Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 164/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2007-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 20 czerwca 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Arkadiusz Blewązka, Sędziowie Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska, Sędzia WSA: Joanna Sekunda - Lenczewska (spr.), Protokolant asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2007 roku przy udziale - sprawy ze skargi C. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji - oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 164/07

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał C. P. uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych, o którym mowa w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U.Nr 87, poz., 395 z późn. zm.) za okres 17 miesięcy, tj. od kwietnia 1943 roku do sierpnia 1944 roku, czyli do wyzwolenia spod okupacji miejsca represji. Organ odmówił natomiast przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego za miesiąc marzec 1943 roku i za okres od września 1944 roku do maja 1945 roku.

C. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, iż w nadesłanej przez niego opinii uzyskanej w Stowarzyszeniu Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę, Oddział Wojewódzki w Ł. określono, iż doznał on represji w okresie od marca 1943 roku do maja 1945 roku, czyli przez okres 26 miesięcy.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], wskazując w uzasadnieniu, iż zajęcie przez aliantów okolic miejscowości do której deportowano skarżącego nastąpiło w połowie września 1944 roku, natomiast praca świadczona po wyzwoleniu danego terenu spod okupacji, choćby nadal była wykonywana jako konieczna dla zachowania egzystencji, utraciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, C. P. wskazał, że przepis art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, zawierający definicję represji w rozumieniu ustawy, dotyczy całego okresu wojny w latach 1939 – 1945, a nie tylko okresu do wyzwolenia danego terytorium. Skarżący zwrócił szczególną uwagę na okoliczność, iż powrót do Polski był niemożliwy ze względu na jej dalszą okupację. Strona skarżąca zaznaczyła ponadto, że decyzje o deportacji wydawane były przez niemieckie władze okupacyjne i obowiązywały do zakończenia okupacji na ziemiach polskich.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2005 roku o sygn. akt II SA/Łd 266/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, stwierdzając, że określenie "zakończenie wojny" zawarte w art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich należy odnieść do daty zakończenia II wojny światowej, tj. dnia 8 maja 1945 roku, nie zaś do daty wyzwolenia danej miejscowości, względnie jej zajęcia przez armie sojusznicze. Sąd uznał, iż z treści art. 2 pkt 2 ustawy wynika, że ustawodawca położył akcent na sam fakt wywiezienia do pracy przymusowej, a więc okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Sąd podzielił pogląd skarżącego, iż przed zakończeniem działań wojennych nie było najmniejszych szans na powrót z deportacji do Polski, gdyż nadal trwały działania wojenne i przebiegały linie frontów. Ponadto Sąd uznał, iż działania wojenne na terenie Europy okupowanej przez III Rzeszę kończyły się w różnym okresie i nie sposób mieć pełne rozeznanie co do konkretnego dnia zajęcia określonej miejscowości przez siły aliantów tym bardziej, że znane są również przypadki kontrofensyw III Rzeszy na określonych terenach i w związku z tym przechodzenia konkretnych terenów z rąk do rąk. W tej sytuacji tylko data 8 maja 1945 roku może być datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, polegającą na uznaniu, że wykonywanie pracy na terytorium wyzwolonym danego terenu spod okupacji niemieckiej nie utraciło przymiotu przymusowości.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną C. P. podniósł, iż przepis art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich odnosi się do całego okresu wojny w latach 1939 - 1945, a nie tylko do momentu wyzwolenia danego terytorium, zwłaszcza że powrót do Polski był niemożliwy z uwagi na dalszą okupację na jej terytorium.

Wyrokiem z dnia 10 listopada 2006 roku o sygn. akt II OSK 1326/05, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż niesporne jest, że rodzice skarżącego wraz z 3-letnim wówczas skarżącym byli deportowani na okupowane przez III Rzeszę terytorium Francji do pracy przymusowej w miejscowości Villers-devant-Le-Thour, która to miejscowość została wyzwolona spod okupacji niemieckiej w dniu 17 września 1944 roku. Sąd wskazał, iż w uchylonych decyzjach prawidłowo przyjęto, że momentem zakończenia wykonywania pracy przymusowej jest data wyzwolenia spod okupacji niemieckiej miejscowości, w której wykonywana była praca przymusowa. Dalsze wykonywanie pracy, choćby wymuszone trudnościami z powrotem do kraju i koniecznością zapewnienia utrzymania traciło przymiot przymusowości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zważył, co następuje:

Stosownie do przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Powyższe oznacza to, iż sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż sprawa ze skargi C. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy była już przedmiotem rozpoznania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi. Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2005 roku o sygn. akt II SA/Łd 266/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 listopada 2006 roku o sygn. akt II OSK 1326/05 uchylił jednak zaskarżone skargą kasacyjną orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

W tym miejscu wypada wskazać na treść art. 190 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Stosownie do przepisu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U.Nr 87, poz., 395 z późn. zm.) świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Represją w rozumieniu ustawy, zgodnie z jej art. 2 pkt 2 lit. a), jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 roku na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945. Godzi się zauważyć, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym poglądy co do wykładni wskazanego przepisu nie były jednolite. Część składów orzekających stała na stanowisku, iż za moment zakończenia wykonywania pracy przymusowej należy uznać wyzwolenie miejsca pracy od okupacji niemieckiej bądź zajęcie tegoż miejsca przez aliantów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 sierpnia 2001 roku o sygn. akt V SA 3877/00 czy z dnia 5 lutego 2003 roku o sygn. akt SA/Sz 1052/01), część prezentowała pogląd, że za datę zakończenia wykonywania pracy przymusowej uznać należy dzień zakończenia wojny w Europie (por. WSA w Łodzi z dnia 21 kwietnia 2004 r. o sygn. akt II SA/Łd 933/04).

Naczelny Sąd Administracyjnym w wiążącym w rozpoznawanej sprawie wyroku z dnia 10 listopada 2006 roku o sygn. akt II OSK 1326/05 stwierdził, iż w zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prawidłowo przyjął, że momentem zakończenia wykonywania pracy przymusowej było wyzwolenie spod okupacji niemieckiej terenu, gdzie wykonywana była praca przymusowa. Wykonywanie pracy nadal w tym samym miejscu po wyzwoleniu tego terenu, chociażby wymuszone trudnościami z powrotem do kraju i koniecznością zapewnienia utrzymania traciło zarówno przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania pracy na terenach okupowanych przez III Rzeszę.

Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zobligowany jest przyjąć, iż skoro zgodnie z dostępną literaturą (wyd. " Atlas II Wojny Światowej" pod redakcją Johna Keegana, Letter Perfekt International, Warszawa 1995), co wskazano w odpowiedzi na skargę, miejscowość Villers-devant-Le-Thour, w której przebywał wraz z rodzicami skarżący, została wyzwolona spod okupacji niemieckiej przed dniem 3 września 1944 roku, to tym samym fakt wykonywania pracy po okresie wyzwolenia przez aliantów tj. po dniu 3 września 1944 roku, nie może być uznany za represję w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Warto również zauważyć, iż stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich świadczenie pieniężne przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych. Przyjęcie takiego rozwiązania powoduje, iż przy ustalaniu wysokości świadczenia pieniężnego nie uwzględnia się miesięcy, w których pobyt na terytorium III Rzeszy bądź terytorium przez nią okupowanym, który nastąpił na skutek deportacji z państwa polskiego, nie obejmuje całego, pełnego miesiąca. Prawidłowo zatem Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił w zaskarżonej decyzji uprawnienia do świadczenia pieniężnego za miesiące marzec 1943 roku oraz wrzesień 1944 roku a także, co wynika z wyżej zaprezentowanych wywodów, za okres po wrześniu 1944 roku.

Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 190 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.