Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 368/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2010-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 54 par. 3, 145 par. 2, 152, 200, 205 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 9 lipca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2010 roku przy udziale – sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w formie zaliczki alimentacyjnej na dziecko 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz K. B. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpoznaniu skargi K. B., uwzględniło skargę w całości i uchyliło w całości własną decyzję z dnia [...].

Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ I instancji decyzją z dnia [...] przyznał K. B. prawo do zaliczki alimentacyjnej na dziecko – W. B. w kwocie 300 zł miesięcznie na okres od dnia 1 września 2006 roku do dnia 28 lutego 2007 roku. Następnie organ ten mocą swojej decyzji z dnia [...] zmienił wcześniejszą decyzję z dnia [...] modyfikując termin przyznania świadczenia. Po zmianie strona uzyskała prawo do świadczenia w postaci zaliczki alimentacyjnej do dnia 31 sierpnia 2007 roku.

Następnie decyzją z dnia [...] organ I instancji po raz kolejny zmienił decyzję o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia. Po zmianie strona uzyskała prawo do zaliczki alimentacyjnej na okres od dnia 1 września do dnia 31 września 2006 roku. Oczywista omyłka zawarta w tej decyzji została sprostowana postanowieniem organu z dnia [...] w zakresie zapisu określającego termin przyznania świadczenia. Po sprostowaniu decyzji świadczenie zostało przyznane stronie do dnia 30 września 2006 roku.

W dalszej kolejności organ I instancji decyzją z dnia [...] orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w postaci zaliczki alimentacyjnej na dziecko – W. B. za okres od dnia 1 października 2006 roku do dnia 31 sierpnia 2007 roku w kwocie 3.300 zł wraz z ustawowymi odsetkami do dnia 31 sierpnia 2009 roku w kwocie 953,91 zł, co łącznie stanowi kwotę 4.253,91 zł. Decyzja powyższa została skierowana do K. B. i jej została doręczona.

W odwołaniu od powyższej decyzji K. B. podniosła zarzuty merytoryczne dowodzące, iż pobrane świadczenie w postaci zaliczki alimentacyjnej nie było świadczeniem nienależnie pobranym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż zaliczka alimentacyjna po dniu 1 października 2006 roku jest świadczeniem nienależnie pobranym, gdyż Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 5 czerwca 2008 roku ustalił, iż obowiązek alimentacyjny ojca – Z. B. wobec W. B. wygasł z dniem 21 września 2006 roku. W tej sytuacji, strona jest zobowiązana do zwrotu rzeczonego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami.

K. B. pismem z dnia 21 grudnia 2009 roku, złożyła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], Nr [...] uwzględniło skargę w całości i uchyliło własną decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując na treść skargi K. B.. W konkluzji organ napisał, że skarga zasługuje na uwzględnienie w trybie art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydaną w trybie autokontroli K. B. wskazała, że w sprawie doszło do naruszenia art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż organ nie uwzględnił wszystkich zarzutów i wniosków skargi. Organ przychylił się jedynie do jednego zarzutu odnoszącego się do braku powołania w podstawie prawnej przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tymczasem art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie może służyć eliminacji błędnych orzeczeń, gdy brak jest podstaw do uwzględnienia skargi w całości.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Na wstępie wskazać należy, iż na mocy art. 47 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.), z dniem 1 października 2008 roku, utraciła moc prawną ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Tym niemniej, na mocy art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 roku, sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie tej ustawy (czyli od dnia 1 października 2008 roku), podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Z racji tego, że stan faktyczny zaistniały w sprawie dotyczy prawa do zaliczki alimentacyjnej za 2006 rok, do sprawy będą miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Przepisy te będą również miały zastosowanie do kwestii zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej.

Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja autokontrolna narusza przepisy prawa w stopniu określonym w przepisie art. 156 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności zauważyć należy, iż rozstrzygnięcie to zostało skierowane do osoby nie będącej stroną niniejszego postępowania, co uzasadniało stwierdzenie ich nieważności.

Prowadząc postępowanie administracyjne organy dopuściły się wady, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 Kodeksie postępowania administracyjnego. Kwalifikowana wada prawna decyzji, o której mowa w tym przepisie, przesądzająca o nieprawidłowym ukształtowaniu stosunku prawnego. Zachodzi wówczas, gdy podmiot, do którego skierowano decyzję nie miał przymiotu strony postępowania w rozumieniu art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, a mimo to został przez organ administracji publicznej potraktowany jako strona tegoż postępowania. Innymi słowy, przepis ten obejmuje takie przypadki, gdy decyzja administracyjna kształtuje sytuację prawną podmiotu, którego w świetle prawa materialnego decyzja nie powinna dotyczyć (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2007 roku, sygn. akt II GSK 400/06, Lex Nr 351135, wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 czerwca 2007 roku, sygn. akt VI SA/Wa 17/07, Lex Nr 355091). Istotne przy tym jest, iż już sam fakt niebrania udziału przez stronę bez jej winy w postępowaniu stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. Bez znaczenia jest, czy nieuczestnictwo strony miało wpływ na treść decyzji oraz czy brak udziału spowodował szkodę dla strony (wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 1999 roku, sygn. akt IV SA 1149/97, Lex Nr 47807).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia.

Osobą uprawnioną, w myśl art. 2 pkt 1 powołanej ustawy, jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna pod warunkiem zaistnienia określonych przesłanek. Ustalenie prawa do zaliczki następuje na wniosek osoby uprawnionej, jej przedstawiciela ustawowego albo opiekuna prawnego.

W sprawie będącej przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia, skarżąca występowała o przyznanie zaliczki alimentacyjnej na swoje dziecko, czyli osobę uprawnioną do świadczenia, jako jej pełnomocnik. W chwili wydawania decyzji o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej dziecko skarżącej było osobą pełnoletnią. Z załączonego do akt administracyjnych aktu urodzenia wynika, że córka skarżącej urodziła się w roku 1988. Do akt administracyjnych dołączono pełnomocnictwo, które obejmowało jedynie złożenie wniosku i pobieranie zaliczki alimentacyjnej. W tej sytuacji to dziecko skarżącej winno być adresatem wydawanych w sprawie decyzji, gdyż z chwilą ukończenia 18 roku życia uzyskało ono pełną zdolność do czynności prawnych. Kierowanie przez organy administracji decyzji do skarżącej, jako osoby nie posiadającej przymiotu strony, na obecnym etapie postępowania było nieprawidłowe i musi skutkować stwierdzeniem nieważności tychże decyzji. Adresatem decyzji winna być osoba uprawniona, czyli dziecko skarżącej.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi należy zgodzić się ze stanowiskiem strony skarżącej, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z treścią tego przepisu organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Powszechnie przyjmuje się, że celem autokontroli jest umożliwienie organom administracji publicznej ponownej weryfikacji własnego działania (lub braku działania) bez konieczności angażowania sądu administracyjnego w ocenę jego zgodności z prawem (T. Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 1999, str. 156). Autokontrola prowadzi w związku z tym do szybszego załatwienia sprawy i to zgodnie z żądaniem skarżącego. Treść art. 54 § 3 wskazuje, że warunkiem skorzystania z uprawnienia do autokontroli jest uwzględnienie skargi w całości, a więc uznanie za uzasadnione zarówno zarzutów oraz wniosków skargi, jak i wskazanej w niej podstawy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 lutego 2004 roku, III SA 1804/02 (ONSAiWSA 2005/1/9) wskazał, że organ podejmujący rozstrzygnięcie w trybie autokontroli jest związany treścią żądania skarżącego i nie ma możliwości wybiórczego uwzględnienia skargi. Stanowisko to, mimo iż zostało wyrażone na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, zachowało pełną aktualność. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że w sprawie doszło także do uchybienia art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło bowiem własną wcześniejszą decyzję w trybie autokontroli nie uwzględniając wszystkich zarzutów skargi. Organ zastosował tryb autokontroli do poprawienia swojego rozstrzygnięcia poprzez uzupełnienie podstawy prawnej decyzji.

Konkludując, sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na mocy art. 145 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącej w kwocie 300 zł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd w punkcie trzecim wyroku orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku w oparciu o przepis art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.