Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 629/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 1-4 oraz art. 32
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200 i art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Zbigniew Kruszewski Protokolant referent stażysta Krzysztof Frączek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2017 r. sprawy ze skargi W.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego W.D. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z [...] stycznia 2017 r. W.D. wystąpił do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zadłużenia z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od [...] kwietnia 2006 r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik w gospodarstwie rolnym P.G.. Wyjaśnił, że nigdy nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Przy rejestracji działalności gospodarczej działał w zaufaniu do ZUS i KRUS. Podał także, że ZUS przez blisko 4 lata nie domagał się ani dokumentów ani składek na ubezpieczenie społeczne, przez co był przekonany o prawidłowym załatwieniu sprawy.

Pismem z [...] stycznia 2017 r. ZUS poinformował W.D. o wszczęciu postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. Do pisma tego organ dołączył druk oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.

ZUS decyzją z [...] marca 2017 r. nr [...], odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie 37 028,55 zł:

1). Na ubezpieczenie społeczne

- 18 510,74 zł – z tytułu nieopłaconych składek za okres 02/2012 r. – 07/2014 r.,

- 6 130,00 zł – z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 27 stycznia 2017 r.,

2). Na ubezpieczenia zdrowotne:

- 7 777,16 zł – z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność za okres 02/2012 r. – 07/2014 r.,

- 2 550,00 zł – z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 27 stycznia 2017 r.,

3). Na Fundusz Pracy:

- 1 547,65 zł – z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność za okres 02/2012 r. – 07/2014 r.,

- 513,00 zł – z tytułu odsetek za zwłokę od składek na Fundusz Pracy naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 27 stycznia 2017 r.

Jako podstawę wydania decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm. – określanej dalej jako u.s.u.s.).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że postępowanie wyjaśniające wykazało, iż wnioskodawca w okresie od [...].01.2010 r. do [...].07.2014 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie rozbiórki i burzenia obiektów budowlanych. Z tego tytułu miał obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Ponieważ nie wywiązywał się z tego obowiązku w sposób prawidłowy, na koncie powstało zadłużenie.

W dalszej części uzasadnienia organ wyjaśnił, że aktualnie W.D. utrzymuje się z prac dorywczych, z których otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1 500 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M.D., która nie jest zgłoszona do ubezpieczenia jako pracownik ani jako osoba bezrobotna – bez dochodu. We wspólnym gospodarstwie pozostaje również syn A.D., który pracuje jako żołnierz. Według ustaleń pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania zameldowany jest również drugi syn B.D., który utrzymuje się z prac dorywczych za granicą, tam też mieszka. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawca zaznaczył, że nie korzysta z pomocy społecznej. Fakt ten potwierdzono w Ośrodku Pomocy Społecznej [...] lutego 2017 r. pracownik socjalny sporządził Kartę Informacyjną, z której wynika, że wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej. Pracownik społeczny zaznaczył, że dominującym problemem w rodzinie jest brak stałego zatrudnienia. W Karcie zaznaczono też, że wnioskodawca utrzymuje się z prac dorywczych. Do Karty dołączono oświadczenie syna A.D., który wskazuje, że przekazuje na utrzymanie 1 100 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że wnioskodawca posiada nieruchomość we współwłasności ustawowej małżeńskiej oraz ruchomość, tj. samochód marki [...] z 1994 r. Dodatkowo w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, że wnioskodawca posiada samochód marki [...] z 2014 r. o wartości 42 800 zł.

Rozważając możliwość umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ I instancji stwierdził, że żadna z przesłanek w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła.

Wobec nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, organ I instancji przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ wskazał na możliwość umorzenia należności w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – określanego dalej jako rozporządzenie MGPiPS).

Analizując możliwość zastosowania ulgi w oparciu o przepisy rozporządzenia MGiPS, organ stwierdził, że nie zachodzi żadna z opisanych przesłanek. Wskazał, że

obecnie W.D. nie prowadzi już pozarolniczej działalności gospodarczej, a tym samym nie ponosi kosztów regulowania bieżących składek, z wyjątkiem zaległych, które można regulować chociażby w formie dobrowolnych wpłat lub też w formie ratalnej składając odpowiedni wniosek. Wnioskodawca nie wykazał, że poniósł jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie przedstawił bowiem żadnych dokumentów na potwierdzenie zaistnienia ww. zdarzeń. Organ wskazał także, że W.D. wykazał, że choruje na nadciśnienie tętnicze i astmę. ZUS nie zanegował tych dysfunkcji zdrowotnych, jednak zaznaczył, że przesłanka ta ma jedynie zastosowanie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. Zebrane dokumenty w sprawie nie wskazują, aby występowanie kłopotów zdrowotnych uniemożliwiało podjęcie zatrudnienia lub podjęcie innej formy pozyskania dochodów, obecnie wnioskodawca utrzymuje się z prac dorywczych.

W.D. zaskarżył powyższą decyzję składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wniósł o umorzenie naliczonych należności.

Decyzją nr [...] z [...] maja 2017 r., działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ rozpoznając ponownie sprawę, w całości potwierdził ustalony przy pierwszym rozpoznaniu stan faktyczny w sprawie. Podzielił też argumentację co do braku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek całkowitej nieściągalności. Wskazał, że podejmując rozstrzygnięcie wziął pod uwagę, że W.D. posiada źródło dochodów w postaci prac dorywczych. Ze względu na nieformalny charakter tych prac, nie można w sposób nie budzący wątpliwości określić faktycznej wysokości uzyskiwanego z tego tytułu dochodu. Jednocześnie skarżący zamieszkuje i wspólnie gospodaruje z żoną oraz z synem, który partycypuje w kosztach utrzymania. Skarżący nie wykazuje żadnych zaległości z tytułu opłat bieżących związanych z utrzymaniem. Nie korzysta ze świadczeń oferowanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej, co wskazywać by mogło, że sytuacja finansowa rodziny skarżącego nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała okoliczność ubiegania się o pomoc w postaci umorzenia zadłużenia. Chcąc natomiast ustalić, czy w rodzinie skarżącego jest zapewniane minimum egzystencji, ZUS dokonał analizy, która opiera się na wartościach przyjętych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych ustalonych na podstawie danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS za rok 2016. Przyjmując wykazane w "Oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym" dochody skarżącego oraz syna oraz wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez 3-osobową rodzinę, wg wartości ustalonych przez ww. Instytut w celu określenia wspomnianego minimum, Zakład stwierdził, że w rodzinie skarżącego jest zachowane minimum egzystencji. Według obliczeń Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych wysokość wydatków, która pozwala na zapewnienie ww. minimum w 3-osobowej rodzinie wynosi 1 401,81 zł. Zatem w obecnym stanie faktycznym umorzenie zadłużenia byłoby przedwczesne. W ocenie Zakładu skarżący posiada w dłuższym czasie zdolność spłaty zadłużenia w formie rat dostosowanych do możliwości finansowych lub dobrowolnych wpłat. Zakład ponownie nie zakwestionował problemów zdrowotnych skarżącego, jednak skarżący nie przedłożył żadnych zaświadczeń czy orzeczeń lekarskich, z których wynikałoby, że jest niezdolny do pracy lub niepełnosprawny w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia. Uzyskuje dochody z prac dorywczych, z których może spłacać istniejące zadłużenie.

Końcowo organ stwierdził, że instytucja umorzenia zaległości składkowych, co wynika z intencji ustawodawcy, ma charakter wyjątkowy.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi W.D. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

- przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów przez zaniechanie wyjaśnienia przez organ okoliczności powoływanych przez skarżącego co do powstania zaległości składkowych bez jego winy,

- przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i ustalenie, że dochodzenie należności pozostanie bez wpływu na wysokość dochodu skarżącego w sytuacji, gdy zaspokojenie wierzytelności Zakładu wiązać się będzie z koniecznością korzystania przez skarżącego z pomocy społecznej, a więc ze środków publicznych,

- przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS przez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji uznanie, że przepis ten nie odnosi się do sytuacji, w której znalazł się skarżący, w sytuacji gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy prowadzą do wniosku przeciwnego.

Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa 17 zł.

Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym badana jest co do zasady wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa, obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu, do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Dokonując oceny we wskazanym zakresie sądy administracyjne nie mogą zatem brać pod uwagę argumentów natury słusznościowej, czy celowościowej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 - określanej dalej jako p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W razie niewystąpienia wskazanych uchybień, na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu.

W ramach badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, iż kontrola sądowa sprawowana jest w granicach sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją, a sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnić każde dostrzeżone naruszenia prawa, o ile miało lub mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji.

Przedmiotem kontroli sądowej, sprawowanej w oparciu o kryterium legalności (zgodności z prawem), pozostawała w niniejszej sprawie decyzja z [...] maja 2017 r. nr [...] wydana w wyniku wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymująca w mocy decyzję z [...] marca 2017 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) oraz składki na Fundusz Pracy, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 28 ust.1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wskazuje, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności wymienionych w ust. 3, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.).

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W kontrolowanej sprawie nie budziło wątpliwości, iż nie występowała całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu MGPiPS. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy w tym miejscu podkreślić, że rozstrzygnięcie w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przybiera formę decyzji (art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s.), stąd też postępowanie poprzedzające jej wydanie jest postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w oparciu o przepisy K.p.a. Z art. 28 ust. 3 b u.s.u.s. wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Uznaniowy charakter decyzji nie wyłącza jednak konieczności uwzględnienia przez organ wynikającej z art. 7 K.p.a. zasady praworządności, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Ustalenia co do istnienia przesłanek umorzenia muszą być więc poprzedzone zebraniem kompletnego materiału dowodowego oraz jego wszechstronnej oceny (art. 77 § 1 K.p.a.). Obowiązkiem organu jest w szczególności niewątpliwe ustalenie osobistej i materialnej sytuacji dłużnika i na tej podstawie zbadanie, czy zaistniały prawne przesłanki umorzenia należności. Dopiero takie ustalenie otwiera możliwość wyboru rozstrzygnięcia o umorzeniu bądź odmowie umorzenia należności. Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - powinna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 K.p.a. - jej integralną część służącą wyjaśnieniu podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 K.p.a.). Tak więc, uzasadnienie, jako jeden z elementów decyzji powinno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, przyjętą wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 K.p.a.

W rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją - określoną w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia MGPiPS - tj. poniesienia przez skarżącego strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności, jak i przewlekłą chorobą skarżącego lub koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W sprawie mamy natomiast do czynienia z niewątpliwie trudną sytuacją materialną skarżącego. Jak wynika z akt sprawy skarżący utrzymuje się z prac dorywczych, z których osiąga dochód 1 500 zł. Syn skarżącego przekazuje na utrzymanie 3-osobowej rodziny 1 100 zł. Zdaniem Sądu w uzasadnieniu swej decyzji, ZUS nie sformułował dostatecznie wnikliwej analizy sytuacji ekonomicznej i rodzinnej skarżącego. W szczególności arbitralnie i bez wystarczającego uwzględnienia oraz oceny wszystkich okoliczności mogących rzutować na jego sytuację ekonomiczną uznał, że skarżący jest w stanie uiszczać zaległe składki. Uzasadniając stanowisko o tym, iż uiszczenie składek nie pozbawi skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, organ wskazał następujące okoliczności. Po pierwsze argumentował, że skarżący nie wykazuje żadnych zaległości z tytułu opłat bieżących związanych z utrzymaniem i nie korzysta ze świadczeń oferowanych przez ośrodek pomocy społecznej. Po drugie organ odwołał się do danych Departamentu Statystyki Społecznej Głównego Urzędu Statystycznego. W ocenie Sądu argumenty te nie stanowiły wystarczającego uzasadnienia dla uznania, że omawiana przesłanka umorzenia zaległości w przypadku skarżącego nie zachodzi. Zgodnie bowiem z treścią § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, można umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli ich opłacenie pozbawiałoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nakazuje to ocenę wszystkich wydatków pod kątem możliwej ich kwalifikacji jako służących bądź niesłużących podstawowemu, bieżącemu utrzymaniu. Organ powinien w uzasadnieniu decyzji wykazać, dlaczego przy określonym dochodzie i określonych wydatkach w jego ocenie sytuacja materialna skarżącego jest na tyle dobra, że opłacenie należności nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Takich ustaleń czy też kalkulacji organy nie poczyniły. Obowiązku organu ustalenia możliwości ponoszenia przez skarżącą składek nie wyczerpywało także odwołanie się do danych GUS. Organ powołał się na niezidentyfikowane bliżej źródłowo dane i nie przedstawił szczegółów dokonanego rozliczenia obejmującego zestawienie wszystkich dochodów skarżącego z koniecznymi wydatkami. Nie dokonał zatem całościowej oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Wprawdzie odwołanie się do danych statystycznych dotyczących ustalonego minimum socjalnego było zasadne i uprawnione (por. wyr. WSA w Szczecinie z 15 marca 2017 r. I SA/Sz 9/17, CBOSA) tym niemniej dane te nie stanowią prawnego i wiążącego kryterium w zakresie ustalania zdolności płatniczych o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Mogą stanowić dane porównawcze, punkt odniesienia, lecz nie zwalniają organu z obowiązku uwzględnienia, przy ocenie spełnienia przesłanki wynikającej z tego przepisu, wszystkich indywidualnych okoliczności wpływających na sytuację materialną, osobistą i zdolności zarobkowe osoby ubiegającej się o umorzenie należności z tytułu składek.

Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości, w szczególności organ powinien uwzględnić, iż każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 393/12). Organ działając w ramach uznania winien również baczyć, iż wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, sprowadzające się do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. c orzec jak w sentencji.

Orzeczenie o kosztach postępowania, zawarte w punkcie II, znajduje uzasadnienie w art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego będącego adwokatem ustalone na kwotę 480 zł oraz opłata od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.