Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 978/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6219 Inne o symbolu podstawowym 621
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: 59 §1 pkt 6,art. 59,61,15 § 1
journal: Dz.U. 1991 nr 36 poz 161
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art.134 § 1 i 135,141,art.3 § 2,art.153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.105§ 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.99
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: 365§1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie NSA Jolanta Rajewska NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 41/07 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji administracyjnej w sprawie eksmisji z zajmowanego lokalu mieszkalnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 marca 2007 r., sygn. akt II Sa/Wa 41/07 oddalił skargę J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie egzekucji administracyjnej w sprawie eksmisji z zajmowanego lokalu mieszkalnego.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

E. i M. małżonkowie K. pismem z 4 stycznia 2000 r. wnieśli o wszczęcie w stosunku do J. B. postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy w postaci wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] października 1991 r., sygn. akt [...]. Postanowieniem z [...] sierpnia 2000 r. Burmistrz Miasta J. wszczął przeciwko J. B. postępowanie egzekucyjne o opróżnienie lokalu mieszkalnego oznaczonego numerem 9, znajdującego się w budynku położonym w J. przy ulicy [...] oraz wezwał J. B. do dobrowolnego opuszczenia zajmowanego lokalu mieszkalnego w terminie 30 dni. Postanowieniem z [...] października 2000 r. Burmistrz Miasta J. nie uwzględnił zarzutów J. B., postanowieniem z 15 stycznia 2001 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło postanowienie Burmistrza Miasta J. z [...] października 2000 r. i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Następnie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA 794/01 oddalił skargę E. i M. K., wskazując, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że podjęcie decyzji o wszczęciu egzekucji administracyjnej musi być poprzedzone spełnieniem określonych czynności o charakterze procesowym wymienionych w przepisach ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm.) zwanej dalej: "u.p.e.a." Podkreślił, że brak przesłania upomnienia stanowi istotne uchybienie i daje podstawę do złożenia zarzutów, a w konsekwencji prowadzi do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że wierzyciele nie dokonali czynności, o których mowa w art. 15 u.p.e.a. NSA stwierdził ponadto, że z treści kserokopii wyroku z [...] października 1991 r. Sądu Rejonowego w O. nie wynika, aby Sąd orzekł eksmisję wobec J. B..

W konsekwencji Burmistrz Miasta J. decyzją z [...] numer [...], powołując się na powyższy wyrok orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec J. B.. W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe ponieważ wierzyciel M. K. nie dokonał doręczenia J. B. upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Stwierdził ponadto, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ w wyroku z dnia [...] października 1991 r. Sądu Rejonowego w O. nie orzeczono o eksmisji wobec J. B., ale wobec jej matki J. B.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z [...], nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. i M. K. utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie.

Następnie E. i M. K. dwukrotnie wystąpili do Sądu Rejonowego w O. o eksmisję J. B.. Sąd w obu sprawach odrzucił pozew (w sprawie oznaczonej sygn. akt [...] postanowieniem z [...] listopada 2002 r., w sprawie oznaczonej sygn. akt [...] postanowieniem z [...] listopada 2003 r.). W uzasadnieniach obu postanowień Sąd stwierdził, że sentencja wyroku z [...] października 2001 r. obejmuje także J. B. i w związku z tym istnieje tytuł wykonawczy wobec niej, który może być podstawą egzekucji. Podniesiono przy tym, że interpretacja wyroku sądu powszechnego w zakresie eksmisji dokonana przez NSA w wyroku z 14 sierpnia 2001 r. była nieuprawniona.

Pismem z 17 lipca 2003 r. M. K. zwrócił się o wszczęcie egzekucji i wykonanie eksmisji J. B. z zajmowanego przez nią lokalu mieszkalnego. Decyzją z [...], nr [...] (znak: [...] i [...]) Burmistrz Miasta J. odmówił wszczęcia postępowania egzekucyjnego wobec J. B.. W uzasadnieniu wskazał, że Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z [...] października 1991 r. nie orzekł eksmisji wobec J. B., ale wobec jej matki J. B..

Po rozpatrzeniu odwołania E. i M. małżonków K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...], nr [...], na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 u.p.e.a., uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że analiza treści wyroku Sądu Rejonowego w O. z [...] października 1991 r. oraz postanowień tego Sądu z [...] listopada 2002 r. i z [...] listopada 2003 r. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że na mocy wspomnianego wyroku orzeczona została eksmisja obu pozwanych, tj. J. B. i J. B. z zajmowanego przez nie lokalu mieszkalnego położonego w J., przy ul. [...].

Skargę na powyższą decyzję wniosła J. B., którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 grudnia 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 177/05 uwzględnił i uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd stwierdził, że umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 1–8 i 10 u.p.e.a. powoduje stosownie do art. 60 uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Zdaniem Sądu przepisy postępowania egzekucyjnego nie pozwalają, poza sytuacją opisaną w art. 61 u.p.e.a., na wszczęcie ponownej egzekucji w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne zostało umorzone z innej przyczyny niż opisana w art. 59 § 2 u.p.e.a. Oznacza to, że Burmistrz Miasta J. decyzją z dnia [...], utrzymaną w mocy w dniu [...] prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania egzekucyjnego wobec J. B.. Przesłanką uzasadniającą umorzenie był art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., czego skutkiem jest brak możliwości wszczęcia ponownej egzekucji. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy naruszył art. 138 § 2 k.p.a., gdyż uchylił zgodną z prawem decyzję pierwszoinstancyjną.

Od powyższego wyroku E. i M. małżonkowie K. wnieśli skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 8 listopada 2006 r. sygn. akt I OSK 931/06 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, że przyjęta w wyroku wykładnia art. 61 u.p.e.a. jest błędna, przepis ten odnosi się wyłącznie do egzekucji należności pieniężnych. Ponadto podkreślił, że ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza - poza przypadkiem wskazanym w art. 61 u.p.e.a. - braku możliwości ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji rozważył jakie znaczenie – w świetle art. 153 p.p.s.a. ma ocena prawna zwarta w wyroku NSA z 14 sierpnia 2001 r. w kontekście późniejszych postanowień Sądu Rejonowego w O. z [...] listopada 2002 r. i [...] listopada 2003 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Odnosząc się do zarzutów dotyczących niemożliwości wszczęcia wobec J. B. ponownego postępowania egzekucyjnego – Sąd powołał się na stanowisko NSA i stwierdził, że przepis art. 61 u.p.e.a. nie może być odnoszony do umorzenia egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym, ponieważ ta nie może zostać umorzona z przyczyny określonej w art. 59 § 2 u.p.ea. Ponadto podniósł, że ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzonego postępowania. Nie można mu również przypisywać waloru powagi rzeczy osądzonej, ponieważ organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie istnieje możliwość wszczęcia i prowadzenia kolejnego postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej J. B. i w tym zakresie zarzuty skargi są bezpodstawne. Powołując się na wytyczne NSA Sąd I instancji rozważył następnie jakie znaczenie – w świetle art. 153 p.p.s.a. – ma ocena prawna zawarta w wyroku NSA z 14 sierpnia 2001 r. sygn. akt I SA 794/01 wobec pozostawania w obrocie prawnym późniejszych postanowień Sądu Rejonowego w O.. Przypominając, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Sąd zaznaczył, że powszechnie w orzecznictwie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego traci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny. W niniejszej sprawie nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych i prawnych, ponieważ ocena prawna zawarta w wyroku NSA z 14 sierpnia 2001 r. zapadła przed wydaniem postanowień Sądu Rejonowego w O. z [...] listopada 2002 r. oraz z [...] listopada 2003 r., w których to orzeczeniach stwierdzono, że sentencja wyroku Sądu Rejonowego w O. z [...] października 1991 r., sygn. akt [...] obejmuje także J. B., córkę J. B., a zatem istnieje w stosunku do skarżącej tytuł wykonawczy, który może być podstawą prowadzenia egzekucji. Trafnie więc w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. powołało się na ww. postanowienia Sądu Rejonowego w O..

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących braku podstawy prawnej i powołania się w zaskarżonej decyzji na nieistniejący art. 77 § 1 u.p.e.a., WSA zauważył, że w decyzji powołano prawidłową podstawę prawną, jaką jest art. 138 § 2 k.p.a. i była ona wystarczająca do uchylenia decyzji I instancji. Przepis ten znajduje zastosowanie wtedy, gdy organ odwoławczy stwierdzi istnienie podstaw do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zakres czynności, które może przeprowadzić w postępowaniu odwoławczym przekracza granice postępowania dowodowego przewidzianego w art. 136 k.p.a., a więc wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. W niniejszej sprawie taka sytuacja miała miejsce, ponieważ z uwagi na błędne powołanie się na wyrok NSA z 14 sierpnia 2001 r. organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a zatem nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego. Zdaniem Sądu powołanie się w sentencji zaskarżonej decyzji na uchylony art. 77 § 1 u.p.e.a., choć jest błędem, to nie miało wpływu na prawidłowość wydania zaskarżonej decyzji i nie stanowiło naruszenia przepisów postępowania, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., bowiem nie rzutowało na trafność decyzji. Również uzasadnienie decyzji jest prawidłowe i wypełnia przesłanki z art. 107 § 3 k.p.a., organ podał bowiem wystarczające powody, dla których uchylił decyzję Burmistrza Miasta J., powołując się na orzeczenia Sądu Rejonowego w O., wskazał również co powinno być przedmiotem rozważań organu I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła J. B., domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Skargę kasacyjną oparto na następujących podstawach:

I. naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) poprzez obrazę:

1) art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (p.u.s.a.) w zw. z art. 3 § 2 p.p.s.a. i art. 134 p.p.s.a. – wskutek wadliwego wykonania obowiązku kontroli zgodności z prawem rozstrzygnięć organów administracji publicznej, polegającego na uchyleniu się przez WSA, wbrew wyraźnym wskazaniom Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 931/06 (s. 15 akapit 2 ww. wyroku NSA) od oceny, które z rozstrzygnięć podjętych "we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której skarga dotyczyła" uznać należy za naruszające prawo i jakie środki dopuszczalne w świetle ustawy sąd administracyjny winien zastosować do ewentualnego uchylenia naruszenia prawa, co w przedmiotowej sprawie spowodowało:

a) pominięcie przez WSA, że podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego opróżnienia lokalu nr 9 w budynku przy ul. [...] w J. w 2001 r., zgodnie z sentencjami decyzji Burmistrza Miasta J. nr 1 z dnia 8 listopada 2001 r. i postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...], był art. 59 § 1 pkt. 6 u.p.e.a., to jest. śmierć zobowiązanego, a więc wskazanej w tytule wykonawczym osoby J. B., nie zaś niedoręczenie dłużnikowi upomnienia przez wierzyciela, co stanowiłoby inną przesłankę, mianowicie z art. 59 § 1 pkt. 7 u.p.e.a.;

b) nie uwzględnienie przez WSA, zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 931/06 (s. 13 akapit 1 ww. wyroku NSA) jednoznacznej oceny prawnej, z której wynikało, że w wypadku umorzenia postępowania z powodu przeszkody trwałej, jak "np. śmierć zobowiązanego (...) w tej sprawie nie będzie już można wszcząć postępowania egzekucyjnego");

c) nie wzięcie pod uwagę przez WSA, że przed umorzeniem w 2001 r. postępowania egzekucyjnego w sprawie opróżnienia przedmiotowego lokalu na podstawie art. 59 § 1 pkt. 6 u.p.e.a. zapadł prawomocny i wykonalny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA 794/01, w którym znalazła się wiążąca WSA ocena prawna sprawy, w której stwierdzono, że "z treści (...) wyroku z dnia [...] października 1991 r. Sądu Rejonowego w O. nie wynika, aby Sąd orzekł eksmisję wobec J. B.. Biorąc pod uwagę fakt, iż w dacie wyrokowania J. B. była osobą pełnoletnią i samodzielną, to uznać należy, że nie ma do niej zastosowania klauzula zawarta w pkt. 1 wyroku";

d) nie przeprowadzenie przez WSA pogłębionej i rzeczowej analizy zagadnienia, czy wiążący charakter (dla WSA i organów administracji publicznej) oceny prawnej zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed 1 stycznia 2004 r. (wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2001 r.), nie uchylonego w trybie przewidzianym p.p.s.a., może zostać wyłączony tylko z powodu tego, że w orzeczeniach sądów powszechnych wydanych już po wydaniu takiego wyroku NSA zostały wyrażone odmienne zapatrywania prawne;

e) przyjęcie przez WSA, że Burmistrz Miasta J. w toku postępowania jurysdykcyjnego podlegającego obecnie kontroli sądowoadministracyjnej, mógł (lub miał) pominąć jednoznaczne zapatrywania Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte we wcześniejszym prawomocnym wyroku tego Sądu, co doprowadziło do wyrażenia przez WSA w zaskarżonym wyroku błędnej oceny prawnej, jakoby ww. organ administracji publicznej postąpił niezgodnie z prawem przez "błędne powołanie się na wyrok NSA z 14 sierpnia 2001 r.", a Samorządowe Kolegium Odwoławcze "trafnie powołało się na (...) postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] listopada 2002 r. i [...] listopada 2003 r.", ignorując przy tym ww. wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2001 r.;

f) nie uwzględnienie tego, że brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych dla uznania przez WSA lub organ administracji, że prymat nad ocenami prawnymi zawartymi w prawomocnych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą mieć zapatrywania prawne wyrażone w orzeczeniach sądów powszechnych;

g) pominięcie, że orzecznictwo sądów powszechnych niższej instancji może opierać się na zapatrywaniach prawnych nieznajdujących odzwierciedlenia w żadnej ugruntowanej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego, czego potwierdzeniem może być postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1996 r. (sygn. akt II CRN 194/96, publ. OSNC 1996/6/83), w którym podkreślono, że egzekucja o opróżnienie lokalu nie jest dopuszczalna, gdy dłużnik nie został wymieniony w tytule egzekucyjnym lub nie został określony w nadanej temu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności;

h) nie wzięcie przez WSA pod uwagę, że przywołane przezeń w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dwa postanowienia Sądu Rejonowego w O. nie zostały poddane kontroli instancyjnej, gdyż stały się prawomocne wskutek nieskorzystania przez uczestników niniejszego postępowania będących wówczas powodami ze środków zaskarżenia przewidzianych przepisami Kodeksu postępowania cywilnego;

2) art. 190 zd. 1 p.p.s.a. – przez niezastosowanie się do wykładni prawa zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2006 r., gdzie wskazano m.in., że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt. 6 u.p.e.a. wskazuje na istnienie trwałej przeszkody, która powoduje, że "nie będzie już można wszcząć postępowania egzekucyjnego";

3) art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – przez jego pominięcie przez WSA w czasie wydawania zaskarżonego wyroku, co spowodowało, że WSA zaprezentował pogląd stojący w wyraźnej sprzeczności z dyspozycją ww. przepisu, a mianowicie jakoby ocena prawna wyrażona wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 sierpnia 2001 r. stała się nieaktualna, gdyż "nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych i prawnych", polegająca na późniejszym wyrażeniu przez sądy powszechne odmiennych zapatrywań prawnych;

4) art. 141 § 2 p.p.s.a. – polegającą na sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób niespełniający elementarnych standardów umożliwiających podjęcie z nim rzetelnej polemiki lub prawidłowe wykonanie tego orzeczenia w przyszłości, wobec:

a) ograniczenia się przez WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do odwołania się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt I OSK 931/06 i ogólnym przytoczeniu jego motywów oraz zaleceń, z pominięciem własnych ustaleń;

b) odstąpienia przez WSA od przeprowadzenia ponownej i skrupulatnej analizy rozstrzygnięć zapadłych we wszystkich postępowaniach mieszczących się w ramach niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej, zgodnie z zaleceniem zawartym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2006 r.;

c) nie zamieszczenia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku gruntownej i rzeczowej analizy sprawy niezbędnej, zgodnie ze wskazaniami NSA dla rozstrzygnięcia kwestii, czy ocena prawna wyrażona w wyroku NSA z dnia 14 sierpnia 2001 r. może zostać uznana za pozbawioną znaczenia;

5) art. 153 p.p.s.a. – przez uczynienie przez WSA z tego przepisu jednej z podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia, wbrew wskazaniu NSA, zawartemu w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., że przepisy zawarte w p.p.s.a. "nie mogą odnosić się do orzeczeń NSA, wydanych przed datą 1 stycznia 2004 r., tj. przed datą wejścia jej w życie", co oznaczało konieczność odniesienia się przez WSA do norm intertemporalnych (art. 99 u.p.w.);

II. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt. 1 p.p.s.a.), polegające na obrazie art. 59 § 1 pkt. 6 u.p.e.a. – przez niezastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie, który winien być zastosowany, gdyby w sprawie nie popełniono błędów opisanych w pkt I, albowiem przepis ten bezspornie stanowił podstawę umorzenia egzekucji administracyjnej w 2001 r., a następnie przesądził o odmowie jej ponownego wszczęcia przez Burmistrza Miasta J., i który to przepis zgodnie z oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z dnia 8 listopada 2006 r. uznany został za mający charakter przepisu materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do opartych na podstawie kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienia zdaniem strony skarżącej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonując kontroli pod względem zgodności z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nie naruszył art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 3 § 2 i art. 134 p.p.s.a., przy czym zauważyć trzeba, że zarzut naruszenia art. 134 p.p.s.a. sformułowany został nieprecyzyjnie, bez wskazania, którego paragrafu wskazanego artykułu zarzut ten dotyczy, co w zasadzie zwalnia Sąd, wobec tego, że nie jest uprawniony do konkretyzowania zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, od szczegółowych rozważań w tym względzie. Zarzucane uchybienie, które miałoby polegać na uchyleniu się przez WSA, wbrew wskazaniom zawartym w wyroku NSA z dnia 8 listopada 2006 r., od oceny, które z rozstrzygnięć podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której skarga dotyczyła uznać należy za naruszające prawo i jakie środki dopuszczalne w świetle ustawy sąd administracyjny winien zastosować do ewentualnego uchylenia naruszenia prawa uznać należy za oparte na niewłaściwym zrozumieniu motywów wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. We wskazanym w skardze kasacyjnej fragmencie uzasadnienia wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny odwołując się do regulacji zawartej w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. dokonał bowiem w związku z zarzutami skarżących oceny wyroku WSA w Warszawie z dnia 21 grudnia 2005 r. w kontekście zgodności z tymi normami i uznał, że wszystkie rozważane przez Sąd I instancji kwestie mieściły się w granicach sprawy, do której odnosi się art. 134 § 1 p.p.s.a. W tej sytuacji stwierdzenie, że wyrok z dnia 8 listopada 2006 r. zawiera "wyraźne wskazania" dokonania oceny rozstrzygnięć podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy i zastosowania stosownych środków jest nadinterpretacją treści omawianego uzasadnienia. Zauważyć przy tym trzeba, niezależnie od treści uzasadnienia wyroku NSA, że Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpoznając sprawę mógłby zastosować art. 135 p.p.s.a. jedynie w razie uwzględnienia skargi, co w sprawie nie miało miejsca.

Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji tego przepisu w zakresie odnoszącym się do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. jest chybiony.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. podniósł, że przyczyny uzasadniające umorzenie zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 u.p.e.a., wśród nich można wyróżnić przeszkody trwałe i przemijające. Wskazał, że przy przeszkodzie trwałej – np. śmierć zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z jego osobą, w tej sprawie nie będzie można wszcząć postępowania egzekucyjnego. Jeżeli występuje przeszkoda przemijająca – np. brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia, po doręczeniu upomnienia będzie można ponownie wszcząć postępowanie, o ile obowiązek w dalszym ciągu nie będzie wykonany. Sąd podkreślił, że ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza, że na zobowiązanym przestał ciążyć obowiązek, którego wykonanie było przedmiotem umorzonego postępowania, nie można mu również przypisywać waloru res iudicata, zatem przyjęcie poglądu, że umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza niemożność jego ponownego wszczęcia – poza przypadkiem wskazanym w art. 61 u.p.e.a. – jest również z tego powodu niedopuszczalne. Odwołując się do powyższej wykładni WSA stwierdził, że w niniejszej sprawie istnieje możliwość wszczęcia i prowadzenia kolejnego postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej J. B. i w tym zakresie zarzuty skargi uznał za bezpodstawne. Stwierdzić należy, że takie stanowisko nie narusza dokonanej przez NSA wykładni przepisów dotyczących umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jak wyżej podniesiono w wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. dopuszczona została możliwość ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jeżeli przyczyną umorzenia postępowania była przeszkoda przemijająca jak np. brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia i przeszkoda ta zostanie usunięta, a obowiązek w dalszym ciągu nie będzie wykonany. W sprawie niniejszej "decyzją" z dnia [...] Burmistrz Miasta J. orzekając o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec J. B. wprawdzie, poza art. 105 § 1 k.p.a., powołał się również na art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a., ale w uzasadnieniu wyraźnie wskazał, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, bowiem wierzyciel nie doręczył zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Ponadto odwołał się do wyroku NSA z 14 sierpnia 2001 r. , w którym stwierdzono, że sentencja wyroku eksmisyjnego z [...] października 1991 r. nie obejmuje J. B.. Skoro przyczyną umorzenia postępowania egzekucyjnego było niedoręczenie upomnienia, a więc przeszkoda przemijająca, a bezsporne jest, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym nie został przez J. B. wykonany Sąd I instancji stwierdzając, że w omawianym zakresie zaskarżona decyzja nie narusza prawa nie uchybił aktualnym wytycznym NSA i nie naruszył także prawa materialnego w zakresie art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a., który to przepis z oczywistych względów w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w stosunku do J. B. nie mógł być zastosowany.

W tym miejscu należy odnieść się do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100 (zastrzeżenie to nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie), wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Podobne, choć nieco szersze związanie – ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia – zawiera art. 153 p.p.s.a., do którego omyłkowo zamiast do art. 99 Przepisów wprowadzających... odwołał się NSA w motywach wyroku z dnia 8 listopada 2006 r., zalecając przy ponownym rozpoznaniu sprawy rozważenie jakie ma znaczenie ocena prawna zawarta w wyroku NSA z dnia 14 sierpnia 2001 r. sygn. akt I SA 794/01, wobec pozostawania w obrocie prawnym postanowień Sądu Rejonowego w O. z [...] listopada 2002 r. (sygn. akt [...]) i z dnia [...] listopada 2003 r. (sygn. akt [...]).

Również w powyższym zakresie stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku uznać należało za prawidłowe. Jak słusznie podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny – powołując się za NSA na związanie wynikające z art. 153 p.p.s.a. zamiast art. 99 Przepisów wprowadzających..., co jednak nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia – powszechnie w orzecznictwie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego traci moc wiążącą w przypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny. Podobny skutek, to jest ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny, może spowodować zaistniała po wydaniu orzeczenia sądowego zmiana istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia. Stanowisko takie przyjęte było w orzecznictwie sądowym już pod rządami ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) i odnosiło się wówczas do związania wynikającego z art. 30 tej ustawy (np. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 1990 r., sygn. sygn. SA/Wr 137/90 (ONSA 1990, nr 2–3, poz. 51). Również w obecnym stanie prawnym, w odniesieniu do art. 99 Przepisów wprowadzających... i art. 153 p.p.s.a. przedstawiony pogląd zachowuje pełną aktualność (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 1 kwietnia 2005 r., sygn. akt I SA/Lu 566/04 niepubl.). Jak wynika z uzasadnienia wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny formułując wytyczne dla Sądu I instancji miał niewątpliwie na uwadze przedstawione wyżej poglądy orzecznicze dotyczące utraty mocy wiążącej oceny prawnej wyrażonej w wyroku.

Niezależnie od tego, że jak się wydaje Naczelny Sąd Administracyjny wyrażając w wyroku z dnia 14 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA 794/01 pogląd, że eksmisją orzeczoną w wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] października 1991 r., sygn. akt [...] nie została objęta J. B., gdyż dotyczyła tylko jej matki J. B., wykroczył poza ramy swojej właściwości, zgodnie bowiem z art. 352 kodeksu postępowania cywilnego to sąd, który wydał wyrok rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do treści, podzielić należy stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że wobec treści prawomocnych postanowień Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] listopada 2002 r. i z dnia [...] listopada 2003 r. odrzucających pozwy o eksmisję z przedmiotowego lokalu wniesione przeciwko J. B. z uwagi na istniejący wobec niej tytuł wykonawczy oparty na wyroku z dnia [...] października 1991 r. nastąpiła istotna zmiana okoliczności sprawy, która spowodowała, że ocena prawna wyrażona w wyroku NSA z 2001 r. utraciła moc wiążącą. Podkreślenia wymaga, że omawiane kwestie (orzekanie o eksmisji z lokalu mieszkalnego) należą do właściwości sądów powszechnych i rozstrzygane są w postępowaniu cywilnym. Jak przewiduje art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne osoby i inne organy państwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Bez znaczenia więc dla oceny zaskarżonego wyroku - w świetle obowiązujących przepisów - pozostać muszą przedstawione w skardze kasacyjnej wywody prezentujące pogląd, że ocenom zawartym w orzeczeniach NSA przysługuje prymat nad zapatrywaniami wyrażonymi w orzeczeniach sądów powszechnych, podobnie jak i uwagi kwestionujące moc wiążącą prawomocnych postanowień pierwszoinstancyjnych z uwagi na to, że nie zostały one poddane kontroli instancyjnej.

Za nieuzasadniony uznać również należało zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 141 § 2 p.p.s.a., które zdaniem autora skargi kasacyjnej polegało na sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób niespełniający elementarnych standardów umożliwiających podjęcie z nim rzetelnej polemiki lub prawidłowe wykonanie orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł powyższych uchybień, uzasadnienie zaskarżonego wyroku sporządzone zostało zgodnie z wymogami określonymi w przepisie art.141 § 4 p.p.s.a., którego to przepisu miał zapewne dotyczyć omawiany zarzut, a co wynika z jego uzasadnienia, nie zawiera ono braków tego rodzaju, które stanowiłyby naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie nie doszło także do naruszenia art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. polegającego na niezastosowaniu tego przepisu. Jak wcześniej podniesiono śmierć J. B. nie mogła być uznana za przesłankę umorzenia na podstawie wskazanego przepisu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko J. B..

Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.