Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1563/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 70 par. 8
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 59 par. 1 pkt 2, art. 111m par. 1 i par.2 , art. 111n par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dominik Mączyński Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Protokolant: sekretarz sądowy Agata Pasternak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 września 2017 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] [...] w przedmiocie udzielenia przybicia Uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...], nr [...].


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Po [...]

U Z A S A D N I E N I E

Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z [...] czerwca 2016 r. nr [...] na podstawie art. 111 m § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), udzielił przybicia na rzecz licytanta P. C., który zaoferował cenę [...] zł podczas trzeciej licytacji nieruchomości lokalowej o powierzchni użytkowej [...] m2 położonej w K. W. , ul. [...], działka o numerze geod. [...], stanowiącej własność J. S., zapisanej w księdze wieczystej Nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w T. V Wydział Ksiąg Wieczystych.

Z dotychczasowego przebiegu postępowania wynika, że Naczelnik prowadził powyższą egzekucję wobec J. S. w oparciu o własne tytuły wykonawcze o nr [...], [...] i [...], obejmujące zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003r., 2004r. i marzec 2005 r. oraz tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. obejmujące zaległości w podatku od towarów i usług: nr [...] za grudzień 2003r., luty-marzec 2004r., nr [...] za marzec – czerwiec 2003r., nr [...]/ [...] za wrzesień, październik, grudzień 2002r. i styczeń 2003r., nr [...] za październik 2001r., luty, maj, lipiec 2002r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskami z [...] kwietnia 2014r. o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w części objętej tytułami egzekucyjnym nr [...], nr [...], nr [...] wskazując na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK [...] .

Z kolei Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z [...] maja 2014r. z powołaniem się na wniosek wierzyciela art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., zawiesił postępowanie egzekucyjne.

Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. złożył do organu egzekucyjnego z wniosek z [...] grudnia 2014r. którym wycofał tytuł wykonawczy nr [...] oraz wniósł o kwotową aktualizację (częściowo do wysokości zero złotych) zaległości podatkowej objętej tytułem wykonawczym nr [...] za wrzesień i październik 2002r. - ze względu na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12.

W tej sytuacji Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. [...] stycznia 2015r. podjął postępowanie egzekucyjne zawieszone [...] maja 2014r., po czym postanowieniem z [...] stycznia 2015r. na podstawie art. 59 § 1 pkt 4 , § 3 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne w części prowadzonej na podstawie tytułu egzekucyjnego nr [...] Ponadto pismem z [...] stycznia 2015r. powiadomił zobowiązanego o zmianie wysokości zajęcia.

Zobowiązany w piśmie z [...] lipca 2015r. wniósł "o wykreślenie hipoteki" ponieważ zabezpieczone zaległości w podatku dochodowym za lata 2003, 2004,2005 wygasły wskutek przedawnienia, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12. Stwierdził, że na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 70 § 8 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2015 r., nr 613 , dalej: "O.p."), postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone. Stanowisko takie zobowiązany podtrzymał w polemicznym piśmie z [...] sierpnia 2015r. Organ egzekucyjny nie podzielił stanowiska zobowiązanego i nie podjął postępowania w celu rozpatrzenia zasadności stanowiska zobowiązanego. Stwierdził, że art. 70 § 8 O.p. nie został dotąd przez ustawodawcę uchylony, natomiast rozważania Trybunału Konstytucyjnego zawarte jedynie w uzasadnieniu tego wyroku nie wywołują skutków określonych w art. 190 ust. 3 Konstytucji art. 70 § 8 O.p., zachował moc obowiązującą.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wnioskiem z [...] września 2015r. dokonał kolejnej aktualizacji tytułu wykonawczego nr [...] wobec stwierdzenia przedawnienia zaległego zobowiązania podatkowego za wrzesień i październik 2002r, z uwagi na przedawnienie według wskazania wynikającego z wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK [...] .

Dyrektor Izby Skarbowej w piśmie z [...] grudnia 2015r. zwrócił organowi egzekucyjnemu uwagę na konieczność analizy sprawy w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 oraz na kształtujące się na jego podstawie orzecznictwo sądów administracyjnych. W rezultacie Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. o stanowisko co do dalszego prowadzenia egzekucji na rzecz tego wierzyciela, który odpowiadając podał, że należy prowadzić nadal egzekucję z tytułów wykonawczych nr [...], nr [...]/ [...], nr [...]

W dniu [...] czerwca 2016 r. miała miejsce trzecia licytacja publiczna tej nieruchomości do której przystąpił jedynie P. C., który wpłacił wymaganą kwotę wadium, a w trakcie licytacji zaoferował ceną nabycia w kwocie [...]zł. W toku licytacji zobowiązany podatnik nie składał oświadczeń, wniosków, skarg lub zażalenia.

Postanowienie o przybiciu zostało doręczone zgodnie wierzycielowi - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w P., zobowiązanemu J. S. oraz nabywcy P. C..

Zobowiązany J. S. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie w którym domagał się jego uchylenia oraz o umorzenia postępowania egzekucyjnego, z uwagi na wygaśnięcie zobowiązania, względnie o wydanie postanowienia o odmowie przybicia. Uzasadniając zażalenie wyjaśnił, że należności w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003, 2004 i 2005 r., dochodzone w drodze egzekucji administracyjnej uległy przedawnieniu, bowiem ich zabezpieczenie poprzez wpis hipoteki nie wywołało skutku w postaci wyłączenia przedawnienia, co wynika z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12. Trybunał uznał przepis art. 70 § 6 O.p. (odpowiednik aktualnego art. 70 § 8 O.p.) za niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Trybunał wskazał tu, że niekonstytucyjność tego przepisu wiąże się ze zróżnicowaniem przez art. 70 § 1 i § 6 (obecnie § 8) O.p. sytuacji podatników na tych, których należności zabezpieczono w inny sposób, co prowadzi do ich nierównego traktowania i ochrony ich praw majątkowych. Ponadto Trybunał uznał, że art. 70 § 6 (obecnie § 8) O.p. różnicuje w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. Z chwilą opublikowania wyroku w Dzienniku Ustaw przestał wywierać skutek określony w art. 70 § 6 (obecnie § 8) O.p., polegający na wyłączeniu przedawnienia zabezpieczonych należności podatkowych. Trybunał stwierdził ponadto, że choć formalnie art. 70 § 8 O.p. nie był przedmiotem jego kontroli, to mają do niego zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne. Z powyższych względów zabezpieczenie zobowiązań z tytułu zaległości podatkowych zobowiązanego nie wywołały skutku w postaci wyłączenie przedawnienia, a ze względu na upływ czasu w niniejszej sprawie, przedawnienie doprowadziło do wygaśnięcia zobowiązań.

Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z [...] września 2016r. nr. [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 206 r., poz.23 ze zm., dalej: "k.p.a.") i w związku z art. 18 oraz art. 111m u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Dyrektor stwierdził, że zarzuty J. S. dotyczące przedawnienia należności w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003, 2004 i 2005 r., zabezpieczonych wpisem hipoteki są bezpodstawne w świetle wyroku Sądu Najwyższego z 24 listopada 2015 r., sygn. akt II CSK 517/14, jednoznacznie stwierdzającego, że sądy administracyjne nie mogą odmówić stosowania art. 70 § 8 O.p., powołując się na powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Sąd Najwyższy zaznaczył, że przepis art. 70 § 8 O.p. nie został dotąd przez ustawodawcę uchylony, natomiast rozważania Trybunału zawarte jedynie w uzasadnieniu tego wyroku nie wywołują skutków określonych w art. 190 ust. 3 Konstytucji, zatem w konsekwencji trzeba przyjąć, że przepis art. 70 § 8 O.p., ma w dalszym ciągu moc obowiązującą, co zostało zobowiązanemu wyjaśnione w doręczonym mu piśmie [...] lipca 2015 r.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem J. S. wniósł skargę, zarzucając powyższemu postanowieniu naruszenie art. 70 § 6 O.p., odpowiednika aktualnego art. 70 § 8 O.p., poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie w sytuacji, w której doszło do wygaśnięcia zobowiązań skarżącego, objętych ww. tytułami wykonawczymi, ze względu na przedawnienie. Z uwagi na powyższe, zobowiązany wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych i przydzielenie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu zobowiązany podtrzymał dotychczasową argumentację zawartą w zażaleniu podkreślając, że przybicie zostało udzielone bez uwzględnienia faktu, należności w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003r., 2004r. i 2005 r., zabezpieczone hipoteką przymusową na nieruchomości, będącej przedmiotem egzekucji uległy przedawnieniu, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12.

Postanowieniem z [...] października 2016r. Dyrektor Izby Skarbowej na podstawie art. 123 k.p.a., art. 18, art., 23 § 6 u.p.e.a. z urzędu wstrzymał postępowanie egzekucyjne do nieruchomości zobowiązanego do czasu prawomocnego rozpoznania skargi przez sąd z uwagi na niejednolitość orzecznictwa sądowego na tle skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12.

Natomiast odpowiadając na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z [...] marca 2017r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik zobowiązanego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji oraz umorzenie postępowania, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych. Doprecyzował skargę zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

- art. 70 § 8 O.p. poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie w sytuacji w której należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku od towaru i usług za lata 2002-2005 objęte tytułami wykonawczymi oraz zabezpieczone hipoteką uległy przedawnieniu w związku ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 08 października 2013r. sygn. akt SK 40/12

- art. 111 n § 2 w zw. z art 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a poprzez ich niezastosowanie polegające na niedokonaniu przez organ egzekucyjny odmowy przybicia nieruchomości w sytuacji zaistnienia przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego w związku z wygaśnięciem należności objętych tytułami wykonawczymi w skutek upływu terminu ich przedawniania.

- art. 111m § 1 u.p.e.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i dokonanie przybicia nieruchomości w sytuacji wygaśnięcia zobowiązań podatkowych objętych tytułami wykonawczymi.

W piśmie z [...] marca 2017r. Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu z [...] września 2016r. oraz w odpowiedzi na skargę, jednocześnie wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Organ egzekucyjny nieprawidłowo ocenił, treść pisma zobowiązanego z [...] lipca 2015r. W rezultacie poinformował zobowiązanego, że wykreślenie hipoteki nie jest możliwe bez zgody wierzyciela. Tymczasem znaczenie ma nie nazwa pisma ale jego merytoryczna treść. Zobowiązany w istocie wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 70 § 8 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2015 r., nr 613 , dalej: "O.p."). Przy tym zobowiązany powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 stwierdził że zabezpieczone zaległości w podatku dochodowym za lata 2003, 2004,2005 wygasły wskutek przedawnienia. Stanowisko takie zobowiązany podtrzymał w skierowanym do organu egzekucyjnego w polemicznym piśmie z [...] sierpnia 2015r.

Postanowienie o przybiciu, w myśl art. 111m §2 u.p.e.a , ogłasza się niezwłocznie po zamknięciu licytacji, z zastrzeżeniem § 3, który z kolei obliguje organ do wstrzymania wydania przedmiotowego postanowienia do momentu ostatecznego rozstrzygnięcia skarg lub zażaleń wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego. Odmowa przybicia może natomiast nastąpić w przypadku, gdy ostateczne rozstrzygnięcia skarg lub zażaleń wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego potwierdzą naruszenie przepisów postępowania w toku licytacji i jeżeli uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik licytacji albo, jeżeli uczestnik nie otrzymał zawiadomienia o licytacji, chyba że będąc na licytacji nie wystąpił ze skargą na to uchybienie (art. 111 n § 1 u.p.e.a.).

Organ egzekucyjny [...] czerwca 2016 r. przeprowadził trzecią licytację publiczną tej nieruchomości i nie wstrzymał wydania postanowienia o przybiciu pomimo braku ostatecznego rozstrzygnięcia powyższej skargi zobowiązanego wniesionej na wcześniejszym etapie postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej na długo przed tą licytacją w piśmie z [...] grudnia 2015r. zwrócił organowi egzekucyjnemu uwagę na konieczność analizy sprawy w kontekście wyroku z [...] października 2013 r., Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12 oraz kształtującego się na jego podstawie orzecznictwa sądów administracyjnych. Trybunał w powyższym wyroku stwierdził że powtórzenie przepisu art. 70 § 6 O.p. w art. 70 § 8 O.p., powoduje, że przepis ten nie odpowiada wzorcowi konstytucyjnemu przewidzianemu w art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, wobec czego mają do niego zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w tym wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 października 2013 r., sygn. akt II FSK 2673/11 potwierdził, że przepis oceniony jako niekonstytucyjny nie może zostać uznany za zgodną z prawem podstawę rozstrzygnięcia spraw podatkowych oraz podstawę ich kontroli przez sądy administracyjne, więc przepis ten nie powinien być zatem stosowany z uwagi na jego niezgodność z Konstytucją. Stanowisko takie na tle treści art. 70 § 8 O.p., zostało wyrażone w orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych jak i sądów powszechnych (por. wyroki Sądu Najwyższego z 7 marca 2016 r. o sygn. V CSK 377/15, LEX nr 2025769, Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2016 r., sygn. akt II FSK 330/15, z 13 grudnia 2013 r. sygn. akt II FSK 1807/12, z 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FSK 1764/14.

Sąd w związku z powyższym argumentację organu egzekucyjnego wskazującą na potrzebę stosowania w sprawie art. 70 § 8 O.p. ocenił jako nieprawidłową. Tym samym stwierdził, że organ egzekucyjny dopuścił się mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 111 n § 2 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 oraz art. 111 m § 1 u.p.e.a. Naruszenie to wyczerpuje art. 145 §1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.)- dalej: "p.p.s.a."

Rozpatrując ponownie sprawę organ egzekucyjny uwzględni powyższe rozważania i ocenę sądu. Na potrzebę uprzedniego rozpatrzenia skargi zobowiązanego wskazuje np. wyrok z 25 lipca 2017r. sygn. akt I SA/Gd 656/17.

Dlatego sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku .