Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 711/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1a pkt 2 ,pkt 12,art. 54 § 1, art. 67 § 1 ,art. 80 § 1,art. 15 § 1 ,art. 33 § 1 pkt 8
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 06 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi "A" Spółka Jawna na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] maja 2017 r. Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "S. " L. N., R. N. Spółka jawna z siedzibą w S. wniosło skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] kwietnia 2017 r. nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z [...] stycznia 2017 r. nr [...], wydane w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle stanu faktycznego sprawy, w której Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego P., działając jako organ egzekucyjny, prowadził wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne na podstawie wydanego przez siebie tytułu wykonawczego z [...] października 2016 r. nr [...], obejmującego zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za lipiec 2016 r. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny pismem z dnia [...] października 2016 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego skarżącej w [...] w W.. Zawiadomienie o zajęciu oraz odpis tytułu wykonawczego zostały doręczone skarżącej w dniu [...] listopada 2016 r. Odpowiadając na powyższe zajęcie Bank poinformował organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej m.in. do rachunku bankowego dłużnika oraz o zabezpieczeniu na ww. rachunku środków podlegających egzekucji do czasu otrzymania postanowienia o rozstrzygnięciu zbiegu. Nadto poinformował, że rachunki bieżące dłużnika wykazywały na dzień wpływu zawiadomienia saldo niewystarczające na realizację wszystkich zajęć i pozostają zablokowane.

W dniu [...] listopada 2016 r. spółka wniosła skargę na opisaną wyżej czynność egzekucyjną, wnosząc o jej uchylenie. Uzasadniając skargę zarzuciła, że organ egzekucyjny nie zbadał dopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), w związku z czym nie może być podstawą wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Podniosła, że w jej ocenie tytuł wykonawczy nie został sporządzony zgodnie z ustalonym wzorem, gdyż został wystawiony na urzędowym formularzu TW-1, a od dnia 6 września 2016 r. obowiązują formularze TW-1(2) zgodnie z załącznikiem nr 1 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1305; dalej: "rozporządzenie MF"). Ponadto wskazała, że zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny powinien stosować środki egzekucyjne najmniej uciążliwe dla zobowiązanego i zasadę tę organ egzekucyjny naruszył, gdyż zajął wierzytelność z jej rachunku bankowego. Spółka stwierdziła, że środek ten jest nazbyt uciążliwy, gdyż uniemożliwia jej prowadzenie działalności gospodarczej, zaś niemożność dysponowania rachunkami bankowymi spowoduje utratę kontrahentów i w konsekwencji doprowadzi do zaprzestania prowadzenia przez nią działalności gospodarczej.

Postanowieniem z [...] stycznia 2017 r. organ egzekucyjny stwierdził, że podnoszone przez skarżącą, w ramach skargi na czynność egzekucyjną, okoliczności nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego oraz niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a stanowi podstawę wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, wynikającego z art. 33 § 1 pkt 6, 8 i 10 u.p.e.a. Z powyższego środka zaskarżenia zobowiązany skorzystał, zgłaszając pismem z [...] listopada 2016 r. zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie opisanego wyżej tytułu wykonawczego, które stanowiły przedmiot rozpoznania w odrębnym postępowaniu w trybie przewidzianym dla zarzutów. Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącej, dotyczącego wystawienia tytułu wykonawczego na niepoprawnym formularzu, organ egzekucyjny wskazał, że w myśl § 2 rozporządzenia MF, zgodnie z którym obowiązują nowe formularze TW-1(2), wzory tytułów wykonawczych stanowiących załączniki do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2014 r., poz. 650) mogą być stosowane przez okres 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, co oznacza możliwość ich stosowania do 6 września 2017 r.

W zażaleniu na ww. rozstrzygnięcie skarżąca zarzuciła mu naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 7 § 2 u.p.e.a. przez zastosowanie nazbyt uciążliwych środków egzekucyjnych, a także naruszenie właściwości rzeczowej, gdyż zgodnie z art. 54 § 5 u.p.e.a. postanowienie w sprawie skargi wydaje organ nadzoru. W uzasadnieniu spółka powieliła argumenty dotyczące zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że podstawę wydania zaskarżonego postanowienia stanowi przepis art. 54 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora. Skarga ta jest środkiem o charakterze subsydiarnym, co oznacza, że stanowi uzupełnienie innych środków zaskarżenia. W ramach skargi na czynności egzekucyjne organ nadzoru ocenia prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, a więc jej zgodność z tymi przepisami ustawy, które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zastosował tryb postępowania określony w art. 80 u.p.e.a., dokonując zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego przez przesłanie do Banku zawiadomienia z [...] października 2016 r. W opinii organu nadzoru analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów prowadzi do wniosku, że ww. czynność egzekucyjna została dokonana prawidłowo. Zawiadomienie o zajęciu zawierało wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 i art. 80 § 1 i § 3 u.p.e.a., zostało ono skutecznie doręczone zarówno dłużnikowi zajętej wierzytelności (w dniu [...] listopada 2016 r.), jak i spółce (w dniu [...] listopada 2016 r.). Ponadto stosownie do zapisów ustawy, organ egzekucyjny, wezwał Bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego, lecz przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Organ wskazał również, że odpis tytułu wykonawczego z dnia [...] października 2016 r. doręczono spółce w dniu [...] listopada 2016 r. wraz z zawiadomieniem o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z [...] października 2016 r. Tym samy zaskarżone czynności zostały dokonane w sposób prawidłowy, w związku z czym skarga okazała się bezzasadna.

Odnośnie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ nadzoru wskazał, że zarzut ten nie może być podstawą wniesienia skargi na czynności egzekucyjne. Przedmiotem skargi nie mogą być bowiem okoliczności stanowiące podstawę do złożenia innych środków prawnych przewidzianych ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (np. zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a). Skarga uregulowana przepisem art. 54 u.p.e.a. przysługuje wyłącznie na czynności typu wykonawczego, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania zastosowanego środka egzekucyjnego. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Wskazywana zatem przez skarżącą argumentacja, dotycząca zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, stanowi podstawę wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wynikającą z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., z którego to środka zaskarżenia zobowiązany skorzystał zgłaszając pismem z dnia [...] listopada 2016 r. zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] października 2016 r. Zatem zarzut ten pozostaje całkowicie bez wpływu na prawidłowość podjętych działań organu w zakresie zastosowania środka egzekucyjnego.

W skardze wniesionej na ww. postanowienie, spółka wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ drugiej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

- art. 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.; dalej: "K.p.a.") oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez uznanie, że zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego jest prawidłowe w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie posiadał pełnej wiedzy o majątku skarżącego;

- art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a., w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu skargi spółka podtrzymała swoją dotychczasową argumentację zawartą w skardze na czynności egzekucyjne oraz w zażaleniu wskazując, że organ egzekucyjny powinien najpierw sprawdzić jakim majątkiem dysponuje zobowiązany, a dopiero później powinien dokonać wyboru najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Zdaniem skarżącej, zajęcie rachunku bankowego zaliczyć należy do najbardziej uciążliwych środków egzekucyjnych, gdyż może nawet uniemożliwić prowadzenie działalności gospodarczej. W opinii skarżącej Dyrektor winien dokonać analizy, czy organ egzekucyjny posiadał wiedzę o majątku spółki, do którego można skierować egzekucję.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonanej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, a w konsekwencji zasadność postanowienia organu egzekucyjnego o oddaleniu skargi na tę czynność egzekucyjną.

Na wstępie należy wskazać, że w świetle art. 1a pkt 2 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej - rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a więc środka wymienionego w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Do czynności egzekucyjnych zalicza się zatem wszelkie czynności zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego, takie jak np. zajęcie wynagrodzenia, renty, rachunku bankowego bądź innej wierzytelności pieniężnej, a także zajęcia ruchomości lub nieruchomości oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych, takie jak np. odebranie zajętych ruchomości bądź ich licytacja.

Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W przypadku skargi na czynności egzekucyjne, wniesionej na podstawie ww. przepisu ocenie organu podlega – jak zasadnie stwierdził organ nadzoru - prawidłowość czynności organu egzekucyjnego dokonanej w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym przez zobowiązanego złożeniem skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 marca 2015 r., II FSK 290/13; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarga na czynności egzekucyjne, składana w trybie art. 54 u.p.e.a., nie może zatem być traktowana jako uniwersalny środek zaskarżenia za pomocą, którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów prawnych i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora w toku całego postępowania egzekucyjnego. Stanowisko w tym zakresie jest ugruntowane zarówno w doktrynie, jak również w orzecznictwie (por. m.in. wyroki NSA z 10 lutego 2012 r., II FSK 1588/10 i z 22 września 2011 r., II FSK 568/09 oraz wyroki WSA w Warszawie z 9 listopada 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 644/08 i z 11 kwietnia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 139/09).

Egzekucja z rachunków bankowych jest - wyszczególnionym w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. - środkiem egzekucyjnym stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych. W myśl art. 67 § 1 u.p.e.a. podstawę jego zastosowania stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności. Natomiast sposób zastosowania tego środka egzekucyjnego regulują przepisy Rozdziału 4 ("Egzekucja z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych"), zamieszczonego w Dziale II u.p.e.a. I tak, zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego. Natomiast zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia (§ 2).

Biorąc pod uwagę brzemiennie przytaczanych wyżej przepisów, zdaniem Sądu, organy obu instancji trafnie uznały, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, jakim dysponowała skarżąca w [...] dokonane zawiadomieniem z [...] października 2016 r. było prawidłowe. Egzekwowany obowiązek był należnością pieniężną z tytułu podatku od towarów i usług za lipiec 2016 r., upomnienie zawierające wezwanie do wykonania tego obowiązku doręczono skarżącemu w dniu [...] września 2016 r., a tytuł wykonawczy obejmujący egzekwowaną należność wierzyciel wystawił [...] października 2016 r., następnie - [...] października 2016 r. skierował go do egzekucji, wypełniając tym samym przesłanki wskazane w art. 15 § 1 u.p.e.a. Skierowane do Banku oraz skarżącej zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładów oszczędnościowych zawiera wszelkie elementy wymagane przepisem art. 67 § 2 u.p.e.a. Zawiadomienie to zostało skarżącej doręczone [...] listopada 2016 r. i tego samego dnia doręczono jej odpis ww. tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu innej wierzytelności. Należy także zaznaczyć, że ta prawidłowo zastosowana czynność egzekucyjna była kolejnym, jedenastym już zajęciem ww. rachunku bankowego skarżącej, ponieważ już wcześniej – jak wynika z pisma Banku z [...] listopada 2016 r. – rachunek ten został zajęty przez kilku komorników sądowych prowadzących wobec skarżącej egzekucje z innych tytułów. Jednocześnie, w ocenie Sądu, organy obu instancji w wydanych postanowieniach (oddalającym skargę na powyższą czynność egzekucyjną, jak i utrzymującym w mocy to oddalenie skargi), zawarły ocenę prawidłowości jej dokonania w kontekście ich zgodności z przepisami u.p.e.a., które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego.

W kwestii zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego należy zgodzić się z organami, że wskazywane przez skarżącą okoliczności nie mogą być podstawą wniesienia skargi, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., bowiem nie dotyczą sposobu i formy dokonania czynności egzekucyjnej, jaką było zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego – w stosunku do wskazanych wyżej – środka zaskarżenia. Tym samym przedmiotem skargi nie mogą być okoliczności stanowiące podstawę do złożenia innych środków prawnych przewidzianych ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak np. zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33 u.p.e.a., w tym zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wskazywana natomiast przez skarżącą argumentacja dotycząca zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowi podstawę wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wynikającą z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., z którego to środka skarżąca skorzystała. Z tych też względów, nie sposób podzielić stanowiska skarżącej, która twierdzi, że organ nadzoru, rozpatrując odwołanie spółki od postanowienia organu egzekucyjnego oddalającego jej skargę na czynność egzekucyjną, powinien dokonać analizy, czy ów organ egzekucyjny posiadał wiedzę o majątku spółki, do którego można skierować egzekucję, by następnie dokonać wyboru najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo oceniły dokonanie zaskarżonej czynności egzekucyjnej w kontekście jej zgodności z powołanymi wyżej przepisami u.p.e.a., które regulują sposób i formę zastosowania środka egzekucyjnego jakim jest zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładów oszczędnościowych. Zatem, zważywszy powyższe, Sąd w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), skargę oddalił.