Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1872/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-04-22 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów

SENTENCJA

Straszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: Michał Śmiałowski po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Syndyka "F" S.A. w upadłości likwidacyjnej, o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego , z dnia 08.10.2015r., nr [...], w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014r. postanawia: wniosek oddalić


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Syndyka "F" S.A. w upadłości likwidacyjnej, o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 08.10.2015r., nr [...], w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014r.

Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów wartość kapitału zakładowego strony skarżącej wynosi – 27 080 855,75 zł. a wartość środków trwałych, na które składają się: grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego), budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej oraz wodnej, urządzenia techniczne i maszyny, środki transportu, inne środki trwałe oraz środki trwałe w budowie, przyjmuje wartość 17 935 412,20 zł. Rok 2014 zamknięty został przez podmiot stratą w wysokości 503 561,63 zł. a saldo jego konta prowadzonego przez Bank Pekao S.A. na dzień 31.10.2015r. wynosiło 6 577,40 zł.

Strona skarżąca podniosła , że obecna sytuacja masy upadłości jest ciężka. Syndyk nie prowadzi bieżącej działalności produkcyjnej na nieruchomościach w C. Rozpoczął on dzierżawę części przedsiębiorstwa wchodzącego w skład masy upadłości, jednakże przychody, jakie obecnie uzyskuje są niewielkie w stosunku do potrzeb, nie pokrywają również wszystkich wydatków i zaległości, jakie powstały we wcześniejszym okresie. Syndyk prowadzi obecnie rozmowy z kontrahentami zainteresowanymi dzierżawą pozostałej części przedsiębiorstwa, lecz rozmowy te nie doprowadziły do zawarcia umowy. Strona zauważyła , że w zakresie sprzedaży majątku masy istnieje problem z jej spieniężeniem. Sprzedaż majątku nie jest bowiem, jej zdaniem, ani łatwa, ani szybka, szczególnie, że jest to majątek dużej specjalistycznej fabryki. Znajdujące się w niej urządzenia są wartościowe, ale zdaniem wnioskodawcy niełatwe do spieniężenia.

Strona zaznaczyła, że: na jej rachunku obecnie znajduje się kwota 219.771,20 zł., zobowiązania masy upadłości w pierwszej kategorii obejmują kwotę przeszło 3.000.000 zł. a bieżące koszty funkcjonowania masy stanowią prawie 150.000 zł. miesięcznie.

Wyliczyła też, ze masa zalega z zobowiązaniami w stosunku do dostawców, kontrahentów, jak również pracowników i ZUS z tytułu wynagrodzeń, które były wymagalne po ogłoszeniu upadłości. Do zapłacenia ma ponadto podatek od nieruchomości za okres po ogłoszeniu upadłości i za okres sprzed ogłoszenia upadłości, który wynosił rocznie ok. 1.5 miliona złotych, a którego zaległość po ogłoszeniu upadłości sięga przeszło 2.5 miliona złotych. Obecne dochody masy pochodzą jedynie ze sprzedaży materiałów, jakie znajdują się na terenie przedsiębiorstwa. Nie wystarczają one, zdaniem stron, na opłacenie podstawowych bieżących wydatków, jak ochrona przedsiębiorstwa, energia elektryczna, czy gaz. Wnioskodawca podkreślił, że nie jest w stanie dokonać sprzedaży majątku upadłej spółki, gdyż nie dysponuje stosowną kwotą dla dokonania wyceny wartości przedsiębiorstwa, koniecznej dla możliwości ogłoszenia przetargu.

Zdaniem orzekającego wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z p. zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - por. art. 246§2 w/w ustawy .Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy ( w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ppsa, nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc. (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2010r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30.09.2011r. , sygn. akt II Fz 409/11). Jeżeli skarżąca jest podmiotem gospodarczym , to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa , z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienie NSA z dnia 09.03.2011r., sygn. akt II FZ 91/2011, postan. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04).

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.

Analizując przedmiotową sprawę należy na wstępie podkreślić, że zgodnie z linią orzecznicza sądów administracyjnych samo postawienie spółki w stan upadłości nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy i nie może przesądzać o konieczności zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 06.02.2008r. , sygn. akt III Wa/SA 2093/07, postanowienie NSA z dnia 11.12.2015r., sygn. akt II FZ 871/15).

Za błędne należy również uznać twierdzenie, że charakter postępowania upadłościowego przesądza o koniczności zwolnienia syndyka od opłat sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Przede wszystkim dlatego, że gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie podmiotu zobowiązanego do dokonania likwidacji majątku upadłego od opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, to z pewnością dałby temu wyraz wprowadzając w tym zakresie stosowną regulację ustawową. W obecnym stanie prawnym brak jest takich uregulowań. Błędne jest również stanowisko, że zapłata wpisu sądowego ze środków wchodzących w skład masy upadłości narusza prawa wierzycieli i przez to prowadzi do rażącego naruszenia przepisów prawa upadłościowego i naprawczego. Syndyk masy upadłości działa we własnym imieniu ale na rzecz upadłego. Oznacza to, że syndyk wchodzi w sytuację prawną upadłego. Na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest więc taktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom procesowym co upadły, a jednym z nich jest obowiązek pokrycia kosztów postępowania. Tak więc wszczęcie postępowania upadłościowego nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania syndykowi prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 11.06.2008r., sygn. akt II FZ 204/08).

Ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia też automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych.

Nie sposób uznać, że zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 01.08.2013r., sygn. akt I FZ 327/13)

W świetle wykładni systemowej ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze, a w szczególności przepisów ogólnych tej ustawy, tj. art. 10 i art. 11 ust. 1, należy dojść do wniosku, że przesłanką ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność dłużnika rozumiana jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W doktrynie przyjmuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia są przyczyny niewykonywania zobowiązań z uwagi na to, że nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność dłużnika w rozumieniu art. 11 ust. 1 p.u.n. (postanowienie NSA z dnia 10.04.2015r., sygn. akt II FZ 2083/14, postanowienie NSA z dnia 29.01.2015r., sygn. akt II FZ 2105/14, postanowienie NSA z dnia 24.04.2015r., sygn. akt II FZ 16/15).

Warto przytoczyć również tezę Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26.01.2015r., sygn. akt II FZ 2018/14 oraz uzasadnieniu postanowienia z dnia 21.01.2015r., sygn. akt II FZ 1937/14, którą orzekający w pełni podziela.

Zgodnie z powołanym poglądem w świetle art. 312 ust. 2 p.u.n. o zasadności przyznania spółce prawa pomocy nie może przemawiać konieczność ponoszenia przez nią wydatków na zobowiązania prywatnoprawne, które w drodze likwidacji majątku spółki będzie zaspokajał syndyk. Jego działanie musi uwzględnić obowiązek publicznoprawny w postaci uiszczenia wpisów sądowych. Odmienna ocena naruszyłaby zasadę sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Uwzględniając tę zasadę, nie można zaakceptować próby ochrony pokaźnego majątku spółki kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 p.p.s.a.) wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść wskazane tam koszty postępowania sądowego. Przepis prawa nie obarczył co do zasady kosztami postępowania sądowoadministracyjnego społeczeństwa, więc działanie w celu uniknięcia obowiązku partycypowania w w/w kosztach dla zabezpieczenia partykularnego interesu gospodarczego godzi w sprawiedliwość społeczną.

Wymaga więc podkreślenia, że wszczęcie wobec wnioskodawcy postępowania upadłościowego (układowego czy likwidacyjnego) nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Jedynie wykazanie – zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 p.p.s.a. – zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że zasadne jest przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Strona skarżąca posiada majątek znacznej wartości (17 935 412,20 zł.), o zróżnicowanym charakterze, na jej rachunku znajduje się kwota 219.771,20 zł., a bieżące koszty funkcjonowania masy upadłości stanowią prawie 150.000 zł. miesięcznie ! Stąd w świetle powyższych rozważań okoliczności te nie uzasadniają przyznania prawa pomocy, nawet w przypadku stanu upadłości likwidacyjnej, zwłaszcza, że wpis w niniejszej sprawie wynosi 15 001 zł. a w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 1871/15 stanowi kwotę 14 872 zł. Tak więc obie te wartości są w zasięgu możliwości płatniczych wnioskodawcy.

W związku z powyższym, rozpatrywany wniosek należało oddalić , na podstawie art.244§1, art.245§3, art. 246§2 pkt.2, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r. , poz. 270 z p. zm.).