Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 952/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. B.A.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 952/21

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z [...] r. (znak: [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania M. K. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. (znak: [...]) w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - działając na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2020 r. ,poz. 111 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Z akt sprawy wynika, że Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...] r. odmówił przyznania M. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad W.K. w okresie od 1 kwietnia 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji powołując się na art. 17 ust.1 oraz ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że strona nie spełnia warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia bowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed 18 roku życia, lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia - co potwierdza załączone do akt sprawy orzeczenie wskazujące, że ustalony stopień niepełnosprawności W. K. datuje się od 28 kwietnia 2009 r., a więc po ukończeniu wieku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. K., zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego podczas gdy przepis ten nie eliminuje takich osób.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że M.K. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w dniu 27 kwietnia 2021 r. złożył w organie pierwszej instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką – W. K. Do akt sprawy załączono m.in.:

1. Orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z [...] czerwca 2009 r., z treści którego wynika, iż W. K. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie Komisja ustaliła, że niepełnosprawność istnieje od - nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 kwietnia 2009 r.;

2. Orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z [...] czerwca 2009 r., z treści, którego wynika, iż J.K. została zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności na stałe;

3. Zaświadczenie A z 21 kwietnia 2021 r., z którego wynika, że J.K. pozostaje pod opieką Poradni Kardiologicznej. Ze względu na stan zdrowia ma ograniczoną zdolność pomocy niepełnosprawnej żonie;

4. Oświadczenie skarżącego z 23 kwietnia 2021 r. w którym pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczył, że:

- nie posiada prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, renty rodzinnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenie kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

- nie posiada własnego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności/niezdolności do pracy;

- osoba w rodzinie nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury na niepełnosprawne dziecko;

- osoba w rodzinie nie ma ustalonego prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego albo świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie;

- na osobę wymagającą opieki członek rodziny nie jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką;

- stan cywilny osoby niepełnosprawnej - zamężna;

- stan cywilny wnioskodawcy - rozwiedziony;

- stopień pokrewieństwa między wnioskodawcą, a osobą niepełnosprawną - syn/matka;

- nie zamieszkuję wspólnie z osobą, nad którą sprawuję opiekę;

- zakres sprawowanej opieki stanowi załącznik nr 2 do niniejszego oświadczenia. Ponadto skarżący oświadczył, że jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez Urząd Pracy, nie uzyskuje dochodów podlegających opodatkowaniu, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i ostatni okres zatrudnienia to: 2020 r.

Następnie Kolegium ustaliło, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego załączonego do akt sprawy wynika, że wnioskodawca zamieszkuje na ul. [...] ale sprawuje opiekę nad matką pod adresem ul. [...]. Pod wskazanym adresem wspólnie z W.K., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności zamieszkuje jej mąż J.K., który legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności. Z uwagi na ograniczenia zdrowotne nie może pomagać żonie w wymaganym zakresie.

Kolegium zauważyło, iż 3 sierpnia 2021 r. pełnomocnik wnioskodawcy uzupełnił materiał dowodowy o orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z [...] lipca 2021 r., z treści którego wynika, iż J.K. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Uzasadniając dalej organ podniósł, że przesłanki wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały m.in. w art. 17 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z powołanym powyżej przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia przywołanego powyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje co do zasady osobom zobowiązanym w dalszej kolejności po małżonku do świadczenia alimentacyjnego. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyraźnie wskazał bowiem, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Zgodnie bowiem z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie zaś z ar. 60 ww. ustawy obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. W konsekwencji powyższego brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi na niepełnosprawną matkę, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Kolegium stwierdziło, iż W. K. pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek - J.K. ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Z załączonego do akt sprawy zaświadczenia A z 21 kwietnia 2021 r. wynika, że J.K. pozostaje pod opieką Poradni Kardiologicznej i ze względu na stan zdrowia ma ograniczoną zdolność pomocy niepełnosprawnej żonie. Stan zdrowia małżonka osoby wymagającej opieki nie uniemożliwia zatem całkowicie sprawowania opieki, a jedynie ją ogranicza. Zatem to mąż W.K. powinien w pierwszej kolejności sprawować opiekę, a syn osoby wymagającej opieki jedynie winien wspierać ojca w opiece nad matką. Wnioskodawca nabyłby prawo do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie w przypadku gdyby mąż osoby wymagającej opieki legitymował się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium zauważyło, iż w przedmiotowej sprawie treść zapadłego rozstrzygnięcia jest wynikiem niespełnienia przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zaś wynikających z treści art. 17 ust. 1b, a do których w odwołaniu odnosi się strona, a które nie znajdują zastosowania na gruncie niniejszej sprawy, bowiem kwestia daty powstania niepełnosprawności W.K. pozostaje poza wpływem na rozstrzygnięcie.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wywiódł M.K., który zarzucił naruszenie:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy przepis ten nie eliminuje takich osób.

2. Art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.

Skarżący wniósł o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym, uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję organu pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami a skarżącym jest zagadnienie, czy można było w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznać świadczenia pielęgnacyjnego synowi (skarżącemu) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką, w sytuacji, gdy w pozostaje ona w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem skarżącego przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy obowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Dokładnie taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie, bowiem jak wskazało Kolegium, mąż osoby niepełnosprawnej sam legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika natomiast z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, mąż osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawną żoną w sposób wystarczający. Tymczasem organ odwoławczy nie tylko w żadnym zakresie nie uzupełnił postępowania wyjaśniającego, do czego uprawniał go przepis art. 136 k.p.a., ale i uzasadnił decyzję w sposób bardzo lakoniczny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym zgłoszony został przez pełnomocnika skarżącego w treści skargi, a organ w ustawowym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy p.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując - w zakreślonych wyżej granicach - kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną wydanej w kontrolowanej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych]. Wprawdzie zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, to jednocześnie, w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a powoływanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Na tle tego rodzaju spraw, sądy administracyjne wypracowały stanowisko, podzielane przez skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie, iż pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny tylko wtedy, gdy małżonek jest w stanie skutecznie opiekę sprawować. Możliwe jest natomiast przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz nie podejmuje się sprawowania tej opieki. Nie ma przy tym znaczenia jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn np. wolę takiej opieki wyraża inny członek rodziny (por. wyroki WSA: w Gorzowie Wielkopolskim z 19 czerwca 2019 r., II SA/Go 254/19; WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19; WSA w Bydgoszczy z 24 kwietnia 2019 r., II SA/Bd 153/19; wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r., I OSK 1622/15).

W świetle powyższych uwag, zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości ocena organu, iż wniosek strony skarżącej nie mógł zostać uwzględniony. Jak wynika bowiem z dokumentów sprawy matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i niewątpliwie wymaga opieki. Jednocześnie jednak pozostaje w związku małżeńskim, mąż zainteresowanej nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Powyższe wynika wprost z oświadczenia załączonego do akt postępowania administracyjnego. Nie może być w tym przypadku przesądzające o faktycznej niemożności sprawowania opieki stwierdzenie ojca skarżącego (męża zainteresowanej), że nie jest w stanie zaopiekować się żoną. Nie jest też wystarczającym dowodem na powyższe załączenie zaświadczenia lekarskiego wskazującego na fakt, iż mąż zaopiekowanej pozostaje pod opieką poradni kardiologicznej i ze względu na stan zdrowia ma ograniczone zdolności pomocy niepełnosprawnej żonie.

Po pierwsze, w ocenie Sądu przedłożenie zaświadczenia lekarskiego nie może być utożsamiane ze spełnieniem kryteriów ustawowych w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności. Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, że standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz postępowanie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i o stopniu niepełnosprawności pozostają szczegółowo uregulowane przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tj.: Dz.U. z 2021 r., poz. 857). Z powyższego wynika, że zaświadczenie lekarskie nie jest wystarczające. Ponadto zwrócić należy uwagę w tym zakresie, że samo zaświadczenie stanowi bardzo ogólnie o "ograniczonych zdolnościach pomocy niepełnosprawnej żonie". Wobec tego zasadnie organ przyjął, że mąż zaopiekowanej może wywiązywać się z obowiązku utrzymania, opieki i niesienia pomocy chorej żonie. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu doprowadziłoby do niedopuszczalnej sytuacji, w której pomimo niespełnienia łącznego przesłanek z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych należałoby uznać, że świadczenie powinno zostać udzielone. W niniejszej sprawie nie stwierdzono bowiem ani przesłanek faktycznych, ani prawnych, żeby tej opieki mąż zaopiekowanej nie mógł sprawować.

Powyższe ma znaczenie w kontekście ustalonego przez organy zakresu opieki nad zaopiekowaną. Trafnie w tym zakresie skonstatował organ odwoławczy, że stan zdrowia małżonka osoby wymagającej opieki nie uniemożliwia całkowicie sprawowania opieki, a jedynie ją ogranicza. Zatem to mąż W.K. (zaopiekowanej) powinien w pierwszej kolejności sprawować opiekę, a syn osoby wymagającej opieki jedynie wspierać ojca w opiece nad matką. Zgodzić się co prawda należy, że w tym przedmiocie uzasadnienie organu odwoławczego nie w pełni odzwierciedla końcową konstatację i winno być rozbudowane o dodatkowe argumenty, ze wskazaniem w szczególności na zakres opieki i jej charakter, a także szersze wyjaśnienie przyczyn dla których organ nie uznał zasadności przyznania świadczenia synowi zaopiekowanej. W ocenie Sądu nie może to jednak przesądzić o uchyleniu zaskarżonej decyzji, która co do istoty zawiera prawidłowe rozstrzygnięcie i opiera się na prawidłowych przesłankach odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu.

Z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika bowiem, aby opieka nad niepełnosprawną żoną - mając na uwadze zakres tej opieki wskazany w oświadczeniu - uniemożliwiał jej sprawowanie przez męża zaopiekowanej, na co wskazuje Kolegium. Z poczynionych przez organy ustaleń wynika bowiem, że zaopiekowana nie jest osobą leżącą, może także samodzielnie (przy pomocy kul) poruszać się po mieszkaniu. W zasadzie, jak wynika z zakresu wykonywanych czynności podczas opieki, dotyczą one pomocy w codziennej higienie, pomocy w doprowadzeniu do toalety, przygotowaniu ubrań i pomocy w ubraniu się, podawaniu leków oraz standardowych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Ponadto należy wskazać, iż w przypadku, gdy stan zdrowia męża zaopiekowanej ulegnie pogorszeniu, może on ubiegać się o wydanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co umożliwi mu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na żonę.

Reasumując, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych "obiektywne przesłanki" niemożności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem powinny być związane z wiekiem lub stanem zdrowia współmałżonka. Powyższe ustalenie w powiązaniu z faktem, iż mąż zainteresowanej nie wykazał, żeby chorował i cierpiał na choroby całkowicie uniemożliwiające mu sprawowanie faktycznej opieki nad żoną – jak trafnie stwierdziło Kolegium pozwalają mu, jako osobie w pierwszej kolejności zobowiązanej do opieki na żoną, sprostać opiece nad niepełnosprawną żoną, przy ewentualnej częściowej pomocy syna. Mąż zaopiekowanej nie wskazał w jakikolwiek sposób, oprócz ogólnikowego stwierdzenia o braku możliwości sprawowania opieki z ogólnym wskazaniem na stan swojego zdrowia na realne, rzeczywiste powody swojej niemożności sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Nie wykazał faktycznych okoliczności, które mogłyby realnie uniemożliwić sprawowanie opieki.

Dodatkowo wskazać należy, iż w realiach niniejszej sprawy nie może też całkowicie pozostać bez znaczenia fakt, iż ubiegający się o świadczenie pielęgnacyjne skarżący (syn zaopiekowanej) nie zamieszkuje wspólnie z wymagającą opieki matką. We wspólnym zamieszkaniu pozostaje ona z mężem. Syn dojeżdża do matki, celem sprawowania opieki, zatem nie sposób stwierdzić, iż mamy tutaj do czynienia z opieką o charakterze ciągłym ze strony skarżącego. Powyższe w powiązaniu z zakresem sprawowanej opieki (mającym charakter standardowy) również stanowiłoby braku możliwości uznania spełnienia przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącego.

Zgodzić się też należy z organem odwoławczym, że w realiach niniejszej sprawy nie ma podstaw do dokonywania wykładni rozszerzającej przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kierunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi zaopiekowanej, w sytuacji gdy małżonek zaopiekowanej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Warto odwołać się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym dominuje pogląd, iż organ ani sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Zdaniem NSA, rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustaw. Słuszne jest zatem twierdzenie, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym.

Reasumując, ustawodawca w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy wskazał na ściśle określone przesłanki, a ich wystąpienie w niniejszej sprawie powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane skarżącemu.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.

dc