Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2997/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54 par 1, art. 89
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 11 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego; oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z (...) sierpnia 2016 r., nr (...), Minister Finansów (dalej: organ odwoławczy lub Minister), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej: k.p.a.) oraz art. art. 17, art. 18 i art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 599, dalej: u.p.e.a.), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z (...)lipca 2015 r., (...), oddalające skargę M. M. (dalej: Zobowiązany, Strona lub Skarżący) na przewlekłość postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej w G. na podstawie tytułu wykonawczego nr (...).

Kontrolowane rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych:

Dyrektor Izby Celnej w G. prowadził jako organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne wobec majątku M. M. na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Wierzyciela - Dyrektora Izby Celnej w O. z ... października 2013 r., obejmującego należność z tytułu kary i grzywny pieniężnej za okres 10/2013 w wysokości 160,00 zł.

W celu wyegzekwowania należności objętej wskazanym tytułem wykonawczym, organ egzekucyjny zawiadomieniem z 6 lutego 2014 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego Zobowiązanego w Banku (...) w Warszawie S.A. Odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego został doręczony i Zobowiązanemu, i dłużnikowi zajętej wierzytelności 17 lutego 2014 r.

Zajęcie okazało się nieskuteczne - bank poinformował, że nie prowadzi rachunku dla dłużnika M. M. (pismo dłużnika zajętej wierzytelności z 18 lutego 2014 r.).

W tej sytuacji zawiadomieniem z 20 marca 2014 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę M. M. w F. Sp. z o.o. z siedzibą w W.. Zajęcie to również okazało się nieskuteczne (pismo dłużnika zajętej wierzytelności z 27 marca 2014 r.).

W dniu 13 marca 2014 r. Wierzyciel poinformował organ egzekucyjny o wpłacie dokonanej przez M. M. 11 marca 2014 r. w wysokości 8,00 zł, w związku z czym do wyegzekwowania pozostała kwota 152,00 zł należności głównej.

Kolejnym zawiadomieniem, wystawionym 25 marca 2015 r., Dyrektor Izby Celnej w G. dokonał zajęcia prawa majątkowego w postaci wynagrodzenia Zobowiązanego w F. Sp. z o.o. z siedzibą w w.. Odpis zawiadomienia o zajęciu został doręczony Zobowiązanemu 8 kwietnia 2015 r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności 3 kwietnia 2015 r. W aktach sprawy brak jest odpowiedzi dłużnika zajętej wierzytelności co do skuteczności dokonanego zajęcia.

Pismem z 15 kwietnia 2015 r. Zobowiązany wniósł do Dyrektora Izby Celnej w G. skargę na zajęcie egzekucyjne w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę w zakładzie pracy F. Sp. z o.o. z siedzibą w W. z 25 marca 2015 r., wnosząc o uchylenie zajęcia w całości oraz o umorzenie postępowania z uwagi na brak możliwości skutecznej egzekucji oraz z powodu niewykonywania egzekucji ze źródeł wskazanych przez dłużnika. W uzasadnieniu Zobowiązany wskazał, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym G. w G. w sprawie o sygn. akt (...) - na żądanie pełnomocnika innych wierzycieli – A. M. – dokonał zajęcia 100 % wynagrodzenia za pracę (60 % w F. (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. i 40 % z rachunku bankowego), co w konsekwencji doprowadziło Zobowiązanego do utraty zdolności do zaspokajania potrzeb życiowych, znalezienia się w stanie niedostatku i dalej utraty w dniu 21 stycznia 2014 r. pracy. Zdaniem Strony zajęcie przez pełnomocnika wierzycieli 100% wynagrodzenia za pracę nie jest wykonywaniem uprawnień wierzycieli, a nadużyciem prawa. W związku z tym – zdaniem Strony - pełnomocnik wierzycieli – A. M. w sprawie (...) jest w bezpodstawnym posiadaniu środków żądanych przez Dyrektora Izby Celnej w G.. Skarżący uważa, iż w tej sytuacji organowi temu przysługuje prawo skorzystania z instytucji skargi pauliańskiej, o której mowa w art. 527 Kodeksu cywilnego. W ocenie Skarżącego w związku z nieskorzystaniem przez Dyrektora Izby Celnej w G. z tego prawa i z zaniechaniem wykonania uprawnień wierzyciela, na podstawie art. 93 Kodeksu cywilnego należy przyjąć fikcję prawną o spełnieniu obowiązku dłużnika M. M. o spłacie długu 160,00 zł.

Mając na uwadze niejednoznaczny charakter opisanego wniosku Zobowiązanego, Dyrektor Izby Celnej w G. pismami z 22 kwietnia 2015 r. i z 22 maja 2015 r. wezwał M. M. do jego sprecyzowania poprzez określenie, czy podanie to stanowi wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a., czy też skargę na czynności egzekucyjne, określoną w przepisie art. 54 u.p.e.a.

W odpowiedzi na wezwanie, M. M. w piśmie błędnie datowanym na 15 kwietnia 2015 r. (wpływ do organu 17 czerwca 2015 r.) wyjaśnił, iż w pierwotnym wniosku z 15 kwietnia 2015 r. wskazał, iż działania wierzycieli zajmujących 100% środków wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę, w zakresie chronionym Kodeks pracy, nie stanowią wykonywania uprawnień sądowego tytułu wykonawczego, a są typowym aktem nadużycia prawa, który obciąża odpowiedzialnością przedstawiciela ustawowego – A. M.. Powyższe przekroczenie prawa stanowi zaś bezpodstawne uszczuplenie majątku ukaranego z poszkodowaniem wierzyciela - Dyrektora Izby Celnej w G.. Komornik sądowy działa natomiast na podstawie tytułu wykonawczego, oświadczenia wierzyciela i w zakresie żądań wierzyciela wynikających z sądowego tytułu wykonawczego, a sąd egzekucyjny ocenia jedynie prawidłowość wykonywanych czynności komorniczych i nie ocenia naruszenia praw dłużnika, systemowej prawidłowości żądań wierzyciela oraz naruszenia praw osób trzecich. Zdaniem Strony nie można pomijać w podstawie działania komornika żądań przedstawiciela wierzycieli, gdyż stanowi to podstawę odpowiedzialności pełnomocnika wierzycieli za jego bezprawne działanie w sprawie (...) z pokrzywdzeniem Dyrektora Izby Celnej w G.. Powyższe stanowi z kolei podstawę do żądania kwoty bezpośrednio od A. M.

Dokonując sprecyzowania pisma z 15 kwietnia 2015 r., Zobowiązany wskazał na przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, natomiast w zakresie regulacji art. 54 u.p.e.a. - w związku z zaniechaniem działań dotyczących egzekucji ze źródeł wskazanych przez Zobowiązanego - na zastosowanie normy § 1 tego przepisu o skardze na czynności egzekucyjne - na przewlekłość postępowania.

W tej sytuacji Dyrektor Izby Skarbowej w G. pismem z 1 lipca 2015 r., działając w trybie art. 66 k.p.a. zawiadomił Zobowiązanego, iż wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a. należy wnieść do organu egzekucyjnego prowadzącego postępowanie na podstawie tytułu wykonawczego nr (...), tj. Dyrektora Izby Celnej w G..

Równocześnie po rozpoznaniu sprecyzowanej w opisany wcześniej sposób skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Izby Skarbowej w G. postanowieniem z (...)lipca 2015 r. nr (...)oddalił skargę Strony jako nieuzasadnioną.

M. M. pismem z 23 lipca 2015 r. wniósł do Ministra Finansów zażalenie na rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej w G.. W treści wniesionego środka zaskarżenia Zobowiązany wskazał, iż organ nadzoru dokonał niewłaściwej interpretacji stanu prawnego w zakresie kompetencji wierzyciela - Dyrektora Izby Celnej w O. Uzasadniając swoje stanowisko Skarżący podniósł, iż w wyniku sądowego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na wniosek pełnomocnika wierzycieli – A.M., zostało zajęte w całości jego wynagrodzenie za pracę. W konsekwencji Zobowiązany popadł w niedostatek, a pracodawca nie podpisał z nim umowy o pracę na czas nieokreślony. Na skutek niezgodnego z prawem działania, doszło w ocenie Skarżącego do zubożenia jego majątku, co z kolei odbyło się ze szkodą dla wierzyciela, którym jest Skarb Państwa i w imieniu którego działa Dyrektor Izby Celnej w O.. Wierzyciel publicznoprawny powinien w tej sytuacji żądać uznania czynności egzekucyjnych wierzycieli za bezskuteczne na podstawie art. 527 Kodeksu cywilnego. Skarżący podniósł, iż Dyrektor Izby Skarbowej w G. w zaskarżonym postanowieniu błędnie utożsamia czynności komornika sądowego z czynnościami wierzycieli. Sąd badając sprawę dotyczącą egzekucji prowadzonej na wniosek A. M. orzekł o zgodności z prawem jedynie działań komornika, nie zaś działań wierzycieli, których badanie nie leży w kompetencji sądu. Jawna bezprawność działań wierzyciela (A.M.) polegająca na zajęciu 100 % wynagrodzenia za pracę Skarżącego, zobowiązuje w jego ocenie Dyrektora Izby w O. do wytoczenia powództwa z art. 527 Kodeksu cywilnego. Zaniechanie tej czynności, do której przysługuje uprawnienie Wierzycielowi – Dyrektorowi Izby Celnej należy uznać za przewlekłości postępowania. Ponadto, zdaniem Strony, zgodnie z regulacją art. 93 Kodeksu cywilnego gdy wierzyciel nie wykonuje swoich uprawnień, następują takie skutki jakby je wykonał, tzn. został zaspokojony.

Minister Finansów obecnie kontrolowanym postanowieniem z (...)sierpnia 2016 r. nr (...)utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z 6 lipca 2015 r. w przedmiocie oddalenia skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej w G. na podstawie tytułu wykonawczego nr (...).

Pismem z 10 października 2016 r. M. M. reprezentowany przez M.M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie opisane rozstrzygnięcie Ministra Finansów.

Zobowiązany wskazał jedynie, że składa skargę na postanowienie Ministra Finansów. Nie sformułował jakichkolwiek zarzutów co do tego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę, Minister Rozwoju i Finansów wniósł i jej oddalenia jako bezzasadnej.

W piśmie z 13 grudnia 2016 r. 2016 r. Zobowiązany sformułował zarzuty:

1. "zaniechania czynności prowadzących do zaspokojenia wierzyciela – Skarbu Państwa",

2. "prowadzenie skutecznej egzekucji – wykonywanie czynności pozornych nie prowadzących do wyegzekwowania długu".

Ponownie opisał – jego zdaniem bezprawne - działania pełnomocnika innych wierzycieli wobec jego majątku i wynikające z tego faktu konsekwencje. Podtrzymał dotychczasowe stanowisko, że przewlekłość postępowania egzekucyjnego w obecnie kontrolowanej sprawie jest wynikiem braku skorzystania przez Wierzyciela z instytucji skargi pauliańskiej w celu egzekucji należności Skarbu Państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem legalności, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Ponadto w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny w pierwszej instancji rozstrzyga sprawę w granicach sprawy administracyjnej, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Brak związania sądu administracyjnego granicami skargi oznacza m.in., że sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją (postanowieniem) z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego, a podstawę orzekania przez ten sąd stanowi cały materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji w toku całego prowadzonego w danej sprawie postępowania, gdyż zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd rozpoznaje sprawę na podstawie akt sprawy.

Do wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie przez sąd, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżone postanowienie w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, nie dopatrzył się naruszenia prawa przez orzekające w sprawie organy, które uzasadniałoby uwzględnienie skargi.

Odnosząc się do argumentów zawartych w skardze Sąd zauważa, że zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Sąd wskazuje, że z uwagi na to, iż skarga może dotyczyć wyłącznie okoliczności, które nie są podstawą wniesienia innego środka zaskarżenia, przedmiotem skargi mogą być wyłącznie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów, regulujących sposób i formę prowadzonych czynności egzekucyjnych.

Sąd zauważa, że zarówno w skardze z 10 października 2016 r., jak i w jej uzupełnieniu pismem z 13 grudnia 2016 r. Skarżący w istocie nie podniósł żadnych nowych zarzutów i nie wskazał na żadne nowe okoliczności sprawy, które nie były dotąd formułowane i wskazywałyby na wadliwość postanowienia Ministra z (...)sierpnia 2016 r. nr (...).

Podstawę wydania postanowienia z (...)sierpnia 2016 r. stanowił przepis art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Rozpoznając zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z (...)lipca 2015 r. Minister zasadnie w pierwszej kolejności wyjaśnił Stronie, że pojęcie przewlekłości postępowania egzekucyjnego, użyte w art. 54 § 1 u.p.e.a., nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Słusznie wskazano na panujący w piśmiennictwie pogląd, że stan przewlekłości postępowania może wystąpić w przypadku niepodejmowania przez organ egzekucyjny czynności zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (tak M. Miłosz, Konstrukcja i rozpoznawanie środków zaskarżenia bezczynności w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, opubl. w Samorząd Terytorialny z 2007 r., nr 7-8, s. 134-135), albo w przypadku podejmowania tych czynności przez organ z nieuzasadnionym opóźnieniem lub niecelowo (tak P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2003, s. 164). Zasadnie stwierdzono, że stan "przewlekłości postępowania" powołany w przepisie art. 54 § 1 ustawy egzekucyjnej, oznacza brak konkretnego działania organu egzekucyjnego związanego z podjęciem czynności zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

Następnie w zaskarżonym postanowieniu Minister prawidłowo dokonał analizy skargi w oparciu o przyjęte rozumienie pojęcia przewlekłości uznając, iż nie zawiera ona w sobie argumentów dla wykazania istnienia tak pojmowanej przewlekłości postępowania. Treść skargi wskazuje, iż przewlekłość postępowania utożsamiana jest przez Stronę z zaniechaniem wskazywanych przez nią działań, tj. z brakiem wniesienia przez administracyjny organ egzekucyjny skargi pauliańskiej na podstawie art. 527 k.c. i brakiem żądania uznania pobrania przez komornika sądowego środków z zajęcia wynagrodzenia za pracę Skarżącego, za bezskuteczną wobec niego. W tej sytuacji zasadnie wyjaśniono Stronie, że nie może się skutecznie domagać od organu egzekucyjnego podjęcia czynności i zastosowania środka egzekucyjnego wobec wskazanego składnika majątku, będącego - jak określa - w "bezprawnym" posiadaniu przez A. M. Dokonanie bowiem zajęcia wierzytelności pieniężnej w trybie określonym w przepisie art. 89 u.p.e.a. wymaga od organu egzekucyjnego oznaczenia wierzytelności, do której kieruje egzekucję poprzez określenie co najmniej osoby dłużnika oraz wskazanie tytułu prawnego, z którego ta wierzytelność wynika. Natomiast środki w wysokości 100 % wynagrodzenia za pracę wyegzekwowane przez Komornika sądowego, nie stanowią wierzytelności, o której mowa w powołanym przepisie.

Także subiektywne przekonanie Skarżącego o bezpodstawnym i dokonanym z naruszeniem norm prawnych uzyskaniu środków przez przedstawiciela ustawowego wierzycieli – A. M., nie stanowi skonkretyzowanego tytułu prawnego legitymującego organ egzekucyjny do żądania kwoty bezpośrednio od A. M..

W kontrolowanym postanowieniu prawidłowo uznano także, że argumentem przemawiającym za wykazaniem stanu przewlekłości postępowania nie może być również tak akcentowane przez Skarżącego zaniechanie przez administracyjny organ egzekucyjny - Dyrektora Izby Celnej w G. (tak w skardze z 15 kwietnia 2015 r.), czy też Wierzyciela - Dyrektora Izby Celnej w O. (tak w zażaleniu z 23 lipca 2015 r.), czy wreszcie Ministra Rozwoju i Finansów (jak w uzupełnieniu skargi do sądu z 13 grudnia 2016 r.) wystąpienia do sądu powszechnego ze skargą pauliańską na podstawie art. 527 k.c. w celu uznania czynności komornika sądowego dokonanych zdaniem Strony w wyniku bezprawnego działania pełnomocnika wierzycieli – A. M. prowadzących do wyegzekwowania 100 % wynagrodzenia Skarżącego, za bezskuteczne wobec Wierzyciela. Przede wszystkim brak było spełnienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy podstawowych przesłanek skargi pauliańskiej, tj. dokonania czynności prawnej przez dłużnika (a więc samego Skarżącego) z osobą trzecią z pokrzywdzeniem Wierzyciela.

W konsekwencji Minister prawidłowo stwierdził, że w związku z bezzasadnością zarzutów wskazujących na opieszałość Dyrektora Izby Celnej w G. przy prowadzeniu postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy (...), prawidłowo Dyrektor Izby Skarbowej w G. postanowieniem z (...)lipca 2015 r. nr (...) oddalił skargę na przewlekłość postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez ten organ.

Sąd wskazuje przy tym, że zaskarżone postanowienie zawiera wszystkie elementy określone w art. 124 § 1 i § 2 k.p.a., w tym wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, którego treść nie budzi zastrzeżeń.

Z tych przyczyn na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.