Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 143/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Ochrona dóbr kultury
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1 i  ust. 2, art. 3 pkt 1, pkt 2 i  pkt 15
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Więch-Baranowska, , Sędzia WSA Izabela Ostrowska, Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.), Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Ciszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2013 r. sprawy ze skargi [...] [...] [...] sp. z o.o. w [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2012 r. znak [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków skargę oddala


UZASADNIENIE

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z dnia [...] marca 2012 r., znak: [...], na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 9 ust. 1 i 2, art. 89 pkt 1, 2 i art. 91 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2003 r. nr 162, poz. 1568), oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w wyniku postępowania prowadzonego z urzędu, orzekł o wpisie do rejestru zabytków województwa pomorskiego pod numerem rejestru [...] zabytek: Gmach [...] Domu Kultury w [...] - [...] wraz ze znajdującym się pod nim gruntem, stanowiącym część działki o numerze geodezyjnym [...] oraz otoczenie ww. zabytku, obejmujące pozostałą część działki o numerze geodezyjnym [...] [...] - [...] ul. [...].

W uzasadnieniu organ przedstawił na wstępie przebieg postępowania w sprawie, wskazując, że postępowanie administracyjne w sprawie wpisu do rejestru zabytków przedmiotowej nieruchomości zostało wszczęte z urzędu przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] w dniu [...]marca 2009 r. i zakończone wydaniem decyzji z dnia [...] sierpnia 2009 r., znak [...], o wpisie do rejestru zabytków Gmachu [...] Domu Kultury w [...] - [...] wraz z działką o nr [...], na której zabytek jest zlokalizowany. Od powyższej decyzji organu pierwszej instancji odwołał się użytkownik wieczysty nieruchomości - [...] [...] [...]Sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Ww. decyzja o wpisie do rejestru zabytków, decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...]marca 2010 r., została uchylona w całości i przekazana do powtórnego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Dalej, organ podniósł, że w poczet materiałów dowodowych włączył następujące dowody: 1) dr J. F. "Opinia na temat wartości zabytkowej budynku dawnego [...] Domu Kultury w [...] - [...]"- opinia naukowa, [...]k 2010; 2) Sz. J."[...] Dom Kultury w [...]" - praca licencjacka napisana na Wydz. Filologiczno-Historycznym Uniwersytetu [...], [...] 2008; 3) J. F. "Zarys rozwoju architektury w powojennym [...]. 1945-1956", artykuł w "Kwartalniku Architektury i Urbanistyki", zeszyt [...], 2007; 4) archiwalne rysunki projektu [...]DK w [...]-[...] wraz z projektem zagospodarowania przestrzennego terenu wokół [...]DK autorstwa arch. D. W.; 5) W. N. "[...]. Pierwsza brama [...]", [...] 2005; 6) strona internetowa teatru Muzycznego w [...] – www[...]..org; 7) materiały dot. początków działalności [...] Teatru Muzycznego (artykuły prasowe z lat 1957-1958; odpis uchwały o utworzeniu Teatru, folder okolicznościowy z okazji jubileuszu Teatru Muzycznego), kserokopie w zbiorach WUOZ. Poz. 1) 5) i kopie poz.2) 3) 7) w zbiorach WUOZ w [...], poz. 4) archiwum Urzędu Miasta w [...]. Wskazał, iż bez zmian pozostaje dotychczas zgromadzony materiał dowodowy w postaci: 1) karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa: "[...] Dom Kultury w [...]", R. P., 2008; 2) artykuł "[...] Dom Kultury", J. K. (w:) kwartalnik "[...]", nr [...], 1955. Poz. 1), 2) w zbiorach WUOZ w [...].

Organ podał, iż dnia 9 czerwca 2010 r. przeprowadzone zostały powtórne oględziny obiektu, o przeprowadzeniu oględzin strony zostały poinformowane zgodnie z przepisami, równocześnie przeprowadzono oględziny w związku z prowadzonym równolegle postępowaniem w sprawie wpisu do rejestru zabytków ruchomych.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., znak: [...], [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków orzekł o wpisaniu do rejestru zabytków woj. pomorskiego Gmachu [...]DK w [...] - [...] wraz z elementami jego pierwotnego wystroju i działką o numerze geodezyjnym [...], na której zabytek jest zlokalizowany.

Od decyzji tej odwołał się użytkownik wieczysty nieruchomości - [...] [...] [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...].

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. znak: [...], uchylił w całości ww. decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r. i przekazał sprawę do powtórnego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Następnie, organ wskazał, iż powziął informację, że decyzja organu odwoławczego z dnia [...] lipca 2011 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jednakże zaznaczył, iż z uwagi, że jej wykonanie nie zostało wstrzymane, możliwe było kontynuowanie postępowania administracyjnego.

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków podniósł, iż po analizie materiału dowodowego, opartej na ocenie stanu faktycznego, mając na względzie zapewnienie zabytkowi zarówno ochrony wartości widokowych jak i zabezpieczenie go przed bezpośrednim szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych, mających wpływ na zniekształcenie jego dobrze zachowanej bryły i przysłonięcie harmonijnie zakomponowanych elewacji, orzekł o wpisaniu do rejestru zabytków niniejszą decyzją, również otoczenia przedmiotowego zabytku wpisywanego do rejestru zabytków, tj. otoczenia Gmachu [...]DK w [...]-[...], w granicach określonych na załączniku graficznym, stanowiącym integralną część tej decyzji. Zakres wpisu do rejestru zabytków określony został na oględzinach, przeprowadzonych w dniu 9 czerwca 2010 r. i odnotowany w protokole z oględzin. Jako, że nie uległ zmianie przedmiot ochrony, w zakresie wskazania zabytku wpisywanego do rejestru zabytków, określony we wszczęciu postępowania, a zakres wpisu wskazany został w toku wcześniejszych urzędowych czynności, w trakcie których strony miały możliwość zapoznania się ze stanowiskiem organu i wniesienia uwag w sprawie, wobec pełnego ustalenia przedmiotu i zakresu, zdaniem organu, nie zachodziły przesłanki do przeprowadzania kolejnych oględzin.

Przechodząc do merytorycznego uzasadnienia rozstrzygnięcia organ wskazał na następujące ustalenia.

Autorami wzniesionego na początku lat 50 XX w. [...] Domu Kultury w [...]-[...] byli wybitni pomorscy architekci epoki realizmu socjalistycznego A. K. i W. R.. Jest to jedyny zrealizowany obiekt, spośród trzech wielkich domów kultury, które planowano wówczas wznieść w [...]. Jego budowa była najistotniejszym, zaprojektowanym z dużym rozmachem ogniwem, realizowanego w latach pięćdziesiątych, planu budowy placówek kulturalno-oświatowych w przybrzeżnych robotniczych dzielnicach [...]. Ideologicznym podłożem tego planu było krzewienie i popularyzacja kultury wśród zamieszkujących te dzielnice rodzin pracowników portu i stoczni a tym samym nadanie, wcześniej zaniedbanej, peryferyjnej dzielnicy robotniczej, nowej wyższej rangi. Powstać miał okazały gmach, pełniący rolę nowoczesnego centrum kulturalnego portowego [...]. Zgodnie z ówczesnymi wytycznymi, jego powstanie było inicjatywą społeczną, zawiązanego uprzednio Komitetu Budowy Domu Kultury, złożonego głównie z robotników portowych [...]. Staraniem Komitetu pozyskano dla przyszłej inwestycji dużą działkę budowlaną o doskonałej ekspozycji i dogodnym połączeniu komunikacyjnym; podjęto również społeczną akcję gromadzenia cegły rozbiórkowej na budowę. Powstał okazały gmach, wyróżniający się na tle współczesnej mu zabudowy wysokimi wartościami artystycznymi, wyrażonymi w starannym, spójnym kształtowaniu przestrzeni architektonicznej, z konsekwentnym podporządkowaniem całości kanonom architektury realizmu socjalistycznego. Zaprojektowana, zgodnie z monumentalistycznymi tendencjami epoki masywna bryła otrzymała wyważone proporcje oraz obowiązujący reprezentacyjny wystrój elewacji i wnętrza, osiągnięty poprzez stosowanie ujednoliconego formalnie, starannie opracowanego detalu. Wskazał, iż na uwagę zasługuje również bogactwo rozbudowanego programu funkcjonalnego, realizującego swoim zakresem ideologiczne wymogi epoki, stawiane przy kształtowaniu przestrzeni popularnych wówczas domów kultury, pomyślanych jako ośrodki życia kulturalnego robotniczych dzielnic miasta, mające wpłynąć na zmianę ich wizerunku. W programie użytkowym gmachu zręcznie rozmieszczone zostały zaspakajające różne zainteresowania, zróżnicowane tematycznie funkcje. Obok dwóch dużych sal - kinowej i widowiskowej, znalazły się tu m.in. sala gimnastyczna z zapleczem, kawiarnia, biblioteka, kompleks pomieszczeń z pokojami gier stolikowych, bilardu, kół zainteresowań oraz realizujące poprawność ideologiczną, charakterystyczne dla ówczesnych obiektów, pomieszczenia kółek pracy społecznej i politycznej. Trzon, programowo ściśle symetrycznej i zwartej kompozycji, stanowi usytuowany centralnie, prostopadłościenny blok korpusu głównego, mieszczący wiodące pomieszczenia gmachu. Dla spotęgowania monumentalnego charakteru bryły, zastosowano efekt znacznego wyniesienia korpusu ponad poziom terenu, osadzając go na wysokiej, rozbudowanej kondygnacji przyziemia, której dach tworzy rodzaj opasującego korpus tarasu, od frontu zaakcentowanego masywną, betonową balustradą o formie zgeometryzowanej balustrady tralkowej, powtórzonej w attyce wieńczącej korpus. Reprezentacyjny charakter gmachu podkreślają rozbudowane szerokie schody frontowe, prowadzące na wysoki taras przed głównym wejściem do budynku. Wystrój elewacji cechuje duża dyscyplina i poprawność stylistyczna. Zaprojektowano je, w znamiennej dla architektury realnego socjalizmu konwencji stylowej, bazującej na formach klasycyzujących. W pełnym surowego patosu wystroju elewacji, dominuje zdecydowany wertykalizm, wyznaczony rytmem pilastrów i pionów okiennych. Zastosowanie "wielkiego porządku", przy jednoczesnych monumentalnych rozmiarach elewacji, przydaje bryle surowego patosu i dostojeństwa - efektu zamierzonego i charakterystycznego dla ówczesnej architektury. Czytelna w bryle i elewacji symetria, konsekwentnie kontynuowana jest we wnętrzu, wyróżniającym się uporządkowanym układem przestrzennym i przejrzystym podziałem funkcjonalnym. Trójtraktową kompozycję oparto tu na osi wzdłużnej budynku, sytuując na niej najważniejsze pomieszczenia - salę kinową w przyziemiu, salę widowiskową na piętrze oraz rozbudowany system związanych z nimi westybuli. Trakty boczne przeznaczono na pomieszczenia klubowe; na zapleczu zgrupowano pomieszczenia sportowe z salą gimnastyczną. Wystrój, zaprojektowanych z dużym rozmachem wnętrz wyróżnia czytelna spójność formalno-stylistyczna. Na szczególną uwagę zasługują dwa największe kubaturowo pomieszczenia gmachu – przewidziana na 400 miejsc sala kinowa i uniwersalna sala widowiskowo-zabawowa. Pierwsza z nich zaprojektowana z większym umiarem, otrzymała wystrój o oszczędnym detalu i harmonijnych proporcjach. Charakterystycznym akcentem sali jest wypukły, okrągły plafon z guzem, umieszczony na stropie ponad widownią. Znacznie bogatszy wystrój posiada sala widowiskowa. Podkreślenia wymaga tu fakt, że jest to jedyna tego typu sala, zrealizowana na ziemi [...] po 1945 r., nadto zrealizowana z tak dużym rozmachem i bogactwem ujednoliconego formalnie, historyzującego wystroju. Także tutaj konsekwentnie przy kompozycji jej wystroju posłużono się, preferowanym wówczas, patetycznym "wielkim porządkiem", dzieląc ściany sali rytmem zdwojonych pilastrów o wyeksponowanych kolorystycznie, ceramicznych bazach i głowicach, dźwigających wysokie belkowanie i rozbudowany fryz wieńczący. Estetykę wnętrza wydatnie podnosi oświetlenie sali rozproszonym światłem z podświetlanych kasetonów stropu. Gmach [...]DK zaprojektowany został w pełni kompleksowo - obok poprawnej stylistycznie architektury zrealizowano tu starannie opracowany program, związany z wystrojem i wyposażeniem jego wnętrza, doskonale współgrającym z charakterem obiektu i w stopniu istotnym podnoszącym jego walory artystyczne. Organ dodał, iż mając na uwadze dużą spójnością formalno-stylistyczną i wartości artystyczne wyposażenia obiektu, prowadzi odrębne postępowanie administracyjne w sprawie wpisania do rejestru zabytków oryginalnych elementów wyposażenia i wystroju wnętrza gmachu. Podał także, że obok wartości artystycznych o wartościach zabytkowych [...]DK przesądzają jego bezsprzeczne wartości historyczne, jako obiektu na trwałe silnie związanego z historią dzielnicy na określonym etapie jej rozwoju; przez lata wywierającego silny wpływ na jej życie kulturalne - wpływ, który znajduje swą kontynuację do czasów współczesnych. [...]DK to jednak nie tylko architektoniczna i kulturalna wizytówka wyłącznie [...]; to także obiekt w którym od początku jego istnienia, a w szczególności w latach 60.-80 XX w., ogniskowało się życie kulturalne nie tylko dzielnicy lecz również całego miasta i [...]. Przez dziesięciolecia było to centrum kulturalne portowego [...]. W przestronnych, doskonale do tego celu przystosowanych salach gmachu, prężnie działały rozmaite sekcje amatorskie, zespoły muzyczne i taneczne, koła sportowe, warsztaty teatralne, prowadzono kursy języków obcych, wygłaszano odczyty i prelekcje. Z działającymi tu pracowniami plastycznymi związane są nazwiska znanych plastyków środowiska [...], takich jak m.in. B. R. czy J. R.. To właśnie w murach [...]DK narodziło się szereg cennych inicjatyw, skutkujących powstaniem wiodących, niejednokrotnie pionierskich na ziemi [...] instytucji kulturalnych, które trwale wpisały się w historię pomorskiej kultury. Wymienić tu należy m. in. pierwszy na [...] Amatorski Klub Filmowy "[...]", "[...] [...]" M. U., popularny [...] zespół muzyczno-wokalny "[...]", Muzyczny Klub Kultury "[...]" czy prężnie działające [...] Studium Piosenki, założone z myślą o wykształceniu młodych piosenkarzy. W pracach studium uczestniczyli czołowi kompozytorzy, poeci i wokaliści [...], z których aż 23 weszło do panteonu polskiej estrady, jak chociażby I. J., M. L. czy Gr. Ł.. Deski sceny sali widowiskowej [...]DK gościły w latach 1957-58 czołowych [...]artystów sceny muzycznej, stając się siedzibą pierwszej powołanej do życia w powojennym [...] placówki teatralnej [...] - .. Teatru Muzycznego, zalążka działającego do dnia dzisiejszego Teatru Muzycznego w [...]; jego założenie i działalność w [...]DK pozostają nierozerwalnie związane z zasłużoną dla ziemi [...]postacią D.B. - wybitnego reżysera teatralnego i wieloletniego dyrektora teatru. W salach ..DK organizowano liczne koncerty, imprezy muzyczne i rozrywkowe, także o ponadlokalnym zasięgu. Wymienić tu należy: [...] Wiosnę Kulturalną, Jarmark [...], Mistrzostwa Zespołów [...], Międzynarodowe Spotkania [...], Festiwale Zespołów [...]. W sali kinowej przez dziesięciolecia działało jedyne w okolicy kino "[...]". Obok wartości architektonicznych o wartościach zabytkowych Gmachu [...]DK przesądzają także jego wartości urbanistyczne, wyrażone w czytelnym, starannie przemyślanym dążeniu twórców do stworzenia reprezentacyjnej przestrzeni, realizującej monumentalistyczne tendencje urbanistyczne epoki. Usytuowany na skraju dzielnicy, posiadający już wówczas doskonałą, niczym nie przesłoniętą ekspozycję, potężny gmach [...]DK pełnić miał rolę reprezentacyjnej symbolicznej bramy wjazdowej od strony [...], wizytówkę robotniczej dzielnicy. Już w latach 50 XX w. urbaniści dostrzegli bezwzględną konieczność zapewnienia gmachowi odpowiedniej ekspozycji ze względu na jego kubaturę i umożliwienie właściwego odbioru, co znalazło swoje odzwierciedlenie w projekcie zagospodarowania terenu wokół gmachu, związanym z pracownią znanej gdańskiej urbanistki D. W.. Zgodnie z założeniami doktryny urbanistycznej narodowego socjalizmu całe założenie urbanistyczno-architektoniczne Domu Kultury, jako dominanty architektonicznej robotniczej dzielnicy, miało z założenia mieć charakter wyraźnie monumentalny, spotęgowany poprzez zapewnienie gmachowi właściwej, szerokiej ekspozycji, umożliwiającej oglądanie go z odpowiedniej odległości, dającej możliwość pełnego wyeksponowania jego reprezentacyjnych fasad.

Organ stwierdził, że wobec powyższego, a zwłaszcza wobec faktu, iż projektu D. W. nie udało się zrealizować, mając na względzie ochronę wartości widokowych zabytku i zapewnienie mu w przyszłości właściwego odbioru, zgodnego z słusznymi założeniami projektantów oraz zapewnienie bezpośredniej ochrony zabytkowej struktury budynku, poprzez ochronę jego bryły przed wtórnymi zniekształceniami i przysłonięciem bądź zniekształceniem cennych kompozycyjnie elewacji, zasadnym pozostaje objęcie ochroną konserwatorską także bezpośredniego otoczenia zabytku. Otoczenie zabytku ograniczone zostało granicami działki o numerze geodezyjnym [...], na której zabytek jest zlokalizowany i które stanowi minimum pozwalające na zapewnienie ochrony zabytkowi, w szczególności jako jego otoczenia bezpośredniego.

Ponadto, organ wskazał, iż Gmach [...] Domu Kultury w [...] - [...] stanowi cenny przykład architektury polskiej lat 50 XX w., dobrze reprezentując [...] nurt architektury realnego socjalizmu, zarówno ze względu na posiadane wartości artystyczne jak i bezpośredni związek poprzez sylwetki swych autorów z ówczesnym [...] środowiskiem architektonicznym. Należy do nielicznych, zachowanych do czasów dzisiejszych w stanie nie zmienionym, zabytków architektury realizmu socjalistycznego w [...], stanowiąc dobre świadectwo architektury określonej epoki w dziejach miasta.

Podkreślenia, też w ocenie organu, wymaga również fakt, że jest to, obok Domu Prasy, gmachu Poczty Głównej i tylko częściowo zrealizowanej koncepcji [...] Dzielnicy Mieszkaniowej, jeden z najważniejszych obiektów, jaki w tej epoce powstał w [...]. Co więcej, należy także do największych i najbardziej monumentalnych - i to w skali ogólnopolskiej - przykładów typu architektonicznego bardzo charakterystycznego dla tej epoki, jakim były właśnie domy kultury. O randze obiektu i jego szczególnych wartościach architektonicznych dobitnie świadczy także fakt, że już w momencie powstawania gmach budził duże zainteresowanie krytyki polskiej, czego świadectwem jest obszerna monograficzna publikacja na jego temat w najważniejszym ówcześnie, prestiżowym ogólnopolskim czasopiśmie branżowym "[...]". Nadto, zaznaczył, że pomimo upływu lat, również współcześnie gmach zwraca na siebie uwagę, pozostając w kręgu zainteresowań naukowców, stając się w ostatnich latach przedmiotem analizy w ramach podjętej na Uniwersytecie [...] pracy licencjackiej.

Wszystkie te czynniki, w jego ocenie, pozwalają wysoko ocenić zarówno wartość artystyczną jak i historyczną gmachu, stawiając go w rzędzie najważniejszych zabytków architektury [...], wzniesionych na [...] po roku 1945, co stanowi przesłankę do wpisania go do rejestru zabytków wraz z jego otoczeniem.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła [...][...] [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...].

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia ..listopada 2012 r., znak: [...], na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 1, art. 93 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz art. 17 pkt 2, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania [...] [...] [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż na podstawie analizy całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznał, że decyzja organu pierwszej instancji, jest zasadna pod względem merytorycznym i nie narusza prawa. Zaznaczył, iż wbrew twierdzeniom skarżącej, akta sprawy zawierają dowody, potwierdzające wskazane przez organ pierwszej instancji wartości artystyczne i historyczne budynku. Nadto z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ pierwszej instancji przy dokonywaniu rozstrzygnięcia, wziął pod uwagę wszystkie okoliczności mające znaczenie dla istoty sprawy, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji wyczerpująco objaśnia rozumowanie organu pierwszej instancji.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, iż w materiale dowodowym znajduje się m. in.: 1) dr J. F., Opinia na temat wartości zabytkowej budynku dawnego [...] Domu Kultury w [...]-[...]" - opinia naukowa, [...]i 2010; 2) S. J[...] "[...] Dom Kultury w [...]" - praca licencjacka napisana na Wydz. Filologiczno-Historycznym Uniwersytetu [...], [...] 2008; 3) J. F. "Zarys rozwoju architektury w powojennym [...]. 1945-1956", artykuł w "[...] Architektury i Urbanistyki", zeszyt [...], 2007; 4) archiwalne rysunki projektu [...]DK w [...] [...] wraz z projektem zagospodarowania przestrzennego terenu wokół [...]DK autorstwa arch. D. W.; 5) W. N. "[...]. Pierwsza brama [...]" [...] 2005; 6) strona internetowa Teatru Muzycznego w [...] - www[...].org; 7) materiały dotyczące początków działalności [...] Teatru Muzycznego (artykuły prasowe z lat 1957-1958; odpis uchwały o utworzeniu Teatru, folder okolicznościowy z okazji jubileuszu Teatru Muzycznego), 8) karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa"[...] Dom Kultury w [...], R. P., 2008.

Organ podał, że [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w uzasadnieniu obecnie rozpatrywanej decyzji obszernie wyjaśnił, że okazały Gmach [...] Domu Kultury w [...] - [...], zaprojektowany przez wybitnych pomorskich architektów A. K. i W.R., stanowi cenny przykład polskiej monumentalnej architektury socrealistycznej lat 50 XX w., bazującej na formach klasycyzujących, zachowany w stanie niezmienionym do czasów dzisiejszych. Czytelna w bryle i elewacji symetria konsekwentnie kontynuowana jest we wnętrzu, wyróżniającym się uporządkowanym układem przestrzennym i przejrzystym podziałem funkcjonalnym. Ponadto, wskazał, że zdaniem organu pierwszej instancji, na szczególną uwagę zasługują dwa największe kubaturowo pomieszczenia gmachu - przewidziana na 400 miejsc sala kinowa i uniwersalna sala widowiskowo-zabawowa. Obok wartości architektonicznych organ wskazał na wartości historyczne przedmiotowego Gmachu, silnie związanego z życiem kulturalnym nie tylko dzielnicy, lecz również całego miasta i [...].

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie podzielił zarzutów ani wątpliwości odwołującego się, odnośnie wątpliwości interpretacyjnych decyzji organu I instancji. Wskazał, iż z sentencji rozpatrywanej decyzji oraz z załącznika graficznego do tej decyzji jasno wynika przedmiot wpisu do rejestru zabytków. Z istoty wpisu indywidualnego do rejestru zabytków wynika, że zakres ochrony konserwatorskiej obejmuje cały obiekt, a zatem także jego wnętrze. Skoro zatem przedmiotem wpisu do tego rejestru jest budynek, ochroną konserwatorską objęty jest również układ pomieszczeń oraz wszystkie elementy architektoniczne trwale związane z wnętrzem budynku. Natomiast kwestionowana przez odwołującą się stronę część uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie ma mocy wiążącej. Konkretyzacja prawa dokonuje się bowiem w rozstrzygnięciu decyzji, a nie w jej uzasadnieniu. Uzasadnienie ma jedynie objaśniać tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie - stosownie do przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Właściwym zatem działaniem organu pierwszej instancji jest objaśnienie stronom w uzasadnieniu decyzji wpisującej zabytek do rejestru, które elementy tego zabytku przedstawiają największą wartość.

Za nietrafny również organ odwoławczy uznał zarzut dotyczący nierozstrzygnięcia sprawy w całości, poprzez pominięcie pierwotnych elementów wystroju wnętrz omawianego budynku. Stwierdził przy tym, że przedmiotem zaskarżonej decyzji jest bowiem nieruchomość, a nie zabytek ruchomy, tj. wyposażenie. Elementy budynku niezwiązane trwale z jego bryłą, takie jak kinkiety, oprawy świetlne czy osłony grzejników i szybów wentylacyjnych stanowią bowiem zabytki ruchome w myśl definicji zawartej w art. 3 pkt 3 ww. ustawy, będące przedmiotem odrębnie obecnie prowadzonego postępowania administracyjnego.

W ocenie organu odwoławczego, [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków również zasadnie przyjął konieczność wpisania do rejestru zabytków otoczenia ww. gmachu w granicach działki ewidencyjnej nr geod. [...], aby zapewnić warunki prawne do ochrony ekspozycji zabytkowego obiektu i ewentualnego zapobieganiu zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla jego wartości. Zaznaczył, iż wprawdzie z akt sprawy wynika, że koncepcja zagospodarowania terenu wokół ww. budynku, zakładająca przesunięcie ulicy, z której powinien być oglądany ww. budynek, nie została nigdy zrealizowana, niemniej jednak, wpisanie do rejestru zabytków tej nieruchomości umożliwi organowi konserwatorskiemu wpływ na ukierunkowanie działań inwestycyjnych, które mogłyby mieć niekorzystny wpływ na zachowanie dotychczasowych wartości zabytku.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2012 r. złożyła [...][...][...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...], wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 pkt. 1, 2 i 15 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji dowolne wpisanie do rejestru zabytków województwa [...] zabytku nieruchomego w postaci Gmachu [...] Domu Kultury w [...] wraz z otoczeniem, podczas gdy przedmiotowa nieruchomość w rzeczywistości nie posiada żadnych obiektywnych walorów, które w świetle przepisu art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, uzasadniałyby stwierdzenie, iż stanowi ona świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, której zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na wartość historyczną, artystyczną lub naukową, co oznacza, że w niniejszym przypadku nie zachodzą przesłanki i podstawy do uznania przedmiotowego obiektu za zabytek nieruchomy, nie wspominając już nawet o tym, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w dużej mierze odnosząca się do wnętrza przedmiotowego obiektu nie zaś jego walorów architektoniczno-budowlanych, które uzasadniałyby wydanie kwestionowanej decyzji;

2) przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 7, 77, 11, 12 § 1, 77 § 1, 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ I instancji, wszystkich czynności zmierzających do ustalenia faktycznego stanu sprawy, a w ostateczności dowolne przyjęcie, iż nieruchomość położona przy ul. [...] w [...] - Gmach [...] Domu Kultury spełnia przesłanki do objęcia go ochroną konserwatorską, w przypadku gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie zdaniem skarżącej nie pozwalał na wywiedzenie takowego wniosku;

b) art. 107 § 1 k.p.a., poprzez nieprecyzyjne określenie przedmiotu rozstrzygnięcia przez organ I instancji, podczas gdy decyzja administracyjna będąca władczym aktem organu sprawującego władzę publiczną i kształtująca powinności podmiotu do którego jest skierowana, zaś w niniejszej sprawie ograniczająca przecież konstytucyjnie zagwarantowane prawo własności będące podstawą ustroju społeczno-gospodarczego, powinna być precyzyjna i nadawać się do wykonania, a zatem dokładnie określać przedmiot ochrony w związku z podstawą postępowania, podczas gdy uzasadnienie przedmiotowej decyzji w przeważającej części odnosi się do wnętrza budynku i sposobu jego zagospodarowania i wykorzystywania, co w konsekwencji sprawia, iż w gruncie rzeczy na podstawie przedmiotowej decyzji trudno wywieść, czy zakresem ochrony objęta jest zewnętrzna bryła obiektu, czy rozciąga się ona również na wewnętrzny wystrój i układ pomieszczeń, na co wskazywałoby właśnie uzasadnienie przedmiotowej decyzji;

c) art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewykazanie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji przez organ I i II instancji faktów, które organ rzekomo wywiódł na podstawie konkretnych dowodów i jakie z przedstawionych i opisanych w uzasadnieniu okoliczności wywodzi z danego dowodu, podczas gdy zgodnie z powołanym przepisem uzasadnienie decyzji, zwłaszcza objętej uznaniem administracyjnym, winno precyzyjnie wskazywać i określać jakie fakty organ wywiódł z danego dowodu i dlaczego. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie wskazuje w jakim stopniu i w jakim zakresie konkretne dowody przyczyniły się do ustalenia faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a ponadto organ w bardzo lakoniczny sposób wyjaśnił podstawy prawne przedmiotowej decyzji;

d) 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji wydanej z naruszeniem przepisów wskazanych prawa materialnego i procesowego;

W uzasadnieniu skargi [...][...][...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] rozwinęła swoje zarzuty, w stosunku do zaskarżonej decyzji. Wskazała m.in., że w okolicznościach niniejszej sprawy nie istnieją jednoznaczne podstawy do zakwalifikowania przedmiotowego obiektu jako zabytek nieruchomy, albowiem obiekt ten w dodatku niedokończony, nie posiada walorów, których zachowanie leżałoby w interesie społecznym z uwagi na wartość historyczną, czy architektoniczną. Ponadto, obiekt ten, w ocenie skarżącego, w istocie nie różni się od wielu podobnych obiektów położonych na terenie całego kraju, które nie są objęte ochroną konserwatorską, ani też nie cechuje się unikalnymi rozwiązaniami architektonicznymi zwłaszcza, że koncepcja architektoniczna w którą miał wpisywać się przedmiotowy budynek, nigdy nie została zrealizowana. Strona skarżąca stwierdziła, że dokumentacja dotycząca przedmiotowego obiektu, która zdaniem organów usprawiedliwiać ma jego zabytkowy charakter, pochodzi od jednego tylko autora związanego z [...]. Trudno, w jej ocenie, uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy istniały więc obiektywne przesłanki wskazane w art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami usprawiedliwiające wpisanie przedmiotowego obiektu do rejestru zabytków. Nadto, skarżąca Spółka wskazała, że obiekt ten nie był świadkiem i miejscem zdarzeń mających znaczenie dla ogólnego interesu społecznego, które mogłyby uzasadniać jego szczególną ochronę, zaś ewentualnie odbywające się w nim uroczystości powoływane przez organ w treści uzasadnia, miały charakter wybitnie lokalny, nieznany i nierozpoznawalny w skali kraju. Teatr Muzyczny w [...], do którego odwołuje się organ I instancji, docelowo został zresztą przeniesiony w inne specjalnie stworzone do tego miejsce.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 5 Konstytucji RP jednym z podstawowych obowiązków Rzeczypospolitej Polskiej jest ochrona dziedzictwa narodowego. Konkretyzację tego unormowania stanowi ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Ustawa ta obejmuje swym zakresem przedmiotowym zabytki, a więc m.in. nieruchomości ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami).

Z przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wynika, że podstawową formą ochrony zabytków jest wpis do rejestru zabytków (art. 7 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Wpis do rejestru zabytków indywidualnego zabytku nieruchomego może być dokonany z urzędu w formie decyzji administracyjnej wojewódzkiego konserwatora zabytków, do rejestru może być również wpisane otoczenie zabytku wpisanego do rejestru (art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami).

W rozpoznawanej sprawie, materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił powołany wyżej art. 9 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Zauważyć należy, iż przepisy regulujące zagadnienie wpisu obiektu do rejestru zabytków nie wprowadzają szczegółowych przesłanek, którymi winien kierować się organ dokonując oceny celowości objęcia zabytku ochroną konserwatorską, a zatem decyzja tego organu ma charakter uznaniowy i opiera się na ocenie danego przedmiotu ochrony przez pryzmat ustawowej definicji zabytku, zgromadzonej w sprawie dokumentacji oraz wiedzy i doświadczenia wojewódzkiego konserwatora zabytków oraz podległych mu pracowników wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków. Jako że, jest to decyzja uznaniowa, to organ szczególnie jest związany zasadami ogólnymi normowanymi w rozdziale 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe oznacza, że organ ma w szczególności obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu słusznego interesu dysponenta obiektu wnioskowanego do wpisu do rejestru tak dalece, jak dalece nie koliduje on z interesem społecznym w postaci ochrony zabytków (art. 7 k.p.a.), zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz stworzenia im warunków do wypowiedzenia się, jeszcze przed wydaniem decyzji, co do zebranego materiału dowodowego (art. 10 § 1 k.p.a.), wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się przy załatwianiu sprawy (art. 11 k.p.a.).

Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a zgodnie z art. 80 k.p.a., organ ten ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona, na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Swobodna ocena dowodów musi być zaś dokonywana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem określonych reguł tej oceny (zob. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami Komentarz pod redakcją Maksymiliana Cherki, Warszawa 2010, Lex a Wolters Kluwer business – komentarz do art. 9 ustawy).

Decyzja o wpisie danego obiektu do rejestru zabytków powinna być poprzedzona wnikliwą analizą zasadności takiego wpisu, przy uwzględnieniu konstytucyjnego zakazu naruszania istoty prawa własności oraz wynikać z niekwestionowanych wartości obiektu jako zabytku. Z uzasadnienia decyzji powinno wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Zaznaczyć należy, iż decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli jest inaczej ukształtowany. Z tego względu kontrola sądowa takich decyzji zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. np.: J. Borkowski /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego-Komentarz, C. H. Beck, Warszawa 2004, s. 494-495, wraz z powoływanym tam orzecznictwem NSA). Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.

W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z poszanowaniem wyżej wymienionych kardynalnych zasad wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ ochrony konserwatorskiej wnikliwie rozpoznał sprawę, zebrał obszerny materiał dowodowy, w poczet materiału dowodowego, jak wskazał organ, włączono m. in.: 1) dr J. F., Opinia na temat wartości zabytkowej budynku dawnego [...] Domu Kultury w [...]-.." - opinia naukowa, [...] 2010; 2) S. J. "[...] Dom Kultury w [...]" - praca licencjacka napisana na Wydz. Filologiczno-Historycznym Uniwersytetu [...], [...] 2008; 3) J. F. "Zarys rozwoju architektury w powojennym [...]. 1945-1956", artykuł w "[...] Architektury i Urbanistyki", zeszyt [...], 2007; 4) archiwalne rysunki projektu [...]DK w [...] [...] wraz z projektem zagospodarowania przestrzennego terenu wokół [...]DK autorstwa arch. D. W.; 5) W. N. "[...]. Pierwsza brama [...]" .. 2005; 6) strona internetowa Teatru Muzycznego w [...] - www[...].org; 7) materiały dotyczące początków działalności [...] Teatru Muzycznego (artykuły prasowe z lat 1957-1958; odpis uchwały o utworzeniu Teatru, folder okolicznościowy z okazji jubileuszu Teatru Muzycznego), 8) karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa "[...] Dom Kultury w [...]., R. P., 2008.

Organ wnikliwie w uzasadnieniu decyzji przedstawił nie tylko opis obiektu, ale też dokonał jego oceny, jako zabytku, przez pryzmat wartości zarówno artystycznych, jak i historycznych. Ponadto wskazał, dlaczego ochroną konserwatorską objęto również otoczenie obiektu, w decyzji zaś określono szczegółowo granice, nie pozostawiając wątpliwości w tej kwestii. Nie można więc podzielić zarzutu skargi, iż nieprecyzyjnie został określony przedmiot rozstrzygnięcia organu. Z sentencji decyzji oraz z załącznika graficznego, stanowiącego integralną część, jasno wynika przedmiot wpisu do rejestru zabytków. Należy powtórzyć za organem, iż z istoty wpisu indywidualnego do rejestru zabytków wynika, że zakres ochrony konserwatorskiej obejmuje cały obiekt, a zatem także jego wnętrze. Skoro zatem przedmiotem wpisu do tego rejestru jest budynek, ochroną konserwatorską objęty jest również układ pomieszczeń oraz wszystkie elementy architektoniczne trwale związane z wnętrzem budynku. Z uzasadnienia decyzji wynika też, że elementy budynku niezwiązane trwale z jego bryłą, takie jak kinkiety, oprawy świetlne czy osłony grzejników i szybów wentylacyjnych stanowiące zabytki ruchome, w myśl definicji zawartej w art. 3 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, są przedmiotem odrębnie prowadzonego postępowania administracyjnego. Decyzja o wpisie do zabytków nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych.

Biorąc pod uwagę powyższe, nie można się zgodzić z zarzutami skargi, że organy naruszyły przepisy art. 9 ust. 1 i 2 i art. 3 pkt 1, 2, i 15 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i w sposób dowolny wpisały do rejestru zabytków gmach [...] Domu Kultury w [...]. Zdaniem Sądu, organ ochrony konserwatorskiej wnikliwie rozważył interes właściciela nieruchomości oraz interes społeczny wyrażony w art. 5 Konstytucji RP, dając zasadnie pierwszeństwo temu drugiemu.

Na uwagę zasługuje również fakt, iż sprawa dotycząca wpisu do rejestru zabytków przedmiotowego obiektu rozpatrywana jest przez Sąd po raz drugi. W poprzednio prowadzonym postępowaniu, Sąd dokonując kontroli decyzji wydanej w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a., podzielił stanowisko organu odwoławczego, iż decyzja organu konserwatorskiego zapadła bez dostatecznego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. W ponownie prowadzonym postępowaniu powyższy błąd został naprawiony, czego wynikiem jest oddalenie niniejszej skargi.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.