Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 890/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust 2 i 3, art 23 a ust 2,5 i 6, art 2 ust. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Anna Fyda-Kawula, sędzia WSA Joalnta Dargas, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2021 r. sprawy ze skargi T. F. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do tut. Sądu decyzją [...] z [...] lutego 2021 r. Minister Rodziny i Polityki (dalej jako minister/organ) uchylił w części decyzję Wojewody [...] nr [...] , znak: [...] w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (tj. w części dot. okresu od 1 listopada 2010 r. do 31 stycznia 2011 r.) a w pozostałym zakresie utrzymał ją w mocy.

W podstawie prawnej minister wskazał na art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej jako kpa) w związku z art. 1 ust. 2 i 3, art. 23a i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 8 i ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej jako ustawa).

Z akt wynika, że decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. (utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2020 r., dalej jako decyzja SKO) Wojewoda [...] odmówił skarżącemu T. F. prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci P. F. i M. F. za okres od 1 listopada 2010 r. do 30 września 2011 r. Odmowę uzasadniono wiążącymi przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z uwagi na prowadzenie w ww. okresie przez ojca dzieci działalności gospodarczej na terytorium Republiki Federalnej Niemiec (dalej: Niemcy). Uprzednio, osobną decyzją opisane wyżej świadczenia rodzinne zostały wypłacone stronie skarżącej na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2010 r., uchylonej następnie decyzją Wójta Gminy [...] nr [...] z [...] września 2015 r. w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie decyzją nr [...] r. orzeczono o odmowie przyznania prawa do świadczeń rodzinnych w Polsce za okres od 1 listopada 2010 r. do 30 września 2011 r. W konsekwencji, minister za Wojewodą [...] uznał, że świadczenia rodzinne w kwocie 1519 zł, wypłacone za okres od 1 listopada 2010 r. do 31 września 2011 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i zobowiązał stronę skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty.

W skardze na decyzję ministra T. F. (dalej jako skarżący) zarzucił mu naruszenie:

1) art. 104 kpa, art. 1, art. 2 ust 1, art. 3 ust 1 lit. j, art. 11 ust. 3 lit. a, art. 67, art. 68 ust. 1 lit. b (i) i ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ( Dz. U. UE L 04.166.1 późn. zm.), art. 60 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L 09.284.1) i Decyzji Nr FI z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej wykładni art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 odnoszącego się do zasad pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń rodzinnych ( 2010/C 106/04), art. 1 ust. 2, art. 2 pkt 1, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 8-15 oraz art. 21, art. 23, art. 23a ust. 4, art. 24 ust. 1 i 2, art. 25, art. 27, art. 30, art. 32 ust.1d ustawy z dnia 06 listopada 2018 r. o świadczeniach rodzinnych, rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne ( Dz. U z 2013 r. poz. 3) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących postawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2009 r. nr 129poz. 1058),

2) art. 7, art. 77 oraz art. 80 kpa;

3) art. 30 ustawy poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że pobranie przez

skarżącą świadczenia nastąpiło w złej wierze.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości podnosząc, że składając wniosek o świadczenia rodzinne był w dobrej wierze, gdyż nie był świadomy, że konieczne jest wyrejestrowanie działalności gospodarczej na terenie Niemiec. Podkreślił, że mieszka i pracuje w Polsce oraz że w 2011 r. również przebywał w Polsce a działalność w Niemczech prowadził nie znając przepisów i bazując na znajomym Polaku, który w urzędzie dał mu do podpisania dokument.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych Sąd orzekał w kilku sprawach rodziny F. za kolejno następujące po sobie okresy przez 5 lat w okresie ponad dziesięcioletniego prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego. W pozostałych sprawach żona skarżącego podnosiła m.in., że nie zgłosiła faktu wyjazdu męża i jego uzyskiwanych w Niemczech dochodów gdyż nie posiadała w tym zakresie oficjalnych dokumentów, a ponadto, że w kolejnych latach dochody z działalności męża prowadzonej na terenie Niemiec "pozwalały jedynie przeżyć". Argumentacja skarżących małżonków z poszczególnych sprawach pozostaje zatem rozbieżna.

W tej sprawie, jak i w pozostałych, podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis zawarty w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy. Stosownie do przepisów art. 1 ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W myśl art. 23a ust. 2, 5 i 6 ustawy, przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Polski w innym państwie, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W kontrolowanej sprawie wiążącą ostateczną decyzją administracyjną zostało ustalone, że w przypadku rodziny strony skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ostateczną decyzją doszło do uchylenia decyzji Wójta Gminy [...] z 2010 r. przyznającej świadczenia rodzinne za ww. okres, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Na etapie orzekania o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia organ orzekający w tym zakresie nie bada czy strona skarżąca faktycznie korzystała ze świadczeń, jakie przysługiwały jej w innym państwie i czy one jej przysługiwały (w tym zakresie wiążąca pozostaje decyzja Wojewody nr [...] z [...] czerwca 2019 r. utrzymana w mocy przez SKO decyzją z 2020 r.), lecz kieruje się jednoznaczną treścią art. 23a ust. 9 ustawy i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2b i ust. 8 ustawy. Przepisy te stanowią, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in.: świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5 ww. ustawy za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Przywołane wyżej przepisy w tym zakresie są jednoznaczne i nie dają organowi prawa uznania administracyjnego.

Argumenty podniesione w skardze nie mają znaczenia dla wyniku sprawy. Zarówno organy orzekające w sprawie jak i strona skarżąca zwracają uwagę na treść wniosku o prawo do świadczeń rodzinnych i stosowne pouczenia. Zarzuty organu co do świadomego pominięcia w tym wniosku okoliczności przebywania członka rodziny i świadczenia pracy na terytorium Niemiec, jak i wszystkie zarzuty skargi wskazujące na brak winy i brak uchybień w informowaniu organów o sytuacji rodziny, a także kwestia nieuzyskania stosownych świadczeń po stronie niemieckiej (zresztą - z powodu nieuzupełnienia dokumentów) – pozostają w tej sprawie irrelewantne z uwagi na jednoznaczną treść art. 30 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy i treść wiążącej decyzji SKO i Wójta Gminy [...] z 2015 r. Wobec powyższego bez wpływu na wynik sprawy pozostaje, czy strona skarżąca wykazała we wniosku cały, istotny dla sprawy stan faktyczny bądź czy zaniechała realizacji ciążącego na niej obowiązku informowania organu, o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia. Na tym etapie sprawy, wobec ostateczności decyzji SKO z 2020 r. i decyzji Wójta Gminy [...] z 2015 r. (zapadłej na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy), nie jest też uprawnione badanie okoliczności faktycznych sprawy tj. badanie czy rzeczywiście członek rodziny prowadził w tym spornym okresie działalność gospodarczą na terenie objętym przez przepisy o systemie koordynacji zabezpieczenia świadczeń rodzinnych, ani jakie przepisy powinny mieć tu zastosowanie, gdyż w tym zakresie zapadły już wiążące decyzje administracyjne. W konsekwencji nie można mówić o naruszeniu żadnego przepisu z wielu wymienionych w pkt. 1 zarzutów skargi, gdyż w tej sprawie żaden z tych przepisów nie był przez organ stosowany. Przepisy te były podstawą niekwestionowanej w trybie sądowoadministracyjnym decyzji SKO z [...] marca 2020 r. (utrzymującej w mocy decyzję wojewody z [...] września 2019 r.), którą na obecnym etapie i minister i Sąd - są związani. Strona skarżąca raz twierdzi, że ww. działalność nie była w Niemczech prowadzona a jedynie nie została skutecznie wyrejestrowana, a z kolei małżonka skarżącego w innych skargach wywodzi, że środki z uzyskiwane z tej działalności gospodarczej pozwalały jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Wobec wiążącej decyzji SKO i Wójta Gminy [...] zapadłej na podstawie art. 23a ust. 5 ustawy, również kwestia skuteczności ewentualnych pouczeń (które w sprawie nie budzą wątpliwości) nie ma wpływu na wynik sprawy. Określona w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy przesłanka uznania świadczeń za nienależnie pobrane pozostaje niezależna od pozostałych przesłanek określonych w całym art. 30 ust. 2. Przepis ten stanowi, że nienależnie pobranym świadczeniem jest "świadczenie rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne".

Skoro po decyzji Wójta Gminy [...] uchylającej decyzję z 2010 r., po ponownej weryfikacji prawa do świadczeń rodzinnych, organ rozpatrujący sprawę z wniosku z 2010 r. (tj. wojewoda w decyzji z 2019 r. a następnie SKO w 2020 r.), odmówił prawa do tych świadczeń, a wskazane świadczenia zostały w międzyczasie wypłacone, wojewoda jest zobowiązany do dochodzenia powstałej w ten sposób należności, z odsetkami, których wysokość regulują przywołane wyżej przepisy. O treści art. 30 ust. 9 ustawy strona została poinformowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu skarżący nie wykazał na czym w realiach tej sprawy miałoby polegać naruszenie przez organ art. 7, art. 77 oraz art. 80 kpa, a w dalszej kolejności art. 30 ustawy. Należy ponownie podkreślić, że podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 pkt. 3 ustawy a nie inne podstawy określone w innej jednostce redakcyjnej art. 30. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy jest w treści jednoznaczny i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w takich okolicznościach ma charakter związany. Ta regulacja jest odmienną od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt. 1 czy 2), a więc w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia.

W świetle zawartej w art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy definicji świadczenia nienależnie pobranego, dla zaistnienia podstaw do obowiązku jego zwrotu konieczne jest kumulatywne spełnienie trzech przesłanek z tego przepisu: po pierwsze - wypłacenia stronie świadczenia rodzinnego (co jest bezsporne), po drugie – uchylenie decyzji, która była pierwotnie podstawą tej wypłaty przy czym uchylenie ma pozostawać w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ostateczna decyzja Wójta Gminy [...] z 2015 r.); po trzecie - wypłacone świadczenia dotyczyły okresu od dnia uzyskania uprawnienia do świadczeń rodzinnych w innym państwie do dnia uchylenia decyzji przyznającej świadczenia w kraju (w tym zakresie zapadła decyzja SKO z [...] marca 2020 r.). Jeśli jednak przyjąć, że przepisy z art. 30 ust. 2 muszą być spełnione łącznie, to minister punkt po punkcie wskazał, że strona skarżąca była poinformowana o obowiązku informacyjnym oraz że składając kolejne wnioski o świadczenia rodzinne pominęła okoliczności znane jej jako osobie zatrudnionej w innym państwie, w 2010 r. nie poinformowała w szczególności, że prowadzi działalność gospodarczą na terenie Niemiec. Okoliczności przywołane w skardze, a zwłaszcza kwestia niepobierania świadczeń na terenie Niemiec czy kwestia wysokości dochodu pozwalającego na pobierania ww. świadczeń w Polsce - nie są w kontrolowanej sprawie istotne. Istotne jest natomiast pod jakie przepisy dotyczące świadczeń rodzinnych podlegała rodzina skarżącego, a to zostało już "przesądzone" w osobnej decyzji administracyjnej SKO z 2020 r. Z uwagi na termin przedawnienia wątpliwości nie budzi też reformatoryjny charakter decyzji (art. 30 ust. 5 ustawy).

W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu (art. 151 ppsa).