Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1519/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-02-01 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.E. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. M. E. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] Do skargi dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy, wnosząc o zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż nie posiada środków umożliwiających poniesienie opłaty od skargi. Oświadczył również, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną A. E. i dwiema córkami: G.E. ([...] lat) i E. E. ([...] lata). Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, jak również papierów wartościowych ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł.

M. E. wskazał, że na dochód wspólnego gospodarstwa domowego składa się dochód A. E. z tytułu prowadzonego przez nią gospodarstwa rolnego w wysokości około [...] zł miesięcznie (obecnie jego żona przebywa na urlopie wychowawczym) oraz wynagrodzenie wnioskodawcy za pracę w kwocie około [...] zł (jest zatrudniony na 1/[...] etatu).

Skarżący podniósł, że koszty utrzymania domu stanowiącego własność rodziców wynoszą około [...] zł miesięcznie, a pozostałe miesięczne koszty utrzymania rodziny zamykają się w kwocie około [...] zł.

Pismem z dnia 13 października 2015 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

- udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego (wezwano do przedłożenia odpisu umowy o pracę skarżącego oraz zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia wypłaconego mu w ostatnim miesiącu, wskazującego też formę tej zapłaty gotówkową lub bezgotówkową - na rachunek bankowy);

- złożenie oświadczenia, czy żona skarżącego z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym pobiera jakieś świadczenia (np. z ZUS, bądź KRUS), a w przypadku pobierania wezwano do udokumentowania wysokości pobieranego świadczenia. (wskazano, iż w tym celu nadesłać należy przekaz pocztowy (tzw. odcinek) potwierdzający pobranie tego świadczenia za ostatni miesiąc bądź decyzję odpowiedniego organu potwierdzającą jego aktualną wysokość;

- nadesłanie odpisów lub kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącego za rok 2014, z zastrzeżeniem, że w sytuacji gdy żona skarżącego jest również płatnikiem tego podatku, to nadesłać należało również jej zeznanie;

- przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Zastrzeżono, iż w przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić stosowne zaświadczenia wystawione przez banki, a potwierdzające ten fakt oraz informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty;

- przedłożenia aktualnego zaświadczenie właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniające wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego (tj. przy ul. [...] w O.);

- udokumentowanie tytułu prawnego, jaki przysługuje żonie skarżącego do nieruchomości rolnej (np. wypisem z księgi wieczystej, kopią stosownego aktu notarialnego), przy czyn należało podać również jej powierzchnię;

- przedłożenie zaświadczenia z miejscowo właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z którego wynikałoby, czy uzyskano wsparcie ze środków wspólnotowych;

- określenie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych z prowadzonego gospodarstwa rolnego;

- nadesłanie odpisu lub kopii decyzji ustalającej wymiar podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego;

- podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Zastrzeżono, iż wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp.

Opisane wezwanie zawierało informację, iż odpowiedzi na nie oczekuje się w terminie 7 dni, a niezastosowanie się do tego wezwania w tym terminie, może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami zwanej dalej p.p.s.a.).

M. E. w zakreślonym terminie nie przedłożył wymaganej dokumentacji.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 listopada 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że skarżący nie wykazał, że aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem nie odniósł się do nałożonego na niego obowiązku wykazania jego aktualnego stanu majątkowego zawartego we wezwaniu referendarza sądowego z dnia 13 października 2015 r. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a analiza złożonego wniosku nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę stanu majątkowego Strony skarżącej, co w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy.

Od powyższego orzeczenia M. E. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. Stwierdził, że referendarz sądowy rozpoznając wniosek Skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych błędnie uznał, że nie zostały wykazane przesłanki dla zwolnienia Skarżącego z obowiązku poniesienia opłaty od skargi. Podniósł, iż bez znaczenia pozostaje okoliczność, że opłata w niniejszej sprawie jest najniższą opłatą spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej, bowiem nawet najniższa z opłat stanowi dla Skarżącego wydatek, którego nie jest on w stanie ponieść. Do sprzeciwu nie dołączono żadnej dokumentacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed

15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie.

Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że

w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie

w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania.

Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku.

Pojawiające się w rozpatrywanej sprawie wątpliwości wynikają z braku zastosowania się Strony skarżącej do wezwania z dnia 13 października 2015 r., albowiem twierdzenia zawarte w formularzu PPF nie zostały w jakikolwiek sposób poparte materiałem źródłowym. Skarżący mimo wezwania, do akt sprawy nie przedłożył odpisu umowy o pracę, odpisu lub kopii zeznania podatkowego za rok 2014r oraz ewentualnego zeznania podatkowego jego żony za rok 2014, wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, zaświadczenia dotyczącego osób zameldowanych pod adresem miejsca zamieszkania Strony skarżącej oraz pozostałych dokumentów do których przedłożenia został wezwany przez referendarza sądowego.

Strona nie nadesłała do akt żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających oświadczenia zawarte na druku urzędowego formularza PPF.

Sąd stanął na stanowisku, iż sytuacja materialna M. E. na którą powoływał się on w formularzu PPF nie została udowodniona, ani nawet w żaden sposób uprawdopodobniona.

Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż skarżący ubiegając się

o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Tymczasem uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8).

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił jak na wstępie.