Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2478/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 84 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 91 ust. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 2187
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Dnia 2 marca 2021 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Zofia Flasińska sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. D. i M. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 1556/17 w sprawie ze skargi J. D. i M. D. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza solidarnie od J. D. i M. D. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 30 maja 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 1556/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę w sprawie ze skargi J. D. i M. D. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2017 r. w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z [...] października 2016 r. Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków we Wrocławiu (dalej: WKZ) wpisał do rejestru zabytków nieruchomych województwa dolnośląskiego zespół budowlany dawnej tkalni i przędzalni bawełny W. P. C. "[...]", obecnie "[...] J. D." (dalej: dawna przędzalnia), przy ul. S. nr [...], [...], [...] we Wrocławiu w granicach działek [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obręb S., złożony z: 1) budynku portierni z bramą przejazdową, 2) budynku głównej hali produkcyjnej (z aneksami dawnej maszyny parowej, stołówki i warsztatów), 3) budynku dawnej wieży ciśnień, 4) budynku dawnych warsztatów przemysłowych, 5) budynku dawnej czesalni.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków powyższego zespołu budowlanego wskazując, że w dniu 19 maja 2000 r. Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków we Wrocławiu wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wpisu do rejestru zabytków zespołu W. P. C. "[...]" w granicach historycznych z zachowaną historyczną zabudową. W toku postępowania organ w latach 2000-2003 wydał w tej sprawie cztery decyzje administracyjne, które zostały uchylone przez organ nadrzędny. Kolejna decyzja z dnia [...] października 2005 r., po rozpatrzeniu odwołania właścicieli zabytku – skarżących w rozpoznawanej sprawie, została utrzymana w mocy decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] marca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Warszawie wyrokiem z 12 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1754/07, stwierdził nieważność tej decyzji, albowiem została ona skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie. W konsekwencji stwierdzenia nieważności powyższej decyzji organ odwoławczy ponownie rozpatrzył odwołanie właścicieli zabytku, a następnie decyzją z [...] stycznia 2008 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] października 2005 r. Decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego została zaskarżona do sądu, który wyrokiem z 16 października 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 2883/12, uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu. Decyzją z [...] lipca 2014 r., Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uchylił w całości decyzję WKZ i przekazał do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy zwrócił uwagę na rozbieżności zachodzące w opisie stanu faktycznego budynków, przedstawionym w protokole z oględzin z 28 maja 2014 r. i w decyzji WKZ z [...] października 2005 r. oraz na brak oceny elementów stanowiących wyznaczniki wartości zabytkowych. Wskazał, że należy precyzyjnie określić przedmiot i zakres ochrony konserwatorskiej poprzez uściślenie, czy wpis dotyczy zabytków o charakterze indywidualnym, czy też jest to wpis obszarowy, oraz na konieczność uaktualnienia danych geodezyjnych. W dniach [...] listopada 2014 r. i [...] grudnia 2014 r. organ przeprowadził dowód z oględzin. Skarżący wnieśli uwagi do protokołu z oględzin z [...] grudnia 2014 r. oraz przedstawili ekspertyzę techniczną z września 2014 r., książkę obiektu budowlanego hali produkcyjnej założoną [...] września 1987 r. i zamkniętą w 2003 r. Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z [...] września 2015 r. wpisał do rejestru zabytków zespół budowlany dawnej przędzalni, którą następnie organ odwoławczy uchylił decyzją z [...] grudnia 2015 r. Zdaniem organu odwoławczego nie ustalono precyzyjnie przedmiotu postępowania, a zaskarżona decyzja w tym zakresie jest wewnętrznie sprzeczna. Dnia [...] kwietnia 2016 r. organ przeprowadził dowód z oględzin. Następnie [...] kwietnia 2016 r. skarżący wnieśli zastrzeżenia dotyczące oględzin, zarzucając odczytanie protokołu podczas kontroli tylko częściowo, nierzetelne jego spisanie oraz odmowę jego sprostowania na miejscu. Organ dnia 13 maja 2016 r. przesłał do J. i M. D. oryginał z dowodu z oględzin przeprowadzonych [...] kwietnia 2016 r. z prośbą o podpisanie i zwrot w ciągu 7 dni od daty otrzymania. Skarżący nie odesłali podpisanego dowodu w przepisanym terminie. Postanowieniem z [...] lipca 2016 r. organ dopuścił jako dowód szereg dokumentów przekazanych przez skarżących. Pismem z 15 lipca 2016 r. zawiadomił o zakończeniu postępowania dowodowego i o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, wypowiedzenia się co do zebranych materiałów, w tym składania wniosków i uwag. Skarżący wystąpili o przedłużenie terminu na wypowiedzenie się co do treści protokołu do 15 sierpnia 2016 r. Do dnia wydania decyzji Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] października 2016 r. skarżący nie wypowiedzieli się na temat dowodu z oględzin i nie odesłali go.

Wojewódzki Dolnośląski Konserwator Zabytków we Wrocławiu w omawianej decyzji z [...] października 2016 r. ponownie ustalił stan faktyczny i prawny sprawy, uwzględniając uwagi organu drugiej instancji zawarte w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego z [...] grudnia 2015 r. oraz zastrzeżenia stron. Oceniając wartość zabytkową dawnej przędzalni organ wskazał, że obiekt posiada wartość naukową, co potwierdza opinia p. Gerbera z 22 października 2002 r. Istotne znaczenie ma zachowanie oryginalnej kompozycji przestrzennej zakładu na co wskazali i co podnieśli w opracowaniu "Zabytki techniki w przemyśle włókienniczym na terenie Wrocławia i województwa wrocławskiego" P. Gerber i W. Sobociński. W opinii Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków we Wrocławiu z dnia 25 lipca 2005 r. również stwierdzono, że układ przestrzenny założenia, jaki zakład osiągnął do roku 1936 pozostał w zasadzie niezmieniony do dziś. Podobne stanowisko prezentuje Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków Dział Ekspertyz i analiz w opinii z 12 września 2005 r. Organ zwrócił także uwagę na zachowanie waloru autentyczności i integralności zabytku przejawiający się w pierwotnej warstwie materiałowej, rozwiązaniach konstrukcyjnych, powiązaniach technologicznych. W opinii z 25 lipca 2005 r. stwierdzono, że prowadzone prace remontowe zakładu, w sposób prawidłowy zachowały substancję zabytkową. Zakład nie został zniszczony w 1945 r. i był eksploatowany do czasu upadłości. Odnosząc się do waloru artystycznego, organ wskazał, że w przypadku architektury przemysłowej przejawia się on w dopasowaniu formy architektonicznej do funkcji, co związane jest z odpowiednimi rozwiązaniami konstrukcyjno-budowlanymi. Wszystkie budynki zachowały do chwili wydania decyzji niezmienioną konstrukcję dostosowaną do pierwotnie pełnionych funkcji, a także wynikające z niej pierwotne ukształtowanie bryły. Dokonane w przejeździe bramnym zmiany, zamurowanie w elewacji południowo-wschodniej w formie blendy otworu drzwiowego południowego, jak też wprowadzenie wtórnej metalowej konstrukcji dachu nad aneksem maszyny parowej oraz wtórne zamurowanie otworów okiennych i przebicie otworów drzwiowych w elewacji północno wschodniej i południowo wschodniej budynku warsztatów, nie spowodowało utraty przez nie wartości architektonicznych. Zmiany wprowadzone w budynku dawnej wieży ciśnień z warsztatem mechanicznym, a także w elewacji dawnej czesalni również nie spowodowały utraty wartości architektonicznych obiektu. Wartość historyczna obiektu polega natomiast na znaczeniu dla historii miasta i przemysłu przędzalniczego. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że zespół dawnej przędzalni reprezentuje wartość historyczną, architektoniczną oraz naukową i jest materialnym świadectwem przeszłości miasta i istotnym elementem lokalnej tożsamości kulturowej.

W wyniku wniesionego odwołania Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] marca 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, uznając, że jest zasadna pod względem merytorycznym i nie narusza przepisów prawa. Wpisanie do rejestru zabytków zespołu dawnej przędzalni jest pełni uzasadnione. Organ pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne, właściwie ustalił stan faktyczny sprawy, a w treści decyzji szeroko omówił wartości historyczne, artystyczne i naukowe obiektu. Materiał dowodowy, na podstawie którego orzekał organ pierwszej instancji, jest wystarczający do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W toku postępowania nie doszło do naruszenia art. 10 § 1 i art. 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (t.j. Dz.U. z 2020 poz. 256 ze zm.) – dalej: k.p.a., bowiem organ na życzenie stron uzupełnił dowód z protokołu oględzin z [...] kwietnia 2016 r. o przesłane materiału, a następnie dopuścił postanowieniem z [...] lipca 2016 r. szereg dowodów z opracowań ewidencyjnych, opinii, ekspertyz. Skarżący mieli możliwość wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego w wyznaczonym terminie, z czego nie skorzystali do czasu wydania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wspomnianym na wstępie wyrokiem z 30 maja 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 1556/17, oddalił skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego stwierdzając, że organy orzekające w sprawie właściwie ustaliły, że zespół budowlany będący przedmiotem postępowania spełniał ustawowe warunki do wpisania do rejestru zabytków. Kontrolowana decyzja poprzedzona była wnikliwą analizą zasadności takiego wpisu, a organy, po długotrwałym (kilkunastoletnim) postępowaniu przedstawiły jednoznaczny i niebudzący wątpliwości materiał dowodowy. Organy konserwatorskie oceniły stan zachowania poszczególnych obiektów wchodzących w skład przedmiotowego zespołu budowlanego, dopuszczając w tym zakresie dowody z oględzin, opinii biegłych czy historycznych opracowań. Dla wykazania wartości zabytkowych zespołu dawnej przędzalni opinie z lat 2002 – 2005 nadal są aktualne. Skarżący podnosząc ten zarzut w skardze, nie przedstawili opinii przeciwnych. Zarzut utraty przez część nieruchomości na skutek koniecznych remontów swojego pierwotnego charakteru jest nieudokumentowany i nie daje się obronić w świetle materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz oceny specjalistycznego organu konserwatorskiego, zaakceptowanej przez organ odwoławczy. Jak wynika z akt administracyjnych, w toku postępowania podczas oględzin dokonywanych wielokrotnie na przestrzeni lat od 2000 r. ([...] czerwca 2001 r., [...] grudnia 2002 r., [...] grudnia 2004 r., [...] maja 2014 r., [...] listopada 2014 r., [...] grudnia 2014 r., [...] kwietnia 2016 r.) organ pierwszej instancji jako organ specjalistyczny ustalał, w jakim stanie technicznym znajduje się przedmiotowy zespół budowlany, jaki zakres remontów był przeprowadzany wobec poszczególnych budynków, jakich przekształceń dokonano w kontrolowanych obiektach budowlanych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie ma obowiązku powoływania nowego biegłego w przedmiotowej sprawie, ponieważ brak jest podstaw faktycznych i prawnych do kwestionowania wydanych ekspertyz i opracowań jedynie z tego względu, że nie zostały sporządzone obecnie. Charakter zabytkowy obiektu jest oczywisty, co zebrane w sprawie liczne opinie i opracowania odpowiednio dokumentują. Ocena wpisu do rejestru zabytków dokonywana jest przez wyspecjalizowany organ konserwatorski i nie musi być w związku z tym poprzedzona opinią biegłego.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Skarżący zarzucili naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 136 § 1 k.p.a. przez oddalenie skargi pomimo wadliwości postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ, który nie zebrał w sposób wyczerpujący oraz nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, w szczególności zaniechał zlecenia sporządzenia opinii przez biegłego wskazującej na aktualny stan nieruchomości, której dotyczy postępowanie oraz jej walorów zabytkowych, która byłaby aktualna na dzień wydania decyzji przez organ oraz braku oceny rzeczywistych możliwości kontynuowania działalności gospodarczej przez właścicieli nieruchomości po wpisie na listę zabytków a w konsekwencji zasadności oraz proporcjonalności ograniczenia prawa własności.

Skarżący wnieśli o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroki i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, 2) zasadzenie zwrotu kosztów postępowania, 3) wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji administracyjnych na podstawie art. 63 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o: 1) oddalenie skargi kasacyjnej, 2) zasądzenie na rzecz organu administracyjnego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3) oddalenie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji administracyjnych.

Pismem z 28 maja 2020 r. skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodu z protokołu z czynności wyjaśniających Komisji powołanej przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta Wrocławia z [...] lutego 2020 r. na okoliczność przebiegu i skutków pożaru na nieruchomości przy ul. S. [...] i we Wrocławiu, który miał miejsce w nocy z 25 na 26 stycznia 2020 r. W wyniku pożaru zniszczeniu uległ budynek główny hali oraz wszelkie instalacje (ocalały pojedyncze słupy, mury – które aktualnie są zawilgocone – oraz fragmenty zadaszenia, które są poważnie uszkodzone z uwagi na akcję ratowniczą.

W dniu 9 września 2020 r. skarżący poinformowali o zainicjowaniu postępowania w sprawie wykreślenia zespołu budowlanego z rejestru zabytków wnioskiem z 3 września 2020 r. i wnieśli o przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów.

W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału z 14 stycznia 2021 r. o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne z uwagi na intensyfikację epidemii na podstawie art. 15zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.), Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego przesłał stanowisko, w którym podtrzymał dotychczasowe wnioski oraz wniósł o oddalenie wniosków dowodowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

2. Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W ocenie NSA rozpoznanie sprawy było konieczne, gdyż przeprowadzanie rozpraw w okolicznościach związanych z obowiązującym stanem epidemii zwiększyłoby zagrożenie dla osób biorących w nich udział. Jednocześnie ze względów technicznych nie można przeprowadzić wszystkich rozpraw na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W tej szczególnej sytuacji rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym było w ocenie NSA rozsądnym kompromisem pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy, a prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji RP) oraz zasadą proporcjonalności, z której wynika możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw z uwagi na konieczność ochrony zdrowia.

3. Zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 136 § 1 k.p.a. nie jest zasadny. Organ odwoławczy, związany zasadą ogólną prawdy obiektywnej (art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a.), obowiązany jest ustalić stan faktyczny na dzień wydania decyzji ostatecznej. Ocena czy dana okoliczność została udowodniona dokonywana jest na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). W sprawie, w której wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii (art. 84 § 1 k.p.a.). Postępowanie administracyjne w sprawie wpisu nieruchomości do rejestru zabytków prowadzone jest przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, będącego organem wyspecjalizowanym w sprawach ochrony zabytków, którego zadania określa art. 91 ust. 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2020 poz. 282 ze zm.) – dalej: ustawa o ochronie zabytków. Konserwator zabytków dokonuje oceny wartości zabytkowej obiektu stanowiącego przedmiot postępowania, a uwzględnienie wniosku o powołanie biegłego w żaden sposób nie prowadzi do odebrania konserwatorowi zabytków możliwości samodzielnej oceny obiektów pod względem posiadanych przez nie wartości historycznych, artystycznych czy naukowych (wyrok NSA z 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 1885/11 – dostępne w CBOIS). Opinia biegłego w postępowaniu o wpis do rejestru zabytków stanowi więc jeden z możliwych do zebrania w toku postępowania dowodów i nie jest wiążąca dla organu, ale podlega swobodnej ocenie dokonywanej przez ten organ z uwzględnieniem całego materiału dowodowego zebranego w sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że do rejestru zabytków może być wpisany przez wojewódzkiego konserwatora zabytków konkretny obiekt bez potrzeby zasięgania specjalistycznych opinii, jeżeli jego charakter zabytkowy jest oczywisty (np. wyrok NSA z 14 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1512/11, wyrok NSA z 4 lipca 2019 r., sygn. akt II OSK 2174/17 – dostępne w CBOIS).

4. W warunkach rozpoznawanej sprawy istotne znaczenie ma długotrwałość postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków zespołu budowlanego dawnej przędzalni. Postępowanie zostało wszczęte w 2000 r. W przeciągu trwającego siedemnaście lat postępowania administracyjnego organ przeprowadził siedem oględzin nieruchomości (od 2001 do 2016 r.), zasięgnął opinii eksperckich i dopuścił szereg dowodów w sprawie. Decyzję oparł na podstawie opracowań naukowych (P. Gerber, W. Sobociński, Zabytki techniki w przemyśle włókienniczym na terenie Wrocławia i województwa wrocławskiego z 1987 r.), kart ewidencyjnych poszczególnych części nieruchomości objętej postępowaniem sporządzonych w 2000 r., trzech opinii eksperckich dotyczących zasadności objęcia ochroną konserwatorską historycznego zespołu dawnej przędzalni poprzez wpis do rejestru zabytków (P. Gerbera z 2002 r., Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków we Wrocławiu z 2005 r., Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytku Działu Ekspertyz i Analiz z 2005 r.). Oględziny nieruchomości przeprowadzone [...] kwietnia 2016 r., a więc bezpośrednio przed wydaniem zaskarżonej decyzji, pozwoliły na ocenę zebranego materiału dowodowego z uwzględnieniem aktualnego stanu nieruchomości. Istotnie, skarżący w dniu [...] kwietnia 2016 r. wnieśli zastrzeżenia dotyczące oględzin, jednak z wyjaśnień organu wynika, że były one sporządzone bez znajomości treści protokołu, którego odczytanie w dniu oględzin skarżący uniemożliwili i dotyczyły tylko jednego budynku całego zespołu – dawnej wieży ciśnień. Organ pierwszej instancji wyczerpująco opisał ujęty w protokole stan wieży ciśnień i uznał zarzuty odnoszące się do przeprowadzonych oględzin za bezzasadne. W związku z doręczeniem zawiadomienia o zakończeniu postępowania dowodowego z [...] lipca 2016 r. strona miała możliwość wypowiedzenia się co do zebranego materiału, czego do dnia wydania decyzji nie uczyniła, pomimo przedłużenia terminu do zajęcia stanowiska na prośbę skarżących. Mając na uwadze powyższe, należy wskazać, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zaskarżonej decyzji i oddalił skargę uznając, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do wpisania zespołu budowlanego dawnej przędzalni do rejestru zabytków. Należy wskazać, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ nie miał obowiązku zasięgnięcia opinii biegłego. Twierdzenia strony o braku cech zabytkowych nieruchomości, niepoparte dowodami przeciwnymi, nie stoją na przeszkodzie samodzielnemu uznaniu przez organ prowadzący postępowanie, że nieruchomość posiada walory zabytkowe. Oczywistość charakteru zabytkowego nieruchomości może być wynikiem długotrwałego postępowania administracyjnego, w trakcie którego zasięgnięto opinii biegłych.

5. Odnosząc się do braku uwzględnienia interesu właścicieli obiektu należy wskazać, że wpis do rejestru zabytków stanowi jedną z form ograniczenia prawa własności, o jakiej mowa w art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z art. 64 ust. 3 Konstytucji wynika, że własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Własność nie jest więc prawem absolutnym. Prawo to może podlegać ograniczeniom wynikającym z przepisów prawa i takim ograniczeniem jest konieczność ochrony zabytków wynikająca m.in. z przepisów ustawy z 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Wprawdzie wpis do rejestru zabytków ogranicza prawo własności właściciela w wielu kwestiach (m.in. w zakresie konieczności uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków - art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków), to jednak powyższe ograniczenia mają na celu uchronienie nieruchomości zabytkowej przed jej nadmierną eksploatacją lub przebudową albo zniszczeniem. Nie stanowi przesłanki negatywnej do wpisu nieruchomości do rejestru zabytków okoliczność, że wpis ten wpłynie na prowadzoną w zabytku działalność gospodarczą, bowiem wartością szczególnie chronioną w tym postępowaniu z uwagi na interes społeczny jest dziedzictwo narodowe.

6. Rozpatrując wniosek dowodowy z 28 maja 2020 r. należy wskazać, że zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny dokonuje więc kontroli legalności zaskarżonej decyzji według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie jej wydania. Dla oceny zgodności decyzji z prawem miarodajny jest stan faktyczny na dzień wydania decyzji. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania w związku z wniesioną skargą okoliczności, które powstały po wydaniu zaskarżonego aktu lub podjęciu zaskarżonej czynności. Sąd administracyjny nie rozstrzyga bowiem sprawy administracyjnej in merito, lecz dokonuje wyłącznie kontroli zgodności z prawem jej rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej. Kontroli takiej można dokonać wyłącznie na podstawie stanu faktycznego ustalonego w czasie wydawania kontrolowanego aktu lub dokonywania czynności Zmiana stanu faktycznego jak i zmiana stanu prawnego po wydaniu takiej decyzji nie może wpłynąć na wynik sądowej kontroli legalności decyzji. Sąd fakultatywnie przeprowadza dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Okoliczność wybuchu pożaru na terenie zespołu budowlanego dawnej przędzalni w dacie po wydaniu decyzji ostatecznej w sprawie nie ma wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy, dlatego wniosek dowodowy nie mógł zostać uwzględniony. Okoliczność ta będzie miała znaczenie w postępowaniu w sprawie skreślenia z rejestru zabytków, którą zainicjowała strona wnioskiem z 3 września 2020 r. Postępowanie administracyjne o wykreślenie zespołu budowlanego dawnej przędzalni stanowi odrębną sprawę administracyjną wszczynaną na podstawie art. 13 ustawy o ochronie zabytków. Z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków wynika, iż przepis ten odnosi się do zabytku, zatem obiektu już znajdującego się w rejestrze.

7. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.