Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 437/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-09-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski, po rozpoznaniu w dniu 1 września 2004 r. sprawy ze skargi B. B. i M. A. na decyzję Wojewody z dnia 18 stycznia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję w całości oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 18 października 2001 r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących B. B. i M. A. kwotę 30 zł (trzydzieści) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie mogą być wykonane w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 stycznia 2002r. nr [...], Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt I ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071), po rozpatrzeniu odwołania B. B. i M. A., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 18 października 2001r., nr [...] wydaną w przedmiocie zwrotu na rzecz spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa, położonej w B. pomiędzy ulicami. [...], [...] i [...].

AV uzasadnieniu organ powołał się na dokonane w I instancji ustalenia faktyczne, w świetle których będąca przedmiotem roszczenia o zwrot nieruchomość wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami w B. z dnia 29 grudnia 1978r., znak: [...] o wywłaszczeniu i odszkodowaniu, wydaną w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz.U. z 1974r., nr 10, poz. 64 ). Nieruchomość ta stanowiła wówczas działki oznaczone numerami ewidencyjnymi [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] o łącznej pow. 116154 m2, zapisane w KW nr [...] oraz w KW nr [...] jako współwłasność G. A., H. R. i B. R. Wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło w oparciu o plan realizacyjny zagospodarowania przestrzennego, zatwierdzony decyzją wydaną przez Wojewódzki Zarząd Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w B. dnia 23 marca 1978r., Nr [...], zgodnie z którym nieruchomość przeznaczona była pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, ustalone w łącznej kwocie 1.051.896,- zł., zostało złożone do depozytu sądowego z uwagi na istniejące przeszkody prawne w jego wypłacie. Zgodnie z ustaleniami organu I instancji, dokonanymi na podstawie dokumentów geodezyjnych, wywłaszczona nieruchomość, w wyniku zmian dokonanych w ewidencji gruntów, obecnie wchodzi w skład działek objętych decyzją Prezydenta B. z dnia 18 października 200tr., znak: [...] i wymienionych w pkt L-3 tego rozstrzygnięcia. Organ I instancji, opierając się o oględziny terenu wskazał, iż część z wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, stanowiącej obecnie własność Gminy, oznaczonej zgodnie z projektem podziału jako działka nr [...] o pow.

2417 m2 i nr 92/7 o pow. 4736 m2. k.m. 337, położonej przy ul [...], pomimo upływu, wielu lat od daty wywłaszczenia, nie została w żaden sposób zagospodarowana. Stąd też opisaną wyżej decyzją organ orzekł zwrot nowo wydzielonych działek na rzecz udokumeatowanych spadkobierców po byłych współwłaścicielkach, ustalając jednocześnie wysokość zwaloryzowanego odszkodowania należnego Gminie. Odmowę zwrotu działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr [...], [...], [...], [...], [...]. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], k.m. [...], [...], [...], [...] (w granicach terenu wywłaszczonego) organ uzasadni! wykorzystaniem przedmiotowego terenu na cel zgodny z wywłaszczeniem. Wyżej wymienione działki wykorzystane zostały pod budowę ulic: [...], [...]. [...] oraz obiektów towarzyszących jak chodniki, trawniki, latarnie, uzbrojenie, a także pod budowę szkoły, basenu, przedszkola, trafostacji. Biorąc pod uwagę powyższe organ orzekający uznał, że nie można ocenić tych działek jako zbędnych w rozumieniu art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Z kolei, umorzenie prowadzonego postępowania w sprawie pozostałej,, objętej wnioskiem o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości orzeczone zostało w związku z trwałym rozdysponowaniem przedmiotowego gruntu, tj. oddaniem w użytkowanie wieczyste oraz sprzedażą na rzecz osób fizycznych i prawnych. W przedmiotowej sprawie istniejący stan faktyczny nieruchomości nie dawał podstaw do uznania, aby w świetle art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a tym samym, aby istniały przesłanki uzasadniające zwrot nieruchomości. Biorąc pod uwagę powyższe oraz prawidłowe pod względem zgodności z prawem i celowości rozstrzygnięcie podjęte w odniesieniu do pozostałych nieruchomości objętych postępowaniem o zwrot, trwale rozdysponowanych, stwierdzono, iż zgodnie z przepisem art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998r. nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Tym samym, przy spełnieniu przesłanek z art. 229 brak jest materialnoprawnej podstawy do żądania zwrotu nieruchomości, dlatego też organ zobligowany był umorzyć postępowanie o zwrot. Jednocześnie organ orzekając zwrot części wywłaszczonej nieruchomości zobligowany był do ustalenia wysokości zwaloryzowanego odszkodowania należnego obecnemu właścicielowi, jeżeli za wywłaszczoną nieruchomość wypłacono odszkodowanie.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli B. B. i M. A. Wskazując na naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 77 § 1. art. 80, art. 105 § 1 i art. 138 K.p.a. oraz naruszenie przepisów prawe* materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 58 § 1 i art. 470 KL.c, art. 140 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami oraz 27 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, zażądali uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia 18 października 2001r. nr [...]. W uzasadnieniu skarżący podali, iż obie decyzje nie zawierają ustaleń w zakresie lokalizacji, czasu, sposobu zagospodarowania oraz łącznej powierzchni tych części wywłaszczonej nieruchomości, które zostały użyte na realizację celu wywłaszczenia. W ocenie skarżących obie decyzje nie zawierają ustaleń faktycznych umożliwiających stwierdzenie, że jakakolwiek część wywłaszczonej nieruchomości została użyta na realizację celu wywłaszczenia wskazanego w decyzji z dnia 29 grudnia 1978r. Nadto, w zaistniałym stanie faktycznym nie miało miejsca ważne złożenie do depozytu sądowego kwoty odszkodowania, albowiem nie zaistniała żadna z dwu przesłanek z art. 27 ust. 2 cyt. ustawy z dnia 12 marca 1958r., uprawniających do wykorzystania instytucji depozytu sądowego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270).

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż wskazane przez skarżących.

Rozpoznawana przez Sąd sprawa dotyczy postępowania administracyjnego w wyniku, którego Prezydent Miasta, wykonujący zadania starosty, zwrócił na rzecz skarżących nieruchomość położoną w Bydgoszczy przy ul. [...], stanowiącą działki nr [...] i [...] zapisane w KW 65129, odmówił zwrotu na rzecz skarżących części wskazanej wyżej nieruchomości obejmującej działki nr [...] stanowiącej własność Gminy, oraz umorzył postępowanie w stosunku do działek nr [...].

W tym stanie faktycznym stwierdzić należy, że zachodzi sytuacja, w której organ miasta, działający w granicach przyznanych mu ustawowo kompetencji jest właściwy do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w postępowaniu dotyczącym interesu prawnego tego miasta. Nie budzi wątpliwości okoliczność, że ze względu na przysługujące Gminie Miasta prawo własności nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot, Gmina jest stroną tego postępowania, w rozumieniu art. 28 k.p.a. Jednocześnie, zgodnie z art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. nr 115, poz. 741 ze zm.), organem właściwym do wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu nieruchomości jest starosta. Przepis art. 4 pkt 9 powołanej ustawy stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o staroście należy przez to rozumieć również prezydenta miasta na prawach powiatu. Z załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998r. w sprawie utworzenia powiatów (Dz.U. nr 103, poz. 652), Miasto Bydgoszcz jest miastem na prawach powiatu.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 19 maja 2003r., sygn. akt OPS 1/03, stanął na stanowisku, że w sprawie o zwrot nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu, prezydent tego miasta jako jego organ wykonawczy, reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcję starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 K.p.a.

W uzasadnieniu uchwały Sąd stwierdził, że pozostawanie z gminą w stosunku zatrudnienia, a ponadto sprawowanie funkcji organu wykonawczego miasta i pełnienie funkcji jego ustawowego przedstawiciela, można uznać za pozostawanie ze stroną w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć chociażby pośredni wpływ na prawa lub obowiązki prezydenta miasta. Zgodnie bowiem z art. 2 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 22 marca 1990r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 21, poz. 124 ze zm.) prezydent miasta jest praco "wnikiem samorządowym zatrudnionym w ramach stosunku pracy na podstawie wyboru. W świetle art. 31 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (tekst jedn.: Dz.U. z 2001-:. nr 142. poz. 1591 ze zm.) jest także ustawowym przedstawicielem strony - gminy kieruje jej bieżącymi sprawami oraz reprezentuje ją na zewnątrz.

Sąd uznał, że w niniejszej sprawie Prezydent Miasta podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie na podstawie art. 24 § 1 pkt 1 i 4 K.p.a. Wyłączenie osoby prezydenta miasta od udziału w postępowaniu powoduje, że organ administracji (organ wykonawczy gminy) staje się niezdolny do załatwienia sprawy (art. 26 § 3 K.p.a.), w związku z czym sprawa podlega załatwieniu przez wojewodę jako organ wyższego stopnia nad prezydentem miasta (art. 26 § 2 K.p.a.). Wskazać przy tym należy, że organ ten ma możliwość wyznaczenia do załatwienia sprawy inny podległy sobie organ.

Wobec tego. że skarżący wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a organy I i II instancji w zakreślonym terminie nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 119 pkt 1 i art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami adrnini stracyj nymi).

Ze względu na naruszenie przez organy obu instancji prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270). orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponieważ art. 97 § 2 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje stosować dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych w sprawach, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, to wobec uwzględnienia skargi Sąd zasądził koszty postępowania na rzecz skarżących na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm.).