Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2348/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 lit. a i c ,  art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 80,  art. 28
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: par. 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2016 r. sprawy ze skarg Gminy [...] i Skarbu Państwa-Starosty [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. oddala skargę Skarbu Państwa-Starosty [...]; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Gminy [...] kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2013 r., nr [...], stwierdzając jednocześnie, że parcele katastralne: pb [...] oraz pgr nr [...] cz., w granicach części aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] oraz [...], położone w S., gm. S. (poprzednio [...]), objęte dawnym zaginionym wykazem hipotecznym Iwh [...] ks. tab. [...]., następnie ujawnione w urządzonym dla niego zbiorze dokumentów [...].[...] - nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 25 września 2006 r. W. T., R. T., S. T., R. P., A. V., A. T. - wystąpili do Wojewody [...]. o wydanie w trybie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz. U. Nr 10, poz. 51, ze zm.) decyzji stwierdzającej, że nieruchomość składająca się z działek o numerach ewidencyjnych - [...] cz. i [...] cz., o łącznej powierzchni [...] ha, położona w S., gm. S., pow. [...], woj. [...], odpowiadająca parcelom katastralnym z parcel gr. [...] cz., niesłużąca bezpośrednio do produkcji rolnej i niezwiązana funkcjonalnie z prowadzonym gospodarstwem rolnym - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz. U. z 1945 r" Nr 3, poz. 13-dekretu PKWN).

Organ I instancji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania wskazując , że w niniejszej sprawie mogą rodzić się wątpliwości, czy ostateczna decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego korzysta z powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), a więc czy między

sprawą zakończoną przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2005 r., a sprawą rozpoznawaną zachodzi tożsamość pod względem przedmiotowym i podmiotowym. Wojewoda wyjaśnił, że tożsamość podmiotowa będzie miała miejsce wtedy, gdy w sprawie występują te same strony. Natomiast sprawy są tożsame pod względem przedmiotowym, o ile tożsama jest podstawa prawna, stan faktyczny oraz prawa i obowiązki stron, które z nich wynikają. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. W ocenie organu I instancji trzeba dopuścić możliwość ponownego wszczęcia postępowania w sprawie, w której postępowanie poprzednio umorzono. O takiej możliwości będzie decydował charakter sprawy i okoliczności umorzenia postępowania. Przeszkody uniemożliwiające podjęcie rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie mogą mieć bowiem charakter przemijający bądź nietrwały. Jeśli zatem przeszkoda taka przestaje istnieć, mamy do czynienia z nowym przedmiotem postępowania (nową sprawą administracyjną). Tym samym następuje otwarcie drogi do prowadzenia postępowania i wydania w nim orzeczenia merytorycznego. Wobec powyższego Wojewoda uznał, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005 r. o uchyleniu decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r. i umorzeniu postępowania pierwszej instancji, uzasadniona brakiem właściwości organów administracji do rozpoznania wniosku o zbadanie prawidłowości przejęcia przez Skarb Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej części majątku ziemskiego "S." położonego w obecnej w S., oznaczonego jako parcele katastralne wskazane w treści decyzji , wobec zmiany linii orzeczniczej w tym zakresie - uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06, ONSAiWSA 2006/5/123; uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2/23) , nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. W tej sytuacji Wojewoda uznał, że nie ma obecnie przeszkody do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżących.

W konsekwencji powyższego, decyzją z [...] kwietnia 2013 r., nr [...], Wojewoda [...] stwierdził, że parcele katastralne objęte wnioskiem podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. W ocenie organu pgr nr: [...] stanowiły użytki rolne, natomiast pb nr [...] była zabudowana budynkiem mieszkalnym tzw. "czerwonej kamienicy", jednakże funkcjonalnie związanym z gospodarstwem rolnym, dlatego ich przejęcie na rzecz Skarbu Państwa było zasadne.

Od powyższej decyzji wnioskodawcy wnieśli odwołanie zarzucając organowi naruszenie art. 7, 75, 77, 80 oraz art. 107 § 1 i 3 Kpa, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz art.1 ust. 2, art. 2 ust. 1 lit. e) i art. 15 dekretu PKWN.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2013 r., stwierdzając jednocześnie, że parcele katastralne: pb [...] oraz pgr nr [...]., w granicach części aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], położone w S., gm. S. (poprzednio [...]), nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN.

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ wskazał, że objęte wnioskiem nieruchomości: [...]. zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN i wpisane do realności objętej Iwh [...]ks. gr. gm. kat. [...], jako własność Skarbu Państwa. Parcele objęte żądaniem stron odpowiadają obecnie aktualnym działkom ewidencyjnym o nr [...] cz. i [...] cz. Na mocy aktu notarialnego z [...] kwietnia 1996 r. (repertorium A [...]) Gmina S. nieodpłatnie nabyła na własność wskazane nieruchomości, po przekazaniu przez Kierownika Urzędu Rejonowego w W. działającego w imieniu Skarbu Państwa.

Znajdujące się w aktach sprawy mapy, archiwalne dokumenty i zdjęcia S. wskazują również, że objęte wnioskiem parcele położone były w granicach administracyjnych miasta S., pomiędzy gruntami rolnymi (od północy), drogą (od wschodu) i zboczem góry [...] (od zachodu).

Zgodnie z rejestrem parcelowym S. z 1948 r. pb [...] miała powierzchnię [...] ha, oraz była zajęta pod budynek. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, parcela budowlana nr [...], położona przy ul. [...] w S., w momencie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa była zabudowana wielką budowlą o jednym dachu krytym dachówką, pod którym mieściła się bryła budynku mieszkalnego murowanego tzw. "czerwonej kamienicy", szopa z desek, budynek murowany z kamienia, garaże, wozownia, mieszkanie woźnicy, kancelaria/budynek administracyjny oraz 2 stodoły/stajnie.

Aktualnie budynek "czerwonej kamienicy" nie istnieje, gdyż został rozebrany. Obecnie przedmiotowy teren stanowi parking z fragmentami ogrodzenia.

Ze zgromadzonych w sprawie zeznań świadków wynika, że w "czerwonej kamienicy" mieszkali przedstawiciele różnych zawodów, w tym m.in. stolarz, pracownicy leśni, wdowa po lekarzu, ogrodnik, woźny pracujący w administracji. W kamienicy znajdowały się też mieszkania prywatne. Z ganku wchodziło się do sieni, w jednym z pokoi siedział kasjer i sekretarka, w drugim główny księgowy, potem dyrektor. Odbywały się tam spotkania związane z gospodarką majątkiem. Administracja zajmowała się całym majątkiem [...], wszystkimi jego częściami, zarówno leśną, jak i rolną, a także tartakiem.

Za budynkiem "czerwonej kamienicy" był mur zamkowy, studnia, pomieszczenia techniczne. W stronę zamku były stajnie, biuro, w którym wypłacano wozaków przywożących drewno do tartaku.

Parcele gruntowe nr [...], zgodnie z "Rejestrem parcelowym G. z 1948 r." stanowiły rolę. W szczególności pgr [...] o powierzchni [...] ha była oznaczona jako "rola", [...] o powierzchni [...] ha była oznaczona jako "pastwisko", [...] o powierzchni [...] ha była oznaczona jako "ogród". Natomiast pgr [...] była oznaczona, jako teren "inny wolny od podatku".

Powyższa parcela zajęta była przez mur, oddzielający część ogrodową - połączoną z zabudową "czerwonej kamienicy" i podwórza z leśniczówką zamieszkaną przez administratora leśnego majątku - od użytków rolnych.

Minister wskazał, że zebrany materiał dowodowy nie potwierdza informacji zawartej we wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. skierowanego do Sądu Okręgowego Wydział Hipoteczny w W. znak: [...], z dnia [...] stycznia 1947 r., o wydanie uchwały zezwalającej na wpis własności Skarbu Państwa, jakoby pgr nr [...] miała charakter "roli". Wskazane tam oznaczenie powyższej parceli wynikało, zdaniem Ministra, ze zniszczeń zabudowy dokonanych w czasie działań wojennych, w tym muru znajdującego się na powyższej parceli, oraz bezpośredniego sąsiedztwa od strony północnej powyższej parceli z gruntami rolnymi (pgr [...] "rola" - w zakresie późniejszej [...]). Wskazane oznaczenie mogło również wynikać ze zwykłej omyłki pisarskiej organu wojewódzkiego.

Organ ustalił, że na parceli nr [...] umiejscowione było podwórko, znajdowały się tam szalety, komórki i pomieszczenia na opał. Zarówno przed jak i po wojnie organizowano

w tym miejscu festyny. Parcela [...] zabudowane były budynkami dóbr leśnych.

Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny organ podkreślił, że stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN na cele reformy rolnej miały być przeznaczone nieruchomości ziemskie, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Powyższy przepis znajdował zastosowanie jednak jedynie do tych nieruchomości, które miały charakter rolniczy, a więc mogły być wykorzystane do działalności wytwórczej w rolnictwie, w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej. Natomiast ocena, czy część określonej nieruchomości podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN wymaga (oprócz ustalenia czy ta część nieruchomości posiada rolniczy charakter) zbadania, czy między tą częścią, a pozostałą - rolniczą - częścią majątku zachodzi tzw. związek funkcjonalny.

Minister stanął na stanowisku, że ponieważ na działce pb [...] znajdowały się zabudowania "czerwonej kamienicy", w których zamieszkiwało wiele osób niepracujących na roli to budynek ten nie mógł być i nie był w żadnej mierze użytkowany rolniczo. Organ odwoławczy wskazał , że Wojewoda badając istnienie związku funkcjonalnego pomiędzy tą częścią nieruchomości, stanowiącej własność J. T., a pozostałą częścią majątku S. przyjął, że związek ten zachodził, ponieważ budynek powyższy "pełnił funkcję administracyjną, gdyż znajdowała się tam administracja całego majątku S. Dlatego też powiązany był funkcjonalnie z pozostałą częścią majątku ziemskiego "S.", a to z racji biura administratora jakie mieściło się w budynku czerwonej kamienicy, gdzie załatwiano sprawy związane z gospodarowaniem całym majątkiem. Zdaniem Ministra należy mieć jednak na uwadze, że budynek ten, mimo iż pełnił kilka funkcji, znajdował się na jednej parceli katastralnej (pb [...]) stanowiąc jeden nierozerwalny kompleks wraz z pozostałymi przyległymi do budynku czerwonej kamienicy zabudowaniami. Zdaniem organu drugiej instancji wykazanie powiązania opisanego przez Wojewodę nie jest jednakże wystarczające do przyjęcia, że ta część majątku nie mogła funkcjonować bez pozostałej części nieruchomości o charakterze rolniczym (i odwrotnie). W ocenie

Ministra, Wojewoda [...] nie wziął bowiem pod uwagę, że budynek "czerwonej kamienicy" wraz z pozostałymi zabudowaniami mieszczącymi się pod jednym dachem, pełnił również funkcję mieszkalną, jak i garażową, mieściły się tam ponadto stajnie dla koni do bryczki (funkcja gospodarcza). Nie wzięto również pod uwagę, że budynek powyższy zajmowany był przez ludzi wykonujących wiele zawodów (lekarze, stolarze, kucharze, leśnicy, krawcowa, itd.), które nie miały związku z rolnictwem. Także najbliższe otoczenie powyższego domu stanowiło faktycznie ogród przydomowy, plac rekreacji, wjazd samochodowy do pałacu - nie było wykorzystywane rolniczo i nie było funkcjonalnie powiązane z częścią rolniczą majątku należącego do J. T.

Dlatego też zdaniem organu działki pb [...] oraz pgr[...], w granicach odpowiadających aktualnym działkom ewidencyjnym nr: [...]- położone w S. (obręb [...]), jako nieposiadające rolnego charakteru - nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Minister podkreślił, że działki [...], w granicach odpowiadających aktualnym działkom ewidencyjnym nr: [...] z uwagi na ich lokalizację wielkość oraz faktyczne wykorzystanie , pomimo oznaczenia jako grunty rolne , nie były funkcjonalnie powiązane z częścią rolniczą majątku.

Na powyższa decyzję Gmina S. oraz Starosta [...] reprezentujący Skarb Państwa wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Gmina S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej:

1. Nieważność (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa) w związku z oparciem decyzji na orzecznictwie sądowym , z pominięciem obowiązujących konstytucyjnie określonych w art. 87 Konstytucji - źródeł prawa oraz niezastosowanie wykładni językowej i celowościowej postanowień dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z dnia 6 września 1944 r. - zaskarżona decyzja wydana została bez podstawy prawnej, z naruszeniem procedury k p a., w szczególności art. 6 i 7 k.p.a.

2. Nieważność zaskarżonej decyzji wydanej na podstawie § 5 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r., bowiem decyzja wydana na powyższej podstawie mogłaby rozstrzygać wyłącznie, czy nieruchomość ziemska podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z uwagi na normy obszarowe, a nadto narusza art. 2 k.p.c.

3. Oparcie decyzji na pozaustawowej przesłance "związku funkcjonalnego" i stwierdzenie, że parcele gruntowe o charakterze rolniczym [...] (rola, ogród) nie miały "związku funkcjonalnego" z pozostałą częścią rolniczą majątku należącego do J. T. i dlatego nie podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej. Nie uwzględnienie zeznań świadków S. K., K. S. i W. H., że parcele objęte niniejszym postępowaniem miały charakter rolny i dowodu z dokumentu urzędowego jakim jest rejestr parcelowy gromady S. z 1948 r. "z których jednoznacznie wynika rolniczy charakter nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem".

4. Naruszenie art. 75 § 1 oraz art. 80 K.p.a. przez odmowę uznania jako dowód, rejestru parcelowego Gromady S. z 1948 r. stanowiącego dokument publiczny i przyjęcie, jako dowodu zeznań świadków nie mających bezpośrednich wiadomości o sposobie użytkowania nieruchomości będących przedmiotem postępowania.

5. Rażące naruszenie art. 16 § 1 K.p.a. ustanawiającego trwałość decyzji administracyjnych, poprzez wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją, pomimo braku przesłanek, o których mowa w art. 145 K.p.a.. tj. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004 r., ustalającej na podstawie zebranego materiału faktycznego oraz obowiązujących przepisów, że cały majątek ziemski F. podpada pod dyspozycje art. 2 ust.1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r.

6. Naruszenie art. 28 K.p.a. poprzez nie dokonanie przez organ II instancji ustalenia, czy wnioskodawcy posiadają interes prawny, a przez to, czy są uprawnieni do występowania w charakterze strony w przedmiocie wydania decyzji stwierdzającej, że nieruchomości objęte postępowaniem podpadały, czy też nie pod działanie art.2 ust. 1 lit. e dekretu o wprowadzeniu reformy rolnej. Wnioskodawcy w rzeczywistości domagają się faktycznie zwrotu całego majątku ziemskiego o powierzchni powyżej 50 ha, zatem winni przedstawić orzeczenie stwierdzające, że na podstawie dziedziczenia nabyli prawo do nabycia spadku obejmującego gospodarstwo rolne. (Bez względu kiedy są załatwiane sprawy spadkowe zastosowywanie mają przepisy obowiązujące w dniu otwarcia spadku tj. art. 1058 k.c.).

7. Naruszenie art. 5 § 2 pkt 4 K.p.a., z uwagi na podpisanie zaskarżonej decyzji przez zastępcę dyrektora bez wykazania odpowiedniego umocowania przez Ministra do wydawania decyzji - co uzasadnia żądanie uchylenia tej wadliwej decyzji.

W obszernym uzasadnieniu Skarżąca odniosła się szczegółowo do poszczególnych zarzutów podkreślając w pierwszej kolejności , że orzecznictwo sądowe nie stanowi źródła prawa. Jedynym dekretowym kryterium podpadania pod jego działanie było spełnienie normy obszarowej. Celem zaś ówczesnego ustawodawcy, w dacie dokonywania zmiany dekretu PKWN z dnia 17 stycznia 1945r., było przejęcie także takich nieruchomości, które nie miały charakteru ściśle rolnego.

W tej sytuacji całkowicie dowolne, rażąco naruszające elementarne zasady postępowania administracyjnego jest, zdaniem Skarżącej , ustalenie organu II instancji, że budynek tzw. "czerwonej kamienicy", w której mieściła się administracja majątku, stanowiącej budynek biurowo - mieszkalny oraz ogród przydomowy, nie był funkcjonalnie związany z [...]. Podobnie nieprawidłowo zostały ocenione pozostałe działki opisane w dokumentach jako użytki rolne.

Skarżąca Gmina podkreśliła, że organy administracji wadliwie rozpoznały zgłoszony przez następców prawnych dawnego właściciela wniosek w tej sprawie , skoro przedmiot sporu został rozstrzygnięty prawomocną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi umarzającą postępowanie , z dnia [...] maja 2005r.

Zdaniem Skarżącej wnioskodawcy przedstawili ponadto dla potrzeb postępowania , postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia prawa do spadku otwartego w 1997 r. i 1998 r. tj. w okresie, gdy obowiązywały przepisy szczególne kodeksu cywilnego o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego , a zatem powinni udokumentować swoje uprawnienie do jego nabycia skoro w istocie domagają się zwrotu całego majątku.

Gmina S. zarzuciła ponadto, że organ nie wyjaśnił, czy poprzednik prawny wnioskodawców, otrzymał odszkodowanie przewidziane w tzw. układzie indemnizacyjnym.

Ostatecznie wskazała, że ocena zgromadzonego materiału dowodowego dokonana przez organ II instancji jest, nieprawidłowa, niespójna, nielogiczna i niezgodna z zasadami doświadczenia życiowego.

Z kolei Starosta [...] reprezentujący Skarb Państwa, w swojej skardze zarzucił decyzji:

1. Naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r.

2. Naruszenie przepisów procedury administracyjnej, a zwłaszcza: art. 6 Kpa i art. 7 Kpa - a zatem spełnienie przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa będących podstawą do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, a także art. 77 Kpa. i art. 80 Kpa przez błędną i sprzeczną z zebranym materiałem dowodowym ocenę stanu faktycznego oraz przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów.

W odpowiedzi na skargi, organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 7 kwietnia 2016 r., uczestnicy postępowania W. T., A. T., R. P., S. T., R. T., S. V. i V. F. wnieśli o oddalenie obu skarg.

W ocenie uczestników postępowania, po stronie skarżącego Skarbu Państwa - Starosty [...] brak jest interesu prawnego, gdyż spośród wymienionych w decyzji działek ewidencyjnych żadna z nich nie jest własnością Skarbu Państwa, ani też nie została oddana w użytkowanie wieczyste.

Uczestnicy wskazali też na bezzasadność zarzutów: wydania decyzji bez podstawy prawnej, wykroczenia przez organ poza zakres orzekania, przyjęcia, ze pomiędzy analizowaną nieruchomością, a częścią rolniczą majątku ziemskiego zachodził związek funkcjonalny, oparcia decyzji na zeznaniach świadków, którzy ze względu na wiek nie mogli mieć wiedzy na temat funkcjonowania majątku, bezzasadne przyjęcie, że parcele katastralne pgr [...] stanowiły użytki rolne, braku umorzenia postępowania przez organ II instancji, wypłaty odszkodowania przewidzianego w układzie indemnizacyjnym oraz konieczności wykazania praw do nabycia spadku obejmującego gospodarstwo rolne.

Wymienione skargi Sąd połączył w celu ich wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia na podstawie art.111§ 1 p.p.s.a

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

W sprawie niniejszej, w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga , że nie może zostać uwzględniona skarga złożona przez Skarb Państwa - Starostę [...].

Przepis art. 50 § 1 p.p.s.a. stanowi bowiem , że uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny. Przepisem ogólnym, określającym kto posiada legitymację strony w postępowaniu administracyjnym jest natomiast art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisów prawa materialnego (wyrok NSA z 12.01.2012 r. sygn. akt II OSK 2035/10 - Lex nr 1121192). Postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnego podmiotu wówczas, gdy w tym postępowaniu wydawana jest decyzja, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w, którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (wyrok NSA z 9.12.2005 r. sygn. akt II OSK 310/05).

Analiza dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych prowadzi do wniosku, że Starosta [...] wskazanej legitymacji do złożenia skargi nie posiada. Nieruchomości objęte aktualnymi działkami ewidencyjnymi nr [...], stanowiące dawne parcele katastralne [...], objęte dawnym wykazem hipotecznym Iwh [...] ks. tabeli [...], ujawnione następnie w zbiorze dokumentów [...] stanowią bowiem obecnie niekwestionowaną własność Gminy S. Nie wynika także ze wskazanego materiału dokumentacyjnego , aby skarżącemu Staroście [...] przysługiwało jakiekolwiek prawo rzeczowe do przedmiotowych nieruchomości. Sam fakt doręczenia temu Skarżącemu decyzji nie kreuje po jego stronie legitymacji w tym postępowaniu w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Powyższe determinuje zatem orzeczenie o oddaleniu skargi Skarbu Państwa - Starosty [...] w zgłoszonym przez ten podmiot zakresie, w trybie art. 151 p.p.s.a.

Skarga Gminy [...]podlega natomiast uwzględnieniu .

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 2 ust. 1 lit. e. dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. z 1945 r. Dz. U. Nr 3, poz. 13, ze zm.), zgodnie z którym na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekroczył bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekroczył 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, część druga dekretu, czyli:

- upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych,

- tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców,

- tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej,

- zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego,

- zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji.

Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej , w pełni podziela pogląd wyrażony między innymi w wyroku tutejszego Sądu z dnia 31.03.2016r. sygn. I SA/Wa 2045/14, że zważywszy na fakt, iż na podstawie tego przepisu w dniu wejścia w życie dekretu tj. w dniu 13 września 1944 r., właściciele ziemscy zostali pozbawieni własności posiadanego przez nich majątku z mocy prawa bez jakiegokolwiek odszkodowania , to powoduje to konieczność ścisłej interpretacji przepisów dekretu, jako przepisów szczególnych, odstępujących od ogólnych reguł i jako takich nie podlegających wykładni rozszerzającej . Za niedopuszczalną należy uznać zatem taką ich interpretację , która nie licząc się z ich treścią uwzględnia jedynie ówczesne przesłanki

polityczne. Takie stanowisko - powszechnie aprobowane w piśmiennictwie oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 września 1991 r., sygn. akt III CZP 90/91 (OSNC z 1992 r. nr 5, poz. 72). Ponadto zostało one wyrażone także w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1992 r., sygn. akt III ARN 23/92 (OSP z 1993 r. nr 3, poz. 47), z treści którego wynika, że brak jest podstaw do tego, ażeby przepisy nacjonalizacyjne, które wprowadziły rewolucyjne ograniczenia prawa własności wyjaśniać jeszcze głębiej w kierunku ograniczenia prawa i to w drodze wykładni rozszerzającej, wbrew brzmieniu przepisu.

Zważywszy na wymienione wskazania interpretacyjne , podkreślenia wymaga , że zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej , w pierwotnym brzmieniu, na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekroczył bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Zgodnie zaś z pierwotnych brzmieniem art. 1 część druga tego dekretu, przejęte nieruchomości miały być przeznaczone na:

- upełnorolnienie istniejących gospodarstw o powierzchni niżej pięciu hektarów użytków rolnych,

- tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców,

- tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej, kolonii i ogródków działkowych robotniczych, urzędniczych i rzemieślniczych,

- zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego.

Art. 1 ust. 2 lit. e tego dekretu .mówiący o zarezerwowaniu odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji, został natomiast dodany na podstawie art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz.9) dopiero z dniem 19 stycznia 1945r. Akt ten zmienił także treść art. 1 ust. 2 litery a i c. Przede wszystkim jednak dekret z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w cytowanym wyżej art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej skreślił słowa "o charakterze rolniczym". Powołana zmiana dotyczyła reformy rolnej wynikającej z dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. O ile więc reformą rolną objęto - w myśl cytowanego wyżej pierwotnego brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e - nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, to w wyniku dokonanej zmiany tego przepisu za nieruchomości ziemskie o rolniczym charakterze należało uznać także takie nieruchomości, które wprawdzie nie miały charakteru rolniczego, ale pozostawały z rolniczą częścią majątku ziemskiego w nierozerwalnym związku funkcjonalnym, w ramach którego nieruchomości nierolnicze nie mogły być samodzielnie wykorzystywane w oderwaniu od części rolniczej, jak również część majątku ziemskiego o charakterze rolniczym nie mogła prawidłowo funkcjonować bez przedmiotowych nieruchomości nierolniczych.

W tej sytuacji zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania powyższych przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej ma ustalenie znaczenia terminu "nieruchomość ziemska", bowiem powołany dekret nie dawał podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Na cele reformy rolnej przeznaczone zostały bowiem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym i o określonym w tym przepisie areale. Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może jednak oznaczać, że dekret dotyczył wszelkich nieruchomości ziemskich. W związku z brakiem w dekrecie ustawowej (legalnej) definicji pojęcia "nieruchomość ziemska", jego treść powinna być zatem ustalona z uwzględnieniem innych elementów całej tej regulacji, w tym normatywnie określonych w tym dekrecie celów reformy rolnej. Istotną rolę w tym zakresie odgrywa przepis art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Określenie tych celów dodatkowo czyni zasadnym restrykcyjny charakter wykładni przepisów dekretu.

Stanowisko w tej kwestii wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały Siedmiu Sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06. Niezależnie od zasadniczej tezy, wskazującej na przepis § 5 rozporządzenia jako podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, Sąd ten wskazał, że na gruncie tego przepisu, na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie może tu zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, chodzić o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a, b, c, d i e dekretu. Sąd ten stwierdził przy tym, że punkty a-c bezspornie odnoszą się do gruntów rolnych przeznaczonych na upełnorolnienie lub utworzenie nowych gospodarstw rolnych, a wątpliwości mogą budzić jedynie dwie następne litery tego przepisu (lit. d oraz lit. e), w których mowa o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" (ale nie "odpowiednich obiektów") na realizację określonych celów.

Dla przyjmowanego dziś pojęcia nieruchomości ziemskiej istotne znaczenie ma także w dalszym ciągu uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89 (OTK z 1990 r., poz. 26, s. 174), która zachowuje swoją wartość interpretacyjną pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej. Przyjęto w niej, że pod pojęciem "nieruchomość ziemska", używanym w dekrecie, należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tzn. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej.

Biorąc zatem także pod uwagę przedmiot dekretu, jakim jest reforma rolna, należy uznać, że nieruchomość ziemska to taka, która ma charakter rolniczy (patrz także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 851/05, 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 287/08, 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 906/08 oraz uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10). Wszelkie inne nieruchomości ziemskie, nie mające jednocześnie charakteru rolniczego, przedmiotowo nie mogą podlegać pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Mając powyższe na uwadze można określić, jakie przesłanki musiała spełniać nieruchomość, aby na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu mogła być przejęta na cele reformy rolnej, i tak była to nieruchomość:

- ziemska o charakterze rolniczym,

- stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych,

- spełniająca normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

- nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.

Spełnienie zatem nie tylko norm obszarowych decydowało o podpadaniu nieruchomości pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dopiero spełnienie przez nieruchomość wszystkich wyżej wymienionych przesłanek pozwalało uznać, że nieruchomość podpadała pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Natomiast w sytuacji, kiedy część nieruchomości nie spełniała powyższych przesłanek, a w szczególności nie miała charakteru rolniczego i nie nadawała się na realizację celów reformy rolnej nie powinna przejść na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Przedmiotowe postępowanie administracyjne toczyło się w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. Nr 10, poz. 51, ze zm.). Zadaniem tego postępowania było zatem ustalenie i rozstrzygnięcie, czy nieruchomości objęte aktualnymi działkami ewidencyjnymi nr [...] , stanowiące dawne parcele katastralne [...] , objęte dawnym wykazem hipotecznym Iwh [...] ks. tabeli [...] , ujawnione następnie w zbiorze dokumentów [...] podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i tym samym podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.

Dołączona do akt sprawy dokumentacja nadesłana przez Archiwum Akt Nowych w W. w postaci ewidencji nieruchomości ziemskich na terenie powiatu [...] podlegających dekretowi o przeprowadzeniu reformy rolnej , potwierdza , że w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej powierzchnia ogólna folwarku "[...] " położonego w gminie katastralnej [...] wynosiła [...] ha, w tym [...] ha stanowiły użytki rolne, takie jak: grunty orne – [...] ha, łąki –[...] ha, pastwiska – [...] ha, ogrody warzywne – [...] ha. Pozostałą część majątku w znacznej części stanowił lasy przejęte na własność Państwa w oparciu o dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944r.( Dz.U. nr 15 poz.82).

Tym samym spełniona została przesłanka normy obszarowej określona w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wobec powyższego organy administracji orzekające w sprawie zobowiązane były do dokonania oceny sposobu wykorzystywania przedmiotowych gruntów na cele gospodarki rolnej , a szerzej winne były ustalić, czy na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej istniał związek funkcjonalny spornych nieruchomości lub ich części z częścią folwarku "[...] " wykorzystywaną do produkcji rolnej, a zatem ustalić, czy sporne nieruchomości nadawały się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.

Orzekając w pierwszej instancji, Wojewoda [...] stwierdził, że objęte postępowaniem nieruchomości podpadały pod działanie art. 2 ust.1 lit. e . dekretu o reformie rolnej z dnia 6 września 1944r.

Organ ten ocenił , że działka oznaczona dawniej nr [...] zabudowana była rozległym budynkiem tzw. "czerwonej kamienicy" w której znajdowały się mieszkania wynajmowane zarówno osobom prywatnym jak i pracownikom zatrudnionym w majątku J. T., był on ponadto zajęty na szopę, garaże, wozownię, stodołę i stajnie oraz w szczególności pomieszczenia w których mieściła się cała administracja majątku tj. zarówno gospodarstwa rolnego jak i gospodarstwa leśnego właściciela. Wojewoda uznał , że okoliczność ta przesądza o istnieniu związku funkcjonalnego tej nieruchomości z pozostałą rolniczą częścią majątku objętego działaniem dekretu.

W odniesieniu do działki nr [...] oraz działek [...] organ podkreślił , że stanowiły one odpowiednio rolę, pastwisko oraz ogród, co decydowało o ich podpadaniu pod działanie dekretu, a ponadto były jednym nierozerwalnym kompleksem z działką nr [...] stanowiąc otoczenie budynku " czerwonej kamienicy".

Wydając zaskarżoną decyzję Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ocenił natomiast , że sporne nieruchomości nie stanowiły nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, jak również nie pozostawały w związku funkcjonalnym z ewentualną rolniczą częścią majątku ziemskiego "[...] " . Organ wskazał , że umieszczenie w " czerwonej kamienicy" administracji całego majątku {....] nie przesądza , że jest to powiązanie wystarczające do przyjęcia , że reszta majątku rolnego nie mogła funkcjonować bez tej nieruchomości . Zdaniem Ministra , Wojewoda [...] pominął bowiem zasadniczą okoliczność, że w budynku tym zamieszkiwali ludzie wykonujący różne zawody , budynek był także garażem i stajnią .

Jednocześnie Minister potwierdził ustalenia organu I instancji , że pozostałe działki stanowiły otoczenie budynku przy czym działka nr 9589 zajęta była pod mur, działka nr [...] użytkowana była jako podwórze z szaletami , komórkami oraz ogród przydomowy dla rodzin tam zamieszkujących. Podkreślił, że wskazane parcele były odgrodzone od rolnej części majątku murem, zboczem góry Jasień oraz drogą . Wbrew stanowisku Wojewody pomimo oznaczenia jako "użytki role" nie były tak użytkowane ani też funkcjonalnie powiązane z częścią rolniczą majątku , a ponadto usytuowane były w granicach miasta S. i wykorzystywane na cele pozarolnicze.

Wskazana interpretacja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została, zdaniem Sądu, wywiedziona z naruszeniem § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zadaniem tego postępowania było bowiem, jak przedstawiono na wstępie, ustalenie i rozstrzygnięcie, czy nieruchomości objęte aktualnymi działkami ewidencyjnymi nr [...] , stanowiące dawne parcele katastralne pb [...] oraz pgr [...] , objęte dawnym wykazem hipotecznym [...] ks. tabeli [...], ujawnione następnie w zbiorze dokumentów [...] podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i tym samym podlegały przejęciu na cele reformy rolnej tj. miały charakter rolniczy, bądź były funkcjonalnie związane z nieruchomością ziemską w ten sposób nie było możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez tych nieruchomości.

Odmiennie od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej dostrzega istnienie związku funkcjonalnego zabudowanej budynkiem " czerwonej kamienicy" parceli katastralnej nr [...] z częścią rolniczą majątku J. T.. Zdaniem Sądu, reformie rolnej podlegała w sposób niewątpliwy nieruchomość zabudowana budynkiem, w którym między innymi mieścił się w całości zarząd częścią rolną dóbr [...]. Miejsce, z którego zarządzano między innymi nieruchomością ziemską o charakterze rolnym bezsprzecznie wykazuje bowiem związek funkcjonalny z taką nieruchomością. Bez wpływu na powyższe pozostaje, zdaniem Sądu , okoliczność , że nieruchomość spełniała także inne funkcje użytkowe , a we wspomnianym budynku wykonywany był także zarząd nad innymi nieruchomościami nie podlegającymi przejęciu w trybie dekretu o reformie rolnej jak np. nieruchomościami leśnymi lub tartakiem , skoro związek funkcjonalny budynku zarządu z nieruchomością ziemską o charakterze rolnym istniał i był nierozerwalny, bez względu na "proporcje" funkcji czy przeznaczenia zarządzanych nieruchomości. Przeciwny pogląd prowadziłby do wniosku, że kilkudziesięciohektarowe gospodarstwo rolne J. T., dla prawidłowego funkcjonowania nie potrzebuje obiektu w którym sprawuje się nad nim zarząd planując bieżące i długofalowe działania, koordynując prace i rozdzielając zadania dla licznych ( wobec powierzchni areału) pracowników. Doświadczenie życiowe, nawet bez szczegółowej znajomości zasad prowadzenia działalności rolniczej, pozwala na ocenę, że administrowanie taką działalnością wymaga wiedzy fachowej , zatrudnienia zarówno kadry specjalistów jak i pracowników rolnych, jak również obsługi technicznej i księgowej. Powyższe zaś oznacza potrzebę dokonywania obsługi administracyjnej, która musi dysponować pomieszczeniami dla osób , które w ramach swojej pracy ją wykonują.

Sąd podziela ustalenia i oceny Ministra, że pozostałe nieruchomości objęte postępowaniem nie były bezpośrednio działkami rolnymi . Pomimo oznaczenia w ewidencji jako rolne , wykorzystywane były bowiem na cele pozarolnicze tj. ogród przydomowy, podwórze, plac spotkań , teren pod murem i pozostałe otoczenie,, czerwonej kamienicy " Ponadto położone były w granicach miasta [...]. Jednocześnie jednak Sąd zauważa, że ich charakter, a nade wszystko służebne przeznaczenie jako otoczenia budynku "czerwonej kamienicy", potwierdzają ustalenia Wojewody [...], że stanowiły one jeden kompleks nierozerwalnie powiązany z nieruchomością zabudowaną stanowiącą parcelę nr [...]. Pozwalały na prawidłowe wykorzystanie nieruchomości budynkowej , która była wszakże miejscem zarządzania całym majątkiem, miejscem zamieszkania lokatorów , stajnią , magazynem wozownią i stodołą oraz garażem. Tak rozliczne wykorzystanie funkcjonalne obiektu wymagało niewątpliwie znacznej przestrzeni dla realizacji właściwej obsługi i prawidłowego wykonywania poszczególnych zadań.

Wobec powyższego, Sąd nie podzielił poglądu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że żadna ze spornych nieruchomości nie była w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wykorzystywana rolniczo i nie była funkcjonalnie powiązana z pozostałą częścią majątku należącego do J. .T. , ponieważ taki funkcjonalny związek jako służebnego otoczenia " czerwonej kamienicy" istniał i był niewątpliwy. Skoro nieruchomość budynkowa, jako miejsce zarządu gospodarstwem rolnym, podpadała pod działanie art.2 ust.1 lit.e. dekretu , to także jej otoczenie , jako niezbędny element jej prawidłowego i sprawnego funkcjonowania spełniło ten warunek .

Tym samym Sąd uznał, że w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej istniał związek funkcjonalny spornych nieruchomości z częścią folwarku "[...] " wykorzystywaną do produkcji rolnej, a zatem nieruchomości te były przydatne do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.

Trafnie zostało zatem wywiedzione w skardze Gminy , że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi z uwagi na przedstawioną przez siebie argumentację nie odniósł się do dowodu z zeznań .świadków S. K., K. S. i W. H. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ potraktował je jako niewpływające bezpośrednio na ocenę stanu faktycznego sprawy. Tymczasem potwierdzają one jednoznacznie fakt skoncentrowania w budynku czerwonej kamienicy pomieszczeń służących administracji całości majątku [...]. Na uwagę zasługuje bowiem fakt, że W. H., z racji zatrudnienia jej przez właściciela majątku na stanowisku pomocy głównego księgowego p. [...], dysponowała ponadprzeciętną wiedzą o trybie i zasadach funkcjonowania majątku S., w tym znaczeniu , że jej wiadomości na ten temat w sposób oczywisty wykraczały poza zakres obserwacji innych mieszkańców tej okolicy. Także S. K. z uwagi na fakt., że urodził się w 1915r. , jeszcze przed wojną ukończył studia prawnicze w K., a następnie korzystał z wakacyjnej gościnności T., którzy zajmowali się akademikami, włącznie z ich utrzymaniem, posiadał rozległą i obiektywną wiedzę o organizacji, urządzeniu i gospodarowaniu całością dóbr. W swoich zeznaniach podkreślał, że podczas licznych pobytów w majątku poznał zarówno członków rodziny jak i należący do nich majątek.

Analiza treści zeznań w/w świadków nie pozostawia wątpliwości, że według ich wiedzy i pamięci, administracja całością omawianego obecnie majątku J. T., koncentrowała się w budynku "czerwonej kamienicy", z niego była wykonywana, koordynowana oraz rozliczana. Powyższe zaś stanowi niezaprzeczalny dowód związku funkcjonalnego tej budowli oraz jej otoczenia z rolniczą częścią gospodarstwa przejętego na podstawie regulacji dekretu o reformie rolnej.

W odniesieniu natomiast do stanowiska Gminy S. zawartego w jej skardze Sąd za błędny uznał zarzut naruszenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi art. 6 i 7 k.p.a, a w konsekwencji , spełnienie przesłanki zawartej w art. 156 § 1 pkt

2 k.p.a. Skarżąca zarzuciła , że organ II instancji , w sposób nieuprawniony, dokonał zaskarżonego rozstrzygnięcia nie na podstawie mających zastosowanie w sprawie przepisach prawa lecz na stanowisku doktryny oraz orzecznictwie sądów administracyjnych. Powinien natomiast oprzeć się na wykładni językowej i celowościowej tego aktu. W ocenie Gminy błędne jest wydanie decyzji na podstawie orzecznictwa, które nie jest źródłem prawa, bo dekret nie zawierał pojęcia tzw. związku funkcjonalnego zespołu z pozostałymi nieruchomościami, a wynika on jedynie z wyroków sądowych, natomiast jedynym kryterium podpadania pod działanie dekretu o reformie rolnej powinno być kryterium normy obszarowej w nim wymienione.

W tej kwestii Sąd orzekający w sprawie niniejszej, akceptując pogląd wyrażony w wyroku tutejszego Sądu w sprawie sygn.l SA/Wa 2045/14 , w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 13 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 2027/14. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że "jakkolwiek rzeczywiście orzeczenia sądowe nie są źródłem prawa - to jednak niepodobna pominąć dorobku judykatury w procesie stosowania prawa, a więc przy wydawaniu kolejnych wyroków, zwłaszcza w sprawach podobnych. Orzeczenia te zapadają w wyniku wykładni przepisów prawa materialnego adekwatnych do stanu faktycznego danej sprawy, i jakkolwiek rozstrzygają sprawy indywidualne, to mają również szerszy wymiar, gdyż oddziałują na inne rozstrzygnięcia sądów i organów administracyjnych. Konstytucyjnie zagwarantowana odrębność władzy sądowniczej (art. 173 Konstytucji RP), niezawisłość sędziów i podleganie tylko ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), nie może oznaczać dowolności. Dlatego jednolitość orzecznictwa w państwie prawa jest wartością nadrzędną i pożądaną. Prowadzi bowiem do jednakowego rozumienia i stosowania prawa w takim samym stanie faktycznym i prawnym, co skutkuje m.in. właściwym jego oddziaływaniem na objęte konkretną regulacją stosunki społeczne i pewnością obrotu prawnego. Dorobek praktyki jest przy tym tylko wskazówką interpretacyjną stosowaną w procesie wykładni prawa, podobnie jak dorobek teorii prawa."

W sprawach dotyczących reformy rolnej wypracowana została zatem powszechnie akceptowana linia orzecznicza, która nakazuje organowi badanie nie tylko spełnienia przesłanki normy obszarowej określonej w dekrecie, lecz także przeprowadzenia analizy czy badana nieruchomość stanowiła działkę o charakterze rolniczym bądź pozostawała z nią w związku funkcjonalnym Taki kierunek orzeczniczy został potwierdzony zarówno w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. wydanej w sprawie o sygn. akt I OPS 2/06, jak również w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r. (sygn. akt I OPS 3/10).

Sąd orzekający w sprawie nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zarzutu Gminy naruszenia przez organy administracji art. 16 § 1 k.p.a.

Podkreślić należy, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005 r. o uchyleniu decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004r. i umorzeniu postępowania pierwszej instancji, uzasadniona była brakiem właściwości organów administracji do rozpoznania wniosku o zbadanie prawidłowości przejęcia przez Skarb Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN części majątku ziemskiego "[...] ", położonego obecnie w S. Jednakże wobec zmiany linii orzeczniczej w tym zakresie (por. uchwała NSA z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt: I OPS 2/06, ONSAiWSA 2006/5/123; uchwała NSA z 10 stycznia 2011 r. sygn. akt: I OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2/23) powyższa decyzja nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Decyzja ostateczna ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia merytorycznego, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Powszechnie przyjmowane jest, że należy dopuścić możliwość ponownego wszczęcia postępowania w sprawie, w której postępowanie poprzednio umorzono. O takiej możliwości decyduje charakter sprawy i okoliczności umorzenia postępowania. Zważywszy na przedstawione wyjaśnienia, trudno zgodzić się z zarzutami dotyczącymi naruszenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi art. 7 Kpa w zakresie legalności działania oraz art. 16 k.p.a - gwarantującego trwałość decyzji administracyjnej.

W ocenie Sądu, pomiędzy ostateczną decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego, a niniejszą sprawą nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej (res iudicata).

Kolejny zarzut Gminy dotyczył naruszenia przez organ procedury administracyjnej poprzez m.in. oparcie wydanego rozstrzygnięcia o zeznania świadków sprzeczne z dokumentacją dotyczącą nieruchomości w postaci rejestru parcelowego Gromady S. z 1948r. Również i ten zarzut uznać należy za częściowo chybiony.

Zgodnie z treścią art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód organ winien dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W

szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych

oraz oględziny. Ustalenie stanu faktycznego sprawy powinno znajdować odniesienie się do obowiązujących przepisów prawa, zachowanych dokumentów oraz uwzględniać przeprowadzenie innych dowodów, w tym także przesłuchania świadków, które mogą przyczynić się do należytego wyjaśnienia sprawy. Organ stosownie do art. 80 k.p.a. powinien jednocześnie opierać się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą, kierując się wiedzą oraz doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguł logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne.

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie Minister sprostał obowiązkowi zgromadzenia materiału dowodowego odzwierciedlającego stan faktyczny sprawy , wystarczającego do wydania rozstrzygnięcia, jednakże nieprawidłowo wywiódł z niego wnioski , co do zastosowania reguł prawa materialnego.

Jako nietrafny Sąd ocenił natomiast zarzut nieuwzględnienia w zaskarżonej decyzji okoliczności, że w przejętym majątku została utworzona i funkcjonowała do lat 90-tych ub. stulecia baza transportowa komunikacji publicznej, co - zdaniem skarżącego - wskazywało na spełnienie celu reformy rolnej, określonego w art. 1 ust 2 lit. e) dekretu PKWN.

Podkreślić należy bowiem, że sposób późniejszego przeznaczenia i wykorzystania nieruchomości nie może stanowić dowodu na potwierdzenie , że przejęcie dokonane na podstawie dekretu było prawnie uzasadnione.

Sąd podziela pogląd Ministra, że dla rozpoznania sprawy niniejszej nie mają znaczenia argumenty podnoszone przez Gminę S...., odnoszące się do konieczności wyjaśnienia wszystkich okoliczności, co do treści postanowień umów z Republiką [...] w przedmiocie odszkodowania za utracone na terytorium Polski mienie i interesy obywateli [...], w tym nie dołączenie do akt sprawy wszystkich dokumentów - umów, a przede wszystkim zaniechania ustalenia jakie odszkodowanie uzyskał J. T. i z jakiego tytułu otrzymał je od władz F. . Podkreślić należy, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN ma za zadanie jedynie rozstrzygnąć, czy daną nieruchomość zasadnie przejęto na własność Skarbu Państwa. Tym samym kwestie związane z uzyskaniem przez dawnych właścicieli odszkodowania, jako nie mające znaczenia dla sprawy, nie są w tym postępowaniu badane.

Analogicznie ocenić należy zarzut nieprzedstawienia przez wnioskodawców postanowień spadkowych dokumentujących nabycie przez nich praw do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, w miejsce dotychczasowego właściciela nieruchomości. Pomijając okoliczność, że w dacie wydania omawianych orzeczeń spadkowych następcy prawni J. T. w sensie prawnym nie byli spadkobiercami majątku rolnego, który w tej dacie był znacjonalizowany, podkreślić należy , że celem zainicjowanego w tej sprawie postępowania jest jedynie ustalenie, czy sporną nieruchomość zasadnie przejęto na własność Skarbu Państwa.

Sąd nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zarzutu Skargi Gminy, że kontrolowana decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została podpisana przez osobę nieumocowaną do jej wydania. Stosownie do uregulowania zawartego w treści art. 268 a k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej może upoważniać, w formie pisemnej, pracowników obsługujących ten organ do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Takie upoważnienie , z dnia 2 października 2015r. , zostało L. K. - Zastępcy Dyrektora Departamentu Gospodarki Ziemią w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi udzielone i znajduje się w aktach sprawy.

Mając te okoliczności na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c. oraz art. i 205 p.p.s.a orzekł na wstępie.