Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 42/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 368 ust. 1, 9 i 12
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant referent Julia Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2017 r. sprawy ze skargi T.K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. uchwałą z dnia [...] października 2016 r. utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., którą stwierdzono, że T. L. uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Niniejsza uchwała została wydana na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 233 z późn. zm.), w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.).

Do wydania niniejszych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Komisja Egzaminacyjna nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. stwierdziła, że T. L. (zwany dalej "skarżącym", "stroną", "zdającym") uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia tej uchwały wynikało, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą, zaś z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, komisja wskazała, iż skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Odwołanie od w/w uchwały wniósł skarżący. Uchwale tej zarzucił:

1) naruszenie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych polegające na niedokonaniu oceny pracy egzaminowanego z zakresu prawa cywilnego w sposób obiektywny i rzetelny;

2) naruszenie art. 365 ust. 3 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych polegające na pozorności sporządzonej przez każdego z egzaminatorów z zakresu prawa cywilnego pisemnego uzasadnienia wystawionej oceny cząstkowej, gdyż żadne z tych uzasadnień nie zawiera porównania i wyważenia pozytywnych oraz negatywnych elementów ocenianej pracy, celem zastosowania spektrum ocen wprost wskazanych w tym przepisie i wskazania, dlaczego zdaniem każdego z oceniających egzaminatorów praca ta nie zasługuje na ocenę inną niż niedostateczna;

3) naruszenie art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. przez to, iż praca egzaminowanego została oceniona na ocenę niedostateczną z tego powodu, że nie odpowiada ona pełni wytycznym zawartym w "opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego egzamin radcowski - 16 marca 2016 r.", podczas, gdy prace innych egzaminowanych pomimo, że również za zasadne przyjęło zaskarżenie wyroku sądu I instancji w całości - zostały ocenione na ocenę pozytywną;

4) naruszenie § 7 ust. 1 rozporządzenia z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2013 r., poz. 1685) przez przyjęcie, iż egzamin został przeprowadzony w warunkach odpowiadającym wymogom określonym w tym przepisie.

Mając powyższe na uwadze, zdający wniósł o uchylenie uchwały nr [...] Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego w całości i w tym zakresie o ustalenie pozytywnego wyniku egzaminu.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości wskazała na obowiązujące regulacje ustawy o radcach prawnych w zakresie zakresu rozpoznania odwołania. Komisja podkreśliła, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Obowiązek Komisji Egzaminacyjnej II stopnia w zakresie ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie polega zatem na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania.

Komisja wyjaśniła również, że zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Oceny rozwiązania każdego z zadań egzaminacyjnych na egzaminie radcowskim dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez ministra sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez krajową radę radców prawnych.

Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje - w przypadku rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu, a w przypadku rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego - poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku. Zamieszczony na stronie internetowej ministerstwa sprawiedliwości opis istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnych do zadania z zakresu prawa administracyjnego nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie o radcach prawnych.

Ustosunkowując się do odwołania w zakresie zadania z prawa cywilnego Komisja Odwoławcza stwierdziła, że egzaminatorzy zauważyli, że nieprawidłowo został wskazany zakres zaskarżenia wyroku. Zarzut naruszenia art. 493 § 3 k.p.c. został niejasno sformułowany i mało rzeczowo uzasadniony. Zasadnym było podniesienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., w pracy nie wskazano jednak na czym polegała dowolna ocena materiału dowodowego dokonana przez sąd I instancji. Podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 676 k.c., jest on jednak całkowicie niezrozumiały. Autor pracy nie zrozumiał treści zadania i nieprawidłowo odczytał zakres problemów podlegających rozwiązaniu, skoro zarzuty naruszenia prawa materialnego sprowadza do twierdzenia, że powód podpisując protokół przejęcia lokalu złożył oświadczenie o uznaniu długu. Przypisuje też sądowi (wbrew treści zadania) uznanie, że art. 676 k.c. wymagał złożenia przez wynajmującego oświadczenia o zatrzymaniu nakładów oraz prezentuje wywód o bezskuteczności wypowiedzenia przez powoda umowy najmu. Przy czym nie dostrzega braku logiki w ferowaniu równocześnie tezy o skuteczności potrącenia wierzytelności pozwanej.

Zadanie z zakresu prawa cywilnego, przygotowane na egzamin radcowski w 2016 r. polegało na sporządzeniu apelacji lub opinii w razie uznania braku podstaw do jej wniesienia. W stanie faktycznym sprawy - zadania egzaminacyjnego - uzasadnione było wniesienie apelacji w imieniu pozwanej. Wyrok powinien zostać zaskarżony w części utrzymującej nakaz zapłaty w mocy co do kwoty 8 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami zasądzonymi od tej kwoty oraz rozstrzygającej o kosztach procesu. Zdający powinien zwrócić uwagę, że ulepszenia lokalu, jakich dokonała pozwana dotyczą nakładów podlegających rozliczeniu na podstawie art. 676 k.c. należało przede wszystkim sformułować zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., art. 676 k.c. oraz art. 493 § 3 k.p.c.

Oceniając zasadność złożonego odwołania co do sposobu rozwiązania zadania z prawa cywilnego, Komisja wskazała, że w ocenianej pracy znajdują potwierdzenie wszystkie błędy wskazane przez egzaminatorów, których zaistnienie wyklucza zmianę wystawionej oceny. Zdający w złożonym odwołaniu w zasadzie kwestionuje, że popełnił (poza jednym) zarzucone przez obu egzaminatorów błędy. Zdający podniósł jednocześnie, że czas na sporządzenie pracy egzaminacyjnej wynosił tylko 6 godzin, warunki na sali egzaminacyjnej nie odpowiadały wymogom § 7 ust. 1 rozporządzenia ministra sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego, a nadto prace osób, które również zawierały błąd w zakresie zaskarżenia orzeczenia sądu i instancji, otrzymały oceny pozytywne. Komisja wyjaśniła, że wszyscy zdający dysponowali takim samym czasem oraz tymi samymi warunkami, a większość otrzymała z egzaminu oceny pozytywne. Ponadto z treści sporządzonego protokołu przedstawiającego przebieg egzaminu wynikało, że skarżący w pierwszym dniu egzaminu złożył przed rozpoczęciem drugiej części egzaminu zastrzeżenie, które dotyczyło wyłącznie wadliwego działania programu komputerowego przeznaczonego do zdawania egzaminu, nie zgłaszał innych uwag, które dotyczyłyby pracy wentylatorów lub oświetlenia.

Komisja uznała, za bezprzedmiotową argumentację skarżącego odnoszącą się do ocen otrzymanych przez innych zdających, których prace mogły również zawierać błędny zakres zaskarżenia orzeczenia sądu I instancji. Każda praca egzaminacyjna podlega indywidualnej ocenie i to suma popełnionych błędów decyduje o ostatecznej ocenie pracy. W konsekwencji Komisja uznała, że brak było podstaw do prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ocen otrzymanych przez innych zdających.

Zdaniem Komisji sporządzona przez zdającego apelacja nie zawierała braków formalnych ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem bez wezwania do ich usunięcia, zatem apelacji mógł zostać nadany bieg. Samo jednak przygotowanie apelacji niepodlegającej odrzuceniu nie jest wystarczające do uznania, że zdający wykazał się wiedzą i umiejętnościami niezbędnymi do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zdający niewłaściwe oznaczył zakres zaskarżenia i tego błędu w odwołaniu zdający nie kwestionował, nadaje mu jednak mniejsze znaczenie. Zdaniem Komisji, wyrok sądu I instancji powinien zostać zaskarżony wyłącznie w części utrzymującej nakaz zapłaty w mocy co do kwoty 8 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami zasądzonymi od tej kwoty oraz rozstrzygającej o kosztach procesu. Kolejnym błędem zdającego było sformułowanie wniosku apelacji. Błędy w tym przedmiocie są pochodną niezrozumienia istotnych elementów stanu faktycznego zadania egzaminacyjnego i nietrafnej wykładni art. 676 k.c. Wadliwie określony zakres zaskarżenia, którego konsekwencją jest częściowe oddalenie apelacji, daje podstawę do stwierdzenia, że nie został w sposób należyty zabezpieczony interes reprezentowanej strony, gdyż konsekwencją rozstrzygnięcia merytorycznego o niezasadności apelacji w części, byłoby niekorzystne dla pozwanej rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego (do których należy zaliczyć wynagrodzenie pełnomocnika strony przeciwnej i opłata od apelacji - od oddalonej części). Ponadto, co do zasady uprawnionym jest twierdzenie, że wniesienie apelacji, która w znacznej części podlega oddaleniu, jako bezzasadna, zawsze stanowi działanie niezgodne z interesem reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika strony. Zatem bagatelizowanie tego elementu pozostaje w sprzeczności z etyką zawodu radcy prawnego. Zdający wprawdzie podniósł zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., lecz jego sformułowanie jest nieprawidłowe. Skarżący wskazał bowiem, że przepis ten naruszono przez brak wszechstronnej oceny dowodów jako całości, jest to ogólne sformułowanie, nie poddające się weryfikacji instancyjnej natomiast wniosek, iż doprowadziło to do naruszenia art. 493 § 3 k.p.c. w związku z art. 485 § 3 k.p.c. jest w pełni nieprawidłowy. Ocena dopuszczonych i przeprowadzonych dowodów prowadzi do ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia, tj. subsumpcji pod normę prawa materialnego. Zatem wadliwa ocena dowodów nie skutkuje naruszeniem przepisów regulujących postępowanie cywilne. Prawidłowo w realiach sprawy należało zakwestionować odmowę wiarygodności zeznań świadka Renaty Łubkowskiej oraz pozwanej w części dotyczącej rozmowy stron przy zwrocie lokalu, czego konsekwencją było niezasadne przyjęcie przez sąd I instancji, że powód nie wyraził woli pozostawienia ulepszeń w lokalu.

Komisja analizując zadanie egzaminacyjne wskazała, że z zeznań Renaty Łubkowskiej i pozwanej, Zbigniew Chybki miał istotnie ustalić z nowym najemcą tylko wysokość należnej Helenie Pięknej kwoty. Po drugie, nie jest zgodne z doświadczeniem życiowym, że strony wpisują do protokołu odbioru lokalu swoje decyzje dotyczące rozliczeń z tytułu ulepszeń. Te wnioski sądu I instancji jako wadliwe powinny zostać zakwestionowane przez sformułowanie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. przez wyprowadzenie z materiału dowodowego wniosków sprzecznych z tym materiałem oraz logicznie niepoprawnych. Istotne bowiem dla zastosowania w sprawie art. 676 k.c. i co należało ustalić, jako element stanu faktycznego sprawy, było przyjęcie przez powoda lokalu, który nie zażądał od pozwanej przywrócenia stanu poprzedniego. Natomiast przytoczone sformułowanie przez skarżącego, analizowanego zarzutu naruszenia prawa procesowego (w zakresie postępowania dowodowego), jednoznacznie świadczyło, że skarżący nie potrafił, w realiach zadania egzaminacyjnego, prawidłowo zidentyfikować zakresu okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia, których ustalenie pozwalało na subsumpcję stanu faktycznego sprawy pod właściwą normę prawa materialnego, tj. art. 676 k.c. brak prawidłowo skonstruowanego zarzutu kwestionującego ocenę dowodów nie pozwoli sądowi odwoławczemu na zmianę ustaleń faktycznych.

Komisja podkreśliła, że z punktu widzenia skuteczności apelacji bardzo istotne jest podniesienie prawidłowych zarzutów procesowych, o ile bowiem prawo materialne sąd II instancji bierze pod uwagę z urzędu w granicach zaskarżenia, o tyle jest związany podniesionymi w apelacji zarzutami procesowymi, a brak takich zarzutów spowoduje, że uchybienia sądu I instancji nie zostaną poddane kontroli instancyjnej, co może pociągnąć za sobą negatywne skutki dla reprezentowanej strony. Ponadto zarzuty należy sformułować precyzyjnie, sąd odwoławczy nie jest uprawniony ani do formułowania za stronę zarzutów, ani też do domyślania się co autor zamierzał zakwestionować.

Komisja Egzaminacyjna odnosząc się do zarzutów prawa materialnego - zdający wprawdzie podniósł zarzut naruszenia art. 676 k.c., jednak jego sformułowanie jest całkowicie chybione, co stanowi istotny błąd sporządzonej pracy. Art. 676 k.c. stanowi bowiem źródło (podstawę materialnoprawną) wierzytelności przedstawionej przez pozwaną do potrącenia. Powołany przepis nakłada na wynajmującego obowiązek zapłaty sumy odpowiadającej wartości ulepszeń w chwili zwrotu rzeczy, przez co należy rozumieć różnicę pomiędzy wartością rzeczy, jaką miała przed ulepszeniami, a wartością, jaką zyskała po dokonaniu ulepszeń - w dacie zwrotu rzeczy. Zgodnie z opinią biegłego, którą sąd uznał za wiarygodną i której strony nie kwestionowały, ulepszenia dokonane przez pozwaną podniosły wartość lokalu o sumę 8 000 zł. Tym samym należało sformułować zarzut błędnej wykładni przez sąd I instancji art. 676 k.c., który uznał za istotne okoliczności dotyczące kosztów robocizny ułożenia glazury, terakoty i montażu parapetów oraz ustaleń Zbigniewa Chybkiego z Krystianem Księgowym co do zmiany wystroju lokalu, które nie są wiążące dla pozwanej. Należało jednocześnie podnosić zarzut błędnego zastosowania powołanego przepisu.

Skarżący zarzucił naruszenie art. 676 k.c. "przez przyjęcie, iż przepis ten wymaga złożenia przez wynajmującego oświadczenia woli o zatrzymaniu nakładów na przedmiot najmu w protokole przejęcia lokalu, a także że oświadczenie to może być złożone pod warunkiem rozwiązującym", zdaniem Komisji zupełnie nieprzystające do stanu faktycznego sprawy oraz uzasadnienia sądu I instancji, jest sformułowanie cytowanego zarzutu, jak trafnie podnieśli egzaminatorzy. Zdający sformułował zarzut naruszenia art. 493 § 3 k.p.c., instytucja potrącenia została podniesiona w apelacji zarówno w części zawierającej zarzuty, jak i uzasadnienie. Błąd polegał jednak na tym, że potrącenie, zdaniem skarżącego, jest skuteczne w kwocie 22.000 zł, w sytuacji, gdy w realiach sprawy zgodnie z prawidłową wykładnią i zastosowaniem art. 676 k.c., zarzut potrącenia jest skuteczny do kwoty 8.000 zł.

W tym kontekście Komisja Egzaminacyjna uznała za całkowicie nietrafne odwołanie się przez zdającego do instytucji uznania długu, której zastosowanie nie jest uprawnione żadnym z elementów zadania egzaminacyjnego. Przede wszystkim w sprawie nie wystąpił problem przedawnienia dochodzonego roszczenia, a uznanie długu ma znaczenie jako aktywność - dłużnika przerywająca bieg przedawnienia. Ponadto w pełni błędne jest stwierdzenie zdającego, że skoro wynajmujący nie kwestionował przysługującej pozwanej wierzytelności wzajemnej z tytułu nakładów na przedmiot najmu co do wysokości, a jedynie co do zasady - to należy przyjąć, iż sąd był uprawniony jedynie do oceny tego, czy potrącenie miało miejsce, czy też nie - natomiast sąd nie był uprawniony do oceny tego czy potrącona wierzytelność została potrącona w wysokości prawidłowo ustalonej.

Mając na uwadze powyższe, Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości uznała, że sposób rozwiązania zadania z zakresu prawa cywilnego nie wskazuje, aby skarżący się był należycie przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego. Tym samym nie ma podstaw do uwzględnienia odwołania w tym zakresie i podwyższenia oceny z drugiej części egzaminu radcowskiego do oceny pozytywnej.

Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

a) art. 365 ust. 2 i art. 365 ust. 3 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) polegające na niedokonaniu oceny pracy egzaminowanego z zakresu prawa cywilnego w sposób obiektywny, rzetelny i gwarantujący równe traktowanie z innymi egzaminowanymi;

b) art. 365 ust. 3 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych polegające na pozorności sporządzony przez każdego z egzaminatorów z zakresu prawa cywilnego pisemnego uzasadnienia wystawiony oceny cząstkowej, gdyż żadne z tych uzasadnień nie zawiera porównania i wyważenia pozytywnych oraz negatywnych elementów ocenianej pracy;

c) § 7 ust. 1 rozporządzenia z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz.U. z 2013 r., poz. 1685), poprzez przyjęcie, iż egzamin został przeprowadzony w warunkach odpowiadającym wymogom określonym w tym przepisie;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to:

a) art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez wskazanie jako strony postępowania osoby o nazwisku innym niż strona postępowania oraz poprzez brak podpisania uchwały w sposób czyniący zadość temu przepisowi;

b) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestnika do władzy publicznej;

c) art. 131 i art. 81 w zw. z art. 10 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez niezapewnienie stronie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu, a w szczególności niezapewnienie jej możliwości przed wydaniem decyzji do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

d) art. 78 § 1 w zw. z art. 76a § 1 k.p.a. w zw. z 136 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie żądania strony przeprowadzenia dowodu z dokumentu, którego sama uzyskać nie może;

e) art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez nieprzeprowadzenie jakiegokolwiek postępowania w celem wyjaśnienia faktów istotnych dla załatwienia sprawy, a w szczególności pominięcie żądań przeprowadzenia dowodów wnioskowanych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r.;

f) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi komisja kierowała się przy załatwieniu sprawy;

g) błędne zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 368 12 ustawy o radcach prawnych, polegające na utrzymaniu wadliwej uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016r. Komisji egzaminacyjnej nr [...] , podczas gdy komisja egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwały o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. powinna zastosować art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. uchylić uchwałę w [...] w całości i w tym zakresie ustalić pozytywny wynik egzaminu, co w konsekwencji doprowadziło komisję egzaminacyjną II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. do wydania uchwały utrzymującej w mocy niezgodną z prawem uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w [...], naruszając tym samym prawo i interes skarżącego.

Mając powyższe na względzie skarżący wniósł:

1) o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskich, który został przeprowadzony w dniach 15-18 marca 2016 r. z dnia [...] października 2016 r.,

2) ewentualnie o uchylenie ww. uchwały,

3) o przeprowadzenie na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a. uzupełniającego dowodu z dokumentu (tj. prac innych egzaminowanych z zakresu prawa cywilnego wraz z ocenami, którzy pomimo zaskarżenia wyroku sądu I instancji uzyskali wynik pozytywny, a w szczególności pracy egzaminacyjnej K. R. z zakresu prawa cywilnego wraz z ocenami tej pracy sporządzonymi przez egzaminatorów,

4) o zasądzenie zwrotu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn szczegółowo wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw zatem podlega oddaleniu.

Na wstępie należy wskazać, że zakres sprawowanej przez sąd administracyjny kontroli legalności działań administracji publicznej wynika z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2016.718 ze zm. dalej p.p.s.a.) i wyznaczają go nie zarzuty skargi, lecz granice rozpoznawanej sprawy administracyjnej. Kontrola sądowa sprawowana jest w oparciu o akta administracyjne sprawy, według stanu faktycznego i prawnego istniejącego, co do zasady, w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Uwzględnienie skargi przez sąd administracyjny, polegające na wyeliminowaniu z obrotu prawnego kontrolowanej decyzji może nastąpić zasadniczo w sytuacji stwierdzenia, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy administracyjnej, zaś prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jej treść lub dającym podstawy do wznowienia postępowania (v. art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Zaskarżoną uchwałą Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. Komisji nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w [...] w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego skarżącego przeprowadzonego w 2016 roku.

W skardze na tę uchwałę skarżący wskazał, że przy jej podjęciu doszło do naruszenia szeregu przepisów prawa procesowego jak również prawa materialnego.

Ustosunkowując się do podniesionych przez stronę uchybień formalnoprawnych Sąd stwierdza, co następuje: Zarzut naruszenia art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych nie jest zasadny. Wprawdzie w zaskarżonej uchwale podano błędne nazwisko skarżącego (zamiast T. L. powinno być T. L.) jednakże należy to uznać za oczywistą omyłkę, która powinna być sprostowana przez organ. Wskazana wyżej wadliwość nie ma wpływu na wynik sprawy albowiem nie ulega wątpliwości (skarżący tego nie kwestionował), że uchwała z [...] października 2016 r. dotyczy jego osoby. W sprawie zostały dochowane wymogi płynące z art. 368 ust. 10 ustawy o radcach prawnych, który stanowi, że uchwały są podejmowane większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków komisji odwoławczej. Umieszczenie podpisów członków komisji na osobnej stronie zostało podyktowane względami redakcyjnymi, gdyż nie zmieściłyby się tuż pod rozstrzygnięciem. Należy jednakże wskazać, że strony są ponumerowane, stąd też związek podpisów z rozstrzygnięciem jest niewątpliwy.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 k.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej należy podkreślić, że komisje egzaminacyjne w niniejszej sprawie orzekały w indywidualnej sprawie dotyczącej wyniku egzaminu radcowskiego skarżącego, zaś sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonych rozstrzygnięć mając na uwadze stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały. Okoliczności, które zdecydowały o przyznaniu ocen pozytywnych w innych postępowaniach dotyczących wyników z egzaminu adwokackiego innych osób uchylają się spod kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie.

Stanowisko to zostało przyjęte w wielu wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok z dnia 7 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2567/14, wyrok dnia 10 lipca 2012 r., II GSK 1807/11).

Z tych względów według oceny Sądu nie doszło do naruszenia art. 8 k.p.a. i art. 32 Konstytucji RP.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 131 i art. 81 w zw. z art. 10 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych.

Skarżący nie wskazał bowiem jakie nowe dowody zgłosiłby, gdyby organ II stopnia pouczył go przed podjęciem uchwały o treści art. 10 k.p.a.

W takiej sytuacji naruszenie tego obowiązku przez organ nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Sąd nie podzielił słuszności kolejnego zarzutu skargi tj. naruszenie art. 78 § 1 w zw. z art. 76a § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. albowiem jak to zostało wyjaśnione wyżej w postępowaniu mającym na celu ustalenie wyniku egzaminu sprawdzane prace egzaminacyjne stanowią pełny materiał dowodowy, który oceniony jest przez egzaminatorów według zasady swobodnej oceny dowodów przy uwzględnieniu ustawowych kryteriów oceny.

Oznacza to, że każda sprawa jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. i nie może być rozpatrywana porównawczo z pracami innych zdających.

Z tego względu organ nie naruszył reguł postępowania dowodowego, nie uwzględniając wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z pracy innych egzaminowanych, w szczególności K. R. Zaniechanie przeprowadzenia tego dowodu jako nie mającego znaczenia w sprawie wbrew twierdzeniom skarżącego nie naruszyło art. 7, 77 § 1, 80, 136 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych. Poza tym materiał dowodowy sprawy został zgromadzony i oceniony w sposób pełny i prawidłowy. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera omówienie tak pozytywnych jak i negatywnych elementów pracy skarżącego z zakresu prawa cywilnego z wyjaśnieniem, dlaczego ilość i waga stwierdzonych uchybień w pracy egzaminacyjnej z drugiej części egzaminu radcowskiego nie pozwoliły na zmianę negatywnej oceny z tej części egzaminu. Z tego powodu Komisja Egzaminacyjna II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości nie naruszyła art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę z dnia [...] kwietnia 2016 r.

Przechodząc do oceny postawionych przez skarżącego zarzutów naruszenia prawa materialnego tj. art. 365 ust. 2 i art. 365 ust. 3 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 32 Konstytucji RP należy ponownie przypomnieć, że zarówno egzaminowany jak i Komisja Egzaminacyjna II stopnia oceniali wyłącznie pracę egzaminacyjną skarżącego, dlatego też powoływanie się na inne prace i oceny nie jest zasadne. Sąd nie podzielił także słuszności następnego zarzutu skarżącego tj. naruszenia art. 365 ust. 3 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 364 ust. 10 tejże ustawy. Obaj egzaminatorzy byli zgodni co do tego, że praca skarżącego z zakresu prawa cywilnego zasługuje na ocenę negatywną i dostatecznie uzasadnili zajęte stanowisko, wskazując na poważne uchybienia, jakich dopuścił się egzaminowany. Trafność oceny egzaminatorów potwierdziła Komisja Egzaminacyjna II stopnia, która w obszernym uzasadnieniu ustosunkowała się do argumentów podanych przez skarżącego w odwołaniu a także potwierdziła zasadność wszystkich zastrzeżeń egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin radcowski polega mi sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zgodnie z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązaniu zadania z części piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego. W myśl art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Mając wskazany w powyższych przepisach cel, zasady przeprowadzania egzaminu radcowskiego oraz kryteria oceny prac egzaminacyjnych Sąd uznał, że stwierdzone przez egzaminatorów i Komisję Egzaminacyjną II stopnia mankamenty pracy skarżącego nie pozwalają na przyjęcie, że na obecnym etapie jest on należycie przygotowywany do wykonywania zawodu radcy prawnego. Sąd podzielił zasadność wykazywanych w pracy skarżącego błędów. Nie ulega wątpliwości, że zdający niewłaściwie oznaczył zakres zaskarżenia, albowiem wyrok Sądu I instancji powinien być zaskarżony wyłącznie w części utrzymującej nakaz zapłaty w mocy co do kwoty 8000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami zasądzonymi od tej kwoty oraz rozstrzygającej o kosztach procesu. Konsekwencją wadliwego oznaczenia przedmiotu zaskarżenia było błędne sformułowanie wniosku apelacji. Powyższe uchybienia nastąpiły na skutek niezrozumienia przez skarżącego istotnych elementów stanu faktycznego i wadliwej wykładni art. 676 kc. Działając w ten sposób skarżący naruszyłby interes swojego mocodawcy albowiem apelacja w części podlegałaby oddaleniu co spowodowałoby niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. Należy również zgodzić się z poglądem organu, że skarżący wprawdzie podniósł zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. ale zaznaczył, że dotyczy to braku wszechstronnej oceny dowodów jako całości. Takie ogólne sformułowanie jest nieprawidłowe, albowiem nie może być skontrolowane przez sąd rozpoznający apelację. Wniosek skarżącego, że naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. doprowadziło do naruszenia art. 493 § 3 k.p.c. w związku z art. 485 § 3 k.p.c. jest błędny, gdyż ocena materiału dowodowego prowadzi do ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia a nie skutkuje naruszeniem przepisów regulujących postępowanie cywilne. Podniesienie właściwie skonstruowanego zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym jest bardzo ważne, albowiem Sąd II instancji jest związany zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa procesowego a bierze pod uwagę z urzędu w granicach zaskarżenia tylko nieważność postępowania. Niepodniesienie więc takich zarzutów może spowodować negatywne konsekwencje dla reprezentowanej strony. Skarżący w sposób niezrozumiały sformułował również zarzut naruszenia art. 676 k.c. "poprzez przyjęcie, że przepis ten wymaga złożenia przez wynajmującego oświadczenia woli o zatrzymaniu nakładów na przedmiot najmu w protokole przejęcia lokalu, a także że oświadczenie to może być złożone pod warunkiem rozwiązującym". Sąd zgodził się także z pozostałymi uwagami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Zdający sformułował zarzut naruszenia art. 493 § 3 k.p.c. instytucja potrącenia została podniesiona w apelacji zarówno w części zawierającej zarzuty, jak i uzasadnienie. Błąd polega jednak na tym, że potrącenie, zdaniem zdającego, jest skuteczne w kwocie 22.000 zł, w sytuacji, gdy w realiach sprawy zgodnie z prawidłową wykładnią i zastosowaniem art. 676 k.c., zarzut potrącenia jest skuteczny do kwoty 8.000 zł (co wyżej zostało wyjaśnione). W tym kontekście całkowicie nietrafne jest odwołanie się przez zdającego do instytucji uznania długu, której zastosowanie nie jest uprawnione żadnym z elementów zadania egzaminacyjnego. Przede wszystkim w sprawie nie wystąpił problem przedawnienia dochodzonego roszczenia, a uznanie długu ma znaczenie jako aktywność dłużnika przerywająca bieg przedawnienia. Ponadto w pełni błędne jest stwierdzenie zdającego, że skoro wynajmujący nie kwestionował przysługującej pozwanej wierzytelności wzajemnej z tytułu nakładów na przedmiot najmu co do wysokości, a jedynie co do zasady - to należy przyjąć, iż sąd był uprawniony jedynie do oceny tego, czy potrącenie miało miejsce, czy też nie - natomiast sąd nie był uprawniony do oceny tego czy potrącona wierzytelność została potrącona w wysokości prawidłowo ustalonej. Jak już wyżej zaznaczono art. 676 k.c. stanowi źródło (podstawę materialnoprawną) wierzytelności przedstawionej przez pozwaną do potrącenia, Prawidłowe stosownie prawa materialnego jest zaś obowiązkiem sądu. Zatem sąd miał obowiązek ustalić czy i w jakiej w jakiej wysokości istnieje wierzytelność przedstawiona przez pozwaną do potrącenia (kwestia materialnoprawna) i następnie ocenić zarzut procesowy. Zaproponowane przez T. L. rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego nie było, jak wynika z powyższego, prawidłowe pod względem materialno-prawnym i nie pozwalało na stwierdzenie, że zdający jest właściwie przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Brak jest również podstaw do uwzględnienia ostatniego zarzutu dotyczącego naruszenia § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego. Jak wynika z wyjaśnień organu skarżący w pierwszym dniu egzaminu złożył zastrzeżenie, które dotyczyło wyłącznie wadliwego działania programu komputerowego przeznaczonego do zdawania egzaminu. W pierwszym dniu egzaminu złożone zostało zastrzeżenie co do głośnej pracy wentylatorów wskutek czego praca tych urządzeń została wyciszona. W kolejnych dniach egzaminu żadnych uwag nie zgłoszono. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do twierdzenia, że egzamin był przeprowadzony niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Z uwagi na to, że zarzuty skarżącego okazały się niezasadne Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł o ich oddaleniu.