Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 360/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.27 ust.5, art.24 ust.2
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 360/19 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , Dnia 7 listopada 2019 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący:, , Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, , Sędziowie:, Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (spr.), , , Protokolant:, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 listopada 2019 r., sprawy ze skargi J. D., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J., z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, , , uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji;, uchyla decyzję Prezydenta Miasta J. z [...] czerwca 2019 r., nr [...];, zasądza od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów, postępowania sądowego.,


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] Prezydent Miasta J. (dalej: organ pomocy społecznej, organ pierwszej instancji) przyznał bezterminowo J. D. (dalej: strona lub skarżący) zasiłek dla opiekuna w związku z opieką sprawowaną nad matką K. D. Opisane rozstrzygnięcie zostało zmienione następnie w zakresie kwoty świadczenia, decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2018 r., nr [...].

Wnioskiem z dnia 26 lutego 2019 r. (data wpływu) skarżący zwrócił się do organu pomocy społecznej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J., w którym stwierdzono, że osoba niepełnosprawna wymaga m.in.: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7).

Jednocześnie skarżący wskazał, że w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, wnosi o uchylenie z dniem wydania tej decyzji rozstrzygnięcia ustalającego mu prawo do zasiłku dla opiekuna. Przy czym uzasadniając swoje żądanie podkreślił, że organ z urzędu winien podjąć działania zmierzające do tego, aby dokonany przez niego wybór świadczenia został urzeczywistniony i sam w sobie nie stanowił przesłanki uniemożliwiającej mu skorzystanie z przysługującego mu prawa.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...] organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 3 pkt 16, art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1, 1b i 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej k.p.a.), a także rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wnioski, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466 ze zm.), odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że przesłanką do przyznania zawnioskowanego świadczenia jest m.in. stwierdzenie, że niepełnosprawność osoby podlegającej opiece powstała nie później niż do ukończenia przez nią co do zasady 18. roku życia. Tymczasem znaczny stopień niepełnosprawności został przyznany matce skarżącego w 87. roku życia, a jej niepełnosprawność istnieje od 70. roku życia. Wskazana okoliczność uzasadniała zatem konieczność wydania decyzji odmownej.

Z opisanym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i we wniesionym odwołaniu podniósł, że przy wydaniu decyzji organ pomocy społecznej pominął fakt stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności części przepisu stanowiącego podstawę prawną zapadłego orzeczenia. W związku z tym wniósł

on o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Po wniesieniu odwołania, wnioskiem z dnia 5 czerwca 2019 r. skarżący zwrócił się do organu pomocy społecznej o uchylenie z dniem 3 czerwca 2019 r. "decyzji

z dnia [...] października 2018 r., nr [...]", przyznającej "specjalny zasiłek opiekuńczy" z uwagi na złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] organ pierwszej instancji, działając m.in. na podstawie art. 163 k.p.a. w zw. z art. 32 u.ś.r., zmienił decyzję z dnia [...] czerwca 2019 r. (winno być 2014 r. - przypis Sądu), nr [...], zmienioną decyzją z dnia [...] października 2018 r., nr [...] w części dotyczącej terminu przyznania prawa

do zasiłku dla opiekuna poprzez przyjęcie, że przysługuje on do 2 czerwca 2019 r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej: organ odwoławczy, organ drugiej instancji, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1, 1a, 1b, 3 – 4, art. 17b oraz art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości

(pkt I) i przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką od dnia

3 czerwca 2019 r. na czas nieokreślony w wysokości 1477,50 złotych w okresie

od 3 do 30 czerwca 2019 r., a w pozostałych miesiącach 2019 r. w wysokości 1583,00 złotych z zastrzeżeniem jego dalszej waloryzacji w latach kolejnych (pkt II).

W uzasadnieniu Kolegium podzieliło zastrzeżenia strony skarżącej

co do zakresu obowiązywania przepisów będących podstawą decyzji organu pierwszej instancji w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W ocenie organu odwoławczego data istnienia niepełnosprawności, czy tym bardziej ustalenia stopnia niepełnosprawności, nie mogła stanowić negatywnej przesłanki mającej wpływ na prawo skarżącego

do otrzymania zawnioskowanego świadczenia. Jako osoba zobowiązana

do alimentacji, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, spełnia on warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w orzeczonej wysokości,

co pociąga za sobą również objęcie ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym.

Odnosząc się do daty początkowej, od której ustalone zostało prawo

do świadczenia, organ odwoławczy wskazał, że choć stosowny wniosek został przez skarżącego złożony w dniu 26 lutego 2019 r., nie jest możliwe przyznanie skarżącego począwszy od lutego 2019 r., zgodnie z zasadą, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek

z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem uzależnione od spełnienia wszystkich przesłanek pozytywnych

i niewystąpieniu przesłanek negatywnych. Do kategorii tych ostatnich zalicza się zaś ustalenie osobie sprawującej opiekę prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wskazane świadczenie skarżący pobierał zaś do 3 czerwca 2019 r., tj. do czasu wydania przez organ pierwszej instancji decyzji uchylającej rozstrzygnięcie o jego przyznaniu. Dopiero zatem z tą datą możliwe stało się ustalenie prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Kolegium uwzględniło odwołanie

i wydało decyzję w przedstawionym kształcie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zakwestionowała wydaną decyzję w części, w jakiej nie przyznano jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia 2 czerwca 2019 r.

oraz jednocześnie zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;

- art. 27 ust. 5 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu,

że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa,

jak i funkcjonalna powadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce;

- art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a., poprzez brak uznania przez organ odwoławczy,

że skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia

1 lutego 2019 r., a nie jak błędnie przyjęto od dnia 3 czerwca 2019 r., jak też nieprawidłowe uznanie, że pobieranie przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego do dnia 2 czerwca 2019 r. winno skutkowa pozbawieniem prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lutego 2019 r. do 2 czerwca 2019 r.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zwrócił się o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek opiekuńczy po wydaniu korzystnego dla niego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. W efekcie rozpoznania tego żądania decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego została uchylona. Tym samym dokonał on wyboru świadczenia w związku z istniejącym zbiegiem i nie może być aktualnie pozbawiony prawa

do świadczenia za okres od dnia złożenia wniosku. Nie do przyjęcia jest bowiem sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo że w sposób wyraźny oświadczyła ona organowi o wyborze bardziej korzystnego świadczenia już w dniu złożenia wniosku.

Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zakwestionowanej decyzji

w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie tego świadczenia począwszy

od dnia 1 lutego 2019 r., ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania,

w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało w całości swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem,

co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać,

czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ

na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką, przy czym zagadnieniem spornym jest nie samo prawo do tego świadczenia, lecz ustalenie daty początkowej, od której winno być przyznane, a to w związku ze zbiegiem tego świadczenia z zasiłkiem dla opiekuna, które skarżącemu było uprzednio przyznane.

Przechodząc do istoty sprawy należy wyjaśnić, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.; zwana dalej w skrócie "u.ś.r.") uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom uprawnionym, m.in. osobom zobowiązanym do alimentacji, od niepodjęcia lub rezygnacji przez nich z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby niepełnosprawnej powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż

do ukończenia 25. roku życia.

Powyższy przepis należy jednak odczytywać łącznie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Tym samym w aktualnym stanie prawnym, ukształtowanym po wydaniu wskazanego wyroku sądu konstytucyjnego, moment powstania niepełnosprawności nie ma już wpływu na realizację uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

W niniejszej sprawie nie budziło zatem wątpliwości organu odwoławczego,

że skarżący spełnia pozytywne przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jest on bowiem osobą zobowiązaną do alimentacji swojej matki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki, której sprawowanie wymagało od skarżącego zaprzestania wszelkiej aktywności zawodowej.

Przedmiotem sporu pozostaje natomiast ocena przez organ drugiej instancji kwestii istnienia przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r.,

a precyzyjniej okresu w jakim ona występowała w niniejszej sprawie. Jak wynika bowiem z tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie

z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2092 ze zm.).

W ocenie Sądu, przyjęte przez organ odwoławczy stanowisko, aczkolwiek trafnie stwierdzało istnienia po stronie skarżącego uprawnienia do otrzymania zawnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, nie uwzględniało jednak w sposób prawidłowy okoliczności, że już we wniosku z dnia 26 lutego 2019 r. o ustalenie prawa do tegoż świadczenia skarżący, mając świadomość występującego zbiegu uprawnień, jednoznacznie zwrócił się o uchylenie funkcjonującej już w obrocie prawnym decyzji przyznającej mu zasiłek dla opiekuna i załączył stosowne oświadczenie. Powołał się on przy tym na art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r., który przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. I choć w aktach sprawy znajduje się kolejny wniosek skarżącego (z dnia 5 czerwca 2019 r.) o wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dotyczącej przysługującego mu świadczenia - zdaje się na wzorze udostępnionym przez organ skarżącemu - to należy go traktować co najwyżej jako kontynuację żądania wniesionego do organu w dniu 26 lutego 2019 roku.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można wymagać od niej uprzedniej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała

z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki

do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego

czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego,

a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

18 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1676/18, z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt

I OSK 1175/18 i z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 marca 2019 r.,

sygn. akt IV SA/Gl 985/18 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak i pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych powołane w niniejszym uzasadnieniu).

Należy zatem podzielić w całej rozciągłości pogląd reprezentowany

w podanych powyżej orzeczeniach sądów administracyjnych, że to na organie pomocy społecznej spoczywał główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby skarżącemu realizację jego żądania nie tylko

w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynikał z momentu złożenia stosownego wniosku. Cytowane już orzecznictwo sądowe jako przykład takiego rozwiązania podaje

m.in. jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego

i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie

o tych uprawnieniach w ramach jednej, dwuaspektowej decyzji.

Istniała zatem w tym zakresie możliwość takiego ukształtowania sytuacji prawnej strony, która pozwalałaby na uzyskanie przez nią uprawnienia do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego już od momentu złożenia przez nią wniosku, a której jednocześnie organ odwoławczy nie wykorzystał. Wprawdzie zamiana zasiłków niosłaby za sobą konieczność rozliczenia obu świadczeń ustalonych za ten sam okres, z których jedno już zostało wypłacone, lecz organ pomocy społecznej mógłby tego dokonać poprzez wzajemną kompensatę świadczeń i wypłacenie skarżącemu różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku dla opiekunów (por. wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych w Opolu z dnia 20 września 2018 r., sygn. akt II SA/Op 302/18 oraz w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Po 158/19).

W efekcie, wobec przyjętego przez organ pierwszej instancji trybu postępowania, skarżący nie tylko nie otrzymał należnego mu świadczenia, ale także został go pozbawiony za kilkumiesięczny okres, czego nie można zaakceptować

z punktu widzenia zasad demokratycznego państwa prawa i pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.).

Dlatego też w ocenie Sądu konieczne i kluczowe zarazem było objęcie kontrolą w niniejszej sprawie nie tylko zaskarżonej decyzji i poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2019 r., ale także decyzji tego organu z dnia [...] czerwca 2019 r. Jak bowiem wynika z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W orzecznictwie i literaturze przyjmuje się, że istotą konstrukcji ukształtowanej przepisem art. 135 p.p.s.a. jest powiązanie obowiązku sądu orzekania "w głąb" sprawy z przesłanką niezbędności takiego rozstrzygnięcia dla jej końcowego załatwienia. Wyeliminowanie z obrotu prawnego innych – niż zaskarżone do sądu – aktów organu administracji wchodzi w rachubę jedynie wówczas, gdy bez tego zabiegu załatwienie sprawy byłoby niemożliwe lub co najmniej utrudnione. Zakres zaś orzekania "w głąb sprawy", a tym samym i pojęcie "granic sprawy" wyznacza przede wszystkim kryterium sprawy w ujęciu materialnoprawnym, na który składają się elementy skonkretyzowanego w decyzji administracyjnej stosunku prawnego,

a więc tożsamość podmiotów, tożsamość przedmiotu tego stosunku oraz tożsamość obu jego podstaw – faktycznej i prawnej. Przy czym środki prawne, o których mowa w art. 135 p.p.s.a., mogą być stosowane do aktów lub czynności wydanych

lub podjętych w różnych, także odrębnych postępowaniach, ale mieszczących się nadal w ramach jednej i tej samej sprawy w jej materialnym, a przez to szerokim, znaczeniu. Chodzi więc zarówno o postępowania zaliczane do trybu głównego (toczące się przed organem pierwszej i drugiej instancji), jak i postępowania należące do trybu nadzwyczajnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2005 r., sygn. akt FSK 2261/04, z dnia 25 listopada 2010 r.,

sygn. akt I OSK 854/10, z dnia 5 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 712/16

oraz z dnia 14 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 2746/16; Z. Kmieciak, Głębokość orzekania w sprawach objętych kognicją sądów administracyjnych, Państwo i Prawo z 2007 r., z. 4).

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie budziło wątpliwości,

że rozstrzygnięcie o zmianie decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek dla opiekuna zostało wydane w granicach szeroko rozumianej sprawy o ustalenie prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego. Trzeba bowiem zauważyć, że rozstrzygnięcie

to zapadło w efekcie skorzystania przez stronę z uprawnienia wynikającego

z art. 27 ust. 5 u.ś.r., dającego jej prawo wyboru bardziej korzystnego świadczenia. W niektórych przypadkach może zaś to oznaczać konieczność zrezygnowania

ze świadczenia mniej korzystnego. Wówczas bazując na jednym wniosku i działając w granicach tej samej sprawy, organ pomocy społecznej będzie zobligowany

do wydania dwóch niejako różnych, ale ściśle ze sobą powiązanych rozstrzygnięć.

Z jednej bowiem strony pozbawi osobę uprawnioną mniej korzystnego świadczenia,

z drugiej zaś przyzna jej świadczenie dla niej korzystniejsze i przez nią wybrane. Powołany zatem przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. będzie stanowił dla obu wymienionych decyzji niejako wspólną podstawę pozwalającą na realizację w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych uprawnienia do otrzymania korzystniejszego świadczenia.

Podzielić w tym zakresie należy zatem podgląd, że wobec wynikającej

z art. 27 ust. 5 u.ś.r. możliwości wybrania przez stronę w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jednego ze świadczeń, kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna wraz z wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1175/18).

W konsekwencji należało przyjąć, że pominięcie okoliczności dokonania przez skarżącego wyboru korzystniejszego świadczenia już w momencie złożenia wniosku, z jednoznacznym zrzeczeniem się przez niego prawa do dalszego pobierania zasiłku dla opiekunów, stanowiło o naruszeniu przez organy przepisów postępowania,

tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Uniemożliwiło to tym samym zastosowanie regulacji art. 24 ust. 2 u.ś.r. i przyznanie stronie świadczenia począwszy od lutego 2019 r., tj. od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o jego ustalenie.

Reasumując należało stwierdzić, że Kolegium w sposób nieuprawniony przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne na okres krótszy, aniżeli wynikało to z daty złożenia przez niego wniosku, nie biorąc pod uwagę, że skutecznie zrzekł się on prawa do zasiłku dla opiekuna już w dniu 26 lutego 2019 r. i wniósł o uchylenie wydanej w tym zakresie decyzji. Oświadczenie w tej materii jakie złożył było wiążące dla organu i wynikało właśnie z uprawnienia materialnego jakie daje stronie unormowanie cytowanego wyżej przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. w kontekście art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Bezsprzecznie skarżący już w dacie 26 lutego 2019 r. dokonał wyboru korzystniejszego dla niego świadczenia, czego organy nie uzględniły.

Zakwestionowana decyzja, jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji naruszały zatem art. 7, art. 8 § 1 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 24 ust. 2 u.ś.r. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Stąd też obie decyzje należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) i lit.c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku. Warto przy tym dodać, że obie decyzje uchylono w całości, gdyż wyeliminowanie jedynie decyzji organu drugiej instancji i to w zakresie wskazanym przez skarżącego, w świetle okoliczności sprawy i kształtu zakwestionowanego rozstrzygnięcia, byłoby niecelowe i nie gwarantowałoby mu realizacji jego uprawnienia.

Uchyleniu podlegała również decyzja organu pierwszej instancji z dnia

10 czerwca 2019 r. (o czym Sąd orzekł w pkt II wyroku), albowiem nie uwzględniała ona faktu, że wniosek o wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna został przez stronę złożony już w dniu 26 lutego 2019 r., a kolejne żądanie – wyrażone w piśmie z dnia 5 czerwca 2019 r. – mogło stanowić jedynie jego kontynuację, albowiem nie można pomijać i tego, że z lektury akt administracyjnych nasuwa się nieodparcie konstatacja, iż to właśnie błędna praktyka organu pierwszej instancji – pomijająca walor orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wskutek czego najpierw zapadła w pierwszej instancji decyzja bezprawnie odmawiająca w ogóle skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu zastosowania niekonstytucyjnej normy prawnej – przyczyniła się do przedłużenia toku postępowania, czego rezultatem był właśnie tenże ponowny wniosek skarżącego o wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dotyczącej przyznania mu zasiłku dla opiekuna.

Warto przy tym podkreślić, że z treści pisma skarżącego z dnia 5 czerwca 2019 r. wynika nie tyle żądanie uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, co prośba o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, którego skarżący nigdy nie pobierał. Dodatkowo należy podkreślić,

że wniosek skarżącego z dnia 5 czerwca 2019 r. dotyczył decyzji z dnia

[...] października 2018 r., a więc decyzji zmieniającej rozstrzygnięcie o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, nie zaś samego rozstrzygnięcia wydanego w tym przedmiocie. W związku z tym wniosek z dnia 5 czerwca 2019 r. w takim kształcie, w jakim został złożony, był bezskuteczny i nie mógł stanowić samoistnej podstawy

do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej stronie zasiłek

dla opiekuna z datą wskazaną w tym żądaniu. Organ pierwszej instancji rozpoznał więc nie ten wniosek skarżącego co potrzeba, nie w tym zakresie, w którym się on domagał i nie dotyczący w istocie tej decyzji, która została w nim wymieniona.

Rozstrzygnięcie wydane w efekcie rozpoznania wniosku z dnia 5 czerwca 2019 r. dotknięte jest zatem tak licznymi uchybieniami procesowymi, które nie pozwalają na zachowanie go w stanie niniejszej sprawy. Dlatego też należało je uchylić na podstawie art. 135 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie II sentencji wyroku.

Podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w punkcie III sentencji wyroku stanowił natomiast art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Wskazania co do dalszych czynności wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku i sprowadzają się do ponownego rozpatrzenia żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście przyjęcia, że jednocześnie, czyli już w momencie złożenia przez niego pierwotnego wniosku, tj. w dniu 26 lutego 2019 r., skarżący zrzekł się zasiłku dla opiekuna. Następnie organ pierwszej instancji wyda rozstrzygnięcie na podstawie właściwie zastosowanych przepisów prawa materialnego – w tym w szczególności art. 27 ust. 5 u.ś.r., dopuszczającego możliwość dokonania przez osobę uprawnioną wyboru korzystniejszego dla niej świadczenia – na mocy którego to rozstrzygnięcia, z zastosowaniem właściwego tryby procesowego (np. art. 32 u.ś.r., art. 155 k.p.a.) z jednej strony uchyli bądź zmieni decyzję o przyznaniu skarżącemu zasiłku dla opiekuna, z drugiej zaś przyzna mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od ostatecznie przyjętej formy załatwienia sprawy, organ winien zadbać, aby zamiana świadczeń prowadziła do zachowania ich ciągłości i odbyła się bez szkody dla skarżącego a jednocześnie uwzględniała ona konieczną w niniejszej sprawie kompensatę świadczeń za okres od momentu złożenia wniosku do momentu faktycznej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego.