Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 727/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 29 listopada 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda (spr.), Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , Protokolant Pomocnik sekretarza Blanka Kuźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2016 roku sprawy ze skargi M.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 727/16

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] odmawiającą M. D. umorzenia odsetek wyliczonych na dzień 16 lutego 2016r., opłaty dodatkowej i kosztów upomnienia w wysokości:

-) 66 749 zł odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za okres 03 - 06.2001, 08.2001 – 04.2002; 07 - 08.2002, 11.2002 - 06.2003, 01 – 05.2004, 08-12.2004, 03 – 06.2005, 10.2005 – 01.2009 w wysokości 59 793,47 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 1 580 zł, kosztów upomnienia w wysokości 264 zł;

-) 32 869 zł odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 03 – 07. 2001, 09.2001 – 08.2002, 11.2002 – 06.2003, 01.2004 – 11.2006, 01.2007 – 08.2012 w wysokości 33 859,77 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 710 zł, kosztów upomnienia w wysokości 343, 20 zł;

-) 4 638 zł odsetek od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 01 – 04. 2002, 07 – 08.2002, 11.2002 – 06.2003, 01 – 05. 2004, 08.20004 – 06. 2005, 10.2005 – 11.2006, 01.2007 – 01.2009 w wysokości 4 415,31 zł, opłaty dodatkowej w kwocie 110 zł, kosztów upomnienia w wysokości 255,20 zł.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy organ wskazał, że wnioskiem z dnia 16 lutego 2016r., doprecyzowanym pismem z dnia 7 marca 2016r. M. D., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła o rozłożenie na raty spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za okres 03.2001 – 01.2009 z jednoczesnym umorzeniem odsetek od zaległych składek, opłat dodatkowych oraz kosztów upomnienia. W złożonym wniosku strona zaproponowała spłatę należności głównej wynoszącej 41 240,74 zł w 12 miesięcznych ratach, w wysokości 3,436,75 zł każda. Ze złożonego w dniu 18 marca 2016r. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynikało jak wskazał organ, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką oraz uczącym się synem. Na stały miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącej składa się jej wynagrodzenie w wysokości 1 355,69 zł brutto z tytułu wykonywanej umowy o pracę oraz świadczenie emerytalne matki skarżącej w wysokości 1 263, 93 zł netto. Strona nie podała żadnych informacji, co do otrzymywanych alimentów na rzecz syna. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego określiła na kwotę 220 zł. Zgodnie z jej oświadczeniem jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 38m2, położonego w Ł. przy ul. A, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, praw majątkowych oraz nie korzysta z pomocy społecznej. Wskazując na swoją sytuację zdrowotną określiła swój stan zdrowia jako dobry. Prognozując możliwość poprawy swojej sytuacji materialnej oświadczyła, że zaoferowana pomoc rodziny w spłacie zadłużenia, jak również możliwość awansu w obecnym miejscu zatrudnienia może znacznie wpłynąć na poprawę jej sytuacji majątkowej, co umożliwi spłatę zaległości głównej bez odsetek i kosztów pobocznych.

Następnie organ podniósł, że na podstawie danych z Komputerowego Systemu Informatycznego ZUS ustalił, że wnioskodawczyni posiada tytuł do ubezpieczeń społecznych jako wspólnik jednoosobowej spółki A Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. Wyjaśniając powyższą kwestię pełnomocnik skarżącej oświadczył, że spółka A generuje dochody, które za rok 2015 kształtują się w kwocie około 190 000 – 200 000 zł. Środki te są księgowane w kapitale zapasowym spółki i w przypadku uwzględnienia przez ZUS przedmiotowego wniosku, zostaną one przeznaczone na spłatę należności głównej. Skarżąca z tytułu sprawowania funkcji w spółce uzyskuje dochód w kwocie najniższego wynagrodzenia. Natomiast, co do świadczenia alimentacyjnego pełnomocnik wyjaśnił, że ojciec dziecka skarżącej nie ma ustalonego obowiązku alimentacyjnego, stąd nie otrzymuje żadnych kwot z tego tytułu.

Odmawiając decyzją z dnia [...] oraz utrzymującą ją w mocy zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] umorzenia odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i opłat dodatkowych wynikających z tytułu nieopłaconych składek - Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przeanalizował wniosek skarżącej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2015r. poz. 121 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. nr 141 poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem. W myśl art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem, o którym mowa w ust. 3a tego przepisu. Oceniając wniosek pod kątem wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności składek, wymienionych enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ administracji stwierdził, iż w sprawie nie wystąpiła żadna z określonych w powołanym przepisie przesłanek. Zakład nie wyczerpał bowiem okresu dochodzenia należności stanowiących przedmiot złożonego wniosku, w celu wyegzekwowania których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Ponadto strona jest współwłaścicielem mieszkania, na którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo ustanowić hipotekę przymusową. W sprawie zdaniem organu nie wystąpiła także żadna z przesłanek umorzenia wskazanych należności, w oparciu o przepis art. 26 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Z przedstawionego przez wnioskującą oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, w szczególności z wysokości stałych miesięcznych dochodów gospodarstwa domowego, braku dochodzenia alimentów od ojca dziecka, wysokości stałych kosztów utrzymania, deklaracji ratalnej spłaty zadłużenia w miesięcznych ratach wynoszących ponad 3 000 każda, jak również z faktu, że skarżąca jest jednoosobowym wspólnikiem generującej dochody spółki kapitałowe, wynika, iż nie można było uznać, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Tym bardziej, że strona deklarowała spłatę należności głównej, w przypadku uwzględnienia przedmiotowego wniosku, nie z dochodów rodziny, a z dochodów prowadzonej spółki. W stanie faktycznym sprawy nie wystąpiła także określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. strona nie wykazała, iż wskutek poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia opłacenie przedmiotowych należności mogłaby zostać pozbawiona możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżąca nie wykazała również, że z uwagi na przewlekłą chorobę lub też z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiona jest możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Wbrew przeciwnie ze zgormadzonego materiału dowodowego bezspornie wynika, że strona osiąga stały dochód, a swój stan zdrowia określa jako dobry. Mając powyższe na uwadze Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że uwzględnienie wniosku skarżącej z dnia 16 lutego 2016r. byłoby niezasadne. Na Zakład Ubezpieczeń Społecznych został bowiem nałożony ustawowy obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek. Zakład jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością, lecz czyni to na zasadach i w sposób określony w ustawie. Podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii ma obowiązek uwzględnienia nie tylko interesu strony wnioskującej, lecz także jest zobowiązany uwzględnić interes publiczny, rozumiany jako zapewnienie wpływu należnych składek i odsetek za zwłokę, do funduszy zarządzanych przez Zakład. Zdaniem organu w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek, interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek stanowi wyraz ostatecznej rezygnacji z określonych kwot, które wolą ustawodawcy, jako powinności publicznoprawne, powinny zasilać poszczególne fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Organ wskazał także, że uznaniowy charakter decyzji wydawanej w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek, pozwala odmówić umorzenia zaległości, nawet w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże istnienie przesłanek świadczących o zasadności wniosku. Wynik wydanego w tym zakresie rozstrzygnięcia ustawodawca pozostawił organowi rozpatrującemu wniosek. Jednakże podkreślił, że wybór ten nie jest dowolny. Wynik rozstrzygnięcia musi być bowiem poprzedzony prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, należytym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, zebraniem i oceną materiału dowodowego, który pozwala na ustalenie wystąpienia ustawowych przesłanek przemawiających za umorzeniem należności. W niniejszej sprawie w ocenie organu administracji powyższe wymogi zostały zachowane.

W skardze na tą decyzję M. D. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciła naruszenie przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 138 § 2, art. 140 w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 86 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2016r. poz. 23), zwanej k.p.a., poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych oraz wadliwą ocenę zebranego materiału dowodowego; a także przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s., poprzez przyjęcie, że w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność, pomimo bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego; przyjęcie, że strona uzyskuje dochód jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w sytuacji nieposiadania przez organ materiału dowodowego, z którego wynikałby taki wniosek, jak również pozwalającego na ustalenie woli dysponowania spółki zyskiem, lokowanym w kapitale zapasowym spółki; zaniechanie wezwania skarżącej do uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie obciążeń budżetu rodziny; zaniechanie uchylenia decyzji wydanej w pierwszej instancji, pomimo jej wydania z naruszeniem przepisów postępowania. Strona zarzuciła nadto naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964r. Nr 9 poz. 59 ze zm.), zwanej k.r.i.o., poprzez przyjęcie, że brak jest formalnego ustalenia obowiązku alimentacyjnego względem syna oraz, że ustanie on wraz z ukończeniem przez dziecko 18 roku życia, w sytuacji gdy z samej ustawy wynika, że oboje rodzice są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych na rzecz dziecka, które nie jest się w stanie samo utrzymać. Syn skarżącej kształci się i nadal pozostaje na jej utrzymaniu.

Z tych względów skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie o ich uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postepowania sądowoadministracyjnego, a także o przeprowadzenie, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu uzupełniającego ze wskazanych dokumentów na okoliczność prowadzonych egzekucji oraz sytuacji finansowej płatnika.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W toku rozprawy pełnomocnik organu administracji, odnosząc się do wniosków dowodowych skarżącej, wniósł o ich nieuwzględnienie. W ocenie pełnomocnika fakt przekazywania zysku spółki na kapitał zapasowy spółki świadczy, iż skarżąca nie chce uzyskać dywidendy, z której można byłoby przeprowadzić egzekucję. Ponadto zdaniem pełnomocnika wskazane w oświadczeniu majątkowym koszty utrzymania nie są adekwatne do faktycznie ponoszonych kosztów ponoszonych przez skarżącą.

Postanowieniem z dnia 29 listopada 2016r. Sąd dopuścił zawarty w skardze wniosek dowodowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2016r. poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną decyzję Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, w sprawie nie stwierdzono bowiem naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016r. poz. 23.), zwanej dalej k.p.a., ani przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności przepisów art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 206r. nr poz. 963.), zwanej dalej u.s.u.s., oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej rozporządzeniem z 2003r.

Stosownie do art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie zaś z przepisem § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003r. w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Uregulowana w powołanych przepisach instytucja umorzenia zaległości stwarza potencjalną możliwość umorzenia zaległości w razie zaistnienia wskazanej ustawowej przesłanki. Jest ona oparta na uznaniu administracyjnym, na co wskazuje zwrot "mogą być umorzone". Oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, nie zaś prawny obowiązek ich umorzenia. Na tle art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, stwierdził m.in., że przepis ten jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Także NSA chociażby w wyroku z dnia 29 sierpnia 2007r., II GSK 141/07, postawił tezę, iż decyzja, o której stanowi przywołany art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. Nie budzi więc wątpliwości, że ustawodawca pozostawił organowi swobodę w stosowaniu analizowanej instytucji nawet wówczas, gdy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie. Swoboda ta polega na tym, że to do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola legalności aktów administracji opartych na uznaniu ma charakter ułomny w tym sensie, że sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. W pełnym zakresie sądowa kontrola obejmuje natomiast przestrzeganie przez organy procedury normowanej w kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w szczególności kompletność materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny w myśl wskazań zasady swobodnej oceny dowodów obowiązującej w postępowaniu administracyjnym. Innymi słowy sąd administracyjny jest uprawniony do kontrolowania trybu postępowania prowadzącego organ do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne itp. Jeśli zatem sąd nie dopatrzy się uchybień organów w sposobie procesowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji) to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego. Tym bardziej sąd administracyjny nie może nakazać organom ZUS umorzenia zaległości, jak i we własnym zakresie w zastępstwie ZUS umorzyć zaległości, gdyż wykraczałoby to poza wskazany na wstępie rozważań zakres kompetencji sądu. Sądy administracyjne są sądami kasacyjnymi, co oznacza, że mogą uchylić zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzą naruszenie prawa, uzasadniające wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego, w przeciwnym razie oddalają skargę.

Zważywszy na powyższe teoretycznoprawne rozważania w pierwszej kolejności podnieść należy, iż organ, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, w sposób wszechstronny przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dowodowe, a zakres tego postępowania jest adekwatny do podnoszonych przez skarżącą wybiórczo zresztą okoliczności jej sytuacji życiowej i majątkowej, a mającej uzasadniać umorzenie należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2001r. do stycznia 2009r., opłat dodatkowych oraz kosztów upomnienia, z uwagi na brak możliwości ich uregulowania. Wobec tego, że skarżąca selekcjonowała okoliczności jej sytuacji eksponując jedynie te z nich, które przedstawiały jej sytuację w korzystniejszym świetle z punktu widzenia przesłanek umorzenia zaległości organ w istocie z urzędu przeprowadził postępowanie wyjaśniające aby ustalić rzeczywistą sytuację skarżącej. Z wniosku o umorzenie oraz oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, wynika, iż strona skarżąca – uzasadniając swoje żądanie - wskazała, iż uzyskiwane przez nią stałe miesięczne dochody z tytułu wykonywanej umowy o pracę oraz dochody z tytułu świadczenia emerytalnego matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, kształtujące się w łącznej kwocie około 2 619,62 zł netto, jak również podała, że wsparcie materialne rodziny pozwoli jedynie na spłatę należności głównej ( zaległych składek) w 12 miesięcznych ratach, wynoszących około 3 436,75 zł każda. Podała także, że w skład jej gospodarstwa domowego, oprócz matki wchodzi pobierający naukę i nieosiągający żadnych dochodów syn. Wskazując na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania określiła je ogólnie na kwotę około 220 zł. Oświadczyła nadto, że jest współwłaścicielem położonego w Łodzi mieszkania o powierzchni 38m2. Nie posiada żadnego innego majątku trwałego ani ruchomego, jak również praw majątkowych. Odnosząc się zaś do poczynionych z urzędu ustaleń organu, co do prowadzenia przez skarżącą jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, pełnomocnik strony wyjaśnił, że spółka ta wygenerowała za rok 2015 zysk w kwocie około 190 000 – 200 000 zł. Środki te zostały zaksięgowane w kapitale zapasowym spółki i w przypadku uwzględnienia przez ZUS przedmiotowego wniosku, zostaną przeznaczone na spłatę należności głównej. Skarżąca z tytułu sprawozdania funkcji w spółce uzyskuje dochód w kwocie najniższego wynagrodzenia. Pełnomocnik oświadczył również, że ojciec dziecka skarżącej nie ma ustalonego obowiązku alimentacyjnego, stąd syn wnioskodawczyni nie otrzymuje żadnych kwot z tego tytułu.

Zważywszy na powyższe okoliczności, zwłaszcza zaś na dość powściągliwą postawę skarżącej w wyjaśnieniu okoliczności jej sytuacji majątkowej i rodzinnej, nie sposób zarzucić organowi, jak to czyni strona skarżąca w skardze, błędne poczynienie ustaleń faktycznych. Część istotnych ustaleń faktycznych, jak okoliczność posiadania udziałów w spółce, organ ustalił we własnym zakresie, bowiem skarżąca tej okoliczności nie ujawniła. W orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (np. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014r., II GSK 1501/13). Skuteczność wniosku w tym zakresie w dużej mierze zależy od aktywności wnioskodawcy w wykazaniu okoliczności uzasadniających to umorzenie. Od inicjatywy wnioskodawcy zależy przedstawienie dowodów oraz okoliczności, które świadczą za uwzględnieniem wniosku o umorzenie. Tak rozumianej aktywności i zaangażowania skarżąca nie wykazała skoro podnosiła jedynie okoliczności wskazujące jej gorszą sytuację majątkową niż rzeczywista. Skarżąca w toku postępowania nie wnosiła też żadnego wniosku dowodowego, choć była szczegółowo poinformowana przez organ o takiej możliwości. Z uwagi na charakter postępowania w sprawie umorzenia zaległości, jak i przesłanki umorzenia wszystkie okoliczności sprawy skarżąca mogła wyjaśnić z własnej inicjatywy, jak i w odpowiedzi na wezwania lub powiadomienia organów, a także złożyć do akt inne jeszcze dowody, potwierdzające sytuację majątkową. Wiedzę o określonych okolicznościach faktycznych i dowodach na ich potwierdzenie posiada wszak wnioskodawca i jedynie on może je udostępnić czy ujawnić. Pewnych okoliczności faktycznych, tj. np. podnoszony w skardze zarzut nieustalenia wysokości rzeczywistych obciążeń skarżącej związanych z kosztami utrzymania, leczenia czy też wynikających z konieczności spłaty innych zobowiązań strony, których istnienia, co należy podkreślić strona nie wykazywała. W niniejszej sprawie – co potwierdzają załączone akta administracyjne – organ każdą nawet ledwo zasygnalizowaną przez skarżącą informację zweryfikował, korzystając tak z własnych baz danych, choć wszystkie zgromadzone przez organ z urzędu dowody sama skarżąca mogła dostarczyć, tym bardziej, że była o tej możliwości informowana przez organ. Co istotne skarżącą, wskazując na dobry swój stan zdrowia i nie wykazując wydatków na leczenie w oświadczeniu ani we wniosku, jednocześnie zarzuca organowi nie wyjaśnienie tych okoliczności faktycznych, niejako nie zauważając podanych przez siebie danych w tym zakresie. Tożsamo również ocenić należy zarzut w zakresie niewyjaśnienia przez czynionych przez skarżącą miesięcznych wydatków w relacji do osiąganego dochodu, wskazanych przecież przez skarżącą w oświadczeniu. Nie bez znaczenia ma tu i ta okoliczność, iż skarżąca od momentu wszczęcia postępowania administracyjnego była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, jak również miała zapewniony czynny udział w każdym stadium postępowania oraz wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie materiałów dowodowych przed wydaniem decyzji, a także zgłoszenia dowodów na podnoszone we wniosku o umorzenie okoliczności faktyczne. Miała więc stworzoną obiektywnie to oceniając możliwość wszechstronnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i przedstawienia dowodów ja potwierdzających.

Tym samym w ocenie Sądu zarzut skargi, co do naruszenia art. 138 § 2 w zw. z art. 7, art. 77 §1, art. 80, art. 86 k.p.a. poprzez zaniechanie uchylenia decyzji wydanej w pierwszej instancji, pomimo wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i wadliwie przeprowadzonej oceny zgromadzonego materiału dowodowego uznać należy za chybiony.

Nie sposób więc postawić organowi zarzutu jakiegokolwiek naruszenia przepisów k.p.a., a tym bardziej istotnego ich naruszenia, co skutkować mogłoby uwzględnieniem skargi.

W konsekwencji zdaniem Sądu, w tej sprawie podstawę ustaleń faktycznych mógł stanowić materiał dowodowy obejmujący: wniosek skarżącej o umorzenie należności wraz z oświadczeniem o stanie majątkowym i rodzinnym skarżącej, wyjaśnienia pełnomocnika skarżącej na okoliczność powiązań strony z A Sp. z o.o., oraz własna dokumentacja organu co do zaległości z tytułu składek społecznych i dowody uzyskane przez organ z urzędu, a dokonaną przez organ ocenę tych okoliczności w kontekście wystąpienia przesłanek materialnych zastosowania instytucji umorzenia należało uznać za prawidłową .

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego sprawy organ administracji w sposób prawidłowy przyjął, iż w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., w szczególności w pkt 1- 4b. Natomiast, co do wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności składek, wymienionych w pkt 5 -6 powołanego przepisu, fakt nieskuteczności prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego, co tak akcentuje pełnomocnik skarżącej, nie jest równoznaczne z uznaniem, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym bardziej, że w ocenie Sądu fakt, iż skarżącą z tytułu pełnienia funkcji w jednoosobowej spółce kapitałowej, której jest jedynym właścicielem, otrzymuje wynagrodzenie na poziomie wynagrodzenia minimalnego, niepodlegającego zajęciu egzekucyjnemu, i to w sytuacji, gdy spółka za rok poprzedzający złożenie przedmiotowego wniosku wypracowała zysk rzędu 190 000 – 200 000 zł (zgodnie z oświadczeniem strony skarżącej), może świadczyć o zamierzonym działaniu zobowiązanej, mającym na celu uniemożliwienie skutecznego wyegzekwowania należności. Ponadto podkreślenia wymaga, iż skarżąca jest współwłaścicielem mieszkania zlokalizowanego w Ł., posiada udziały w spółce, co pozwala na przyjęcie, że w sprawie nie znajdzie zastosowanie przesłanka nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., tj. stwierdzenie majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z tego też względu za niezasadny należy uznać zarzut skargi, co do naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 5 i pkt 6 polegający na nieuchyleniu decyzji wydanej w I instancji, pomimo ustalenia nieskuteczności prowadzonego przeciwko skarżącej postępowania egzekucyjnego, obejmującego swoim przedmiotem niniejsze należności.

Za zasadne uznać również należy stanowisko organu, co do braku możliwości umorzenia wnioskowanych należności na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 2003r., czyli sytuacji gdy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, iż skarżąca nie wykazała okoliczności poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 2003r.). Nie wykazała także, że z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003r.). Wręcz przeciwnie w złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i rodzinnym, w rubryce dotyczącej sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy, skarżąca określiła swój stan zdrowia jako dobry. Nie przedstawiła również jakichkolwiek okoliczności, z których wynikałaby konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwiałoby jej uzyskiwanie dochodu pozwalającego opłacenie należności. Wręcz przeciwnie skarżąca jest aktywna zawodowo, a ponadto, jak oświadczyła w złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i rodzinnym, w aktualnym miejscu zatrudnienia ma możliwość awansu, co wiąże się ze wzrostem otrzymywanego wynagrodzenia. Za prawidłowe uznać również należy stanowisko organu, zgodnie z którym skarżąca nie wykazała, że opłacenie przedmiotowych należności pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, tj. za zaistniała w sprawie przesłanka umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003r. W ocenie Sądu uznać należy, iż łączna suma dochodów osiąganych przez gospodarstwo domowe skarżącej, wskazana przez skarżąca, wysokość miesięcznych kosztów utrzymania, bierność skarżącej w dochodzeniu obowiązku alimentacyjnego od ojca jej dziecka; zaproponowane przez stronę warunki spłaty należności głównej w 12 ratach w wysokości ponad 3 000 zł każda, jak również zadeklarowana gotowość spłaty tej należności z środków zgromadzonych w kapitale zapasowym spółki skarżącej, pod warunkiem uwzględnienia wniosku w zakresie umorzenia części należności, pozwalają przyjąć, że skarżąca dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na opłacenie tych zaległości, bez uszczerbku dla niezbędnych potrzeb życiowych swoich i jej rodziny. Pośrednio potwierdzają to dopuszczone na wniosek skarżącej dowody z załączonych do skargi dokumentów, których analiza prowadzi do wniosku, że skarżąca wbrew informacjom podanym do oświadczenia z dnia 18 marca 2016r. o stanie rodzinnym i majątkowym, posiada inne zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym i – pomimo podnoszenia zagrożenia jej egzystencji – spłaca sukcesywnie zobowiązania prywatnoprawne (wobec B). To czyni zasadnym stanowisko ZUS, co do możliwości skarżącej uregulowania zaległych należności wraz z dodatkowymi kosztami, wynikającymi z faktu braku terminowej wpłaty tych należności, bez uszczerbku na możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych strony oraz jej rodziny.

Za niezasadny w ocenie Sądu uznać należało zarzut skargi, co do naruszenia art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 1964r. Nr 9 poz. 59 ze zm.), zwanej k.r.i.o., poprzez, jak argumentuje pełnomocnik skarżącej, przyjęcie przez organ administracji, iż za odmową umorzenia zaległości przemawiał brak formalnego ustalenia obowiązku alimentacyjnego względem syna skarżącej oraz fakt, iż obowiązek ten ustanie z chwilą ukończenia przez syna wnioskodawczyni 18 lat, co umożliwi jej spłatę dochodzonych należności. Odnosząc się do powyższego zarzutu w pierwszej kolejności wskazać należy, iż przepis ten nie stanowił podstawy materialnoprawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia, a tym samym nie mogło dojść do jego naruszenia. Po drugie, wbrew twierdzeniu pełnomocnika skarżącej, zarówno z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i z uzasadnienia decyzji wydanej w pierwszej instancji nie wynika, iż brak formalnego ustalenia obowiązku alimentacyjnego ojca dziecka skarżącej, czy też wiek dziecka, które co wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, w lipcu 2016r. ukończyło 18 lat, nie stanowiły jednej z przesłanek odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej. Co więcej z uzasadnień tych nie wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych sformułował twierdzenia o treści wskazanej przez pełnomocnika skarżącej. Odniesienie się przez organ do wieku dziecka skarżącej, jak również stwierdzenie, iż okoliczność braku ustalenia formalnego obowiązku alimentacyjnego ojca dziecka, nie zwalnia go od obowiązku łożenia na utrzymanie syna miało jedynie na celu wykazanie, że w sprawie nie wystąpiły określone w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia z 2003r. przesłanki umorzenia należności, wskazane we wniosku strony z dnia 16 lutego 2016r.

Za nietrafny Sąd uznał także zarzut naruszenia art. 140 w zw. z art. 7, art. 7 § 1, art. 80 i art. 86 k.p.a. poprzez brak podstaw do stwierdzenia, że skarżąca jako jedyny właściciel spółki kapitałowej uzyskuje dochód z tytułu wypracowanych zysków spółki, jak i ustalenia woli dysponowania tym zyskiem, księgowanym w kapitale zapasowym spółki. To wynika wprost z zawartej w aktach sprawy notatki urzędowej z przeprowadzonej rozmowy z pełnomocnikiem skarżącej, który deklarował przeznaczenie tych środków na ratalną spłatę zaległości głównej, pod warunkiem uwzględnienia wniosku skarżącej, co do umorzenia pozostałych należności, tj. odsetek od zaległości, kosztów wystosowanych upomnień oraz naliczonych opłat dodatkowych.

W ocenie Sądu za prawidłowe również należy uznać rozważania organu co do ważenia interesu skarżącego i interesu społecznego. Słusznie podnosi ZUS, iż trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do umorzenia należności, bowiem skarżąca jako płatnik składek powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością w regulowaniu swoich zobowiązań publicznoprawnych. Dodać tu trzeba, iż obiektywnie oceniając okoliczności sprawy skarżąca ma możliwość pozyskania środków na spłatę spornego zadłużenia. Jest osobą młodą, aktywną zawodowo, posiadająca stałe zatrudnienie w prowadzonej przez siebie jednoosobowej spółce kapitałowej, która to spółka jak już wskazano generuje zyski. Podkreślenia także wymaga, że każdy wierzyciel ma prawo, a wierzyciel publicznoprawny wręcz obowiązek dochodzenia swoich wierzytelności. ZUS żadnym przepisem prawa nie został z tego obowiązku zwolniony, jak też nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością. Niewątpliwa uciążliwość i trudności w zapłacie narosłych należności są naturalną konsekwencją jej nieuregulowania w terminie. Z reguły bowiem zapłata jakichkolwiek zobowiązań rodzi pewne niedogodności dla zobowiązanego i ma wpływ na wysokość faktycznie pozostających do jego dyspozycji środków pieniężnych. Skarżąca jako profesjonalny podmiot gospodarczy powinna była liczyć się z koniecznością jej zapłaty, gdyż ciążył na niej taki obowiązek, jak też powinna wykazać się odpowiednią starannością i zapobiegliwością by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne. Każdy bowiem podmiot podejmujący, jakąkolwiek formę pracy zarobkowej, jest obowiązany ponosić ciężary publicznoprawne. Tym bardziej podmiot prowadzący działalność gospodarczą obowiązany jest bez wezwania (czy upomnienia organu) regulować należne składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusze. Stosownie bowiem do art. 46 ust. 1 u.s.u.s. na płatniku składek ciąży obowiązek rozliczenia oraz opłacenia składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach, zaś na mocy art. 23 ust. 1 u.s.u.s. od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika odsetki za zwłokę na zasadzie i w wysokości określonych w ustawie Ordynacja podatkowa, niezależnie od przyczyny powstania zadłużenia. Należności o umorzenie których wnioskuje skarżąca, co należy szczególnie podkreślić, są konsekwencją nieuregulowania składek w terminie przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, jak i jej negatywne skutki obciąża podmiot prowadzący tę działalność, zarówno w trakcie jej prowadzenia, jak i po jej zakończeniu, a umorzenie zaległości ma charakter wyjątkowy. To płatnik jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów czy ponoszenie strat. Koszty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej są wkalkulowane w tę działalność, gdyż jej prowadzenie zawsze generuje koszty, w tym z tytułu zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, wynikających z przepisów prawa. Działalność gospodarcza nie traci tego charakteru nawet gdy przynosi ona straty, nastawienie na zysk nie musi bowiem prowadzić do jego osiągnięcia. Natomiast utrata płynności finansowej, jak i nieosiąganie dochodu przez płatnika nie mieści się w katalogu przesłanek umorzenia. W konsekwencji, umorzenie należności ZUS-u w sytuacji braku reakcji skarżącej na problemy prowadzonej działalności gospodarczej (choćby jej zaprzestania w takim momencie aby nie doprowadzić do tak znacznego zadłużenia) oznaczałoby przerzucenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej i skutków podejmowania nietrafnych decyzji gospodarczych i osobistych na ogół społeczeństwa. To zaś stawiałoby skarżącą, jak i innych przedsiębiorców znajdujących się w podobnej sytuacji, w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do tych zobowiązanych podmiotów, którzy składki odprowadzają. W konsekwencji prowadzić musiałoby to do złamania zasady równości ponoszenia ciężarów publicznoprawnych i to bez zaistnienia ku temu podstaw do takiego różnicowania. Sąd administracyjny nie może uchylić decyzji uznaniowej na tej podstawie, iż dokonany przez organ wybór rozstrzygnięcia nie zasługuje na aprobatę w odczuciu skarżącej i podawanych przez nią argumentów. Organ nawet w przypadku stwierdzenia słusznego interesu strony przemawiającego za umorzeniem należności może w różny sposób rozstrzygnąć sprawę i każe z nich jest legalne, a wybór rozstrzygnięcia jest dokonywany w oparciu o kryterium słuszności i celowości. Umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek jest wyrazem ostatecznej rezygnacji z kwot, które powinny zasilić poszczególne fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Ubezpieczenia społeczne mają charakter solidarny (pokoleniowy), co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców, ze składek na zabezpieczenie społeczne są świadczenia opieki zdrowotnej dla uprawnionej, szerszej grupy społecznej, np. w postaci emerytur, rent, zasiłków chorobowych czy wypadkowych. Ze środków z tytułu składek zdrowotnych korzystają zasadniczo osoby starsze i schorowane, które nabyły uprawnienia do bezpłatnych świadczeń medycznych czy emerytury w efekcie uprzedniego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, choć ich ówczesna sytuacja finansowa – uwzględniając powszechnie znany fakt, iż polskie społeczeństwo jest ubogie również mogła być trudna; albo obecnie z uwagi na stan zdrowia muszą korzystać ze świadczeń medycznych czy renty. Z uwagi na charakter należności, jak i cele, na jakie są przeznaczane składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych umorzenie jest uznawane jako instytucja o wyjątkowym charakterze i wymaga wykazania przez wnioskodawcę istnienia przyczyn wyraźnie przemawiających za tak szczególnym jego potraktowaniem. Takich szczególnych niemożliwych do przezwyciężenia powodów skarżąca nie wskazała.

Mając na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.

d.j.