Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 822/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 104 par. 1, par. 3, par. 4, art. 61 ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2014 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 269 ze zm., dalej: "Kpa"), art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 856 z późn. zm.) i § 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. nr 198, poz. 1925), po rozpatrzeniu odwołania J. O. od decyzji wydanej przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. Nr [...] w sprawie zobowiązania jej do zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych przez Gminę K. na opłatę pobytu ojca – M. O. w Domu Pomocy Społecznej w B., ul. [...] za okres od 2 lutego do 31maja 2012 r. w łącznej kwocie 5791,21 zł na wskazany rachunek bankowy w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.

Orzeczenia zapadły w następującym stanie prawnym i faktycznym. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy S. w K., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] zobowiązał J. O. do zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych przez Gminę K. na opłatę pobytu M.O. w Domu Pomocy Społecznej w B. za okres od 2 lutego do 31 maja 2012 r. w łącznej kwocie 5791,21 zł na wskazany rachunek bankowy w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji.

W odwołaniu od niej pełnomocnik strony wskazał na naruszenie przez organ I instancji:

a) art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz.182, dalej także: ustawa) poprzez jego zastosowanie w sytuacji odmowy podpisania umowy przez osobę zobowiązaną,

b) art. 104 § 1 Kpa w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie.

Organ I instancji nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji w trybie samokontroli na podstawie art. 132 Kpa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po zapoznaniu się z odwołaniem pełnomocnika strony i po przeanalizowaniu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie stwierdziło, że strona pismem z dnia 30 maja 2012 r. została powiadomiona o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych przez gminę K. na opłatę pobytu M. O. w Domu Pomocy Społecznej w B.

Jako podstawę materialnoprawną swojego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 61 i art. 104 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

małżonek, zstępni przed wstępnymi,

gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Jednocześnie zaznaczył, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy;

w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy.

Przytaczając prawne regulacje przedmiotu organ zaakcentował, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w art. 61 ust. 2 i ust. 2a. W przypadku, o którym mowa w art. 61 ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w jego ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a i ust. 2b ustawy.

Stosownie do treści 61 ust. 2 pkt 2 opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy. Zgodnie natomiast z jego ust. 3 w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

Jednocześnie w ust. 4 tegoż artykułu ustawodawca wskazał, że dochód mieszkańca domu podejmującego pracę ze wskazań terapeutyczno-rehabilitacyjnych lub uczestniczącego w warsztatach terapii zajęciowej, stanowiący podstawę naliczania opłaty, zmniejsza się o 50 % kwoty otrzymywanej z tytułu wynagrodzenia za tę pracę lub o kwotę odpowiadającą wysokości kieszonkowego wypłacanego z tytułu uczestnictwa w tych warsztatach.

Z kolei, jak dalej argumentował organ, zgodnie z art. 104 ust. 1 ustawy należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przypadku posiadania uprawnień do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu z bieżących wypłat (ust. 2). Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Wolą ustawodawcy wyrażoną w jego ust. 4 – w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Należności, o których mowa w ust. 1, ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (ust. 5).

Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności należności lub rozłożenie spłaty należności na raty. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu ustalonym jako ostatni dzień spłaty odroczonej należności lub po dniu ustalonym jako ostatni dzień spłaty ostatniej raty należności (ust. 6)

Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 7)

Należności, o których mowa w ust. 1, podlegają zwrotowi na rachunek bankowy odpowiednio gminy, powiatu lub samorządu województwa (ust. 8).

Organ odwoławczy zgodził się z przedstawionym przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem dotyczącym zastosowania w sprawie art. 104 ust. 3 ustawy.

Kolegium zaznaczyło, że przepis ten stanowi podstawę do wydania decyzji administracyjnej określającej wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez gminę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej i zobowiązanie do ich zwrotu osobę, która odmówiła zawarcia umowy wskazanej w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W sprawie, na co zwróciło uwagę, mamy do czynienia właśnie z sytuacją odmowy zawarcia umowy na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy przez J .O., a zatem – jak zaznaczyło – zachodziła konieczność wydania decyzji administracyjnej. Organ I instancji ustalił, że strona spełnia przesłanki z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Organ odwoławczy podkreślił, że art. 104 ust. 3 ustawy stanowi jednoznacznie, że wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się - również w odniesieniu do przedmiotowej opłaty - w drodze decyzji administracyjnej. Na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy możliwe jest dochodzenie zwrotu wydatków poniesionych przez gminę w stosunku do osób, które nie zawarły stosownej umowy.

Kolegium podzieliło przy tym stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2010 r., sygn, akt I OSK 1171/09, zgodnie z którym zasada kolejności przyjęta w przepisie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Istotne w tym rozwiązaniu jest to, że wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ww. ustawy, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie.

Odnosząc się do przytoczonego wyroku podniosło, że Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że błędne jest stanowisko, iż obowiązek gminy, o jakim mowa w art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, należy pojmować jako świadczenie z pomocy społecznej, którego gmina ma udzielać bezzwrotnie zawsze wtedy, kiedy z obowiązku tego nie wywiązują się osoby zobowiązane w pierwszej kolejności.

Zgodnie z art. 104 ust. 3 wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin jej zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Z przytoczonych uregulowań wynika zasada, że w przypadku poniesienia wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, do których zobowiązane są osoby wymienione w ustawie o pomocy społecznej - w pierwszej kolejności sam świadczeniobiorca, a w razie niemożności ich poniesienia małżonek, zstępni przed wstępnymi takiej osoby - można obowiązek zwrotu poniesionych wydatków, w tym opłat określonych przepisami ustawy o pomocy społecznej, egzekwować od tych osób na drodze administracyjnej określonej w art. 104 ust. 1 - 3 tej ustawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – jak argumentował organ drugoinstancyjny – bezzasadne jest stanowisko, zgodnie z którym przepis art. 104 ust. 3 ustawy nie może stanowić podstawy prawnej do wydania decyzji ustalającej wysokość podlegającej zwrotowi przez osoby zobowiązane należności z tytułu wydatków wniesionych zastępczo przez gminę za pobyt w domu pomocy społecznej, gdyż obowiązek taki może wynikać tylko z umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, podpisanej z osobą zobowiązaną a roszczenie o zwrot wydatków poniesionych przez gminę ma cywilnoprawny charakter i jako taki może być przedmiotem sporu przed sądem powszechnym.

Sąd podkreślił, że zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2, służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3, w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej.

Tym samym jak podkreślił organ odwoławczy, zaskarżoną decyzją organ I instancji zobowiązał do zwrotu należności w pełnej wysokości jedynie J.O. W uzasadnieniu organ wskazał, że M. O. ma dwie córki: B. Ż. i J. O. Niemniej na co zwrócił uwagę, dochód na osobę w rodzinie B. Ż. jest niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie a tym samym nie jest ona zobowiązana do partycypowania w kosztach pobytu ojca w Domu Pomocy Społecznej.

Z kolei dochód J. O. wynosił:

a) w styczniu 2012 r. - 3383,29 zł.,

b) w lutym 2012 r. - 3839,07 zł.,

c) w marcu 2012 r. - 3633,43 zł.,

d) w kwietniu 2012 r. - 3407,68 zł.,

e) maju 2012 r. - 3880,99 zł.,

f) w październiku 2012 r. - 3104,64 zł.,

g) w listopadzie 2012 r. - 4635,62 zł.

Pismem z dnia 6 marca 2013 r. organ I instancji poinformował stronę o zakończeniu postępowania dowodowego. Strona na tym etapie nie skorzystała z możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym.

Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że decyzja wydana na podstawie przytoczonego przepisu ma charakter uznaniowy, a jego uznanie uzależnione jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do wnoszenia opłat. Niemniej jednak zaznaczyło, że odstąpienie od żądania takiego zwrotu lub umorzenie świadczeń, jest wyjątkiem od reguły i nakłada na organ właściwy obowiązek zbadania, czy przedmiotowa sprawa rzeczywiście dotyczy przypadku szczególnie uzasadnionego. Zasadą jest egzekwowanie należności, natomiast odstąpienie od żądania ich zwrotu może nastąpić wyjątkowo tylko w sytuacjach szczególnych. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w przypadku decyzji uznaniowych organ administracyjny zobowiązany jest wyważyć słuszny interes obywatela i interes społeczny. O istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. Natomiast przez interes społeczny (publiczny) rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itd. Interes społeczny wymaga przede wszystkim, aby dokonując redystrybucji środków publicznych organy właściwe w sprawach przedmiotowych świadczeń nie dochodziły ich zwrotu jedynie w wyjątkowych przypadkach.

Organ drugiej instancji stwierdził, że niedomaganie się od strony zwrotu kwoty świadczeń, naruszałoby w sposób rażący nie tylko interes fiskalny Państwa, ale i wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość społeczna i zaufanie obywateli do organów władzy. Wyraził stanowisko, że "społeczeństwo i jego obywatele muszą żyć w przekonaniu, że organy Państwa dbają o to, aby pieniądze publiczne były wykorzystywane w sposób zgodny z ich przeznaczeniem, a odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń dotyczyło jedynie osób znajdujących się w zupełnie wyjątkowej sytuacji, których twierdzenia nie wzbudzają jakichkolwiek wątpliwości co do ich zgodności z prawdą i które wykorzystują wszystkie swoje możliwości i uprawnienia do poprawy sytuacji finansowej swojej rodziny. W przeciwnym wypadku należałoby uznać, że instytucje odpowiedzialne nie wykonują swoich ustawowych obowiązków i marnotrawią środki publiczne, co oczywiście naruszałoby rażąco interes społeczny".

W jego ocenie z przedstawionego materiału dowodowego wynika, że sytuacja majątkowa, rodzinna i osobista strony jest na tyle dobra, że nie daje podstaw do zastosowania jakiejkolwiek ulgi w ramach art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Strona dysponuje dochodem i środkami aby ponosić koszty pobytu ojca w DPS "[...]" w B.

Zauważyło także, że w okresie od 2 lutego 2012 r. do 31 maja 2012 r. Gmina K. wniosła zastępczo różnicę pomiędzy średnim kosztem pobytu w Domu Pomocy Społecznej w B., a opłatą wniesioną przez M. O. W związku z tym strona jest zobowiązana do zwrotu kosztów poniesionych przez Gminę w tym okresie.

Tym samym organ drugoinstancyjny zaakceptował w pełni pogląd organu pierwszej instancji i stwierdził, że w wyniku analizy całokształtu zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego, nie znalazł podstaw do zajęcia w przedmiotowej sprawie odmiennego stanowiska od zaprezentowanego w zaskarżonej w trybie odwoławczym decyzji organu pierwszej instancji.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca – analogicznie jak w odwołaniu – zarzuciła naruszenie:

1) art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego zastosowanie podczas gdy brak było uprzedniej decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 tej ustawy,

2) art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 poprzez jego zastosowanie w sytuacji odmowy podpisania umowy przez osobę zobowiązaną,

3) art. 104 § 1 Kpa w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie i

4) art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie.

W uzasadnieniu skargi jej autor powtórzył argumenty zawarte odwołaniu, przedstawił tok postępowania oraz ustalenia poczynione przez organy, nie zgadzając się z ich stanowiskiem co do nałożenia na stronę w trybie administracyjnym obowiązku poniesienia opłaty za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej, którą zastępczo wniosła gmina.

Autor skargi stwierdził, że "w sytuacji gdy J. O. z odmówiła podpisania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.o.p.s., to organ pomocy społecznej winien wystąpić do sądu powszechnego z roszczeniem z art. 64 k.c."

Wyraził także pogląd, że "M. O. będąc pod opieką MOPS w K. przez wiele lat żył bez prądu, ogrzewania, wody. Chodził bez butów, głodny. Po upływie 6 lat MOPS w K. nie informując córek umieścił Pana O. w jednym: najdroższych ośrodków pomocy społecznej – DPS w B.", a także, że "M. O. otrzymuje emeryturę oraz dodatki za węgiel oraz z tytułu osiągniętego wieku. Otrzymywane przez niego środki w całości wystarczają na pokrycie wydatków związanych z jego utrzymaniem. Ponadto M. O. z deklaruje chęć ponoszenia pełnych kosztów utrzymania".

Na zakończenie autor skargi wskazał, że obciążenie córki przedmiotową opłatą jest niesprawiedliwe, gdyż organ nie ocenił stosunków rodzinnych i relacji córki z ojcem.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na mocy art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.). Ponadto w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną.

Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kpa lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa.

Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik.

Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że – co do meritum – nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organu jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w przedmiocie zobowiązania J. O. do zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych przez Gminę K. na opłatę pobytu jej ojca M. O. w Domu Pomocy Społecznej w B. ul. [...] za okres od 2 lutego 2012 r. do 31 maja 2012 r. w łącznej kwocie 5791,21 zł.

W ocenie Sądu wydając rozstrzygnięcie organy miały na względzie okoliczności sprawy tak istniejące po stronie skarżącego, jak również uwzględniające cele i możliwości pomocy społecznej. Z uwagi na zarzuty podniesione w skardze należy zwrócić uwagę, że podmioty zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wymienia art. 61 ust. 1 ustawy w punktach od 1 do 3, ustanawiając jednocześnie kolejność ponoszenia przez te podmioty odpłatności. W punkcie pierwszym ustawodawca wymienia mieszkańca domu, w drugim małżonka i zstępnych przed wstępnymi, a w punkcie trzecim gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Jednocześnie w jego ust. 2 ustawodawca określił granice obciążenia poszczególnych grup podmiotów odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej. Zgodnie z nim mieszkaniec domu ponosi odpłatność w wysokości nie większej niż 70% swojego dochodu. Przepis ten, co należy wyeksponować, ma funkcję ochronną. Nie pozwala na bezwzględne żądanie całości opłaty od mieszkańca, którego dochody własne odbiegają od średniego kosztu utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej. Jeżeli kwota odpowiadająca 70% dochodu własnego mieszkańca nie pokrywa pełnej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, następuje ustalenie podmiotów zobowiązanych do jej uiszczenia z kręgu wskazanego w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy. Osoby te, tj. małżonek oraz zstępni i wstępni ponoszą odpłatność stosownie do treści umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej (powiatowego centrum pomocy rodzinie).

Jednakże w sytuacji, gdy nie dojdzie do zawarcia umowy – co miało miejsce w przedmiotowej sprawie – to odpłatność osób ustawowo zobowiązanych ustalana jest decyzją. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że ustawodawca w art. 61 ust. 2 ustawy zastrzegł, że obciążenie małżonka i krewnych w linii prostej, kosztami pobytu osoby bliskiej w domu pomocy, może nastąpić jedynie wtedy, gdy dysponują oni dochodem przewyższającym 300% kryterium dochodowego (osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie), albowiem na koszty pobytu małżonka lub krewnego w linii prostej w domu pomocy społecznej może być przeznaczona nadwyżka ponad 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie lub osoby samotnie gospodarującej. Natomiast gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, ponosi odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez podmioty wymienione punktach 1 i 2, tj. samego mieszkańca oraz jego małżonka czy krewnych w linii prostej.

Ponadto w art. 61 ust. 3 ustawy ustawodawca zastrzegł, że w przypadku niewywiązywania się osób zobowiązanych ustawowo do ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba skierowana została do domu pomocy społecznej, przy czym gminie takiej przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest już jednolite stanowisko, że właściwą drogą wyegzekwowania należności za pobyt w domu pomocy społecznej, wyłożonych tymczasowo przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy – tak wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1171/09.

Na takim samym stanowisku stoi również orzecznictwo sądów powszechnych uznające, iż niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawie o zwrot wydatków poniesionych zastępczo przez gminę w przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej – tak uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2009 r. sygn. akt III CZP 77/09, Biul. SN 2009/10/11.

W ocenie składu orzekającego z przytoczonych powyżej regulacji prawnych jednoznacznie wynika, że pokryte zastępczo przez gminę koszty pobytu w domu pomocy społecznej, podlegają zwrotowi przez osoby z kręgu bliskich, wymienione przez ustawę, konkretnie małżonka i krewnych w linii prostej, o ile dysponują oni dochodem przekraczającym określony przez ustawę procent kryterium dochodowego. Zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat, wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej.

Jednocześnie skład orzekający w pełni akceptuje i popiera stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 15 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1171/09 oraz z dnia 14 września 2011 r., sygn. akt I OSK 666/11, że właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy. Sąd ten stoi na stanowisku, że dopiero poniesienie przez gminę opłat, w sytuacji uchylania się osób zobowiązanych od zawarcia lub wykonania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, powoduje konieczność wydania decyzji indywidualizującej obowiązek ponoszenia opłat i stanowiącej podstawę do prowadzenia egzekucji administracyjnej. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 września 2011 r. sygn. akt I OSK 666/11 wskazał, że dopiero poniesienie przez gminę opłat w sytuacji uchylania się osób zobowiązanych od zawarcia lub wykonania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, powoduje konieczność wydania decyzji indywidualizującej obowiązek ponoszenia opłat i stanowiącej podstawę do prowadzenia egzekucji administracyjnej. Konkluzja taka wynikła z zaakceptowania przez ten Sąd innego poglądu tego sądu zawartego w wyroku z dnia 15 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 1171/09, zgodnie z którym "zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej".

Reasumując, przy negatywnej postawie osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej ich członka rodziny, przejawiającej się udokumentowaną odmową podpisania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, organ powinien wydać decyzję na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy, w której zostałaby określona wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej wniesionej zastępczo przez gminę oraz osoba zobowiązana do zwrotu należności.

Stanowisko zbieżne z prezentowanym wyraził także WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt II SA/Bd 591/12.

Jednocześnie – z uwagi na zarzuty zawarte w skardze – wskazać należy, że materiał zgromadzony w aktach sprawy wykazał, że spośród dwóch córek M.O., tj. B. Ż. i J. O. (strony skarżącej), kryterium dochodowe spełnia wyłącznie strona skarżąca. Organy pierwszej i drugiej instancji w motywach swoich rozstrzygnięć szczegółowo wykazały okoliczności i przesłanki, którymi kierowały się zobowiązując córkę do zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych przez Gminę K. na opłatę pobytu ojca w Domu Pomocy Społecznej w B., nota bene którego umieszczenie było wykonaniem postanowienia Sądu Rejonowego w G. Wydziału IV Rodzinny i Nieletnich, z dnia [...] r., sygn. akt [...].

Podsumowując podkreślenia wymaga, że podstawową przesłanką do dochodzenia przez gminę regresu wobec bliskich mieszkańca domu pomocy społecznej jest zatem niewywiązywanie się przez nich z obowiązków określonych, czy to w drodze decyzji, czy też w drodze umowy, co w sprawie zostało zrealizowane. Odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Poprzedzona bowiem została wydaniem decyzji o skierowaniu ojca skarżącego do Domu Pomocy Społecznej (dalej: DPS), decyzją o umieszczeniu go w DPS, następnie decyzją ustalającą opłaty za jego pobyt w DPS.

W świetle powyższego za bezzasadne należy więc uznać twierdzenie strony skarżącej, że istotnym dla zobowiązania danej osoby do realizacji zobowiązania jest ważne i skuteczne zawarcie umowy w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Również argumenty dotyczące relacji rodzinnych nie mogą zatem odnieść skutku, gdyż – co wymaga podkreślenia – przedmiotem tego postępowania jest wyłącznie zobowiązanie córki, jako osoby ustawowo zobowiązanej do zwrotu kosztów poniesionych przez gminę za pobyt jej ojca w DPS.

Istotnym w sprawie jest to, że kwestia skierowania M. O., a także ustalenia odpłatności za jego pobyt w tym domu była przedmiotem odrębnego postępowania.

Jednocześnie Sąd zauważa, że argumenty i zarzuty podnoszone przez stronę skarżącą mogą mieć znaczenie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, to jest: o odstąpienie od żądania zwrotu opłat, umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty. Natomiast nie mają one znaczenia w odniesieniu do decyzji o zobowiązaniu do zwrotu opłat wydanej na podstawie art. 104 ust. 1-3 tej ustawy, która jest przedmiotem skargi.

Uwzględniając powyższe rozważania Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie stwierdził naruszenia pozostałych przepisów wskazanych w skardze, jak również innych przepisów w niej niewskazanych dających podstawę do uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.

Z powyższych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.