Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 12/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2021-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4, art. 88 ust. 1, ust.. 4 i ust. 5, art. 87 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 85
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 i art. 205 par. 2, art. 153.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 maja 2021 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 23 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie nieprzyznania stypendium socjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 9 listopada 2020 r. nr [...]; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata J.M. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 23 listopada 2020 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...], działając na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 i ust. 3, art. 87 ust. 1 i ust. 2, art. 88, art. 92, art. 93 oraz art. 95 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" oraz § 3 ust. 1 pkt 1, § 9, § 10, § 16, § 18, § 19, § 21, § 22 oraz § 34 ust. 3 i ust. 4 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] obowiązującego na podstawie Zarządzenia nr 169/2020 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 31 sierpnia 2020 r. - zwanego dalej "Regulaminem" oraz ustaleń szczegółowych dotyczących świadczeń dla studentów, a także § 11 Statutu Uniwersytetu [...] obowiązującego na podstawie Uchwały Nr 119/2019 Senatu Uniwersytetu [...] z dnia 27 czerwca 2019 r. w sprawie uchwalenia Statutu Uniwersytetu [...], z późniejszymi zmianami, zwanego dalej "Statutem", po rozpatrzeniu odwołania D.K. z dnia 13 listopada 2020 r. (data wpływu 20 listopada 2020 r.) utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej z dnia 9 listopada 2020 r. nr [...] w sprawie nieprzyznania D.K. stypendium socjalnego w roku akademickim 2020/2021.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że koniecznym jest pozostawienie w obrocie prawnym decyzji organu pierwszej instancji, gdyż ze złożonych przez studenta dokumentów wynika, że miesięczny dochód netto na członka jego rodziny wynosi 354,22 zł. Do dochodów rodziny studenta organ odwoławczy wliczył dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 5,0908 ha przeliczeniowego w wysokości 16.514,55 zł rocznie oraz dochód z prowadzenia działalności gospodarczej - sklepu warzywnego w wysokości 487,87 zł rocznie. Wobec powyższego organ ustalił, że dochody rodziny wynoszą miesięcznie 1.416,86 zł, co na osobę w rodzinie daje kwotę 354,21 zł. Nadto organ wskazał, że student wraz z odwołaniem przedstawił postanowienie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia 10 listopada 2020 r. o odmowie wydania zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej jego rodziny. Poza tym, na źródła utrzymania rodziny w 2019 r. składały się: źródła pozyskane przez skarżącego studenta z tytułu pracy na umowę zlecenie w firmie [...] oraz umowy o pracę w przedsiębiorstwie [...], źródła pozyskane z tytułu umowy zlecenie w firmie [...] oraz umowy o pracę w firmie [...] w Holandii pozyskane przez siostrę.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że student nie przedstawił innych źródeł utrzymania rodziny w 2019 r. oraz w 2020 r. do momentu złożenia wniosku.

W ocenie tego organu, ustawodawca uzależnił przyznanie prawa do stypendium socjalnego od spełnienia kryterium dochodowego oraz, że w przypadku dochodu nieprzekraczającego kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (tj. kwoty 528 zł) należy przedstawić zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i rodziny. Zdaniem organu, jeżeli z owego zaświadczenia nie wynika faktyczna sytuacja dochodowa i majątkowa rodziny, powyższe na podstawie § 22 ust. 23 Regulaminu uznać należy jako niedołączenie do wniosku ww. zaświadczenia. W takiej sytuacji Komisja może przyznać stypendium, jeżeli student udokumentuje źródła utrzymania rodziny.

W niniejszej sprawie Odwoławcza Komisja Stypendialna jednogłośnie stwierdziła, że nie przedstawiono rzetelnie oraz wiarygodnie źródeł utrzymania rodziny w 2020 r. Student wykazał miesięczny dochód netto na osobę w rodzinie w 2019 r. w wysokości 354,22 zł. Organ odwoławczy stwierdził, że wobec powyższego nie zostały spełnione przesłanki z art. 88 ust. 5 ustawy oraz § 22 ust. 22 Regulaminu, co zgodnie z obowiązującymi przepisami skutkuje odmową przyznania stypendium socjalnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach D.K. nie zgodził się z decyzją Odwoławczej Komisji Stypendialnej, podnosząc, że przedstawił wszelkie dochody rodziny za rok 2019. Skarżący podniósł, że dochodu za rok 2020 nie można obliczyć, ponieważ w dacie złożenia wniosku, tj. 29 października 2020 r. ten rok kalendarzowy nie zakończył się. Zdaniem skarżącego, komisje stypendialne obu instancji dokonały błędnego wyliczenia dochodu w przeliczeniu na członka jego rodziny. Skarżący wskazał, że na podstawie zaświadczenia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. dotyczącego wysokości dochodu jego matki przyjęto, że dochód z prowadzonego sklepu warzywnego wynosi 487,87 zł, podczas gdy dochód ten wynosi 4.672,72 zł i stanowi 40 % przychodu.

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przyznanie pomocy prawnej w zakresie całkowitym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy i argumentację prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W piśmie procesowym z dnia 20 kwietnia 2021 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu podtrzymał skargę w całości i w ramach jej uzupełnienia zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 80 k.p.a. poprzez wadliwą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przez uznanie, że skarżący student nie udokumentował źródła utrzymania rodziny w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający i wskazuje kwotę osiąganego dochodu;

- art. 87 pkt 1 ustawy poprzez jego niezastosowanie.

Pełnomocnik wniósł o przeprowadzenie nowych dowodów w sprawie w postaci decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia 17 grudnia 2019 r. w sprawie przyznania stypendium socjalnego skarżącemu oraz decyzji Uniwersytetu W. nr [...] wydanej w sprawie przyznania stypendium socjalnego dla siostry skarżącego.

Autor pisma podniósł w szczególności, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, tj. zaświadczeń z Urzędu Skarbowego w C. o dochodach rodziców studenta, zaświadczeń z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w C., zaświadczeń z Urzędu Gminy w M. o posiadanym gospodarstwie rolnym oraz oświadczeń studenta oraz członków jego rodziny o dochodzie podlegającym opodatkowaniu - wynika wprost kwota osiąganego dochodu w przeliczeniu na osobę. Tymczasem organ przyjął, że kwota miesięcznego dochodu przypadająca na rodzinę w kwocie 1.416,86 zł, co w przeliczeniu na jedną osobę wynosi 354,22 zł zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego nie jest kwotą pozwalającą na utrzymanie się. W ocenie pełnomocnika skarżącego, zaskarżona decyzja podjęta została w sposób dowolny, bez prawidłowej oceny materiału dowodowego.

Odnosząc się do twierdzeń organu odwoławczego w zakresie nieprzedstawienia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej, z którego wynikałaby sytuacja dochodowa i majątkowa rodziny pełnomocnik podniósł, że oczywistym jest, iż skoro skarżący i jego rodzina nie korzystają ze świadczeń pomocy społecznej to organ udzielający tej pomocy nie posiada informacji o sytuacji dochodowej i majątkowej, co skutkuje brakiem możliwości otrzymania przez skarżącego zaświadczenia, o którym mowa w art. 88 ust. 4 ustawy.

Zdaniem pełnomocnika fakt, że wydane przez ww. organ postanowienie lub jego treść jest niewystarczająca dla organów uczelni do wykazania sytuacji dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o stypendium nie powinno stanowić podstawy do wydania postanowienia o odmowie przyznania stypendium socjalnego.

W związku z powyższym pełnomocnik wniósł o uwzględnienie skargi

i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także przyznanie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Przepis ten zezwala wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu,

w okresie obowiązywania stanu epidemii z powodu COVID-19, na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeśli przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

O skierowaniu sprawy do rozpoznania w trybie powołanego wyżej przepisu oraz o terminie posiedzenia niejawnego strony zostały zawiadomione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznawana sprawa dotyczy stypendium socjalnego, o którą to pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa ubiegał się D.K. - stosownie do art. 86 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. - w dacie wydania zaskarżonej decyzji - Dz. U. z 2020 r., poz. 85 ze zm.) zwanej dalej "ustawą".

W sprawie niniejszej bezspornie skarżący w dacie orzekania przez organy stypendialne uczelni był studentem III roku studiów stacjonarnych na kierunku Psychologia na Wydziale Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu [...]. Nie ulega wątpliwości, że skarżący w terminie ustalonym przez Komisję Stypendialną złożył stosowny wniosek wraz z kompletem dokumentów. Istota sporu w sprawie sprowadza się natomiast do odpowiedzi na pytanie, czy student udokumentował źródła utrzymania rodziny.

Odmowa stypendium socjalnego w roku akademickim 2020/2021 nastąpiła - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji - z uwagi na to, że zdaniem komisji stypendialnych obu instancji skarżący nie przedstawił rzetelnie oraz wiarygodnie źródeł utrzymania rodziny w 2020 roku. W tym zakresie organ podkreślił, że skarżący nie przedstawił zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i rodziny, o którym mowa w art. 88 ust. 4 ustawy.

Powyższą ocenę organ oparł na treści § 22 ust. 23 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] wprowadzonego Zarządzeniem nr 169/2020 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 31 sierpnia 2020 r. w sprawie Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...]. Zgodnie z tym przepisem w przypadku przedstawienia zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej właściwego miejscu zamieszkania studenta i jego rodziny, z którego nie wynika faktyczna sytuacja dochodowa i majątkowa rodziny studenta, a jego treść ogranicza się jedynie do stwierdzenia faktu niekorzystania z pomocy społecznej, o której mowa w odrębnych przepisach, uznaje się to jako niedołączenie do wniosku zaświadczenia, o którym mowa w art. 88 ust. 4 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce i odmawia się przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 88 ust. 4 tej ustawy, rektor albo komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna odmawia przyznania stypendium socjalnego studentowi, którego miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, jeżeli nie dołączy do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. poz. 1818) - z centrum usług społecznych, o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i rodziny. Z kolei art. 88 ust. 5 ustawy stanowi, że rektor albo komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna może przyznać studentowi stypendium socjalne w przypadku, o którym mowa w ust. 4, jeżeli przyczyny niedołączenia do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - z centrum usług społecznych, o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i rodziny studenta były uzasadnione oraz student udokumentował źródła utrzymania rodziny.

Z kolei zgodnie z art. 87 ust. 1 tej ustawy stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 87 ust. 2 ustawy rektor w porozumieniu z samorządem studenckim ustala wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, która nie może być:

1) mniejsza niż 1,30 kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, 1622, 1690 i 1818);

2) większa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.).

W szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości (art. 87 ust. 3 ustawy).

Warunki przyznania stypendium socjalnego określa art. 88 ustawy. Przepis z ust. 1 art. 88 tej ustawy wskazuje, że wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, precyzując przy tym jakie dochody i świadczenia uwzględnia się, a jakich nie uwzględnia przy ustalaniu wysokości miesięcznego dochodu.

Rozpatrując niniejszą sprawę, organ odwoławczy, na podstawie analizy złożonych dokumentów przyjął, że dochód netto na członka rodziny skarżącego wynosi 354,22 zł. W tej sytuacji warunkiem przyznania skarżącemu stypendium socjalnego było, stosownie do treści art. 88 ust. 4 ustawy, dołączenie do wniosku o przyznanie stypendium zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej skarżącego i jego rodziny. Z akt postępowania wynika, że skarżący złożył zaświadczenie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia 21 października 2020 r. o niekorzystaniu z pomocy finansowej tego ośrodka w roku 2019.

Jak już wyżej wskazano, organ odwoławczy - odwołując się do treści § 22 ust. 23 Regulaminu - słusznie uznał, że z zaświadczenia tego nie wynika faktyczna sytuacja dochodowa i majątkowa rodziny studenta, co w ocenie organu było równoznaczne z niezłożeniem wymaganego zaświadczenia. Przepis § 22 ust. 23 Regulaminu odnosi się bowiem do sytuacji, gdy z przedstawionego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej nie wynika faktyczna sytuacja dochodowa i majątkowa rodziny studenta, a jego treść ogranicza się jedynie do stwierdzenia faktu niekorzystania z pomocy społecznej, o której mowa w odrębnych przepisach. Jak trafnie zauważył skarżący, trudno oczekiwać od właściwego organu pomocy społecznej wydania zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej rodziny, która z pomocy tego ośrodka nie korzysta. Okoliczność tą potwierdza przedstawione przez skarżącego wraz z odwołaniem postanowienie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia 10 listopada 2020 r. znak: [...] o odmowie wydania zaświadczenia, w uzasadnieniu którego wskazano, że nie jest możliwe wydanie zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej rodziny studenta, ponieważ Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej nie zna sytuacji rodzinnej wnioskodawcy i nie ma obowiązku jej badać, może natomiast wydać zaświadczenie o niekorzystaniu lub korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej. Organ wydający postanowienie wyjaśnił, że nie jest dopuszczalne - w trybie dotyczącym wydawania zaświadczeń - dokonywanie jakichkolwiek ustaleń faktycznych i ocen prawnych niewynikających z prowadzonych przez organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu.

W ocenie Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy zastosowanie znajdował art. 88 ust. 5 ustawy, ponieważ przyczyny niedołączenia przez skarżącego do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i jego rodziny, o którym mowa w art. 88 ust. 4 ustawy, były uzasadnione.

Niezależnie jednak od tego, że organ, ze wskazanych wyżej powodów miał podstawy do zastosowania § 22 ust. 23 Regulaminu, sama regulacja tego przepisu może budzić zasadnicze wątpliwości, co do jej zgodności z ustawą. Zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy regulamin świadczeń dla studentów określa:

1) wysokość świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, lub sposób jej ustalania;

2) szczegółowe kryteria i tryb przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, oraz zakwaterowania i wyżywienia, o których mowa w art. 104, oraz sposób wypłacania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4;

3) sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta;

4) tryb powoływania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej.

W ramach tak zakreślonej delegacji regulamin, jako akt podustawowy nie może ingerować w treść zapisów ustawy, a tym bardziej ich modyfikować. Przepisy art. 88 ust. 4 i 5 ustawy wyraźnie stanowią o "niedołączeniu" do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej i o związanych z tym konsekwencjach. Omawiany przepis Regulaminu rozszerza dyspozycję tych przepisów - w sposób niekorzystny dla strony - nakazuje bowiem uznać za "niedołączenie" zaświadczenia także przypadek, gdy zaświadczenie zostaje dołączone, ale nie ma oczekiwanej treści. Tym samym pozostawia organowi ocenę w tym zakresie, a w konsekwencji uzależnia od tej oceny zaistnienie skutków przewidzianych w art. 88 ust. 4 i 5 ustawy (por. wyrok WSA w Kielcach z 18 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 1056/20).

Dobrze obrazuje to sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Rozstrzygnięcie organu opiera się bowiem na założeniu, że wykazane przez skarżącego (spełniającego, jak ustalił organ, kryterium dochodowe) dochody przy uwzględnieniu składu i sytuacji faktycznej jego rodziny, jawią się jako niewiarygodne. Stanowisko organu opiera sia na domniemaniu, że skarżący posiada inne jeszcze dochody niż te wykazane w przedstawionych dokumentach, które w jego ocenie, zgodnie z art. 88 ust. 5 ustawy, powinien udokumentować, a tego nie uczynił. Uprawnień do odmowy przyznania stypendium socjalnego na podstawie takiego domniemania ustawa jednak nie przewiduje. Przepisy art. 88 ust. 4 i 5 ustawy mogą mieć zastosowanie w przypadku niedołączenia do wniosku zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i jego rodziny, co miało miejsce w niniejszym przypadku.

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że - jak wynika z akt sprawy - skarżący nie uchylał się od udokumentowania sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i jego rodziny czy też udzielania stosownych wyjaśnień. Akta zawierają obszerną dokumentację dotyczącą powyższej kwestii.

Lektura akt administracyjnych sprawy wskazuje, że skarżący w dniu 29 października 2020 r. złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego w roku akademickim 2020/2021 na formularzu wniosku o przyznanie stypendium socjalnego stanowiącego załącznik nr 1 do Regulaminu wraz z kompletem wymaganych dokumentów. Do wniosku student dołączył:

1) oświadczenie o prawdziwości danych i o wyborze kierunku studiów (załącznik nr 5 do Regulaminu);

2) oświadczenie do celów stypendialnych (załącznik nr 22 do Regulaminu);

3) zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej w M. nr [...] z dnia 21 października 2020 r.;

4) zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w C. z dnia 15 września 2020 r.

dotyczące ojca skarżącego;

5) zaświadczenie członka rodziny o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych (załącznik nr 10 do Regulaminu);

6) zaświadczenie z Urzędu Gminy w M. o posiadaniu gospodarstwa rolnego z dnia 29 września 2020 r.;

7) oświadczenie członka rodziny (ojca) o posiadaniu gospodarstwa rolnego (załącznik nr 15 do Regulaminu)

8) oświadczenie członka rodziny (matki i ojca) o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu (załącznik nr 12 do Regulaminu);

9) zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział w C. z dnia 15 września 2020 r. dotyczące ojca;

10) zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział w C. z dnia 14 września 2020 r. dotyczące ojca;

11) zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział w C. z dnia 15 września 2020 r. dotyczące matki;

12) zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział w C. z dnia 14 września 2020 r. dotyczące matki;

13) zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w C. z dnia 20 października 2020 r. dotyczące mamy;

14) zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w C. z dnia 15 września 2020 r. o wysokości przychodu podatnika rozliczającego się w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych dotyczące mamy;

15) oświadczenie członka rodziny (matki) o źródłach uzyskiwanego dochodu opodatkowanego (załącznik nr 11 do Regulaminu);

16) wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej OWOCPOL [...];

17) zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w C. z dnia 15 września 2020 r. dotyczące skarżącego;

18) oświadczenie studenta o źródłach uzyskiwanego dochodu opodatkowanego (załącznik nr 11 do Regulaminu);

19) druk PIT-11 – [...] Sp. z o.o. Sp. K. podatnika dotyczące skarżącego;

20) umowa zlecenie zawarta w dniu 19 listopada 2019 r. pomiędzy [...] Sp. z o.o. Sp. K., a skarżącym;

21) wniosek o rozwiązanie umowy zlecenie z [....] Sp. z o.o. Sp. K. z dnia 31 stycznia 2020 r.;

22) PIT-36 skarżącego za rok 2019 złożony do Urzędu Skarbowego w C.;

23) PIT/ZG skarżącego za rok 2019;

24) umowa o zakwaterowaniu i opiece skarżącego wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka niderlandzkiego;

25) oświadczenie studenta o posiadaniu/nieposiadaniu gospodarstwa rolnego (załącznik nr 15 do Regulaminu);

26) oświadczenie studenta o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu (załącznik nr 12 do Regulaminu);

27) zaświadczenie z Uniwersytetu W. o studiowaniu siostry skarżącego z dnia 16 października 2020 r.;

28) oświadczenie członka rodziny (siostry) o uczęszczaniu do szkoły wyższej (załącznik nr 20 do Regulaminu);

29) zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w C. z dnia 15 września 2020 r. dotyczące siostry skarżącego;

30) oświadczenie członka rodziny o źródłach uzyskiwanego dochodu opodatkowanego (załącznik nr 11 do Regulaminu);

31) druk PIT-11 – [...] Sp. z o.o. dotyczący siostry skarżącego;

32) umowa zlecenie nr [...] zawarta w dniu 20 lipca 2018 r. pomiędzy [...] Sp. z o.o., a siostrą skarżącego;

33) aneks nr 1 do umowy zlecenie nr [...] z dnia 20 lipca 2018 r.;

34) aneks nr 2 do umowy zlecenie nr [...] z dnia 20 lipca 2018 r.;

35) PIT-36 siostry za rok 2019 złożony do Urzędu Skarbowego w C.;

36) PIT/ZG siostry za rok 2019;

37) rozliczenie roczne siostry za rok 2019 wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka niderlandzkiego;

38) oświadczenie członka rodziny (siostry) o posiadaniu/nieposiadaniu gospodarstwa rolnego (załącznik nr 15 do Regulaminu);

39) oświadczenie członka rodziny (siostry) o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu (załącznik nr 12 do Regulaminu);

40) oświadczenie studenta o numerze konta bankowego (załącznik nr 25 do Regulaminu);

41) oświadczenie studenta/członka rodziny o zapoznaniu się z klauzulą informacyjną dotyczącą przetwarzania danych osobowych (załącznik nr 26 do Regulaminu).

Ponadto, wraz z odwołaniem z dnia 13 listopada 2020 r. skarżący student przedstawił postanowienie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia 10 listopada 2020 r. o odmowie wydania zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej jego i rodziny.

W wyniku analizy powyższych dokumentów organy obu instancji uznały, że w niniejszej sprawie "nie przedstawiono rzetelnie oraz wiarygodnie źródeł utrzymania rodziny w 2020 roku". W konsekwencji organy przyjęły, iż skarżący wykazał dochód netto na osobę w rodzinie w 2019 r., który po wyliczeniu przez organ stanowi kwotę 354,22 zł, którą to kwotę uznały za dochód niewiarygodny.

Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej nie podziela stanowiska uczelnianych komisji stypendialnych. Zdaniem Sądu, wbrew stanowisku organu odwoławczego, w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki przyznania studentowi stypendium socjalnego, określone w art. 88 ust. 5 ustawy.

Po pierwsze, niedołączenie przez skarżącego zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej jego i rodziny z ośrodka pomocy społecznej było uzasadnione.

Po drugie, w przekonaniu Sądu, student udokumentował źródła utrzymania rodziny. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się materiał dowodowy, który potwierdza wysokość dochodu studenta i jego rodziny uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres pobierania stypendium, tj. w roku 2019 (a nie, jak błędnie wskazał organ, w 2020 r.). Tym samym wypełnił wymogi określone w art. art. 88 ust. 5 ustawy. Natomiast organ w uzasadnieniu decyzji przywołał nieznane ustawie kryterium "rzetelnego oraz wiarygodnego" przedstawienia dochodów rodziny. Nadto w trakcie postępowania organy nie podważyły wiarygodności dokumentów załączonych przez skarżącego do wniosku.

Podkreślić również należy, że - jak wskazał organ odwoławczy, powołując się na ustalenia szczegółowe dotyczące świadczeń dla studentów, określone na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1, pkt 2 i pkt 6 oraz ust. 2 Regulaminu - stypendium socjalne jest wypłacane przez okres 9 miesięcy i jego wysokość zależnie od dochodu na jednego członka rodziny studenta wynosi:

- dochód netto od 0 do 265,00 zł - wysokość stypendium socjalnego - 650 zł;

- dochód netto od 265,01 do 528,00 zł - wysokość stypendium socjalnego - 550 zł;

- dochód netto od 528,01 do 790,00 zł - wysokość stypendium socjalnego - 400 zł;

- dochód netto od 790,01 do 1051,70 zł - wysokość stypendium socjalnego - 300 zł.

Wobec ustalenia kryterium uzależniającego wysokość stypendium socjalnego od dochodu na jednego członka rodziny studenta już na poziomie od 0 do 265,00 zł, niezrozumiała jest odmowa organu przyznania skarżącemu wnioskowanego stypendium, poparta twierdzeniem, że wysokość dochodu na jednego członka jego rodziny (ustalonego na kwotę 354,22 zł) jest niewiarygodna.

Po trzecie, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie także z uwagi na naruszenie przez organ art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia bowiem wymogów określonych w tym przepisie, w szczególności nie wyjaśnia podstawy prawnej decyzji oraz nie odnosi się merytorycznie do kwestii podnoszonych w odwołaniu strony. Podjęcie przez organ próby uzupełnienia uzasadnienia swojego stanowiska dopiero w odpowiedzi na skargę jest działaniem spóźnionym i nie mogącym w żaden sposób konwalidować wadliwości wydanego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie poprzyjmuje się, że próba uzasadnienia wydanego aktu w piśmie procesowym, jakim jest odpowiedź na skargę, które zostało złożone po wydaniu aktu, nie może zastępować uzasadnienia rozstrzygnięcia. Pismo to może mieć charakter jedynie pomocniczy, stanowiący dodatkowe wyjaśnienie motywów podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności w świetle zarzutów podniesionych w skardze, ale w żaden sposób nie może zastępować czy uzupełniać uzasadnienia podjętego aktu. Odpowiedź na skargę nie może, jako pismo procesowe, być traktowana jako uzupełnienie podjętego rozstrzygnięcia, gdyż należy już do postępowania sądowoadministracyjnego, a nie administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ orzekający może jedynie odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub ocen prawnych (por. wyrok WSA z dnia 26 września 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 217/18, wyrok WSA z dnia 20 grudnia 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 462/17, wyrok NSA z dnia 15 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 2557/12).

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, orzekł jak w punkcie I wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a., uchylając decyzje organów obu instancji.

O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. w związku z § 4 ust. 3 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 18).

Rozpoznając ponownie sprawę organ dokona analizy zgromadzonej dokumentacji w zakresie przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu stypendium socjalnego, mając przy tym na uwadze przedstawioną wyżej argumentację (art. 153 p.p.s.a.).