Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 361/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2016 poz 2042
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.K., A.T., P.T. i M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1839/19 w sprawie ze skargi B.K., A.T., P.T. i M.G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w całości; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz B.K., A.T., P.T. i M.G. solidarnie kwotę 1.120 (jeden tysiąc sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1839/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B.K., A.T., P.T. i M.G. na decyzję Ministra [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z 5 czerwca 1990 r. K.R. wystąpiła o przyznanie ekwiwalentu za pozostawione przez siebie mienie w pow. [...], woj. [...]. Dnia 18 grudnia 1992 r. L.T. wniósł o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, z tytułu pozostawienia przez S.T. nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Dnia 2 grudnia 2001 r. E.R. wniosła o wydanie zaświadczenia, stwierdzającego uprawnienie do ekwiwalentu za mienie pozostawione przez K.R. za granicą w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. [k. 89-88; 87-86, 93-92 akt administracyjnych].

Z wnioskami o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S.T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], wystąpili dnia: 30 grudnia 2008 r. - A.T.; 11 września 2014 r. - P.T.; 2 czerwca 2015 r. - M.G.; 16 sierpnia 2017 r. - D.J., U.K. i P.K.; 18 lipca 2017 r. - M.M. i M.Z..

Dnia 27 listopada 2018 r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek B.K., A.T., M.G. i P.T. (dalej skarżący) o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. (W.) T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], pow. [...], woj. [...] [k. 51 akt administracyjnych].

Decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] kwietnia 2019 r.) Wojewoda [...] (dalej Wojewoda) odmówił B.K., A.T., M.G. i P.T. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. (W.) T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...], pow. [...], woj. [...].

Skarżący wnieśli odwołanie wskazując, że wnioski o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w [...] w ustawowym terminie złożyli inni spadkobiercy i współwłaściciele pozostawionej nieruchomości, tj. K. "R." [winno być "R."], E.R. i A.T.

Decyzją z [...] lipca 2019 r. nr [...] Minister [...] (dalej Minister) utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2019 r.

W uzasadnieniu Minister powołał art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097; dalej ustawa, ustawa rekompensacyjna bądź urpr) i stwierdził, że z dyspozycji tego przepisu wynika, że postępowanie w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za majątek pozostawiony poza obecnymi granicami RP jest postępowaniem wszczynanym na wniosek zainteresowanego podmiotu. Dla skutecznego przyznania prawa do rekompensaty konieczne jest złożenie wniosku do 31 grudnia 2008 r.

W zbiorze archiwalnym Wydziału Hipotecznego [...] Sądu Okręgowego za lata 1921-1939 w aktach dotyczących przyznania rodzinie T. prawa własności do ziemi, znajduje się "informacja o postanowieniu" [winno być "odpis wyroku wraz z uzasadnieniem"; k. 80-77 akt administracyjnych] [...] Sądu Okręgowego z [...] września 1932 r., stwierdzającym że dzieciom W.T.: K., S., W. i W. przyznano prawo posiadania sześciu działek gruntu o łącznej powierzchni 29,6670 ha, znajdujących się w pobliżu [...].

Po śmierci W.T. w 1919 r. majątek ziemski w [...] został podzielony między żonę - H.T. i dzieci: S.T., W.T., K. [bądź K. lub K.] T. i W.T., na podstawie aktu sporządzonego [...] stycznia 1930 r. przez notariusza Wydziału Hipotecznego [...] Sądu Okręgowego. Zgodnie z wyciągiem z wykazu hipotecznego księgi wieczystej oznaczonej hipotecznym [...] S.T. otrzymał "na wyłączną swą własność, w szacunku piętnastu tysięcy złotych, część majątku ziemskiego [...] NN: 1 i 8, zawierającą ogólnej powierzchni 100 ha 9634 m2 wraz z istniejącymi na tejże części majątku zabudowaniami" [k. 74-69 akt administracyjnych].

Wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S.T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w ustawowym terminie złożyli: L.T. i A.T.

Wyrokiem z [...] listopada 2000 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] ustalił, że K.R. przed wybuchem II wojny światowej była właścicielką majątku ziemskiego [...], położonego w gminie [...] w powiecie [...], dawne województwo [...], składającego się ze 105 ha i 3667 m2 gruntów rolnych i drewnianego domu mieszkalnego o powierzchni 100 m2 [k. 91 akt administracyjnych]. W zbiorze archiwalnym [...] Powiatowego Urzędu Skarbowego za lata 1921-1939 w aktach dotyczących wniosku spadkobierców W.T. o ustalenie ilości gruntu w majątku [...] w powiecie [...], znajduje się informacja, że według stanu na 20 grudnia 1933 r. do W.T. należały 132,78 ha gruntu w majątku [...] [k. 68 akt administracyjnych].

Z uwagi na fakt, że wnioski złożone w ustawowym terminie przez K.R. i jej następców prawnych – "E.S." [winno być "E.R."; k. 87-86 akt administracyjnych] oraz przez L.T. i A.T. - następców prawnych po S.T., jednoznacznie określały właścicieli nieruchomości i miejsca ich położenia, Wojewoda wezwał strony do przedstawienia dowodów, z których wynikałoby, że jakakolwiek z osób należąca do grona spadkobierców właścicielki mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej składała w ustawowym terminie wniosek o rekompensatę z tytułu nieruchomości pozostawionej przez W. (W.) T. w [...]. Na pismo to Wojewoda nie otrzymał odpowiedzi.

W związku z powyższym organ uznał, że wniosek B.K., A.T., M.G. i P.T. stanowi odrębny przedmiot postępowania. Wniosek ten wpłynął do Wojewody [...] 27 listopada 2018 r., czyli po terminie określonym w art. 5 ust. 1 urpr. Termin na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest terminem prawa materialnego i ogranicza w czasie dochodzenie podmiotowych roszczeń. Uchybienie terminowi materialnemu wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym (uchwała składu 7 sędziów NSA z 14.10.1996 r. OPK 19/96, ONSA 1997/2/56).

Ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpili B.K., A.T., M.G. i P.T., zarzucając decyzji z [...] lipca 2019 r. naruszenie:

I. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP bądź spadkobierców właściciela takiej nieruchomości nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz pozostałych współwłaścicieli nieruchomości, bądź ich spadkobierców, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 5 ust. 2 urpr prowadzi do konkluzji, że złożenie wniosku o potwierdzenie przyznania prawa do rekompensaty w terminie do 31 grudnia 2008 r. przez jednego ze współwłaścicieli lub spadkobierców jest wystarczające do prowadzenia postępowania wobec wszystkich spadkobierców, nawet tych, którzy takiego wniosku nie złożyli lub złożyli go z uchybieniem terminu;

II. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 6, 7 i art. 77 § 1 kpa, przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i nierozpoznanie istoty sprawy;

2. art. 80 kpa, przez brak dokonania oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego, w szczególności w zakresie błędnego ustalenia, że W. T. nie była współwłaścicielem lasu majątku [...], a właścicielem określonej jego części.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji z [...] kwietnia 2019 r.

W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że skład 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego podjął uchwałę z 9.10.2017 r. I OPS 3/17 ([ONSAiWSA 2018/1/2], dalej uchwała I OPS 3/17) o treści: Złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 169, poz. 1418 ze zm. - obecnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.) skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy.

W realiach niniejszej sprawy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione w [...] złożyła w 1990 r. jego współwłaścicielka K. "R." [winno być "R."] (siostra W.T.). Po jej śmierci, wniosek w powyższym przedmiocie złożyła jej następczyni prawna E.R. 2 grudnia 2001 r. i 27 sierpnia 2004 r. (w tej sprawie toczy się postępowanie przed Wojewodą [...]). Następca prawny innego współwłaściciela majątku - S.T. (brata W.) - A.T. dnia 30 grudnia 2008 r. złożyła wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty (sprawa zakończyła się ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] października 2017 r. nr [...]). W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że K.R., E.R. i A.T. złożyły wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie określonym w art. 5 ust. 1 urpr. Przy czym złożenie wniosku chociażby przez jednego z uprawnionych w terminie powoduje, że jego wniosek traktowany jest jako wniosek pozostałych współuprawnionych (współwłaścicieli lub spadkobierców współwłaścicieli).

Organ błędnie ustalił, że nastąpił podział przedmiotowego majątku, bowiem w zakresie lasów nie został taki dział dokonany (co potwierdza m.in. dokument w sprawie [...] z 20 grudnia 1933 r.).

Odpowiadając na skargę Minister [...] wniósł o oddalenie skargi w całości jako bezzasadnej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem I SA/Wa 1839/19 na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. "nr 169, poz. 1418 ze zm." [winno być "z 2017 r. poz. 2097"]). Zakres podmiotowy i przedmiotowy tej ustawy, regulującej kompleksowo prawa zabużan i ich następców prawnych, określono w art. 1, 2 i 3. Powyższe postępowanie wszczynane jest na wniosek zainteresowanego, przy czym ustawa zakreśliła w art. 5 ust. 1 termin złożenia takiego wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. Niewystąpienie ze stosownym wnioskiem w tym terminie powoduje, że wygasa uprawnienie osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa. Termin ten ma charakter terminu prawa materialnego; stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie i nie budzi żadnych wątpliwości. Konsekwencją niespełnienia wymogu wniesienia wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. jest wydanie przez wojewodę decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 urpr). W analizowanej sprawie jej istota sprowadzała się do wykładni prawa materialnego - art. 5 ust. 1 i 2 urpr.

W niniejszej sprawie postępowanie wszczęto wnioskiem z 27 listopada 2018 r., złożonym przez B.K., A.T., M.G. i P.T. Wnioskodawcy wskazali, że występują o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. (W.) T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, w miejscowości [...], powiat [...]. Z zaświadczenia archiwalnego dotyczącego nieruchomości W. (W.) T., opartego na zbiorze archiwalnym [...] Powiatowego Urzędu Skarbowego za lata 1921-1939 ( k. [7-] 5 i 68 akt administracyjnych) wynika, że do W.T. córki W. należy 132,78 ha gruntu majątku [...]. Łączna ilość gruntu należącego do spadkobierców W.T.: S.T., W.T., K.T. i W.T. wynosiła 563,89 ha. Okolicznością bezsporną jest to, że do różnych organów wpłynęły następujące wnioski dotyczące potwierdzenie prawa do rekompensaty: z 5 czerwca 1990 r. K.R.; z 1992 r. L.T. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty [za] nieruchomości pozostawione przez S.T.; z 2 grudnia 2001 r. E.R. o wydanie zaświadczenia stwierdzającego uprawnienie do ekwiwalentu za mienie pozostawione przez K.R.; z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej przez S.T. złożyli: 30 grudnia 2008 r. A.T.; 11 września 2014 r. P.T.; 2 czerwca 2015 r. M.G.; 16 sierpnia 2017 r. D.J., U.K. i P.K.; 18 lipca 2017 r. M.M. i M.Z.

Decyzjami z [...] października 2017 r. nr [...] i z [...] stycznia 2018 r. nr [...] Wojewoda [...] potwierdził stosowne prawo do rekompensaty za mienie pozostawione przez S.T. poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej w [...] A.T., P.T., M.G., M.Z., M.M., D.J., U.K. i P.K. Dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] Wojewoda [...] wydał decyzję w przedmiocie przyznania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez K.R. Z akt sprawy wynika, że Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2018 r. nr [...] odmówił B.K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej przez W.T., którą utrzymał w mocy decyzją z [...] czerwca 2018 r. nr [...] Minister [...]. W wyniku złożonej skargi na tę decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 marca 2019 r. I SA/Wa 1536/18 (dalej wyrok I SA/Wa 1536/18) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...]. Z urzędu Sądowi wiadomo, że od powyższego wyroku Minister [...] złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w związku z czym wyrok ten jest nieprawomocny.

Z powyższych ustaleń wynika, że w dacie złożenia wniosku z 27 listopada 2018 r. przez B.K., A.T., M.G. i P.T. nie toczyło się żadne postępowanie administracyjne z wniosku innych uprawnionych osób, które dotyczyłoby mienia pozostawionego poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej przez W. T. w [...]. Organ prawidłowo uznał, że ów wniosek z 27 listopada 2018 r., dotyczący potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez W. "R." [winno być "T."], należy uznać za odrębny wniosek wszczynający postępowanie administracyjne w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami RP nieruchomości właśnie przez tę osobę. Z regulacji ustawy rekompensacyjnej wynika, że ostateczną granicą czasową, do której wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty mogły być skutecznie zgłaszane, jest data 31 grudnia 2008 r. Skoro przepis prawa materialnego zakreśla wprost termin do dokonania danej czynności, to termin ten nie może zostać przedłużony ani skrócony przez organ administracji publicznej z urzędu ani na wniosek strony. Jest to termin zawity prawa materialnego, po upływie którego roszczenie z nim związane wygasa. We wskazanym terminie osoby uprawnione muszą uzewnętrznić nie tylko wolę skorzystania z przywilejów przyznanych im ustawą, lecz najpóźniej do dnia 31 grudnia 2008 r. obowiązani są wskazać, za jakie konkretnie nieruchomości żądają przyznania im rekompensaty. Trzeba przy tym podkreślić jak wskazał na to w wyroku z 24.5.2013 r. I OSK 594/12 (cbosa) NSA, że celem ustawy było przyznanie określonej grupie uprawnionych, rekompensaty za konkretne nieruchomości pozostawione przez Zabużan na Kresach Wschodnich, nie zaś zniwelowanie wszelkich strat materialnych poniesionych przez obywateli polskich w związku ze zmianą granic Polski. Wolą ustawodawcy (po upływie kilkudziesięciu lat nieskutecznych działań) było ostateczne rozwiązanie problemów związanych z mieniem zabużańskim. Należy przyjąć, że [ustawodawca] świadomie zdecydował się na zakreślenie ram czasowych na zgłoszenie i pełne ukształtowanie roszczeń związanych z takim mieniem. Gdyby jego intencją było dopuszczenie by żądania co do przysługującej rekompensaty mogły być kształtowane w każdym czasie, dałby temu wyraz w jednoznacznym przepisie prawa. W ustawie brak jest jakichkolwiek zapisów, które pozwalałyby przyjąć, że wnioski, które należało złożyć w nieprzekraczalnym terminie, mogły być składane w dowolnym czasie, w tym po dniu 31 grudnia 2008 r. Omawiana ustawa wprowadza rozwiązania o charakterze szczególnym. Jej przepisy muszą być więc interpretowane i stosowane w sposób ścisły.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale I OPS 3/17 wskazał, że wszczęcie postępowania w stosunku do jednej osoby, która może nabyć uprawnienie wynikające z określonego stanu faktycznego i z określonej podstawy prawnej powoduje, że stronami postępowania stają się inne osoby mogące uzyskać uprawnienie z tego samego stanu faktycznego i tej samej podstawy prawnej. Potwierdzenie prawa do rekompensaty jednemu ze współuprawnionych zmniejsza zakres świadczenia, które może uzyskać inna osoba. Jest oczywiste, że każdy ze współuprawnionych ma interes prawny w każdym postępowaniu, którego przedmiotem jest potwierdzenie prawa do rekompensaty, które to prawo przysługuje także jemu, z mocy unormowania materialnoprawnego. Skutkuje to obowiązkiem zawiadomienia o postępowaniu wszystkich stron uprawnionych. Jeśli tak zawiadomiona osoba nie przyłączy się do postępowania w charakterze strony domagającej się potwierdzenia prawa do rekompensaty także na jej rzecz, brak będzie podstaw do przyznania jej uprawnienia. Gwarancją realizacji tego prawa strony, wynikającego z art. 61 § 4 kpa, jest sankcja wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego niniejszej sprawy Sąd I instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, że majątek [...] o pow. 132,78 ha stanowił wyłączną własność W.T. Z żadnego dokumentu nie wynika w sposób jednoznaczny, że jakiś jego składnik stanowił współwłasność z pozostałymi dziećmi W.T.: S.T., K.R. i W.T. Również wnioski złożone przez K.R. w 1990 r., L.T. w 1992 r. i E.R. w 2001 r. (k. 86-93 akt administracyjnych) dotyczyły ściśle określonych nieruchomości, opisanych co do powierzchni, miejsca położenia, charakteru gruntów i zabudowań, nie dotyczyły zaś udziału tych osób we współwłasności majątku [...]. Złożenie w terminie zakreślonym przez ustawodawcę wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez K.R. i L.T., jest dla tej sprawy obojętne prawnie, bowiem tamte wnioski wszczynały postępowanie w odrębnych sprawach, nie mających związku z mieniem pozostawionym przez W.T.

Gdyby nawet przyjąć hipotetycznie za skarżącymi, że majątek [...] stanowił współwłasność dzieci W.T., to należy podkreślić, że w dacie złożenia wniosku z 27 listopada 2018 r. nie toczyło się już żadne postępowani[e] administracyjne dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej przez S.T., K.R. i W.T. (pozostałe dzieci W.T.). Z treści uchwały I OPS 3/17 wynika, że w sprawach zabużańskich zachodzi jedność materialnoprawna wniosku. Na tego rodzaju wykładnię art. 5 ust. 1 i 2 urpr, zdaniem składu powiększonego, wskazują elementy decyzji wydawanej w takiej sprawie - celowość załatwienia sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty jednym rozstrzygnięciem. Z tego powodu w czasie trwania postępowania na organie ciąży obowiązek zawiadomienia o postępowaniu wszystkich stron uprawnionych na podstawie art. 61 § 4 kpa. Gdy postępowanie administracyjne w sprawie mienia zabużańskiego zakończone zostanie ostateczną, a nawet prawomocną decyzją administracyjną, będą mogły być wznawiane na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa przez uprawnionych do prawa do rekompensaty, którzy uchybili terminowi wystąpienia z wnioskiem do dnia 31 grudnia 2008 r. Nieprawidłowe jest stanowisko skarżących, że złożenie w terminie zakreślonym przez ustawodawcę wniosków przez K.R. i L.T., "otwiera" niejako termin do złożenia przez skarżących wniosku, bez względu na regulację zawartą w art. 5 ust. 1 urpr. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale I OPS 3/17 wyraźnie określił tryb, jaki przysługuje stronie, która nie brała udziału w postępowaniu, wskazując na tryb określony w art. 145 §1 pkt 4 kpa. Naczelny Sąd Administracyjny nie wskazał - jak wywodzą skarżący - na dopuszczalność złożenia nowego wniosku przez pominiętą stronę w dowolnym terminie.

Zgłoszenie tego roszczenia po 31 grudnia 2008 r. skutkuje odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty, ponieważ to roszczenie wygasło. Takie rozstrzygnięcie zapadło w zaskarżonych decyzjach. Zatem decyzje te są zgodne z prawem, co czyni zarzuty skargi bezzasadnymi. Wniosek B.K. z 21 sierpnia 2014 r. złożono na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r. poz. 195, dalej ustawa z 2013 r.). Ustawa ta weszła w życie dnia 27 lutego 2014 r. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z 2013 r., w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy osoby, które nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do dnia 31 grudnia 2008 r., mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane ustawą z dnia 12 grudnia 2013 r. Okoliczności złożenia wniosku przez B.K. w 2014 r. są zgoła odmienne od okoliczności złożenia wniosku przez skarżących 27 listopada 2018 r. Tym samym pogląd wyrażony w nieprawomocnym wyroku I SA/Wa 1536/18 dotyczy innych kwestii, niż stanowiące przedmiot niniejszego postępowania.

Skargę kasacyjną wywiedli B.K., A.T., M.G. i P.T., reprezentowani przez adw. P.N., zaskarżając wyrok I SA/Wa 1839/19 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:

1. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy postępowanie organów administracji publicznej zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a to w zakresie błędnego ustalenia, że W. T. nie była współwłaścicielką lasu majątku [...], a właścicielem określonej jego części;

2. prawa materialnego - art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP bądź spadkobierców właściciela takiej nieruchomości nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz pozostałych współwłaścicieli nieruchomości bądź ich spadkobierców, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 5 ust. 2 urpr prowadzi do konkluzji, że złożenie wniosku o potwierdzenie przyznania prawa do rekompensaty w terminie do dnia 31 grudnia 2008 r. przez jednego ze współwłaścicieli lub spadkobierców jest wystarczające do prowadzenia postępowania wobec wszystkich spadkobierców, nawet tych, którzy takiego wniosku nie złożyli lub złożyli go z uchybieniem terminu.

Skarżący wnieśli o: uchylenie zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji i decyzji z [...] kwietnia 2019 r.; zasądzenie od Ministra [...] na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania sądowego za obie instancje. Skarżący na podstawie art. 182 § 2 ppsa wnieśli o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, zrzekając się rozprawy (k. 49-53 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister [...], reprezentowany przez r. pr. K.W., wniósł o: oddalenie skargi kasacyjnej w całości; zasądzenie od skarżących kasacyjnie na rzecz Ministra [...] [zwrotu] kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, bowiem skarżący kasacyjnie zrzekli się rozprawy, a pozostałe strony w terminie ustawowym nie żądały przeprowadzenia rozprawy (art. 182 § 2 ppsa).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Zasadnym okazał się art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa.

Trafnie wskazuje się w doktrynie, że podstawową zasadą postępowania dowodowego jest zasada swobodnej oceny dowodów. "Zasada swobodnej oceny dowodów nie oznacza, że organ jest uprawniony do oceny dowodów według swego widzimisię: swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonujących podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu (jeśli ustawa nie zwalnia go od tego obowiązku)" Eemanuel Iserzon w: E. Iserzon, Jerzy Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, W. Pr. 1970, s. 154-155, uw. 3; Barbara Adamiak w: B. Adamiak, Jerzy Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. C.H Beck 2021, s. 550, nb 1.

W myśl naczelnej zasady postępowania administracyjnego, tj. zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 i skonkretyzowanej przepisem art. 77 § 1 kpa, organy administracji publicznej prowadzące postępowanie mają każdorazowo obowiązek dokonać wszechstronnej oceny konkretnej sprawy, jak i podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia jej stanu faktycznego. Powyższe z kolei winno znaleźć swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (art. 107 § 3 kpa; wyrok NSA z 13.12.2018 r. II GSK 4595/16, Lex 2630265). Obowiązkiem organu jest rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego możliwa jest ocena, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ administracji publicznej może określonym dowodom odmówić wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny. Tylko jeżeli organ administracji publicznej uzasadnił przekonująco dlaczego uwzględnił jedne dowody i odmówił uwzględnienia, względnie uznał za niewystarczające, nieprzekonywujące dla udowodnienia tez przedstawianych przez stronę, to nie można z tego powodu skutecznie podważyć stanowiska organu zarzucając mu oparcie rozstrzygnięcia na błędnym ustaleniu stanu faktycznego i tym samym błędnej ocenie tego stanu pod względem prawnym (wyrok NSA z 23.2.2018 r. II OSK 1903/17, Lex 2458235; B. Adamiak - op. cit., s. 550-551, nb 2, 3).

Nietrafnie Sąd I instancji przyjął, że "Z żadnego dokumentu nie wynika w sposób jednoznaczny, że jakiś jego składnik stanowił współwłasność z pozostałymi dziećmi W.T.: S.T., K.R. i W.T.". Jest wręcz przeciwnie. Skarżący złożyli w toku niniejszego postępowania i postępowania kontrolowanego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 7 sierpnia 2020 r. I SA/Wa 779/20 uwierzytelnione odpisy dokumentów publicznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Dokumenty publiczne, wystawione w przepisanej formie, stanowią zupełny dowód na to, co wedle nich urzędownie zostało stwierdzone, oświadczone lub zarządzone (art. 52 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym - Dz. U. nr 36, poz. 341 ze zm., dalej rpa). Pod rządem rpa doktryna przyjmowała, że dokumentami publicznymi były w szczególności: orzeczenia sądowe; przekład pisma, dokonany przez zarejestrowanego tłumacza itd. (Bronisław Graczyk, Postępowanie administracyjne. Zarys sytemu z dodaniem tekstów podstawowych przepisów prawnych, W. Pr. 1953, s. 112, 116; B. Adamiak - op. cit. s. 525 nb 2). Dokumenty, sporządzone przez władze, urzędy i osoby zaufania publicznego w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co uczestniczące w czynności osoby oświadczyły lub co zostało urzędownie zaświadczone (art. 262 [art. 269 w wersji pierwotnej - Dz. U.R.P. z 1930 r. nr 83 poz. 651] rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U.R.P. z 1932 r. nr 112 poz. 934 ze zm., dalej kpc z 1930 r.). Wśród dokumentów publicznych wskazywano księgi metrykalne (orzeczenie z 17.4.1928 r. Rw. 208/28, PPA 261/28, aprobowane przez S Stanisława Gołąba i Zygmunta Wusatowskiego, Kodeks postępowania cywilnego oraz przepisy wprowadzające z przepisami pozostającemi w związku, Kraków, Księgarnia Powszechna [1930] s. 343-344; s. 45-46 lit. E). Prawomocny wyrok w stosunku do poczynionych tam ustaleń ma w innym sporze pomiędzy stronami znaczenie dowodu, ujętego w formę pisemną (orzeczenie SN z 26.3.-11.4.1935, C.I.1634/34, Wil.Prz.Praw. 1936/2/s. 61, aprobowany przez Jacka Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego. Orzecznictwo Piśmiennictwo, Wolters Kluwer 2020, t. II, s. 815). Orzeczenia sądowe w postępowaniu dowodowym należy traktować jako dokumenty urzędowe (Tadeusz Ereciński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, t. II, s. 342, uw. 23, 24). Decyzja administracyjna i zaświadczenie organu administracji publicznej są dokumentami urzędowymi (Krzysztof Knoppek, Dokument w procesie cywilnym, Poznań 1993, s. 103-104).

Z odpisu decyzji z [...] sierpnia 1939 r. nr [...] Wojewody [...], (omyłkowo przez organy określane jako "odpis pisma Wojewody [...] z [...].08.1939 r., Nr [...]" (s. 4 punkt 21 decyzji z [...] lutego 2018 r.; s. 3 punkt 1 tiret 4 decyzji z [...] października 2017 r.), kierowanej do: "P.P. K.T., S.T., W.T., i W.T., właścicieli maj.[ątku] [...] w powiecie [...]", wydanej na podstawie art. 2, 2a, i 31 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 czerwca 1927 r. o ochronie lasów nie stanowiących własności Państwa (Dz.U.R.P z 1932 r. nr 111 poz. 932) w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 13 lipca 1939 r. (Dz.U.R.P. nr 64 poz. 429), pozostawiającej bez uwzględnienia prośbę właścicieli maj.[ątku] Stachowicze w powiecie [...] z 16 sierpnia 1938 r. o zezwolenie na wyrąb drzewostanów i zmianę na inny rodzaj użytkowania ok. 130 ha powierzchni leśnej w wymienionym majątku w związku z zamierzoną sprzedażą tej powierzchni mieszkańcom wsi [...] w celu upełnorolnienia ich karłowatych gospodarstw, wynika, że las majątku [...] o łącznej powierzchni ok. 569,75 ha, został uznany za ochronny decyzjami Wojewody [...] z dnia: [...] czerwca 1931 r. nr [...]; [...] lipca 1937 r. nr [...] i [...] sierpnia 1939 r. nr [...] (k. 76-75 akt administracyjnych). Z decyzji tej jednoznacznie wynika, że las majątku [...] o łącznej powierzchni ok. 569,75 ha traktowany był na 6 dni przed wybuchem II wojny światowej i na 25 dni przed zajęciem [...] dnia 20 września 1939 r. przez Armię Czerwoną jako całość; adresatami tej decyzji byli wszyscy czworo współwłaściciele tego lasu. Także w okresie od 26 sierpnia 1939 r. do nacjonalizacji majątku [...], w tym lasu majątku [...] o łącznej powierzchni ok. 569,75 ha, nie doszło do zniesienia współwłasności (wyjścia z niepodzielności, działu rodzinnego i spadkowego - verba legis; art. 23 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 czerwca 1927 r. o ochronie lasów nie stanowiących własności Państwa (Dz.U.R.P z 1932 r. nr 111 poz. 932; zm. z 1934 r. nr 110 poz. 976, z 1939 r. nr 64 poz. 429, dalej rozporządzenie z 1927 r.). W.T. został bowiem w sierpniu 1939 r. zmobilizowany; walczył w Kampanii Wrześniowej - początkowo na ówczesnym zachodzie Polski. W ramach zwalczania inteligencji i ziemiaństwa polskiego został w 1940 r. aresztowany przez NKWD, osadzony w więzieniu w Brześciu, skąd w dniach od 23 kwietnia 1940 r. do 26 kwietnia 1940 r., jako "skazany", został przetransportowany specjalnym konwojem 132 batalionu 15 Brygady Wojsk Konwojowych NKWD do Mińska (k. 93, 89-88 akt administracyjnych). Dalsze losy W.T. nie są znane; nie miał kontaktu z rodziną (żoną, matką, synem - zesłanymi kwietniu 1940 r. do Kazachstanu). Postanowieniem z [...] grudnia 1994 r. [...] Sąd Rejonowy w [...] uznał W.T. za zmarłego.

S.T. - drugi ze współwłaścicieli nieruchomości obejmującej las majątku [...] o łącznej powierzchni ok. 569,75 ha, w marcu 1940 r. został aresztowany przez władze sowieckie, osadzony w więzieniu w [...], a następnie w Mińsku; nie było o nim żadnych wiadomości. Postanowieniem z [...] lipca 1949 r. [...] Sąd Grodzki w [...] uznał S.T. za zmarłego, ustalając datę zgonu na 9 maja 1946 r. (s. 6 akapit 3 decyzji z [...] października 2017 r. nr [...] Wojewody [...]; s. 5 akapit 2 decyzji z [...] lipca 2017 r. nr [...]).

W aktach administracyjnych załączonych do sprawy I SA/Wa 779/20 (sprawa I OSK 981/21) znajduje się uwierzytelniony odpis WYKAZU majątków położonych na terenie powiatu [...] na dzień 1.I.1938 r. Sporządzony w czerwcu 1938 r., gdzie w tabeli pod poz. [...], w rubryce Nazwa objektu leśnego znajdują się [...]; w rubryce Czyja własność Majątki leśne o pow. do 50 ha. Wskazano T. rodziny; w rubryce Adres wskazano g. [...] [winno być "[...]"] m. [...]; w rubryce Ilość odrębnych jednostek wskazano 1; w rubryce Powierzchnia - podrubryce leśne, przyznaczona produkcji drewna wskazano 596,76; w podrubryce Bagien i karłowatej sosny - brak wpisu; w rubryce Razem ha. wskazano 596,76 (k. 241 akt administracyjnych załączonych do sprawy I SA/Wa 779/20). Z uwierzytelnionego odpisu zestawienia gruntów w sprawie [...] w rzędzie 1 w kolumnie 1 pod poz. [...]; w kolumnie 2 wskazano [...]; w kolumnie 3 jako właściciela wskazano T.T. s. T., nadpisując nad liczbami uwidocznionymi w kolumnach 4-8 słowa: Liczy się wg. ksiąg ewidencyjnych; w kolumnie 12 wskazano 997,31 [ha]; w kolumnie 14 podano 1051,31 [ha]; w rzędzie 2 w kolumnie 1 pod poz. [...]; w kolumnie 2 wskazano część m.[ajątku] [...]; w kolumnie 3 jako właściciela wskazano T.S. s. W.; w kolumnie 12 wskazano 91,96 [ha]; w kolumnie 14 podano 98,38 [ha]; w rzędzie 3 w kolumnie 1 pod poz. [...]; w kolumnie 2 wskazano dtto; w kolumnie 3 jako właściciela wskazano T.W. c. W.; w kolumnie 12 wskazano 132,26 [ha]; w kolumnie 14 podano 132,78 [ha]; w rzędzie 4 w kolumnie 1 pod poz. 552; w kolumnie 2 wskazano dtto [ditto - tak samo, jak wyżej, W. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych, WP 1990, s. s. 123]; w kolumnie 3 jako właściciela wskazano T.K. c. W.; w kolumnie 12 wskazano 99,26 [ha]; w kolumnie 14 podano 102,41 [ha]; w rzędzie 5 w kolumnie 1 pod poz. [...]; w kolumnie 2 wskazano dtto; w kolumnie 3 jako właściciela wskazano T.W. s. W.; w kolumnie 12 wskazano 110,26 [ha]; w kolumnie 14 podano 117,485 [ha]; w rzędzie 6 w kolumnie 1 pod poz. 554; w kolumnie 2 wskazano dtto; w kolumnie 3 jako właściciela wskazano T.S., T.W., T.K. i T.W. dz.[ieci] W.; w kolumnie 12 wskazano 563,57 [ha]; w kolumnie 14 podano 563,89 [ha]; w rzędzie Razem w kolumnie 12 wskazano 997,31 [ha]; w kolumnie 14 podano 1051,31 [ha]. Pod dokumentem publicznym znajduje się data: [...], dn. 20 grudnia 1933 r. oraz zarządzenie Do Działu 3.- Polecam uczynić odnośną adnotację w ewidencji gruntu Kierownik Urzędu i nieczytelny podpis (k. 68 akt administracyjnych; uwierzytelniony odpis k. 239-240 akt załączonych do akt I SA/Wa 779/20).

Nietrafnie Minister podniósł, że "w załączeniu do pisma z 24.09.2015 r. adwokat Pani E.W. [pełnomocnik wnioskodawczyni] przesłała...: uwierzytelnioną kopię tabelki odręcznie uzupełnionej z dnia 20.12.1933 r. z nieczytelnym podpisem Kierownika Urzędu...: (s. 6 akapit 4 tiret 3 decyzji z [...] czerwca 2018 r.). Prawidłowa ocena zebranych dowodów prowadzi do wniosku, że jest to podpis Kierownika [...] Powiatowego Urzędu Skarbowego (tłumaczenie przysięgłe zaświadczenia archiwalnego A. G. K. - Dyrektora Archiwum Państwowego Obwodu [...] Republiki Białorusi z grudnia 2015 r. nr [...], bowiem ów dokument znajdował się w zbiorze archiwalnym "[...] Powiatowy Urząd Skarbowy" za lata 1921-1939 (k. 5 akt administracyjnych załączonych do akt I SA/Wa 1839/19).

Mając na uwadze korzystanie z ksiąg ewidencyjnych i niedokładność ówczesnych technik pomiarów gruntu, należy uznać, że liczba 569,76 ha lasów majątku [...], stanowiące własność rodziny T. (uwidocznionych w Wykazie majątków leśnych na terenie powiatu [...] na dzień 1.I.1938 r. poz. 247 i w uzasadnieniu decyzji Wojewody z [...] sierpnia 1939 r. jako las majątku [...] o łącznej powierzchni ok. 569,76 ha), odpowiada ilości 563,57 ha jako własność T.S., T.W., T.K. i T.W. dz.[ieci] W., ujętych w rzędzie 6 kolumnie 12 tabeli ze sprawy [...] z 20 grudnia 1933 r. Z zaświadczenia archiwalnego z [...] czerwca 2015 r. Nr [...] Dyrektora Archiwum Państwowego Obwodu [...] Republiki Białoruś wynika, że według stanu na dzień 20 grudnia 1933 r., w sumie spadkobiercy T.W. [W.] czyli T.S., T.W., T.K. i T.W. [W.] posiadali 563,89 ha użytków leśnych w majątku [...] [[...]] (k. 226-223 akt załączonych do akt I SA/Wa 779/20).

Wykładnia dokumentów mających znaczenie prawne winna być dokonywana w kontekście ówcześnie obowiązujących regulacji prawnych, w tym z uwzględnieniem pojęć powszechnie przyjętych w kulturze prawnej. Ówcześnie obowiązujące przepisy służyły celom racjonalnej gospodarki lasowej. Pojęcie lasów ochronnych w XX-leciu międzywojennym wiązało się z obowiązywaniem przepisów państw zaborczych: ustawy pruskiej z 6.7.1875 r. o lasach ochronnych i spółkach leśnych (część dotycząca lasów ochronnych obowiązywała tylko w Województwie Śląskim). Z mocy art. 54 pkt 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 czerwca 1927 r. o ochronie lasów nie stanowiących własności Państwa (dalej rozporządzenie z 1927 r., wszystkie lasy, uznane za ochronne i wodochronne na podstawie uwagi 2 do art. 710, art. 712 i 713 ustawy leśnej (Zb. pr. ces. ros. Tom VIII cz. 1 ks. V. wyd. 1913; Jerzy Panejko w: Kazimierz Władysław Kumaniecki, Bohdan Wasiutyński, J. Panejko,, Polskie prawo administracyjne w zarysie, Kraków Księgarnia Powszechna [1929], s. 850-852). Właściwa władza mogła uznać za lasy ochronne: lasy i zarośla, które spełniają wymogi art. 19 lit. d); e) rozporządzenia z 1927 r. w brzmieniu pierwotnym - w szczególności mające specjalne znaczenie dla obrony Państwa; mające znaczenie przyrodniczo-naukowe. Do zakresu działania wojewody w szczególności należało uznawanie lasów za ochronne, odejmowanie tego charakteru oraz wydawanie zarządzeń co do stosowania szczególnych przepisów o zagospodarowaniu lasów ochronnych (J. Panejko - op. cit., s. 858-859).

W okresie od [...] czerwca 1931 r. (pierwsza decyzja Wojewody [...] o uznaniu lasu majątku [...] o łącznej powierzchni ok. 569,76 ha (k. 76-75 akt administracyjnych) do dnia 25 października 1932 r., ówcześnie obowiązujące przepisy rozporządzenia z 1927 r., w zakresie normatywnym istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy stanowiły: "Art. 26. Do zakresu działania wojewody należą:... g) uznawanie lasów za ochronne, odejmowanie im tego charakteru oraz wydawanie zarządzeń co do stosowania szczególnych przepisów o zagospodarowaniu lasów ochronnych (art. 19-21);" (Dz.U.R.P. z 1927 r. nr 57 poz. 504; zm. nr 74 poz. 641 i z 1928 r. nr 71 poz. 179).

Z dniem 26 października 1932 r. wszedł w życie art. 1 pkt 18 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 21 października 1932 r. o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 czerwca 1927 r. o zagospodarowaniu lasów, niestanowiących własności Państwa (Dz.U.R.P. nr 91 poz. 778), którym po art. 18 dodano nagłówek: "O podziale lasów" oraz art. 18a następującej treści: "Art. 18a. Dzielenie lasów lub gruntów leśnych drogą zbycia (sprzedaży, darowizny, zamiany), wyjścia z niepodzielności, oddania w użytkowanie, wypuszczenia w dzierżawę lub w inny sposób na części, obejmujące mniej niż 30 ha, w województwach zaś ..., [...], ... - mniej niż 50 ha gruntu leśnego, może nastąpić jedynie na podstawie zezwolenia właściwej władzy.

Właściwa władza może udzielić takiego zezwolenia jedynie w przypadkach, w których zamierzony podział lasu lub gruntu leśnego jest uzasadniony względami gospodarczemi lub szczególnym interesem publicznym.

Wszelkie akty prawne, dotyczące dzielenia lasów lub gruntów leśnych na części o obszarze mniejszym niż wskazany w ust. 1, zdziałane wbrew postanowieniu tegoż ustępu, są z mocy samego prawa nieważne.

Postanowienia powyższe nie mają zastosowania do lasów i gruntów leśnych, określonych w ust. 2 art. 1 i w ust. 2 art. 8, a także przy działach rodzinnych i spadkowych oraz przy przymusowej sprzedaży sądowej.

Przepisy niniejszego artykułu nie naruszają obowiązujących postanowień o wykonaniu reformy rolnej, o scalaniu gruntów, o znoszeniu służebności i o podziale wspólnot, jak również obowiązujących przepisów o obrocie nieruchomościami ziemskiemi".

W jednolitym tekście (Dz.U.R.P z 1932 r. nr 111 poz. 932) art. 18a stał się art. 23. W dniu wydania drugiej decyzji Wojewody [...] z [...] lipca 1937 r. o uznaniu lasu majątku [...] o łącznej powierzchni ok. 569,76 ha, obowiązywał niezmieniony art. 23 dekretu z 1927 r. (Dz.U.R.P z 1932 r. nr 111 poz. 932, zm. z 1934 r. nr 110 poz. 976) - aż do dnia 23 lipca 1939 r. Z dniem 24 lipca 1939 r. wszedł w życie art. 1 pkt 22 i 23 ustawy z dnia 13 lipca 1939 r. o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o ochronie lasów nie stanowiących własności Państwa (Dz.U.R.P z 1939 r. nr 64 poz. 429), którymi nadano nowe brzmienie nagłówka: "O zbywaniu i dzieleniu lasów." i art. 23: "Art. 23. Zezwolenia władzy wymaga:

1) zbycie (sprzedaż, darowizna, zamiana) lasów lub gruntów leśnych na wspólną własność, a także zbycie (sprzedaż, darowizna, zamiana) części lasów lub gruntów leśnych na własność wspólną lub indywidualną;

2) dzielenie lasów lub gruntów leśnych drogą wyjścia z niepodzielności, oddania w użytkowanie, wypuszczenia w dzierżawę lub w inny sposób.

Władza może udzielić takiego zezwolenia w przypadkach, w których zamierzone zbycie albo podział lasu lub gruntu leśnego są uzasadnione względami gospodarczymi lub szczególnym interesem publicznym.

Wszelkie akty prawne, zdziałane wbrew przepisom ust. 1, są z mocy prawa nieważne.

Nie stosuje się przepisów ustępów poprzedzających do lasów i gruntów leśnych, określonych w art. [1] ust. 2 i art. 9 ust. 2, a także przy działach rodzinnych i spadkowych oraz przy przymusowej sprzedaży sądowej; nie stosuje się ich również do lasów i gruntów leśnych, zbywanych lub dzielonych na podstawie przepisów o wykonaniu reformy rolnej, o scaleniu gruntów, o znoszeniu służebności i o podziale wspólnot gruntowych oraz o zamianie gruntów.

Zezwolenie, przewidziane w ust. 2, zastępuje decyzję, wydaną na podstawie przepisów o obrocie nieruchomościami ziemskimi.".

W zakresie normatywnym, istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, zmiana dekretu z 1927 r., dokonana dekretem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 3 września 1939 r. o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o ochronie lasów nie stanowiących własności Państwa (Dz.U.R.P z 1939 r. nr 89 poz. 568), która weszła w życie dnia 3 września 1939 r., obowiązująca do dnia uchylenia rozporządzenia z 1927 r. (27 kwietnia 1948 r.), nie miała istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Mimo dopuszczalności dzielenia lasów lub gruntów leśnych drogą wyjścia z niepodzielności przy działach rodzinnych i spadkowych, S.T., W.T., K.T. i W.T. - dzieci W., nie dokonały działu rodzinnego ani działu spadkowego, by wyjść ze współwłasności lasu majątku [...] o pow. 569,76 ha, aż do dnia nacjonalizacji tej nieruchomości przez władze radzieckie, w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Gdyby bowiem dokonali działu rodzinnego i spadkowego, kwerenda przeprowadzona w Archiwum Państwowego Obwodu [...] Republiki Białoruś, ujawniłaby takie zdarzenie prawne, które musiałoby być odzwierciedlone w wykazie hipotecznym księgi wieczystej prowadzonej dla majątku ziemskiego [...] z folwarkiem [...]; w zasobie archiwalnym Wydziału Hipotecznego [...] Sądu Okręgowego za lata 1921-1939; notariusza Wydziału Hipotecznego [...] Sądu Okręgowego; [...] Powiatowego Urzędu Państwowego; [...] Urzędu Wojewódzkiego za lata 1921-1939. W szczególności wiedziałby o tym Wojewoda [...] wydając 6 dni przed wybuchem II wojny światowej decyzję z [...] sierpnia 1939 r. Śwd. D.R. - syn K.R. zeznał: "Na podstawie własnych obserwacji oraz opowiadań mamy oświadczam, że grunty składały się z ziemi ornej ok. 25 ha i łąk, pastwisk i lasów stanowiących pozostałą część gruntów... wzdłuż drogi prowadz.[ącej] do drogi z [...] do [...] były lasy, z jednej strony dębowy, z drugiej mieszany" (k. 146-146v - protokół przesłuchania świadka D.R. dnia 25 września 2006 r. w [...] Urzędzie Wojewódzkim; reprodukcje map z lasem - odpowiednio - liściastym bądź mieszanym - k. 257-258 akt załączonych do I SA/Wa 779/20).

Zarzut naruszenia art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 poz. 2097) przez błędną ich wykładnię, okazał się usprawiedliwiony.

Uchwałą z 9.10.2017 r. I OPS 3/17 (ONSAiWSA 2018/1/2; dalej uchwała I OPS 3/17) skład 7 Sędziów Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. - obecnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 2042 ze zm.) skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy.

W uzasadnieniu uchwały I OPS 3/17 NSA wskazał, że wielość podmiotów uprawnionych nie skutkuje wielością uprawnień. Jak wynika z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy, jedno prawo do rekompensaty przysługuje współwłaścicielom albo następcom prawnym w przypadku śmierci właściciela nieruchomości. Oceny tej nie zmienia taka kwalifikacja prawa do rekompensaty, według której, prawo to ma charakter sui generis publicznoprawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach, a które jedynie zawiera w sobie pewien element odszkodowawczy, wyrażający się w powiązaniu kwoty rekompensaty z wartością utraconej nieruchomości.... W niniejszej sprawie kilku osobom przysługuje wynikające z norm prawa materialnego, tj. z przepisów art. 3 ust. 1 albo art. 3 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 2 ustawy, jedno prawo do rekompensaty. Osoby te (współwłaściciele albo spadkobiercy właściciela pozostawionej poza obecnymi granicami RP nieruchomości) występują wobec siebie w relacji współuczestnictwa materialnego. Taki rodzaj współuczestnictwa charakteryzuje się przede wszystkim tym, że uprawnienia i obowiązki uczestników postępowania zależą wzajemnie od siebie. Taka zależność zachodzi m.in. w sytuacji, gdy uprawnienia lub obowiązku stron są wspólne (Agnieszka Skóra, Współuczestnictwo w postępowaniu administracyjnym, Oficyna 2009, s. 161-162; Andrzej Matan w: G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX 2010, tezy II i III do art. 62).... procesowe konsekwencje występowania w roli uprawnionego kilku osób, winny być ustalone w odniesieniu do konkretnych stosunków administracyjnoprawnych, norm materialnoprawnych, z których te stosunki wynikają oraz przepisów procesowych regulujących tryb dochodzenia uprawnień stanowiących przedmiot tych stosunków (Barbara Barut-Skupień, Współuczestnictwo procesowe w postępowaniu cywilnym, administracyjnym ogólnym i podatkowym oraz sądowoadministracyjnym, C.H. Beck 2016 r., s. 170). Na gruncie określonych unormowań skutkujących wystąpieniem zjawiska współuczestnictwa materialnego, nie jest wykluczona sytuacja, w której, z uwagi na identyczność związku łączącego każdego ze współuczestników materialnych ze sprawą administracyjną, czynności procesowe każdego z nich wywierają wpływ na sytuację procesową pozostałych współuczestników (A. Skóra - op. cit. s. 264, 295; wyrok NSA z 4.9.1981 r. II SA 52/81, teza 1, ONSA 1981/2/83; B. Adamiak, glosa do wyroku NSA z 15.1.1985 r., II SA 1585/81, OSPiKA 1989/2/25; B. Barut-Skupień - op. cit. s. 169)... B. Barut-Skupień wskazuje, że ten rodzaj współuczestnictwa materialnego ma charakter współuczestnictwa koniecznego i jednolitego (B. Barut-Skupień - op. cit. s. 169; uwaga NSA w składzie orzekającym w sprawie I OSK 361/21).

Tryb, w którym następuje wszczęcie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, unormowany został w przepisach art. 5 ust. 1 i 2 ustawy. Przepisy te nie stanowią wprost, czy złożenie wniosku przez jedną z osób ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty wszczyna postępowanie w odniesieniu do wszystkich zainteresowanych, a zatem, czy oznacza zachowanie przez wszystkich terminu wskazanego w art. 5 ust. 1. Nie wyklucza to podjęcia próby odczytania takiej normy procesowej w drodze wykładni systemowej i celowościowej. Normę pozwalającą na przyjęcie, że złożenie w terminie wniosku przez jednego z legitymowanych spadkobierców wszczyna postępowanie administracyjne, co do wszystkich uprawnionych, można wyprowadzić z zestawienia przepisów art. 5 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 oraz art. 3 ustawy, a więc z systemu norm odnoszących się do sytuacji, gdy o potwierdzenie prawa do rekompensaty, w przypadkach, o których mowa w art. 3, ubiegają się współwłaściciel lub współspadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.

Zawarte w art. 5 ust. 2 określenie "wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3" oznacza wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty przysługującego wszystkim osobom, w przypadkach określonych w art. 3. W art. 5 ust. 1 jest mowa o wniosku złożonym przez osobę ubiegającą się nie później, niż do dnia 31 grudnia 2008 r., a w art. 5 ust. 2, w odniesieniu do sytuacji szczególnej (w przypadkach, o których mowa w art. 3), jest mowa o wniosku składanym przez współwłaściciela lub spadkobiercę, lub wskazaną osobę uprawnioną do rekompensaty. Wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 2 jest takim samym wnioskiem wszczynającym postępowanie jak wniosek, o którym mowa w art. 5 ust. 1. Różnica polega na tym, że dla zachowania terminu osoba ubiegająca się powinna (taka jest zasada) złożyć wniosek do dnia 31 grudnia 2008 r., zaś dla zachowania terminu przez spadkobierców lub współwłaścicieli (jest to unormowanie szczegółowe odnoszące się do przypadków o których mowa w art. 3), jeden ze spadkobierców lub współwłaścicieli powinien złożyć wniosek do dnia 31 grudnia 2008 r. (wyrok NSA z 7.12.2016 r. I OSK 268/15; uzasadnienie uchwały I OPS 3/17).

W glosie aprobującej do uchwały I OPS 3/17 Marta Romańska wskazała w szczególności, że powstanie prawa do rekompensaty zależy zarówno od istnienia rzeczy o określonych w ustawie cechach, jak i od wystąpienia okoliczności związanych z utratą władztwa nad nią, dotyczących osobiście jej właściciela lub współwłaścicieli. Oznacza to, że punktem wyjścia przy ocenie, czy prawo to powstało, musi być zidentyfikowanie nieruchomości pozostającej poza obecnymi granicami RP, a następnie z tą nieruchomością trzeba powiązać osoby, których prawa do nieruchomości i losy wpisują się w katalog okoliczności scharakteryzowanych w art. 2 i 3 ustawy rekompensacyjnej (M. Romańska, Glosa do uchwały I OPS 3/17, OSP 2018/4/s. 134).

Błędnie Sąd I instancji aprobował pogląd Ministra, że wniosek B.K., A.T., M.G. i P.T. "w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej stanowi odrębny przedmiot postępowania" (s. 5 akapit decyzji z [...] lipca 2019 r.) w zakresie, w jakim dotyczył potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez W.T. [Sąd I instancji omyłkowo wskazał "R."] w zakresie obejmującym udział W.T. stanowiący 1/4 w prawie własności nieruchomości o pow. 569,76 ha obejmującej las ochronny majątku [...].

Nietrafnie Sąd I instancji przyjął, że w dacie złożenia wniosku z 27 listopada 2018 r. przez B.K., A.T., M.G. i P.T. nie toczyło się żadne postępowanie administracyjne z wniosku innych uprawnionych osób, które dotyczyłoby mienia pozostawionego poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej przez W. T. w [...]. Ustawodawca w art. 5 ust. 2 urpr wskazał, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Uwagi organów obu instancji uszło, że w dacie wybuchu II wojny światowej współwłasnością S.T., W.T., K.T. i W.T. - dzieci W., nie dokonały działu rodzinnego ani działu spadkowego, by wyjść ze współwłasności nieruchomości obejmującej las ochronny majątku [...] o pow. 569,76 ha. Skoro wszczęto postępowania z wniosków K.R. o potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z tytułu opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 1 urpr), a wśród tych nieruchomości była nieruchomość o pow. 569,76 ha, obejmująca las ochronny, stanowiąca współwłasność S.T., W.T., K.T. i W.T., to obowiązkiem organów administracji publicznej było zawiadomić o wszczęciu postępowania pozostałych współwłaścicieli tej nieruchomości bądź ich spadkobierców. Podobnie wniosek spadkobierczyni K.R. - E.R. skutkował obowiązkiem zawiadomienia spadkobierców innych współwłaścicieli o toczącym się postępowaniu z wniosku E.R. Także wszczęcie postępowania wnioskiem z 30 grudnia 2008 r. A.T. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego przez S.T. nakładał na organ administracji publicznej obowiązek zawiadomienia spadkobierców innych współwłaścicieli nieruchomości o pow. 569,76 ha, obejmującej las ochronny majątku [...].

Decyzje, które zapadły w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty po S.T., K.R. i W.T., miały charakter decyzji częściowych (art. 104 § 2 kpa), nawet jeśli organy administracji publicznej nie wskazały wprost, że taki był charakter każdej z tych decyzji (z niewiadomych względów Wojewoda [...] w decyzjach z: [...] listopada 2017 r. nr [...] i [...], i z [...] lutego 2018 r. nr [...], ograniczył się do powołania w podstawie prawnej jedynie "art. 104 kpa", nie wskazując wyraźnie, że rozstrzygał sprawę w części (Józef Forystek, Skutki jedności stosunku administracyjnego (na przykładzie prawa do rekompensaty zabużańskiej), dalej Skutki jedności; PiP 2020/11/s.116-118 p. 6).

Prawidłowa wykładnia art. 5 ust. 1-4, art. 6 ust. 1-5, art. 8 ust. 1 urpr prowadzi do stanowiska, że wniosek złożony w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty przed 1 stycznia 2009 r., niezależnie od zakresu ujawnionych w nim nieruchomości, powoduje wszczęcie postępowania, którego przedmiotem mogą być wszystkie nieruchomości, których pozostawienie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez osobę właściciela zostanie dowiedzione przez stronę w toku sprawy. Upływ terminu z art. 5 ust. 1 urpr nie może stanowić przeszkody w zakresie modyfikacji opisu nieruchomości pozostawionych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez osobę wskazaną we wniosku jako właściciel nieruchomości. Póki sprawa nie zostanie zakończona decyzją ostateczną, strona może modyfikować swe żądania, a organ administracji publicznej ma obowiązek na nowo je ocenić w świetle przepisów prawa materialnego po wyczerpującym ustaleniu stanu faktycznego (wyrok NSA z 24.11.1983 r. I SA 1504/83, ONSA 1983/2/101). Dokładne ustalenie stanu faktycznego w rozumieniu art. 7 kpa obejmuje również ustalenie treści żądania prezentowanego w postępowaniu administracyjnym przez stronę (wyrok NSA z 7.4.1992 r. IV SA 1391/91, cbosa). Modyfikacja żądania, w tym samego wniosku, jest dopuszczalna, w szczególności gdy w wyniku przeprowadzenia postępowania dowodowego zostaną ustalone nowe okoliczności i fakty (J. Forystek, Komentarz do ustawy o mieniu zabużańskim. Studium historyczno-prawne, Wyd. JAK 2020, s. 292, uw. 38-40; tenże - Skutki jedności; PiP 2020/11/s. 119-122, p. 8). Mimo, że Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w niniejszym składzie znane są także wyroki, opowiadające się odmienną wykładnią art. 5 ust. 1 urpr, skład ten opowiada się za wykładnią wyżej przedstawioną. Za aprobowaną wykładnią przemawia w szczególności treść części zgłoszonych wniosków. We wniosku z 2 czerwca 2005 r., sporządzonym na standardowym druku [...] Urzędu Wojewódzkiego M.G. wskazała w zakresie przedmiotowym, że "zwracam się z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] powiat [...] województwo [...], obecnie jest to... [...]... którego właścicielem(ami); współwłaścicielem(ami); spadkobiercą pozostawiającym nieruchomość poza obecnymi granicami RP był(a), byli S.T. W uzasadnieniu wskazała: Jestem spadkobiercą L.T., który dziedziczy po S.T. (k. 84 akt administracyjnych). Pełniejsze w zakresie przedmiotowym złożyli dnia: 5 czerwca 1990 r. K.R.; 18 grudnia 1992 r. L.T.; 2 grudnia 2001 r. E.R., załączając odpisy konkretnych dokumentów źródłowych (k. 89, 90, 93, 87-86 akt administracyjnych).

Gdy do dnia 31 grudnia 2008 r. wystąpiła ze stosownym wnioskiem choć jedna osoba z grona uprawnionych, każda kolejna osoba spośród osób uprawnionych może wystąpić po 31 grudnia 2008 r. Zachodzi bowiem ewidentna jedność stosunku materialnoprawnego a okoliczność ta przesądza o tym, że toczy się jedno postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia określonego mienia nieruchomego poza obecnymi granicami państwa polskiego i przez określonego jego właściciela. W postępowaniu tym konieczne jest dokonanie szeregu ustaleń faktycznych, takich jak np. skład majątku pozostawionego, jego wartość, okoliczności w jakich doszło do pozostawienia mienia, miejsce zamieszkania (i to w określonym czasie) byłego właściciela majątku, ewentualna data jego zgonu i ustalenie spadkobierców. Nie sposób twierdzić, że czynienie tego rodzaju ustaleń nie dotyczy tej samej sprawy pod względem materialnoprawnym, chociaż wnioskodawcami są osoby różne (wyrok NSA z 16.7.2014 r. I OSK 2993/12, Lex 1518062).

Prawo do rekompensaty w zakresie udziału przypadającego uprawnionemu konkretyzowane jest nie w pierwszej fazie postępowania dotyczącej wspólnego prawa i zakończonej postanowieniem wydanym w trybie art. 7 ust. 1 urpr, lecz dopiero w decyzji merytorycznej, o której mowa w art. 8 urpr. Na skutek zainicjowania postępowania administracyjnego nie toczy się tyle postępowań, ile nieruchomości dana osoba fizyczna pozostawiła poza granicami kraju, lecz tylko jedno postępowanie dotyczące całego pozostawionego przez daną osobę [nieruchomego] mienia zabużańskiego. Prawo do rekompensaty jest jedno i przysługuje właścicielowi, współwłaścicielowi i ich spadkobiercom, ale nie wszystkim, a tylko spełniającym warunki określone w ustawie. Rekompensatę za pozostawione mienie przyznaje się jako całość za pozostawione mienie dla wszystkich współwłaścicieli.

Istnienie jednego kompleksowego (podmiotowo-przedmiotowego) prawa do rekompensaty nie wyklucza możliwości wydawania kilku decyzji częściowych. Decyzja częściowa może być bowiem wydana, gdy w sprawie da się wyodrębnić części nadające się do względnie samodzielnego rozstrzygnięcia, mając na względzie zasadę szybkości postępowania i słusznego interesu strony. Organ, wydając decyzję częściową, winien jednak zaznaczyć to wyraźnie w jej treści (J. Forystek, Skutki jedności stosunku materialnoprawnego (na przykładzie prawa do rekompensaty zabużańskiej), PiP 2020/11/s. 108 i nast.).

Skoro skarżący dochodzili potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu bycia spadkobiercami W.T. - współwłaścicielki w 1/4 udziału w prawie własności nieruchomości o pow. 569,76 ha, obejmującej las ochronny majątku [...], a pozostałymi współwłaścicielami tej nieruchomości byli: S.T., K.R. i W.T. - każde z nich mających udziały po 1/4 w prawie własności nieruchomości o pow. 569,76 ha (przy czym postępowania o potwierdzenie praw do rekompensaty po w ustawowym terminie złożyli inni uprawnieni - współwłaścicielka tej pozostawionej nieruchomości K.R., a następnie jej spadkobierczyni E.R. oraz spadkobierczyni S.T. - A.T.

Obowiązkiem Wojewody było ustalić, że wśród nieruchomości pozostawionych przez współwłaścicieli była nieruchomość o pow. 569,76 ha, obejmująca lasy ochronne majątku [...] (art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa) i z uwagi na współuczestnictwo materialne, obowiązany był zawiadomić o postępowaniu wszystkich uprawnionych (art. 61 § 4 kpa) tak by każdy z zawiadomionych mógł przyłączyć się do postępowania w charakterze strony (art. 28 kpa), bądź oświadczyć, że nie pragnie uzyskać poświadczenia swego prawa do rekompensaty z tytułu udziału spadkodawcy, po którym dziedziczy, w nieruchomości objętej współwłasnością.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że celem ustawy z 8 lipca 2005 r., jak wynika z uzasadnienia projektu, było m.in. zrealizowanie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 22.6.2004 r., Broniowski przeciwko Polsce i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15.12.2004 r. K 2/04, OTK-A 2004/11/117. Europejski Trybunał wskazał na konieczność odejścia od takiego trybu przyznawania rekompensaty, w którym organy władzy, nakładając ograniczenia i stosując praktyki, które sprawiły, że prawo to stało się niewykonalne i bezużyteczne w praktyce, uczyniły prawo to iluzorycznym i zniszczyły samą jego istotę. Rozumienie przepisu art. 5 ust. 1 i 2 urpr, inne, niż zaproponowane przez skład siedmiu sędziów, nie odpowiada tak deklarowanemu celowi nowej ustawy. Wykładnia organów obu instancji, aprobowana wyrokiem I SA/Wa 1839/19, także nie służy prawidłowej realizacji prawa do rekompensaty.

Naczelny Sąd Administracyjny, uznając że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, uchylił zaskarżony wyrok w całości i rozpoznał skargę (art. 188 ppsa).

Skoro zaskarżona decyzja narusza art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097) oraz art. art. 7, art. 61 § 4, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, przeto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, czego Sąd I instancji nie dostrzegł, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 193 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję w całości i poprzedzającą ją decyzję w całości (art. 135 ppsa).

Rozpoznając sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w niniejszym wyroku (art. 153 ppsa). W szczególności Wojewoda [...] zawiadomi o wszczęciu postępowania na żądanie skarżących wszystkie osoby będące stronami w sprawie (art. 61 § 4 kpa). Wojewoda w sposób staranny przeprowadzi dowody z uwierzytelnionych odpisów dokumentów, znajdujących się w aktach załączonych do sprawy I SA/Wa 779/20 i zobowiąże pełnomocnika skarżących do przedłożenia nadesłanych przez Dyrektora Archiwum Państwowego Obwodu [...] Republiki Białoruś pierwszych odpisów dokumentów. W szczególności może to doprowadzić do odczytania napisów w poszczególnych rubrykach tabel, które w kolejnych kserokopiach okazały się trudno czytelne. Wynik oględzin tych pierwszych odpisów dokumentów z użyciem szkła powiększającego winien być utrwalony na piśmie. Wojewoda dokona starannej oceny dowodów (art. 80 kpa) i wynik tej oceny, wraz z aktem subsumcji, przedstawi w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 1 i 3 kpa.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, 203 pkt 1 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), uwzględniając wpisy od skargi (200 zł) i skargi kasacyjnej (100 zł), opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem (100 zł), wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem za obie instancje (480+240 zł).