Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 789/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 5, art. 30
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 789/19 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 stycznia 2020 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Renata Czeluśniak (spr.), Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki, WSA Barbara Pasternak, Protokolant: Specjalista Agata Zaręba-Piotrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2020 r., sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. II. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Burmistrz decyzją z dnia [...] 2019 r. znak: [...], na podstawie art. 104, art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.) – dalej k.p.a., oraz art. 17, art. 30 ust. 1, 2, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2018 r. poz. 2220 z póz. zm.) – dalej u.ś.r., Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. 2017 poz. 1466), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. 2018 poz. 1487), orzekł skarżącemu A. H. o:

- ustaleniu świadczenia rodzinnego za okres od dnia 1 lutego 2016 r. do dnia 31 grudnia 2018 r., tj. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem L. H. - wypłaconego na podstawie decyzji z dnia [...] 2014 r. znak: [...], wraz z decyzjami z dnia [...] 2017 r. znak: [...], z dnia [...] 2018 r. znak: [...], orzekającymi o zmianie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia nienależnie pobrane;

- określeniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, na kwotę: należność główna: 48 896,00 zł, odsetki ustawowe za opóźnienie liczone na dzień wydania decyzji: 5 064,80 zł, pozostała kwota odsetek wzrasta z każdym kolejnym dniem, aż do dnia całkowitej spłaty należności głównej (aktualnie o 9,39 zł dziennie: 0,000192x łączna kwota należności głównej);

- zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w formie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W odwołaniu A. H. wskazał, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożył w dniu 25 lipca 2014 r. wraz z wymaganymi dokumentami. Świadczenie przyznano decyzją z dnia [...] 2014 r. znak: [...], w okresie od 23 lipca 2014 r. do bezterminowo na syna L. H. W dniu 7 stycznia 2019 r. dostarczył do MOPS kserokopię decyzji ZUS z dnia 30 listopada 2018 r., którą przyznano mu emeryturę od dnia 1 lutego 2016 r. na podstawie wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 10 października 2018 r. Skarżący podkreślił, że składając wniosek został pouczony o konieczności zgłoszenia wszelkich zmian mających wpływ na prawo do pobierania świadczenia, dlatego od razu po otrzymaniu decyzji z ZUS poinformował ośrodek. Wcześniej nie wiedział czy emerytura zostanie mu przyznana. Jego zdaniem skoro decyzja ZUS została wydana w dniu 30 listopada 2018 r., to o nienależnym pobraniu świadczenia przed tą datą nie może być mowy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 28 marca 2019 r. znak: [...] na podstawie art. 17, art. 30 ust. 1 i 2, art. 32 ust. 1 u.ś.r., Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] 2019 r. [...] uchylono decyzję z dnia [...] 2014 r. znak: [...], przyznającą A. H. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem L. H. na okres od dnia 23 lipca 2014 r. do bezterminowo oraz wstrzymano wypłatę świadczenia od dnia 1 stycznia 2019 r.

W dniu 25 stycznia 2019 r. wszczęto z urzędu postępowanie, które miało na celu ustalenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego na syna L. H. w okresie od dnia 1 lutego 2016 r. do dnia 31 grudnia 2018 r.

Kolegium podało, że w aktach sprawy znajduje się kserokopia decyzji ZUS z dnia 30 listopada 2018 r. wydana dla A. H., która stwierdza, że wykonując wyrok sądu Apelacyjnego z dnia 10 października 2018 r. przyznaje emeryturę od 1 lutego 2016 r. tj. od daty określonej w wyroku sądu. W dniu 7 stycznia 2019 r. skarżący złożył w MOPS osobiście oświadczenie o przyznaniu mu emerytury.

SKO podkreśliło, że z art. 17 ust. 1b u.ś.r., wynika, iż skarżący spełnił zawarte w nim warunki, a mianowicie zrezygnował z zatrudnienia i nie podejmuje pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Za niesporny uznał "fakt", iż przesłanka zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., w którym to ustawodawca stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego - zaistniała.

Organ II instancji podkreślił przy tym, że w niniejszej sprawie oparto się na regulacji art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., który podaje, iż za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Kolegium wskazało, że A. H. zarówno w oświadczeniu z dnia 7 stycznia 2019 r. jak i w odwołaniu podał, iż został pouczony o konieczności zgłoszenia wszelkich zmian mających wpływ na prawo do pobierania świadczenia.

SKO wskazało też, że ww. przepis nie zawiera przesłanek, które wymagałyby zaistnienia elementu winy po stronie zobowiązanego.

W skardze do WSA w Krakowie A. H. nie zgodził się z decyzją SKO. Jak wyjaśnił, emerytura została mu przyznana, zgodnie z wyrokiem sądu, od 1 lutego 2016 r. i od razu po odebraniu decyzji z ZUS orzekającej o przyznaniu świadczeń emerytalnych poinformował Ośrodek Pomocy Społecznej, aby uniknąć nienależnie pobranych świadczeń. Skarżący podkreślił, że od pracowników Działu Świadczeń Rodzinnych uzyskał również informację, iż zgodnie z interpretacją z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Departament Polityki Rodzinnej w przypadku uzyskania przez osobę pobierającą m.in. świadczenie pielęgnacyjne, prawa do emerytury w efekcie postępowania sądowego, nienależnie pobranym świadczeniem pielęgnacyjnym jest świadczenie pielęgnacyjne otrzymane od dnia, w którym prawomocny stał się wyrok sądu ustalający osobie prawo do emerytury. Decyzja o przyznaniu emerytury została wydana 30 listopada 2018 r., dlatego ciężko mówić o nienależnie pobranych świadczeniach przed datą wydania decyzji ZUS.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) dalej "u.ś.r.", które regulują tryb i warunki ustalania świadczeń rodzinnych, w tym między innymi świadczeń pielęgnacyjnych, przyznawanych opiekunom osób niepełnosprawnych, którzy rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania osobistej opieki nad taką osobą (art. 17). Mając na względzie możliwość zaistnienia sytuacji pobierania świadczeń rodzinnych przez osoby ku temu nieuprawnione, ustawodawca uregulował w powyższym akcie tryb weryfikacji decyzji je przyznających (art. 32), jak też stwierdzania w drodze decyzji, że są one świadczeniami nienależnie pobranymi i nakładania na osoby, które je pobrały obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami (art. 30 ust. 1, 2b, 5).

Definicje nienależnie pobranego świadczenia ustanowione zostały w art. 30 ust. 2 pkt 1 do 5 u.ś.r. Są więc nimi m.in. "świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania" (pkt 1).

Do tak zdefiniowanego nienależnie pobranego świadczenia organy orzekające w sprawie zakwalifikowały sytuację pobierania przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia 1 lutego 2016 r. do dnia 31 grudnia 2018 r., w warunkach kiedy prawo do emerytury przyznano mu na mocy decyzji ZUS z dnia 30 listopada 2018 r. (z datą wsteczną - od dnia 1 lutego 2016 r.), o czym, zdaniem SKO, nie poinformował on niezwłocznie organu wypłacającego świadczenia pielęgnacyjne, pomimo pouczenia o tym obowiązku.

Ze powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić.

Po pierwsze, nieuprawnione jest twierdzenie organów, że powiadomienie przez skarżącego organu wypłacającego świadczenie pielęgnacyjne o decyzji przyznającej emeryturę nie wypełnia warunku niezwłoczności, o którym mowa w art. 25 ust. 1 u.ś.r., skoro o decyzji wydanej w dniu 30 listopada 2018 r. skarżący zawiadomił organ już w dniu 7 stycznia 2019 r. (jak wskazał – zaraz po jej otrzymaniu).

Po drugie, co w niniejszej sprawie najistotniejsze, samo wiązanie momentu utraty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze wskazaną w decyzji organu rentowego datą, od której skarżącemu przyznano emeryturę (od dnia 1 lutego 2016 r.), nie znajduje uzasadnienia w normatywnej treści przywoływanego przez Kolegium art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Przepis ten stanowi, że "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury (...)". Niesporne jest, że w dniu przyznania świadczenia, tj. 31 lipca 2014 r., ani w dniach wydawania decyzji orzekających o zmianie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego skarżący nie miał ustalonego prawa do emerytury. Niespornym również jest, że ani jeden raz nie pobrał tego świadczenia pobierając jednocześnie emeryturę. Uwzględniając przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1270), szczególnie jej art. 115 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 1, prawo do emerytury zostało ustalone skarżącemu dopiero decyzją z dnia 30 listopada 2018 r. O wiążącym ustaleniu prawa do emerytury – a tylko takie jest miarodajne - można mówić dopiero wówczas gdy została wydana w tym przedmiocie stosowana decyzja organu rentowego, mająca przy tym walor prawomocności. Taki zaś uzyskuje ona z upływem przewidzianego w art. 4779 § 1 k.p.c., miesięcznego terminu na wniesienie od niej odwołania. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy terminów (zważywszy na datę podjęcia decyzji emerytalnej – 30 listopada 2018 r. i datę jej doręczenia) mógł więc najwcześniej upłynąć w styczniu 2019 r. A skoro tak, to o zaistnieniu negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., uniemożliwiającej pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego (a więc powodującej także ustanie prawa do świadczeń już przyznanych) można mówić dopiero po tej dacie. Tym samym świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącemu przed tą datą, a tym bardziej przed datą wydania decyzji emerytalnej, nie tylko nie mogło być zakwalifikowane jako "nienależnie pobrane" w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., ale w ogóle nie mogło być rozpatrywane w kategoriach świadczenia nienależnego. Świadczenia to bowiem nigdy nie zostało wypłacone "mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części".

Podjęta zatem w takim stanie faktycznym decyzja Burmistrza z dnia [...] 2019 r. uznająca wypłacone skarżącemu w okresie za okres od dnia 1 lutego 2016 r. do dnia 31 grudnia 2018 r. świadczenie pielęgnacyjne za nienależnie pobrane i nakazująca jego zwrot, jak też utrzymująca ją w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ocenione być muszą jako wydane z istotnym naruszeniem ww. przepisów prawa materialnego, co skutkowało ich uchyleniem. Zważywszy na brak w sprawie okoliczności, które wypełniałyby hipotezę normy prawnej ujętej w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. dalsze prowadzenie postępowania w przedmiocie uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane, jest bezprzedmiotowe.

Mając powyższe na względzie, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a także na podstawie art. 145 § 3 tej ustawy w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., orzekł jak w sentencji.