Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 606/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 17 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z [...] r., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., którą odmówiono J.S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad B.S.-S. w okresie od 1 lutego 2021 r..

W uzasadnieniu powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że 12 lutego 2021 r. do organu pierwszej instancji wpłynął wniosek J.S. o ustalenie przedmiotowego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Do wniosku dołączono m.in: oświadczenie wnioskodawcy wraz z załącznikami, z którego wynika, iż J.S. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności; orzeczenie o stopniu niepełnosprawności B.S.-S. z [...] stycznia 2008 r., z którego wynika, iż została ona zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, zaś niepełnosprawność istnieje od 3 listopada 2006 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3 listopada 2006 r.; orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 3 kwietnia 2020 r., z którego wynika, iż B.S.-S. jest trwale niezdolna do pracy, zaś data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji trwa; zaświadczenie z ZUS z 18 lutego 2020 r., z którego wynika, iż J.S. pobiera stałą rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., utrzymując w mocy ww. decyzję wyjaśniło, że kwestią sporną jest odmowa przyznania J.S. wnioskowanego świadczenia, z uwagi na niespełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1b, 17 ust. 5 pkt 1 lit.a i 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2020 roku, poz. 111 – u.ś.r.).

Organ odwoławczy wyjaśnił zatem, że rozpoznając sprawę dotyczącą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia bądź po ukończeniu 25 roku życia, jeżeli powstała w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej należy uwzględnić orzecznictwo sądów administracyjnych, będących wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., TK 38/13, mocą którego orzeczono, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W konsekwencji, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium przyjęło, iż okoliczność, że niepełnosprawność B.S.-S. powstała po ukończeniu wieku określonego w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie jest okolicznością, której skutkiem jest odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia.

Odnosząc się do spełnienia przez J. S. pozostałych przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ odwoławczy nie zakwestionował prawa J.S. do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia bądź też innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną B.S.-S., z uwagi na okoliczność, iż pozostaje on w związku małżeńskim. Jednak w ocenie organu nie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem J.S. nie spełnia kryteriów określonych w art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r.. Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie przesłanką wykluczającą uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest korzystanie przez wnioskodawcę z prawa do renty stałej z tytułu niezdolności do pracy, co skutkować musi koniecznością wydania decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.

Odnosząc się do twierdzenia strony, iż "z treści oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego", Kolegium podkreśliło, że w kwestii rezygnacji czy zawieszenia prawa do renty z tytułu stałej niezdolności do pracy nie można przyjąć oświadczenia strony, iż zawiesza prawo do tego świadczenia, ponieważ jest to renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i w tym przypadku strona nie rezygnuje z zatrudnienia. Skoro odwołujący posiada rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy to nie może rezygnować z pracy bowiem nie może tej pracy wykonywać.

Kończąc, organ zauważył, iż norma art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. była przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, który wyrokiem z 26 czerwca 2019r., SK 2/17, uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Jednak J.S. pobiera z ZUS stałą rentę z tytułu niezdolności do pracy. Renta stała przysługuje, jeżeli niezdolność do pracy jest niezdolnością trwałą. Zatem organ nie zgodził się z twierdzeniem strony, iż została niejako przymuszona do wystąpienia o świadczenie mniej korzystne, na skutek wydania przepisów niekonstytucyjnych (...) gdyż Trybunał Konstytucyjny w swym wyroku wyraźnie wskazał, iż przepis ten jest niezgodny z Konstytucją wyłącznie w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 2 i art. 32 Konstytucji. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy utracił z dniem 9 stycznia 2020 r. moc w zakresie ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, ale obowiązuje w pozostałym zakresie, czyli m.in. niemożności jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i renty stałej (która jest przyznawana w wypadku trwałej niezdolności do pracy).

Reasumując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., co skutkuje odmową przyznania J.S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad B.S.-S..

W skardze J.S. zarzucił naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. i zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – p.p.s.a.) wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżący ma ustalone prawo do renty, to nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Końcowo skarżący powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazując, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stało by sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Dodał, że w swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, iż obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej. "Pojęcie sprawiedliwości wiąże się z innymi pojęciami, takimi jak równość wobec prawa, solidarność społeczna, minimum bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych warunków egzystencji osób pozostających bez pracy nie z własnej woli.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.

Pismem z 26 sierpnia 2021 r. Kolegium wniosło o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko strony skarżącej i organu, sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Przechodząc następnie do zagadnień natury merytorycznej godzi się wyjaśnić, że sądy administracyjne stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję, sąd doszedł do przekonania, że skarga nie ma usprawiedliwionej podstawy prawnej. Kolegium nie dokonało bowiem błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., przyjmując odmiennie niż skarżący, iż ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wyłącza możliwość ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, a wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, nie ma zastosowania do osób mających rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Rozważając tak zarysowany spór prawny co do rozumienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. – sąd stwierdza, że kluczową dla rozpoznania tej sprawy kwestią jest to, czy osoba mająca przyznaną rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymagającym stałej opieki oraz czy może ona zrezygnować z tej renty w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec tak zarysowanego sporu sąd zauważa, że stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 1 lit.a i ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: (...) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji"; z tym, że "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym". Przepis ten w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego podmiotów mających ustaloną rentę z tytułu niezdolności do pracy był przedmiotem konstytucyjnego badania przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17. Zauważyć jednak należy, że Trybunał za niekonstytucyjny uznał ten przepis jedynie w zakresie pozbawienia prawa do świadczenia podmiotów mających przyznaną rentę z tytułu częściowej (nie zaś jak ma to miejsce w tej sprawie) z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a argumentacja uzasadnienia skargi odnosząca się do sytuacji osób mających ustalone prawo do emerytury, na której to oparto koncepcję kwestionowania zaskarżonej w tej sprawie decyzji, nie jest analogiczna do sytuacji osób całkowicie niezdolnych do pracy i z tej przyczyny jest nieprzydatna dla rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego rysującego się w tej sprawie. Trybunał Konstytucyjny – badając konstytucyjność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. – w pkt 3.3.5. uzasadnienia wskazanego wyroku "przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał dostrzega, że realna wysokość renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy może być zdecydowanie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest z kolei rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia". W konsekwencji w pkt 3.5. uzasadnienia "Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji". W świetle sentencji i uzasadnienia wskazanego wyroku nie może być najmniejszej wątpliwości, że uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego jest również osoba mająca przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy na takiej samej zasadzie jak osoba posiadająca ustalone prawo do emerytury. W żadnym razie uprawnienie to nie przysługuje osobie posiadającej rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Przepis w zakresie uprawnienia osób posiadających rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy obowiązuje i przysługuje mu domniemanie konstytucyjności, które nie zostało przez Trybunał obalone. Stanowić może on zatem podstawę do odmowy przyznania świadczenia podmiotom posiadającym prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Oczywistym jest bowiem – co pomija w swojej argumentacji skarga – że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. należy odczytywać łącznie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.. Podstawową zaś pozytywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomijaną – co trzeba mocno podkreślić - przez skarżącego jest "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", z czym wiąże się obiektywną zdolność do wykonywania pracy zawodowej lub zarobkowej (możliwość podejmowania zatrudnienia) i wola jej wykonywania (gotowość do podjęcia pracy). Osoba, która z przyczyn od niej niezależnych, w tej sprawie zdrowotnych (wyłączających pracę zawodową/zarobkową) nie może podjąć zatrudnienia, jak i też nie pozostaje w gotowości do podjęcia pracy/zatrudnienia nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej, nie posiada ona bowiem naturalnej zdolności do pracy zawodowej lub zarobkowej. Nie może ona w konsekwencji ani zrezygnować z pracy zawodowej ani z podejmowania zatrudnienia. Również Trybunał Konstytucyjny - czego wyrazem są rozważania pkt 3.3.4 uzasadnienia wyroku - wskazał, że "wyłączenie przez ustawodawcę możliwości uzyskania przez opiekuna-rencistę świadczenia pielęgnacyjnego, a przez to również obarczenie rodziny osoby niepełnosprawnej kosztami związanymi z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz pozbawienie w tym zakresie niepełnosprawnego członka rodziny pomocy socjalnej, stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie. Brak jest podstaw do wykluczenia z pobierania świadczenia osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną z tego tylko względu, że mają one przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, (zwłaszcza) jeżeli świadczenia tego nie pobierają". Należy mieć bowiem na uwadze przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2021.266), zwanej u.s.r., normujące niezdolność rolników do pracy. W myśl art. 18 pkt 1 i art. 21 ust. 1 u.s.r. świadczeniami z ubezpieczenia emerytalno-rentowego są emerytura rolnicza lub renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy; renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki: 1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2; 2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym; 3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2, lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Ustawodawca definiuje przy tym w art. 21 ust. 5 u.s.r. pojęcie całkowitej niezdolności do pracy, przyjmując, że "za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym". Natomiast w myśl ust. 6 i ust. 7 art. 21 u.s.r. "całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za trwałą, jeżeli ubezpieczony nie rokuje odzyskania zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym", "całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za okresową, jeżeli ubezpieczony rokuje odzyskanie zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym". Nie bez znaczenia ma też regulacja art. 21b ust. 1 u.s.r., w myśl której "ubezpieczonemu spełniającemu warunki do uzyskania renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy określone w art. 21, w stosunku do którego orzeczono celowość przekwalifikowania zawodowego ze względu na trwałą całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym, przysługuje przez okres 6 miesięcy renta rolnicza szkoleniowa". Zważywszy na tę regulację prawną nie można utożsamiać – jak tego domaga się skarżący – sytuacji osoby mającej ustalone prawo do emerytury i osoby mającej przyznaną rentę z tytułu całkowitej – choćby okresowej - niezdolności do pracy. O ile bowiem ta pierwsza może podjąć zatrudnienie i z niego zrezygnować z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, o tyle ta druga z uwagi na swój stan zdrowia nie posiada obiektywnej zdolności do podejmowania zatrudnienia/pracy zarobkowej, a więc nie może z niego zrezygnować, chyba że orzeczono wobec niej przekwalifikowanie zawodowe. W kontekście rezygnacji z zatrudnienia/pracy zarobkowej lub niepodejmowania zatrudnienia/pracy zarobkowej przez osobę posiadającą przyznaną rentę z tytułu niezdolności do pracy kluczowe jest bowiem, czy osoba taka – biorąc pod uwagę powody przyznania jej renty – może podjąć dotychczasowe zatrudnienie w jakimkolwiek stopniu, czy też może ulec przekwalifikowaniu, co by mogło oznaczać, iż tak jak osoba o ustalonym prawie do emerytury może w jakimkolwiek zakresie wykazywać aktywność zawodową. Jeśli z uwagi na przyczyny przyznania renty nie może takiej aktywności obiektywnie realizować, to oznacza to tyle, że jej sytuacja nie jest tożsama z osobą o ustalonym prawie do emerytury. Ta ostatnia – o ile stan zdrowia jej na to pozwala – może bowiem w określonym zakresie podejmować zatrudnienie/pracę zarobkową. W konsekwencji argumentacja Trybunału Konstytucyjnego w tym aspekcie nie ma znaczenia dla oceny zasadności przyznania osobie posiadające rentę z tytułu niezdolności do pracy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazać też należy, że renta z tytułu niezdolności do pracy w powszechnym systemie emerytalnym zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2021 r. poz. 291) przysługuje osobie, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Jeżeli osoba utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy jest osobą całkowicie niezdolną do pracy (art. 12 ust. 2 ustawy), a jeżeli utraciła w znacznym stopniu zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji jest osobą częściowo niezdolną do pracy (art. 12 ust. 3 ustawy).

Zważywszy na powyższe, sąd stwierdza, że skarżący, z uwagi na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy, z powodu której przyznano mu rentę nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zarobkowej. Z uwagi na swój stan zdrowia został uznany za niezdolną okresowo do jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Sam skarżący także w toku postępowania sądowoadministracyjnego nie twierdził, że jego stan zdrowia pozwala na podejmowanie innego rodzaju pracy czy zatrudnienia. Skarga opiera się wyłącznie na zarzucie błędnej wykładni wskazanych przepisów, nie kwestionuje natomiast ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę subsumpcji normy materialnoprawnej. Zresztą wobec treści decyzji organu rentowego trudno byłoby stawiać w tym zakresie organom zarzuty poczynienia wadliwych ustaleń faktycznych, co do spornej w tej sprawie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku skarżącego rezygnacja z zatrudnienia była podyktowana stanem zdrowia, nie zaś koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Takie zaś przyczyny rezygnacji z zatrudnienia nie wypełniają, w świetle stanowiska judykatury, przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od zarzutów skargi, sąd w oparciu o załączone akta administracyjne nie dopatrzył się takiego naruszenia prawa procesowego, które skutkowałoby uwzględnieniem skargi. Wobec bowiem dokonania przez organy prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. zakres postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i ocena faktów były prawidłowe. Z reguły bowiem naruszenia prawa procesowego, jak i subsumpcja normy materialnoprawnej są konsekwencją dokonania przez organy wadliwej wykładni tej normy, co jednakże nie miało miejsca w tej sprawie.

W odniesieniu do kwestii realizacji wnioskowanego prawa i zawartego w skardze żądania wypłaty różnicy świadczeń sąd wskazuje, że przyznanie świadczenia w wysokości różnicy obu świadczeń nie jest możliwie.

Początkowo w wyrokach sądów administracyjnych wyrażano stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty lub emerytury nie w całości, ale do wysokości pobieranego świadczenia (np. wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r. I OSK 757/19; z 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19 – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Aktualnie od dawna w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, zgodnie z którym, osoba uprawniona powinna dokonać wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego (wyroki NSA 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; z 24 sierpnia 2020 r., I OSK 650/20; z 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20).

W konsekwencji zdaniem sądu, nie można domagać się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a otrzymywanym niższym świadczeniem w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. W systemie świadczeń rodzinnych brak jest normy, która pozwoliłaby rozwiązać sytuację kolizji uprawnień do świadczeń poprzez obniżenie wysokości przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w formie wyrównawczej - tj. w wysokości stanowiącej różnicę między ustawową wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością innego świadczenia wymienionego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., naruszałoby treść art. 17 ust. 3 u.ś.r.. Przepis ten wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. W doktrynie wskazuje się, że przyjęcie takiego rozwiązania skutkowałoby wprowadzeniem do porządku prawnego nowego świadczenia, a mianowicie wyrównawczego świadczenia pielęgnacyjnego (por. S. Nitecki, Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną emeryturą a kwotą tego świadczenia. Glosa krytyczna do wyroku Naczelnego Sąd Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, Samorząd Terytorialny 2020 r., nr 7-8, s. 180 i nast., wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1383/20).

Skarżący, reprezentowany w toku postępowania administracyjnego przez profesjonalnego pełnomocnika nie także złożył oświadczenia o rezygnacji z pobierania renty. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być zatem przyznane za okres jej pobierania.

Na zakończenie powyższych rozważań sąd pragnie zauważyć, że w pełni podziela pogląd organu odwoławczego negujący jednocześnie stanowisko organu pierwszej instancji, iż stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa, w tym wypadku art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba, że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok w sprawie sygn. K 38/13 ogłoszono w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem wspomnianego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. (w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności) począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od 23 października 2014 r. Trafnie wobec tego przyjęło Kolegium, że powołany w decyzji organu pierwszej instancji przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

dc