Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 63/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2019-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 77, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 41a ust 1 pkt 1, art. 41b
journal: Dz.U. 2017 poz 2336
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 2 października 2018 r. nr [...], [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 22 kwietnia 2018 r. R. G. (dalej wskazywana również jako wnioskodawczyni, strona, skarżąca) wystąpiła do Prezesa KRUS o umorzenie odsetek oraz rozłożenie należności głównej na raty. Uzasadniając złożone wnioski wskazała na trudną sytuacją finansową i życiową spowodowaną m.in. długotrwałą choroba męża, który zmarł w dniu [...] 2017 r., brak zatrudnienia, utrzymywanie się z renty rodzinnej po mężu i renty wdowiej z [...].

Decyzją z dnia 13 lipca 2018 r. Prezes KRUS odmówił wnioskodawczyni umorzenia odsetek w kwocie 4205 zł od należności z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie za okres od 1 lipca 2001 r. do 30 czerwca 2016 r. oraz umorzenia odsetek w kwocie 20277 zł od należności z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe za okres od 1 lipca 2001 r. do 30 czerwca 2017 r. Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że R. G. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników, jednak nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie, co spowodowało powstanie zadłużenia oraz odsetek w łącznej kwocie 24482 zł za okres od 1 lipca 2001 r. do 30 czerwca 2017 r.

Organ przytoczył podstawę materialno prawną tj. art.41a ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz odwołał się do przepisów prawa wspólnotowego dotyczących pomocy, której zasady regulują m.in. postanowienia Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 w sprawie stosowania art.107 i art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym. Dokonał analizy dokumentów zgromadzonych w sprawie na postawie, których ustalił, że wnioskodawczyni jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow.9,0058 ha fizycznego położonego na terenie trzech gmin ([...], [...] i [...]). Grunty w gminie [...] zostały wystawione na sprzedaż, w gospodarstwie uprawiane są sady i łąki, brak jest inwentarza żywego, nie ma maszyn rolniczych, budynek gospodarczy wymaga remontu. Wnioskodawczyni zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem I. i córką S. Syn utrzymuje się z pracy zarobkowej, a córka S. prowadzi działalność gospodarczą. Miesięczne wydatki wnioskodawczyni na koszty utrzymania wynoszą ok. 450-500 zł. Wnioskodawczyni spłaca raty kredytów w łącznej kwocie ok.450 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy socjalnej, pobiera rentę w wysokości 1158,49 zł. oraz świadczenie wdowie w kwocie 28,40 €. Kasa kilkukrotnie udzielała wnioskodawczyni wcześniej ulg w spłacie zadłużenia, w tym: umorzyła odsetki w 2011 r. w kwocie 4232 zł i czterokrotnie rozkładała należności na raty – przy czym żaden z układów ratalnych nie został zrealizowany z uwagi na brak wpłat. Zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym. Ustanowiono także hipoteki na poczet zaległości.

Organ stwierdził, że zadłużenie postało w efekcie wieloletniego zaniedbania obowiązku terminowego opłacania składek, co jest równoznaczne z nieprzestrzeganiem praw i norm określonych ustawami i sprzeczne z interesem społecznym rolników terminowo opłacających składki. Zaakcentował również, że przesłanką do udzielenia pomocy de minimis nie może być świadome zaniedbanie terminowego opłacania składek. W konsekwencji, zdaniem organu, sytuacja materialno- bytowa wnioskodawczyni nie daje podstaw do umorzenia odsetek od zaległych składek.

Wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2018 r. R. G. zwróciła się do Prezesa KRUS o ponowne rozpatrzenie sprawy i rozłożenie na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zaskarżonej decyzji zarzuciła, że nie dokonano szczegółowej oceny jej sytuacji majątkowej, nie ustalono przyczyn powstania zaległości oraz wpływu na zaistniałą sytuację choroby męża.

Po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania Prezes KRUS decyzją z dnia 2 października 2018 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 13 lipca 2018 r. o odmowie umorzenia odsetek w kwocie 24482 zł.

Organ ponownie dokonał szczegółowych ustaleń dotyczących sytuacji majątkowej i życiowej wnioskodawczyni. Ustalił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem I. i córką S. Syn uzyskuje przychód miesięczny od lipca 2018 r. w wysokości 1200 zł, córka S. uzyskuje przychód miesięczny w wysokości 520 zł; miesięczne koszty utrzymania wynoszą: prąd 200 zł, ogrzewanie 200 zł, wywóz śmieci 40 zł, wyżywienie 500 zł; wnioskodawczyni ponosi miesięczne koszty utrzymania domu w wysokości ok. 1000 zł; syn I. ponosi koszty utrzymania w wysokości 500 zł, a córka S. w wysokości 200 zł; wnioskodawczyni spłaca raty kredytów w łącznej kwocie 450 zł miesięcznie, syn i córka nie partycypują w spłacie zaciągniętych kredytów; na przełomie lat 2015 - 2016 wnioskodawczyni poniosła koszt wymiany dachu budynku mieszkalnego, który zamieszkuje wspólnie z dziećmi - koszt inwestycji wyniósł 13000 zł, środki na remont pochodziły z kredytu 5000 zł, 3000 zł sfinansował syn, reszta pochodziła z wyrównania emerytury męża; wnioskodawczyni nie pobiera środków z MOPS na remont i wydzielenie łazienki; z gospodarstwa nie osiąga dochodów ani pożytków.

Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia przedłożonego organowi ustalono, że spadek po R. G. na podstawie ustawy nabyła wnioskodawczyni w 4/16 częściach oraz dzieci syn I. G. w 3/16 częściach, syn B. G. w 3/16 częściach, córka A. J. w 3/16 częściach, córka S. G. w 3/16 częściach.

W toku postępowania dokonano wizytacji gospodarstwa, na podstawie której stwierdzono, że w skład gospodarstwa rolnego wchodzą grunty położone w gminie [...] o powierzchni 6,74 ha fizycznych oraz las 1,51 ha, grunty położone w gminie [...] o powierzchni 2,02 ha fizycznych i grunty położone w mieście [...] o powierzchni 0,2458 ha fizycznych.

Łączna powierzchnia gospodarstwa rolnego wynosi 9,0058 ha fizycznych, co stanowi 1,7323 ha przeliczeniowych oraz las o powierzchni 1,51 ha. Wnioskodawczyni nie pobiera dopłat bezpośrednich z ARiMR do w/w gruntów, nie posiada maszyn rolniczych i nie chowa inwentarza żywego. Wspólnie z synem I. i córką S. zamieszkuje w budynku mieszkalnym z lat 50- tych o powierzchni 144 m2 . Budynek od wielu lat jest w trakcie remontu, obecnie po wymianie dachu, elewacji ścian, podłóg i sufitów, do remontu pozostała łazienka i ganek wejściowy. W budynku znajdują się kuchnia z jadalnią oraz 4 pokoje i łazienka. W miejscu zamieszkania znajduje się jeszcze budynek gospodarczy o powierzchni 36 m2, w którym dach nadaje się do remontu. Źródłem utrzymania strony jest renta rodzinna z ZUS w wysokości 1158,49 zł. netto oraz renta wdowia wypłacana z [...] w wysokości 29 €. Syn I. G. od lipca 2018 r. jest zatrudniony na 1/2 etatu i uzyskuje przychody w wysokości 940 zł netto, a córka S. G. uczy się w szkole policealnej i prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, z której uzyskuje przychody w wysokości 518 zł netto. Miesięczne wydatki na potrzeby bytowe jak : energia elektryczna, ogrzewanie, wynoszą 450- 500 zł, spłata kredytu 450 zł. Na podstawie decyzji - nakazów płatniczych na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2018 wystawionych przez Wójta Gminy [...] i Burmistrza Miasta [...] ustalono, że wnioskodawczyni opłaca podatek odpowiednio 96,00 zł i 108,00 zł. Z kolei na podstawie terminarzy spłat pożyczek zaciągniętych w A ustalono wysokość spłacanych rat z tytułu zaciągniętych pożyczek - 330,00 zł z końcowym terminem spłaty na dzień 20.10.2021 r. i 120,83 zł z końcowym terminem spłaty 20.02.2020 r. Do akt włączono również decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 2018 r. o waloryzacji renty rodzinnej, która od marca 2018 r. wynosi 1377,46 zł, do wypłaty 1158,49 zł; dokumenty z [...] instytucji potwierdzające przyznanie i wypłatę świadczenia w kwocie 28,40 € oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zmarłego małżonka z dnia 26 lutego 2016 r. i z dnia 7 lipca 2017 r., z którego wynika znaczny stopień niepełnosprawności od dnia 1 lutego 2016 r.

Ponownie rozpatrując wniosek o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, organ wziął pod uwagę, stosownie do art. 41 a ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ważny interes zainteresowanego, uwzględniając przy tym możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Podkreślił przy tym, że ważny interes zainteresowanego to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków płatnik nie jest w stanie uregulować należności. Będzie to utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku. Ważny interes zainteresowanego istnieje również wtedy, gdy spłata należności z tytułu składek mogłaby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Ważnego interesu zainteresowanego nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem zainteresowanego o potrzebie rozłożenia należności na raty. Oznacza to, że nie każdy wniosek zobowiązanego musi być rozpatrzony pozytywnie.

Podkreślił także, że przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie ma również na uwadze stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, z których wypłacane są świadczenia wszystkim uprawnionym ubezpieczonym. Środki na funduszu emerytalno-rentowym przeznaczone są na wypłatę emerytur i rent rolniczych, natomiast fundusz składkowy jest funduszem samofinansującym i środki w nim gromadzone przeznaczone są do wypłacania świadczeń krótkoterminowych uprawnionym do nich ubezpieczonym. Umorzenie należności na raty skutkuje natomiast obniżeniem środków finansowych tych funduszów.

Organ po przeprowadzeniu postępowania i dokonanych ustaleniach nie stwierdził okoliczności uzasadniających udzielenie wnioskodawczyni ulgi w postaci umorzenia należności. Wskazując na odziedziczony wspólnie z dziećmi spadek po R. G., organ stwierdził, że w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne o powierzchni 9,0058 ha fizycznych, las o powierzchni 1,51 ha, budynek mieszkalny o powierzchni 144 m2 i budynek gospodarczy o powierzchni 36 m2. Według operatu szacunkowego wartość odziedziczonych użytków rolnych, wyliczona na podstawie ceny zakupu/sprzedaży użytków rolnych w IV kwartale 2017 r. i w oparciu o dane dla gruntów średnich w województwie małopolskim i opolskim zaczerpnięte ze strony Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wynosi 293287,53 zł (małopolskie: 6,74 ha fizyczne x 28577,00 zł; opolskie: 2,2658 ha fizyczne x 44434,00 zł) i wskazuje, że stan czynny spadku jest kilkakrotnie wyższy od biernego do dyspozycji spadkobierców. Oznacza to, że z majątku tego można dochodzić zaległych należności Kasy. Po przeanalizowaniu przychodów wnioskodawczyni i członków jej rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo oraz ponoszonych wydatków rodziny, przy przyjęciu, że wydatki wynoszą około 1390 zł miesięcznie (w tym: 500 zł na żywność, 200 zł energia, 200 zł ogrzewanie, 40 zł ścieki, 450 zł raty kredytów), a dzieci partycypują w wydatkach na utrzymanie domu w łącznej kwocie 700 zł – organ przyjął, że na całe gospodarstwo domowe pozostaje kwota 1226,49 zł (2616,49 zł /wspólne przychody/ - 1390 zł /oszacowane wydatki/). Kwota wolna pozostająca wnioskodawczyni wynosi 468,49 zł + 28 €, co łącznie stanowi równowartość 588,76 zł. Przeciętny dochód z pracy na gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego w 2016 r. wynosił 2577,00 zł. (Obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 22 września 2017 r. M.P. z 2017 r. poz. 884). Wnioskodawczyni jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,7323 ha przeliczeniowego, co oznacza, że gospodarstwo rolne może przynosić dochody w wysokości 4464,14 zł rocznie i daje dodatkowy dochód 372,00 zł miesięcznie. Wprawdzie wnioskodawczyni nie prowadzi działalności rolniczej, ale posiadane gospodarstwo rolne daje możliwość osiągnięcia dodatkowych dochodów.

Nadto organ stwierdził, że należności Kasy figurujące na koncie zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej, co nie pogarsza sytuacji materialnej wnioskodawczyni, a dla KRUS stanowi zabezpieczenie, które w przyszłości umożliwi odzyskanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Jednocześnie organ wskazał, że odmowa umorzenia odsetek nie wpłynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawczyni, która posiada stałe źródło dochodu, a kosztami utrzymania dzieli się z dziećmi. Ponadto posiadane gospodarstwo rolne stanowi ewentualne źródło dochodu dla wnioskodawczyni i pozostałych spadkobierców w przypadku podjęcia działalności rolniczej lub sprzedaży części gospodarstwa, a podejmując pracę na gospodarstwie rolnym wnioskodawczyni może zwiększyć swój dochód.

Organ rozpatrując wniosek o umorzenie odsetek od należności wziął również pod uwagę interes społeczny, którym w tym przypadku jest stan finansów funduszy Kasy. Analiza stanu funduszu emerytalno-rentowego (dane opublikowane na stronie internetowej KRUS) wskazuje, że wydatki tego funduszu wielokrotnie przekraczają wpływy z tytułu składek opłacanych przez ubezpieczonych rolników, zaś brakująca kwota wydatków na realizacje świadczeń gwarantowanych pokrywana jest z budżetu państwa. Natomiast stan funduszu składkowego uzależniony jest jedynie od wpływów ze składek zapewniając finansowanie świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego. Dlatego umorzenie odsetek od należności spowoduje pogorszenie stanu finansów obu funduszy ograniczając przewidywane wpływy, co jest sprzeczne z interesem ogółu ubezpieczonych.

W konsekwencji organ uznał, że wnioskodawczyni dysponuje majątkiem umożliwiającym spłatę zadłużenia. Stałe źródła dochodu wskazują że ma stabilną sytuację finansową, która nie zmieniła się w znacznym stopniu od czasu wydania pierwszej decyzji. Ponadto posiada możliwość polepszenia swojej sytuacji finansowej poprzez prowadzenie posiadanego gospodarstwa rolnego. W opisanym stanie faktycznym, nie wykazano ważnego interesu, który uzasadniałby rozłożenie należności na raty.

Skarżąca nie godząc się z wydaną decyzją wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, która została przekazana do rozpoznania zgodnie z właściwością Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu.

W skardze podniesiono zarzut wydania decyzji przez Prezesa KRUS z naruszeniem prawa, w szczególności art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zarzucono również naruszenie art. 15 kpa oraz art. 107 § 3 kpa poprzez niedokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie oraz nieprzedstawienie w uzasadnieniu decyzji szczegółowych przyczyn odmowy udzielenia ulgi.

Wskazano również na konieczność badania przez organ rentowy, czy nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek i w konsekwencji także odsetek, a w uzasadnieniu skarżonych decyzji zabrakło ustaleń w tym zakresie, co oznacza, że organ nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U.2018.2107 j.t.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 j.t. - zwanej dalej ppsa), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

Zauważyć przy tym należy, że stosownie do art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W ocenie Sądu, organ w niniejszej sprawie nie ustalił w sposób prawidłowy i wyczerpujący okoliczności faktycznych sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia i nie rozpoznał sprawy w jej całokształcie, przez co naruszył art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., zwanej dalej kpa) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie podjęte na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U. 2017.2336 j.t. – dalej zwanej uusr). Zgodnie z powołaną regulacją, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

Użyty w art. 41a ust. 1 pkt 1 uusr zwrot "może" oznacza, że organ działa w ramach uznania administracyjnego i w przypadku stwierdzenia ważnego interesu strony, może przyznać/bądź nie wnioskowaną ulgę. Organowi służy w tym przypadku prawo wyboru rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (art. 7 kpa), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 kpa), a uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 kpa.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku norm uznaniowych kształtujących podstawę prawną decyzji, rolą sądu administracyjnego jest w pierwszej kolejności skontrolowanie podstaw prawnych i faktycznych takiej decyzji, a w szczególności ocena, czy organ administracji uwzględnił przy jej podjęciu przesłanki prawne i faktyczne sprawy podlegającej rozpatrzeniu. Decyzje takie podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie, albowiem Sąd nie może oceniać, czy wybór organu jest słuszny, gdyż nie może badać w sposób merytoryczny zasadności przyznania bądź nie stosownej ulgi, to należy bowiem do wyłącznej kompetencji organów administracyjnych (por. wyrok NSA z 13 października 2017 r., sygn. akt II GSK 179/16 – dostępny podobnie jak pozostałe wyroki przywołane w uzasadnieniu w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej NSA).

W konsekwencji decyzja taka podlega kontroli sądu w zakresie jej zgodności z przepisami proceduralnymi tzn. czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnął właściwe wnioski w zakresie merytorycznej decyzji o odmowie zastosowania danej ulgi, czy dokonana ocenia mieści się w ustawowych granicach, a wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.

Niewątpliwie istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie istnienia i wysokości zaległości, w tym odsetek od tych zaległości, o których umorzenie wnioskuje strona. Ustalenia takie powinny być poprzedzać analizę wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność zastosowania ulgi w postaci rozłożenia spłaty na raty czy umorzenia należności, gdyż wskazane instytucje można zastosować jedynie wtedy, gdy istnieje należność, znana jest jej wysokość i ta wysokość nie jest sporna.

Co również istotne, z perspektywy ewentualnego spełnienia przesłanki warunkującej zastosowanie ulgi, wysokość należności z tytułu składek ma znaczenie dla oceny przesłanek rozłożenia na raty, czy umorzenia, w tym odsetek i w konsekwencji może rzutować na ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zastosowania ulgi. Ocena okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w aspekcie przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego powinna uwzględniać wysokość ustalonych i dochodzonych od strony należności, co w konsekwencji oznacza, że organ w takich spawach zobligowany jest z urzędu prawidłowo wykazać kwotę należności z tytułu składek i kwotę odsetek, gdyż nie jest możliwe zastosowanie ulgi do należności, które nie istnieją.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem postępowania są zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 lipca 2001 r. do 30 listopada 2017 r. w łącznej kwocie 54634,19 zł, w odniesieniu do których organ podejmował działania skutkujące m.in. zawieszeniem biegu przedawnienia, jednak poza stwierdzeniem w pierwszej decyzji o skierowaniu dochodzenia należności na drogę postępowania egzekucyjnego (bez podania szczegółów) oraz wskazaniem ustanowienia hipoteki i wskazaniem w drugiej decyzji, że należności Kasy figurujące na koncie zostały zabezpieczone poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej (również bez podania szczegółów), nie dokonał analizy podejmowanych działań w kontekście przedawnienia oraz zdarzeń skutkujących zwieszeniem czy przerwą biegu przedawnienia dochodzonych należności.

Stosownie do art. 41b ust. 1 w brzmieniu aktualnie obowiązującym, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7. Zgodnie z ust. 2, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia, przy czym w myśl ust. 3 bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia podjęcia decyzji o rozłożeniu należności na raty lub odroczeniu terminu płatności, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty, z zastrzeżeniem ust. 4, z którego wynika, że jeżeli w ustalonym terminie dłużnik nie zapłacił którejkolwiek z rat, na jakie została rozłożona należność, bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia podjęcia decyzji o rozłożeniu należności na raty, do dnia podjęcia decyzji o wygaśnięciu decyzji o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Nadto w myśl ust. 5, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Zauważyć przy tym należy, przepisy dotyczące przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników zmieniały się na przestrzeni lat, a ponieważ zaskarżona decyzja obejmuje składki od 1 lipca 2001 r., organ dokonując ustaleń dotyczących przedawnienia powinien sięgnąć do przepisów obowiązujących wówczas i przeanalizować je pod kątem przedawnienia składek i odsetek od nieuregulowanych składek z uwzględnieniem zdarzeń, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia. Takich ustaleń i rozważań w tym zakresie nie poczyniono w żadnej z decyzji wydanych w tej sprawie.

Przypomnieć należy, że do dnia 2 maja 2004 r. kwestia przedawnienia należności wobec KRUS winna być przedmiotem rozważań z uwzględnieniem uregulowań odrębnych, gdyż zgodnie z art. 52 ust. 1 pkt 1 usr, w sprawach nie uregulowanych w ustawie zastosowanie znajdowały przepisy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a ponadto do składek na ubezpieczenie stosowało się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Po wejściu w życie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 ze zm.), bieg terminu przedawnienia, w tym kwestia jego zawieszenia bądź przerwania, musiał być z kolei oceniany na gruncie art. 70 § 2-7 Ordynacji podatkowej. Zgodnie natomiast z art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie ulegały przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Z dniem 2 maja 2004 r., na mocy art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 9, poz. 873 ze zm.), do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wprowadzony został art. 41b. Zgodnie z ust. 1 tej jednostki redakcyjnej, w jej ówczesnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7.

W świetle art. 41b ust. 2 usr, nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Natomiast w art. 41b ust. 3-6 oraz ust. 8-9 usr uregulowano kwestie związane z biegiem terminu przedawnienia, w tym jego zawieszeniem bądź przerwaniem. Art. 41b ust. 1 usr został znowelizowany dnia 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, zgodnie z którym zyskał on następujące brzmienie – "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7". Jednocześnie w art. 27 ust. 1 ustawy nowelizującej postanowiono, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, o czym mowa już w art. 27 ust. 2, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

W aktach sprawy znajduje się szereg dokumentów związanych z prowadzoną egzekucją, w tym wystawione tytuły wykonawcze, upomnienia, informacje organów egzekucyjnych z przebiegu egzekucji, zawarte układy ratalne, wnioski o ustanowienie hipoteki wraz z wpisami hipotecznymi itp. Wymagają one szczegółowego przeanalizowania w kontekście biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych dochodzonych należności, w tym odsetek od tych należności.

Nadto, zdaniem Sądu, wykładnia art. 41b ust. 2 usr powinna zostać dokonana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 (Dz.U.2013.1313) zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., stanowił: "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki". Obecnie (tj. po zmianach dokonanych przez art. 1 pkt 58 ustawy z 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie innych ustaw, (Dz.U. nr 169, poz. 1387, ze zm.), odpowiednikiem tego przepisu jest art. 70 § 8 wskazanej ustawy: "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu". W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny cecha niekonstytucyjności odnosi się także do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym na dzień ustanowienia hipoteki. Można więc w tej sytuacji mówić o oczywistej niezgodności z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP także art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w zakresie, o którym mowa w omawianym orzeczeniu Trybunału.

Oczywistość niezgodności ww. przepisu z Konstytucją RP oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy zastosowania przez Sąd także przepisu art. 41b ust. 2 usr. Przepis ten objęty jest bowiem takimi samymi zastrzeżeniami, co do jego konstytucyjności, jak uregulowanie zawarte w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, czy obowiązujący do dnia 31 grudnia 2002 r. art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej.

Uwzględniając zatem stanowisko przedstawione w przywołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy stwierdzić, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności biegnie na zasadach ogólnych. Zatem przepis art. 41b ust. 2 usr w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie może stanowić podstawy prawnej do ustalenia, że należności zabezpieczone hipoteką nie uległy przedawnieniu, a w konsekwencji także odsetki od tych należności.

Skoro w zaskarżonej decyzji nie przestawiono w ogóle jakichkolwiek ustaleń dających podstawę do stwierdzenia, że należności składkowe wobec KRUS począwszy od 1 lipca 2001 r. i w latach następnych nie uległy przedawnieniu, to uniemożliwia to Sądowi dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie Sąd zauważa, że w aktach znajdują się informacje organów egzekucyjnych dotyczące przebiegu egzekucji, jej bezskuteczności (k.463), oraz zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego (k.476). Wynikające z tych informacji okoliczności mają niewątpliwie również wpływ na ocenę sytuacji materialnej strony i jej możliwości płatniczych, a zatem powinny być także uwzględnione przez organ.

W konsekwencji uznać należy, że organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nie poczynił ustaleń, czy w dacie wydania zaskarżonej decyzji sporne zaległości zabezpieczone hipoteką nie uległy przedawnieniu, a tym samym czy istniał przedmiot sprawy administracyjnej. Okoliczności te wymagają wyjaśnienia w ponownym postępowaniu, w którym organ uwzględni wskazania płynące z uzasadnienia niniejszego wyroku i uwzględnieni przedstawioną ocenę prawną, zgodnie z dyspozycją art. 153 ppsa.

Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach nie orzekano, albowiem strona na postawie art. 239 § 1 pkt 1e ppsa, nie uiszczała kosztów sądowych.