Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1420/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2004-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Dnia 18 marca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski, Sędziowie : NSA Ewa Markiewicz, WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Protokolant ref. staż. Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2004 roku na rozprawie przy udziale - sprawy ze skargi I. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych z tytułu pracy przymusowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] NR [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego I. C. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił I. C. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego w niej przewidzianego.

W jej uzasadnieniu powołując się na treść art. 2 pkt 2 lit. a tejże ustawy wskazał, iż strona nie spełnia określonego przepisami warunku pracy przymusowej.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, I. C. w dniu 12 marca 2001r. złożył do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy domagając się jego zmiany.

Uzasadniając swój wniosek, zakwestionował on ustalenia dokonane przez organ administracji podnosząc, iż w rzeczywistości przez 4 lata świadczył pracę przymusową na rzecz III Rzeszy, przy tym przez 7 miesięcy w każdym roku od kwietnia do listopada na jej terenie, a przez pozostałą część roku w miejscu swojego zamieszkania.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia[...] W jej uzasadnieniu podał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż I. C. pracował w miejscowości K. w nadleśnictwie (na terenie II RP), a zakład pracy kierował go do prac sezonowych do nadleśnictwa w Niemczech. W związku z czym, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołując się na treść art. 2 pkt 1, 2 a i 2 b w/w ustawy podniósł, że nie obejmuje ona tego rodzaju represji.

W dniu 12 lipca 2001r. I. C. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] domagając się jej uchylenia oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

W jej uzasadnieniu podniósł, iż organ administracji błędnie przyjął, iż skarżący pracując w nadleśnictwie W. (w decyzji mylnie z niem. K.) był kierowany do prac sezonowych do nadleśnictw w Niemczech w ramach stosunku pracy, gdyż w rzeczywistości była to praca przymusowa.

W odpowiedzi na skargę, strona przeciwna wniosła o jej oddalenie wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z 2002 roku) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.

Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji, następuje tylko wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 §1 pkt 1lit.a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi); naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit.b); albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit.c).

Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone przez organ z istotnym naruszeniem przepisów prawa materialnego i proceduralnych, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, co w myśl wskazanego wyżej przepisu skutkuje uchyleniem decyzji. Postępowanie administracyjne prowadzone przed wydaniem przez organ decyzji, powinno zapewnić dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w tym okoliczności podnoszonych przez składającego wniosek o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

Z mocy art. 7 i 77§ 1 i 80 k.p.a. na organach administracji państwowej ciąży obowiązek dokładnego ustalenia okoliczności sprawy, wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego. Uzasadnienie zaś decyzji administracyjnej winno czynić zadość wymogom określonym w art. 107§ 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno wskazywać fakty uznane za udowodnione, dowody, na których się oparł organ oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne winno wskazywać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Chodzi bowiem o wytłumaczenie dlaczego organ zastosował konkretny przepis prawa materialnego w danej sytuacji faktycznej i wskazanie związku między oceną stanu faktycznego a treścią rozstrzygnięcia.

Takich wymogów nie spełnia ani zaskarżona decyzja ani poprzedzająca ją decyzja organu I instancji. Nie może być bowiem uznana za zgodną z prawem decyzja wydana bez wyjaśnienia okoliczności faktycznych objętych hipotezą przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w danej sprawie i bez rozważenia tych przepisów w świetle prawidłowo ustalonego stanu faktycznego i bez dokonania oceny dowodów przedstawionych przez stronę.

Nie spełnia tegoż wymogu uzasadnienie zaskarżonej decyzji ograniczające się do zacytowania przepisów ustawy i arbitralnego stwierdzenia, że z zebranych dokumentów wynika, iż skarżący pracował w miejscowości K. w nadleśnictwie (na terenie II RP) i zakład pracy kierował go do prac sezonowych do nadleśnictw w Niemczech. Wątpliwości nasuwają się już przy oznaczeniu miejsca wykonywania przez skarżącego stałej pracy. W piśmie z dnia 28 listopada 2000r. znajdującym się w aktach administracyjnych, skarżący wskazuje, że pracę przymusową wykonywał w nadleśnictwie W. i tę nazwę konsekwentnie wskazuje w skardze. Nie jest w tej sytuacji jasne czy nadleśnictwo W. znajdowało się w miejscowości K., czy jest to błąd w tłumaczeniu, czy też były to może dwa różne miejsca. Wskazanie właściwego miejsca wykonywania pracy jest niezbędne dla prawidłowej oceny przesłanki art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) a w szczególności czy praca była wykonywana na terenach III Rzeszy lub terenów przez nią okupowanych, czy wiązała się ona z wywiezieniem (deportacją) z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939r. Taki, bowiem jedynie rodzaj pracy spełnia przesłanki cytowanego przepisu (uchwała NSA z dnia 12 października 1998r. OPS 5/98, ONSA 1999/1/1; wyrok NSA z dnia 2 września 1999r. VSA 236/99 LEX nr 50021; wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2000r. VSA 674/00 LEX nr 50166)

Świadczenie pieniężne przewidziane ustawą z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, przysługuje osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR, które w okresie podlegania represjom były obywatelami polskimi, są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej(art.1ust.1). Represją w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a omawianej ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy lub terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Użyte w tym przepisie pojęcie pracy przymusowej na deportacji dotyczy pracy na terenach III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych. Z akt sprawy zdaje się wynikać, że miejsce wykonywania pracy znajdowało się na terenach wcielonych do III Rzeszy i być może były to tereny II RP jednakże bez precyzyjnego, jednoznacznego ustalenia nazwy tego miejsca (miejscowości) nie sposób wyżej wymienionej przesłanki ocenić.

Kolejną kwestią jest wyjaśnienie rodzaju wykonywanej przez skarżącego pracy, a w szczególności czy była to praca przymusowa (niewolnicza) jak twierdzi skarżący i co zdają się potwierdzać przedstawione przez skarżącego dowody w postaci oświadczeń świadków, czy też miała ona inny charakter (co może wynikać np. z o świadczenia skarżącego o konieczności posiadania własnych narzędzi, wynagrodzeniu).Ocena ta winna być dokonana z uwzględnieniem realiów czasu wojny lub okupacji. Ma to znaczenie dla rozstrzygnięcia również czy coroczne, kilkumiesięczne (ponad 6-miesieczne) okresy wywiezienia skarżącego do pracy w głąb Rzeszy miały charakter przymusowy (deportacje) jak podnosi to skarżący, czy też były one dobrowolne. W zaskarżonej decyzji organ odmawiając przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego na podstawie cytowanej ustawy stwierdził, że "...zakład pracy kierował do prac sezonowych...". Wobec braku wskazania jakichkolwiek dowodów, faktów lub okoliczności, które stanowiły podstawę takiego, cytowanego ustalenia a także jego niejasność uniemożliwiają ocenę prawidłowości i zgodności z prawem wydanego przez organ rozstrzygnięcia.

Powyższe uchybienia uzasadniają uchylenie decyzji zaskarżonej, jak i decyzji poprzedzającej na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z 2002r.). O kosztach orzeczono na podstawie art. 97 § 2 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z 2002 roku) i art. 55 ustawy z dnia 11.05.1995 r. o NSA (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.)

Jednocześnie, z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji (odmowa przyznania uprawnień), Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi za bezprzedmiotowe.