Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1164/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80. art. 107 § 3, art. 156 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 87a ust. 2, art. 87a ust. 4, art. 87a ust. 5, art. 88 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2018 poz 1614
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 145 § 1 pkt 2, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi Miasta i Gminy [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie usunięcia drzew lub krzewów I. stwierdza nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...]; II. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty [....] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...]; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej Miasta i Gminy [...] kwotę 199 zł /słownie: sto dziewięćdziesiąt dziewięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej także: "SKO", "Kolegium") utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za uszkodzenie drzew, w podstawie prawnej powołując art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2010 r., poz. 2096 ze zm.), zwanej w dalszej części "K.p.a." oraz art. 88 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 87a ust. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2018 r" poz. 1642 ze zm.), określanej następnie jako "u.o.p.".

Jak wynika z akt sprawy, Starosta [...] decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] wymierzył Gminie [...] administracyjną karę pieniężną w łącznej wysokości 4.971 zł za uszkodzenie trzech drzew gatunku wiąz szypułkowy o obwodach pni mierzonych na wysokości 130 cm : 53 cm, 109 cm, 123 cm rosnących na działce nr 968/2 w mieście [...], będącej własnością Gminy [...] (pkt 1), wskazując, że uiszczenie kary następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna (pkt 2). W rozstrzygnięciu tym organ umorzył też postępowanie w sprawie ustalenia, czy doszło do uszkodzenia lub zniszczenia trzech drzew gatunku wiąz szypułkowy o obwodach pni mierzonych na wysokości 130 cm : 137 cm, 101 cm, 144 cm i 180 cm, rosnących na wymienionej wyżej działce w związku z wykonywanymi pracami w obrębie koron obejmującymi usunięcie gałęzi oraz w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za uszkodzenie tych drzew (pkt 3). Równocześnie, organ odstąpił od wymierzenia kary pieniężnej za zniszczenie jednego drzewa gatunku wiąz szypułkowy o obwodzie pnia mierzonym na wysokości 130 cm: 215 cm (pkt 4).

SKO w [...], decyzją z dnia [...] marca 2019 r. uchyliło decyzję Starosty i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania uznając, że rozstrzygnięcie to nie zostało doręczone Stowarzyszeniu A., które dopuszczone zostało do udziału na prawach strony w postępowaniu dotyczącym wydania zezwolenia na usunięcie 14 drzew rodzaju wiąz, rosnących na działce nr [...] w [...].

Kolejną, wydaną w sprawie decyzją tj. z dnia [...] sierpnia 2019 r. Starosta [...] rozstrzygnął sprawę w sposób tożsamy co w decyzji z dnia [...] lutego 2020 r.

Miasto i Gmina [...] złożyło odwołanie od rozstrzygnięcia Starosty w zakresie pkt 1 i 2 i zarzucając brak wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez zaniechanie wyjaśnienia zasadniczych rozbieżności pomiędzy opinią sporządzoną na jego zlecenie a tą wykonaną na zlecenie organu, zaniechanie ustaleń w kwestii tego, czy usunięte gałęzie drzew stwarzały zagrożenie oraz w kwestii możliwości uszkodzenia konarów podczas wycinki drzew zgodnie z uzyskanym pozwoleniem.

SKO w [...], decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że w trakcie przeprowadzonej [...] września 2018 r. rozprawy administracyjnej stwierdzono, że prace obejmujące usunięcie dwóch drzew rodzaju wiąz o obwodach pni 138 cm i forma dwupniowa 104 cm + 75 cm oraz prace pielęgnacyjne w koronach pozostałych drzew z wyjątkiem wiązu o obwodzie 215 cm były wykonywane na polecenie przedstawiciela Burmistrza Miasta i Gminy [...] przez pracowników gospodarczych Urzędu Miasta i Gminy [...]. Podcięte zostały gałęzie "w dolnej" części koron, suche, połamane gałęzie i konary w obrębie koron. W trakcie usuwania wiązów spadające drzewa uszkodziły konary pozostałych drzew, w związku z tym zaszła potrzeba ich usunięcia. Przed przystąpieniem do prac przy wiązie o największym obwodzie pracownicy firmy budowlanej wykonujący prace na obiekcie zabytkowym zgłosili do Urzędu fakt złamania suchego konaru, który upadł przy parkujących samochodach. Prace przy przedmiotowym wiązie wykonywali pracownicy Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w [...]. Prace pielęgnacyjne w obrębie koron drzew zostały wykonane zgodnie z decyzją Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r" nr [...] i wymogami art.87a ust.2 u.o.p. Zdaniem przedstawiciela Gminy [...], w związku z usunięciem drzew " odsłonięto " pozostałe drzewa. Usuwane były tylko suche i połamane gałęzie, które mogły stanowić zagrożenie dla osób przebywających na przystanku, samochodów parkujących pod drzewami, dla osób przechodzących do przychodni lekarskiej i apteki. W toku rozprawy przedłożono opinię dendrologiczną drzewa gatunku : wiąz szypułkowy i grab pospolity, sporządzoną na zlecenie Gminy [...] przez P.P.U.H. "B." H. M. Starosta [...] dopuścił dowód z opinii dendrologicznej na okoliczność ustalenia, czy w trakcie prac obejmujących usunięcie koron drzew rosnących na działce nr [...] w [...] doszło do uszkodzenia lub zniszczenia drzew. Wymaganą opinię sporządził biegły A. M., który ocenił, czy drzewa były prawidłowo pielęgnowane, w jakim stopniu wykonywane zbiegi mały wpływ na stan drzew, czy w wyniku usunięcia gałęzi doszło do uszkodzenia bądź zniszczenia drzew w rozumieniu przepisów art.87a u.o.p. Ocenił też aktualny stan żywotności drzew, statykę drzew, ryzyko wystąpienia zagrożenia dla ludzi i mienia. Opinia powyższa została uzupełniona przez wymienionego biegłego w piśmie z dnia [...] stycznia 2019 r.

Kolegium podkreśliło, że biegły A. M. ustalił bez wątpliwości, że doszło do uszkodzenia (w rozumieniu art. 87a ust. 4 u.o.p.) trzech sztuk drzew tj.: wiązu szy- pułkowego o obw. pnia mierzonym na wysokości 130 cm : 53 cm oraz wiązów szypuł- kowych o obw. pni mierzonych na wysokości 130 cm : 109 cm i 123 cm. Ustalenia faktyczne poczynione przez Starostę znajdują, zdaniem Kolegium, potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, w myśl art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Trafnie, według SKO, ocenił organ I instancji wiarygodność sporządzonej opinii, która zawiera stanowisko biegłego co do określenia rozmiaru przycięcia drzew po przeprowadzonych zabiegach oraz co do określenia rozmiaru ubytku korony w całym okresie rozwoju drzewa. Biegły dokonał także oceny zdrowotności, żywotności i stabilności drzew, ocenił ryzyko wystąpienia zagrożenia dla ludzi i mienia. Jego opinia jest logiczna i zupełna, zawiera wszystkie wymagane przepisami prawa elementy. Określa w sposób wyczerpujący wszystkie istotne dla sprawy kwestie dotyczące wykonanych cięć technicznych drzew.

SKO podniosło, że wbrew zarzutom strony odwołującej się, Starosta [...] ustosunkował się do opinii sporządzonej przez H. M. zwracając uwagę, że w charakterystyce drzew zawartej w punkcie 4 tej opinii nie odniesiono się do kwestii wymiaru usuniętych gałęzi, zaś w punkcie 6 zawarto ogólne sformułowanie z pojęciem "nieprawidłowych zabiegów pielęgnacyjnych (ogłowienie)" w sytuacji gdy w ustawie o ochronie przyrody nie zawarto definicji sformułowania "ogłowienie drzewa". Autorka opinii nie odniosła się też do kwestii wymiaru usuniętych gałęzi w koronach drzew, które pozwoliłoby na odniesienie do zapisów ustawy o ochronie przyrody. W ocenie Starosty, z którą zgodziło się Kolegium, opinię należy traktować, jako wyjaśnienia stanowiące poparcie stanowiska strony w zakresie potrzeby usunięcia drzew, z uwzględnieniem wiadomości specjalnych. Wobec powyższego, w postępowaniu jako dowód zasadnie uznano opinię dendrologiczną sporządzoną na zlecenie Starosty.

Kolegium odniosło się też do zarzutu dotyczącego wystąpienia stanu wyższej konieczności, o którym mowa w art. 89 ust. 7 u.o.p., uzasadniającego natychmiastowe usunięcie albo zniszczenie drzewa lub krzewu albo uszkodzenie drzewa i zwalniającego z obowiązku poniesienia administracyjnej kary pieniężnej. Zdaniem organu, musi to być stan nagły i stwarzający na tyle poważne zagrożenie dla dóbr prawnych o wyższej wartości niż drzewa lub krzewy (np. życie lub zdrowie ludzkie), że nie można oczekiwać na przybycie uprawnionych służb lub na uzyskanie odpowiedniego zezwolenia właściwego organu. Takie jednak okoliczności w niniejszej sprawie nie wystąpiły, o czym przekonują znajdujące się w aktach sprawy materiały związane z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na usunięcie także tych drzew (odmowa udzielenia zezwolenia - decyzja Starosty [...] z [...] sierpnia 2018 r. nr [...]). Samo natomiast przekonanie strony skarżącej o niebezpieczeństwie nie uzasadnia wycięcia drzewa bez uzyskania stosownego zezwolenia. Nie wykazała zaś ona należycie, by stan wyższej konieczności zaistniał. Nie wystarczy ogólnikowe powoływanie się na stan drzew. Zły ich stan jest okolicznością, która zwykle nie pojawia się z dnia na dzień, chyba że zaistniało jakieś nadzwyczajne zdarzenie. Zatem należy przede wszystkim podejmować na bieżąco zabiegi pielęgnacyjne, by do takiego stanu zagrażającego ludziom czy mieniu, nie dopuszczać. Jeśli jakikolwiek podmiot mający obowiązek dbania o roślinność dopuściłby do stanu zagrażającego życiu, czy zdrowiu ludzi, poprzez wieloletnie zaniedbania, jedynie wykazałby, że niedbale podchodził do swych obowiązków i narażałby się na odpowiedzialność, w tym karną.

Miasto i Gmina [...] złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] skargę na decyzję SKO w [...] z dnia [...] lutego 2020 r., wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o uchylenie decyzji organu I instancji w zaskarżonej części, jak też o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem strony skarżącej, decyzja została wydana na podstawie nieustalonego stanu faktycznego i oparta wyłącznie na podstawie opinii biegłego A. M.. Bezpodstawnie przyjęto, że podczas wykonanych cięć usunięto gałęzie w wymiarze przekraczającym 30% korony. Pominięto przy ustaleniu stanu faktycznego wskazanych w opinii dendrologicznej opracowanej przez H. M. zagrożeń dla osób i mienia wynikających z usytuowania drzew, jak też pominięto, że doszło do samoczynnego obłamania konaru jednego z rosnących tam drzew, który upadł na parking. Skarga zarzuciła też naruszenie prawa materialnego, tj.:

art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że strona skarżąca doprowadziła do zniszczenia drzewa, a cięcia nie doprowadziły do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony oraz były konieczne z uwagi stan drzew, który stwarzał zagrożenie dla osób i mienia,

art. 88 ust. 3, 4 i 5 u.o.p., poprzez wymierzenie kary administracyjnej, podczas gdy nie został popełniony delikt administracyjny polegający na zniszczeniu drzewa, a działania skarżącej były zgodne z prawem.

Zdaniem Miasta i Gminy [...], SKO w [...] naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania, ograniczając się w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia do powielenia twierdzeń zawartych w decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje :

W niniejszym postępowaniu Sąd kontrolował decyzję administracyjną, na co zezwala art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Kontrola ta odbyła się pod względem zgodności z prawem, a to w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.).

Z uwagi na stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji usunięto z obrotu prawnego, stwierdzono również nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r., nr [...].

Odnosząc się w pierwszej kolejności do decyzji z [...] marca 2020 r. stwierdzić należy, że rozstrzyga ona odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...] w części dotyczącej wymierzenia Gminie [...] administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 4.971 zł za uszkodzenie trzech drzew gatunku wiąz szypułkowy o obwodach pni mierzonych na wysokości 130 cm : 53 cm, 109 cm, 123 cm rosnących na działce nr 968/2 w mieście Sieniawa, będącej własnością Gminy [...]. Odwołanie od wskazanej w poprzednim zdaniu decyzji Starosty [...] zostało już wcześniej rozstrzygnięte decyzją ostateczną tegoż SKO z dnia [...] lutego 2019r. i od tej właśnie decyzji skarga jest przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w niniejszej sprawie. W świetle art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. nieważna jest między innymi decyzja, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Mając na uwadze fakt, że decyzja SKO z [...] marca 2020 r. rozstrzyga odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...], które już wcześniej zostało rozstrzygnięte decyzją ostateczną tegoż SKO z dnia [...] lutego 2020 r. należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. i art. 135 P.p.s.a. orzec, jak w punkcie I wyroku.

Odnosząc się natomiast do zasadności skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2020 r. uznać należy, że podniesione w niej zarzuty są częściowo uzasadnione.

W art. 88 ust. 1 u.o.p. ustawodawca zawarł katalog czynów, za które wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną. Jednym z nich jest uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa. Z kolei w art. 87a ust. 2 u.o.p. wskazano, jakie prace w obrębie korony drzewa są dopuszczalne. W świetle więc tego przepisu, nie mogą one prowadzić do usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, chyba że mają na celu: usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych (pkt 1); utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa (pkt 2); wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa (pkt 3). Równocześnie w art. 87a ust. 4 u.o.p. prawodawca postanowił, że usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi uszkodzenie drzewa, a zatem podlega karze określonej w powołanym art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p. Kara taka nakładana jest na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości. Możliwość wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej została wyłączona w przypadkach, w których usunięcia albo zniszczenia drzewa lub krzewu, albo uszkodzenia drzewa dokonano w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności (art. 89 ust. 7 u.o.p.).

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, kluczową w niej kwestią jest zawarte w art. 87a ust. 4 u.o.p. pojęcie korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa oraz określenie, czy gałęzie usunięto w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa. WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 11 maja 2017 r., sygn. II SA/Sz 238/17 zajął stanowisko, że przez wskazane wyżej pojęcie należy rozumieć stan korony istniejący w momencie wykonywania cięć w obrębie korony, o ile z ustaleń faktycznych w sprawie nie wynika, iż cięcie "na raty" zmierza do obejścia wskazanego w art. 87a ust. 4 u.o.p. zakazu usunięcia - przy pracach pielęgnacyjnych - ponad 30% korony drzewa, co ustawa ta uznaje za uszkodzenie drzewa. Sąd ten wskazał, że prawo musi odwoływać się do pojęć ścisłych lub też stanów dających się jednoznacznie określić, a nie stanów hipotetycznych.

W glosie do tego orzeczenia Krzysztof Gruszecki nie zgodził się z tym stanowiskiem Podkreślił, że z literalnej wykładni postanowień art. 87a ust. 2 u.o.p. wcale nie wynika, że punktem odniesienia przy dokonywaniu ustaleń faktycznych powinien być stan korony występujący w chwili wykonywania cięć w obrębie korony. Takie podejście pozostaje w sprzeczności z gramatyczną wykładnią postanowień art. 87a ust. 2 u.o.p., w którym jest mowa o koronie, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, a nie stanie, w jakim znajdowała się przed rozpoczęciem prac w jej obrębie. Przyjęcie zatem, że punktem wyjścia do przeprowadzenia oceny prawidłowości przeprowadzonych prac jest stan korony w chwili ich rozpoczęcia, powoduje, że odwołanie się przez ustawodawcę do stanu korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, staje się zbędne. Zgodnie zaś z podstawową zasadą wykładni nie wolno interpretować przepisów prawa tak, aby niektóre z nich lub ich części stawały się zbędne. Glosator uznał także, iż stanowisko Sądu jest nie do przyjęcia z punktu widzenia podstawowej zasad ochrony środowiska tj., że zanieczyszczający płaci, obligującej sprawców do pokrywania kosztów spowodowanego pogorszenia stanu środowiska. Jeżeli punktem wyjścia do oceny prawidłowości wykonywania prac pielęgnacyjnych w koronie drzewa byłby jej stan przed ich rozpoczęciem, to mogłoby to w majestacie prawa, w wyniku przeprowadzenia prac częściowych, doprowadzić do całkowitej redukcji korony drzewa. A właśnie takim działaniom miało zapobiec odwołanie się do stanu korony w całym okresie rozwoju, a nie w chwili przeprowadzania prac pielęgnacyjnych.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, jako koronę, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa należy rozumieć objętość korony przed pierwszym zabiegiem jej redukcji, plus objętość korony, która przyrosła w okresie od ostatniej redukcji do kolejnej itd. W kwestii tej podziela się stanowisko wyrażone w wyroku tut. Sądu z dnia 28 marca 2019 r. (sygn. II SA/Rz 197/19), w którym szczegółowo odniesiono się do powyższego problemu z podaniem przykładu obrazującego dopuszczalną wielkość przycięcia korony w razie kilkukrotnego dokonywania takich przycięć. Sąd w podanym wyroku stwierdził, że ustawowy zapis mówiący iż dopuszczalne jest usunięcie do 30% korony drzewa, która rozwinęła się w całym okresie jego rozwoju oznacza, że taka część korony może być usunięta łącznie we wszystkich, w tym wcześniejszych, zabiegach, a nie podczas każdego zabiegu. W konsekwencji, nie jest dopuszczalne usunięcie 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa bez dokładnego zbadania ilości wykonanych zabiegów oraz ich skutków dla objętości korony.

W przepisach art. 87a ust. 2 i 5 u.o.p. posłużono się czasownikiem dokonanym "rozwinęła się", co powoduje konieczność każdorazowego ustalenia czy dokonane usunięcie nie spowodowało skrócenia objętości korony o 30%, ale nie tylko względem stanu korony jaki poprzedzał te konkretne czynności, lecz stanu z całego okresu rozwoju drzewa - od chwili powstania korony do czasu sprzed dokonania ostatniego przycięcia, nie pomijając tych gałęzi korony, które zostały usunięte w ramach wszystkich przeprowadzonych zabiegów. Również gałęzie usunięte tworzyły koronę drzewa w okresie jego rozwoju, czyli w okresie czasu wyraźnie zaznaczonym w art. 87a ust. 2 u.o.p., jako podlegającym ochronie. Tej ochronie podlega bowiem pełna objętość korony uwzględniająca rozwój drzewa od początku jego powstania, a nie tylko ta korona, którą zastano przed ostatnim przycięciem. Może zatem zaistnieć sytuacja, kiedy ustawowy limit zostanie wyczerpany i dopóki korona znowu nie przyrośnie, niedopuszczalnym będzie wykonanie kolejnego jej cięcia. W razie natomiast każdorazowego obcinania korony o 30%, bardzo szybko drzewo mogłoby zostać całkowicie jej pozbawione.

Przyjęcie powyższego stanowiska determinuje zakres ustaleń koniecznych do dokonania przez organ administracji prowadzący postępowanie w przedmiocie kary z art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p. Mianowicie, konieczne jest wyjaśnienie, jak rozwijała się korona określonego drzewa w całym okresie jego rozwoju. Istotny jest więc stan korony przed i po każdym zabiegu przycięcia. Tylko dane odnośnie do tych kwestii pozwolą na stwierdzenie, czy prace w obrębie korony nie spowodowały uszkodzenia drzewa, a zatem, czy zasadne jest wymierzenie kary pieniężnej, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p.

Ponadto, jak słusznie zwrócił uwagę Sąd w powołanym wyżej wyroku z dnia 28 marca 2019 r., przy stosowaniu art. 87a ust. 2 i 4 u.o.p. nie można pominąć kwestii tego, że regulacje te zostały dodane do ustawy o ochronie przyrody na mocy art. 29 pkt 10 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1045 z późn. zm.), który wszedł w życie 1 stycznia 2016 r. Tym samym, przedmiotowych regulacji nie można odnieść do okresu rozwoju drzewa i do czynności przycięcia korony mających miejsce przed wejściem w życie tego unormowania. Oznacza to, że podmiot przycinający koronę w sposób zakazany nowo- dodanym przepisem nie może podlegać karze za ten okres rozwoju drzewa, kiedy przepis sankcjonujący o takiej treści nie obowiązywał. Oznaczałoby to bowiem działanie prawa wstecz. Tymczasem, w świetle art. 189 K.p.a., jeżeli w czasie wydawania decyzji w sprawie administracyjnej kary pieniężnej obowiązuje ustawa inna niż w czasie naruszenia prawa, w następstwie którego ma być nałożona kara, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest ona względniejsza dla strony.

Z tych względów Sąd w składzie orzekającym aprobuje stanowisko wyrażone w przywołanym wyroku w sprawie II SA/Rz 197/19 gdzie uznano, że organ nie może pociągać do odpowiedzialności administracyjnej posiadacza nieruchomości za czyny skutkujące zmniejszeniem objętości korony drzewa za okresy wzrostu tej części drzewa jaka nastąpiła do czasu wejścia w życie art. 87a ust. 2 i 4 u.o.p. Penalizacją administracyjną przywidzianą w tych przepisach można obejmować wyłącznie czynności uszkodzenia korony drzewa, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, przy czym początkowym dniem tego okresu jest dzień uzyskania mocy obowiązującej regulacji wyraźnie zakazującej usuwania gałęzi korony drzewa powyżej 30%.

Opinia biegłego A. M. wskazuje, że karę z art. 88 ust. 1 pkt 3 i 4 u.o.p. należałoby wymierzyć za 3 drzewa, określone w opinii uzupełniającej z dnia [...] stycznia 2020 r., jako egzemplarz nr [...] , nr [...] i nr [...]. Odnośnie egzemplarza nr [...] biegły stwierdził, że tak wykonany zabieg jest uszkodzeniem drzewa w myśl art. 87a u.o.p., nie podał jednak w jaki sposób wyliczył rozmiar usunięcia gałęzi. Odnośnie egzemplarzy nr [...] i nr [...] stwierdził, że drzewa zostały uszkodzone "w myśl art. 87a" u.o.p. W przypadku drzewa nr 5 biegły używa pojęcia "masy asymilacyjnej", do którego to pojęcia nie odwołuje się art. 88 u.o.p. Odnośnie tych dwóch drzew biegły również nie wskazał sposobu wyliczenia rozmiaru usunięcia gałęzi korony drzewa.

Mając wszystko powyższe na względzie należało uchylić tak zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, a to w związku z koniecznością poczynienia w sprawie ustaleń w zakresie wynikającym z powyższych rozważań. Dotychczasowe postępowanie nie spełnia wymagań określonych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Dla rozstrzygnięcia sprawy konieczne będzie ustalenie, jaka była objętość koron ocenianych drzew w dniu wejścia w życie regulacji definiujących uszkodzenie drzewa, jako usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa. Trzeba będzie także ustalić, czy, a jeśli tak, to kiedy miały miejsce poprzednie przycięcia koron tych drzew oraz uwzględnić tę kwestię przy określeniu wielkości korony drzewa, jaka mogłaby się rozwinąć po dniu wejścia w życie art. 87a ust. 4 i ust. 5 u.o.p. Dopiero określenie wielkości we wskazany w poprzednim zdaniu sposób i odniesienie tej wielkości do zakresu usunięcia gałęzi na skutek cięcia objętego niniejszym postępowaniem pozwoli ustalić, czy usunięcie gałęzi nastąpiło w wymiarze przekraczającym wielkości określone w art. 87a ust. 4 i ust. 5 u.o.p.

Prowadząc sprawę na nowo obowiązkiem organów będzie również skonfrontowanie opinii biegłego A. M. i biegłego H. M.. Oczywistym jest stanowisko organów, że opinia H. M. sporządzona została pod kątem doprowadzenia do usunięcia drzew i w zakresie czynności związanych z cięciem koron może być mało przydatna, bo w tej materii nie wypowiada się. Zauważyć jednak należy, że opinia ta zawiera opis poszczególnych drzew, w tym drzew których dotyczy kara, dlatego biegły A. M. winien do niej się ustosunkować, przede wszystkim pod kątem możliwości zastosowania art. 89 ust. 7 u.o.p.

W pozostałym zakresie zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. W ocenie WSA nie naruszono art. 15 K.p.a. Kolegium po raz kolejny rozpoznało sprawę, a fakt że zaaprobowało ustalenia dokonane przez organ I instancji nie powoduje jeszcze naruszenia wskazanego przepisu.

Przedwczesne jest wypowiadanie się przez Sąd o naruszeniu przepisów prawa materialnego w sytuacji, kiedy w materiale dowodowym są braki, które nie pozwalają stwierdzić, czy wskazane przepisy prawa materialnego mają w sprawie zastosowanie, czy go nie mają.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku. O kosztach postępowania (punkt III sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. zaliczając do nich wpis od skargi w wysokości 119 zł.