Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1457/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie asesor WSA Marta Laskowska (spr.),, asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M. N., H. M. i R. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. N. i H. M. kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz R. L. kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2006 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu odwołania złożonego przez R. D., M. N. i H. M. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2005 r. dotyczącej uchylenia w trybie przepisów o wznowieniu postępowania decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. oraz odmówienia stwierdzenia, że zespół dworsko - parkowy położony w S., gm. W., stanowiący aktualnie działkę nr [...] o pow. 16,27 ha nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. po rozpoznaniu sprawy wszczętej na wniosek R. D., M. N. i H. M., stwierdził, że zespół dworsko - parkowy położony w S. na działce nr [...] o pow. 16,27 ha, w gm. W., będący przed przejęciem na własność Skarbu Państwa własnością S. M. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu w/w Wojewoda [...] podniósł, że między zespołem dworsko - parkowym a gospodarstwem rolnym S. M. nie występował związek funkcjonalny.

Wobec nie wniesienia odwołania od w/w decyzji stała się ona ostateczna.

Wnioskiem z dnia 24 marca 2005 r. Zarząd Powiatu W. wystąpił do Wojewody [...] - na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa - o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej w/w decyzją Wojewody [...], ponieważ wyszły na jaw nowe dla sprawy okoliczności faktyczne i nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który wydał decyzję.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2005 r. Wojewoda [...] wznowił postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa, a następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. w pkt 1 uchylił decyzję z dnia [...] sierpnia 2004 r., zaś w pkt 2 odmówił stwierdzenia, że zespół dworsko - parkowy położony w S., gm. W.,

stanowiący aktualnie działkę nr [...] o pow. 16,27 ha nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Po rozpatrzeniu odwołania od w/w decyzji złożonego przez R. D., M. N. i H. M., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe z uwagi na zgodność tej decyzji z przepisami prawa.

Podstawą prawną wydania wznowieniowej decyzji Wojewody [...] był art. 145 § 1 pkt 5 kpa oraz art. 151 § 1 pkt 2 kpa. Pierwszy z nich stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który wydał decyzję, zaś art. 151 § 1 pkt 2 kpa stanowi, że organ administracji po przeprowadzeniu odpowiedniego postępowania wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Jak wskazuje organ drugiej instancji Zarząd Powiatu W. występując z wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego powołał się na pisemne oświadczenia świadków, z których wynikało, że zespół dworsko -parkowy w S. był ściśle związany funkcjonalnie i gospodarczo z pozostałymi nieruchomościami gospodarczymi S. M., a wchodzący w skład zespołu dworsko - pałacowego spichlerz był użytkowany do składowania zboża pochodzącego z gospodarstwa. Ponadto w pałacu na III piętrze było przechowywane zboże, na terenie parku znajdowały się zaś stawy hodowlane, warzywniak oraz sad.

Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zeznania świadków M. P., F. N., W. K. oraz P. T. należy zaliczyć do nowych dowodów w sprawie, tym bardziej, że świadkowi ci pracowali w majątku ziemskim S.

Nadto w niniejszej sprawie wnioskodawca zachował miesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania.

Przedmiotowa nieruchomość została przejęta na własność Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Pod działanie dekretu podpadały nieruchomości

ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. S. M. był właścicielem nieruchomości ziemskiej w S. o pow. 305,19 ha w skład której wchodził m.in. zespół dworsko - parkowy, na terenie którego znajdował się dwór, oficyna, spichlerz oraz park.

W ocenie organu drugiej instancji z dokumentów zebranych w sprawie bezspornie wynika, że przedmiotowy zespół dworsko - parkowy położony w S. powiązany był funkcjonalnie z majątkiem ziemskim S. M. W skład zespołu dworsko pałacowego wchodziły zabudowania gospodarcze. Oprócz spichlerza na terenie zespołu znajdowała się również oficyna -w której zamieszkiwała osoba zarządzająca majątkiem wraz z osobami w nim pracującymi. Ponadto - jak wynika z zeznań świadków, okresowo dwór wykorzystywany był do przechowywania w nim zboża, co również przesądza o ścisłym związku z gospodarstwem.

Konkludując Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że zespół dworsko -parkowy w S. stanowił typowe siedlisko i nie jest możliwe wyodrębnienie w nim części niezwiązanej z gospodarstwem rolnym.

Skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli w imieniu M. N. i H. M. radca prawny A. K. oraz w imieniu R. L. adwokat B. K., wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

W uzasadnieniu skargi M. N. i H. M. wskazano na naruszenie art. 107 § 3 kpa oraz art. 77 i 78 kpa. Zdaniem skarżących organ administracji odwołuje się do zgromadzonych w sprawie dokumentów, a nie wskazuje jakich. Organ nie odniósł się również do zgłaszanych zastrzeżeń, co do obiektywności i prawdziwości zeznań świadków zgłoszonych przez Zarząd Powiatu W. oraz sprzeczności ich zeznań z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym, a przede wszystkim z dokumentami urzędowymi i materiałem ikonograficznym. Wskazano, że postępowaniu wznowieniowym zostały

całkowicie pominięte wszelkie poprzednie ustalenia Wojewody [...] będące podstawą wydania decyzji z [...] sierpnia 2004 r.

Skarga R. L. zawiera zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 145 § 1 pkt 5 oraz art. 151 kpa poprzez błędne uznanie, iż okoliczności wskazane przez Starostę W. to istotne dla sprawy nowe okoliczności, nie znane wcześniej Wojewodzie [...] uzasadniające wznowienie postępowania oraz art.7 i 107 kpa poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktycznych bez dokładanego wyjaśnienia stanu faktycznego, prowadzących do nieuzasadnionego i niezgodnego z rzeczywistym stanem zebranym materiałem dowodowym ustalenia, że cały zespół dworsko - pałacowy w S. był funkcjonalnie powiązany z gospodarstwem rolnym. Skarżący wskazał również na naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez bezpodstawną odmowę zastosowania w/w przepisu, bazującą na błędnym i dowolnym stwierdzeniu, że cały zespół dworsko - parkowy w S. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Nadto skarżący wskazał, że brak było podstaw do wznowienia postępowania z uwagi na uchybienie przez Zarząd Powiatu W. jednomiesięcznego terminu określonego w art. 148 kpa.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że niezrozumiałym jest uznanie przez organy przedstawionych przez Zarząd powiatu W. oświadczeń i zeznań świadków za istotne dla sprawy nowe i nieznane dotychczas organowi okoliczności faktyczne lub dowody istniejące w dniu wydania decyzji. Okoliczności przedstawione przez świadków nie mogą być uznane za spełniające ustawowe warunki "nowości" i "ich nieznajomości przez organ w chwili wydania decyzji". Skarżący wskazuje, że przeznaczenie i wykorzystanie budynku spichlerza oraz oficyny było przedmiotem wcześniejszego postępowania dowodowego i sposób jego wykorzystania był już wcześniej znany organowi, przed wydaniem pierwotnej decyzji korzystnej dla skarżącego. Podnosi on także, że istotne wątpliwości budzi sposób w jaki świadkowie zostali nakłonieni do złożenia zeznań bowiem wyraźnie przyznali, że zostali nakłonieni przez pracowników Starostwa Powiatowego w W. do złożenia określonych zeznań.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:.

Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art.13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. 153, poz.1270) wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, a właściwym miejscowo do rozpoznania w/w spraw jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Ponadto podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego

Postępowanie wznowieniowe jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Reguły związane ze wszczęciem tego postępowania oraz z wydawanymi w jego toku rozstrzygnięciami są szczegółowo uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego. W pierwszej fazie postępowania organ administracji sprawdza jedynie czy strona powołuje się na przesłanki wznowienia postępowania określone w art. 145 § 1 kpa lub w art. 145a § 1 kpa. Jeśli strona powołuje się na te przesłanki to organ administracji ma obowiązek wznowić postępowanie i już we wznowionym postępowaniu ocenić czy przesłanki te rzeczywiście zostały spełnione i mogą być podstawą do uchylenia decyzji wydanej w zwykłym postępowaniu.

Z brzmienia przepisu art. 145 § 1 pkt 5 wynika, że przesłanka istotnych okoliczności lub dowodów jest spełniona wtedy, gdy:

- ujawnią się w sprawie nowe okoliczności lub nowe dowody,

okoliczności te lub dowody będą miały charakter nowych w stosunku do

przeprowadzonego dotąd postępowania wyjaśniającego,

okoliczności lub dowody muszą być istotne dla sprawy, czyli takie które mogą

mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie, więc wywołują konieczność uchylenia lub

zmiany decyzji ostatecznej w całości lub w części.

Zwrócenia uwagi wymaga, że w przepisie tym mowa jest o nowych dowodach lub nowych okolicznościach jako dwóch niezależnych przesłankach wznowienia postępowania.

Obowiązujący w Polsce model postępowania administracyjnego nie przewiduje prekluzji w przedstawieniu dowodów, co oznacza, że strona, która nie przytoczyła faktów ani dowodów w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, może je przytoczyć w postępowaniu przed organem drugiej instancji, albo też podjąć obronę swoich interesów dopiero w postępowaniu nadzwyczajnym, żądając wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5.

Wobec powoływania się przez skarżącego w sprawie niniejszej na istnienie nowych faktów i dowodów podkreślenia wymaga, iż pod pojęciem nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., należy rozumieć okoliczności lub dowody nowo odkryte lub po raz pierwszy zgłoszone przez stronę, dotyczące przedmiotu sprawy i mające znaczenie prawne, istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej, lecz nieznane organowi, który wydał decyzję.

Podzielić należy zdaniem Sądu pogląd wyrażony przez skarżących, iż brak było podstaw do uchylenia w postępowaniu wznowieniowym decyzji Wojewody [...] z [...] sierpnia 2004 r.

Zarząd Powiatu W. w swoim wniosku o wznowienie postępowania powołał się na przesłankę, która zdaniem wnioskodawcy winna skutkować uchyleniem wymienionej decyzji w postępowaniu wznowieniowym, tj., że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej organy błędnie przyjęły w zaskarżonej decyzji oraz w poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, iż występuje w sprawie przesłanka wskazana w art. 145 § 1 pkt 5 kpa, w szczególności zaś podkreślić należy, że wnioskodawca nie wskazał przede wszystkim istotnych dla sprawy nowych faktów lub dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję.

Każde prawidłowo prowadzone postępowanie wyjaśniające winno zapewnić zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, który będzie miał zasadniczy wpływ na treść podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. W takim znaczeniu istotne dla sprawy będą tylko te dowody lub okoliczności faktyczne, których istnienie lub brak będzie

bezpośrednio wpływać na tę treść (wyr. NSA z dnia 25 czerwca 1985 r., I SA 198/85, ONSA 1985, nr 1, poz. 35). Innymi słowy nie każde pojawienie się nowego dowodu czy nowego faktu będzie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie. Kodeks wprawdzie nie wyjaśnia, na czym polega "istotność" dowodu, niemniej w art. 67 § 1, art. 86, 95 § 2 do tej cechy dowodu wyraźnie nawiązuje. Ocenę tej "istotności" kpa pozostawia przede wszystkich organowi administracyjnemu, ale także i stronie, która również ma szerokie uprawnienia w tym zakresie.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie organy administracji nieprawidłowo zakwalifikowały oświadczenia i zeznania świadków zgłoszonych przez Zarząd powiatu W. jako nowe, istotne dla sprawy okoliczności.

Szczegółowa analiza zeznań świadków wskazuje, że są one wewnętrznie sprzeczne, a nadto niezgodne z rzeczywistym stanem wynikającym ze zgromadzonej dokumentacji (zdjęcia, dokumenty urzędowe czy materiały [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków). Należy je oceniać ze szczególną ostrożnością biorąc pod uwagę podeszły wiek świadków, jak również to, że przesłuchiwani byli na okoliczności sprzed 60 - ciu lat, będąc wówczas (np. P. T.) sześcioletnim dzieckiem.

Stwierdzić nadto należy, że organy rozstrzygające niniejszą sprawę popadły w pewną sprzeczność uznając treść zeznań świadków jako przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego, jednocześnie traktujące zeznania te wybiórczo na użytek postępowania wznowieniowego.

Natomiast nietrafny jest zarzut wskazany w skargach, iż nie została zachowania przesłanka warunkująca zachowanie terminu z art. 148 § 1 kpa do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania. Wniosek ten został wniesiony dnia 29 marca 2005 r. , a pisemne oświadczenia świadków dołączone do wniosku noszą datę 22 marca 2005 r. Nie ma sprawie dowodu, z którego wynikałoby, że oświadczenia złożone zostały wcześniej.

Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji będzie miał na uwadze powyższą argumentację.

Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji w trybie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O kosztach zaś w trybie z art. 200 ww. ustawy.

Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku w trybie art. 152 wyżej opisanej ustawy -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.