Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 691/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2008-05-05 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 1 i 2, art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" o Nr "[...]" w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, określenia uzupełniającego kwoty długu celnego oraz podatku od towarów i usług, postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" o Nr "[...]" w kwocie 1.500,00 zł, Spółka A w P. złożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, w którym zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podniosła, że nie posiada żadnych środków, które mogłyby zostać wykorzystane do uiszczenia wpisu od skargi. Prowadzona jest wobec Niej egzekucja na podstawie decyzji będących przedmiotem zaskarżenia wymierzających zobowiązania publicznoprawne w kwocie kilkudziesięciu milionów złotych, a poza tym Jej wszystkie rachunki bankowe zostały zablokowane. Spółka A podniosła, że nie jest w stanie spieniężyć posiadanego towaru, majątku ruchomego i nieruchomego ani praw majątkowych, gdyż są one przedmiotem egzekucji, Brak jest również osób zainteresowanych zakupem składników przedsiębiorstwa, na którym ciążą zobowiązania.

Według przedłożonego wniosku, wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.650.000 zł, zaś wartość środków trwałych na grudzień 2007r. określono na kwotę 798.903,67 zł. Odnośnie zysków i strat za ostatni rok obrotowy podmiot wykazał stratę w wysokości 148.065,76 zł za rok 2007. Strona skarżąca wskazała ponadto na osiem rachunków bankowych, które zostały zablokowane.

Z materiałów sprawy wynika również, że skarżąca poinformowała w związku z postępowaniem o przyznanie prawa pomocy, iż umowa spółki przewiduje możliwość nałożenia w drodze uchwały na jej wspólników, dopłat w wysokości do 10-krotności wartości posiadanych udziałów. Nie przewiduje jednak obowiązku podjęcia takiej uchwały. Z uwagi na sytuację w jakiej znalazła się Spółka, wspólnicy nie podjęli takiej uchwały. Strona wyjaśniła również, że wspólnicy nie podjęli uchwały w przedmiocie kontynuacji działalności spółki w związku z treścią art. 233 k.s.h. Ponadto przedłożyła dokumenty źródłowe, do których złożenia została zobowiązana. Z dokumentów tych wynika, że Spółka A w okresie od 01.01.2007r. do 30.09.2007r. uzyskała przychód ze sprzedaży netto w kwocie 1.669.509,62 zł, przy czym koszty działalności operacyjnej samego zużycia materiałów i energii wyniosły 1.606.134,68 zł - co daje dochód 63.374,94 zł. Z analizy przedstawionego bilansu na dzień 30.09.2007r. wynika, że spółka posiada aktywa obrotowe w postaci zapasów na łączną kwotę 1.345.674,56 zł. Posiada też należności krótkoterminowe na kwotę 6.885.275,25 zł oraz udziały i akcje w innych jednostkach o wartości 22.206.137,63 zł.

Postanowieniem Referendarza WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2008 roku, sygn. akt I SA/Ol 391/07 odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że pomimo pogorszenia się sytuacji majątkowej Spółki, a także straty podatkowej, nadal prowadzi Ona działalność gospodarczą, posiada kapitał podstawowy w kwocie 1.650.000,00 zł, zaciąga zobowiązania, ma nieściągnięte wierzytelności oraz udziały w innych podmiotach. Przedstawione przez stronę dokumenty, jak i złożone oświadczenia wskazują, iż nie podjęła ona niezbędnych działań, aby uzyskać fundusze na pokrycie należnych kosztów sądowych. Poza tym postępowanie kontrolne w stosunku do Spółki zostało wszczęte z początkiem 2005r., w związku z czym mogła ona przewidzieć konieczność zgromadzenia środków pieniężnych niezbędnych do pokrycia należnych kosztów sądowych.

Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że jej sytuacja finansowa stale się pogarsza, co uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych w 156 sprawach zawisłych przed sądem administracyjnym. Nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że prowadzi działalność gospodarczą w znacznym zakresie. Fakt, iż Spółka została wyposażona początkowo w znaczny majątek wniesiony na kapitał zakładowy oraz to, że posiada udziały w innych podmiotach w żadnym stopniu nie przekłada się na to, czy obecnie prowadzi ona działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. Wyjaśniła także, że w 2007 roku nie zainwestowała w środki trwałe w budowie kwotę 7.574.134,20 zł, a zmiany w sprawozdaniach finansowych wynikają z błędów księgowych popełnionych w 2006r. Ewentualny nabywca środków trwałych w budowie byłby narażony na odpowiedzialność podatkową osób trzecich. Ponadto środki uzyskane wskutek spieniężenia tego składnika majątku zostałyby zajęte przez organ egzekucyjny. Spółka A podniosła, iż w 2007r. zaciągnęła jedynie pożyczki w kwocie 62.951,90 zł na pokrycie kosztów administracyjnych. Pożyczki te zostały udzielone przez podmioty powiązane, które nie mają już możliwości dalszego finansowania skarżącej. Wbrew ocenie wyrażonej w zaskarżonym postanowieniu, fakt uzyskania pożyczki nie był wynikiem uznania przez instytucje finansowe, iż spółka posiada zdolność kredytową, ale związany był z powiązaniami kapitałowymi z innymi podmiotami. Posiadane udziały o wartości nominalnej około 22 milionów zł w Spółce B, której cały majątek zagrożony jest egzekucją należności Skarbu Państwa, nie mają już takiej wartości. Ponadto udziały te przeszły na własność wierzyciela skarżącej, wobec którego nie była ona w stanie wywiązać się w związku z zajęciem rachunków bankowych przez organy celne. Wydatki w postaci usług różnych na kwotę 350.267,39 zł obejmują wszystkie wydatki związane z utrzymaniem siedziby spółki, a także wynagrodzenia pracownicze oraz koszty przechowywania towaru, który został zajęty przez organy celne. Ponadto w 2007r. Spółka poniosła stratę bilansową w kwocie 6.501.422,87 zł, a zatem nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w jakiejkolwiek części. Skarżąca nie zgodziła się również z twierdzeniem, że już w 2005 r. powinna była przewidzieć konieczność zgromadzenia środków na postępowanie sądowe. Dodała, że przyjęcie w obecnej sytuacji, że nie zasługuje ona na zwolnienie od kosztów sądowych powoduje, iż organy administracji mogą swymi działaniami pozbawić podmiot możliwości kontroli legalności wydanych decyzji administracyjnych. W interesie organu leżałoby zajęcie wszystkich środków podatnika, a to z kolei powodowałoby, że podatnik nie mógłby dochodzić swych praw przed sądem. Nadto Spółka podniosła, że wspólnicy nie posiadają wystarczających środków finansowych, by dokonać dopłat w wysokości umożliwiającej pokrycie kosztów sądowych. Sama nie może narzucić jakiegokolwiek rozwiązania wspólnikom, a ich uchwała o wniesieniu dopłat byłaby wyłącznie wynikiem ich dobrej woli. Także w przypadku podjęcia uchwały o nałożeniu dopłat, wierzytelności z tego tytułu zostałyby najprawdopodobniej zajęte przez organ egzekucyjny. Spółka natomiast nie dysponuje kwotą 41.656 zł, stanowiącą łączną wartość kosztów sądowych w sprawach I SA/Ol 662/07 - I SA/Ol 709/07. Zabezpieczenie kosztów w takiej wysokości przed wszczęciem postępowania podatkowego nie miałoby żadnego znaczenia, gdyż wszelkie środki zgromadzone na rachunkach bankowych zostały zajęte w toku postępowania egzekucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu.

Zgodnie z przepisami p.p.s.a., generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Jednakże na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy zauważyć, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 roku (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych.

Należy wskazać, iż to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków.

W przedmiotowej sprawie oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy stwierdzić, iż Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione bowiem dokumenty, jak i złożone oświadczenia wskazują, że wnioskujący podmiot nie podjął niezbędnych działań, aby uzyskać środki na pokrycie należnych kosztów sądowych.

Dokonując analizy całokształtu okoliczności sprawy zauważyć należy, że spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego, czy naprawczego. Posiada kapitał podstawowy w kwocie 1.650.000 zł, zaciąga zobowiązania oraz ma nieściągnięte wierzytelności wobec innych podmiotów. W okresie od 1 stycznia do 30 września 2007 r. uzyskała dochód w wysokości 63.374,94 zł. Zainwestowała także w środki trwałe w budowie kwotę 7.574.134,20 zł, niezależnie, czy przyjmie się, iż nastąpiło to w 2007 r. jak wynika z dokumentów, czy też jak twierdzi strona, było to wynikiem zmian w sprawozdaniach finansowych spowodowanych błędami księgowymi w 2006 r., kiedy to zbyt wcześnie zakwalifikowano środki trwałe nie oddane do użytkowania.

Należy podkreślić, że brak bieżących dochodów nie jest dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę zwolnienia od opłat sądowych i nie skutkuje automatycznie po stronie sądu obowiązkiem zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza gdy strona nie zgromadziła dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności, np. przez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Strona skarżąca prowadząc działalność gospodarczą, tym bardziej w sytuacji, gdy sprawa ma ścisły związek z prowadzeniem tej działalności, ponosi ryzyko prowadzenia tej działalności. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie to budżet musiałby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych.

Na możliwość zaciągania pożyczek przez Spółkę wskazuje zestawienie jej sald i obrotów w okresie styczeń - wrzesień 2007r.. Wynika z niego, że strona zaciągnęła wówczas pożyczkę w wysokości 456.688,58 zł, zaś jej część w kwocie 103.048,10 zł spłaciła w roku bieżącym. Poza tym w złożonym sprzeciwie strona przyznała, że w 2007r. zaciągnęła pożyczkę w kwocie 62.951,90 zł na pokrycie kosztów administracyjnych. W tym aspekcie bez znaczenia jest okoliczność jaki podmiot udzielił Spółce tej pożyczki. Istotne jest bowiem, że skarżąca posiadała możliwość wygospodarowania znacznych środków pieniężnych.

Należy również wskazać, iż podmiot działający w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie może się powoływać na brak środków finansowych, w sytuacji gdy może on pokryć koszty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników. Strona niemożności uzyskania w/w dopłat od wspólników na pokrycie kosztów sądowych chociażby w części, nie wykazała. Podniosła jedynie, iż wspólnicy nie posiadają wystarczających środków finansowych, by dokonać dopłat w wysokości umożliwiającej pokrycie kosztów sądowych. Jak podała, nie może narzucić wspólnikom jakiegokolwiek rozwiązania, a uchwała o wniesieniu dopłat byłaby wyłącznie wynikiem ich dobrej woli.

W ocenie Sądu, również wysokość kwot przeznaczonych w okresie styczeń - wrzesień 2007 r. na wydatki w postaci usług prawnych (113.182,83 zł), usług łączności (58.313,64 zł), czynszu i dzierżawy (192.532,48 zł) oraz usług różnych (350.267,39 zł), wskazuje na to, że Spółka jest w stanie ponieść koszty w części nie objętej zwolnieniem. Skoro bowiem może ponosić inne wydatki w takim rozmiarze, to nieuprawnionym jest twierdzenie, iż obiektywnie nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych w zakresie częściowym. Z dokumentacji przedłożonej przez Spółkę A wynika, że w badanym okresie podmiot ten dokonywał operacji finansowych na kwoty znacznie przekraczające koszty sądowe w niniejszej sprawie.

W świetle powyższego uznać należy, że strona skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie dysponowała dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów sądowych.

Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd miał na uwadze, z jednej strony, wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu, z drugiej zaś możliwości finansowe skarżącej w chwili składania tego wniosku i wysokość wpisu, który w niniejszej sprawie wynosi 1.500 zł. Sąd miał też na względzie wysokość dotychczas przyznanego Spółce prawa pomocy. W większości bowiem ze spraw wniesionych przez Spółkę wraz ze skargą strona została zwolniona od kosztów ponad kwotę 2.000 zł, zaś w kilku sprawach ponad kwotę 1.000 zł.

Biorąc powyższe Sąd uznał, iż brak jest podstaw do zwolnienia skarżącej od należnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dlatego na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.