Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1343/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.7, art. 77 par. 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 15 pkt 2 i 3, art. 18a
journal: Dz.U. 2003 nr 128 poz 1176
law: Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 5 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Grzegorz Antas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1893/21 w sprawie ze skargi I.U. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 13 października 2021 r., nr RdU-240-1/S/21 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 marca 2022 r., IV SA/Wa 1893/21 oddalił skargę I.U. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: RdSU) z 13 października 2021 r. nr RdU-240-1/S/21 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej.

W odniesieniu do ustaleń faktycznych i prawnych, które stały za wydanym orzeczeniem, Sąd I instancji stwierdził, że w wyniku rozpatrzenia złożonego 28 kwietnia 2021 r. przez I.U., obywatela Federacji Rosyjskiej narodowości czeczeńskiej, wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: SUdSC) decyzją z 30 lipca 2021 r. nr DPU.420.691.2021, działając na podstawie art. 19 ust. 1 pkt 1 oraz art. 20 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1108 ze zm.), dalej: u.u.c.o., odmówił nadania ww. cudzoziemcowi statusu uchodźcy oraz udzielenia ochrony uzupełniającej. Uzasadniając powyższą decyzję, SUdSC stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza zasadności obaw wnioskodawcy przed powrotem do kraju pochodzenia ze względu na uzasadnioną obawę przed prześladowaniem ze względu na rasę, religię, narodowość, przynależność do określonej grupy społecznej czy przekonania polityczne. Zdaniem organu, nie występują równocześnie w sprawie przesłanki do udzielenia cudzoziemcowi ochrony uzupełniającej, gdyż brak jest dowodów na wystąpienie rzeczywistego ryzyka doznania przez niego poważnej krzywdy w przypadku powrotu do kraju pochodzenia. Powyższą ocenę organ oparł na przyjęciu, że oświadczenie cudzoziemca dotyczące przyczyn wyjazdu z kraju pochodzenia i ubiegania się o ochronę międzynarodową w Polsce uznać należy za niewiarygodne.

Po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemca, RdSU decyzją z 13 października 2021 r. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji, podzielając w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia ustalenia przyjęte przez SUdSC. W ocenie organu odwoławczego, w ustalonym stanie faktycznym sprawy nie można uznać, że cudzoziemiec wykazał, aby w jego indywidualnym przypadku istniało realne zagrożenie prześladowaniem z powodów wskazanych w u.u.c.o. Jakkolwiek, jak wskazał organ, nie można wykluczyć, że wnioskodawca był zatrzymany przez służby czeczeńskie i wiązało się to z określonymi niedogodnościami, to brak jakichkolwiek, nawet pośrednich dowodów na to, że faktycznie został zatrzymany bezprawnie oraz, że usiłowano nakłonić go przemocą do podjęcia współpracy. Organ podkreślił, że wnioskodawca nie był poszukiwany, oskarżony, ani nie postawiono mu jakichkolwiek zarzutów, co wynika także ze sprawdzeń dokonanych w źródłach dotyczących osób poszukiwanych przez władze rosyjskie. Złożone przez odwołującego zeznania były niezwykle ogólne i praktycznie nieweryfikowalne, a ponadto w istotnych elementach sprzeczne z przedstawionymi oświadczeniami jego matki. Rozbieżności dotyczyły okoliczności zatrzymania, ponadto odmienne były okoliczności zwolnienia go po zatrzymaniu. Podobnie organ ocenił także zeznania dotyczące relacji z ojcem, który w 2012 r. wystąpił z wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej, obejmując nim odwołującego. Zdaniem RdSU, na wiarygodność cudzoziemca oddziaływały także przedstawione przez niego okoliczności wyjazdu z kraju pochodzenia, które pozostają nieprawdopodobne w zakresie kwestii logistycznych i czasowych. Nakazuje to uznać, że cudzoziemiec swój wyjazd z kraju pochodzenia zaplanował znacznie wcześniej i nastąpił on w innym momencie, niż wnioskodawca usiłował przedstawić polskim organom państwowym. RdSU stwierdziła, że także okoliczności odnoszące się do nieporozumień i zatargów z innymi osobami narodowości czeczeńskiej przebywającymi w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców zostały intencjonalnie przedstawione przez odwołującego w taki sposób, aby wplatały się w forsowaną przez niego tezę na temat uwikłania przez czeczeńskie służby specjalne w rzekomą współpracę. Organ odwoławczy zauważył, że jak wynika z informacji odnoszących się do sytuacji panującej w Czeczenii, walki z islamistycznym podziemiem na jej obszarze są coraz rzadsze i nie stanowią istotnego zagrożenia dla ludności cywilnej. Represywne działania władz wykazujące cechy naruszeń praw człowieka, a także prawa rosyjskiego są w marginalnym stopniu wymierzone w ludność cywilną, toteż sam fakt zamieszkiwania na terytorium Czeczenii nie naraża na doznanie krzywdy, o ile nie występują w przypadku konkretnych osób okoliczności zwiększające takie zagrożenie. Ogólna sytuacja w kraju, bezrobocie, brak perspektyw poprawy życia oraz powszechna korupcja i nadużycia władzy – jakkolwiek są zrozumiałymi powodami usprawiedliwiającymi chęć zmiany miejsca zamieszkania – nie mogą stanowić przesłanki do skutecznego ubiegania się o ochronę międzynarodową, gdyż z samego faktu przynależności do społeczności danego kraju nie wynika uzasadnienie do przyznania takim osobom statusu uchodźcy czy udzielenia innej formy ochrony.

I.U. złożył skargę na powyższą decyzję RdSU, wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił jej naruszenie: art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), dalej: k.p.a., a także art. 13 i art. 15 u.u.c.o.

W odpowiedzi na skargę RdSU wniosła o jej oddalenie.

Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zaskarżona decyzja RdSU odpowiada prawu. Sąd I instancji wskazał, że podziela stanowisko organów, iż skarżący nie wykazał, ani nie uprawdopodobnił w trakcie postępowania o nadanie statusu uchodźcy żadnych istotnych faktów lub okoliczności, które można byłoby zakwalifikować jako indywidualne prześladowanie, lub które mogłyby uzasadniać obawę przed takim prześladowaniem w przyszłości. Z prawidłowo ocenionego przez organy administracyjne materiału dowodowego wynika, że skarżący nie był narażony na prześladowania ze strony władz państwowych. Skarżący nie należał do organizacji politycznych, społecznych, czy religijnych. Z materiału dowodowego nie wynika również, aby władze państwowe podejmowały inne wymierzone bezpośrednio w niego szykany na tle jego rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub przekonań politycznych. Analiza materiału dowodowego nie wskazała na żadne zindywidualizowane zagrożenie dla skarżącego. Skarżący nie miał problemu z legalnym opuszczeniem granic Federacji Rosyjskiej. RdSU trafnie, zdaniem Sądu, oceniła, że zeznania skarżącego dotyczące rzekomego zagrożenia ze strony struktur siłowych były niewiarygodne. Sąd I instancji w tym zakresie wyjaśnił, że nie dopatrzył się naruszenia w sprawie przepisów postępowania, gdyż organ administracji dołożył wszelkich starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz jego przeanalizowania. Odzwierciedlenie tej analizy znalazło swój wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ oparł swoją ocenę na przekonujących podstawach mieszczących się w granicach swobodnej oceny dowodów. Zdaniem Sądu I instancji, trafnie RdSU nisko oceniła wiarygodność twierdzeń skarżącego ze względu na brak ich spójności, nielogiczność i sprzeczność z doświadczeniem życiowym. Złożone zeznania przez cudzoziemca były ogólnikowe, a także posiadały charakterystyczne luki. Sąd wskazał, że podzielić trzeba stanowisko organu, iż brak jest wiarygodnych, nawet pośrednich dowodów na to, że cudzoziemiec mógł być zatrzymany bezprawnie oraz że usiłowano nakłonić go przemocą do podjęcia współpracy. Nie są nimi nagrania przekazane organom przez skarżącego z uwagi na brak możliwości identyfikacji osób na nich znajdujących się ani ustalenia okoliczności sporządzenia tych nagrań. Trafnie RdSU podała w wątpliwość w szczególności możliwość nagrywania funkcjonariuszy służb czy przekazania tych nagrań skarżącemu. Sąd podzielił również ocenę RdSU co do tego, że okoliczności odnoszące się do nieporozumień i zatargów z innymi osobami narodowości czeczeńskiej nie mogą być traktowane jako potwierdzające uwikłanie cudzoziemca w rzekomą współpracę ze służbami bezpieczeństwa Czeczenii.

I.U. złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:

I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), dalej: p.p.s.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie spowodowane niedostrzeżeniem wad procesowych postępowania administracyjnego, a w konsekwencji oddalenie skargi na decyzję RdSU w przedmiocie odmowy udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej, mimo rażącego naruszenia przez organ odwoławczy przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewypełnienie przez RdSU ciążącego na niej obowiązku rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a polegające na:

a) automatycznym uznaniu, że brak jest przesłanek do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej z uwagi na rzekomą niespójność i nielogiczność zeznań skarżącego bez jednoczesnego odniesienia się do pozostałych dowodów potwierdzających wersję wydarzeń zaprezentowaną przez skarżącego, a mianowicie do:

- pisemnego oświadczenia matki skarżącego w części, w której zeznała ona, że: "l. wypuszczono 12 kwietnia, był pobity (...), przy obu dłoniach małe palce były obite, opowiadał mi, że zasłaniał się rękami, żeby nie bili go w głowę, mówił, że tam też razili go prądem. Oni nie oddali mu paszportu (...), kiedy go wypuszczali. Oni wszczęli przeciwko niemu sprawę (...) i powiedzieli mu, że jeżeli on wyjdzie stąd to oni i tak go dostaną, jeżeli nie wsadzą go do więzienia za terroryzm to podrzucą mu narkotyki. On mi powiedział, że chce wyjechać do Polski, że jeżeli raz go zabrali, to pewnie zrobią to znowu",

- znajdującego się w aktach sprawy (akta dołączone) wniosku o nadanie statusu uchodźcy z 26 stycznia 2012 r., złożonego przez Z.U. (tj. ojca skarżącego), w którym w rubryce E [określenie istotnych zdarzeń będących przyczyną ubiegania się o nadanie statusu uchodźcy] (k. 24v) ojciec skarżącego w analogiczny sposób przedstawia sposób działania władz w Republice Czeczenii: "Przyjechałem do Polski prosić o status uchodźcy dla siebie i mojej rodziny, ponieważ w Czeczenii nie dają mi spokojnie żyć, wdzierają się do domu, biją, grożą dzieciom. Nie wiem kim oni są, są to ludzie w przebraniu. Boje się o rodzinę, dlatego przyjechałem do Polski",

- dowodu z pisemnej opinii psychologicznej z 21 maja 2021 r., z której wynika, że skarżący znajduje się w złym stanie psychicznym, spowodowanym traumatycznymi przeżyciami, zaobserwowano u niego objawy mogące zaburzać funkcjonowanie jego osoby i relacjonowanie zdarzeń;

b) nieskonfrontowaniu zeznań i oświadczeń złożonych przez skarżącego w toku postępowania z treścią ogólnodostępnych raportów na temat ogólnego stanu przestrzegania praw człowieka w rosyjskiej Republice Czeczenii, opublikowanych m.in. przez Helsińską Fundację Praw Człowieka, takich jak np. Republika strachu. Prawa człowieka we współczesnej Czeczenii. Raport., aut. M.S., z którego wynika, że: "Czeczenia to miejsce, w którym panuje strach. Ludzie boją się władzy oraz siebie nawzajem. Tortury mają charakter powszechny i systemowy, a stosując je funkcjonariusze państwowi korzystają z przyzwolenia władz na takie praktyki. Poziom zastraszenia społeczeństwa zwiększył się do tego stopnia, że w Czeczenii już prawie nikt nie mówi otwarcie o sytuacji praw człowieka. Rzeczywista atmosfera jest taka, jaka mogła być w Niemczech za czasów Hitlera lub w Rosji w czasach stalinowskich" (s. 5-9), jak również z treścią znajdującego się w aktach sprawy opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UdSC, w którym stwierdzono, że: "Sytuacja w zakresie przestrzegania praw człowieka ulega w Czeczenii stałemu i coraz bardziej niepokojącemu pogarszaniu się, co może mieć wpływ na decyzję o wyjeździe na stałe z republiki. Jest to związane nie tylko z kurczeniem się napływających z Moskwy środków (...), ale także ze wspomnianym już dalszym krzepnięciem reżymu Kadyrowa i coraz mniejszą kontrolą nad nim ze strony centralnych władz Federacji Rosyjskiej" (s. 6);

c) oparciu przez RdSU ustaleń faktycznych jedynie na tzw. hipotetycznej analizie, niepopartej dowodami, wynikającej z przekroczenia przez organ granic swobodnej oceny dowodów;

d) braku należytego uzasadnienia przez organ odwoławczy, na jakiej konkretnie podstawie doszedł do przekonania, że zobowiązanie do powrotu nie będzie stanowiło zagrożenia dla życia i zdrowia skarżącego;

e) poprzez odmowę udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mimo tego, że organy nie ustaliły istotnej w sprawie okoliczności, tj. tego, czy istnieją uzasadnione podstawy, aby uznać, że akty wyrządzenia poważnej krzywdy skarżącemu w jego kraju pochodzenia nie powtórzą się.

II. przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 1 i 2 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61 poz. 284), dalej: EKPC, poprzez jego niezastosowanie i niesłuszne stwierdzenie, że w przypadku skarżącego nie zachodzą okoliczności uzasadniające nadanie skarżącemu statusu uchodźcy, czy objęcie skarżącego ochroną uzupełniającą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez jednoczesnego rozważenia, że zarówno sytuacja w kraju pochodzenia, jak również dotychczasowe doświadczenia skarżącego (tj. stosowana wobec niego przemoc fizyczna i psychiczna w postaci zatrzymania, wymuszanie złożenia zeznań za pomocą tortur, w tym również z użyciem prądu elektrycznego przez funkcjonariuszy sił bojowych) stanowią uzasadnione podstawy do stwierdzenia możliwości prześladowania skarżącego po powrocie do kraju pochodzenia;

2. art. 3 EKPC poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji niesłuszne stwierdzenie, że w przypadku skarżącego nie zachodzą okoliczności uzasadniające nadanie statusu uchodźcy, czy udzielenie ochrony uzupełniającej, mimo nierozważenia, że z uwagi na negatywne, traumatyczne doświadczenia w kraju pochodzenia sam powrót do kraju pochodzenia, wobec związanych z tym krajem przeżyć i wspomnień, stanowi naruszenie przepisów EKPC;

3. art. 15 pkt 2 i 3 u.u.c.o. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że skarżący nie spełnia wymagań do objęcia ochroną uzupełniającą i uznanie przez Sąd I instancji, że "trafnie Rada uznała, że zeznania skarżącego dotyczące przyczyn opuszczenia kraju pochodzenia nie były wiarygodne", podczas gdy skarżący konsekwentnie zeznawał, że: "W Czeczenii byłem zabierany i przetrzymywany wbrew woli. (...) Bili mnie w Czeczenii, byłem podłączony pod elektrowstrząsy, rażono mnie prądem, bito mnie po nogach i rękach. (...) grożono mi, że jeśli ucieknę, a oni mnie odnajdą to zrobią ze mnie terrorystę i zamkną w więzieniu. (...) Istnieje zagrożenie dla zdrowia i życia mojego i mojej mamy. (...)"', obraz działania władz opisany przez skarżącego wpisuje się w obraz traktowania obywateli przedstawiony w dokumentach źródłowych, takich jak przywołany wcześniej raport Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka; jednocześnie traumatyczne przeżycia przełożyły się na ogólny stan psychiczny skarżącego, co potwierdza opinia psychologiczna z 21 maja 2021 r., znajdująca się w aktach sprawy.

4. art. 18a u.u.c.o. poprzez jego niesłuszne niezastosowanie, mimo tego, że skarżący był w przeszłości poddawany torturom w Czeczenii, a w konsekwencji błędne uznanie, że skarżący w razie powrotu do kraju pochodzenia nie będzie narażony na prześladowanie lub innego rodzaju represje, co doprowadziło do odmowy udzielenia skarżącemu ochrony uzupełniającej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Skarżący wniósł o przyznanie kosztów zastępstwa adwokackiego z tytułu pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, które nie zostało pokryte w całości ani w części, oświadczając, że zrzeka się przeprowadzenia w sprawie rozprawy. Zwrócił się równocześnie o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów: 1. raportu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka zatytułowanego "Republika strachu. Prawa człowieka we współczesnej Czeczenii. Raport", aut. M.S. (s. 1-9), 2. wydruku ze strony internetowej wiadomości.onet.pl z 27 lutego 2022 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozpoznając wniesioną skargę kasacyjną, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że nie została ona oparta na uzasadnionych podstawach.

Niezasadnie skarżący postawił Sądowi I instancji zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., który łączy się oceną, że Sąd oddalił skargę na zaskarżoną decyzję RdSU, pomimo iż organ odwoławczy nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji miał podstawy, by stwierdzić, że organy ustaliły w toku postępowania wszczętego wnioskiem skarżącego o udzielenie ochrony międzynarodowej stan faktyczny w zakresie niezbędnym do wydania w tej sprawie rozstrzygnięcia. Jakkolwiek w postępowaniu o udzielenie ochrony międzynarodowej organy, podobnie jak w innych postępowaniach prowadzonych na podstawie przepisów k.p.a., mają obowiązek przestrzegania zasad określonych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., tym niemniej obowiązek ten przepisy u.u.c.o. w istotny sposób modyfikują. W postępowaniu tym organ dokonuje ustalenia sytuacji wnioskodawcy jedynie w takim zakresie, w jakim odnosi się ona do wskazanych przez cudzoziemca powodów, dla których ubiega się on o udzielenie ochrony międzynarodowej. Równocześnie, zgodnie z treścią art. 41 pkt 1-2 u.u.c.o. wnioskodawca jest obowiązany: przedstawić informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności dotyczące jego wieku, pochodzenia, tożsamości, obywatelstwa, krewnych, kraju i miejsc poprzedniego pobytu, wcześniejszych wniosków, trasy podróży oraz powodów złożenia wniosku, a także udostępnić posiadane dowody potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Powyższy przepis pozostaje w łączności z treścią art. 4 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9), zgodnie z którym państwa członkowskie mogą nałożyć na wnioskodawcę obowiązek jak najszybszego przedstawienia wszystkich elementów niezbędnych do uzasadnienia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, obowiązkiem państwa członkowskiego jest zaś ocenienie odpowiednich elementów wniosku we współpracy z wnioskodawcą. W odniesieniu do powyższej regulacji prawnej w orzecznictwie TSUE przyjmuje się, że ocena faktów i okoliczności przewidziana w art. 4 dyrektywy dokonywana jest w dwóch etapach - pierwszy etap dotyczy ustalenia okoliczności faktycznych, które mogą stanowić dowody przemawiające na korzyść wniosku, podczas gdy drugi etap dotyczy oceny prawnej tych dowodów, polegającej na zadecydowaniu o tym, czy w świetle okoliczności charakteryzujących dany przypadek spełnione zostały przesłanki materialne udzielenia ochrony międzynarodowej (wyrok TSUE z 2 grudnia 2014 r.,C-148/13, C-149/13 i C-150/13, EU:C:2014:2406, pkt 55). Zasadniczy element podlegający ocenie organu stanowią przyczyny wystąpienia o udzielenie ochrony międzynarodowej, które powinny obejmować powód związany z aktami prześladowania, na które wnioskodawca miałby – wedle jego twierdzeń – być narażony. W k.p.a. przepisem określającym warunki uznawania określonych okoliczności za udowodnione jest art. 80. Wpływ na sposób jego stosowania w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej wywiera art. 42 u.u.c.o., przyjmujący, że jeżeli wnioskodawca nie posiada dowodów potwierdzających okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, okoliczności te można uznać za udowodnione, w przypadku gdy są spełnione łącznie następujące warunki: 1) wnioskodawca przedstawił wiarygodne i spójne informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy; 2) wnioskodawca przedstawił wszystkie posiadane informacje i dowody służące do ustalenia stanu faktycznego sprawy i szczegółowo wyjaśnił przyczyny braku innych informacji i dowodów; 3) wyjaśnienia wnioskodawcy są spójne, wiarygodne i nie są sprzeczne z zebranymi w sprawie dowodami i materiałami; 4) wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej w najwcześniejszym możliwym terminie, chyba że może wskazać uzasadniony powód, dla którego tego nie zrobił. Kierowanie się powyższymi przesłankami w postępowaniu jest obowiązkiem organu w sytuacji, gdy istotne aspekty oświadczeń osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową nie są poparte dokumentacją lub innym materiałem dowodowym. Kluczowa jest w tym zakresie możliwość uznania oświadczeń wnioskodawcy za spójne i wiarygodne oraz za niesprzeczne z dostępnymi szczegółowymi i ogólnymi informacjami mającymi znaczenie dla jego wniosku oraz stwierdzenie ogólnej wiarygodności wnioskodawcy (por. wyrok TSUE z 4 października 2018 r., C-56/17, Fathi, EU:C:2018:803, pkt 86-87; wyrok TSUE z 25 stycznia 2018 r., C-473/16, F, EU:C:2018:36, pkt 33 i 41).

Niewadliwy charakter z punktu widzenia powyższych przepisów i sposobu ich rozumienia wynikającego z orzecznictwa TSUE ma stanowisko, że materiał dowodowy zgromadzony w rozpoznawanej sprawie został oceniony przez RdSU jako nieuprawdopodobniający w jakimkolwiek zakresie zagrożenia skarżącego prześladowaniem, co uniemożliwiać miałoby mu powrót do kraju pochodzenia. Twierdzenie, że w kontrolowanej sprawie deklarowane przez skarżącego obawy nie znalazły potwierdzenia w obiektywnej ocenie jego sytuacji, także w kontekście aktualnej sytuacji w kraju pochodzenia, zostało trafnie zaaprobowane przez Sąd I instancji. Cudzoziemiec we wniosku statusowym oraz podczas przesłuchania wskazał na bycie ofiarą przemocy psychicznej i fizycznej oraz tortur ze strony funkcjonariuszy struktur siłowych w kraju pochodzenia podczas zatrzymania w kwietniu 2021 r., a także zwrócił szczególną uwagę na obawy związane z treścią złożonych przez siebie zeznań oraz groźbami dla zdrowia i życia kierowanymi do niego w przypadku, gdyby zaniechał współpracy ze służbami. Należy jednak podzielić ocenę organów oraz Sądu I instancji co do braku wiarygodności twierdzeń skarżącego w tym zakresie i ocena ta w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie nosi cech dowolności. Istotne rozbieżności zachodzą pomiędzy wyjaśnieniami, jakie przedstawili skarżący i jego matka odnośnie do działań podejmowanych przez służby, okoliczności samego zatrzymania, a także zwolnienia. W skardze kasacyjnej skarżący określił powstałą rozbieżność mianem "rzekomej niespójności i nielogiczności zeznań", niemniej – wbrew opinii skarżącego - ma ona charakter rzeczywisty i organ w świetle art. 42 u.u.c.o. nie mógł okoliczności tej pominąć. Charakter przekonujący mają również wszystkie wnioski, jakie w ramach oceny wiarygodności przedstawionego opisu sposobu opuszczenia kraju pochodzenia i przedostania się przez cudzoziemca przez Moskwę do granicy Białorusi sformułowała RdSU w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dochodząc do przekonania, że obiektywne uwarunkowania, jakie wiążą się z podróżą wskazaną trasą i sposobem jej odbycia nakazywały informacje przedstawione przez cudzoziemca w całości odrzucić. W toku postępowania skarżący, będąc świadomym podważenia przez organ kluczowych elementów złożonych wyjaśnień, co uniemożliwiało uznanie je za rzetelne i przekonujące, miał możliwość odniesienia się do tych aspektów, które należało uznać za sporne, od czego jednakże odstąpił. O ile nie można wykluczyć zatrzymania i ewentualnego powiązania skarżącego z podejrzeniem popełnienia czynu zabronionego, o tyle złożone zeznania odwołujące się do bycia ofiarą aktu prześladowania traktować trzeba jako niewiarygodne, tak jak i późniejsze eksponowanie obaw przed powrotem do kraju pochodzenia przez cudzoziemca podczas jego pobytu w ośrodku. Oceny tej nie zmienia opinia psychologiczna nr 69/2021 z przeprowadzonego w maju 2021 r. badania cudzoziemca, która wskazywała na potrzebę zaliczenia skarżącego do grupy osób szczególnego traktowania ze względu na podejrzenie doznania przemocy. Na kierunek rozstrzygnięcia nie może mieć wpływu również złożony 9 lat wcześniej przez ojca skarżącego (Z.U.) wniosek o nadanie statusu uchodźcy. Nie tylko dlatego, że wbrew odmiennemu założeniu, na którym opiera się skarga kasacyjna, nie pozostaje on w związku z indywidualną sytuacją skarżącego, ale również z tej przyczyny, iż przytoczona w skardze kasacyjnej treść informacji dotyczących istotnych zdarzeń będących przyczyną ubiegania się przez wnioskodawcę wraz z rodziną (w tym skarżącym) o status uchodźcy nie została przez cudzoziemca następczo podtrzymana podczas przesłuchania statusowego. Z zawartego w aktach protokołu przesłuchania odbytego 9 lutego 2012 r. wynika, że poza jednostkowym zdarzeniem, jakie miało mieć miejsce w 2003 r., które ojciec skarżącego wiązał z próbą ustalenia okoliczności śmierci siostry w 1996 r. w wyniku przypadkowego ostrzału przez helikopter wojskowy, wnioskodawca nie był prześladowany ani poddawany przemocy i nie umiał wytłumaczyć powodów zamieszczenia we wniosku informacji odmiennej treści.

W sytuacji, gdy skarżący skutecznie nie doprowadził do podważenia poczynionych przez RdSU ustaleń faktycznych w zakresie kształtowanym przesłankami udzielenia statusu uchodźcy i objęcia cudzoziemca ochroną uzupełniającą, należy uznać, że nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego - art. 15 i art. 18a u.u.c.o., a także art. 2 ust. 1, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 EKPC.

Nie ma podstaw do przeprowadzenia w sprawie uzupełniającego dowodu z dokumentów. Z wniosku sformułowanego w skardze kasacyjnej nie wynika, by dokumenty, na który powołał się skarżący, odnosiły się do jego indywidualnej sytuacji. Dotycząc ogólnej (złej) sytuacji w Czeczenii, nie podważają one zasadniczych wniosków, jakie wyprowadzić trzeba z opracowań Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia (WIKP) UdSC znajdujących się w aktach sprawy. Materiałowi temu trudno zarzucić nieaktualność, zwracając chociażby uwagę na to, że uwzględnione przez organ opracowanie WIKP dotyczące sytuacji w Czeczenii (DPU-WIKP-424/182/2021) pochodzi z maja 2021 r. (data publikacji), natomiast wskazany przez skarżącego raport Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka ze stycznia 2019 r.

Kierując się powyższymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Odnosząc się do zgłoszonego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, wskazać należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.