Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 974/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2019 r. sprawy ze skargi V. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.B. z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. (dalej także jako organ, ZUS) decyzją z dnia (...) sierpnia 2018r. nr (...) odmówił V. G. ( także jako strona, strona skarżąca, skarżący) umorzenia należności:

1) W zakresie nieopłaconych składek na:

• Ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez płatnika za siebie i zatrudnionych pracowników od (...)/2007 r. do (...)/20018 r. w łącznej kwocie27.678,10zł

• Ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez płatnika na własne ubezpieczenia od (...)/2017r. do (...)/2018r. w łącznej kwocie 4.979,84zł

• Fundusz Pracy i FGŚP od (...)/2017r. do (...)/2018r. w łącznej kwocie 670,14 zł

2) W części dotyczącej należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą na:

• Ubezpieczenia społeczne od (...)/2017r. do (...)/2018r. w łącznej kwocie 11.316,57zł.

• Ubezpieczenia zdrowotne od (...)/2017r. do (...)/2018r. w łącznej kwocie 4.792,84zł.

• Fundusz Pracy od (...)/2017r. do (...)/2017r. w łącznej kwocie 564,03zł.

W następstwie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez stronę organ decyzją z dnia (...) marca 2019r. nr (...) utrzymał w mocy decyzję z dnia (...) sierpnia 2018r. nr (...) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji z dnia (...) marca 2019 r. organ przywołał m.in. następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Strona prowadziła działalność gospodarczą do miesiąca (...) 2018 r. Jest rozwiedziona i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami.

Od (...) października 2018 r. jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Od trzech miesięcy nie posiada żadnych środków finansowych i pozostaje na utrzymaniu rodziców i przyjaciół.

Obie córki są studentkami w trybie stacjonarnym.

Strona będzie składać wnioski o stypendium socjalne dla nich. Poza tym Skarżąca zmuszona była zakupić drogi aparat ortodontycznych w celu leczenia zgryzu otwartego. Intensywnie poszukuje pracy korzystając z portali internetowych. Obawia się, że wiek (ukończony (...) rok życia), obecny stan zdrowia (polineuropatia cukrzycowa) oraz zbyt wysokie kwalifikacje i rozległa specjalistyczna wiedza nie będą atutem w poszukiwaniu pracy. Wyjaśnia, że jest współwłaścicielem nieruchomości o pow. (...) m2 położonej w K. samochodu m-ki (...) z 2002 r., oraz innych składników majątkowych o wartości ok. 1700,00 zł.

W kontekście powyższego organ wskazuje, że zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umorzone przez Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a, przy czym nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Następnie organ cytuje tenże przepis. Odnosząc się do art. 28 ust. 3 powołanej ustawy uznaje, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na uch całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę co wyłącza możliwość uwzględnienia przez Zakład sytuacji innych niż wymienione w powołanym artykule. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Organ zaznacza, że wobec strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., nie zachodzą z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym) Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Wobec Strony nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne obejmujące niezapłacone składki. Wskazała ona, że jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w K., ul. (...) o pow. (...) m2. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez ZUS wyczerpane.. Zgodnie z art. 26 ust. 3 u.s.u.s. dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych ZUS działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania).

Następnie organ przywołał teść art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 ustawy o s.u.s. i par. 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r., nr 141 poz. 1365). Wskazał, że w przedmiotowej sprawie podjęto czynności zmierzające do ustalenia, czy występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym Rozporządzeniu. Podkreślił jednocześnie, że w jego ocenie dochód jaki Strona osiąga to m2 zł tytułem alimentów na córkę. Ponosi jednak wydatki związane z utrzymaniem domu w wysokości 2.500,00 zł koszty eksploatacyjne i 400,00 zł na leczenie. Oświadcza, że rodzice i przyjaciele pomagają jej finansowo jednak brak jest udokumentowania tego faktu. Od (...) października 2018r. Strona jest zgłoszona w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jak wykazuje w oświadczeniu z (...) września 2018 r. od (...) marca 2008 r. jest rozwiedziona. Strona ma zobowiązania z tytułu podatków – (...) zaciągniętych kredytów – (...) zł w instytucjach – (...) zł. u osób fizycznych – (...) zł Spłaca również zobowiązania z tytułu postępowania egzekucyjnego do Urzędu Skarbowego w P. w wysokości (...) zł. miesięcznie. Z nadesłanych dokumentów wynika, że posiada inne zobowiązania pieniężne, które na chwilę obecną nie są regulowane. Przedstawiona sytuacja materialna sytuacja materialna budzi wątpliwości, bowiem wydatki ponoszone wraz ze zobowiązaniami znacznie przewyższają dochód rodziny. Ponadto, pomimo trudnej sytuacji materialnej dobrowolnie dokonuje wpłat z tytułu zaległych składek do ZUS w kwotach 101,00 zł i 102,00 zł Nie udokumentowała dostatecznie faktu korzystania z pomocy rodziców i przyjaciół. Spornym jest fakt, że przy takim budżecie, nie korzystała z pomocy społecznej.

W ocenie organu ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z par. 3 ust. 1 Rozporządzenia z 2003 r. nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Z analizy dokumentów wynika, że Strona nie ma przeciwskazań do wykonywania pracy albo z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie może pozyskać środków niezbędnych do uregulowania zadłużenia. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, które nie ogranicza możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Zdaniem organu zgromadzony w sprawie materiał nie potwierdza w sposób jednoznaczny, że spłata zadłużenia zagrozi egzystencji rodziny. Zarówno wiek, wysokość zadłużenia z tytułu składek jak również brak przeciwskazań do podjęcia pracy zarobkowej potwierdza, że w obecnym stanie umorzenie należności z tytułu składek byłoby niezasadne.

Organ podnosi także, iż nie zostały spełnione przesłanki par. 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia, gdyż powstanie zadłużenia z tytułu składek nie było wynikiem poniesionych strat w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia.

Wyjaśnia jednocześnie, że odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. Obowiązek spłaty zaległych składek, nie oznacza że muszą być one uregulowane jednorazowo. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość (po spełnieniu niezbędnych wymogów w tym zakresie) udzielenia ulgi w formie układu ratalnego. W ramach udzielonej ulgi istnieje także możliwość dostosowania warunków spłaty do sytuacji materialnej wnioskodawcy, umożliwiając tym samym regulowanie zobowiązania, przy jednoczesnym zapewnieniu środków utrzymania.

Końcowo wskazano, że w niniejszej sprawie Zakład zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Ocena dowodów dokonana przez Organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80. Zakład w prowadzonym postępowaniu badał sprawę (stan faktyczny), swoją ocenę opierając na przekonywających podstawach, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji.

Organ gromadząc materiał dowodowy dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

Decyzję organu odwoławczego zaskarżyła V. G. wnosząc o jej uchylenie w całości, jak również o uchylenie decyzji, która ją poprzedziła. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. Naruszenie prawa procesowego, poprzez:

1. Obrazę art. 83 par. 4 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 35 par. 1 k.p.a. i art. 36 par. 1 k.p.a. poprzez uchybienie terminowi na rozpatrzenie sprawy.

2. Obrazę art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 par. 1 k.p.a. w związku z art. 78 par. 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, skutkujące niewyjaśnieniem stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania decyzji. Niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie oraz wydanie decyzji nie mając na względzie interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób wybiórczy, a nie wszechstronny oraz wyciągnięcie z materiału dowodowego wniosków sprzecznych z zasadami logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Niezrealizowanie tego obowiązku łączy się z uchybieniem zasadzie prawdy obiektywnej.

2. Naruszenie prawa materialnego poprzez:

1.3. Obrazę art. 28 ust. 3a Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z par. 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące utrzymaniem w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z (...).08.2018 r., a tym samym odmową umorzenia składek z tytułu ubezpieczeń społecznych, mimo iż opłacenie przez Skarżącą składek na ubezpieczenie społeczne pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a więc spełnione zostały przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, a nadto za umorzeniem składek przemawiają zasady słuszności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu Sąd dopatrzył się naruszeń prawa przez organ orzekający, które dawały podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Przypomnieć należy, że Skarżąca wystąpiła do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu. Zalicza się do nich następujące okoliczności:

1) Dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił nieruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie:

2) Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 131 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2016r. poz. 2171,2260 i 2261 oraz z 2017r., poz. 791);

3) Nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.-Ordynacja podatkowa;

4) Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

5) Wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym

6) Nie nastąpiło zaspokojeniu należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

7) Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

8) Jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział także możliwość umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w par. 3 ust.1 rozporządzenia w myśl którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) Gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) Poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) Przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analizując treść powyższych przepisów należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na użycie przez ustawodawcę sformułowań "mogą być umarzane" i "Zakład może umorzyć", przez co decyzje wydawane na ich podstawie mają charakter uznaniowy. Wymaga wyjaśnienia, że uznanie administracyjne oznacza co do zasady możliwość wyboru przez organ konsekwencji prawnej w określonym stanie faktycznym i prawnym. Innymi słowy, decydując na zasadzie uznania administracyjnego organ podejmuje rozstrzygnięcie w sposób nieskrępowany, a o ostatecznym wyborze sposobu rozstrzygnięcia powinny zadecydować przesłanki celowości i słuszności działania, które z kolei stanowią wypadkową wyważenia przez organ, z uwzględnieniem norm prawnych mających zastosowanie i znaczenie w danej sprawie, słusznego interesu strony i interesu publicznego (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2014r. sygn.. akt IIGSK 2048/12).

Powyższe oznacza, że nawet w sytuacji spełnienia przesłanek z art. 28 u.s.u.s. czy też z par. 3 ust. 1 rozporządzenia organ jest uprawniony do odmowy umorzenia jego zaległych składek.

Ustalenie, czy strona wypełnia powyższe przesłanki wymaga przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego. Rozstrzyganie na zasadzie uznania administracyjnego jest bowiem swoistym wyzwaniem dla organu, który dla uniknięcia zarzuty działania dowolnego, zobowiązany jest przeprowadzić szczególnie starannie postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy (E. Iserzon [w:] E. Iserzon. J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, komentarz, teksty, wzory i formularze; wyd. Prawnicze Warszawa 1970r., str. 49-51).

W ocenie sądu mając powyższe na względzie stwierdzić trzeba, iż organ nie wyjaśnił sprawy w sposób dostateczny pozwalający na jej rozstrzygnięcie.

Z treści zaskarżonej decyzji wynika nawet, iż informacje tamże wskazane (przynajmniej w części) mogą odnosić się do innego podmiotu niż skarżąca. Zaskarżona decyzja wydana została bowiem przez ZUS Oddział w B.. Ta placówka powoływana była także w jej uzasadnieniu (zob. str. 6 i 7). Ale już na stronie 2 uzasadnienia tejże decyzji wskazuje się, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął do (...) Oddziału ZUS w W..

Także w pouczeniu o środkach zaskarżenia zawartym w pierwotnej decyzji z dnia (...) sierpnia 2018r. wskazano skarżącej na możliwość złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do ZUS (...) Oddział w W., co tez skarżąca uczyniła.

Z jakich powodów w sprawie tego wniosku wypowiedział się Oddział ZUS w B. nie jest wiadomo, tym bardziej że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek danych w tej materii.

Sąd zwraca uwagę także na to, iż skarga została wniesiona na decyzję ZUS Oddział w B. za pośrednictwem ZUS (...) Oddział w W. (zgodnie z pouczeniem zawartym w zaskarżonej decyzji).

Oprócz tego sąd podnosi, iż nie jest jasne, czy organ ostatecznie przyjął, iż skarżąca jest rozwiedziona, czy też nie. Raz bowiem podnosi, iż tak rzeczywiście jest (str. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), podczas gdy w toku późniejszych rozważań okoliczność tą poddaje w wątpliwość (str. 7 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).

Kwestia ta będzie wymagała ostatecznego wyjaśnienia także co do tego, czy i jakie środki łoży na utrzymanie jednej z córek skarżącej ich ojciec J. G., a nadto czy partycypuje on w kosztach utrzymania skarżącej.

Organ winien również wyjaśnić, czy córki strony uzyskują obecnie jakiekolwiek własne dochody (np. z tytułu stypendiów, prac dorywczych).

Raz jeszcze należało będzie wyjaśnić kwestię dochodów i wydatków skarżącej, oraz pomocy którą, jak twierdzi, otrzymuje od rodziny i znajomych ze wskazaniem wysokości tej pomocy oraz konkretnych osób, które jej udzielają oczywiście przy pomocy skarżącej.

Podstawą wyroku jest art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.