Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 87/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Piotr Głowacki (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Inga Gołowska sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 marca 2022r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w [...] z dnia 9 listopada 2021 r., znak [...], w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.; uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

S. L. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek okres za marzec - maj 2020 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 568 ze zm., dalej: "ustawa o COVID").

Decyzją z dnia 9 września 2020 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Odmowę zwolnienia organ uzasadnił niezłożeniem wymaganego wniosku do dnia 30 czerwca 2020 r. Zgodnie bowiem z art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. płatnik składek miał przekazać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.

Decyzją z dnia 20 października 2020 r., nr [...] ZUS utrzymał w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu organ podał, iż według ustaleń ZUS wymagany przepisami prawa wniosek o zwolnienie nie został złożony w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r., wynikającym z ustawy o COVID-19.

Wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję ZUS z dnia 20 października 2020 r. Zarzucił jej:

-naruszenie prawa materialnego tj. art. 31 zp i art. 31 zq ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID- 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych poprzez błędną interpretację i przyjęcie, iż wniosek nie wpłynął w terminie; -naruszenie przepisów postępowania tj.

a) art. 7, art. 8, art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez ich niezastosowanie, oraz

b) art. 77 w zw. z art. 80 oraz art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez ich niezastosowanie.

W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, iż wniosek o zwolnienie złożył bezpośrednio do skrzynki ustawionej przed urzędem ZUS. Dokonał powyższego w kwietniu pomiędzy 3, a 16 dniem tego miesiąca w obecności żony. Na pytania swojego biura rachunkowego czy przygotowany wniosek o zwolnienie został przez niego złożonych odpowiadał twierdząco. Skarżący podniósł nadto, iż jego wniosku poszukiwano jedynie w zakresie złożonych wniosków RDZ, a nie całej korespondencji jaka wpływała do ZUS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 kwietnia 2021 r. sygn. V SA/Wa 58/21, uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu podano, iż skoro strona twierdzi, iż wymagany wniosek o zwolnienie złożyła do skrzynki wystawionej przed urzędem ZUS i nie miała przy tym możliwości uzyskania potwierdzenia daty wpływu dokumentu, to organ winien wskazać, czego nie zrobił, w jaki sposób skrzynka była przygotowana, czy znajdowała się na niej jakakolwiek informacja o skutkach wrzucenia do niej pisma i ewentualnie ryzyka związanego z jego zaginięciem. Ewentualne negatywne skutki związane z organizacją pracy urzędu w żadnym razie nie mogą być przerzucane na stronę, o ile ta nie została poinformowana o ryzyku związanym ze skorzystaniem z przedmiotowej skrzynki. W aktach administracyjnych znajdują się jedynie wydruki mailowe dotyczące poszukiwania wniosku strony w zakresie zwolnienia. Początkowo były sprawdzane wnioski RDZ, jakie wpłynęły do 10 kwietnia, a dopiero ponownie były sprawdzane wnioski, które wpłynęły do dnia 16 kwietnia. Brak jest przy tym jakichkolwiek notatek służbowych, z których wynikałby przyjęty przez organ sposób zweryfikowania, czy przedmiotowy wniosek został złożony w terminie, w tym w jakich zasobach ZUS go poszukiwano. Nie bez znaczenia jest znajdujące się w aktach administracyjnych oświadczenie G. B. o przygotowaniu wniosku RDZ i otrzymaniu odpowiedzi twierdzącej na pytanie czy wniosek ten został przez stronę złożony.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zweryfikować miał w tym zakresie całą korespondencje wpływającą do urzędu, a nie tylko wnioski RDZ. W uzasadnieniu przyszłej decyzji także opisać sposób wpływu korespondencji do urzędu i sposób jej rejestrowania wynikający z właściwych dokumentów prawa wewnętrznego. Wskazać winien również również sposób, w jaki przygotowana była skrzynka umieszczona przed urzędem, oraz o czym informowane ewentualnie były osoby z niej korzystające.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS wydał dnia 9 listopada 2021 roku decyzję znak [...], którą utrzymał w mocy decyzję z 9 września 2020 r., znak [...] odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. W uzasadnieniu Zakład wyjaśnił, że korespondencja jest obsługiwana zgodnie z obowiązującymi uregulowaniami, procedurą o bezpośredniej obsłudze klientów, instrukcją obsługi korespondencji przychodzącej i wychodzącej, normatyw kancelaryjno-archiwalnych oraz wytyczne i komunikaty z Centrali oraz właściwych departamentów. Wprowadzone obostrzenia pandemiczne, przy niezbędnym zapewnieniu ciągłości obsługi klientów, wymusiły na Zakładzie szereg zmian technicznych i organizacyjnych. Nowością, po wycofaniu z użycia tzw. urzędomatów, było udostępnienie klientom skrzynek podawczych. W [...] oddziale były one i są do dziś umiejscowione w wyodrębnionej strefie, przed wejściem do Sali Obsługi Klientów. Umożliwiają one złożenie dokumentów bez osobistego kontaktu z pracownikiem ZUS, jednak bez potwierdzenia faktu złożenia. Znajdują się pod stałym nadzorem pracowników ochrony i pracowników komórki obsługi klientów, tak więc wyjęcie czy zniszczenie dokumentów, nie może mieć miejsca. Nie inaczej było w okresie, w którym skarżący rzekomo złożył wniosek o zwolnienie z opłacania składek. Skrzynka, do której składano dokumenty w okresie do 30 czerwca 2020 r. posiadała opis: "Wnioski przedsiębiorców - tarcza antykryzysowa". Ponadto była na niej umieszczona aktualna data, będąca jednocześnie datą złożenia wniosku w ZUS. Nie znajdowała się na skrzynce informacja o skutkach wrzucenia do niej pisma i ewentualnego ryzyka związanego z zaginięciem. Informacja o braku możliwości potwierdzenia złożenia dokumentów w skrzynce podawczej była wywieszona na drzwiach wejściowych do budynku oddziału. Korespondencja ze skrzynek była wyjmowana codziennie przez dwie pracownice, w pomieszczeniu dziennika podawczego. Umieszczano na niej pieczęć wpływu z datą ze skrzynki oraz, na bieżąco, skanowano i rejestrowano dokumenty w odpowiedniej aplikacji. Procedowane były wszystkie wnioski, bez względu na to, czy były kompletne, czy też nie. Tym samym nawet pojedyncza kartka (część wniosku) trafiłaby do pracownika odpowiedzialnego za rozstrzygnięcie sprawy. Z racji tego, że dokumenty były wyjmowane przez dwie osoby, zgubienie dokumentu było mało prawdopodobne. Nawet gdyby wnioski były spięte lub pomyłkowo podpięte do innej sprawy, to w trakcie skanowania musiałyby zostać rozdzielone i zaewidencjonowane odrębnie, zatem nie mogło dojść do pomyłki przy wprowadzaniu danych do systemu komputerowego. Z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, że zagubienie bądź błędne zarejestrowanie wniosku złożonego w skrzynce podawczej, było niemożliwe. Postępowanie polegało na kilkakrotnym przeszukaniu wszystkich wniosków związanych z Tarczą antykryzysową, nie tylko o symbolu RDZ - złożonych do ZUS we wskazanym przez płatnika okresie. Efekt poszukiwań przesłano do odpowiednich komórek wewnętrznych drogą mailową. Powyższe wskazuje, że wniosek w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. nie został w rzeczywistości przez S. L. złożony.

S. L. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na w/w decyzję przywołując zarzuty z poprzedniej skargi tj. wskazując na naruszenia przez organ:

- art. 31 zp i art. 31 zq ustawy o covid poprzez błędną interpretacje i przyjęcie, iż wniosek nie wpłynął w terminie,

- art. 15 zzzzzn2 w/w ustawy poprzez jego niezastosowanie, oraz

- art. 7, 7a, 8, 75, 77 w zw. z art. 80 i 81a k.p.a. poprzez ich niezastosowanie.

W uzasadnieniu podkreślono, iż skarżący korzystając z formy tzw. skrzynkowej działał w przekonaniu, iż jest ona bezpieczna i nie będzie miał z tego powodu kłopotów, które wyjawiły się w późniejszym czasie. Na przedmiotowej skrzynce, jak przyznał ZUS w skarżonej decyzji, nie było informacji o ryzyku związanym ze skutkiem wrzucenia do niej pisma i ewentualnych ryzykach związanych z jego zaginięciem. Informacja taka, jak twierdzi ZUS widniała na drzwiach wejściowych do budynku, czego skarżący nie potwierdza, gdyż wrzucając wniosek nie widział wspomnianej informacji. Skoro w ówczesnym czasie istniały takie procedury, który pozwalały na dokonywanie składania wniosków bez uzyskiwania potwierdzenia ich nadania, to w konsekwencji ich zaginięcia, czy zgubienia nie można skutków w późniejszym czasie przerzucać na osoby działające w dobrej wierze. Organ twierdzi, że przyjęta procedura rejestrowania wniosków przyjmowanych od petentów bez potwierdzenia ich odbioru wykluczała możliwość zagubienie dokumentów. Niemniej jednak skarżący jest pewien, iż dokonał czynności złożenia wniosku. Skarżący nie brał udziału w weryfikacji korespondencji przychodzącej w dzienniku podawczym, czynność została dokonana jednostronnie przez organ. Mechanizm składania pism bez otrzymywania potwierdzenia nie został wymyślony i dopuszczony przez skarżącego tylko przez organ. Zatem w tym momencie negatywne konsekwencje nie powinny być przerzucane na skarżącego, który postąpił zgodnie z panującymi w ówczesnym czasie wytycznymi.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie i wnosił o oddalenia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Skarga jest uzasadniona.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził, że przyczyną odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek był brak złożenia przez płatnika wniosku do dnia 30 czerwca 2020r. W wykonaniu zaś wskazań wyroku WSA w Warszawie z 29 kwietnia 2021 r., sygn. V SA/Wa 58/21, ZUS wskazał, iż dokonał weryfikacji wpływu dokumentów składanych w określonym przedziale czasowym, nadto podkreślono w uzasadnieniu, iż na skrzynce do której przedsiębiorcy mieli składać dokumenty nie znajdowała się informacja o skutkach wrzucenia do niej pisma i ewentualnego ryzyka związanego z zaginięciem. Informacja zaś o braku możliwości potwierdzenia złożenia dokumentów w skrzynce podawczej była wywieszona na drzwiach wejściowych do budynku oddziału. Z uwagi na to, wbrew argumentacji skarżonego organu, zgodnie z wytycznymi w/w wiążącego wyroku, ewentualne negatywne skutki związane z organizacją pracy urzędu, w tym w szczególności wyraźnego nie poinformowania o skutkach zagubienia dokumentów, nie mogą być przerzucane na stronę. Logicznym jest, iż gdyby strona została poinformowana o ryzyku związanym ze skorzystaniem z przedmiotowej skrzynki, prawdopodobnie złożyłaby korespondencję pocztą, dysponując potwierdzeniem jej złożenia. Nadto w aktach administracyjnych znajdują się jedynie wydruki mailowe dotyczące poszukiwania wniosku i nadal brak jest przy tym jakichkolwiek notatek służbowych, z których wynikałby przyjęty przez organ sposób zweryfikowania, czy przedmiotowy wniosek został złożony w terminie, w tym w jakich zasobach ZUS go poszukiwano.

W tych okolicznościach nie można uznać, iż organy administracji publicznej przeprowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Przeprowadzone przez ZUS postępowanie administracyjne, a w konsekwencji i sama decyzja w warstwie motywacyjnej, nie spełnia standardów określonych w przywołanym przepisie. W szczególności organ nie wykazał, aby rzetelnie ocenił, że płatnik istotnie ponosi ryzyko w związku ze złożeniem dokumentacji do skrzynki oddawczej bez możliwości potwierdzenia złożenia. Samo stwierdzenie organu, odnośnie dokonanej weryfikacji, niepoparte żadnymi konkretnymi i weryfikowalnymi ustaleniami, w tym notatkami służbowymi, uznać należy za niewystarczające. Poza korespondencją e-mail pomiędzy pracownikami organu, mającą charakter wewnętrzny, zgodnie z którą nie odnaleziono deklaracji skarżącego, organ nie przedstawił w aktach sprawy jakichkolwiek innych okoliczności i dowodów wskazujących na taki stan rzeczy. Tymczasem strona uprawdopodobniła korespondencją mailową, iż złożyła wniosek. Zdaniem sądu organ decydując się na przyjmowanie korespondencji za pośrednictwem skrzynki wystawionej przy wejściu do ZUS, Oddział w [...], bez potwierdzania jej przyjęcia, był zobowiązany do wprowadzenia procedury, na podstawie której istniałaby możliwość jednoznacznego ustalenia, czy dane pismo w określonym dniu zostało złożone, czy też nie. Z akt sprawy i z uzasadnienia decyzji nie wynika, aby taka procedura była wprowadzona. Nie wprowadzając jej, całe ryzyko, że wniosek zaginie, organ przerzucił na podmiot składający wniosek. Taką sytuację sąd uznaje za niedopuszczalną, gdyż jest to niezgodne z zasadą praworządności i zaufania do organów administracji. Obciążając skarżącego obowiązkiem wykazania, że dokument złożył w terminie, organ nie uwzględnił, czy przy procedurze składania wniosków do skrzynki miał on w ogóle możliwość wykazania tego w inny sposób, niż na podstawie własnych wyjaśnień oraz ewentualnego wskazania świadków tej czynności Wskazać należy, że zgodnie z art. 75 § 1 zd. pierwsze K.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Stosownie do art. 75 § 2 K.p.a., jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 K.p.a. stosuje się odpowiednio. Podsumowując sąd wskazuje, że ZUS w sposób oczywisty naruszył przepisy art. 7, art. 75 § 1 i § 2, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prowadzone postępowanie i zawarte w uzasadnieniu decyzji twierdzenia nie pozwalają bowiem na jednoznaczne ustalenie, że wniosek nie został złożony w terminie do skrzynki podawczej organu umieszczonej przy wejściu do siedziby Oddziału ZUS w [...].

Nadto istotne jest, iż organ pominął treść art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19. Przepis ten uwzględniając cel zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, jakim jest zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego oraz trwający nadal stan epidemii, nakazuje, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. poz. 491). Uwzględniając powyższą regulację w ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie miał na względzie obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie.

Z uwagi na powyższe, stwierdzając naruszenie wyżej powołanych przepisów k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.