Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 504/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki, Sędziowie NSA Andrzej Jurkiewicz (spr), Joanna Runge-Lissowska, Protokolant Maria Połowniak, po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. J. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2004 r. sygn. akt V S.A. 2799/03 w sprawie ze skargi A. J. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2004 r. sygn. akt V S.A. 2799/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. J. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.

Wyrok ten wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzja z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własna decyzję z dnia [...] Nr [...], którą odmówił A. J. R. przyznania uprawnień kombatanckich . W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wskazał , że decyzją z dnia [...] odmówił A. R. przyznania uprawnień kombatanckich , zaś decyzją z dnia 14 sierpnia 2001 r. utrzymał tę decyzję w mocy . Na skutek skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego , Sąd ten wyrokiem z dnia 4 listopada 2001 r. sygn akt V S.A. 2698/01 uchylił decyzję Kierownika Urzędu z dnia 14 sierpnia 2001 r. przyjmując w jego motywach , że z naruszeniem przepisów Kpa przed podjęciem tej decyzji , Kierownik nie wyjaśnił wszystkich okoliczności podniesionych przez stronę , wskazując jednocześnie na konieczność jej przesłuchania .

Po ponownym rozpoznaniu sprawy oraz przesłuchaniu wnioskodawcy , co miało miejsce w dniu 21 maja 2003 r. Kierownik Urzędu do Spraw. Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził , że w czasie wojny wnioskodawca przebywał w hitlerowskich obozach , które nie spełniają warunków określonych w przepisach ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( t. j. Dz. U. Nr 42 z 2002 r. poz. 271 ze zm. ) . Wykazano , iż A. R. we wrześniu 1944 r. został wraz z rodzicami wywieziony z Warszawy początkowo do obozu w Pruszkowie , a następnie w okresie od 8 do 18 września 1944 r. przebywał w obozie przejściowym w Dachau ( Durchgangslager Dachau ) . W okresie od 18 września 1944 r. do 30 kwietnia 1945 r. wnioskodawca przebywał wraz z rodzicami w obozie pracy w Munchen – Freimann . Żaden ze wskazanych obozów nie został wymieniony w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia , w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz. U. Nr 106 poz.1154 ) . Rozporządzenie to wydane zostało w oparciu o art. 8 ust 1 pkt 2 wskazanej ustawy o kombatantach . W Dachau był obóz koncentracyjny , który jest wymieniony w przedmiotowym rozporządzeniu , lecz wnioskodawca nie przebywał w nim , lecz w obozie przejściowym . Podstawę prawną decyzji z dnia [...] stanowił art. 127 § 3 w z zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 4 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) oraz § 2 ust 1 pkt 5 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia , w których osadzone były osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości .

Od decyzji tej A. R. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając w niej naruszenie art. 4 ust 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego . Skarżący przypominając swój pobyt z rodzicami w obozie przejściowym obozu koncentracyjnego w Dachau , a następnie w obozie pracy przymusowej w Munchen –Freimann wyjaśnił , że warunki panujące w tych obozach nie różniły się tych panujących w obozach koncentracyjnych , zaś on sam i inne osoby pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa z powodów politycznych i narodowościowych .W ocenie skarżącego obydwa obozy , w których przebywał zostały wymienione w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z 20 września 2001 r.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko z zaskarżonej decyzji .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał na przepis art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. Nr. 153 poz. 1271 ze zm. ) pozwalający rozpoznać sprawę wniesioną do Naczelnego Sądu Administracyjnego a nie rozpoznaną przed dniem 1 stycznia 2004 r.

Natomiast oceniając zaskarżoną decyzję Sąd I instancji uznał , że jest ona trafna a wydana została po wszechstronnej ocenie zebranego materiału dowodowego . Wyjaśniono , iż przesłuchanie skarżącego dowiodło , że po jego wywiezieniu wraz z rodzicami we wrześniu 1944 r. , znalazł się on w okresie od 8 do 18 września 1944 r. w obozie przejściowym Dachau ( Durchgangslager ) , a następnie w przymusowym obozie pracy w Munchen – Freimann . Zeznania skarżącego znajdują potwierdzenie w dokumentach znajdujących w aktach administracyjnych dotyczących rejestracji jego rodziców w okresie od 1944 r. do 1945 r. w 9-tym rewirze policyjnym Munchen , jak również o ubezpieczeniu emerytalnym matki w związku z pracą w Deutsche Reichsbahn . Z dokumentu P C K z dnia 30 lipca 1946 r. wynika , że matka skarżącego H. R. z synem A. ( skarżącym ) mającym 1,5roku powrócili z Niemiec z obozu przymusowych robót . Zdaniem Sądu jest oczywiste , że pobyt w obozach na terenie Niemiec wiązał się z poddaniem wywiezionych osób dyspozycji władz hitlerowskich oraz pobytem w skrajnie ciężkich warunkach , tym niemniej zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie za zasadne stanowiska skarżącego , że przebywał on w podobozach obozu koncentracyjnego w Dachau , o którym mowa w § 2 ust 1 pkt 5 rozporządzenia z 20 września 2001 r. a więc , że są to podobozy wymienione w ust 4 § 2 w jego pkt 14 i 56 , a co za tym idzie , że są to obozy o jakich mowa art. 4 ust 1 pkt 1 pkt b i c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) . Jak konkludował Sąd I instancji sam fakt , że skarżący przebywał wraz z rodzicami w miejscowościach , w których znajdowały się podobozy , nie stanowi dowodu na jego pobyt w tych podobozach . Takie stanowisko jak przypomniał Sąd zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 18 lipca 2002 r. sygn. akt III RN 48/02 opublikowanym OSNP Nr 14 poz. 327 z 2003 r. Dlatego też odmawiając zasadności wniesionej skargi oddalono ją na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi .

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył pełnomocnik A. J. R. i zarzucił mu naruszenie prawa materialnego tj. art. 4 ust 1 pkt 1 lit. b . ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego – przez błędną jego wykładnię . Powołując się na tak wskazany zarzut zgłoszono wniosek uchylenia zaskarżonego wyroku i uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej . W motywach skargi kasacyjnej podniesiono , że zdaniem skarżącego Sąd I instancji w wyroku z dnia 21 stycznia 2004 r. nie ustosunkował się oraz nie wyjaśnił wielu kwestii podnoszonych w skardze . Wskazano, iż Sąd ten nie wyjaśnił , dlaczego uznał że miejsce pobytu A. R. nie mogą być uznane za podobozy obozu koncentracyjnego w Dachau wymienione w § 2 ust 4 pkt 16 i 56 rozporządzenia z dnia 20 września 2001 r. , a co za tym idzie obozy o których mowa w art. 4 ust 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach . Natomiast popierając stanowisko wyrażone w decyzji organu Sąd nie wyjaśnił , jaki charakter miały zatem miejsca w których przebywał skarżący . Zdaniem skarżącego stwierdzenie Sądu , iż sam fakt , że skarżący przebywał wraz z rodzicami w miejscowościach , w których znajdowały się takie podobozy nie stanowi dowodu na jego pobyt w tych podobozach , jest nie do przyjęcia . Dodano także , iż stanowisko wyrażone w powołanym przez Sąd I instancji wyroku Sądu Najwyższego odnosi się do zupełnie odmiennego stanu faktycznego , gdzie nie ma mowy o podobozach . W ocenie skarżącego ani organ ani Sąd nie podjęły wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego , ale dokonały interpretacji zebranego materiału dowodowego na niekorzyść skarżącego , przy czym wydając kwestionowany wyrok jak podkreślono Sąd działał w oderwaniu od faktów historycznych , które miały decydujące znaczenie dla sytuacji skarżącego i w tym zakresie przedstawiono stosowną argumentację . Zdaniem skarżącego w świetle zebranego materiału dowodowego , należało uznać , iż jest on osobą , która podlegała represjom wojennym w rozumieniu art. 4 ust 1 pkt 1 lit b i c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (.....) .Sąd działając zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do państwa oddalając skargę ma obowiązek wyjaśnić wszelkie wątpliwości . Zatem jak wykazano skoro według organu oraz Sądu obóz Durchgangslager Dachau nie był podobozem obozu koncentracyjnego w Dachau w rozumieniu § 2 ust 1 rozporządzenia z dnia 20 września 2001 r. to należało wyjaśnić , czym był ten obóz .

Postanowieniem z dnia 28 lipca 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi kasacyjnej A. J. R. do czasu rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed Trybunałem Konstytucyjnym ze skargi konstytucyjnej dotyczącej zgodności z prawem przepisów § 2, 5, 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia , w których osadzone były osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innej narodowości , zarejestrowanej pod sygn. Ts. 120/04 .

Następnie postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2005 r. ( sygn. akt OSK 636/04) Naczelny Sąd Administracyjny podjął z urzędu zawieszone postępowanie bowiem Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu w/w skardze konstytucyjnej Międzywojewódzkiej Rady Koordynacyjnej Środowisk byłych Więźniów Hitlerowskiego Obozu Potulice przy Zarządzie Okręgowym Związku Kombatantów R.P. i byłych Więźniów Politycznych w Bydgoszczy (postanowienie T.K. z dnia 15 września 2004 r.) a następnie nie uwzględnił zażalenia na to postanowienie ( postanowienie T.K. z dnia 8 grudnia 2004 r.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów , stąd tez nie zasługuje na uwzględnienie .

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach : 1) naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ; 2)naruszenie przepisów postępowania , jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy . Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej , bowiem według art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej , biorąc jedynie pod uwagę nieważność postępowania . Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego – uchybił Sąd, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wskazania dodatkowo, że wytknięte naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Kasacja nie odpowiadająca tym wymogom pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na to , że skarga kasacyjna jest bardzo sformalizowanym środkiem prawnym jest obwarowana przymusem adwokacko – radcowskim (art. 175 § 1 – 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny .

Skarga kasacyjna wniesiona w przedmiotowej sprawie przez pełnomocnika skarżącego A. J. R. oparta została o zarzut wskazany w art. 174 pkt. 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. naruszenia prawa materialnego. Jak wynika z utrwalonych poglądów w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w myśl art. 174 pkt 1 cytowanej ustawy skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie zarzutu naruszenia prawa materialnego zastosowanego przez Sąd (porównaj wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 121/04 opublikowany ONSA i WSA Nr 1 z 2004 r poz. 11).

Pełnomocnik skarżącego wskazując na naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię zarzucił wyrokowi Sądu I instancji naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 42 z 2002 r. poz. 371 ze zm.), który statuuje, iż przepisy w/w ustawy o kombatantach stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego zaś represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia , w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa .

Ponieważ warunkiem zastosowania powyższego przepisu jest określenie miejsc odosobnienia przez właściwy podmiot, stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy o kombatantach, uczyniono to rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia w których osadzone były osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz. U. Nr 106 poz. 1154 ).

W § 2 ust. 1 pkt 5 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów wymieniono Dachau jako obóz koncentracyjny o jakim mowa w art. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach. Podobozami tego obozu koncentracyjnego zgodnie z treścią § 2 ust 4 pkt. 14 i pkt 56 tego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. są odpowiednio Dachau oraz Munchen . Przebywanie przez skarżącego w tak określonym miejscu odosobnienie pozwalałoby na przyznanie stronie uprawnień kombatanckich w trybie art. 4 ust 1 pkt. 1 lit. b ustawy o kombatantach (...). Jednakże jak wynika z lektury akt przedmiotowej sprawy skarżący nie spełnia warunków pozwalających na przyznanie mu przedmiotowych uprawnień bowiem jak trafnie przyjął Sąd I instancji żaden ze wskazanych przez skarżącego obozów nie został wymieniony w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości.

Z niespornych ustaleń, poczynionych przez Sąd I instancji wynika jednoznacznie, iż A. J. R. urodzony 12 kwietnia 1944 r. wywieziony został z Warszawy wspólnie z rodzicami we wrześniu 1944 r. początkowo do obozu w Pruszkowie a następnie w okresie od 8 do 18 września 1944 r. przebywał wraz z rodzicami w obozie przejściowym (dla pracowników cywilnych) Dachau - (Durchgangslager Dachau). Następnie rodzice skarżącego skierowani zostali do pracy w kolejowych zakładach naprawczych RAW Munchen – Freimann Deutsche Reichbahn w okresie od 18 września 1944 r. do 30 kwietnia 1945 r. Zgromadzone dowody w tym zaświadczenia Instytutu Pamięci Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów z dnia 27 listopada 2000 r. oraz Polskiego Czerwonego Krzyża Zarządu Głównego z dnia 21 lipca 1970 r. wykazują ,że rodzice skarżącego wraz ze skarżącym przebywali w Monachium w Bawarii jako robotnicy cudzoziemscy i w podanym okresie byli meldowani w 9 rewirze policyjnym Monachium .Nadto będąc robotnikiem cudzoziemskim (cywilnym) zatrudnionym w RAW Deutsche Reichbahn Munchen Freimann co potwierdza zaświadczenie o zatrudnieniu H. R. (matki skarżącego) z dnia 8 listopada 1999 r. potrącano składki na rzecz niemieckiego zaopatrzenia emerytalnego oraz zatrudnieni w tej fabryce byli ubezpieczeni w Zakładowej Kolejowej Kasie Chorych Rosenheim.

Z dokumentu PCK z dnia 30 lipca 1945 r. (k – 7 akt) na , który uwagę zwrócił także Sąd I instancji wynika , iż matka skarżącego H. R. z synem A. (skarżącym) powrócili z Niemiec z obozu przymusowych robót a nie z obozu koncentracyjnego , bowiem zapis taki został wykreślony z tego zaświadczenia . Powyższe zaś świadczy o tym, iż rodzice skarżącego wraz z nim jako 5 miesięcznym dzieckiem we wrześniu 1944 r. wywiezieni zostali z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy do pracy przymusowej. Stąd też początkowo w drodze do Niemiec umieszczono ich w obozie w Pruszkowie a następnie przetransportowano do obozu przejściowego Durchgangslager Dachau w Dachau by skierować ich jako cywilnych pracowników cudzoziemskich do Monachium do pracy w kolejowych zakładach naprawczych Munchen Freimann.

Tym samym w okolicznościach tej sprawy nie można przyjąć, że skarżący wraz z rodzicami przebywał w podobozach obozu koncentracyjnego Dachau o jakich mowa w § 2 ust. 4 pkt. 14 (Dachau) i pkt. 56 (Munchen ) cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w których to warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa . Miejscowości powyższe nie zostały także wymienione w § 5 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów gdzie mowa jest o innych miejscach odosobnienia w tym przejściowych obozach policji bezpieczeństwa a to nie pozwalało na przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych innych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, czego domagał się w toku przedmiotowego postępowania . Brak jest przy tym jakichkolwiek podstaw by uznać obóz przejściowy tak jak wskazuje skarżący zlokalizowany w Dachau za podobóz obozu koncentracyjnego Dachau w sytuacji, kiedy zgodnie z § 5 powołanego wyżej rozporządzenia wymienione w nim inne miejsca odosobnienia określone jako przejściowe obozy policji bezpieczeństwa (obozy internowania) stanowią samodzielną podstawę przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art 4 ust 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach. Stąd zasadnym jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie stanowiska, że sam fakt przebywania w miejscowości, w której znajdował się obóz koncentracyjny czy też podobóz takiego obozu nie rodzi domniemania, że osoba ubiegająca się o przyznanie uprawnień kombatanckich podlegała represjom o jakich mowa w art. 4 ust1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) .

Dlatego też wobec powyższego stanowiska nie można skutecznie zarzucić Sądowi I instancji naruszenia prawa materialnego art. 4 ust.1 pkt. 1 lit.b ustawy o kombatantach poprzez jego błędną wykładnię a to nie pozwalało Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na uwzględnienie wniesionej skargi kasacyjnej.

Z tych względów na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę kasacyjną.