Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 3933/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski ( spr ) As.sąd. Edyta Podrazik Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu w dniu 03 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi Z.P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ E.Podrazik /-/ P.Miładowski /-/ M.Dybowski JFS


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...] na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.) pozbawił Z.P. uprawnień kombatanckich , przyznanych przez ZW ZBoWiD w P. decyzją z dnia 10.5.1984 r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 19.6.1948 r. do 31.12.1948 r.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż Z.P. w okresie zaliczonym przez b. ZBoWiD jako działalność kombatancką pełnił służbę w Wojsku Polskim. Z akt sprawy wynika, że podczas służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust.2 p.6 ustawy.

Z.P. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z uzasadnienia wniosku należy przyjąć, że Zainteresowany sądził, że "wojska miano nie ruszać" w postępowaniach weryfikacyjnych; że cała Jego służba była w terenach niebezpiecznych; w 1956 r. brał udział w wielkim strajku w Poznaniu; brał udział w strajkach, należąc do Solidarności 80. Do wniosku załączył kserokopię pisma Przewodniczącego Zarządu Fundacji "Polsko- Niemieckie Pojednanie" z dnia 7 grudnia 1995 r., z którego wynika, że Odwoławcza Komisja Weryfikacyjna Fundacji przyznała Z. P. pomoc finansową z tytułu szesnastomiesięcznej pracy niewolniczej ( k. 21-22 akt administracyjnych).

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.138 §1 p.1, art.127 § 3 kpa i art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z 22.01.2001 r. Motywując decyzję Kierownik Ud/sKiOR powtórzył argumenty podniesione w decyzji z 22.01.2001 r. W okresie zaliczonym jako działalność kombatancka Odwołujący się pełnił służbę w Wojsku Polskim- po 30.6.1947 r. Pobyt na robotach przymusowych nie jest działalnością kombatancką; nie jest też rodzajem doznanej represji, o czym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2, art. 2 i art. 4 ustawy. Sprawy te reguluje odrębna ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395); ustawowy termin składania wniosków w tej sprawie minął 31.12.1999 r.

Z.P. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 18 września 2001 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił decyzji naruszenie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, bowiem Jego uprawnienia kombatanckie przysługują Skarżącemu z tytułu walk w okresie 1948- 50 "z bandami ukraińskimi UPA, które stale napadały na nasze placówki łączności i niszczyły urządzenia i przewody telefoniczne. W czasie zakładania urządzeń telefonicznych żołnierze byli zmuszeni nosić broń i być w pogotowiu do odparcia ataków UPA". Walki te toczyli w okolicach Sędziszowa, Ropczyc, Leska i inn. "Walki z jednostkami UPA były ciężkie i niebezpieczne, gdyż niekiedy atakowano nas z zaskoczenia, a pracę przy zakładaniu i naprawie linii telefonicznych prowadziliśmy w odległych lasach".

Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadną.

Zgodnie z art.25 ust.2 p.2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.- dalej ustawa), pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art.1 ust.2, w art.2 i art.4.

Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że wniosek osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art.25 ust.2 p.2 ustawy, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie, winien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich (uchwała 7 S NSA z .3.2002-OPS 13/01-Pr.Pracy 6/02/42).

Z deklaracji członkowskiej z dnia 6 stycznia 1984 r. i z życiorysu Skarżącego (bez daty- załączonego do tej deklaracji) wynika, że od 19 czerwca 1948 r. do 5 października 1950 r. Z.P. służył w 1 Brygadzie KBW w Górze Kalwarii; cały okres służby przebywał tylko w terenie; brał udział w walce z bandami jako nadzorca liniowy w województwie rzeszowskim, Bieszczadach, Baligrodzie, Cisnej, Krościenku- w czasie od września 1948 do lutego 1949 r. Od grudnia 1949 r. Skarżący służył w 4 kompanii w placówce Sędziszów Mał. w woj. rzeszowskim- jako nadzorca liniowy; bandy często uszkadzały linie i podłączały podsłuch, i w tych miejscach robili zasadzki. Miało to miejsce w Ropcycy [zapewne Ropczycach] ( k. 4v, 2 akt administracyjnych). W żadnym z tych dokumentów Skarżący nie podawał, że walczył z oddziałami UPA.

Nietrafnie Kierownik Urzędu w odpowiedzi na skargę podnosi, że "szczegółowe uzasadnienie faktyczne zawierają obie decyzje" organu administracji publicznej ( k. 8). W istocie bowiem uzasadnienia obu decyzji są zdawkowe i nie spełniają wymogów art. 107 § 3 kpa; nie zawierają nawet ustaleń dotyczących jednostki, w której służył Skarżący; okresu, w jakim odbywał służbę; czy jednostka, w jakiej służył Z. P., walczyła z oddziałami UPA; czy sam Zainteresowany- uwzględniwszy specyfikę służby w pododdziale łączności- walczył w okresie od 19 czerwca 1948 r. do 5 października 1950 r. z oddziałami UPA. Kierownik Urzędu nie dokonał koniecznych ustaleń na podstawie akt b. ZBoWiD, nie ocenił tychże dowodów. Mając na uwadze teren, na którym Skarżący odbywał służbę, obowiązkiem Kierownika Urzędu było zbadanie, czy wobec Zainteresowanego nie zachodziły przesłanki z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy ( art. 7 i art. 77 § 1 kpa)- w szczególności przez poszukiwanie we właściwych archiwach informacji, pozwalających na wykluczenie bądź potwierdzenie udziału Skarżącego z oddziałami UPA. Organ administracji publicznej nie załączył do akt administracyjnych nawet wykazu jednostek, które w latach powojennych zwalczały ugrupowania zbrojnego podziemia, nadesłanego przez Centralne Archiwum Wojskowe przy piśmie z dnia 22. 8. 1995 r.

W latach 1948- 50 wytworzono dokumenty, szczegółowo przedstawiające, z kim walczyły jednostki Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Dokumenty takie znajdują się w różnych zbiorach- zarówno w zespołach akt Centralnego Archiwum Wojskowego, Dziennikach działań bojowych dowództwa WBW województwa rzeszowskiego, jak i w zespołach akt byłego Ministerstwa Bezpieczeństwa Wewnętrznego bądź byłych Wojewódzkich Komend Milicji, bowiem do każdej z podgrup operacyjnych KBW, prowadzących w latach 1948-50 walki z oddziałami niepodległościowego podziemia w polu, dołączano jednego bądź dwu funkcjonariuszy Bezpieczeństwa Publicznego czy MO, by na bieżąco wykorzystywać wiedzę dla zwalczania owych konspiracji ( T. Walichnowski "U źródeł walk z podziemiem reakcyjnym w Polsce" Książka i Wiedza 1980- wyd. II s. 262, 274- 275, 278; M. Jaworski " Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego 1945-65" W. MON- Wojskowy Instytut Historyczny 1984 s.167- 179). Zarówno bibliografia i przypisy tych, jak i innych publikacji ( przykładowo: R. Wnuk "Lubelski Okręg AK, DSZ i WiN 1944-47" VOLUMEN 2000, bądź nowszych) wskazują na drobiazgowość źródeł, określających przebieg, miejsca starć i potyczek, imienne wymienianie strat ( zabitych, rannych) własnych i przeciwnika, wskazywanie nazw zwalczanych oddziałów bądź pseudonimów dowódców etc).

Przesłanki zachowania uprawnień w każdej sprawie winny być badane indywidualnie; jedynie staranne ustalenia pozwolą na potwierdzenie lub wykluczenie, czy Skarżący- uwzględniwszy charakter służby i jej okres- w istocie walczył z oddziałami UPA. Kierownik Urzędu, dokonawszy kwerendy dowodów i uwzględniwszy ustalenia historyków ( odpowiednio- G. Romanowski "Odmowa na wszelki wypadek. Gdy brakuje wiedzy historycznej", K. Lesiakowski w: "Rzeczpospolita" z 29.8.2002 s. C1), rozważy także, że po zakończeniu akcji "Wisła" (jesień 1947 r.), śmierci krajowego kierownika OUN Jarosława Starucha- "Stiacha" ( 18.9.1947 r.) i komendanta grupy "San"- "Oresta" ( 2. 3. 1948 r.; T. Walichnowski- op. cit. s. 262- 263,266- 267; M. Jaworski- op.cit. s. 164-165), na tym terenie nie było oparcia w miejscowej ludności ukraińskiej dla UPA, co doprowadziło wiosną 1948 r. do całkowitego oczyszczenia południowo- wschodniego rejonu kraju z nacjonalistycznego podziemia ukraińskiego (M. Jaworski- op.cit. s. 166). Jedynie zatem staranna ocena pozyskanych dowodów prowadzić może do odmiennych wniosków.

Udział w strajku w Poznaniu w 1956 r. tylko wówczas mógłby skutkować zachowaniem uprawnień kombatanckich, gdyby Skarżący wziął czynny udział w zbrojnym wystąpieniu o wolność i suwerenność Polski w Poznaniu w czerwcu 1956 r., który spowodował śmierć lub uszczerbek na zdrowiu ( art. 2 pkt 6 ustawy)- czego Zainteresowany nie twierdzi. Udział w Solidarności 80 nie stanowi o zachowaniu uprawnień kombatanckich ( art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy).

Wobec wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 czerwca 2003 r.- sygn. P 24/02- Dz.U. 110/03/1060; Kierownik Urzędu- upewniwszy się, że Zainteresowany nie złożył innego wniosku o świadczenie, na podstawie którego toczy się lub toczyło postępowanie o przyznanie świadczenia- rozpatrzy w odrębnym postępowaniu wniosek Z.P. o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395), zawarty immanentnie we wniosku z dnia 5 lutego 2001 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy ( k. 21; odpowiednio- uchwała SN z 11.9.1997- III CZP 39/97- OSNC 12/97/191 z akceptującą glosą A. Szpunara- PS 6/98/100).

Wobec powyższego należało orzec jak w sentencji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c, art. 135 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm.).

/-/ E.Podrazik /-/ P.Miładowski /-/ M.Dybowski

JFS