Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1157/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151,  art. 190
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska WSA Iwona Kosińska Protokolant referent stażysta Wiktoria Sosnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2020 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] października 2014 r., nr [...], Wojewoda [...] potwierdził [...] prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] jako właściciela nieruchomości pozostawionej we wsi [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], obecnie [...], obejmującej [...] gruntów rolnych wraz z domem jednopiętrowym, drewnianym, krytym blachą, obejmującym [...] pokoi, o powierzchni użytkowej [...] oraz stajnią murowaną z kamienia, krytą blachą, o powierzchni użytkowej [...] (punkt I) oraz odmówił potwierdzenia [...] prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości we wsi [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], obecnie [...], obejmującej [...] lasu oraz [...] ziemi, w tym [...] ziemi ornej (punkt II).

We wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z [...] października 2014 r. [...], jako podstawę wznowienia, wskazała przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - powołując się na fakt ujawnienia nowych istotnych dowodów i okoliczności mających wpływ na treść decyzji wynikających z wydanego przez Sąd Rejonowy w [...] w dniu [...] kwietnia 2016 r. postanowienia o sygn. akt [...], w którym stwierdzono, że spadek po [...], synu [...], zmarłym w dniu [...] grudnia 1945 r. we [...], na podstawie ustawy nabył syn [...].

Po wznowieniu postępowania, Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2016 r.,

nr [...], odmówił uchylenia własnej decyzji z [...] października 2014 r. - stwierdzając brak zaistnienia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Po rozpatrzeniu odwołania [...], Minister Spraw Wewnętrznych

i Administracji decyzją z [...] czerwca 2017 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że [...] udowodniła, iż [...] pozostawił jako właściciel poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomość położoną we wsi [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...] - stąd też Wojewoda prawidłowo potwierdził skarżącej prawo do rekompensaty z tego tytułu (pkt I decyzji z [...] października 2014 r.).

Odnosząc się zaś do pkt II decyzji z [...] października 2014 r. - zawierającego orzeczenie o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie po [...] - organ odwoławczy wskazał, że zarówno [...] we wniosku z [...] grudnia 1990 r., jak i [...] w piśmie z [...] grudnia 2008 r. szczegółowo wymieniły nieruchomości, za które domagały się rekompensaty. Wśród tych dóbr nie zostały wymienione nieruchomości położone we wsi [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], pozostawione przez [...].

Ponadto zauważył, że [...] wystąpiła o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości, które pozostawił [...], dopiero w dniu [...] lutego 2013r. - a zatem po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r., poz. 2097) - dalej: ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. lub ustawa o mieniu zabużańskim.

Minister dodał, że złożony przez stronę dokument (prawomocne postanowienie spadkowe po [...] z [...] kwietnia 2016 r.) faktycznie nie był znany organowi prowadzącemu pierwotne postępowanie zakończone decyzją z [...] października 2014 r., ale dokument ten nie spełnia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., bowiem nie istniał w dniu wydania decyzji ostatecznej.

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła [...], zarzucając tej decyzji naruszenie:

1) art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2016 r., podczas gdy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną

z uwagi na fakt, iż wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, które istniały w dniu wydania decyzji, jednak nie były znane organowi wydającemu decyzję;

2) naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego i ustalenie, iż nabycie przez [...] w dniu [...] grudnia 1945 r. spadku po [...], stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2016 r., nie stanowi przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a ponadto okoliczność ta nie może zostać uznana za istotną w świetle tego przepisu, podczas gdy okoliczność faktyczna nabycia przez [...] w dniu [...] grudnia 1945 r. spadku po [...], które to nabycie zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2016 r. stanowi istotną dla sprawy nową okoliczność faktyczną istniejącą

w dniu wydania decyzji, która jednocześnie była nieznana organowi, który wydał decyzję;

3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 ust 1 ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.

w związku z art. 2 ust 2 i ust 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy

o realizacji prawa realizacji prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami RP (Dz. U z 2014, poz. 195), poprzez ich błędną wykładnię

i uznanie, że wnioskodawca dokonał modyfikacji wniosku po dacie 31 grudnia 2008 r., podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów winna prowadzić do wniosku, że wnioskodawca miał prawo do wskazania innych nieruchomości również po tej dacie.

Po rozpoznaniu skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1312/17, uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] czerwca 2017 r. oraz poprzedzająca ją decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2016 r. nr [...].

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że skarżąca wystąpiła

o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Wojewody [...]

z [...] października 2014 r. - powołując się na ujawnienie mających wpływ na treść ww. decyzji ostatecznej nowych istotnych dowodów i okoliczności wynikających

z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2016 r., [...].

W tym postanowieniu spadkowym stwierdzono, iż spadek po [...] (synu [...]) nabył syn [...] w całości. Organ uznał, iż wskazana przez stronę podstawa wznowienia nie spełnia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W sytuacji, gdy postanowienie sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku zapadło po dacie wydania decyzji ostatecznej, której dotyczy wniosek o wznowienie postępowania - nie ma możliwości zakwalifikowania okoliczności wynikających z ww. postanowienia jako istotnych dla sprawy nowych faktów w sprawie, istniejących w dacie orzekania przez organ.

Sąd nie podzielił tej oceny organu i uznał, że w sprawie wystąpiła nowa okoliczność faktyczna istniejąca, ale nieznana organowi w dniu wydania decyzji ostatecznej, stanowiąca podstawę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Taką okoliczność stanowi fakt dziedziczenia przez [...] po [...] potwierdzony powołanym wyżej prawomocnym postanowieniem sądu powszechnego z [...] kwietnia 2016 r. Sąd podniósł, iż zgodnie z art. 924 k.c. spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Natomiast w myśl art. 925 k.c. spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Postanowienie sądu powszechnego ma skutek ex tunc, bowiem nabycie spadku następuje z mocy samego prawa z chwilą śmierci spadkodawcy, a postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku jedynie okoliczność tę potwierdza.

Stwierdził również, że nowa okoliczność faktyczna w postaci dziedziczenia przez [...] po [...] - stanowi okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia podjętego w dniu [...] października 2014 r. w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Podniósł też, iż powodem odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione na byłym terytorium RP przez [...] był brak wniosku dotyczącego tego mienia złożonego w terminie wynikającym z ustawy z 8 lipca 2005 r. - jednakże poza sporem pozostaje, że w terminie ustawowym wniosek

o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony w odniesieniu do mienia pozostawionego na byłym terytorium RP przez [...].

Sąd wskazał, że z dołączonego do przedmiotowego wniosku skarżącej wyroku Sądu Rejonowego w [...] z [...] grudnia 1990 r., sygn. akt [...], wynika, iż [...] pozostawił (...) jako właściciel we wsi [...], gmina [...], mienie nieruchome w postaci gruntów o powierzchni co najmniej 100 (sto) ha oraz zabudowania w postaci domku jednopiętrowego, drewnianego, obejmującego [...] pokoi oraz stajni murowanej z kamienia. Użyte w ww. wyroku z [...] grudnia 1990 r. sformułowanie "gruntów o powierzchni co najmniej" oznacza, że katalog tych gruntów ma charakter otwarty, sformułowanie to nie wyklucza zatem pozostawienia na byłym terytorium RP przez [...] mienia nieruchomego odziedziczonego po [...].

Wobec powyższego stwierdził, iż w takiej sytuacji organ miał obowiązek oceny spełnienia przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty również w kontekście tego mienia. W konsekwencji uznał, że złożone żądanie wznowienia postępowania opiera się na ustawowej podstawie wznowienia wskazanej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a wydając decyzję o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej, organ naruszył art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Od wyroku Sądu I instancji skargę kasacyjną wywiódł Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez uznanie, że organ II instancji błędnie ustalił, iż nie wystąpiły nowe okoliczności istotne dla sprawy, istniejące, lecz nieznane organowi w chwili wydania przez Wojewodę [...] decyzji z [...] października 2014 r., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało uchyleniem decyzji Ministra z [...] czerwca 2017 r., nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Wojewody z [...] grudnia 2016 r., nr [...];

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., ponieważ powyższe skutkowało uchyleniem skarżonej decyzji Ministra oraz decyzji Wojewody z [...] grudnia 2016 r., pomimo że decyzje zostały wydane zgodnie z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym i prawnym.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 27 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 1794/18, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu swojego orzeczenia wskazał, że charakter i treść zarzutów oraz całokształt argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej pozwoliły na ustalenie, iż przypisane Sądowi I instancji przez autora skargi kasacyjnej naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. polegało na błędnym zastosowaniu tego przepisu do stanu faktycznego sprawy. Błąd ten dotyczył kwestii, które można sprowadzić do:

- nieuwzględnienia przez Sąd wojewódzki, że przedłożone przez stronę prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2016 r. sygn. akt [...], wskazujące na nabycie przez [...] spadku po [...] zmarłym w dniu [...] grudnia 1945 r., dotyczy okoliczności powstałej po wydaniu przez Wojewodę decyzji z [...] października 2014 r., co powoduje, iż nie została spełniona przesłanka istnienia nieznanego organowi dowodu lub okoliczności w czasie orzekania w postępowaniu zwykłym,

- pominięcia, że okoliczność ta nie miała istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu zwykłym, gdyż przywołany przez Sąd wojewódzki wyrok Sądu Rejonowego w [...] z [...] grudnia 1990 r. sygn. akt [...], był znany Wojewodzie [...] w chwili wydania decyzji z [...] października 2014 r. - wobec czego stwierdzenie, że orzeczenie to nie wyklucza pozostawienia na byłym terytorium RP przez [...] mienia nieruchomego odziedziczonego po [...], nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zarzut naruszenia art. 145 § 1

pkt 5 k.p.a. w odniesieniu do pierwszej ze wskazanych kwestii okazał się nietrafny.

Podzielił w tym względzie stanowisko Sądu I instancji, że w sytuacji, gdy postanowienie sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku zapadło po dacie wydania decyzji ostatecznej, której dotyczy wniosek o wznowienie postępowania, okoliczności wynikające z takiego postanowienia mogą być zakwalifikowane jako istotne nowe fakty w sprawie, istniejące w dacie orzekania przez organ.

Zdaniem NSA, w sprawie wystąpiła nowa okoliczność faktyczna, obiektywnie istniejąca, ale nieznana organowi w dniu wydania decyzji ostatecznej, którą to okolicznością był fakt dziedziczenia przez [...] po [...], wynikający z późniejszego postanowienia sądu powszechnego. Fakt dziedziczenia ustawowego [...] nie był brany pod uwagę w postępowaniu w momencie rozstrzygania o odmowie [...] potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] mienia zabużańskiego obejmującego [...] lasu oraz [...] ziemi, w tym [...] ziemi ornej.

Nie oznacza to jednak jeszcze, że okoliczność ta miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy załatwionej w postępowaniu zwykłym. Niezbędne było bowiem dowiedzenie, że wystąpiły wszystkie przesłanki niezbędne dla zastosowania przepisu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Z uwagi na brzmienie art. 1025 k.c. i art. 365 § 1 k.p.c. niedopuszczalne jest przyjmowanie domniemania posiadania interesu prawnego w sprawie przy braku dokumentu stwierdzającego nabycie spadku (prawomocnego postanowienia sądu powszechnego lub aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza), bowiem ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie może orzekać w materii należącej do kognicji sądów powszechnych. Dopiero wykazanie następstwa prawnego prawomocnym postanowieniem sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia przez notariusza, jest podstawą dla przyjęcia istnienia legitymacji do bycia stroną postępowania administracyjnego. Niemniej jednak dla postępowania w trybie nadzwyczajnym (wznowienia postępowania) ma to tylko takie znacznie, że wyznacza moment, od którego można skutecznie domagać się wszczęcia tego rodzaju postępowania. Innymi słowy, wyznacza moment, od którego można skutecznie powoływać się na zaistnienie skutku wynikającego z art. 924 k.c. Spadek otwiera się bowiem już z chwilą śmierci spadkodawcy, natomiast w myśl art. 925 k.c. spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku. Postanowienie sądu powszechnego wywołuje skutek ex tunc, bowiem nabycie spadku następuje z mocy samego prawa z chwilą śmierci spadkodawcy, a postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku jedynie okoliczność tę potwierdza. Przepisy art. 1025 k.c. i art. 365 § 1 k.p.c. mają zatem znaczenie dla oceny momentu, od którego uprawniony może powoływać się na fakt następstwa prawnego pod tytułem ogólnym (dziedziczenie), tj. okoliczność, która obiektywnie istniała już w dacie śmierci spadkodawcy.

W dalszej części uzasadnienia NSA stwierdził, że skarżący kasacyjnie całkowicie słusznie sformułował zarzut w pozostałej części - która odnosiła się do przesłanki istotności nowego dowodu lub okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy.

W ocenie NSA, Sąd I instancji doszedł w tym względzie do nieuprawnionych, gdyż pobieżnych i co najmniej przedwczesnych wniosków.

Wskazał, że na uzasadnienie tezy o istotności nowej okoliczności faktycznej, którą stanowił fakt dziedziczenia przez [...] po [...], Sąd I instancji odwołał się do motywów odmowy potwierdzenia [...] prawa do rekompensaty za mienie pozostawione na byłym terytorium RP przez [...]. Sąd I instancji prawidłowo wskazał na to, że powodem tym był brak złożonego w terminie wynikającym z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wniosku dotyczącego mienia po [...]. Zarazem podniósł, że poza sporem pozostaje, iż w terminie ustawowym wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty został złożony w odniesieniu do mienia pozostawionego przez [...].

To doprowadziło Sąd I instancji do bezpodstawnego uznania - w świetle dalszej argumentacji tego Sądu - że niewykluczone jest pozostawienia na byłym terytorium RP przez [...] również mienia nieruchomego odziedziczonego po [...], wobec czego organ miał obowiązek ocenić spełnienie przesłanek warunkujących potwierdzenie prawa do rekompensaty również w kontekście tego mienia. Taki wniosek Sąd wywiódł z treści wyroku Sądu Rejonowego w [...] z [...] grudnia 1990 r. sygn. akt [...], z którego wynika, że "[...] pozostawił (...) jako właściciel we wsi [...], gmina [...], mienie nieruchome w postaci gruntów o powierzchni co najmniej 100 (sto) ha oraz zabudowania w postaci domku jednopiętrowego, drewnianego, obejmującego [...] pokoi oraz stajni murowanej z kamienia".

NSA podkreślił, że powyższa okoliczność nie stanowiła żadnego novum dla organów orzekających w postępowaniu zwykłym w sprawie potwierdzenia prawa od rekompensaty za mienie [...]. Wręcz przeciwnie, potwierdzenie prawa do rekompensaty - wynikające z pkt I decyzji Wojewody z [...] października 2014 r. - obejmowało [...] gruntów rolnych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji odwołał się właśnie do tego orzeczenia i odpowiedniego zaświadczenia organu z [...] grudnia 2012 r. Z kolei sam fakt śmierci [...] również znany był organowi prowadzącemu postępowanie zakończone wydaniem decyzji pierwotnej, przy czym to nie brak wykazania następstwa prawnego stanowił podstawę odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Na powyższe jednoznacznie wskazuje treść decyzji wydanych w postępowaniu zwykłym, a także uzasadnienie decyzji wydanych we wznowionym postępowaniu.

Wskazał na to, że Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił, iż w piśmie z [...] sierpnia 2014 r. pełnomocnik strony przesłał m.in. tłumaczenie przysięgłe dokumentu z [...] lutego 2014 r., z którego wynika, że [...] s. [...] zmarł w dniu [...] grudnia 1945 r. we [...]. Organ odwoławczy nie zakwestionował również samego faktu pozostawienia przez [...] mienia w postaci nieruchomości obejmującej [...] lasu oraz [...] ziemi, w tym [...] ziemi ornej.

Zauważył jednak, że [...] nie opuścił byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Jest to niewątpliwie odmienna sytuacja od tej, w jakiej znalazł się [...], który w 1945 r. został objęty repatriacją na obecne terytorium RP, zgodnie z wydanym przez Państwowy Urząd Repatriacyjny Punkt Przyjęć w [...] zaświadczeniem nr [...] z [...] września 1945 r.

Podniósł, że Sąd I instancji z jednej strony nie zaprzeczył temu, iż wniosek złożony przez [...] w dniu [...] grudnia 1990 r. i wniosek złożony przez [...] w dniu [...] grudnia 2008 r. nie uwzględniały mienia w postaci pozostałych po [...] ieruchomości we wsi [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]. Ponadto nie przedstawił żadnych uwag, z których wynikałoby, że kwestionuje stanowisko organu co do oceny prawnej wniosku pełnomocnika strony z [...] grudnia 2013 r., w którym to podaniu dopiero zostały wskazane konkretne grunty [...] w postaci nieruchomości obejmującej [...] lasu oraz [...] ziemi, w tym [...] ziemi ornej. Tymczasem, zdaniem organów, wniosek dotyczący tego mienia został złożony już po ustawowym terminie na zgłoszenie odpowiednich roszczeń o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Swoje stanowisko w tym względzie organy oparły na treści art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., natomiast Sąd wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się do żadnych przepisów tej ustawy.

NSA stwierdził także, Sąd I instancji przy ocenie przesłanki "istotności" omawianej nowej okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy, nie tylko pominął przedstawienie odpowiedniego związku przyczynowego pomiędzy stwierdzeniem, że [...] w dniu [...] grudnia 1945 r. odziedziczył majątek po [...] a treścią wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, lecz w ogóle nie odniósł się do konkretnego stanu faktycznego, z którego wynikały takie doniosłe prawnie okoliczności, jak data i miejsce śmierci [...] oraz data opuszczenia byłego terytorium RP przez [...].

Tymczasem ocena istotności nowej okoliczności faktycznej w postaci dziedziczenia przez [...] po [...] dla rozstrzygnięcia sprawy wymagała uwzględnienia treści art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Z przepisów tych wynika zaś, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP jest opuszczenie byłego terytorium RP lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 przywołanej ustawy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o mieniu zabużańskim przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest spełniona wtedy, gdy właściciel nieruchomości utracił do niej prawo w następstwie wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wskazanych w tym przepisie aktów prawnych (enumeratywnie wymienionych układów i umów międzypaństwowych). Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 1a i 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik [...] o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia [...] lutego 1951 r., a także osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

NSA wskazał, że z treści powyższych przepisów trzeba wyprowadzić wniosek,

iż dokonane na podstawie aktów, o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., przesiedlenie (repatriacja) z byłego terytorium RP na obecne terytorium RP wypełnia znamiona jednej z ustawowych przesłanek nabycia prawa do rekompensaty, to jest przesłanki opuszczenia byłego terytorium RP.

Przesłanka ta nie odnosi się jednak do spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, co wynika z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przesłanki materialnoprawne określone w art. 2 w zw. z art. 1 tej ustawy odnoszą się bowiem tylko do osób fizycznych, które były w dniu 1 września 1939 r. właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP.

Sąd I instancji, stwierdzając spełnienia warunku "istotności" przez fakt w postaci dziedziczenia przez [...] po [...] - nie tylko abstrahował od przedstawionych przez organy motywów odmowy potwierdzenia [...] prawa do rekompensaty za nieruchomości opisane w punkcie II decyzji z [...] października 2014 r., ale też zupełnie pominął zbadanie, czy pierwotny właściciel nieruchomości pozostawionych na byłym terytorium RP (gruntów opisanych w punkcie II decyzji z [...] października 2014 r.), po którym dziedziczyć miał [...], spełnił zasadniczy warunek opuszczenia byłego terytorium RP lub niemożności powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy o mieniu zabużańskim. Okoliczność ta miała zasadnicze znaczenie dla oceny nabycia przez [...], na podstawie spadkobrania, a dalej przez samą skarżącą, prawa do rekompensaty.

NSA podkreślił, że nabycie powyższego prawa przez spadkobierców pierwotnego właściciela nieruchomości zabużańskich ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Konsekwentnie też, jeżeli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - to i jego spadkobiercy nie mogli nabyć prawa do rekompensaty.

Zdaniem NSA, okoliczność uznana przez Sąd I instancji za stanowiącą podstawą wznowienia postępowania nie spełniała kryterium "istotności dla rozstrzygnięcia sprawy". W każdym razie "istotności" tej nie dowodzi argumentacja przedstawiona przez Sąd wojewódzki w zaskarżonym wyroku.

NSA wskazał, że zadaniem Sądu I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, będzie uwzględnienie wszystkich uwag, jakie zostały poczynione przez Sąd kasacyjny. W szczególności odpowiednio pogłębionemu zbadaniu należy poddać to wszystko, co pozwoli Sądowi I instancji na jednoznaczne rozstrzygnięcie, czy ujawniony już po wydaniu decyzji ostatecznej fakt następstwa prawnego po [...] rzeczywiście stanowi nową okoliczność "istotną dla sprawy". Wymagało to będzie

z jednej strony wnikliwego rozważenia powodów, dla których organy administracji odmówiły potwierdzenia [...] prawa do rekompensaty za mienie wskazane

w punkcie II decyzji z [...] października 2014 r. Z drugiej zaś odniesienia stanu faktycznego sprawy do treści przepisów prawa materialnego, tj. art. 1-3 oraz art. 5 i 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Podkreślił też, iż argumentacja Sądu I instancji nie przemawiała w żaden sposób za uznaniem, że nowa okoliczność wskazana jako podstawa wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. spełniała warunek "istotności dla sprawy". O ile zaś Sąd wojewódzki nie znajdzie nowych argumentów przemawiających za tym, iż stwierdzenie następstwa prawnego [...] po [...] miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy potwierdzenia [...] prawa do rekompensaty za określone mienie [...], będzie obowiązany przyjąć brak ustawowej podstawy wznowienia wskazanej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę ponownie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Niniejsza sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 1794/18.

Zatem ramy kognicji Sądu rozpoznającego obecnie skargę zostały ograniczone ww. rozstrzygnięciem NSA. Zgodnie bowiem z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325

ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Ocena ta wiąże tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych (por. wyrok NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 670/11). Czyli tylko zmiana stanu faktycznego czy prawnego pozwala na odstąpienie od oceny

i wskazań zawartych w wyroku NSA.

W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym obecnie przedmiotową sprawę - taka sytuacja nie zaistniała.

WSA - kierując się wytycznymi NSA - dogłębnie przeanalizował zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uznając, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, iż z treści art. 2 pkt. 1 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 cyt. ustawy.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 tej ustawy przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest spełniona wtedy, gdy właściciel nieruchomości utracił do niej prawo w następstwie wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie: 1) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski, 2) układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski, 3) układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski, 4) umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR.

Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 1a i 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik [...] o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia [...] lutego 1951 r., a także osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Z kolei przepis 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stanowi, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Spadkobierca właściciela nieruchomości pozostawionych na byłym terytorium RP musi zatem spełniać jedynie przesłankę posiadania obywatelstwa polskiego. Przesłanki materialnoprawne określone w art. 2

w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. odnoszą się zatem tylko do osób fizycznych, które były w dniu 1 września 1939 r. właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP. Spadkobiercy tego rodzaju osób muszą zatem spełniać jedynie przesłankę posiadania obywatelstwa polskiego.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, iż poza sporem pozostaje, że [...] był właścicielem nieruchomości we wsi [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], obecnie [...], obejmującej [...] lasu oraz [...] ziemi, w tym [...] ziemi ornej. Za pozostawienie tych nieruchomości skarżąca oczekiwała ustalenia prawa do rekompensaty. Z akt sprawy wynika, że [...] były właściciel nieruchomości zmarł [...] grudnia 1945 r. we [...]. Jak wskazano wyżej konieczną przesłanką było opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co w przypadku [...] nigdy nie nastąpiło - co nie jest kwestionowane.

W tej sytuacji nie sposób przyjąć, że on te nieruchomości opuścił. Nie spełnił tym samym jednego z koniecznych warunków uzyskania rekompensaty - sprecyzowanego w art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej. W konsekwencji czego prawa do rekompensaty za "pozostawione przez niego" nieruchomości nie mogli również nabyć jego spadkobiercy, w tym przypadku jego syn [...], a w dalszej kolejności skarżąca. Ich uprawnienia są bowiem pochodnymi uprawnień byłego właściciela pozostawionych nieruchomości (art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej).

Wskazać też należy za Naczelnym Sądem Administracyjnym, iż istotnie postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2016 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po [...] stanowiło nową okoliczność w rozumieniu pkt 5 art. 145 § 1 k.p.a.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawą okoliczność ta mimo, iż była nową okolicznością mogącą stanowić podstawę do wznowienia postępowania z pkt 5 art. 145 § 1 k.p.a. - to jednak nie miała ona charakteru istotnego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, z tego względu, że [...] nie nabył prawa do rekompensaty, jak już wskazano, a konsekwencji prawa tego nie nabyli również jego następcy prawni.

Nie można również pominąć w tej sprawie faktu, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości we wsi [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], obecnie [...], obejmującej [...] lasu oraz [...] ziemi, w tym [...] ziemi ornej przez [...] - został złożony w dniu [...] lutego 2013 r., a więc po upływie ustawowego terminu określonego w art. 5 ust. 1 ustawy o mieniu zabużańskim.

Jak wynika z tego przepisu wniosek należało złożyć najpóźniej do 31 grudnia 2008 r.

To oznacza, iż rozszerzenie wniosku z [...] grudnia 1990 r. i z [...] grudnia 2008 r.

o nieruchomości, których właścicielem był [...], mogło nastąpić wyłącznie do dnia 31 grudnia 2008 r.

Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego są całkowicie niezasadne. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo

z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego, decyzje organów obu instancji odpowiadają prawu, a ich uzasadnienia zostały sporządzone zgodnie

z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.