Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1302/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136  ust.3
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla (spr.) Sędziowie: NSA Anna Szkodzińska WSA Małgorzata Łoboz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2018 r. sprawy ze skargi G. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia 23 października 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Kr [...]

Uzasadnienie

1.

Starosta [...] decyzją z dnia 13 lutego 2014 r. (znak [...]) orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...], położonej w obrębie [...] jednostki ewidencyjnej [...] miasta K., w granicach parceli 1. kat. [...] (stanowiącej część parceli 1. kat. [...]), byłej gminy katastralnej [...]. Wnioskującymi o zwrot przedmiotowej nieruchomości byli: J. W., G. A., Z. S. R., R. E. R., W. M., A. G., W. B., W. O., K. R., S. R. i M. R..

Organ I instancji wskazał, iż powyżej opisana nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 26 marca 1954 r. (znak [...]) wydanego w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Specyfika tego aktu prawnego polegała m.in. na tym, że pozbawienie prawa własności nieruchomości następowało już z dniem złożenia wniosku o wywłaszczenie. Niejednokrotnie mogło to powodować sytuacje, że do zrealizowania celu wywłaszczenia dochodziło przed wydaniem ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu, a przy tym przepisy powołanej regulacji nie przewidywały obowiązku szczegółowego określania celu wywłaszczenia, lecz nakazywały jego wskazanie w sposób ogólny. W praktyce cel ten określany był jako "realizacja narodowych planów gospodarczych". W odniesieniu do przedmiotowej części nieruchomości, postępowanie wyjaśniające wykazało natomiast, iż była ona niezbędna pod realizację lotniska w R. , które faktycznie powstało, zanim doszło do formalnego pozbawienia prawa własności jej poprzedniego właściciela (tj. W. M.). Powyższe nie oznacza zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, dającej podstawę do orzeczenia o jej zwrocie.

2.

Odwołania od ww. decyzji Starosty [...] złożyli G. A. oraz W. M..

2a.

G. A. zarzuciła, iż organ I instancji nie dokonał prawidłowego ustalenia konkretnego celu, na jaki wywłaszczono sporną nieruchomość. Wskazała, iż działania inwestycyjne na spornej nieruchomości podejmowane przez cztery różne podmioty, tj. Austro-Węgry, II Rzeczpospolitą, władze okupacyjne, a także władze powojennej Polski. W ocenie odwołującej się nie można przyjmować, że prace w obrębie lotniska były prowadzone przez ten sam podmiot lub, że stanowiły ciągłość inwestycyjną. Zdaniem odwołującej się, ocena sprawy powinna być dokonana jedynie przez pryzmat decyzji wywłaszczeniowej wydanej w 1954 roku i działań podjętych przez ówczesne władze polskie.

2b.

W. M. wskazał natomiast, iż wydana decyzja mówi o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] położonej w obr. jedn. ewidencyjnej [...] w granicach parceli l, kat. [...], stanowiącej część parceli l kat. [...] - nie wspominając nic o działkach: [...], [...], [...], [...] - wnioskowanych do zwrotu w decyzjach: Prezydenta Miasta K. [...] z dnia 10.12.2001 r. i Starosty [...] [...] z dnia 21.11.2005 r. Podkreślił, że w obrębie wymienionych działek dokonano już wcześniej zwrotów osobom fizycznym. Odwołujący się podniósł zarzuty względem wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu 21.08.2013 r. przez organ prowadzący postępowanie. Podkreślał w tym zakresie, że wizja wybiorczo określiła położenie nieruchomości w obrębie istniejących bloków mieszkalnych, jezdni, chodnika i utwardzonego parkingu – co logicznie świadczyło o niemożności zwrotu takiej nieruchomości.

3.

Wojewoda decyzją z dnia 23 października 2014 r. (nr [...]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z 13 lutego 2014 r. (znak [...]). Powołał art. 136 ust. 3 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2018 r., poz. 121; dalej jako "u.g.n."). Wskazał, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów - w tym z pozyskanej przez organ I instancji kompilacji mapy katastralnej z aktualną mapą sytuacyjno-wysokościową oraz mapą ewidencyjną sporządzoną w dniu 28 czerwca 2013 r. wynika, iż objęta postępowaniem część parceli 1. kat. [...], b. gm. kat. [...] stanowi obecnie część działki nr [...], położonej w obrębie [...] jednostki ewidencyjnej [...] miasta K.. Działka ta stanowi własność Gminy K.. Powyższa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 26 marca 1954 r. (znak [...]) wydanym w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 27, poz. 197). O zwrot tej nieruchomości wystąpili wszyscy spadkobiercy poprzedniego jej właściciela (W. M.), tj.: J. W.. G. A., Z. S. R., R. E. R., W. M., A. G., W. B., W. O., K. R., S. R. i M. R.. W zakresie ustalenia spełnienia przesłanki zwrotu, tj. zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia, organ odwoławczy podzielił ustalenia i konkluzję organu I instancji.

Organ odwoławczy, mając na uwadze art. 137 ust. 1 u.g.n. wskazał, że w sprawie konieczne było określenie celu wywłaszczenia oraz ustalenie, czy nieruchomość zbędna jest na ten cel. Podkreślił zarazem, że źródłem określenia celu wywłaszczenia jest, co do zasady decyzja wywłaszczeniowa (umowa sprzedaży). Wielokrotnie zdarza się jednak, iż cel wywłaszczenia jest określony w decyzji lub umowie sprzedaży w sposób ogólnikowy, bądź też brakuje w tych dokumentach w ogóle określenia przeznaczenia wywłaszczanej nieruchomości. Niezbędna jest wówczas prawidłowa ocena celu wywłaszczenia, na podstawie tych samych kryteriów, co jej niezbędność w postępowaniu wywłaszczeniowym. Będzie to w szczególności analiza przeznaczenia gruntu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego obowiązującym w czasie wydania decyzji wywłaszczeniowej oraz analiza dokumentacji dołączanej obowiązkowo do wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, a w szczególności decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji i decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego (T. Woś, Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, W. 2010), czyli dokumentacji ściśle związanej z inwestycją stanowiącą podstawę wywłaszczenia, której szczegółowa analiza jest niezbędna do precyzyjnego określenia celu wywłaszczenia.

Z kolei ustalając spełnienie przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, organ odwoławczy zwrócił uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. (sygn. akt P [...]). Trybunał w wyroku tym orzekł, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, lecz nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wojewoda analizując podstawy prawne pozbawienia prawa własności przedmiotowej nieruchomości zwrócił uwagę na art. 13 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Uznał, że regulacja ta nie przewidywała konieczności precyzyjnego określenia celu wywłaszczenia, zarówno w dokumentacji wymaganej dla uzyskania pozwolenia na nabycie nieruchomości (przy czym pojęcie to oznaczało na gruncie omawianej regulacji wywłaszczenie), dokumentacji sporządzanej na potrzeby procesu wywłaszczeniowego, jak i w samym orzeczeniu wywłaszczeniowym. W ocenie organu odwoławczego, trudno zatem odnosić aktualnie obowiązujące poglądy judykatury i doktryny wskazujące na konieczność precyzyjnego określania celu wywłaszczenia w decyzji wywłaszczeniowej do realiów powojennej Polski. Podkreślił zarazem, iż wywłaszczenie w trybie powołanego dekretu następowało w sposób bardzo specyficzny i odmienny niż w przypadku późniejszych ustaw wywłaszczeniowych. Art. 39 ust. 1 tego aktu prawnego stanowił mianowicie, iż: "orzeczenie o wywłaszczeniu przenosi prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. Orzeczenie to stanowi podstawę do ujawnienia praw w księdze wieczystej". Tym samym, w praktyce niejednokrotnie zdarzało się, iż inwestycja stanowiąca cel wywłaszczenia była faktycznie realizowana, zanim w ogóle doszło do wydania decyzji wywłaszczeniowej. Sytuacja taka, wywołana uwarunkowaniami politycznymi i gospodarczymi lat 50-tych ubiegłego wieku (odbudowa kraju ze zniszczeń wojennych w ramach gospodarki planowej i związanego z tym nacisku na terminową realizację kilkuletnich narodowych planów gospodarczych), stanowiła wówczas obiektywny stan o powszechnym zasięgu oddziaływania. Taki odmienny tryb przeprowadzania procedury wywłaszczeniowej oraz realizacji inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia, był typowym sposobem postępowania w poprzednim systemie ustrojowym pod rządami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, tj. w okresie od 4 maja 1949 r. do 5 kwietnia 1958 r. Zwrócił uwagę Wojewoda, że na potrzeby doprecyzowania celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości organ I instancji pozyskał z Archiwum Akt Nowych w W. dokumenty dotyczące "Rejestru pomiarowego operatu wywłaszczeniowego dróg manipulacyjnych przynależnych do lotniska wojskowego w K. dzielnica [...]", sporządzone 27 czerwca 1949 r. oraz wykonany 25 maja 1949 r. w skali 1:2880 "Plan sytuacyjny gruntów przeznaczonych do wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa w [...]" (tom III, poz. 52) - jako pochodzące sprzed daty wywłaszczenia. W ocenie organu odwoławczego, dokumenty te mogą potwierdzać ustalenia organu I instancji w zakresie przeznaczenia parceli 1. kat. [...], stanowiącej część parceli 1. kat. [...] (której właścicielem był W. M.) przed datą wywłaszczenia. Nieruchomości te przeznaczone były na teren lotniska, a konkretnie pod znajdujący się w jego granicach obszar wolny od zabudowy otoczony drogami. Teren ten, jak zauważył organ I instancji, stanowił integralną część lotniska, umożliwiającą prawidłowe funkcjonowanie tego rodzaju obiektu (por. wyrok WSA w Krakowie z 20 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Kr [...]). Natomiast z pozyskanej przez organ I instancji notatki służbowej Głównego Inspektora Lotnictwa z 1963 r. skierowanej do Szefa Sztabu Generalnego Wojska [...] wynika, że przed rokiem 1939 lotnisko K. - [...] funkcjonowało jako lotnisko wojskowe i komunikacyjne o nawierzchni trawiastej, a w okresie II wojny światowej wojska okupacyjne wybudowały na tym terenie betonową drogę startową wraz z drogami do kołowania dla samolotów. Z notatki tej wynika również, że od roku 1945 lotnisko K. [...], jako lotnisko wojskowe użytkowane było przez lotnictwo wojskowe i lotnictwo komunikacyjne (cywilne). W roku 1951 wydłużono istniejąca drogę startową o 950 m w kierunku zachodnim od istniejącej w tym czasie drogi startowej (wydłużenie to nastąpiło w granicach istniejącego lotniska). Lotnisko użytkowane było na potrzeby wojskowe do 5 listopada 1955 r., natomiast w dacie sporządzenia notatki (1963 r.) użytkowane było przez lotnictwo cywilne. Przekazanie lotniska na cele obsługi ruchu cywilnego nastąpiło na podstawie Uchwały Nr [...] Prezydium Rządu z dnia 6 sierpnia 1955 r. w sprawie wzajemnego przekazania lotnisk K. - [...] i K. - [...] przez Ministrów Obrony Narodowej oraz Transportu Drogowego i Lotniczego.

Wskazywał Wojewoda, że z powyżej przedstawionych informacji wynika, iż lotnisko w Rakowicach wraz z wszystkimi elementami infrastruktury niezbędnej do jego prawidłowego funkcjonowania (w tym jego rozbudowa) zostało zrealizowane przed formalnym odebraniem prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, która to jednak okoliczność - jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu I instancji - nie świadczy o zbędności tej nieruchomości na cel wywłaszczenia (por. m.in. wyrok WSA w Krakowie z 11 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Kr [...]). Lotnisko to, mające pierwotnie przeznaczenie wojskowo-cywilne (komunikacyjne), po dacie wywłaszczenia zaadaptowano na potrzeby wyłącznie lotnictwa cywilnego, co w ocenie organu odwoławczego mieściło się w celu uzasadniającym wywłaszczenie tej nieruchomości określonym jako realizacja narodowych planów gospodarczych. Natomiast sama adaptacja stanu istniejącego na nieruchomości w dacie wywłaszczenia (lotnisko wojskowo-komunikacyjne) na cel publiczny (lotnisko cywilne) nie może świadczyć o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia (por. np. wyroki WSA w Krakowie z 18 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Kr [...] oraz z 15 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Kr [...]), ani też nie oznacza, wadliwości samego wywłaszczenia (wyrok NSA w Warszawie z 13 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK [...]). Istnienie planowanego stanu zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości potwierdzają również pozyskane przez organ I instancji środki dowodowe w postaci: "Studium historycznego i architektoniczno - krajobrazowego terenów dawnego lotniska [...] w K.. Stan finalny lotniska, 1962" (tom III, poz. 53) - opracowania wykonanego przez Państwowe Przedsiębiorstwo Fotogrametrii, którego treść potwierdza, iż w tym okresie lotnisko istniało m.in. na przedmiotowej nieruchomości - oraz zdjęć satelitarnych z lat 1964 i 1965, na których widoczny jest sposób zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości jako znajdującego się w granicach lotniska obszaru porośniętego trawą w otoczeniu dróg manipulacyjnych dla lotniska. Podzielił zatem organ odwoławczy ustalenia organu I instancji dokonane na podstawie materiału dowodowego, iż zawnioskowanej do zwrotu części działki nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] m. K., w granicach parceli 1. kat. [...], b. gm. kat. [...], nie można uznać za zbędną na cel jej wywłaszczenia. Z kolei dla ustalenia zbędności przedmiotowej nieruchomości nie ma w zasadzie znaczenia obecny stan jej zagospodarowania, czy też ustalenia dokonywane w przeszłości w sprawach dotyczących zwrotu innych nieruchomości z terenu lotnika [...]. Decydujące znacznie ma stwierdzony brak zaistnienia przesłanek zbędności w rozumieniu art. 137 u.g.n.

4.

Skargę na opisaną wyżej decyzję Wojewody z dnia 23 października 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła G. A.. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.:

. art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 136 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n., poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie polegające na uznaniu, iż nie zachodzą przesłanki do zwrotu nieruchomości;

. art. 137 u.g.n. przez nieprawidłową wykładnię i niezastosowanie, oparte na założeniu, że nie przysługuje zwrot nieruchomości wobec braku spełnienia przesłanki "zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu", pomimo braku wskazania w decyzji celu na który nieruchomość była wywłaszczona;

Skarga zarzucała także naruszenie przepisów postępowania, tj.:

. art. 84 k.p.a. poprzez niepowołanie biegłego w sprawie wymagającej wiadomości specjalnych oraz arbitralne przyjęcie, że nieruchomość była niezbędna w funkcjonowaniu lotniska pomimo braku specjalistycznej wiedzy w tym zakresie;

. art. 6 i 7 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i nie podjęcie żadnych działań zmierzających do wyjaśnienia sprawy;

. art. 11 k.p.a. wobec braku staranności w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia oraz braku wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy;

. art. 75 § 1 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez niepełne zebranie materiału dowodowego oraz nieprzeprowadzenie żadnych dowodów, które mogły przyczynić się do wyjaśnienia sprawy w szczególności zbadania czy został spełniony cel wywłaszczenia;

. art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. poprzez brak w uzasadnieniu decyzji istotnych i wymaganych elementów, w szczególności brak jakiegokolwiek uzasadnienia kwestii dowodów, na których oparto się wydając zaskarżone rozstrzygnięcie, jak i tych dowodów, którym odmówiono mocy dowodowej;

. art. 136 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ na żądanie strony lub z urzędu żadnego dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie;

. brak należytego uzasadnienia prawnego i faktycznego wydanej decyzji.

Zdaniem skarżącej, nie można uznać za uzasadnione i dostatecznie wyjaśnione znamion określających cel wywłaszczenia przedmiotowych gruntów. Wojewoda w ślad za Starostą wskazuje, że orzeczenie o wywłaszczeniu z 1954 roku w sposób ogólny określało cel wywłaszczenia i powołuje się na ówczesną praktykę w tym zakresie, która nie wymagała wskazania konkretnego celu wywłaszczeniowego. Podkreśliła skarżąca, że cel wywłaszczenia musi być precyzyjnie ustalony, a jeśli cel ten nie został wskazany w osnowie decyzji, to należy poszukiwać go w jej uzasadnieniu lub innych dokumentach. Jest to wskazane z uwagi na okoliczność, iż sądy administracyjne dostrzegały, iż zasada zakazu użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, została zaliczona do uprawnień o charakterze konstytucyjnym (wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 maja 2011 roku, sygn. akt I SA/Wa [...]). Niezasadnym w ocenie skarżącej staje się twierdzenie organu, że nie jest konieczne wskazanie celu wywłaszczenia skoro zgodnie z obowiązującym regulacjami brak było konieczności precyzyjnego jego określania. Istotnym bowiem pozostają uregulowania obowiązujące w tym zakresie, które precyzyjnie wskazują jakie przesłanki należy spełnić aby nieruchomość mogła zostać zwrócona. W przeciwnym wypadku aktualne przepisy sanować będą naruszenie prawa. Nie można przyjmować, że czynności podejmowane w obrębie lotniska były podejmowane przez ten sam podmiot lub, że stanowiły ciągłość inwestycyjną. Podkreślała skarżąca, iż ocena niniejszej sprawy powinna być prowadzona jedynie przez pryzmat decyzji wywłaszczeniowej wydanej w 1954 roku i działań podjętych przez ówczesne władze polskie. Zaznaczyła, że inwestycja nie może już zostać wykonana ponieważ lotnisko K. - [...] nie jest już czynnym portem lotniczym wobec czego cel inwestycji już nie może być osiągnięty, ewentualnie w przypadku gdyby organ w sposób niebudzący wątpliwości wskazał, że zrealizowano inwestycję tylko na części nieruchomości, wówczas istotny staje się zapis art. 137 ust. 2 u.g.n., który nakazuje zwrot niewykorzystanej części nieruchomości.

Wskazane braki zaskarżonej decyzji stanowią o naruszeniu zasady wyrażonej w art. 11 k.p.a. Wg skarżącej, organ administracji nie ustosunkował się do jej twierdzeń.

Zdaniem skarżącej, Wojewoda arbitralnie przyjmuje, że przedmiotowa działka była elementem niezbędnym w funkcjonowaniu lotniska wskazując przy tym , że wniosek ten oparty został na doświadczeniu życiowym. Ustalenia w tym zakresie winny być poczynione przez osobę posiadająca specjalistyczną wiedzę. Organ odwoławczy, ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż nie zostały spełnione przesłanki z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami decydujące o nieprzysługiwaniu roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Decyzja pozbawiona jest uzasadnienia prawnego jak i faktycznego. Analiza zgromadzonych w postępowaniu dowodów ogranicza się jedynie do lakonicznego stwierdzenia istnienia przesłanek określonych we wskazanym przepisie, w żadnym zakresie nie uzasadnia podstaw ich przyjęcia. W ocenie skarżącej, w przedmiotowej sprawie nie zachodzą z powyższych przyczyn przesłanki, które mogłyby stanowić podstawę do odmowy zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

5.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 17.03.2015 r. (sygn. akt II SA/Kr [...]) oddalił skargę. Przyjął, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

6.

Skargę kasacyjną od wskazanego wyżej wyroku wniosła G. A..

7.

Wymieniony wyżej wyrok sądu I instancji został uchylony wyrokiem NSA z dnia 6.06.2017 r. (sygn. akt II OSK [...]). Uzasadniając rozstrzygnięcie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zasadny okazał się zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie sądu I instancji nie zawierało bowiem wyjaśnienia motywów rozstrzygnięcia sprawy. Część wyroku, w której powinny być zamieszczone rozważania sądu sprowadza się tylko do kwestii ogólnych, zawiera przepisy ustrojowe, materialne, przedmiot oceny. Zawiera zatem jedynie podstawy rozstrzygnięcia, jednak w niepełnym wymiarze. Brak rozważań, co do meritum rozstrzygnięcia sprawy. Wg NSA, Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił z jakich przyczyn uznał, że decyzje organów nie naruszają prawa, odmawiając zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Brak było rozważań dotyczących zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.

8.

Postanowieniem z dnia 9.11.2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zawiesił postępowanie sądowe. Powodem zawieszenia był fakt śmierci uczestniczki postępowania sądowego.

9.

Postanowieniem z dnia 19.03.2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podjął zawieszone postępowanie sądowe, wobec ustalenia następców prawnych zmarłej uczestniczki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2018 r., poz. 121; dalej ustawa ta powoływana jako "u.g.n.") poprzedni właściciel nieruchomości lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli w rozumieniu art. 137 tej ustawy, nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie zaś z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna cel ten nie został zrealizowany (pkt 2).

Przedmiotem postępowania jest sprawa zwrotu części działki nr [...] obr. [...] w K., w granicach parceli I.kat, [...], stanowiącej część parceli l.kat. [...]. Nieruchomość ta została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 marca 1954 r., wydanym na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31).

Zasadniczą zatem kwestią w ocenianym przypadku jest ustalenie celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Po przesądzeniu tej kwestii, konieczna jest ocena, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Jak bowiem wyżej wskazano, realizacja celu wywłaszczenia nieruchomości rzutuje na zasadność zgłoszonego przez strony postępowania roszczenia o jej zwrot.

Zauważyć w związku z powyższym należy, iż z będącego podstawą wywłaszczenia nieruchomości orzeczenia Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 26 marca 1954 r. wynika, że cel jej wywłaszczenia określony został ogólnikowo. Była to bowiem "realizacja narodowych planów gospodarczych". Tak określony cel wywłaszczenia wymagał doprecyzowania, zatem koniecznym było odwołanie się do dokumentacji dotyczącej wywłaszczanej nieruchomości. Należy zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się sporządzony 27 czerwca 1949 r. (czyli pochodzący z przed daty wywłaszczenia) "Rejestr pomiarowy operatu wywłaszczeniowego dróg manipulacyjnych przynależnych do lotniska wojskowego w K. dzielnica [...]". Z dokumentu tego (pozycja nr 69) wynika, iż z parceli katastralnej o numerze [...] o powierzchni 60 arów 6 m2, stanowiącej własność W. M., przeznaczono do wywłaszczenia, pochodzącą z jej podziału, parcelę o nr [...] o powierzchni 52 ary 92 m2. Takie przeznaczenie parceli [...] znajduje także potwierdzenie w planie sytuacyjnym gruntów przeznaczonych do wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa w C. , stanowiącym załącznik do tego rejestru. Podobnie z "Planu sytuacyjnego projektu technicznego zasilania w energię elektryczną Lotniska w C. z 1958 r." wynika, iż przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w granicach lotniska. Powyższe przeznaczenie gruntów znajduje także potwierdzenie w opracowaniu historycznym o nazwie "Zarys historii zespołu lotniska opis studium jednostek architektoniczno–krajobrazowych, wnioski", do którego załączona jest mapa "Studium przemian historycznych terenów dawnego lotniska [...] w K.". Z tego dokumentu wynika, że przedmiotowa parcela o nr [...] znajdowała się w obszarze lotniska już w latach 1939-45, a Studium Historyczno-Krajobrazowe Dawnego Lotniska [...] – Stan Finalny Lotniska, sporządzone przez Państwowe Przedsiębiorstwo Fotogrametrii w K. według stanu z 1962 r., przedstawia powyższe grunty jako teren zielony stanowiący infrastrukturę lotniska. Nadto, ze zdjęć satelitarnych z roku 1964 i 1965 płynie dodatkowo wniosek, iż przedmiotowe nieruchomości znajdowały się pomiędzy betonowym pasem startowym, a drogą kołowania biegnącą w kierunku hangaru lotniczego. Jest to zatem okoliczność, która w niewątpliwy sposób potwierdza fakt wykorzystania spornej nieruchomości na potrzeby lotniska. Takie też ustalenia organów administracji, w świetle powyższych dowodów, nie mogą być uznawana za dowolne czy bezpodstawne. Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, na co zwracają uwagę organy administracji, że infrastruktura lotniska, poza budynkami, urządzeniami, pasami startowymi, obejmuje także tereny, które nie zostały zabudowane wskazanymi obiektami, a stanowią przestrzeń niezbędną do prawidłowego funkcjonowania lotniska. Istotne więc w ocenianej sprawie jest to, że przedmiotowa nieruchomość (stanowiąc teren porośnięty trawą) znajdowała się na terenie lotniska, którego urządzenie (rozbudowa) było celem jej wywłaszczenia. Skoro bowiem sporna część działki nr [...] obr. [...] znajdowała się w okolicach pasa startowego, to bez wątpienia przeznaczona została na budowę lotniska - celu wywłaszczenia. Bez znaczenia jest przy tym to, jakiego rodzaju lotnisko było realizowane (cywilne, wojskowe, czy cywilno-wojskowe). Stworzenie bowiem infrastruktury lotniskowej (pasa startowego, dróg kołowania do hangaru) i zapewnienie koniecznych terenów otaczających tę infrastrukturę, jest niezbędne dla każdego typu i rodzaju lotniska. Skoro więc cel wywłaszczenia został zrealizowany, to nie można mówić o zbędności wywłaszczonej nieruchomości na ten cel wywłaszczenia, a zatem zwrot takiej nieruchomości, nie jest możliwy. Nie można bowiem twierdzić, że nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na sprecyzowany wyżej cel, dla którego nastąpiło jej wywłaszczenie.

Zarzuty skargi nie zasługiwały zatem na uwzględnienie.

W szczególności nie był trafny zarzut naruszenia art. 84 K.p.a. poprzez brak powołania w sprawie biegłego, jak się wydaje, na okoliczność ustalenia niezbędności spornej części działki dla funkcjonowania lotniska. Jak bowiem wyżej wskazano, umiejscowienie tej działki w bliskiej odległości pasa startowego lotniska i drogi kołowania do hangaru lotniczego świadczyło o niewątpliwej niezbędności działki nr [...] na potrzeby lotniska. Specyfika bowiem przedmiotowego obiektu jest taka, że obejmować ono winno także pewne obszary przyległe do samej infrastruktury budowlanej. Prowadzenie w tym zakresie dowodu z opinii biegło nie było celowe ani niezbędne.

Nie można też podzielić zarzutu naruszenia art. 6, 7, 77 par. 1 i art. 75 K.p.a. poprzez niepełne zebranie materiału dowodowego i nieprzeprowadzenie żadnych dowodów dla wyjaśnienia sprawy. Akta administracyjne zawierają szereg dokumentów (powyżej wymienionych a powołanych i omówionych przez organy administracji) pozwalających należycie ustalić podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, w tym poprawnie zidentyfikować cel wywłaszczenia oraz przeznaczenie spornej nieruchomości.

Nie był dostatecznie jasny zarzut naruszenia art. 107 par. 3 k.p.a. poprzez "brak jakiegokolwiek uzasadnienia kwestii dowodów na których oparto rozstrzygnięcie". Wbrew bowiem temu twierdzeniu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje, iż Wojewoda skrupulatnie ocenił wszelkie miarodajne dla sprawy dowody, w tym historyczne już dokumenty odnoszące się do budowy przedmiotowego lotniska. Wreszcie, nie sposób zgodzić się z twierdzeniem skargi, że "decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia prawnego i faktycznego". Oba te konieczne elementy zawiera kontrolowana w sprawie decyzja w wystarczającym w zupełności zakresie.

Z uwagi na przedstawione powyżej rozważania, jako też niezasadny sąd ocenił zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 136 ust. 3 w zw. z ust. 1 i art. 137 ust. 1-2 u.g.n.) poprzez błędną wykładnię, że nie zachodzą przesłanki do zwrotu nieruchomości. Zgromadzone w sprawie dowody pozwalały na ustalenie, że sporna działka przeznaczona została na cel dla którego została wywłaszczona (budowę lotniska).

Mając powyższe na uwadze, sąd oddalił skargę. Podstawą prawną rozstrzygnięcia jest art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 r., poz. 1302). Przepis ten stanowi, że w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.