Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1108/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 10, art. 11, art. 61, art. 77, art. 79a, art. 80, art. 104, art. 107, art, 129, art. 127, art, 180
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 29, art. 83
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: art. 57, art. 58 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie z dnia 1 grudnia 2021 r. nr 180000/71/482868/2021-RED-KS w przedmiocie odroczenia terminu płatności składki za październik 2021 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych).


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 10 listopada 2021 r. G. Sp. z o.o. w K. (dalej: Strona, Spółka, Skarżąca) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie (dalej: ZUS, organ) o odroczenie terminu płatności składki za październik 2021 r. W uzasadnieniu wniosku Spółka podniosła, że działa w branży gastronomicznej i boryka się ze skutkami obostrzeń w gospodarce spowodowanych COVID-19. Wskazała, że pandemia spowodowała spadek obrotów i pogorszenie płynności finansowej, a odroczenie terminu płatności pozwoliłoby jej utrzymać płynność finansową. Ponadto dodała, że sprawozdania finansowe złożyła wraz z wnioskiem za lipiec 2021 r.

ZUS pismem z dnia 1 grudnia 2021 r. nr 180000/71/482868/2021-RED-KS poinformował Spółkę, że "nie wyrażono zgody na odroczenie terminu płatności składki za miesiąc październik 2021 r."

Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że "Ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie Zakład może na wniosek dłużnika odroczyć termin płatności należności z tytułu składek.

Po przeanalizowaniu dotychczasowej współpracy z Państwem uznaliśmy, że podejmowane działania nie miały na celu spłaty zadłużenia, a jedynie były działaniem "na zwłokę" ukierunkowanym na odłożenie w czasie wdrożenia postępowania egzekucyjnego.

Na przestrzeni ostatnich dwóch lat (2020-21) wystąpili Państwo z 40 wnioskami o ulgę, z których 31 zostało zakończone podpisaniem umowy. Ulgi, w postaci odroczenia terminu płatności składek nigdy nie były realizowane, gdy zbliżał się termin odroczenia uzyskiwali Państwo zgodę na zmianę warunków umowy, a następnie zwracali się Państwo z wnioskiem o rozłożenie tego samego okresu na raty. Uznaliśmy, że jest to działanie świadome tj. brak opłacania składek bieżących, występowanie o odroczenie, a następnie o raty tego samego okresu."

W piśmie tym zawarto następujące pouczenie: "Jeśli nie zgadzają się Państwo z rozstrzygnięciem sprawy, można w terminie 7 dni od dnia odebrania pisma złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismo powinni Państwo wysłać pocztą na adres Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazany na dole strony lub złożyć osobiście w najbliższej placówce Zakładu Ubezpieczeń Społecznych".

Spółka stosując się do powyższego pouczenia pismem z dnia 10 grudnia 2021 r złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Kolejno Skarżąca pismem z dnia 5 stycznia 2022 r. wniosła za pośrednictwem ZUS Oddział w Krakowie odwołanie "od decyzji ZUS z dn. 1.12.2021 roku nr: 180000/71/482868/2021-RED-KS" do Sądu Okręgowego w Krakowie [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

W odwołaniu tym Spółka zarzuciła decyzji z dnia 1 grudnia 2021 r. naruszenie:

- art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, ze zm., dalej: K.p.a.), poprzez brak wnikliwego rozpoznania sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego przez organ, co skutkowało dokonaniem przez w/w błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, iż złożenie przez Stronę wniosku z dnia 10 listopada 2021 r. o odroczenie terminu płatności składki za październik 2021 r. było działaniem "na zwłokę" ukierunkowanym na odłożenie w czasie wdrożenia postępowania egzekucyjnego lub wyłącznie na uzyskanie zaświadczenia o braku wymagalnych zobowiązań, w sytuacji gdy w sposób oczywisty w/w wniosek motywowany był wolą spłaty zadłużenia powstałego wobec organu z uwagi na zły stan majątkowy Strony spowodowany epidemią COVID-19,

- art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz.1009, ze zm. dalej: u.s.u.s.), poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy w tym stanie faktycznym zaistniały okoliczności, tj. w szczególności względy gospodarcze - zły stan majątkowy Strony spowodowany epidemią COVID-19, uzasadniające uwzględnienie wniosku Strony i odroczenie terminu płatności składki za miesiąc październik 2021 roku.

Na podstawie tych zarzutów Strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie wniosku Strony z dnia 10 listopada 2021 r. i orzeczenie o odroczeniu terminu płatności składki za miesiąc październik 2021 roku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie jej do ponownego rozpoznania organowi.

Ponadto Strona wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie szeregów dowodów i zasądzenie "kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, wraz z należnymi w myśl art. 98 § 11 k.p.c. odsetkami".

W uzasadnieniu odwołania Strona podniosła m.in., że organ nie przeprowadził wnikliwej analizy stanu faktycznego niniejszej sprawy, w tym w szczególności pominął najistotniejsze z punktu widzenia art. 29 ust. 1 u.s.u.s. rozważania dotyczące "względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie" odnoszących się do Strony, w konsekwencji czego w sposób błędny wydał zaskarżoną niniejszym pismem decyzję odmowną.

Następnie Strona podniosła, że "Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem Organu, jakoby korzystanie przez odwołującego z ustawowych uprawnień przysługujących mu w myśl art. 29 ust. 1 u.s.u.s. było przejawem "działania na zwłokę ukierunkowanego na odłożenie w czasie wdrożenia postępowania egzekucyjnego czy uzyskania zaświadczenia o braku wymagalnych zobowiązań".

Zważyć bowiem trzeba, że począwszy od dnia 20 marca 2020 roku, czyli również we wskazanym przez Odwołującego we wniosku o ulgę okresie, na terenie tak Rzeczpospolitej Polskiej, jak i innych państw, trwa stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. W/w stan epidemii w sposób istotny wpłynął negatywnie na sytuację przedsiębiorców z branży gastronomicznej, w tym na sytuację gospodarcza Odwołującego. Poprzez wprowadzenie licznych obostrzeń związanych z pogarszającą się sytuacją epidemiczną, w tym zakazów i ograniczeń nakładanych w szczególności na branżę gastronomiczną, na przestrzeni ostatnich dwóch lat odwołujący odnotował drastyczne spadki sprzedaży oferowanych produktów i usług, opierających się w dużej mierze na sprzedaży posiłków i obsłudze gości restauracji zlokalizowanych w większości na terenie wielkopowierzchniowych galerii handlowych. Załączone do wniosku dokumenty finansowe, obrazujące straty poniesione przez Odwołującego na przestrzeni ostatnich lat, które to straty jak nadmieniono powyżej stanowią konsekwencję wprowadzonych na terenie Rzeczpospolitej Polskiej obostrzeń związanych z epidemią koronawirusa, w sposób oczywisty przemawiają za zasadnością przyznania Odwołującemu w/w ulgi ze "względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie", do których odwołują się art. 29 ust. 1 u.s.u.s. oraz wspomniane powyżej Standardy. Analiza w/w dowodów z niewiadomych odwołującemu przyczyn została jednak przez Organ całkowicie pominięta. W konsekwencji powyższego wydana została bezzasadna decyzja odmowna, narażająca Odwołującego na utratę płynności finansowej."

ZUS przy piśmie z dnia 21 marca 2022 r. nr 180000/0252/585/2021/OPR przekazał odwołanie Strony do Sądu Okręgowego Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie. W piśmie tym wniósł o "odrzucenie pisma zatytułowanego jako "odwołanie od decyzji ZUS z dn. 1.12.2021 nr 180000/71/482868/2021-RED-KS" z uwagi nie wydanie przez organ rentowy decyzji o wskazanym numerze, tym samym brak drogi sądowej".

Organ w uzasadnieniu powyższego stanowiska wskazał, że: "W niniejszej sprawie, organ rentowy nie wydal żadnej decyzji administracyjnej. Dnia 10.11.2021 płatnik złożył wniosek o odroczenie terminu płatności składek za październik 2021. Propozycja płatnika została odrzucona przez wierzyciela. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych jasno wskazuje że: art. 29 ust 1 Ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie Zakład może na wniosek dłużnika odroczyć termin płatności należności z tytułu składek oraz rozłożyć należność na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych., natomiast odroczenie terminu płatności oraz rozłożenie należności na raty następuje w formie umowy, co jasno określa art. 29 ust 1a wskazanej ustawy.

Wobec powyższego, w sprawach wniosków płatników o udzielenie ulgi w spłacie należności z tytułu składek, wierzyciel - organ rentowy, nie wydaje decyzji administracyjnej. Ustawodawca dał wierzycielowi możliwość zawarcia umowy z dłużnikiem, który proponuje dobrowolną spłatę zadłużenia w celu uniknięcia przymusowego dochodzenia należności, a tym samym uniknięcia kosztów z tym związanych. Ulga w spłacie należności składkowych jest umową zawieraną pomiędzy płatnikiem a wierzycielem. Tym samym nie ma możliwości złożenia odwołania od pisma informującego płatnika o możliwości zawarcia ugody lub o odrzuceniu propozycji płatnika.

Powyższy sposób działania wynika również z dyspozycji art. 83 wskazanej ustawy. Katalog spraw wymienionych w tym przepisie jest katalogiem zamkniętym i gdyby ustawodawca dopuszczał możliwość wydawania decyzji administracyjnych w takim zakresie spraw zapewne by to uczynił. Na uwagę zasługuje fakt, iż płatnik złożył ponad 40 wniosków o ulgi na przestrzeni 2 lat. Żadna ulga w postaci odroczenia terminu płatności składek mimo zgody wierzyciela nie została zrealizowana przez płatnika. Ulga w spłacie należności ma na celu poprawienie sytuacji płatnika ale nie może prowadzić do pokrzywdzenia wierzyciela".

Strona pismem procesowym z dnia 1 czerwca 2022 r., będącym repliką na pismo organu z dnia 21 marca 2022 r., podtrzymała dotychczasowe stanowisko, wniosła o dopuszczenie kolejnych dowodów oraz z powołaniem się na orzecznictwo sądów administracyjnych przedstawiła argumentację za uznaniem pisma z dnia 1 grudnia 2021 r. za decyzję administracyjną.

Sąd Okręgowy w Krakowie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt [...] orzekł: "stwierdzić niewłaściwość rzeczową Sądu Okręgowego w Krakowie i sprawę przekazać do rozpoznania właściwemu rzeczowo i miejscowo Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie". Powyższe postanowienie nie zawiera uzasadnienia.

Sąd Okręgowy w Krakowie przy piśmie z dnia 26 września 2022 r. przekazał akta sprawy [...], zgodnie z prawomocnym postanowieniem z dnia 26 lipca 2022 r. Sprawa została zarejestrowana Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie pod sygn. akt I SA/Kr 1108/22.

Sekretariat WSA w Krakowie w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 3 października 2022 r. pismami z dnia 2 listopada 2022 r. poinformował strony o warunkach przeprowadzenia rozprawy zdalnej. Strony postępowania w odpowiedzi na powyższe pisma zgodnie wniosły o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm., dalej: P.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Wobec powyższego Przewodniczący Wydziału I zarządzeniem z dnia 12 grudnia 2022 r. wyznaczył posiedzenie Sądu w składzie trzech sędziów na dzień 10 stycznia 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

I. Sąd wskazuje, że w rozpatrywanej sprawie istotna jest w pierwszej kolejności odpowiedź na dwa pytania:

1. czy sprawa z w wniosku płatnika złożonego na podstawie art. 29 ust.1 u.s.u.s. należy do właściwości sądu administracyjnego?

2. jaki wpływ na właściwość sądu administracyjnego ma orzeczenie sądu powszechnego, w którym sąd powszechny uznał się za niewłaściwy i stwierdził, że właściwym jest sąd administracyjny?

Ad. 1. Odpowiadając na tak postawione pytanie wskazać należy, że zasadniczo w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych orzekają sądy powszechne, a nie sądy administracyjne. Wynika to z przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. nr 78, poz. 483 ze zm.). W myśl bowiem art. 177 Konstytucji sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych do właściwości innych sądów. Zgodnie zaś z art. 184 Konstytucji, Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Z przepisu art. 177 Konstytucji wynika domniemanie, że wszelkie sprawy, w tym także sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, podlegają rozpoznaniu przez sądy powszechne.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.; dalej: P.u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Zakres tej kontroli został określony w art. 3 § 2 P.p.s.a. Przepis ten enumeratywnie wymienia zarówno akty, jak i czynności z zakresu administracji publicznej, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Nadto na mocy art. 3 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.

Z przepisów ustaw P.u.s.a. i P.p.s.a. wynika, że to sądy administracyjne, a nie sądy powszechne są właściwe do rozpoznawania spraw polegających na kontroli działalności administracji publicznej. Z przepisów rangi ustawowej może jednak wynikać, że określone sprawy prowadzone na podstawie przepisów prawa administracyjnego będą należeć do właściwości sądu powszechnego. Do takich właśnie spraw zaliczane są sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych a właściwość sądu powszechnego w takich sprawach wynika z przepisów u.s.u.s. oraz przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1085 ze zm.; dalej: K.p.c.).

Z uregulowań zawartych w u.s.u.s. wynika bowiem, że postępowanie prowadzone przez ZUS ma cechy postępowania administracyjnego. Wskazać należy, że w zakresie prowadzonej działalności, o której mowa w art. 68-71 u.s.u.s., ZUS przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej (art. 66 ust. 4 u.s.u.s.) i ZUS wydaje decyzje w sprawach indywidualnych (art. 83 ust. 1 u.s.u.s.).

Tak więc mimo tego, że postępowanie prowadzone przez ZUS ma cechy postępowania administracyjnego, to stosownie do art. 83 ust. 2 u.s.u.s., od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. 1085 ze zm.; dalej: K.p.c.). W przepisie tym został unormowany tryb zaskarżania decyzji Zakładu w zakresie indywidualnych spraw.

Natomiast wyjątki w tej materii zostały wskazane w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. W myśl tego przepisu, od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w K.p.a. Wskazać należy, że wyliczenie spraw w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. jest enumeratywne. W tych właśnie wymienionych sprawach właściwe są sądy administracyjne. Z analizy art. 83 ust. 1 i ust. 4 u.s.u.s wynika, że każda decyzja wydana przez Zakład w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego, a jedyne odstępstwa dotyczą decyzji, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Sprawy wskazane w tym ostatnim przepisie, w drodze wyjątku, pozostają sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym. W konsekwencji decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. W przepisie tym ustawodawca zatem wprost uregulował wyłączenie kognicji sądu powszechnego w sprawach ubezpieczeniowych. Innymi słowy, tryb odwoławczy do sądu powszechnego odnosi się do wszystkich decyzji Zakładu "w zakresie indywidualnych spraw", jedynie przykładowo wymienionych w art. 83 ust. 1 u.s.u.s. Katalog bowiem decyzji, o których mowa w tym przepisie, wydawanych przez Zakład w zakresie indywidualnych spraw, jest katalogiem otwartym. Świadczy o tym użyty w art. 83 ust. 1 u.s.u.s. zwrot "w szczególności". Kontroli sądów powszechnych nie podlegają natomiast tylko te decyzje, które zostały wyraźnie wskazane jako niepodlegające odwołaniu, czyli decyzje wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Tylko w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna.

Zaznaczyć należy, że wśród wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. spraw nie ma spraw wymienionych w art. 29 u.s.u.s (odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne lub rozłożenie na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a zatem w tych sprawach niedopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna. To przesądza, że w takich sprawach sądy administracyjne nie są właściwe do orzekania.

Oceny tej nie zmienia wymienienie w przepisie § 1 ust. 2 lit. a rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz.1773, ze zm.; dalej: rozporządzenie Prezydenta) spraw załatwianych przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z zakresu art. 29 u.s.u.s., jako przekazanych do rozpoznania wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Po pierwsze rozporządzenie Prezydenta dotyczy wyłącznie właściwości miejscowej wojewódzkich sądów administracyjnych i tylko w takim zakresie może być odczytywane. Doskonale obrazuje to sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, gdyby bowiem w przepisie § 1 ust. 2 lit. a rozporządzenia Prezydenta nie byłby wymieniony przepis art. 29 u.s.u.s. właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy byłby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, gdyż wtedy zastosowanie miała by reguła określona w art. 13 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którą do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja (pismo z dnia 1 grudnia 2021 r. - o zakwalifikowaniu tego pisma jako decyzji Sąd wypowie się w dalszej części uzasadnienia) została wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, którego siedziba znajduje się w mieście stołecznym Warszawie (art. 66 ust. 1 u.s.u.s.). Co prawda przedmiotową decyzję wydał Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie, jednak z uwagi na okoliczność, iż jako oddział ZUS nie posiada osobowości prawnej, nie jest możliwym przypisanie mu statusu strony postępowania sądowoadministracyjnego.

Po drugie gdyby nawet przyjąć, że intencją powyższego przepisu rozporządzenia Prezydenta było przekazanie spraw z zakresu art. 29 u.s.u.s. do rozpoznania przez sądy administracyjne, to trzeba zwrócić uwagę, że aktem prawnym podustawowym właściwość ta nie może być rozszerzona. Sąd jeszcze raz zauważa, ze właściwość sądów administracyjnych w zakresie spraw dotyczących ubezpieczeń społecznych została uregulowana w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., co jest również zgodne z cytowanym już powyżej przepisem art. 3 § 3 P.p.s.a., w którym ustawodawca przyjął, że sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę (podkreślenie Sądu) i stosują środki określone w tych przepisach. Ten ostatni przepis jednoznacznie wskazuje, że zakres spraw podlegających kontroli sądów administracyjnych może być uregulowana wyłącznie przez przepisy ustawy.

Sąd wskazuje, że powołanie w rozporządzeniu Prezydenta przepisu art. 29 u.s.u.s. w doktrynie traktowane jest jako pomyłka legislacyjna (por. K. Antonow "Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Pojęcie oraz właściwości postępowań przedsądowych i ochrony cywilnosądowej" Lex 2011 - 2.3.3." Uznaniowość decyzji organu rentowego"; przypis 393 - "Wydaje się jednak, że postanowienia rozporządzenia w kwestii odraczania (rozkładania na raty) są traktowane jako pomyłka legislacyjna, jak do tej pory nie pociągnęły bowiem za sobą ani zmian w prawie ubezpieczeń społecznych (droga sądowoadministracyjna jest otwarta wyłącznie dla spraw umorzeniowych), ani w kierunku orzecznictwa sądowego").

Pogląd, że sądy administracyjne nie są właściwe do orzekania w sprawach z zakresu art. 29 u.s.u.s. potwierdza również wykładnia systemowa zewnętrzna. W ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 933, dalej: u.s.r.) w sposób jednoznaczny przyjęto, że od odmownej decyzji organu rentowego w sprawie odroczenia terminu płatności (rozłożenia należności na raty) zainteresowanemu przysługuje prawo zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. w zw. art. 127 § 3 K.p.a.), co w konsekwencji powoduje, że na decyzję Prezesa ZUS przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Takiego rozwiązania nie przewiduje u.s.u.s.

Poparcie przedstawionego wyżej wywodu można również znaleźć zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie. W szczególności wskazać należy wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 661/10 (wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym NSA wprost stwierdził, że "decyzja odmawiająca rozłożenia na raty należności z tytułu niezapłaconych składek nie jest żadną z wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., zatem nie stosuje się do niej trybu tym przepisem określonego, co oznacza, że stronie nie przysługuje od takiej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tym samym od wskazanej decyzji będzie więc przysługiwało na zasadzie art. 83 ust. 2 u.s.u.s. odwołanie do właściwego sądu według zasad określonych w Kodeksie postępowania cywilnego". Podobnie orzekały wojewódzkie sądy administracyjne np. w postanowieniach: w Warszawie z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 1814/09; w Gliwicach z dnia 13 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 197/12, w Łodzi z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. akt III SAB/Łd 15/12; w Krakowie z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Kr 1056/12.

W doktrynie zaś wskazuje się, że odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych od decyzji organu rentowego wydanej w sprawie indywidulanej nie przysługuje tylko w sprawach wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Powołany przepis jako lex specialis należy wykładać ściśle (por. Wantoch-Rekowski Jacek (red.), "Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz."; Lex 2015, komentarz do art. 83 u.s.u.s.). Podobnie stwierdził Wojciech Chróścielewski w glosie do uchwały NSA z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt I OPS 1/13 (pub. OSP 2013/12/118) – przepis art. 83 ust. 4 u.s.u.s. przewiduje wyjątek od zasady rozpoznawania odwołań od decyzji w postępowaniu cywilnym przez sądy okręgowe. Stanowi on bowiem, że od decyzji w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku oraz decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie przysługuje odwołanie do sądu, ale strona może wnieść do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra - to znaczy na zasadach określonych w art. 127 § 3 K.p.a. Obowiązuje więc w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jasny i klarowny model zaskarżania decyzji organów ZUS. Od wszystkich decyzji, z wyjątkiem określonych enumeratywnie w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., trzech rodzajów decyzji, służy odwołanie do sądu okręgowego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Reasumując, na rozstrzygnięcie organu ZUS w sprawie odmowy odroczenia terminu płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jak i na rozstrzygnięcie w sprawie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, tylko odwołanie do sądu powszechnego.

Wobec powyższego postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 26 lipca 2022 r. sygn. akt [...], w którym ten Sąd stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, jest błędne, jednak funkcjonuje ono w obrocie prawnym i Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę zobowiązany jest je uwzględnić w dalszych rozważaniach.

Na marginesie Sąd wskazuje, że z przekazanych przez Sąd Okręgowy w Krakowie tut. Sądowi akt sprawy wynika, że Sąd Okręgowy nie sporządzał uzasadnienia niniejszego postanowienia, dlatego nie są znane motywy, jakimi kierował się wydając przedmiotowe postanowienie.

Ad. 2. Zgodnie art. 58 § 4 P.p.s.a., sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Przepis ten pozostaje zatem w związku z treścią art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

W orzecznictwie i piśmiennictwie podkreśla się, że przywołany przepis zawiera unormowanie, które ma zapobiegać negatywnym sporom o właściwość między sądami administracyjnymi i sądami powszechnymi. Stanowi on bowiem szczególną podstawę właściwości sądów administracyjnych (właściwość delegacyjną), obligującą sąd administracyjny do rozstrzygnięcia danej sprawy, która – co istotne – powinna pozostawać w związku z działalnością administracji publicznej albo brak jest jakiejkolwiek przysługującej stronie drogi sądowej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 6 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1912/10; 22 stycznia 2016 r., sygn. akt II GSK 2746/15, a także wyrok NSA z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 3053/13).

Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, iż przepis art. 58 § 4 P.p.s.a. "nakłada na sąd administracyjny obowiązek przejęcia sprawy, w której sąd powszechny uznał się za niewłaściwy, nie nakłada natomiast obowiązku jej merytorycznego rozstrzygnięcia. Jednostkowe (oczywiście błędne) uznanie się przez sąd powszechny za niewłaściwy nie jest bowiem równoznaczne z tym, że właściwy będzie sąd administracyjny. Takie przejęcie nie może stwarzać dla sądu administracyjnego uprawnienia prawokształtującego przez kreowanie nowej właściwości, w sytuacji gdy sąd ten, pomimo przekazania sprawy, pozostaje nadal niewłaściwy.

W doktrynie przyjmuje się, że prawo do sądu nie może mieć charakteru absolutnego (por. Z. Kmieciak, Spory o właściwość a prawo jednostki do sądu, Glosa 2003, nr 9, str. 6 i uwzględniona tam literatura). Może się bowiem zdarzyć, że również sąd administracyjny będzie niewłaściwy, czy jak w sprawie niniejszej, właściwość sądu, który w rzeczywistości sądem właściwym nie jest, kreowana byłaby przez oczywiście błędne orzeczenie sądu powszechnego uznającego się niewłaściwym.

W takiej sytuacji należy przyjąć, że postępowanie sądowo administracyjne wszczęte postanowieniem o przekazaniu sprawy według właściwości, wobec ewidentnego braku tej właściwości po stronie sądu administracyjnemu, któremu sprawa została przekazana, stało się bezprzedmiotowe." (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2010 r., sygn. akt II FSK 67/08).

Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał, że tego ostatniego poglądu, w niniejszej sprawie nie może przyjąć, gdyż przyjęcie powyższego poglądu w rozpatrywanej sprawie pozbawiłoby Skarżącą konstytucyjnego prawa do sądu, a działania organu administracji publicznej jakim jest ZUS, pozostawałyby w niniejszej sprawie poza jakąkolwiek kontrolą sądu. Z tej przyczyny Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że to błędne postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 26 lipca 2022 r. mimo wszystko kształtuje właściwość tut. Sądu do rozpoznania odwołania Skarżącej.

W zaistniałej sytuacji Sąd zobligowany jest potraktować odwołanie Skarżącej jako skargę na rozstrzygnięcie ZUS w rozumieniu art. 57 § 1 P.p.s.a.. Skarga jest kwalifikowanym pismem procesowym. Zgodnie z art. 57 § 1 P.p.s.a. skarga powinna m.in. czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać: wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, oznaczenie organu, którego działania, bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania skarga dotyczy oraz określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego. Odwołanie Skarżącej spełnia wymogi uznania go za skargę.

II. Przechodząc do rozpoznania skargi Skarżącej, Sąd jeszcze raz podkreśla, iż mimo że przepisy u.s.u.s. wprost nie określają sposobu, w jakim następuje odmowa rozłożenia na raty, należy przyjąć, iż tego rodzaju działanie, które stanowi o odmowie przyznania prawa przewidzianego ustawą, może nastąpić wyłącznie w drodze decyzji.

Nie ma najmniejszej wątpliwości, że doręczony ZUS wniosek dłużnika o odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek lub rozłożenie należność na raty wszczyna postępowanie administracyjne w sprawie zastosowania ww. preferencji w zapłacie należności składkowych (podkreślenie Sądu), co wprost wynika z przepisu art. 61 § 3 lub 3a K.p.a. stosowanych z mocy art. 123 u.s.u.s. i w zw. z art. 180 § 1 K.p.a. Stosownie do pierwszego z przywołanych przepisów datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Natomiast zgodnie z drugim przepisem datą wszczęcia postępowania na żądanie strony wniesione drogą elektroniczną jest dzień wystawienia dowodu otrzymania, o którym mowa w art. 41 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych. Zatem organ jest zobowiązany do przeprowadzenia postępowania administracyjnego z zachowaniem wszystkich przewidzianych w K.p.a. zasad.

Ustawodawca w przepisie art. 29 ust. 1a u.s.u.s. postanowił, że odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek oraz rozłożenie należności na raty następuje w formie umowy, jednocześnie przepis ten nie zastrzega tej formy do odmowy rozłożenia należności na raty lub odroczenia terminu płatności. Czyli ustawodawca w przepisie art. 29 ust. 1a u.s.u.s. wprowadził wyjątek od przewidzianego w K.p.a. zakończenia postępowania w formie decyzji (art. 104 § 1 K.p.a.), co wyraźnie odbiega od powszechnie przyjętego decyzyjnego sposobu załatwiania spraw.

Inaczej rzecz ujmując, w przypadku gdy organ uzna, że zachodzą przesłanki określone w art. 29 ust. 1 u.s.u.s., organ i płatnik zawierają stosowną umowę. Natomiast w przypadku, gdy organ uzna, że nie zachodzą przesłanki wymienione w tym przepisie, organ powinien wydać decyzję o odmowie odroczenia należności z tytułu składek objętych wnioskiem lub decyzję o odmowie rozłożenia na raty należności z tytułu składek objętych wnioskiem.

W myśl art. 107 § 1 K.p.a. decyzja zawiera:

1) oznaczenie organu administracji publicznej;

2) datę wydania;

3) oznaczenie strony lub stron;

4) powołanie podstawy prawnej;

5) rozstrzygnięcie;

6) uzasadnienie faktyczne i prawne;

7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania;

8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji;

9) w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego - pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa, sprzeciwu od decyzji lub skargi oraz wysokości opłaty od powództwa lub wpisu od skargi lub sprzeciwu od decyzji, jeżeli mają one charakter stały, albo podstawie do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy.

Ponadto, zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Oceniając pismo ZUS z dnia 1 grudnia 2021 r. Sąd stwierdził, wbrew stanowisku organu zawartym w piśmie z dnia 21 marca 2022 r., że pismo to spełnia minimalne wymagania uznania go za indywidualny akt administracyjny, tj. decyzję administracyjną. Zawiera bowiem oznaczenie organu, który akt wydał, oznaczenie adresata aktu, rozstrzygnięcie ("Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie w odpowiedzi na złożony przez Państwa wniosek informuje, że nie wyrażono zgody na odroczenie terminu płatności składki za miesiąc październik 2021 r."), uzasadnienie, pouczenie oraz podpis. Pismem tym niewątpliwie doszło do rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy, gdyż nie wyrażono zgody dla Skarżącej na odroczenie terminu płatności składki za październik 2021 r. Potwierdza to zresztą sam organ nazywając swoje pismo w pouczeniu rozstrzygnięciem ("Jeśli nie zgadzają się Państwo z rozstrzygnięciem sprawy").

Sam brak nazwania pisma organu z dnia 1 grudnia 2021 r. decyzją nie jest istotny. Decydująca jest treść tego pisma, w którym w sposób niebudzący wątpliwości organ dokonał ustalenia sytuacji prawnej Skarżącej odmawiając przyznania wnioskowanej preferencji w spłacie składek, a to przesądza, że jest to decyzja w rozumieniu art. 104 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej załatwia sprawę poprzez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Z tych też względów Sąd oznaczając przedmiot sprawy w rubrum (komparycji) wyroku jaki i w tenorze (rozstrzygnięciu) wyroku określił pismo organu jako decyzję.

W ocenie Sądu uzasadnienie tej decyzji nie odpowiada treści art. 107 § 3 O.p. Przede wszystkim w uzasadnieniu nie wyjaśniono podstawy prawnej tej decyzji, czyli organ nie dokonał wykładni art. 29 ust. 1 u.s.u.s., w oparciu o który Skarżąca zwróciła się o odroczenie terminu płatności składki za październik 2021 r. i o który organ oparł swoją decyzję, cytując jego treść bez przywołania numeru tej jednostki redakcyjnej u.s.u.s.

Zastrzeżenia Sądu budzi również uzasadnienie faktyczne tej decyzji. Uzasadnienie to jest wyjątkowo lakoniczne i odwołuje się jedynie do dotychczasowych doświadczeń ZUS, tu cytat. "współpracy" ze Skarżącą. W uzasadnieniu faktycznym organ całkowicie pominął argumentację przedstawioną we wniosku. Mianowicie organ nie odniósł się do argumentacji wniosku związanej z:

- skutkami obostrzeń jakie zostały zastosowane w stosunku do branży gastronomicznej w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19,

- spadkiem obrotów Spółki w okresie epidemii,

- pogorszeniem płynności finansowej Spółki.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia brak jest również analizy wskazywanych przez Spółkę na poparcie swojego żądania dowodów (sprawozdań finansowych).

Decyzja w sprawie odmowy odroczenia, czy rozłożenia na raty należności składkowych, zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użycie przez ustawodawcę w treści przepisu art. 29 ust 1 u.s.u.s. sformułowania "Zakład może na wniosek dłużnika". Taka decyzja jak każda inna wymaga uzasadnienia odpowiadającego treści art. 107 § 3 K.p.a. W szczególności decyzja odmowna dla wnioskodawcy powinna być przekonująco i jasno uzasadniona, zarówno co do faktów, jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, a zwłaszcza decyzji, tak jak w niniejszej sprawie, o charakterze uznaniowym, powoduje, że został naruszony nie tylko przepis art. 107 § 3 K.p.a., ale również przepis art. 11 K.p.a. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy.

Kolejno Sąd wskazuje, że z przekazanych Sądowi akt sprawy wynika, że organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego, zatem zasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

Sąd wskazuje, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności. Z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a.

Na skutek takiego działania organu doszło również do naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 K.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 K.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Poza tym ustawodawca jednoznacznie nałożył na organy obowiązek przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 K.p.a.) oraz oceny sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).

Na marginesie Sąd wskazuje, że w decyzji z dnia 1 grudnia 2021 r. zawarto nieprawidłowe pouczenie o przysługującym środku zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, który jak pouczył organ należało złożyć w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia decyzji. Abstrahując już nawet od wskazania błędnego terminu do złożenia wniosku (zgodnie z 83 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 129 § 2 K.p.a. – termin czternastodniowy), to jak Sąd wskazał powyżej od decyzji w sprawie odmowy odroczenia przysługuje odwołanie do sądu powszechnego na zasadach w terminie i według zasad określonych w przepisach K.p.c. (art. 4779 K.p.c. - odwołania od decyzji organów rentowych lub orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności wnosi się na piśmie do organu lub zespołu, który wydał decyzję lub orzeczenie, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ lub zespół, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji lub orzeczenia).

Sąd odnosząc się do wskazanych w skardze i piśmie z dnia 1 czerwca 2022 r. wniosków dowodowych wyjaśnia, że w postępowaniu w przed sądem administracyjnym kontrola administracji publicznej odbywa się na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.), a zatem co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed tym sądem, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym przez organ administracji. Zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ograniczone jest wyłącznie do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentów i może mieć wyłącznie charakter uzupełniający.

Odnosząc się z kolei do złożonego w odwołaniu wniosku o orzeczenie o odroczeniu terminu płatności należności za październik 2021 r. Sąd wskazuje, że sądy administracyjne nie mają uprawnień do orzekania o odroczeniu czyli wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. Uprawnienie do takiego rozstrzygnięcia posiada jedynie organ. Sąd w ramach dokonywanej kontroli, jeżeli stwierdził, że decyzja narusza prawo, uchyla tę decyzję w całości lub części, jednocześnie formułując zalecenia do ponownego rozpoznania sprawy.

Podsumowując Sąd wskazuje, że decyzja ZUS zawarta w piśmie z dnia 1 grudnia 2021 r. nie zawiera uzasadnienia odpowiadającego treści art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a., tym samym wobec lakonicznego uzasadnienia decyzja organu wymyka się spod kontroli Sądu. Również postępowanie prowadzące do jej wydania dotknięte jest wskazanymi powyżej wadami.

W związku z powyższym Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Zalecenia do dalszego postępowania sprowadzają się do ponownego rozpoznania sprawy, z uwzględnieniem wyrażonego w niniejszym uzasadnieniu stanowiska Sądu, do czego organ jest zobowiązany na podstawie przepisu art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W przypadku, gdyby organ po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego doszedłby do przekonania, że ponownie należy odmówić odroczenia terminu płatności składki za październik 2021 r. wyda decyzję w rozumieniu art. 104 § 1 K.p.a., która powinna zawierać wszystkie elementy wymienione w przepisie art. 107 § 1 K.p.a. i prawidłowo pouczy Stronę, że odwołanie od tej decyzji przysługuje do sądu powszechnego w terminie i według zasad określonych w przepisach K.p.c.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).

Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Z kolei art. 205 § 2 P.p.s.a. stanowi, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

Skarżąca na podstawie przepisu art. 239 § 1 lit. e P.p.s.a. była zwolniona z uiszczania kosztów sądowych, dlatego zasądzone koszty postępowania obejmują tylko wynagrodzenie ustanowionego sprawie adwokata z wyboru, wynikające z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia, w kwocie 480,00 zł oraz zwrot kwoty uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł.

Łącznie Sąd zasądził od organu kwotę 497,00 zł.

Odnosząc się do wniosku zasądzenia kosztów procesu wraz z "odsetkami" Sąd wyjaśnia, że do P.p.s.a. nie wprowadzono analogicznego przepisu jak przepis art. 98 ust. 11 K.p.c. zgodnie z którym od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Jeżeli orzeczenie to jest prawomocne z chwilą wydania, odsetki należą się za czas po upływie tygodnia od dnia jego ogłoszenia do dnia zapłaty, a jeżeli orzeczenie takie podlega doręczeniu z urzędu - za czas po upływie tygodnia od dnia jego doręczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty. W P.p.s.a. nie przewidziano również odesłania do K.p.c. w zakresie stosowania powyższego przepisu.