Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 195/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 184 w zw. z art. 197
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/12 oddalające wniosek J. B. o wyłączenie sędziów: Doroty Apostolidis, Dariusza Chacińskiego, Jolanty Dargas, Mirosława Gdesza, Iwony Owsińskiej-Gwiazdy, Agnieszki Jędrzejewskiej-Jaroszewicz, Marty Kołtun-Kulik, Dariusza Kurkiewicza, Iwony Kosińskiej, Elżbiety Lenart, Emilii Lewandowskiej, Marka Leszczyńskiego, Iwony Maciejuk, Agnieszki Miernik, Gabrieli Nowak, Dariusza Pirogowicza, Małgorzaty Bonieckiej-Płaczkowskiej, Elżbiety Sobielarskiej, Joanny Skiby, Tomasza Szmydta, Marii Tarnowskiej, Marka Wroczyńskiego i Przemysława Żmicha w sprawie ze skarg U. T., M. T., A. K. i L. W. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2397/11 postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1502/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek J. B. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie ze skarg U. T., M. T., A. K. i L. W. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 2397/11.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, iż uczestnik postępowania we wniosku z dnia 5 lutego 2013 r., ponowionym w piśmie z dnia 22 marca 2013 r. i sprecyzowanym w piśmie z dnia 15 kwietnia 2013 r. o wyłączenie sędziów podał, iż jego wniosek spowodowany jest okolicznością, że wymienieni Sędziowie dwukrotnie uczestniczyli w nieprawidłowym wyłanianiu składu do wyrokowania w przedmiotowej sprawie, próbując swym autorytetem zasłonić istniejące uchybienia przepisom proceduralnym. Wnioskujący podkreślił, że doszło do zaakceptowania przez wszystkich wyżej wymienionych sędziów wadliwego sposobu przeprowadzenia wyboru składu orzekającego. W ocenie J. B., owe wadliwości polegać miały na: udziale w przeprowadzeniu losowania Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zamiast Przewodniczącego tego Wydziału; udziale w przeprowadzeniu losowania Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I, który jest wyłączony w sprawie z mocy ustawy; nieumieszczeniu na liście sędziów, spośród których losowano skład orzekający, wszystkich sędziów Wydziału I; przeprowadzeniu jednej procedury losowania dla dwóch postępowań, zamiast dwóch oddzielnych procedur losowań; antydatowaniu dokumentów protokołów losowania; a także nieprzeprowadzeniu odrębnych losowań - sprawozdawcy i pozostałych członków składu orzekającego.

Sąd I instancji rozpoznając złożony wniosek wskazał, iż część sędziów wymienionych w piśmie J. B. z dnia 15 kwietnia 2013 r. podlega wyłączeniu na podstawie art. 18 p.p.s.a.

Z protokołów losowania znajdujących się na kartach nr 2 i nr 139 akt sprawy, a także z wykazu przekazanego przy piśmie Przewodniczącego Wydziału I z dnia 20 czerwca 2013 r. (karty 312-314 akt sprawy) wynika, że sędziowie Dariusz Chaciński, Dariusz Pirogowicz, Przemysław Żmich, Elżbieta Lenart, Agnieszka Miernik, Małgorzata Boniecka-Płaczkowska i Gabriela Nowak podlegają wyłączeniu w całym toku postępowania wszczętego skargami wniesionymi w piśmie z dnia 9 sierpnia 2012 r. skargami. Skoro wyłączenie tych sędziów nastąpiło z mocy ustawy, to orzeczenie przez Sąd o ich wyłączeniu na wniosek, jest niedopuszczalne.

Odnosząc się natomiast do żądania w pozostałym zakresie Sąd wskazał, iż w aktach sprawy znajdują się oświadczenia wszystkich pozostałych sędziów złożone w trybie art. 22 § 2 p.p.s.a., według których nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwości co do ich bezstronności w przedmiotowej sprawie. Wedle wyjaśnień wymienionych Sędziów w ich przypadku nie zachodzą zatem przesłanki wyłączenia ich w trybie art. 19 ppsa - tzw. względne przyczyny wyłączenia.

Sąd zaznaczył, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2011 r. sygn. akt I OZ 314/11. Lex nr 795303, postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r. sygn. akt I CZ 212/71, publ. OSNC 1972/3/55).

Tymczasem, argumentacja przedstawiona przez skarżącego w istocie nie odnosi się do przesłanek wyłączenia sędziego, a wyraża stanowisko strony co do nieprawidłowości w zakresie wyznaczenia składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy, które w przedmiotowej sprawie nastąpiło w drodze losowania. Udział Sędziów objętych rozpoznawanym wnioskiem w puli, z której losowano skład orzekający i sędziego sprawozdawcę, bynajmniej nie stanowi podstawy do przypuszczenia, że Sędziowie ci mogą być w przedmiotowej sprawie bezstronni. Uzasadnienie przedmiotowego wniosku - identyczne w stosunku do wszystkich objętych nim sędziów - w istocie sprowadza się do wyrażenia subiektywnego przekonania strony o naruszeniu norm proceduralnych, regulujących sposób wyznaczenia składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy, w przypadku, gdy istnieją przesłanki do dokonania tych czynności w drodze losowania. Tego rodzaju zarzuty nie mieszczą się w hipotezie normy prawnej zawartej w art. 19 ppsa, a uczestnik postępowania będzie mógł je ewentualnie powołać w środku odwoławczym od orzeczenia kończącego postępowaniem przed Sądem pierwszej instancji.

Sąd uznał, że skoro J. B. nie wskazał i nie uprawdopodobnił we wniosku z dnia 5 lutego 2013 r., ponowionym w piśmie z dnia 22 marca 2013 r. i sprecyzowanym w piśmie z dnia 15 kwietnia 2013 r., żadnych okoliczności mogących wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wymienionych Sędziów w przedmiotowej sprawie, a oświadczyli oni, że okoliczności takie w ich przypadku nie występują, to brak jest podstaw do uznania, że wniosek jest zasadny.

Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że uczestnik postępowania kwestionuje prawidłowość losowania składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy, m.in. ze względu na przeprowadzenie tej czynności przez wyłączoną z mocy ustawy Sędzię Gabrielę Nowak. Odnosząc się do tej kwestii Sąd wskazał na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 23 października 2006 r. sygn. akt SK 42/04 (OTK-A 2006/9/125, Dz.U.2006/198/1463), w którym Trybunał uznał, że zapewnienie wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny i bezstronny sąd "(...) nie wymaga, aby wyłączenie dotyczyło nie tylko wydania zaskarżonego orzeczenia, ale poszczególnych czynności procesowych [...]". Zdaniem Trybunału, "[...] wymóg taki, zapewne realizujący prawo do sądu niezależnego i bezstronnego w sposób wzorcowy, mógłby niekiedy przyczynić się w praktyce sądowego stosowania prawa do znacznego wydłużenia, a czasem (w wypadku mniejszych sądów) do zablokowania rozstrzygania spraw [...]". Choć powyższy pogląd wyrażony został w kontekście przepisów regulujących postępowanie cywilne, to w ocenie Sądu zachowuje on aktualność także w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w szczególności zaś w okolicznościach przedmiotowej sprawy.

Mając z kolei na uwadze, że w ocenie J. B. wyłączeniu ex lege podlegają inni jeszcze sędziowie niż Dariusz Chaciński, Dariusz Pirogowicz, Przemysław Żmich, Elżbieta Lenart, Agnieszka Miernik, Małgorzata Boniecka-Płaczkowska i Gabriela Nowak, Sąd wskazał, że zgodnie z art. 183 § 1 i § 2 pkt 4 ppsa, w przypadku skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność ta podlegać będzie ocenie Sądu drugiej instancji, niezależnie od tego, czy postawiona zostanie jako zarzut skargi kasacyjnej.

Odnosząc się zaś do wniosku J. B. w zakresie, w jakim dotyczy on Sędziów Marka Leszczyńskiego i Elżbiety Sobielarskiej, Sąd stwierdził, że Sędziowie ci nie orzekają obecnie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie, zatem nie mogą orzekać m.in. w przedmiotowej sprawie.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył uczestnik postępowania J. B., wnosząc o jego uchylenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie

Instytucja wyłączenia sędziego, ma zastosowanie w przypadku, gdy uregulowane w ustawie okoliczności lub uzasadniona wątpliwość strony stwarzają podstawy do przyjęcia, że mógłby on nie orzekać w danej sprawie sposób bezstronny. Chodzi przy tym o wątpliwości uzasadnione, występujące w stosunku do obiektywnych okoliczności występujących faktycznie, nie zaś będące wynikiem subiektywnego przekonania składającego wniosek o wyłączenie sędziego. Zgłaszając wniosek o wyłączenie sędziego należy zatem wskazać na motywy ewentualnego stronniczego działania sędziego. Nie jest wystarczająca sama utrata wiary w bezstronność sędziego wynikająca z jednostronnych odczuć wnioskującego, konieczne jest wskazanie obiektywnych, poważnych powodów wnoszenia żądania. Dodatkowo należy zauważyć, że rozpatrzenie wniosku o wyłączenie sędziego lub sędziów powinno odbywać się każdorazowo w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy. Niedopuszczalne jest bowiem formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności jednostkowej sprawy. Przesłanki będące podstawą wyłączenia sędziego powinny pozostawać w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny sądu w taki sposób, że prawdopodobne jest, iż w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 94). W literaturze podkreśla się, że bezstronność sędziego jest ściśle związana z obiektywizmem w rozstrzyganiu danej sprawy, a więc wolnego od emocji stosunku do sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia bądź też emocjonalnego stosunku do strony wynikającego m.in. z więzi rodzinnej, przyjaźni lub koleżeństwa (por. Z. Tabor, T. Pietrzykowski, Bezstronność jako pojęcie prawne [w:] Prawo a wartość, s. 273).

Nie jest również uzasadnioną wątpliwością co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo, gdyż merytoryczne kwestionowanie rozstrzygnięć sądu może odbywać się za pomocą przysługujących stronie środków odwoławczych (por. postanowienie NSA z 6 sierpnia 2009 r., II OZ 648/09). W szczególności wniosku o wyłączenie sędziego nie uzasadnia prowadzenie przez niego sprawy z naruszeniem przepisów postępowania czy też wadliwe prowadzenie innej sprawy.

Wskazać należy, iż w uzasadnieniu wyroku z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04 Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż celem wyłączenia sędziego jest wyeliminowanie "wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy", nie chodzi przy tym o wątpliwości istniejące subiektywnie, gdyż prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (por. postanowienie NSA z 14 czerwca 2012 r., I OZ 420/12). Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. ma ponadto zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08). W konsekwencji, nie może służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z 8 maja 2009 r., II FZ 128/09).

Tymczasem argumentacja przedstawiona w rozpoznawanej sprawie przez uczestnika postępowania w istocie nie odnosi się do przesłanek wyłączenia sędziego, a wyraża stanowisko strony co do nieprawidłowości w zakresie wyznaczenia składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy, które w przedmiotowej sprawie nastąpiło w drodze losowania. Uzasadnienie przedmiotowego wniosku w istocie sprowadza się do wyrażenia subiektywnego przekonania strony o naruszeniu norm proceduralnych, regulujących sposób wyznaczenia składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy, w przypadku, gdy istnieją przesłanki do dokonania tych czynności w drodze losowania. Tego rodzaju zarzuty nie mieszczą się w hipotezie normy prawnej zawartej w art. 19 powołanej ustawy, a uczestnik postępowania będzie mógł je ewentualnie powołać w środku odwoławczym od orzeczenia kończącego postępowaniem przed sądem pierwszej instancji. Ponadto, wyłączenie sędziego ma miejsce ze względu na wątpliwości co do jego bezstronnego orzekania w sprawie i tylko ta okoliczność stanowi przesłankę wyłączenia. Nie jest nią natomiast sposób wyboru składu orzekającego w drodze losowania (nawet przeprowadzony wadliwie), gdyż nie jest on działalnością orzeczniczą sędziego. Zarzut dotyczący naruszenia procedury wyboru składu orzekającego będzie mógł być rozważany, jak już wspomniano, ewentualnie na etapie rozpoznawania środka odwoławczego od orzeczenia kończącego postępowanie w pierwszej instancji. Należy zatem wskazać, że wszystkie zarzuty odnoszące się do wadliwości przeprowadzenia procedury ustalenia składu orzekającego w sprawie, ze względu na to, że nie mają związku z określoną ustawową przesłanką wyłączenia sędziego i nie mogą być oceniane w tym postępowaniu wpadkowym, nie zasługiwały na uwzględnienie. Uczestnik nie podał natomiast jakichkolwiek innych przyczyn mogących świadczyć o bezstronności sędziów w sprawie, zwłaszcza nie wskazał na ich stronnicze działania czy możliwe ich przyczyny. Dlatego też, wniosek o wyłączenie, jako nie poparty żadnymi rzeczywistymi powodami wyłączenia, nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając z kolei na uwadze, że w ocenie uczestnika wyłączeniu ex lege podlegają inni jeszcze sędziowie niż to wskazał Sąd I instancji, należy podzielić stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że zgodnie z art. 183 § 1 i § 2 pkt 4 p.p.s.a., w przypadku skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność tego rodzaju podlega ocenie Sądu II instancji, niezależnie od tego, czy postawiona zostanie jako zarzut skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.