Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1349/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Jyż, Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Golat, Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Protokolant St. sekr. sąd. Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2008 r. przy udziale - sprawy ze skargi P. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując odwołanie P.K., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Pismem z dnia [...]r. P.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm., zwanej dalej u.s.u.s.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł z tytułu:

1/ prowadzenia działalności gospodarczej na ubezpieczenie społeczne za okres od [...]r. do [...]r. ([...] zł), ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...]r. do [...]r., [...], [...] i [...]r. ([...] zł), Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) za okres od [...] r. do [...] r. ([...] zł) oraz

2/ zatrudnionych pracowników na ubezpieczenie społeczne za okres od [...]r. do [...]r., [...] i [...]r. ([...] zł), FP i FGŚP za okres od [...]r. do [...]r., [...] i [...]r. ([...] zł), a także odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...]r. ([...] zł).

Powyższą decyzję podpisał Zastępca Dyrektora Oddziału w C. D.S.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i podkreślił, że w sposób szczególny rozpatrzono przesłankę stanowiącą o nieskuteczności egzekucji. Poza tym zaznaczył, że z jego ustaleń wynika, iż w stosunku do powstałego zadłużenia dotychczas nie prowadzono postępowania egzekucyjnego i że zaistniała sytuacja nie pozwala na tym etapie sprawy, na stwierdzenie braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Dalej organ pierwszej instancji stwierdził, że zbadano pozostałe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek a ocena materiału dowodowego w kontekście przepisów określających te przesłanki prowadzi do wniosku, że w przypadku zainteresowanego nie zachodzą szczególne okoliczności.

Następnie ZUS powołał następujące okoliczności faktyczne sprawy dotyczące tego, że: wnioskodawca oświadczył, iż nie jest w stanie spłacić zadłużenia wobec Zakładu z uwagi na trudną sytuację finansową; z dniem [...]r. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej; w dniu [...]r. nastąpiło rozwiązanie umowy o pracę zainteresowanego w Prokuraturze Okręgowej w C. na stanowisku [...], z uwagi na upływ czasu na który była zawarta; małżonka wnioskodawcy I.S-K. zatrudniona została od dnia [...]r. w "A" w J. na stanowisku [...] ze średnim miesięcznym wynagrodzeniem [...] zł netto; rodzina zainteresowanego składa się z czterech osób w tym dwoje dzieci w wieku 1 roku i 7 lat. Następnie ZUS podał, że z uzyskiwanych dochodów opłacane są rachunki związane z utrzymaniem domu. Podał także, że do wniosku zainteresowany załączył kopie przelewów za prąd, gaz wodę, podatek rolny, rachunek telefoniczny na łączna kwotę [...] zł.

Mając to na uwadze organ stwierdził, że w wyniku analizy złożonych dokumentów, brak jest możliwości określenia wysokości miesięcznego obciążenia dla domowego budżetu z wyżej wymienionych tytułów.

Następnie organ podkreślił, że rozpatrując sprawę o umorzenie zaległości wziął pod uwagę wiek zainteresowanego, rodzaj zdobytego doświadczenia zawodowego oraz związane z tym predyspozycje i motywacje do podjęcia pracy. Podkreślił również, że ze złożonych w sprawie dokumentów wynika, że rodzina zainteresowanego nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Zdaniem organu korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, iż dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

W ocenie organu pierwszej instancji zgromadzony materiał merytoryczny pozwalał stwierdzić, iż przedstawione przez wnioskodawcę dowody nie stanowią dostatecznych przesłanek skutkujących umorzeniem należności tylko istnieje możliwość udzielenia zobowiązanemu ulgi w formie układu ratalnego.

Na koniec organ poinformował, że zaległe należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników nie były rozpatrywane w kategorii umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., gdyż przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, co oznacza, iż umorzeniem na tej podstawie objąć można byłoby jedynie składki za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

Pismem z dnia [...]r. P.K. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...]r. wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił argumenty identyczne jak w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] r. P.K. wniósł o uchylenie decyzji z [...]r. zarzucając jej naruszenie:

- art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. polegające na błędnej wykładni;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na braku merytorycznej kontroli decyzji pierwszoinstancyjnej i powieleniu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji błędnych ustaleń faktycznych poczynionych w wydanej uprzednio decyzji;

- art. 107 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego albowiem uzasadnienie sprowadzało się jedynie do przytoczenia treści przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, brak mu natomiast uzasadnienia faktycznego, które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

- art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. polegające na nie podjęciu wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności naruszenie art. 86 ust. 1 pkt 6 u.s.u.;

- art. 9, art. 10, art. 11, art. 12 i art. 81 k.p.a., albowiem przed wydaniem decyzji nie wezwano skarżącego w celu wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego przed organem drugiej instancji oraz do składania wniosków dowodowych, ograniczając się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, iż skarżący był poinformowany o możliwości wynikającej art. 10 k.p.a., a także, że nie wyjaśniono przesłanek, którymi kierował się organ administracji przy załatwieniu sprawy i nie uwzględniono całości zebranego w sprawie materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2234/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję.

Rozpatrując ponownie sprawę organ drugiej instancji pismem z dnia [...]r. poinformował stronę o treści przepisów regulujących podstawy umorzenia należności z tytułu składek i wskazał między innymi, że na zobowiązanym ciąży obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia. W związku z tym organ wezwał stronę do złożenia:

- aktualnej umowy o pracę,

- dokumentów potwierdzających inne źródła dochodu członków rodziny ze wskazaniem uzyskiwanych z tego tytułu kwot,

- aktualnych dokumentów potwierdzających wysokość ciążących zobowiązań, wraz ze szczegółowym określeniem wysokości miesięcznych wydatków,

- dokumentów potwierdzających fakt poniesienia strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia,

- dokumentów potwierdzających przewlekłą chorobę lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

W piśmie tym organ poinformował też, że strona ma prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji może wypowiedzieć się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Pismo to strona odebrała osobiście dnia [...]r.

W kolejnym piśmie z dnia [...]r. organ informował stronę o prawach z art. 10 § 1 k.p.a. i możliwości wglądu do akt sprawy.

Jak wynika z adnotacji doręczyciela poczynionych na kopercie przesyłki była ona dwukrotnie awizowana dnia [...] i [...]r.

Dnia [...]r. do organu wpłynęło oświadczenie strony z dnia [...]r., w którym wskazała, że nadal ma trudną sytuację materialną, a z umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto, nie posiada innych źródeł dochodu, od [...] r. ma rozdzielność majątkową z żoną, a jego obciążeniami finansowymi są zasądzone alimenty na rzecz córki w kwocie [...] zł miesięcznie oraz zasądzone i egzekwowane przez komornika sądowego zadłużenie bankowe w wysokości ok. [...] zł. Do tego oświadczenia strona dołączyła umowę o pracę z dnia [...] r. zawartą z firmą "B".

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] r. Z upoważnienia Prezesa ZUS decyzję podpisała Zastępca Dyrektora Oddziału E.H.

W uzasadnieniu organ odwoławczy zauważył, że szczegółowo rozpoznał wniosek strony i uwzględnił zalecenia wynikające z wyroku WSA w Warszawie. W tym zakresie powołał się na dokumenty zebrane w sprawie stanowiące materiał dowodowy.

Rozpatrując przesłanki wynikające z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. uznał, że na tym etapie postępowania zaistniała sytuacja nie pozwala na stwierdzenie nieskuteczności egzekucji. W pierwszej kolejności powołał się na to, że prowadzone jest postępowanie egzekucyjne stanowiące zajęcie wynagrodzenia strony w firmie "B", a po drugie, że na tym etapie postępowania nie można stwierdzić, iż brak jest możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Natomiast, odnosząc się do przesłanki dotyczącej zaprzestania prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego egzekwować można należności, zauważono, że egzekucja z wynagrodzenia za pracę wskazuje, że istnieje majątek, który może być poddany egzekucji i że wykształcenie strony jak i jej wiek stwarzają warunki umożliwiające uzyskanie dochodu pozwalającego na spłatę zaległości, bądź pozyskanie składników majątku, z którego może być prowadzona egzekucja.

W zakresie istnienia warunków do umorzenia należności z tytułu składek wynikających z art. 28 ust. 3a u.s.u.s i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwane dalej rozporządzeniem w sprawie umarzania należności), tzn. wystąpienia takiego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej, która wskazywałaby, że strona nie jest w stanie opłacać zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny, organ ocenił okoliczności wynikające z dowodów przedłożonych organowi przez stronę z własnej inicjatywy i na żądanie organu i doszedł do wniosku, że również takie warunki w tej sprawie nie zaistniały.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji organ w tym zakresie brał pod uwagę następujące okoliczności faktyczne: zakończenie działalności gospodarczej, zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na czas określony od dnia [...]r. do dnia [...] r., otrzymywanie wynagrodzenia w kwocie [...] zł brutto, ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej od [...]r., istnienie obciążeń finansowych w kwocie [...] zł z tytułu alimentów na rzecz córki i [...] zł z tytułu zaległości wobec banku egzekwowanych przez komornika sądowego z wynagrodzenia, dokonywanie przelewów za prąd, gaz, wodę, podatek rolny i rachunek telefoniczny na łączną kwotę [...] zł z rachunku bankowego żony, brak dokumentów potwierdzających wysokość ciążących na stronie zobowiązań oraz określenia wysokości miesięcznych wydatków mimo wezwań organu, pomoc finansowa przez małżonkę swojej mamie w kwocie około [...] zł miesięcznie, brak nieruchomości, ruchomości i praw majątkowych i nie korzystanie ze świadczeń z pomocy społecznej.

Zdaniem organu strona nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem, gdyż mimo wezwania do złożenia dokumentów potwierdzających wysokość ciążących zobowiązań oraz określenia wysokości miesięcznych wydatków wśród obciążeń finansowych nie wymieniła ich. Natomiast, według organu, kwota [...] zł przekazywana przez żonę strony jej mamie pozostawała bez wpływu na wysokość obciążeń finansowych strony z uwagi na ustanowioną rozdzielność majątkową małżonków. Poza tym wskazano, że nie korzystanie przez stronę z pomocy społecznej dodatkowo potwierdza, że jej dochody pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Uznano też, że przesłanki opisane w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności nie zachodzą, ponieważ strona, mimo wezwania z dnia [...] r., nie przedłożyła dokumentów świadczących o tym, że istnieje obowiązek sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny oraz potwierdzających fakt poniesienia strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Podkreślono, że w sprawie istnieje możliwość udzielenia stronie ulgi, ale w formie układu ratalnego.

Na koniec wskazano, że strona miała zapewnione prawo czynnego udziału w postępowaniu i że zaległe należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników nie były rozpatrywane w kategoriach umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., gdyż przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą.

W skardze z dnia [...]r. skarżący wnosząc o uchylenie powyższej decyzji zarzucił jej:

1/ naruszenie art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. polegające na błędnej jego wykładni,

2/ naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na braku merytorycznej kontroli decyzji organu pierwszej instancji i powieleniu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji błędnych ustaleń faktycznych poczynionych w poprzedniej decyzji i orzekaniu merytorycznie, chociaż utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji,

3/ brak uzasadnienia faktycznego, o którym mowa w art. 107 k.p.a., gdyż uzasadnienie sprowadzało się jedynie do przytoczenia treści przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia oraz enumeratywnego wymienienia złożonych dokumentów zamiast wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

4/ naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. polegające na nie podjęciu wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności naruszenia art. 86 ust. 1 pkt 6 u.s.u.s.,

5/ naruszenie art. 9, art. 10, art. 11, art. 12 i art. 81 k.p.a. poprzez to, że w szczególności przed wydaniem decyzji nie wezwano strony w celu wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed organem drugiej instancji oraz do składania wniosków dowodowych, a także że nie wyjaśniono przesłanek, którymi kierował się organ administracji przy załatwieniu sprawy,

6/ nieuwzględnienie całości zebranego w sprawie materiału dowodowego,

7/ brak wskazania kwoty, która była przedmiotem rozpatrzenia, a więc wysokości zaległości, których decyzja dotyczyła,

8/ brak przeprowadzonej przez organ administracji analizy skuteczności egzekucji, która prowadzi do wniosku, że należność jest całkowicie nieściągalna oraz pominięcie przez organ administracyjny faktu, że do wynagrodzenia za pracę nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, co również świadczy o bezskuteczności egzekucji,

9/ błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, polegający na błędnym przyjęci, iż fakt rozdzielności majątkowej dowodzi nie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego,

10/ błędny wniosek organu administracji stwierdzający, że fakt prowadzenia egzekucji nie pozwala na stwierdzenie braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przewyższających wydatku egzekucyjne,

11/ naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez udział przy wydawaniu decyzji osób, które brały również udział przy wydawaniu decyzji w organie pierwszej instancji.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie podtrzymując wywody zawarte w zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się między innymi do zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego wskazano, że do tej chwili nie zostało wydane postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu braku majątku lub faktu, że nie uzyska się w toku tego postępowania kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Jeśli chodzi o okoliczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny zauważono, że strona powołując się na zły stan zdrowia swojej teściowej, nie wskazała, iż jest to przyczyna zaprzestania wykonywania zatrudnienia czy jego ograniczenia oraz uzyskania z tego tytułu wynagrodzenia. Za nieuzasadniony uznano zarzut, że zaskarżona decyzja nie zawiera uzasadnienia faktycznego wskazując, że organ w uzasadnieniu odwołał się do danych przedstawionych przez wnioskodawcę, dotyczących zarówno uzyskiwanych dochodów jak i jego sytuacji rodzinnej oraz finansowej, jak też danych znanych organowi z urzędu.

Odnośnie naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. organ przypomniał, że w piśmie z dnia [...] r. i z dnia [...]r. poinformował stronę o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego i złożenia dodatkowych żądań. Zauważono też, że fakt nieskorzystania z tego prawa przez stronę nie może stanowić zarzutu pod adresem organu wydającego decyzję w niniejszej sprawie.

W piśmie z dnia [...]r. strona dodatkowo wskazała, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, w szczególności w zakresie naruszenia przepisów postępowania.

Na rozprawie dnia 16 grudnia 2008 r. pełnomocnik strony skarżącej wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji między innymi z powodu naruszenia przepisów postępowania, a to art. 86 u.s.u.s. Podkreślił, że organ niezgodnie z wnioskiem strony o rozłożenie należności na [...] raty rozłożył te należności na [...] rat i tym samym uniemożliwił wywiązanie się z układu ratalnego.

Pełnomocnik organu odwoławczego wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę podkreślając, że w ocenie organu decyzja jest zgodna z prawem a organ wydając ją nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Właściwość tutejszego Sądu do rozpoznania skargi na decyzję wydaną przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiotowej sprawie wynika z obowiązującego od dnia 11 października 2008 r. przepisu § 1 pkt 2 i § 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016) wydanego na podstawie delegacji wynikającej z 13 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z poźn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) oraz faktu, że miejsce zamieszkania strony znajduje się na terenie działania tutejszego Sądu.

Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej, w tym organów podatkowych, pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów.

Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy to materialnego, czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.), Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej w sprawie odmowy udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek, i ustalając materialny stan prawny, na gruncie którego sprawa będzie oceniana, należy mieć na uwadze następujące regulacje prawne oraz prawa i obowiązki z nich wynikające zarówno dla wnioskodawcy występującego o przyznanie danej ulgi, jak i organu administracji, który rozpatruje taki wniosek.

Przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi, że (podkreślenia i pogrubienia Sądu):

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy.

Natomiast zgodnie z § 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Na gruncie tych przepisów należy zwrócić uwagę na kilka wniosków z nich wynikających, a istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Po pierwsze, zakresem przedmiotowym instytucji umorzenia zostały objęte nie tylko należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ale również z tytułu składek zdrowotnych oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wówczas do tych należności przepisy dotyczące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się "odpowiednio".

Po drugie, w art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności określony został zamknięty katalog przypadków, których wystąpienie w konkretnej sytuacji uprawnia zakład do umorzenia należności z tytułu składek.

Po trzecie, przypadek "całkowitej nieściągalności", który według ustawodawcy zachodzi w ściśle określonych sytuacjach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s, obejmuje swym zakresem podmiotowym wszystkich ubezpieczonych zobowiązanych do zapłaty należności z tytułu składek. Natomiast inne uzasadnione przypadki, wyliczone w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności, które dodatkowo uprawniają do umorzenia należności pomimo braku całkowitej nieściągalności mogą dotyczyć jedynie tych ubezpieczonych, którzy są płatnikami składek na ubezpieczenia społeczne, jak wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Tak więc przypadek "całkowitej nieściągalności" obejmuje należności z tytułu składek od zatrudnionych pracowników i składek na własne ubezpieczenie społeczne, natomiast drugi przypadek, który bierze pod uwagę bezpośrednio ściśle określony ważny interes osoby zobowiązanej obejmuje już tylko składki na własne ubezpieczenie zobowiązanego.

Po czwarte, nawet wystąpienie tych przesłanek oznacza dla zakładu jedynie uprawnienie, a nie obowiązek umorzenia, ponieważ wszystkie te normy prawne, jak i sama istota ulgi, oparta jest na konstrukcji, tzw. uznania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 17 października 2008 r., II GSK 396/08 i z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08 publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285). Językowo wyraża się to w użyciu przez ustawodawcę określenia "może". W orzecznictwie podkreśla się, że charakter uznaniowy decyzji w sprawie umorzenia ma również wpływ na sposób dokonywania przez sąd administracyjny kontroli konkretnych postępowań prowadzonych przez organ w tym zakresie. Zauważa się przy tym, że sąd nie może narzucić organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, np. o umorzeniu składek, bowiem jest to wyłączna kompetencja samego organu, a rola sądu sprowadza się - w pewnym uproszczeniu - do zbadania sposobu dojścia przez organ do decyzji w tym przedmiocie. Tym samym kontrolowane winno być postępowanie prowadzone przez organ, w efekcie którego wydano kwestionowane decyzje, czyli sąd winien zbadać czy organ poprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe, czy zebrał w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy oraz czy odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów (zob. wyrok NSA z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08, publikowany na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe rozważania w przedmiotowej sprawie trzeba zauważyć też, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał już rozstrzygnięcie oceniające prawidłowość wcześniejszej decyzji ostatecznej organu odwoławczego. W związku z tym zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 23 stycznia 2008 r., którym Sąd ten uchylił wówczas zaskarżoną decyzję, były wiążące dla organu odwoławczego w toczącym się postępowaniu i są wiążące dla Sądu w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd na wstępie wskazał na uznaniowy charakter decyzji wydawanych w sprawie umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślił, że w takiej sytuacji organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, ale wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji w postaci oceny zebranego materiału dowodowego, wykładni stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Natomiast oceniając zaskarżoną decyzję Sąd ten stwierdził, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania: art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

W szczególności, według Sądu, w uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS:

1/ nie rozważył kompleksowo wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową i rodzinną skarżącego, a więc okoliczności związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w § 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności, a skupił się tylko na pkt 1 tego przepisu, a związku z tym nie dokonał ustaleń, czy skarżący poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia oraz czy przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności,

2/ nie ocenił, w jaki sposób powołane przez skarżącego okoliczności, co do wysokości zobowiązań, miesięcznych wydatków, zdolności do osiągania dochodu w zestawieniu z rzeczywistymi dochodami osiąganymi przez stronę mogą wpłynąć na jego zdolności płatnicze i możliwość wywiązania się z zobowiązań,

3/ poprzez samo stwierdzenie, że w stosunku do powstałego zadłużenia dotychczas nie prowadzono postępowania egzekucyjnego nie wykazał, że wobec płatnika nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s.

Na zakończenie stwierdził, że (podkreślenie Sądu orzekającego w chwili obecnej):

"Rozpoznając ponownie sprawę organ winien więc uwzględnić całość zgromadzonego i uzupełnionego w sposób wyczerpujący w sprawie materiału dowodowego, a następnie na tej podstawie dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny. Powyższe musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę.

Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego (zwłaszcza art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności.".

Badając zgodność z prawem obecnej decyzji organu odwoławczego, w sytuacji prawnej i faktycznej zaistniałej w przedmiotowej sprawie, Sąd nie doszukał się po stronie organu odwoławczego naruszenia ani prawa materialnego, ani prawa procesowego uzasadniającego uchylenie tej decyzji.

Zasadnie organ odwoławczy przyjął, że w świetle zebranego materiału dowodowego, ocenianego na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, brak było podstaw do uznania, że w sprawie zaistniały przesłanki, wymienione w art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności, uzasadniające umorzenie zaległych należności ciążących na stronie skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i zatrudnionych pracowników.

Organ drugiej instancji rozpatrując ponownie sprawę w postępowaniu odwoławczym w sposób wyczerpujący dodatkowo zebrał nowe dowody i rozpatrzył cały materiał dowodowy zebrany przez organ pierwszej instancji z urzędu i na wniosek strony. Dał temu wyraz w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji. Wyjaśnił na jakiej podstawie prawnej orzekał wskazując na poszczególne przepisy prawne mające zastosowanie w sprawie, zastosował się do zaleceń WSA w Warszawie, a także wskazał fakty, które uznał za udowodnione z powołaniem się na dokumenty, z których one wynikają poprzez podanie stosownych kart akt postępowania oraz podał przyczyny, z powodu których odmówił wiarygodności pewnym dowodom (str. 3 uzasadnienia). Tym samym nie naruszył art. 7, art. 11, art. 12, art. 77 § 1 i art. 107 k.p.a. Wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczył też granic swobodnej oceny dowodów wynikającej z art. 80 k.p.a.

Słusznie organ uznał, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka "całkowitej nieściągalności", o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że w sprawie nie zaistniały przypadki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a u.s.u.s. Natomiast, jeśli chodzi o warunki wymienione w pkt 3, 5 i 6 tego przepisu, to, wbrew twierdzeniom strony, nie było podstaw, aby uznać, że wystąpiły one w sprawie.

W zakresie elementów wynikających z pkt 3 należy wskazać, że wprawdzie wystąpił pierwszy z nich, a mianowicie strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w [...] r., ale nie zaistniał drugi polegający na braku majątku, z którego można egzekwować należność. Jak wynika z tego przepisu chodzi tu nie tylko o brak majątku zobowiązanego, ale też o brak majątku małżonka, następców prawnych i osób trzecich, z którego można egzekwować daną należność. Strona natomiast nie kwestionowała tego, że posiadała majątek w postaci wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu zawartej umowy o pracę. Bezspornym w sprawie było to, że storna nie posiadała innego majątku takiego jak np. nieruchomości, ruchomości lub innych praw majątkowych, co wyraźnie przyznał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (str. 3 uzasadnienia). W tej sytuacji nie był zasadny zarzut naruszenia art. 86 ust. 1 pkt 6 u.s.u.s., gdyż nie występowała potrzeba przeprowadzenia dodatkowo kontroli majątkowej strony. Nie znajduje też uzasadnienia zarzut, że organ winien był wziąć pod uwagę element stanu przyszłego polegający na tym, że strona mogła otrzymywać wynagrodzenie tylko do końca [...]r., ponieważ do tego czasu obowiązywała umowa o pracę. Jak to Sąd już wskazał, organ odwoławczy rozpatrując ponownie sprawę na etapie drugiej instancji jest zobowiązany uwzględnić nowy stan faktyczny i prawny na dzień wydawania decyzji. Zdarzenia, które mogą zaistnieć w przyszłości nie mogą stanowić podstawy rozstrzygnięcia sprawy w danym momencie. Dopiero przy rozpatrywaniu ewentualnego ponownego wniosku o umorzenie należności nowe urzeczywistnione okoliczności faktyczne będą mogły być brane pod uwagę przy wydaniu następnej decyzji. Dotyczy to także ewentualnych obciążeń z tytułu alimentów na rzecz córki, które były tylko zasądzone, ale nie ponoszone na dzień wydania decyzji.

Jeśli chodzi o pkt 5, to brak w materiałach sprawy dokumentu, z którego wynikałoby, że organ egzekucyjny (komornik skarbowy lub sądowy) stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W przypadku pkt 6, w oparciu o zebrany materiał dowodowy nie można stwierdzić w sposób oczywisty, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Sam fakt zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową nie uzasadnia tego. Podkreślić należy, że w tym przepisie chodzi o racjonalność dochodzenia należności i porównanie egzekwowanej kwoty z kwotą wydatków egzekucyjnych, a nie kwotą kosztów egzekucyjnych. Z art. 66 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) wynika, że wydatki obciążają wierzyciela, a koszt są egzekwowane od zobowiązanego. Tym samym istotą zastosowania pkt 6 jest to, że nieekonomiczna jest egzekucja w przypadku, gdy wydatki egzekucyjne, które ponosi wierzyciel poprzez potrącenie ich z wyegzekwowanych kwot przez organ egzekucyjny, przewyższają kwotę dochodzonej należności. W sytuacji, gdy w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne organ egzekucyjny wydaje postanowienie o umorzeniu takiego postępowania na podstawie art. 59 § 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dodatkowo należy podkreślić, że należności z tytułu składek podlegają zaspokojeniu z kwoty uzyskanej z egzekucji w jednej z pierwszych kategorii przed zobowiązaniami bankowymi, jeśli chodzi o należności niezabezpieczone hipotecznie lub zastawem rejestrowym (art. 115 § 1 pkt 4 powyższej ustawy). W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły takie warunki, gdyż organ egzekucyjny nie umorzył postępowania egzekucyjnego. W związku z tym słusznie organ odwoławczy uznał, że "w stosunku do powstałego zadłużenia obecnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne stanowiące zajęcie wynagrodzenia w firmie "B" oraz że "zaistniała sytuacja nie pozwala na tym etapie sprawy, na stwierdzenie braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne". Tego stanu nie zmienia również fakt, że na dzień wydania decyzji zasądzone alimenty w kwocie [...] zł od strony skarżącej nie były egzekwowane na drodze egzekucji sądowej, chociaż mogą być dochodzone w przyszłości. Może mieć to znaczenie w nowym postępowaniu wszczętym na wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek.

Brak wystąpienia na dzień wydania decyzji organu odwoławczego "całkowitej nieściągalności" oznacza, że na tej podstawie organ nie mógł umorzyć zaległych składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i z tytułu zatrudnienia pracowników.

Poza tym Sąd uznał również, że organ prawidłowo ustalił, iż w sprawie dodatkowo nie wystąpiły inne uzasadnione przypadki dające podstawę do umorzenia należności strony skarżącej stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania należności wydanego na mocy art. 28 ust. 3b u.s.u.s, jeśli chodzi o zaległości z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

Na wstępie podkreślić należy, że z przepisów tych wynika, że ciężar wykazania zaistnienia tych przesłanek (ciężar dowodu) spoczywa na stronie ("jeżeli zobowiązany wykaże"). Natomiast obowiązkiem organu, stosownie do zasady informowania wynikającej z art. 9 k.p.a., jest występować do strony z wezwaniem do złożenia stosownych dokumentów.

W niniejszej sprawie mimo poinformowania o tym obowiązku i skierowania takiego wezwania przez organ odwoławczy w piśmie z dnia [...]r. strona nie złożyła stosownych dokumentów, a mianowicie potwierdzających:

- inne źródła dochodu członków rodziny niż umowa o pracę ze wskazaniem uzyskiwanych z tego tytułu kwot,

- wysokość ciążących zobowiązań, wraz ze szczegółowym określeniem wysokości miesięcznych wydatków,

- fakt poniesienia strat w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia,

- przewlekłą chorobę lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Sąd podzielił stanowisko organu, że sytuacja finansowa strony jest trudna, jednakże nie wykazała ona w sposób nie budzący wątpliwości, że opłacenie należnych składek wobec ZUS pozbawiłoby ją oraz jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1 § 3 ust. 1). W tym kontekście istotne jest stwierdzenie organu, że wykształcenie strony ([...], [...] – [...]) jak i jej wiek stwarzają warunki umożliwiające uzyskanie dochodu pozwalającego na spłatę zaległości bądź pozyskiwanie składników majątku, z których może być prowadzona egzekucja. Na żądanie organu z dnia [...] r. strona nie przedstawiła "aktualnych dokumentów" potwierdzających wysokość jej zobowiązań ze szczegółowym określeniem wysokości miesięcznych wydatków. W piśmie z dnia [...]r. strona: po pierwsze, złożyła tylko oświadczenie a nie aktualne stosowne dokumenty lub ich kserokopie, a po drugie, oświadczyła, że obciążeniami finansowymi są jedynie "zasądzone" (a nie płacone) alimenty w kwocie [...] zł i "zasądzone przez sąd i ściągane z wynagrodzenia przez komornika sądowego zadłużenie bankowe" w kwocie [...] zł.

Nie ma podstaw do przyjmowania przez organ w konkretnej sprawie a priori wysokości wydatków miesięcznych danej strony na poziomie "minimum socjalnego", czy "najniższej renty". Natomiast, jak zaznaczył organ, dołączone do wniosku o umorzenie kopie przelewów za prąd, gaz, wodę, podatek rolny, rachunek telefoniczny w łącznej kwocie [...] zł dokonywane były z rachunku bankowego żony, a w chwili wydania zaskarżonej decyzji między małżonkami istniała już rozdzielność majątkowa.

Korzystanie ze świadczeń z pomocy społecznej nie jest warunkiem przyznania ulgi, ale słusznie organ podkreślił, że korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, iż dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Jeśli, jak zaznacza skarżący, teściowa jest członkiem jego rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia w sprawie umarzania należności, czyli osobą wspólnie z nim zamieszkującą i gospodarującą, to jej dochody jako rencistki należy uwzględniać przy ustaleniu możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb.

Strona wprawdzie wykazała, że zaprzestała w [...] r. prowadzenia działalności gospodarczej, ale nie udowodniła, aby przyczyną tego było poniesienie jakichkolwiek strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia (pkt 2 § 3 ust. 1).

W ocenie Sądu, zgromadzony materiał dowodowy, nie dawał również podstaw do przyjęcia, że zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności. Dla wystąpienia tej przesłanki, jak się wskazuje w orzecznictwie, niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego (czy też konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny), ale także skutek tej choroby (i sprawowania tej opieki) w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu. Przy czym konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny winna być odpowiednio udokumentowana zaświadczeniem potwierdzającym występowanie u członka rodziny choroby o charakterze przewlekłym i konieczności sprawowania stałej opieki przez inne osoby.

W okolicznościach faktycznych sprawy Sąd podziela ocenę organu, że wprawdzie strona powołuje się na zły stan zdrowia swojej teściowej, nie wskazuje jednak, iż jest to przyczyna zaprzestania wykonywania zatrudnienia czy jego ograniczenia oraz uzyskiwania z tego tytułu wynagrodzenia. Poza tym strona nie przedłożyła stosownego zaświadczenia potwierdzającego występowanie u tej osoby przewlekłej choroby i konieczności sprawowania nad nią stałej opieki. Z samego faktu bycia rencistką nie wynikają takie kwalifikowane warunki.

Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem strony skarżącej, że przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy nie wezwał jej w celu wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego oraz składania wniosków dowodowych, czyli że naruszono przepisy art. 9, art. 11, art. 12 i art. 81 k.p.a. Z przepisów wynika obowiązek organu administracji do informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale tylko takich, które mogą mieć istotny wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania. Z tego obowiązku organ wywiązał się przesyłając stronie pismo z dnia [...]r., w którym poinformował o warunkach umorzenia i obowiązku ciężaru dowodu oraz wezwał do przedłożenia określonych dowodów. W piśmie tym wskazano również na prawo czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania i możliwości wypowiedzenia się, co zebranych dowodów i zgłoszenia dalszych żądań. O istnieniu tych praw organ informował także w piśmie z dnia [...]r. W ten sposób strona miała możliwość wypowiedzenia się w sprawie, a organ umożliwił realizację powyższych praw zgodnie z art. 81 k.p.a. Z takiej możliwości strona w części skorzystała przesyłając pismo z dnia [...]r. zawierające pewne oświadczenia i składając kserokopię umowy o pracę z dnia [...]r. Okoliczności wynikające z tych dokumentów organ brał pod uwagę przy ocenie materiału dowodowego. Organ po przesłaniu pism z dnia [...] i [...]r. nie dołączył z urzędu do akt postępowania nowych dowodów, dlatego nie był zobowiązany do ponownego informowania strony o jej prawach bezpośrednio przed wydaniem decyzji z dnia [...]r.

Zarzut prowadzenia postępowania przez okres [...] miesięcy po to, aby sytuacja strony się poprawiła nie znajduje uzasadnienia. Po pierwsze, postępowanie odwoławcze trwało [...], a nie [...] miesięcy, gdyż organ odwoławczy otrzymał wyrok WSA w Warszawie wraz z aktami postępowania dnia [...]r. W następnym miesiącu wystosował do strony wezwanie z dnia [...]r. Pismo strony z dnia [...]r. otrzymał [...]r., a pismem z dnia [...] r. wyznaczył termin zakończenia postępowania – do dnia [...]r. W tym terminie wydał decyzję. Po drugie, w tym okresie mogły też zaistnieć okoliczności pogarszające sytuację strony, a mające wpływ na rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności, np. utrata pracy i całkowita nieściągalność.

Jeśli chodzi o kwotę, która była przedmiotem wniosku o umorzenie należności, to wprawdzie organ odwoławczy nie podał jej wysokości w zaskarżonej decyzji, ale utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, co oznacza, że w zakresie nie zakwestionowanym przyjął wywody i ustalenia tego organu także, co do kwoty zaległych należności. W rozstrzygnięciu decyzji organ pierwszej instancji wymienił szczegółowo wszystkie należności objęte wnioskiem o umorzenie ze wskazaniem ich tytułu i okresu za jaki się należą. W związku z tym nie można organowi odwoławczemu zarzucić naruszenia prawa w tym zakresie.

W przedmiotowej sprawie nie zachodziła konieczność stosowania art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., jak wskazuje skarżący. W myśl tego przepisu pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie (...) w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Z normy tej wynika, że zakresem podmiotowym wyłączenia nie są objęci wszyscy pracownicy organu, ale tylko ci, którzy mają brać udział w wydaniu danej decyzji na etapie odwoławczym. Przez udział w postępowaniu w sprawie należy rozumieć podejmowanie przez pracownika organu administracji publicznej przewidzianych w przepisach prawa czynności procesowych niezbędnych do załatwienia sprawy w formie decyzji, a jeżeli pracownik jest upoważniony do wydawania decyzji w imieniu organu administracji publicznej lub pełni funkcje organu, również załatwienie sprawy w formie decyzji.

Parafowanie decyzji przez osoby występujące w ramach wewnętrznej struktury organizacyjnej, począwszy np. od kierownika referatu, poprzez naczelnika wydziału i zastępcę dyrektora oddziału, nie można uznać za niezbędną czynność procesową do załatwienia sprawy, a osoby te za biorące udział w postępowaniu w rozumieniu tego przepisu. Stwierdzenie to nabiera szczególnego znaczenia w przypadku takiego środka zaskarżenia, jakim jest wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Środek ten nie ma charakteru dewolutywnego, gdyż nie powoduje przeniesienie sprawy do rozpatrzenia przez inny organ wyższego stopnia. W związku z tym wniosek rozpatruje ten sam organ w ramach tej samej struktury organizacyjnej.

W przedmiotowej sprawie decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...]r. w imieniu Zakładu wydał Zastępca Dyrektora Oddziału D.S. Decyzja ta została parafowana przez Naczelnika Wydziału J.T., Kierownika Referatu A.W.-S. i Starszego Referenta M.K. Natomiast po wniesieniu do Prezesa ZUS wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 83 ust. 4 zd. 2 u.s.u.s. decyzję z dnia [...]r. z upoważnienia Prezesa ZUS wydała Zastępca Dyrektora Oddziału E.H. a podpisy na niej złożyli Zastępca Dyrektora Oddziału D.S., Naczelnik Wydziału J.T. i Kierownik Referatu A.W.-S.

Z powyższych okoliczności wynika, że wyłączeniu od udziału w postępowaniu na etapie rozpatrzenia wniosku nie podlegała E.H., ponieważ nie brała udziału w wydaniu decyzji organu pierwszej instancji. Natomiast pozostałe osoby jedynie parafujące zaskarżoną decyzję z dnia [...]r. nie można uznać za pracowników biorących udział w postępowaniu w rozumieniu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Podkreślić należy, że "parafowanie" decyzji nie oznacza także udziału w jej wydaniu, gdyż osoby te nie były osobami upoważnionymi do podpisywania, czyli wydawania decyzji w imieniu Prezesa ZUS jak E.H. Poza tym Zakład, a w jego imieniu Prezes, nie działa jako organ kolegialny tylko organ monokratyczny. Tym samym nie można przyjąć, że D.S., biorąc udział w wydaniu decyzji w pierwszej instancji, brał również udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Nie ma też podstaw do twierdzenia, że osoby podpisane na druku, w części opisanej jako "Opinia komisji" biorą udział w sprawie i podlegają wyłączeniu. Działanie takiej komisji nie znajduje uzasadnienia w przepisach powszechnie obowiązujących.

W związku z powyższym Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a oddalił skargę.