Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 427/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 52 ust. 1, art. 41 lit. b.
journal: Dz.U. 2013 poz 1403
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 97 par. 1, 3; art. 100 par. 1, art. 70 par. 8.
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 maja 2015 r. sprawy ze skarg T.K. na decyzje Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, - z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1. uchyla zaskarżone decyzje i poprzedzające je decyzje Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] o nr [...] oraz nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu.


UZASADNIENIE

W dniu 7 stycznia 2015 r. T K, dalej "strona", złożyła do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, dalej "KRUS", wniosek o umorzenie odsetek ze składek emerytalno-rentowych od 2002 r. do 31 maja 2014 r. za zmarłego [...] J K oraz o rozłożenie na raty długu po [...] zł miesięcznie. Strona uzasadniła wniosek trudną sytuacją osobistą i finansową, w jakiej się znajduje.

Prezes KRUS wydał w dniu 2 lutego 2015 r. decyzję, w której odmówił stronie umorzenia odsetek od należności głównej za okres od 1.07.2003 r. do 30.06.2013 r. w kwocie [...] zł, w tym:

-odsetki na fundusz wypadkowo, chorobowo, macierzyński za okres od 1.07.2002 r. do 31.12.2012 r. w kwocie [...] zł;

-odsetki na funduszu emerytalno-rentowym za okres od 1.07.2002 r. do 30.06.2013 r. w kwocie [...] zł, w tym odsetki w kwocie [...] zł za okres 1.07.2004 r. do 30.06.2013 r. objęte przepisami o pomocy de minimis na podstawie warunków określonych w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1408/13 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie zastosowania art. 107 i art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. Urz. UE L 352).

Prezes KRUS wydał w dniu 2 lutego 2015 r. decyzję, w której rozłożył stronie należność na 100 rat zgodnie z załącznikiem. Z załącznika wynikało, że pierwsza rata miała mieć wysokość [...] zł, zaś pozostałe po [...] zł płatne na koniec każdego miesiąca.

Strona złożyła do organu wniosek o ponowne rozpoznanie obu spraw, uzasadniając go swoją bardzo trudną sytuacją osobistą i materialną. Wniosła o umorzenie jej odsetek od składek rentowych po zmarłym mężu oraz o zmniejszenie rat do kwoty [...] zł miesięcznie.

Prezes KRUS wydał w dniu 26 lutego 2015 r. decyzje, w których utrzymał swoje decyzje wydane w dniu 2 lutego 2015 r.

Strona złożyła skargę na ww. decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Strona podała, że złożyła wniosek do organu, lecz jej prośba została oddalona.

W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa KRUS wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd wskazał, co następuje:

Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm.), dalej "p.p.s.a", sąd administracyjny bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga strony zasługuje na uwzględnienie, choć nie z powodów w niej podniesionych.

Na wstępie podkreślić należy, iż z mocy art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm.), dalej "u.s.r.", co do zasady, w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.), dalej "s.u.s.". Stosownie do art. 123 s.u.s., w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ta stanowi inaczej. Wynika stąd, że organy rentowe, w sytuacji braku stosownych regulacji w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników i w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, stosują przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej "Kpa".

W świetle art. 28 Kpa, stroną postępowania administracyjnego, a zatem i postępowania o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, jak i w sprawie o rozłożenie zaległości na raty, jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Oznacza to, że strona, składając przedmiotowy wniosek winna legitymować się interesem prawnym jako strona postępowania administracyjnego toczonego przed organem rentowym. W niniejszej sprawie przedmiotem postępowań były kwestie, wynikające z zadłużenia wobec organu rentowego zmarłego w dniu 11 maja 2014 r. [...] skarżącej. Zasady odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania spadkodawcy z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, z mocy art. 52 ust. 1 pkt 1 u.s.r., regulują przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), dalej "o.p.". Stosownie do art. 97 § 1 o.p., spadkobiercy podatnika przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. O zakresie tej odpowiedzialności orzeka organ rentowy w decyzji, określającej zobowiązanie konkretnego spadkobiercy. Zgodnie z art. 100 § 1 o.p., organy podatkowe właściwe ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy orzekają w odrębnych decyzjach o zakresie odpowiedzialności poszczególnych spadkobierców. Przyjmuje się, że decyzja ta w zakresie odpowiedzialności spadkobierców może być wydana bez względu na to, czy spadkobiercy uzyskali sądowe stwierdzenie nabycia spadku, czy też nie. W aktach sprawy brak jest decyzji o odpowiedzialności spadkobierców J K za jego zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie, organy nie wykazały też, z jakich innych okoliczności interes prawny skarżącej wywodzą. Rozstrzygnięcie wniosku skarżącej przed wydaniem decyzji o odpowiedzialności spadkobierców było przedwczesne.

W podstawie prawnej wydanych decyzji powołano art. 41a ust. 1 u.s.r., który stanowi, że organ rentowy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może w całości lub w części umorzyć należności z tytułu składek. Oznacza to, że organ przy rozpatrywaniu takiej sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanek z przepisu art. 41a ust. 1 u.s.r., może on zatem uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia, gdy wykaże ich brak. Rozstrzygnięcie takie nie może mieć jednak charakteru dowolnego. W świetle powyższych rozważań musi być ono bowiem wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 Kpa) w oparciu o wszechstronnie zebrany oraz rozpatrzony w sposób wyczerpujący materiał dowodowy (art. 77 § 1 Kpa) i wydania decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 1 Kpa. Należy podnieść, że w przypadku decyzji uznaniowych uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia. Szczególnie rozstrzygnięcie negatywne dotyczące umorzenia należności powinno być przekonywująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Sytuacja materialna rolnika i wynikająca z niej niemożność opłacania składek może, w ocenie sądu uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego w rozumieniu art. 41a ust. 1 u.s.r. Z uzasadnienia zaskarżonych decyzji wynika, że organy rentowe nie przeprowadziły szczegółowej analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącej. Organ rentowy instancji zauważył trudną sytuację materialną strony, potwierdzoną podczas wizytacji w jej gospodarstwie rolnym, nie wyjaśniając jednak szczegółowo na podstawie jakich dowodów dokonuje takiej oceny. Decyzja z dnia 2 lutego 2015 r. w sprawie rozłożenia zaległości na raty powinna być pełna, tj. oprócz wskazania ilości rat winna podawać ich wysokość oraz terminy płatności, które mogą być wskazane w sposób opisowy np. płatne na koniec miesiąca. Niedopuszczalna jest sytuacja, żeby rozstrzygnięcie organu znajdowało się w załączniku do decyzji, którego wydania nie przewidują przepisy Kpa. Powyższe narusza art. 107 § 1 Kpa. Tym samym nieprawidłowe było utrzymanie ww. decyzji, przez organ rentowy decyzją z dnia 26 lutego 2015 r. Odnośnie decyzji o odmowie umorzenia odsetek od zaległość, wskazać należy, że decyzja z dnia 26 lutego 2015r. jest w istocie dosłownym powtórzeniem treści decyzji z dnia 2 lutego 2015 r. Należy podnieść, że z zasady dwuinstancyjności postępowania określonej w art. 15 Kpa wynika, że organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy ma obowiązek rozstrzygnąć ją co do meritum, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie z zachowaniem wyznaczonych prawem reguł. Działanie organu drugiej instancji nie jest bowiem działaniem kontrolnym, ale merytorycznym. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż organy nie dokonały we wskazanym zakresie prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, ustalenie dochodów i wydatków koniecznych dla utrzymania wnioskującego o udzielenie ulgi oraz osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, dokonanie analizy sytuacji materialnej, daje organowi możliwość oceny czy sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności. Takie ustalenia nie zostały dokonane i nie zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 107 § 1 i § 3 Kpa uzasadnienie faktyczne decyzji winno wskazywać fakty które organ uznał za udowodnione, dowody którym dał wiarę oraz dowody którym odmówił wiarygodności. Organ powinien w uzasadnieniu szczegółowo wskazać przyczyny dla których zastosował instytucję umorzenia w przyjętym zakresie. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi, gdy organ działa w granicach uznania administracyjnego.

Następną kwestią, którą pragnie zauważyć Sąd, jest kwestia przedawnienia. Wniosek skarżącej dotyczy umorzenia odsetek za okres od 2002 r. do 31 maja 2014r. Biorąc pod uwagę odległy początkowy okres zalegania ze składkami organ winien z urzędu dokonać ustaleń pod kątem ewentualnego przedawnienia prawa do egzekwowania należności z tytułu nieuiszczonych składek i przedstawić je w uzasadnieniu decyzji. Zgodnie bowiem z art. 41b u.s.r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przed wejściem w życie tego przepisu w dacie 2 maja 2004r. do przedawnienia składek na ubezpieczenie -przez art. 52 ust. u.s.r.- miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993r. nr 108 poz. 486 ze zm.), a następnie przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, przewidujące 5 letni okres przedawnienia, z wyjątkiem przerwania biegu terminu przedawnienia wskutek pierwszej czynności egzekucyjnej i oprócz zobowiązań zabezpieczonych hipoteką. Stąd w sytuacji, gdy przedmiotem wniosku o umorzenie są należności za okres, w którym obowiązywały różne terminy przedawnienia, okoliczność, czy należności objęte wnioskiem nie uległy przedawnieniu, stanowi element stanu faktycznego i winna znaleźć się w uzasadnieniu decyzji z wyjaśnieniem podstawy prawnej. Z uwagi na fakt, że część przedmiotowych zaległości została zabezpieczona hipoteką, zdaniem Sądu, organ rentowy winien rozważyć również kwestię wynikającą z wyroku z dnia 8 października 2013 r., o sygn. akt SK 40/12. W pkt 2 wyroku Trybunał stwierdził, że art. 70 § 6 ustawy Ordynacja podatkowa, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu Trybunał zwrócił uwagę, że zakwestionowana norma prawna została powtórzona w obecnie obowiązującym art. 70 § 8 ustawy Ordynacja podatkowa. Przepis ten nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania, lecz w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku. Z punktu widzenia Konstytucji, podczas kontroli podatkowej nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji niniejszego wyroku pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 o.p. Sąd wskazuje, że norma zawarta zarówno w art. 70 § 6 o.p., który był przedmiotem rozważań Trybunału, jak norma zawarta w art. 70 § 8 o.p. jest identyczna z normą zawartą w art. 41b ust. 2 o.p.

Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że organ rentowy naruszył przepisy postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 i art. 107 Kpa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozstrzygając sprawę, organ rentowy uwzględni powyższe uwagi, dokona ustaleń w zakresie interesu prawnego strony do złożenia przedmiotowego wniosku i w zakresie ewentualnego przedawnienia należności objętych wnioskiem, a następnie ocenią zasadność wniosku skarżącej, wydając stosowne rozstrzygnięcie.

Odnośnie wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, Sąd nie mógł go uwzględnić, gdyż na podstawie art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, skarżąca zaś była zgodnie z art. 239 pkt 1 lit.e p.p.s.a. zwolniona uiszczenia kosztów sądowych. Wskazać należy, że przepisy p.p.s.a. umożliwiają jedynie zasądzenie kosztów na rzecz skarżącego przypadku uwzględnienia jego skargi (art. 200, art. 201, art. 202).

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit.c, art. 135 oraz art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.