 k. p.a. W związku z tym organ administracji publicznej ograniczył się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił decyzji z dnia [...] kwietnia 2005r.

Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż K. K. pracowała legalnie w okresie 1994-2010 we Francji. Zatem Strona naruszyła jeden z podstawowych warunków kwalifikujących ją do przyznania renty strukturalnej tj. § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie renty strukturalnej objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.).

Organ II instancji uznał, że zarzuty naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 k.p.a. są bezpodstawne, ponieważ dokumentami potwierdzającymi okres ubezpieczenia są aktualne zaświadczenia wydane przez KRUS i to okresy ubezpieczenia w nich zawarte brane są pod uwagę przy wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że w okresie 10 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku o przyznanie renty strukturalnej tj. od 24 sierpnia 1994r. do 24 sierpnia 2004r. Strona nie podlegała przez okres wymagany obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników oraz nie prowadziła działalności rolniczej. Występujące okresy ubezpieczenia po dacie złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej tj. od 1 stycznia 2004 do 31 marca 2004r., od 1 czerwca 2004 do 30 czerwca 2004r. od 1 sierpnia 2004 do 31 marla 2005r., od 1 kwietnia 2005 do 23 stycznia 2013r. nie są brane pod uwagę przy wyliczaniu wymaganych 5 lat. Powyższe znajduje uzasadnienie w wymogu zawartym w § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r., który stanowi, że okres 5 letniego ubezpieczenia uwzględnia się z 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku.

Odnosząc się do kwestii dobrej wiary Strony organ II instancji stwierdził, że wypłata pierwszej płatności w ramach przyznanej renty strukturalnej nastąpiła w dniu 2 czerwca 2005r., natomiast pierwszym powiadomieniem Strony przez organ I instancji o nieuzasadnionej wypłacie świadczenia było postanowienie o wznowieniu postępowania administracyjnego, które zostało skutecznie doręczone w dniu 29 marca 2012r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności, jednakże po upływie czterech lat. W ocenie organu II instancji z dokumentacji dostępnej organowi nie wynika wprost, że działanie Strony nosiło cechy działania w dobrej wierze. Nie wykazała również tego sama Strona. K. K. składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej w roku 2004 złożyła podpis pod oświadczaniem, że znane są jej zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych oraz obowiązki, jakie ciążą na producencie przystępującym do tego programu, w tym o konieczności niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR między innymi o fakcie, który może mieć wpływ na przyznanie płatności z tytułu renty strukturalnej oraz o faktach mających znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych świadczeń. Zdaniem organu II instancji powyższe oznacza, że Strona wiedziała o konsekwencjach braku posiadania wymaganego przepisami prawa okresu ubezpieczenia, co w konsekwencji powoduje, że uzyskane płatności, uznane następnie za nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi.

Jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji, w tym dokumentu Commission Administrative Pour La Securite Socjale Des Travailleurs Miggrants, K. K. przebywała i pracowała we Francji w latach 1994-2010r. Zatem już w dniu wydania decyzji przyznającej płatność z tytułu renty strukturalnej Strona nie spełniła jednego z podstawowych warunków otrzymania płatności. Strona nie poinformowała o wykonywanej pracy we Francji w tym okresie, a tym samym nie poinformowała, że podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu w okresie od 1994 do 2010r. Organ I instancji dopiero na podstawie otrzymanego zaświadczenia z KRUS [...] z dnia 27 lipca 2013r. dowiedział się, że wnioskodawczymi podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników przez okres krótszy niż 5 lat w ciągu dziesięciolecia przed złożeniem wniosku o przyznanie renty strukturalnej, tj. przez 145 dni.

W związku z powyższym organ II instancji doszedł do wniosku, że nie można uznać, że zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych z tytułu renty strukturalnej, określone w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

W ocenie Dyrektora Oddziału Agencji w niniejszej sprawie nie zostały również spełnione przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu nienależnej płatności, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Są one zawarte w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 w zakresie wniosków o przyznanie pomocy na lata 2005 - 2009, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 w zakresie wniosku o przyznanie pomocy na rok 2010 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 w zakresie wniosku o przyznanie pomocy na lata 2011 - 2013.

K. K., reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata R. W. wniosła skargę na powyższą decyzję, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności wraz z decyzją z dnia [...] lutego 2016r. nr [...] lub o uchylenie obu tych decyzji w całości i umorzenie postępowania oraz o zasądzenie od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na jego wynik tj.:

- art. 151 § 2 k.p.a. i art.29 ust.1 ustawy o ARiMR, poprzez błędne uznanie za nienależnie pobrane płatności z renty strukturalnej mimo, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] kwietnia 2005r. nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, a jedynie uznano ją za wydaną z naruszeniem prawa,

- art.107 k.p.a., poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do powyższego zarzutu pomimo, że był podnoszony przez stronę skarżącą od samego początku niniejszego postępowania, jak również poprzez powierzchowne ustosunkowanie się do kolejnych zarzutów, także przedstawionych w odwołaniu.

Skarżąca zarzuciła ponadto błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu, że pobierając rentę strukturalną strona nie działała w dobrej wierze w rozumieniu art.73 ust.5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia, a mianowicie, czy strona wiedziała, że świadcząc nieregularnie - w okresie od 1994r. do 2010r. we Francji usługi opieki nad dziećmi podlega tamtejszemu ubezpieczeniu społecznemu, a w szczególności, czy otrzymywała jakąkolwiek korespondencję z francuskiego organu ubezpieczenia społecznego, informującą ją o tym fakcie, co stanowi o naruszeniu art.7 k.p.a. i art.77§1 k.p.a.

W uzasadnieniu Skarżąca podkreśliła, że organ w zaskarżonej decyzji jedynie szczątkowo odniósł się do kluczowego z perspektywy Strony zarzutu, że decyzja w przedmiocie przyznania renty strukturalnej nie została wyeliminowana z porządku prawnego a jedynie stwierdzono, że jej wydanie nastąpiło z naruszeniem prawa. W toku postępowania organ skupił się na kwestiach intertemporalnych, całkowicie pomijając zarzut naruszenia art. 151 § 2 k.p.a. Organ zignorował różnicę pomiędzy uchyleniem decyzji w trybie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. a ograniczeniem się do stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa w trybie art. 151 § 2 k.p.a. Gdyby można było unicestwić skutki decyzji, żądając zwrotu wypłaconych na jej podstawie świadczeń, pomimo że nie została ona uchylona, to regulacja zawarta w art. 151 § 2 k.p.a. nie miałaby sensu.

Skarżąca podkreśliła, że decyzja, która nie została wyeliminowana z obrotu prawnego (a taką decyzją jest decyzja, co do której poprzestano na stwierdzeniu jej wydania z naruszeniem prawa w trybie art.151 § 2 k.p.a.) w dalszym ciągu kształtuje stosunek prawny. Stwierdzenie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, pozbawia ją skuteczności na przyszłość. W efekcie renta strukturalna wypłacona do chwili ostatecznego stwierdzenia wydania powołanej decyzji z naruszeniem prawa, co się dokonało dopiero w decyzji z [...] czerwca 2012r. - nie może być traktowana jako świadczenie nienależne (bezpodstawne).

Skarżąca zwróciła uwagę, że w razie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa strona może domagać się naprawienia szkody wyrządzonej na skutek tej decyzji a adresatem tego roszczenia jest, stosownie do art.4171 §2 k.c., Skarb Państwa. Zdaniem Strony organ I instancji usiłował nałożyć na stronę, działającą w zaufaniu do władzy publicznej, obowiązek niejako naprawienia szkody względem organu, który dopuścił się wydania wadliwej decyzji.

Skarżąca zakwestionowała również pogląd organu, zgodnie z którym normy prawa europejskiego, określające m.in. przesłanki wyłączenia obowiązku zwrotu świadczenia stanowiły lex specialis i eliminowały stosowanie przepisów kodeksowych. Jednakże uregulowanie zawarte w art.151 § 2 k.p.a. ma zapewnić stabilność stosunków prawnych ukształtowanych decyzją administracyjną. Rozwiązanie to jest wyrazem kompromisu pomiędzy zasadą praworządności a zasadą trwałości decyzji administracyjnej, na rzecz zasady trwałości decyzji administracyjnej. Nie wydaje się zatem, by do tak zasadniczej normy prawnej miała zastosowanie reguła kolizyjna lex specialis derogat legi generali. Wspomniane przepisy prawa europejskiego mogą natomiast uzupełniać tę normę tam, gdzie zgodnie z art. 151 §1 pkt 2 k.p.a. dojdzie do uchylenia decyzji przyznającej rentę strukturalną. Wówczas obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nakażą zweryfikować przez pryzmat uregulowanych w nich przesłanek negatywnych. Nie ma tu zatem kolizji norm prawnych a jedynie zachodzi subsydiarność prawa europejskiego.

Odnosząc się do kwestii dobrej wiary, o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 Skarżąca podniosła, że wbrew twierdzeniu organu, dokument w postaci pisma Commissin Administrative Pour La Securite Socjale Des Travailleurs Miggrants nie świadczy o tym, że strona wiedziała o okolicznościach w nim przedstawionych. Dokument ten został zaadresowany do KRUS, a nie do strony. Ponadto pochodzi z dużo późniejszego okresu niż moment ubiegania się o rentę strukturalną i przyznania tej renty. Skarżąca zwróciła uwagę, że organ nie odnotował, co było źródłem podlegania przez Skarżącą ubezpieczeniu we Francji. Strona pracowała w latach 1994 - 2010 we Francji wyłącznie dorywczo jako opiekunka do dzieci. Zatem zasadność przyjęcia domniemania, że Skarżąca wiedziała o podleganiu ubezpieczeniu we Francji jawi się jako wysoce wątpliwe. Z reguły z babysitterkami nie zawiera się formalnej umowy, a już absolutną rzadkością są umowy o prace. Z tego powodu Skarżąca mogła być przekonana, że wynagrodzenie otrzymywane z tytułu sprawowanej przez nią opieki nad dziećmi nie podlega ubezpieczeniu społecznemu. Nikt nie poinformował Strony, że jest inaczej, a poziom jej znajomości prawa francuskiego nie pozwalał sfalsyfikować tego przekonania. Ponadto, uzgodnione z nią wynagrodzenie za opiekowanie się dziećmi nie było za jej wiedzą pomniejszane o składki ubezpieczeniowe. Jest zatem wysoce prawdopodobne, że strona nie wiedziała nawet, że została zarejestrowana we francuskiej instytucji zabezpieczenia społecznego. Bez dotarcia do dokumentacji, z której by wynikało, że francuska instytucja zabezpieczenia społecznego wyprowadziła stronę z tego przekonania, względnie, że zrobiły to osoby angażujące stronę do opieki nad ich dziećmi, nie sposób ponad wszelką wątpliwość - zgodnie z art.7 k.p.a. i art.77 k.p.a. - obalić tej tezy. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ II instancji nie podjął próby dotarcia do takiej dokumentacji, poprzestając na niczym nie popartym domniemaniu, jakoby okoliczności ujawnione w piśmie Commissin Administrative Pour La Securite Socjale Des Travailleurs Miggrants do KRUS z 2012r. były znane stronie od samego początku. Organy nie uwzględniły faktu, że strona przez cały okres aż do osiągnięcia wieku emerytalnego uiszczała składki na KRUS. Gdyby okoliczności podane w powołanym piśmie były prawdziwe, KRUS powinien był zwrócić te składki za okres, w którym strona miała podlegać francuskiemu ubezpieczeniu społecznemu.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału ARiMR wniósł o jej oddalenie z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona. Organ nie naruszył przepisów prawa procesowego ani też materialnego i zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W szczególności nie doszło do naruszenia przepisu art. 29 ust.1 ustawy o ARiMR. Przepis ten zawiera samoistną przesłankę wydania decyzji zwrotowej. Stanowi on mianowicie, że ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych następuje w drodze wydania decyzji administracyjnej.

Jedyną przesłanką warunkującą więc wydanie decyzji w tym przedmiocie jest ustalenie przez organ, że środki pobrane przez beneficjenta są pobrane nienależnie, a więc w sposób nieuprawniony, albo też, że środki te pobrane są w nadmiernej wysokości czyli beneficjant otrzymał je w wysokości wyższej niż rzeczywiście mu przysługująca.

Organ jest przy tym władny, działając w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego, do samodzielnego ustalenia, czy środki te zostały pobrane nienależnie, bądź też w nadmiernej wysokości.

Decyzja organu musi zostać poprzedzona przeprowadzeniem postępowania dowodowego pozwalającego na dokonanie ustaleń w tym zakresie, przy czym role procesowe i ciężar dowodu muszą zostać określone z uwzględnieniem przepisu art. 21 ust 1- 4 ustawy z dnia z dnia 7 marca 2007r .o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, z wynikającym z przepisu art. 21 ust.3 tej ustawy rozkładem ciężaru dowodu, który nakazuje stronie wywodzącej skutki prawne z określonej okoliczności faktycznej, wykazanie jej za pomocą przedstawionych przez nią dowodów.

W przedmiotowej sprawie organ przeprowadził postępowanie dowodowe i zgromadził wszelkie potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy dowody, wśród których szczególne znaczenie – w odniesieniu do istoty sprawy - ma decyzja z dnia [...] czerwca 2012 roku wydana w postępowaniu o wznowienie postępowania, w której organ stwierdził, że decyzja o przyznaniu renty strukturalnej został wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu tej decyzji organ ją wydający wskazał, że pomimo podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu renty strukturalnej nie może orzec o jej uchyleniu z uwagi na ograniczenie wynikające z art. 151 § 2 k.p.a.

Z decyzji tej wynika jednak w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżąca K. K. w chwili wydawania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej nie spełniała przesłanek do jej przyznania, a w szczególności nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników przez okres co najmniej 5 – ciu lat w ciągu lat dziesięciu poprzedzających złożenie wniosku. W takim stanie faktycznym renta ta nie powinna zostać przyznana.

Decyzja ta jest ostateczna. Może ona stanowić dowód tego, co w niej urzędowo stwierdzono, a to faktu braku podstaw do przyznania K. K. renty strukturalnej. Dowód ten ma przy tym istotnie znaczenie w sprawie ustalenia, czy świadczenia pobrane przez Skarżącą są "nienależnymi: w rozumieniu art. 29 ustawy o ARiMR.

Świadczeniami nienależnymi w rozumieniu tego przepisu są oczywiście świadczenia przyznane beneficjantowi, jeżeli nie istniała podstawa prawna do ich przyznania, czyli nie wypełniał on wszystkich przesłanek uzasadniających przyznanie danego świadczenia, w tym przypadku renty strukturalnej. Z ww. decyzji wynika, że skarżąca tych przesłanek nie spełniała. Świadczenia przyznane jej w tej decyzji są więc świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 29 ust.1 tej ustawy i muszą podlegać zwrotowi na zasadach określonych w tym przepisie.

Ponieważ przepis ten stanowi samoistną przesłankę zwrotu świadczeń, nie będzie stanowiło przeszkody prawnej do orzeczenia o zwrocie orzeczenia w postępowaniu wznowieniowym w oparciu o przepis art. 151 § 2 k.p.a. nie zaś art. 151 § 1 k.p.a. Fakt nie uchylenia (braku wyeliminowania z obrotu prawnego) decyzji o przyznaniu świadczenia nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu o zwrocie świadczeń zwłaszcza, że nastąpiło to w oparciu o przyczyny formalne, zaś ustalenia z decyzji w postępowaniu wznowieniowym są tożsame z ustaleniami w postępowaniu niniejszym.

Sąd I instancji w pełni zgadza się w tym zakresie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych wskazujących na brak podstaw do uzależniania decyzji zwrotowej opartej na przepisie art. 29 ust.1 ustawy o ARiMR od wcześniejszego uchylenia decyzji o przyznaniu świadczeń.

W tym zakresie tytułem przykładu można wskazać pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 15 listopada 2012r. (II GSK 1518/11), gdzie sąd stwierdził, że "obowiązek wydania przez właściwy organ decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności ONW aktualizuje się wraz z ustaleniem zaistnienia przesłanki zaniechania prowadzenia działalności rolniczej i wykluczeniem przesłanek określonych w § 9 ust. 3 rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej (Dz. U. Nr 73, poz. 657). Wobec powyższego brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków, jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności".

Pogląd taki został również wyartykułowany w wyrokach WSA w Lublinie z dnia 24 września 2013r. III SA/Lu 416/13, WSA we Wrocławiu z dnia 12 lipca 2014r. III SA/Wr 264/14, czy WSA w Opolu z dnia 21 lipca 2014r., I SA/Op 257/14.

W świetle przedstawionej argumentacji znajdującej potwierdzenie we wskazanych wyrokach sądów administracyjnych nie jest zatem zasadny zarzut zawarty w skardze, że brak wzruszenia ostatecznej decyzji przyznającej świadczenia jest przeszkodą do orzeczenia przez organ w trybie art. 29 ust.1 ustawy o ARiMR o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń lub pobranych w nadmiernej wysokości.

Nie zasługują również na akceptację zarzuty zawarte w skardze dotyczące dobrej wiary skarżącej, a co za tym idzie, odnoszące się do terminu przedawnienia mającego zastosowanie w sprawie.

Nie budzi wątpliwości unormowanie zawarte w przepisie art. 73 rozporządzenia nr 796/2004. Przepis ten na poziomie prawa wspólnotowego wprowadza obowiązek beneficjenta zwrotu nienależnej płatności wraz z odsetkami.

Jednocześnie w ustępie 5 tego przepisu prawodawca unijny wprowadza czasowe ograniczenie dochodzenia zwrotu świadczeń przez organy poszczególnych państw członkowskich wprowadzając terminy przedawnienia.

Jako termin ogólny został wprowadzony termin 10- cio letni, biegnący od daty płatności pomocy do daty powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Jeżeli pomiędzy tymi dwoma zdarzeniami upłynęło więcej niż 10 lat to wówczas organy państwa nie mogą skutecznie domagać się zwrotu płatności (zła wiara beneficjenta).

Drugi termin wynikający z tego przepisu to termin 4-ro letni pomiędzy tymi dwoma zdarzeniami, ale obowiązujący jedynie wtedy, gdy beneficjent pomocy pozostawał w dobrej wierze co do przysługujących mu płatności. W przedmiotowej sprawie – co wykazały organy – pomiędzy przyznaniem płatności w postaci renty strukturalnej a powiadomieniem o jej nieuzasadnionym charakterze upłynęło więcej niż 4 lata ale mniej niż lat 10. Okoliczność ta nie jest kwestionowana. W przypadku dobrej wiary termin przedawnienia upłynąłby przed wydaniem decyzji. Jest ona jednak wydana w terminie, jeżeli przyjąć, że skarżąca pozostaje w złej wierze.

Aby rozstrzygnąć jaki termin powinien mieć zastosowanie w realiach konkretnej sprawy należy więc każdorazowo ustalić, czy dany beneficjent znajdował się w dobrej czy też złej wierze otrzymując pomoc w postaci płatności.

Przez pojęcie złej i dobrej wiary należy rozumieć stan świadomości beneficjenta co do jego uprawnienia do otrzymywania danej pomocy rozumianej jako stan wiedzy co do zasadności pobieranej pomocy. Znaczenie ma pozytywna wiedza co do posiadania lub nie posiadania uprawnienia do otrzymywania pomocy. Możliwe są w tym przypadku dwie sytuacje, kiedy dłużnik wie, że pomoc otrzymuje niezasadnie – wówczas znajduje się w złej wierze. Możliwa jest też sytuacja druga, kiedy dłużnik nie wie, że pomoc otrzymuje niezasadnie, jednak przypadek ten należy rozróżnić na dwa dalsze stany faktyczne. Kiedy dzieje się to bez uchybienia przez dłużnika jego obowiązkom w zakresie posiadania przez niego wiedzy co do jego sytuacji prawnej i druga, kiedy dłużnik takim obowiązkom uchybia. Innymi zatem słowy mówiąc, dłużnik nie posiada pozytywnej wiedzy co do braku uprawnienia do otrzymania świadczenia, jednak dzieje się to na skutek jego zaniedbań co do pełnego pojmowania przez niego charakteru zaistniałych czynności. Beneficjent nie ma wiedzy, jednak powinien i mógł ją pozyskać. W tym drugim przypadku będzie on pozostawał w złej wierze – tak samo jak w sytuacji, gdy o braku uprawnienia wiedział. Zawiniony brak wiedzy o braku posiadania uprawnienia do otrzymania pomocy również jest oceniany jako stan złej wiary w rozumieniu tego przepisu. Jedynie taki stan nieświadomości dłużnika, którego nie mógł on uniknąć pomimo wykonania wszystkich czynności co do należytego pojmowania przedsiębranych czynności, jakie cechują starannego człowieka, mogą skutkować przyjęciem pozostawania beneficjenta w stanie dobrej wiary. W stanie tym znajduje się więc tylko ten, kto nie wie, że daną pomoc otrzymuje w sposób nieuprawniony i przy wykonaniu typowych czynności i posiadaniu typowej dla jego stanu wiedzy o takim ich charakterze nie mógł się dowiedzieć.

W przedmiotowej sprawie o niezasadności świadczenia w postaci renty strukturalnej świadczy fakt nie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z uwagi na podleganie przez Skarżącą w trakcie pobytu stałego we Francji ubezpieczeniu społecznemu na podstawie francuskich przepisów o ubezpieczeniu. Okoliczność ta wynika z dokumentów francuskich organów emerytalno – rentowych, jak też została potwierdzona rozstrzygnięciami organów polskich w sprawach emerytalno – rentowych w Polsce.

Dla przyjęcia dobrej wiary istotne jest więc ustalenie, czy Skarżąca wiedziała o tym, że nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z uwagi na podleganie ubezpieczeniu we Francji, a jeżeli by o tym nie wiedziała to czy mogła o tym powziąć wiedzę przy zachowaniu należytej staranności. Tylko podwójna negatywna odpowiedź na tak postawione pytanie może prowadzić do przyjęcia stanu dobrej wiary po jej stronie, a tym samym przyjęcie 4 letniego okresu przedawnienia.

Rozważania w tej sprawie należy rozpocząć od dokonania ustaleń, czy skarżąca wiedziała o takim ubezpieczeniu na terenie Republiki Francuskiej.

W tym zakresie bardzo istotna zdaniem sądu jest treść pisma, jakie Skarżąca skierowała do ZUS w Warszawie w dniu 12.11.2006r. W piśmie tym podała, że "do Francji wyjechałam legalnie, a więc natychmiast szukałam pracy i zaczęłam pracować. W chwili obecnej zbliżam się do wieku emerytalnego więc biuro rent i emerytur wezwało mnie do złożenia informacji gdzie pracowałam przed przyjazdem do Francji".

Z treści tych zapisów wynika więc, że skarżąca będąc we Francji legalnie, pracowała tam legalnie i liczyła na uzyskanie prawa do emerytury w związku z ubezpieczeniem we Francji W sprawie przyznania emerytury we Francji toczyło się postępowanie. Nie jest więc tak, jak stwierdzono w skardze, że w trakcie pobytu we Francji skarżąca pracowała jako opiekunka do dzieci, osoba nieubezpieczona i nic o tym nie wiedziała, jakoby miała takiemu ubezpieczeniu podlegać.

Ze złożonego pisma wynika bowiem, że fakt otrzymania przez nią francuskiej emerytury jest uznawany przez nią za normalny i oczekiwany – w związku z legalną pracą we Francji, do której należy doliczyć staż pracy w Polsce. Twierdzenia zawarte w skardze są w tym zakresie gołosłowne.

Ponieważ skarżąca – jak wynika z jej pisma do ZUS zdawała sobie sprawę z faktu podlegania ubezpieczeniu społecznemu we Francji to również, będąc odpowiednio pouczona, zdawała sobie sprawę z tego, że nie podlega ubezpieczeniu rolników w Polsce, a tym samym nie spełnia warunków do przyznania renty strukturalnej.

Jeżeli nawet przyjąć by – czysto hipotetycznie - że nie znała prawa polskiego, bądź nie zrozumiała pouczeń, to jednak należy wskazać, są to okoliczności leżące po jej stronie – jej zaniechania – i fakt popełnienia takich uchybień nie powoduje przyjęcia dobrej wiary a wręcz przeciwnie nakazuje przyjęcie, że znajdowała się ona w złej wierze.

Po pierwsze bowiem mogła i powinna orientować się w zakresie płaconych przez jej pracodawcę składek we francuskiej organizacji ubezpieczenia społecznego a po drugie mogła i powinna – poprzez odpowiednią percepcję pouczeń i ewentualne skorzystanie z wyjaśnień organu bądź informacji prawnika powziąć wiedzę, iż ubezpieczenie społeczne we Francji w danym okresie nie pozwala na otrzymywanie przez nią renty strukturalnej w Polsce.

Powyższa argumentacja w ocenie sądu wskazuje, że nie można Skarżącej K. K. przypisać działania w dobrej wierze, a zatem przyjęcie przez organ 10 letniego terminu przedawnienia zamiast postulowanego w skardze 4-ro letniego nie stanowi o naruszeniu prawa materialnego.

Nie doszło również do uchybienia przepisom prawa procesowego w zakresie ustalenia dobrej lub złej wiary Skarżącej. Jeżeli bowiem skarżąca – beneficjentka programu powoływała się na dobrą wiarę, to do jej obowiązków należało wykazać pozostawanie przez nią w tym stanie. To ona powinna przedłożyć stosowane dowody na tę okoliczność.

Nie można przy tym zarzucać organowi, że nie przeprowadził dowodów, których w istocie rzeczy przeprowadzić nie mógł , jak np.: odnośnie jej korespondencji z organami francuskim, zwłaszcza w sytuacji gdy z jej pisma, wyżej wskazanego, wynika, że taka korespondencja była prowadzona, gdyż była podstawą wystąpienia Skarżącej do polskich organów o potwierdzenie okresów zatrudnienia w Polsce.

Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że organy przeprowadziły wszelkie dowody, jakich przeprowadzenie było konieczne dla wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, zaś podjęte decyzje merytoryczne nie naruszają prawa materialnego.

W tych okolicznościach na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) sąd skargę oddalił.