Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1256/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2,3
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba Sędziowie: WSA Grażyna Firek WSA Piotr Głowacki (spr.) Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie - uchyla zaskarżoną decyzję -


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Kr 1256/18.

UZASADNIENIE

I. S. wnioskiem z dnia 21 czerwca 2017 r. zwróciła się do Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że nie posiada możliwości finansowych spłaty zadłużenia z powodu trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Na powyższe okoliczności przedłożyła liczne dokumenty, w tym m.in. zaświadczenia lekarskie i kartę informacyjną leczenia szpitalnego.

ZUS decyzją z 7 sierpnia 2017r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Przedmiotowa decyzja została uznana przez wnioskodawczynię za krzywdzącą i złożyła ona wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z 20 października 2017 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję organu l instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13 lutego 2018 r., uchylił powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 października 2017r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd wskazał na konieczność ponownej oceny zebranego materiału dowodowego, a w szczególności sytuacji materialnej i zdrowotnej, z uwzględnieniem wysokości osiąganych dochodów oraz wielkości wydatków, w odniesieniu do kwestii, czy spłata zadłużenia nie zagrozi egzystencji. Podkreślono, że ZUS nie podjął próby oszacowania majątku oraz możliwości i konsekwencji poddania tegoż majątku egzekucji. Kolejny zarzut dotyczył kwestii braku należytego przeanalizowania stanu zdrowia strony. Zakład przyjął, że skarżąca jest osobą zdolną do pracy, a tym samym zdolną do uzyskiwania dochodów. W decyzji organu II Instancji nie uwzględniono orzeczenia Lekarza [...] o całkowitej niezdolności do pracy. Sąd podważył również zawarte w decyzji stwierdzenia mające związek z niekorzystaniem z pomocy społecznej oraz brakiem zadłużenia z tytułu opłat związanych z utrzymaniem mieszkania. Sąd zarzucił, że ZUS nie wyjaśnił, z jakich środków skarżąca się utrzymywała.

ZUS decyzją z 14 września 2018r. nr [...] znak: [...], ponownie w trybie art. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i 3a oraz art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), dalej "u.s.u.s.", oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, póz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł,

W uzasadnieniu podano, iż wezwano skarżącą o dokumenty potwierdzające jej sytuację materialno-bytową. W odpowiedzi na powyższe skarżąca przedłożyła miedzy innymi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 11 września 2017 r., decyzję ZUS z 18 października 2017 r. o przyznaniu renty, pismo z 9 listopada 2017 r. dotyczące pomocy publicznej, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, oraz zeznanie podatkowe za rok 2017.

Organ wskazał, iż organ egzekucyjny nie wyczerpał możliwości dochodzenia należności. W ramach działań przedegzekucyjnych ZUS wydał decyzję określającą zadłużenie, na podstawie której należności zostaną skierowane do przymusowego dochodzenia. Z uwagi na pobierane świadczenie rentowe istnieje możliwość zastosowania skutecznego środka egzekucyjnego. Nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 ustawy o s.u.s., zaistniały. Pomimo, iż skarżąca oświadczyła, że w jej opinii należności są nieściągalne, bo nie posiada majątku, to naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z ustaleń Zakładu wynika, że skarżąca posiada majątek nieruchomy. Ze względu wysokość zadłużenia oraz możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji ze świadczenia rentowego, Zakład aktualnie odstąpił od działań mających na celuj skierowanie wniosku o egzekucję z nieruchomości. W celu zagwarantowania skuteczności tych działań w przyszłości oraz korzystając z uprawnień wynikających z art. 26 ustawy o s.u.s., Zakład podjął działania zmierzające do zabezpieczenia należności poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej.

Organ wskazał, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Otrzymuje rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości [...] zł netto. Świadczenie przyznane jest do 30.09.2018r., jednakże Zakład ustalił, że złożyła ona wniosek o przedłużenie prawa do renty. Zgodnie z orzeczeniem Lekarza [...] z 13 sierpnia 2018r. została zobowiązana uznana za niezdolną do pracy do 30 września 2020 r., a jest to jednoznaczne w kontynuacją wypłaty świadczenia w tym okresie. Koszty związane z zamieszkaniem wynoszą [...] zł. Na ochronę zdrowia strona przeznacza [...] zł. Ma poważne problemy zdrowotne. Oprócz przedmiotowych zobowiązań w ZUS, posiada zobowiązania wobec innych wierzycieli. Nieruchomość (dom o powierzchni 144 m2), której jest współwłaścicielem jest obciążona kredytem w CHF. Ponadto posiada dalsze zobowiązania na ok. 2 mln zł. Okoliczności posiadania zobowiązań wynikających z zaciągniętych lub poręczania spłat kredytów udzielanych innym osobom nie stanowi okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek. Zakład podkreślił, iż trudna sytuacja finansowa, w jakiej się niewątpliwie znajduje skarżąca jest wynikiem świadomego działania. Zaciąganie zobowiązań bez możliwości ich spłaty można zakwalifikować, jako rażące niedbalstwo, które ma istotny wpływ na stopień niewypłacalności. Nadto, jeśli przedsiębiorca nie jest w stanie regulować zobowiązań wynikających z tytułu prowadzonej działalności to winien podjąć decyzję w kwestii dalszego jej prowadzenia. Fakt zawieszenia działalności świadczy o planach związanych z jej wznowieniem. W opinii Zakładu, jeśli płatnik działalności nie wyrejestrował, to istnieje przypuszczenie, że planuje ją wznowić, co świadczy o możliwości uruchomienia źródła przychodów.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się I. S. wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i wskazując, iż pobierana renta jest niewystarczająca do spłaty zaległych składek, a nieruchomości są obecnie niezbywalne z racji obciążenia hipotekami z tytułu niespłaconego kredytu. Nie zamierza obecnie wznawiać działalności gospodarczej z powodu problemów zdrowotnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012r., poz. 270 - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.

Przedmiotem kontroli sądowej jest kolejna już decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, za pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, oraz na Fundusz Pracy.

Podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie należności z powyższego tytułu stanowiły regulacje art. 28 ust. 1, 2 i ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle przepisów rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Z kolei wedle art. 107 § 1 zdanie pierwsze k.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.

Zaakcentować należy, że kontrola sądowa sprawy dokonywana jest po raz kolejny, gdyż przedmiotowa sprawa była już rozstrzygana przez tut. sąd, który wyrokiem z 13 lutego 2018r., sygn. akt I SA/Kr 1263/17 uchylił uprzednią decyzję odmowną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję z 25.08.2017r. W uzasadnieniu wyroku z 13 lutego 2018r. sąd wskazał między innymi, że organ nie dokonał wyczerpujących ustaleń w zakresie przesłanki całkowitej nieściągalności należności. Dokonując powyższej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Z zaskarżonej decyzji wynika, że organ rentowy nawet nie podjął próby dokonania powyższego rzetelnego szacunku, jedynie ograniczył się do wskazania, że możliwość ewentualnej egzekucji wynikać będzie z faktu, że skarżąca jest "współwłaścicielką kilku nieruchomości", które mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zakład jednak nie zauważył, że owa współwłasność "kilku nieruchomości", to w jednej z nieruchomości udział w wysokości 1/3 powierzchni 0,0993 ha, w drugiej nieruchomości udział w wysokości ˝ powierzchni 0,0427 ha i nieruchomość ta jest obciążona hipotekami w łącznej kwocie [...]zł. Trzecia z nieruchomości o pow. 0,3000 ha, którą skarżąca posiada wspólnie z mężem (wspólność majątkowa małżeńska) jest nieruchomością niezabudowaną położoną w S. . Z akt sprawy nie wynika jakakolwiek, choćby przybliżona wartość tych nieruchomości, ani organ nie zbadał czy ewentualna egzekucja będzie dopuszczalna. Organ a priori przyjmuje, że skoro skarżąca jest współwłaścicielką tych nieruchomości to egzekucja pozwoli na ewentualne wyegzekwowanie zaległości, a jest to stanowisko w okolicznościach niniejszej sprawy bezpodstawne.

Kolejną kwestią niezbadaną przez organ jest zaistnienia przesłanki określonej w przepisie art. 28 ust 3 pkt 3 u.s.u.s. Organ przyjął, że skarżąca jest osobą zdolną do samodzielnego uzyskiwania dochodów i jest zdolna do pracy. Ocena organu w tym zakresie jest oceną dowolną i sprzeczną przede wszystkim z materiałem dowodowym, który był w posiadaniu Zakładu z urzędu, a nie został przyjęty i oceniony w niniejszej sprawie. O ile rozpoznając sprawę po raz pierwszy organ nie dysponował jeszcze orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS uznającą skarżącą za całkowicie niezdolną do pracy, (ale wynikało to z przedłożonego przez skarżącą w sprawie materiału dowodowego), to w dacie wydawania decyzji z dnia 20 października funkcjonowały w obrocie prawnym zarówno orzeczenie lekarza orzecznika ZUS Oddział w K. z dnia 11 września 2017 r. o całkowitej niezdolności do pracy jak i decyzja ZUS Oddział w K. z dnia 18 października 2017 r. w sprawie przyznania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Powyższe dokumenty urzędowe przeczą w sposób oczywisty stanowisku zawartemu w decyzjach.

Nie uwzględnienie tych dowodów przy wydawaniu decyzji z dnia 20 października 2017 r. jest ewidentnym naruszeniem przywołanych powyżej przepisów art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. jak również zasad ogólnych postępowania (art. 7, art. 8,art. 9 K.p.a.). Organ prowadząc postepowanie, zgodnie z art. 7 K.p.a. powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania) oraz wnioskowane przez stronę. Inaczej rzecz ujmując, mimo, iż ciężar dowodu istnienia przesłanek umorzenia, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy, to jednak organ odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń.

Nie do przyjęcia jest model prowadzenia postępowania w świetle powyższych przepisów, w których organ nie uwzględnia dowodów z dokumentów urzędowych, które sam wytworzył i wprowadził do obrotu i które powinien znać z urzędu. Fakt, że dysponuje tymi dowodami inna komórka organizacyjna organu, w żaden sposób nie usprawiedliwia takiego działania organu. Niedopuszczalne w takiej sytuacji jest ich żądanie od strony postępowania w sprawie umorzenia zaległości, i wyciąganie w przypadku ich nieprzedłożenia negatywnych wniosków dla strony, tak jak to czynił organ stwierdzając, że skarżąca "nie wykazała, że stan zdrowia wpływa na możliwości uzyskiwania dochodów i nie przedłożyła do wniosku orzeczeń lekarskich stwierdzających niezdolność do pracy czy niepełnosprawność". Pominięcie dowodu z dokumentu urzędowego będącego w posiadaniu organu, mającego niezwykle istotne znaczenie dla sprawy, gdyż dotyczącego stanu zdrowia skarżącej, który to dowód wprost podważa ustalenia organu, czyni twierdzenia zawarte w decyzji organu całkowicie bezpodstawne i dowolne.

Zdaniem sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, istnieją również podstawy do zakwestionowania oceny organu odnośnie niewystąpienia przesłanki o umorzenie, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS, a więc oceny dotyczącej nie wystąpienia w sprawie sytuacji, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżąca nie jest w stanie opłacić należności ZUS, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej, w szczególności, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ ocenił, że sytuacja skarżącej nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby zasługiwała na wyjątkowe potraktowanie w formie udzielenia ulgi, skoro nie korzysta ona z pomocy społecznej, czy innych form pomocy ze strony Państwa i nie zalega w regulowaniu z jakimikolwiek opłatami za media. W kontekście powyższego organ nie dostrzegł, że skarżąca w dacie orzekania nie osiągała żadnych dochodów (świadczenie z tytułu renty przekazano skarżącej w listopadzie 2017 r.) i nie wyjaśnił, z jakich środków się utrzymywała. Organ nie wyjaśnił również, jakie potrzeby człowieka w świetle realiów życiowych i przysługującego mu konstytucyjnego prawa do poszanowania i ochrony godności (art. 30 Konstytucji RP) uznano za niezbędne i jaką miarą te potrzeby szacowano. Nie wzięto również pod uwagę tego, że wspomniany art. 30 Konstytucji nakłada na władze publiczne obowiązek poszanowania i ochronny godności człowieka. W ocenie sądu, to, że skarżąca nie korzysta z pomocy opieki społecznej lub innej pomocy ze strony Państwa nie przesądza o jej dobrej sytuacji finansowej, jak również o tym, że nie występuje przesłanka umorzenia określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

Nie można uznać za właściwe twierdzenia organu, w kontekście § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 w/w. rozporządzenia, iż Zakład w żadnym wypadku nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, którą uznał za udokumentowaną (decyzja organu l instancji) i udowodnioną (decyzja organu II instancji), ale nie stanowi ona przesłanki przemawiającej za umorzeniem zaległości, albowiem wnioskodawca nie wykazał, aby sytuacja zdrowotna uniemożliwiała mu dokonanie zapłaty należnych składek, bądź mogła spowodować zagrożenie dla jego egzystencji (decyzja organu l instancji) podstawowych potrzeb życiowych (decyzja organu II instancji).

Wystąpienie bowiem u skarżącego takich chorób jak: organiczne zaburzenia depresyjne zaostrzone reaktywne, uwarunkowane zaburzenia nerwicowe typu neurasteniczno-przygnębiennego z komponentem wegetatywnym, padaczka z ostrymi atakami 10-12 razy w miesiącu, kiła, która uszkodziła centralny układ nerwowy i oko prawe oraz początkowe zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, czyni z niego osobę, w stosunku do której z całą pewnością odnosi się pojęcie "przewlekłej choroby zobowiązanego" użyte w § 3 ust. 1 pkt. 3 w/w. rozporządzenia.

Wedle treści art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi cena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przepis ten obejmuje sytuację, w której w sprawie orzekał już poprzednio sąd administracyjny, dokonując określonej oceny. Z przepisu tego wynika zaś bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu i wynikających z niego wytycznych, co do dalszego biegu postępowania, który może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa. Niezastosowanie się przez organ administracji przy ponownym rozstrzyganiu do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu ocena prawną i oznacza, że podjęte w ten sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe.

Jak przyjmuje się jednolicie w literaturze i orzecznictwie przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne (zob. Andrzej Kabat, Komentarz do art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX). Jako ocenę prawną przyjmuje się zatem osąd o prawnej wartości sprawy. W wyroku z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1261/10 (ONSA WSA z 2013 r. Nr 1, poz. 7) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych.

Natomiast wskazania co do dalszego postępowania są konsekwencją oceny prawnej i dotyczą sposobu procedowania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, w celu uniknięcie popełnionych błędów. Wytyczają one kierunek, w którym powinno zmierzać ponowione postępowanie, dla uniknięcia wadliwości w postaci np. uchybień procesowych związanych z wyjaśnieniem sprawy. Ponieważ, co jest istotne na tle wykładni art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna wyrażona w wyroku wiążąca jest także dla sądu, który go wydał; sąd kontrolujący rozstrzygnięcia wydane w ponowionym wskutek wcześniejszego wyroku postępowaniu nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się temu wyrokowi oraz kontroli skarżonego rozstrzygnięcia pod kątem zastosowania się organu do wskazań co do dalszego postępowania. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym co do dalszego postępowania.

Uwzględniając powyższe, sąd kontrolując zaskarżoną decyzję, nie mógł dokonać jej oceny z pominięciem oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania, wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lutego 2018r.

Zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wciąż nie czyni zadość wskazanym tam wymogom. U podstaw tej oceny leży okoliczność, iż w istocie rzeczy przywołana decyzja nie zawiera w swej warstwie motywacyjnej oceny wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, a naruszenie to mogło w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy. W szczególności przedwczesna była ocena organu, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Wiodącą racją, którą organ powołał na poparcie tezy o braku całkowitej nieściągalności był fakt, że skarżąca pobiera świadczenie rentowe, z którego możliwe jest zaspokojenie, zatem ZUS nie podjął próby oszacowania majątku ruchomego. Argumentu tego - abstrahując od niewykonania wskazań sądu i zaniedbania przez organ poczynienia jednoznacznych ustaleń dotyczących stanu prawnego i faktycznego przedmiotowej nieruchomości, na której Zakład miał dokonać zabezpieczenia - nie powiązano jednak z ustaleniami dotyczącymi ściągalności zadłużenia, ani nie przedstawiono prognoz, co do efektywności egzekucji w przyszłości. W ocenie sądu, samo powoływanie się przez organ na fakt możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera wniosek, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Nie sposób uznać, że obowiązkowi temu czyni zadość stwierdzenie organu, że wdrożone może być wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne, gdyż sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez stronę. Organ winien zatem ocenić, czego nie uczynił, czy w badanej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej skarżącej istnieją realne możliwości zaspokojenia przez nią zaległych należności z tytułu składek. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12 i z dnia z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572), które skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni popiera. Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II CSK 176/07, organy mają także obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji strony z wysokością zaległej należności. Ta zaś, rozpatrywana w kontekście możliwości finansowych skarżącej, stanowi wysokość znaczną.. Stwierdzić zatem należy, że organ niewyczerpująco ustalił stan faktyczny w zakresie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych w tym zakresie okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Organ nadal nie zbadał także przesłanek zastosowania umorzenia należności składkowych i nie zindywidualizował sytuacji skarżącej w aspekcie istnienia jej ważnego interesu i sytuacji majątkowej, a z drugiej strony przewlekłej choroby zobowiązanej, pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, czym naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 p. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz przepisy postępowania w postaci art. 7 i 77 § 1 i art. 107 k.p.a.

Tymczasem właściwa ocena występowania bądź braku rzeczonych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym jego zebraniem oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych. Wskazać tu należy zwłaszcza na orzeczenie lekarza orzecznika ZUS Oddział w K. z dnia 11 września 2017 r. o całkowitej niezdolności do pracy jak i decyzja ZUS Oddział w K. z dnia 18 października 2017 r. w sprawie przyznania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy potwierdzające wskazania sadu poprzednio orzekającego dotyczące schorzeń skarżącej, które bez wątpienia czynią z niej osobę, w stosunku do której z całą pewnością odnosi się pojęcie "przewlekłej choroby zobowiązanego" użyte w § 3 ust. 1 pkt. 3 ww. rozporządzenia. Stan finansów ubezpieczeń społecznych nie może być reperowany kosztem ważnych interesów życiowych ubezpieczonych. Wobec tego, dla oceny czy przesłanka zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jest spełniona, wymagane jest ustalenie, czy stan finansów skarżącej - w kontekście wysokości uzyskiwanej renty i deklarowanych przez nią kosztów utrzymania - pozwala na przyjęcie, że w jej budżecie, po uwzględnieniu stałych i koniecznych wydatków pozostaje kwota, która mogłaby służyć zaspokojeniu należności ZUS.

Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Rozpoznając ponownie sprawę organ winien ocenić materiał dowodowy, zgodnie z przedstawionymi wskazaniami, a następnie w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, rozpatrzyć wniosek skarżącej o umorzenie należności składkowych w oparciu o powołane normy prawa materialnego, a wnioski przedstawić w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na względzie, sąd orzekł jak w sentencji wyroku w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy o p.p.s.a.