Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 702/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 1 a, art. 21 ust. 2 pkt 4 c
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędziowie : Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Protokolant : Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 lutego 2011 r. ze skargi Cz. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 25 ust.2 pkt 1 lit. a, w związku z art. 21 ust.2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371) po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek Cz. S. utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...], nr [...], o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.

W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podniesiono, że decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu pozbawił stronę uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBoWiD z tytułu służby w odrodzonym WP od 26 kwietnia 1945 r. do 9 maja 1945 r. oraz walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od 9 maja 1946 r. do 15 grudnia 1946 r. podczas służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

W ustawowym terminie zainteresowany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej pozbawienia uprawnień kombatanckich. W piśmie uzupełniającym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdził, że organ nie wykazał, iż brał udział w wykonywaniu działań śledczych i operacyjnych. Do KBW nie został dobrowolnie, ale przymusowo przydzielony. Zarzucił, że aby pozbawić daną osobę uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 "c" ustawy o kombatantach należy wykazać, że wykonywała ona zarówno zadania śledcze, jak i operacyjne. Zatem wskazane przesłanki powinny być spełnione łącznie.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego - Kierownik Urzędu uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stwierdzono, że przepisy Ustawy o kombatantach... przewidują sytuacje, w których Kierownik Urzędu zobowiązany jest do pozbawienia uprawnień kombatanckich osoby, w stosunku, do której wszczęto postępowanie weryfikacyjne. Jedną z takich sytuacji przewiduje art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c) ustawy o kombatantach... w myśl, którego pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, która w latach 1944-1956: była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie zaś z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c tej ustawy odczytywanym samodzielnie osoba, której dotyczy powyższy przepis nie może uzyskać (zachować) uprawnień kombatanckich z żadnego tytułu.

Kierownik Urzędu wskazał, że Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był specjalną formacją wojskową powołaną w 1945 roku do walki z podziemiem niepodległościowym oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi, a także do zapewnienia porządku publicznego; do 1954 roku podlegał Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 maja 1991r. (sygn. akt II UZP 7/91; OSNC APU 1992/10/174) stwierdził, że Korpus Bezpieczeństwa Publicznego wchodził w skład aparatu bezpieczeństwa publicznego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 1999r. (sygn. akt V SA 1663/98; Lex nr 49270) wskazał, że służba w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej i wykonywanie podczas i w związku z tą działalnością zadań operacyjnych związanych bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej stanowi podstawę do wydania decyzji pozbawiającej uprawnień kombatanckich, niezależnie z jakiego tytułu uprawnienia te zostały przyznane. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2000r. (sygn. akt V SA 423/00; Palestra 2001/7-8/205) wskazał: Z punktu widzenia wymagań stwarzanych przez ustawę z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) fakt udziału w walkach z podziemiem poakowskim (nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej) powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Nie ma też znaczenia dla utraty uprawnień kombatanckich fakt, iż oddział, w którym służył skarżący, niezależnie od zwalczania poakowskiego podziemia, walczył także z bandami o kryminalnym charakterze lub z oddziałami UPA.

Analiza akt sprawy jednoznacznie wskazuje, iż zainteresowany wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Nie budzi wątpliwości fakt udziału strony w walkach zbrojnych w ramach pełnienia służby w KBW. Z tego m.in. tytułu zainteresowany uzyskał uprawnienia kombatanckie przyznane orzeczeniem b. ZBoWiD. Z zaświadczenia WKU z 10 października 1979 r. wynika, iż Cz. S. pełnił służbę w Ludowym Wojsku Polskim, w tym w jednostkach wojskowych, które prowadziły walki z reakcyjnym podziemiem od 9 maja 1946 r. do 15 grudnia 1946 r. W celu dokładnego ustalenia z jakimi formacjami zbrojnego podziemia walczyły jednostki KBW, w których służył zainteresowany w okresie pełnienia służby wojskowej, organ orzekający pismem z dnia 17 grudnia 2009 r. zwrócił się o dodatkowe informacje do Instytutu Pamięci Narodowej, który w odpowiedzi z dnia 8 marca 2010 r. wskazał, iż Brygada Wojsk Wewnętrznych w W. i 8 Pułk KBW mp. Ł., w okresie pełnienia w nich służby zainteresowanego (tj. w latach 1945-1946) brały udział w walkach zbrojnych z wieloma organizacjami niepodległościowego podziemia (Narodowe Siły Zbrojne. Armia Krajowa, Konspiracyjne Wojsko Polskie).

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 lutego 2005r. (sygn. akt OSK 1126/04; Lex nr 165721) sformułował tezę: Zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art- 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego należy interpretować rozdzielnie. Oznacza to, że wykazanie osobie zainteresowanej wykonywania tylko zadań operacyjnych (lub tylko zadań śledczych) upoważnia organ do zastosowania przywołanego przepisu i wydania rozstrzygnięcia o pozbawieniu (odmowie przyznania, odmowie przywrócenia) uprawnień kombatanckich. Ten tok rozumowania został wyrażony nie tylko w przywołanym wyroku zawierającym niezwykle obszerne uzasadnienie zawierające przegląd poglądów prezentowanych w doktrynie i judykaturze w aspekcie wykładni analizowanego przepisu, lecz również w wielu innych orzeczeniach.

Zamieszczony w omawianym przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach... spójnik "i" w zwrocie "zadania śledcze i operacyjne" nie ma funkcji koniunkcyjnej lecz ma znaczenie enumeratywne, to znaczy wyliczające. Tym samym trzeba uznać, iż można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze, jak też wykonywała tylko zadania śledcze lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowym sama współpraca z organami represji (niezależnie od stosunku prawnego leżącego u podstaw pracy lub współpracy) nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie i to bez względu na to, o jakie stanowiska i charakter zatrudnienia w tych organach chodzi (wyrok TK z dnia 15 lutego 1994r.; sygn. akt K 15/93; OTK ZU 1994/1/4). W aktualnie obowiązującym stanie prawnym zaistnienie podstaw do zastosowania art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach... stanowi barierę do zachowania (uzyskania) uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek innego tytułu. Osoby, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy nie mogą skorzystać z dobrodziejstwa przewidzianego przez art. art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach.... Zaistnienie negatywnej przesłanki prowadzącej do pozbawienia uprawnień kombatanckich w myśl art. 21 ust. 2 Ustany o kombatantach... wyłącza zastosowanie przesłanki pozytywnej przyznania uprawnień z tytułów wskazanych w ustawie, nawet jeżeliby fakty i okoliczności uzasadniające nabycie uprawnień zostały udokumentowane. Osoba pozbawiona uprawnień kombatanckich z uwagi na wykonywanie zadań związanych ze zwalczaniem podziemia niepodległościowego w strukturach aparatu bezpieczeństwa nie może otrzymać uprawnień z żadnego innego tytułu.

Kierownik Urzędu dostrzegł, iż w aktach sprawy znajduje się Protokół z przeglądu akt weryfikacyjnych z 15 grudnia 1995 r. Analiza treści protokołu każe uznać, że wymieniony Protokół... nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu przepisów postępowania administracyjnego. W omawianym dokumencie nie wskazano podstawy prawnej wydania rozstrzygnięcia. Wymieniony Protokół... może być co najwyżej rozpatrywany w kategoriach dokumentu utrwalającego określoną czynność przeprowadzoną w toku postępowania.

Zaświadczenie o uprawnieniach kombatanckich wydane przez Urząd do Spraw Kombatantów wydane na podstawie Protokołu z przeglądu akt weryfikacyjnych obrazowało jedynie stan akt sprawy, utrwalało określoną czynność przeprowadzoną w toku postępowania. Powyższy pogląd podzielił m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 17 stycznia 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 674/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 19 czerwca 2009 r. sygn. akt IV SA/G1 994/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 6 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Gd 159/09 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 13 czerwca 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 349/08. Stwierdzić więc należy, iż w stosunku do strony nie było prowadzone postępowanie weryfikacyjne zakończone decyzją Kierownika Urzędu przyznającą uprawnienia kombatanckie.

Organ umożliwił stronie zapoznanie się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz wypowiedzenie się do zebranych dowodów.

W skardze na powyższą decyzję do sądu administracyjnego Cz. S. wniósł o jej uchylenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Zarzucił ponadto, że zaskarżona decyzja narusza zasadę państwa prawa i godzi w zasadę praw nabytych.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Sprawa Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Pozbawienie Cz. S. uprawnień kombatanckich nastąpiło na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

W myśl powyższego unormowania pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały je na podstawie dotychczasowych przepisów, a które w latach 1944-1956 były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami urzędów bezpieczeństwa publicznego poza strukturami urzędów bezpieczeństwa, Służby bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z powołanymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji orzeczeniami sądowymi, a także orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994r. sygn. I 15//93 (OTK 1994/1/4) pojęcie "aparatu bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w Resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w którym skarżący pełnił służbę odpowiada kryteriom jednostki aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami urzędów bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej.

Z kolei w świetle utrwalonego (po początkowym okresie wahań) orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, także przytoczonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zwrot "zadania śledcze i operacyjne" zawarty w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c omawianej ustawy należy interpretować rozdzielnie.

Dodatkowo wypada przywołać z nowszego orzecznictwa wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1126/04 (LEX nr 165721), w uzasadnieniu którego wyjaśniono, że spójnik "i" w zwrocie "zadania śledcze i operacyjne" nie ma funkcji koniunkcyjnej, lecz ma znaczenie enumeratywne, to znaczy wyliczające. Tym samym trzeba uznać, że można pozbawić uprawnień kombatanckich osobę spoza struktur Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, która wykonywała podczas i w związku z tą służbą zarówno zadania operacyjne i śledcze jak też wykonywała tylko zdania śledcze lub jedynie zadania operacyjne zwalczając organizacje niepodległościowe lub osoby działające na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Identyczne stanowisko przyjęto w wyrokach NSA: z dnia 13 maja 2009r., II OSK 1083/08, Lex nr 574320, z dnia 1 września 2010r., II OSK 1832/09 (CBOSA).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni aprobuje powyższy kierunek orzecznictwa.

Według prawidłowych ustaleń faktycznych poczynionych przez organ kombatancki Cz. S. służbę wojskową pełnił w Brygadzie Wojsk Wewnętrznych w W. oraz 8 Pułku KBW w okresie od 9 maja 1945r. do 15 grudnia 1946r. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 8 marca 2010r. wynika, że powyższe jednostki w latach 1945-1946 brały udział w walkach zbrojnych z organizacjami niepodległościowego podziemia zbrojnego: Armią Krajową, Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Konspiracyjnym Wojskiem Polskim oraz innymi ugrupowaniami działającymi na rzecz wolności i suwerenności Rzeczypospolitej Polski.

Wprawdzie z powołanego pisma Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że w zasobie IPN w W. nie odnaleziono akt osobowych skarżącego potwierdzających jego osobisty udział w walkach w czasie służby w KBW, jednak należy zwrócić uwagę na dwie okoliczności. Po pierwsze, skarżący w żadnym momencie temu udziałowi nie przeczył, a bezskutecznie starał się jedynie wykazać, że – wbrew jednobrzmiącemu orzecznictwu – pozbawienie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 "c" ustawy jest dopuszczalne tylko pod warunkiem łącznego (koniunkcyjnego) wykonywania zadań śledczych i operacjach. Po drugie, dokumentacja historyczna wykorzystana przez organ administracyjny potwierdza, że skarżący uczestniczył w operacjach wojskowych KBW związanych z "walką zbrojną o utrwalenie władzy ludowej" od 9 maja 1946r. do 15 grudnia 1946r. Z uwagi na charakter Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego jako specjalnej formacji wojskowej powołanej w 1945r. m.in. do walki z podziemiem niepodległościowym, podległej Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego, udział skarżącego w "walce Zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" był związany z działaniami operacyjnymi m.in. przeciwko jednostkom podziemia niepodległościowego, wymienionym w piśmie IPN z dnia 8 marca 2010r. Należy przy tym podkreślić, że w wyroku WSA w Lublinie z dnia 8 maja 2009r. II SA/Lu 59/09, Lex nr 558700, zaaprobowano stanowisko organu kombatanckiego, że w świetle dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 23 października 1975r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186 ze zm.) osoba ubiegająca się o uprawnienia z tytułu utrwalania władzy ludowej" musiała udowodnić swój osobisty udział w walkach, a sam fakt pełnienia służby w KBW nie mógł stanowić podstawy do uzyskania uprawnień w b. ZBoWiD.

Sąd to stanowisko akceptuje.

Biorąc pod uwagę całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rację należy zatem przyznać organowi, który stwierdził, iż skarżący podczas pełnienia służby wojskowej w KBW wykonywał zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych.

Podkreślić także należy, iż w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że z punktu widzenia wymagań ustawy o kombatantach, sam fakt udziału, w ramach służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego, w walkach z niepodległościowym podziemiem - nawet nie w pełni dobrowolny i mający miejsce w ramach służby wojskowej - powoduje utratę uprawnień kombatanckich uzyskanych z tytułu utrwalania władzy ludowej. Tym samym wykazanie osobie zainteresowanej wykonywania tylko zadań operacyjnych upoważniało organ do wydania rozstrzygnięcia o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.

Sąd nie znalazł także podstaw do zakwestionowania charakteru protokołu weryfikacyjnego z dnia 15 grudnia 1995 r.

Z tych względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.