Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 33/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 par 1 ,2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 par 1, art. 135, art. 119 pkt 2 , art. 145 par 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1,5,
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 7, art. 77, art. 79a par 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] r., Nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2021 r., A. R. (dalej: strona lub skarżący), wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką - A. R..

Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], Wójt Gminy P. odmówił przyznania skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia.

W dniu [...] lipca 2021 r. strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. (dalej także jako: Kolegium, organ odwoławczy). Organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia zwracając uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt. K 38/13, w którym orzeczono o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz na wyrok z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z Konstytucją. W uzasadnieniu powyższej decyzji kasacyjnej organ odwoławczy podkreślił potrzebę poczynienia przez organ I instancji ustaleń co do istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudniania lub rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], Wójt Gminy P., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 - dalej "k.p.a.") w zw. z art. 32 ust. 2 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615), orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia podając jako przesłanki negatywne: niespełnienie wymagań określonych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wobec faktu, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy ze względu na fakt, że strona ma ustalone prawo do renty. Jak wyjaśnił organ I instancji, art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit a nadal obowiązuje i konieczne jest jego stosowanie w brzemieniu ustawowym.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona wystąpiła w dniu [...] września 2021 r. z odwołaniem do Kolegium.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...], organ odwoławczy orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

Jak wyjaśniło Kolegium, na podstawie akt sprawy ustalono, iż A. R. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe co wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] czerwca 2019 r. Jej niepełnosprawność datuje się od [...] maja 2019 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Niepełnosprawna ma [...] lat i jest wdową. Mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, który jest wnioskodawcą świadczenia pielęgnacyjnego. Syn, kawaler lat [...], zobowiązany alimentacyjnie względem matki w linii prostej w pierwszym stopniu, sprawuje opiekę nad matką, z podjętego obowiązku wywiązuje się bez zastrzeżeń. Według ustaleń wywiadu środowiskowego, sprawuje opiekę całodobową nad matką a zakres tej opieki uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Organ odwoławczy wskazał ponadto, iż wnioskodawca świadczenia, na podstawie Orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] kwietnia 2004 r., jest osobą niezdolną na stałe do pracy w gospodarstwie rolnym. Przy czym nie stwierdzono u niego niezdolności do samodzielnej egzystencji. Ma też ustalone prawo do renty rolniczej.

Kolegium wyjaśniło, iż powyższe orzeczenie o stałej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie jest równoznaczne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnienia osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.), orzeczenie to jest równoznaczne z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie o niezdolności do pracy nie oznacza zatem zakazu jej podejmowania.

Mając na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. z 2019 r. poz. 130), w którym orzeczono, że art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organ odwoławczy stwierdził, że ustalenie na rzecz opiekuna osoby niepełnosprawnej prawa do świadczenia rentowego nie przekreśla automatycznie możliwości ubiegania się przez niego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Natomiast oceniając podstawy przyznania wnioskowanego świadczenia Kolegium stwierdziło, iż bezsprzecznym jest spełnienie wymagań art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących osoby wymagającej opieki, tj. legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym przez uprawniony organ orzeczniczy. Organ odwoławczy uznał jednak, iż brak jest dowodów dotyczących opiekuna osoby wymagającej opieki, tj., iż nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką. Z wywiadu środowiskowego i złożonych oświadczeń wynika, iż nigdzie nie pracuje, utrzymuje się z renty. Zainteresowany w złożonych oświadczeniach nie wykazał podejmowania zatrudnienia w okresie po wydaniu orzeczenia o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, w tym w okresie przed podjęciem się opieki nad matką. Jest więc od 2004 r. osobą bierną zawodowo. Jak wyjaśnił organ odwoławczy nie kwestionuje on, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i ze swego obowiązku wywiązuje się bez zastrzeżeń, co zostało udokumentowane w złożonych oświadczeniach i wynika z wywiadu środowiskowego. Podkreślono jednak, że z niepełnosprawnością w znacznym stopniu bliskiej osoby w rodzinie wiąże się zawsze konieczność pomagania jej, opiekowania się nią, a więc z poświęceniem tej osobie czasu, uwagi, nierzadko również z dodatkowymi kosztami, to jednak samo niesienie pomocy takiej osobie i wspieranie jej. Powyższe, zdaniem Kolegium, w świetle obowiązujących przepisów nie jest wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przysługuje ono bowiem tylko wówczas, gdy zachodzi potrzeba rezygnacji z zatrudnienia.

Jak wywiodło Kolegium, wnioskodawca nie przedstawił żadnych uzasadnionych okoliczności, które wskazywałyby, że zrezygnował on z aktywności zawodowej, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Stopień niepełnosprawności matki został ustalony z datą [...] maja 2019 r. Wnioskodawca od 2004 r. legitymuje się orzeczeniem o stałej niezdolności do pracy na roli, które nie oznacza zakazu podejmowania innej pracy. W powyższym okresie nie wykazał jej podejmowania nawet w ograniczonym zakresie. Tymczasem świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Natomiast w ocenie Kolegium zastosowanie przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jako drugiej przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opierało się na nieprawidłowej wykładni.

Strona zaskarżyła wyżej opisaną decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie domagając się jej uchylenia w całości, ponownego rozpatrzenie sprawy i wydania wyroku przyznającego skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne.

W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący wskazał, że w zapisach ustawy nie ma obowiązku poszukiwania pracy, warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z dotychczasowego zatrudnienia lub brak jej podejmowania. Ponadto wskazał na to, że Kolegium zgodziło się z ustaleniem wynikającym z wywiadu środowiskowego, iż faktyczne sprawowanie opieki w pełnym zakresie nad matką uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podkreślił, że stan zdrowia A. R. oraz konieczność sprawowania opieki nad nią uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy, więc próba jej poszukiwania, aby jej finalnie nie podjąć, byłaby swoistym absurdem.

W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji zwrócił się z wnioskiem o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej: P.p.s.a.) stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania, bądź też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Przeprowadzona na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. w trybie uproszczonym kontrola zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji, pod kątem kryterium legalności wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż akty te nie odpowiadają prawu.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na mocy, której utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy P. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W sprawie jest bezsporne, że matka skarżącego, z którą wspólnie zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie budzi również wątpliwości, że skarżący sprawuje odpowiednią opiekę nad niepełnosprawną, której zakres potwierdzony wywiadem środowiskowym został uznany przez organy administracji za dającą podstawy do przyjęcia, iż jest ona wykonywana w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Natomiast spór sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy zasadnie organ odwoławczy uznał, iż brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudniania lub rezygnacją z zatrudnienia, a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W tym miejscu warto zauważyć, iż organ odwoławczy rozpatrując sprawę po raz pierwszy, decyzją z [...] sierpnia 2021 r., uchylił decyzję organu I instancji wskazując na naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. z uwagi na brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym w szczególności wskazując na brak ustaleń co do istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudniania lub rezygnacją z zatrudnienia.

Jak wynika z akt sprawy wykonanie powyższych zaleceń przez organ I instancji ograniczyło się do odebrania od skarżącego, w dniu [...] września 2021 r., oświadczenia o treści: "Podtrzymuję oświadczenie o opiece nad niepełnosprawną mamą. Z uwagi na jej stan zdrowia nie mogę podjąć zatrudnienia, nadal osobiście wykonuję wszystkie czynności opisane w oświadczeniu z dnia [...] czerwca 2021 r. Gdyby nie stan zdrowia matki mógłbym podjąć czasowe zatrudnienie."

Natomiast wydając skarżoną decyzję Kolegium stwierdziło, iż skoro zainteresowany w złożonych oświadczeniach nie wykazał podejmowania zatrudnienia w okresie po wydaniu orzeczenia o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, w tym w okresie przed podjęciem się opieki nad matką, jest więc od 2004 r. osobą bierną zawodowo. Tymczasem ani z oświadczenia skarżącego, ani też innych dokumentów zgromadzonych w aktach nie wynika, aby organy zobowiązywały skarżącego do wykazywania czy po wydaniu orzeczenia o jego niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym podejmował zatrudnienie lub choćby, aby wskazywały mu na potrzebę udzielenia wyjaśnień w zakresie niepodejmowania pracy lub jej poszukiwania oraz faktycznej możliwości wykonywania pracy w jego stanie zdrowia. Poczynione na podstawie opisanych wyżej ustaleń wnioski jawią się zatem jako całkowicie dowolne jawi się ustalenie o jego bierności zawodowej od 2004 r.

Sąd wskazuje, że z łącznie czytanych przepisów art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynikają dwa zasadnicze wnioski. A mianowicie, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) od zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (zob. np. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2178/20).

Powyższe ustalenia powinny następować w zgodzie z zasadami postępowania dowodowego wynikającymi z art. 7, art., 77 i art. 80 k.p.a., co dotychczas w badanym postępowaniu nie miało miejsca, albowiem organ odwoławczy, mimo trafnego zobowiązania organu I instancji do wyjaśnienia powyżej kwestii w decyzji kasacyjnej, ostatecznie orzekając w sprawie nie zweryfikował wykonania swoich trafnych zaleceń. Skutkiem powyższego zaniechania było orzekanie w sprawie mimo braku należytego wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności.

Z kolei Sąd podziela pogląd organu odwoławczego, że organ I instancji wadliwie zastosował art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Powyższe przepisy nie mogą być stosowane z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Podobnie brak jest podstaw do nie stosowania przez organ I instancji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. z 2019 r. poz. 130) na mocy którego orzeczono , że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny żart. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku żart. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wobec stanowiska organu I instancji co do dalszego obowiązywania art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych i związanego z tym obowiązku ich stosowania "w brzemieniu ustawowym" należy wyjaśnić, iż brak nowelizacji zakwestionowanych przez Trybunał przepisów winien być rozpatrywany w kontekście art. 190 Konstytucji RP zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Wyposażenie orzeczeń w moc powszechnie obowiązującą oznacza związanie ich treścią nie tylko uczestników konkretnego postępowania zakończonego wydaniem przez sąd konstytucyjny rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, ale również wszystkich innych podmiotów prawa. Powoduje to również, że nikt – a w szczególności żaden organ władzy publicznej – nie może w kwestii rozstrzygniętej przez Trybunał Konstytucyjny zająć stanowiska odmiennego niż wyrażone w orzeczeniu sądu konstytucyjnego. Im większą wstrzemięźliwość regulacyjną wykazuje ustawodawca w danej dziedzinie prawa, w tym w dziedzinie prawa procesowego, tym bardziej konieczne jest podkreślenie potrzeby, a wręcz konstytucyjnej konieczności, ochrony obywatela poprzez przyjmowanie w orzecznictwie sądowym zasad i standardów postępowania, mających zapobiegać negatywnym skutkom luk prawnych dla pozycji prawnej jednostek (tak np. uchwała NSA z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt. I OPS 9/09). W orzecznictwie sądowym podkreśla się zarazem, że norma wyrażona w art. 190 ust. 1 ma charakter samowykonalny, co w konsekwencji oznacza obowiązek uwzględniania z urzędu treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w toku rozpoznawanej sprawy (por. wyrok NSA z 22 lutego 2008 sygn. akt II OSK 1004/06).

Innymi słowy, wbrew stanowisku organu I instancji, z konstytucyjnego nadania orzeczeniom Trybunału Konstytucyjnego mocy powszechnie wynika obowiązek wszystkich adresatów ich respektowania i wdrażania.

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że ustalone prawo do renty rolniczej dla osoby, nie będącej jednocześnie niezdolną do samodzielnej egzystencji oznacza, że może podjąć zatrudnienie inne niż w gospodarstwie rolnym. Tym samym, zdaniem Sądu, renta, którą skarżący pobiera, stanowi świadczenie z tytułu częściowej niezdolności do pracy, o którym mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., a skoro tak, to skutki tego orzeczenia dotyczą również skarżącego. Przepis uniemożliwiający przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy został przywołanym wyrokiem wyeliminowany z obiegu prawnego, co oznacza, że w stosunku do skarżącego nie miał zastosowania. Inaczej mówiąc nie ma podstaw do tego, aby odmówić skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że ma ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Może on bowiem podjąć zatrudnienia w sektorze pozarolniczym, a jeżeli tego nie czyni z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką to należy uznać, że spełnione są warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki WSA w Szczecinie z 13 maja 2021 r. sygn. akt. II SA/Sz 22/21. WSA w Bydgoszczy z 15 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 1415/21).

Także przyjęta przez organ I instancji literalna wykładnia art. 17 ust. 1b o świadczeniach rodzinnych, przeprowadzona w oderwaniu od całości regulacji tej ustawy oraz wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego stanowiła naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na treść decyzji.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd stwierdził, że decyzje obu organów orzekających zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd, działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W dalszym toku postępowania organy winny uwzględnić przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące zasad stosowania art. 17 ust. 1b art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o oświadczaniach rodzinnych po wejściu w życie opisanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego oraz dokonać oceny związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudniania lub rezygnacją z zatrudnienia z poszanowaniem zasad postępowania dowodowego. Natomiast po ewentualnie pozytywnym zweryfikowaniu powyższego związku, organy winny umożliwić skarżącemu dokonanie wyboru świadczenia wzywając go na podstawie art. 79a § 1 k.p.a. do złożenia stosownych dokumentów (decyzji Prezesa KRUS) umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego.

Powołane wyżej orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl.