Wyrok NSA oz. w Lublinie, sygn. akt SA/Lu 49/94
NSA oz. w Lublinie
Data orzeczenia: 1994-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Opłaty administracyjne
Celne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 40 ust. 1 i 2, art. 70 ust. 3
journal: Dz.U. 1989 nr 75 poz. 445
law: Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne.
Teza: Art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ określając obowiązki podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą w zakresie zgłoszenia do odprawy odnosi się do wniosku o wszczęcie postępowania celnego, natomiast zwrot użyty w art. 70 ust. 3 Prawa celnego dotyczy rozbieżności między dokumentami /które ma obowiązek przedstawić organowi celnemu przewoźnik stosownie do art. 40 ust. 2 Prawa celnego/, a stanem faktycznym ujawnionym w wyniku rewizji środka przewozowego.

Przepisy art. 70 ust. 3 Prawa celnego nie uzależniają wymierzenia wobec przewoźnika opłaty manipulacyjnej dodatkowej za ujawnienie w wyniku rewizji celnej środka przewozowego towaru celnego nie zgłoszonego do odprawy celnej od tego, czy przewoźnik do tego stanu rzeczy przyczynił się czy też nie.

TEZY

Art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ określając obowiązki podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą w zakresie zgłoszenia do odprawy odnosi się do wniosku o wszczęcie postępowania celnego, natomiast zwrot użyty w art. 70 ust. 3 Prawa celnego dotyczy rozbieżności między dokumentami /które ma obowiązek przedstawić organowi celnemu przewoźnik stosownie do art. 40 ust. 2 Prawa celnego/, a stanem faktycznym ujawnionym w wyniku rewizji środka przewozowego.

Przepisy art. 70 ust. 3 Prawa celnego nie uzależniają wymierzenia wobec przewoźnika opłaty manipulacyjnej dodatkowej za ujawnienie w wyniku rewizji celnej środka przewozowego towaru celnego nie zgłoszonego do odprawy celnej od tego, czy przewoźnik do tego stanu rzeczy przyczynił się czy też nie.


SENTENCJA

oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego wymierzającą od S.F. w Moskwie opłatę manipulacyjną dodatkową w kwocie 2.499.200.000 zł.

W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Głównego Urzędu Ceł podał, że stosownie do art. 70 ust. 3 Prawa celnego w przypadku ujawnienia w wyniku rewizji celnej środka przewozowego, towaru celnego nie zgłoszonego od odprawy celnej, od przewoźnika lub spedytora pobiera się opłatę manipulacyjną dodatkową w wysokości wartości celnej towaru. Podstawą wymiaru był fakt, że w wyniku rewizji środka przewozowego należącego do firmy S.F. funkcjonariusze celni ujawnili papierosy nie zgłoszone do odprawy celnej o wartości 2.499.200.000 zł.

W rozumieniu Konwencji celnej dotyczącej międzynarodowego przewozu towarów z zastosowaniem karnetów TIR /Konwencja TIR/ sporządzonej w Genewie w dniu 14 listopada 1974 r. /załącznik do Dz.U. 1984 nr 17 poz. 76/ oraz Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego /CMR/ /załącznik do Dz.U. 1962 nr 49 poz. 138/ posiadacz karnetu i przewoźnik odpowiada - jak za swoje czynności i zaniedbania - za czynności i zaniechania swoich pracowników.

Ponieważ kierowca środka przewozowego, w którym organy celne ujawniły towar nie zgłoszony do odprawy celnej, jest pracownikiem firmy S.F., to zaistniały podstawy do wymiaru tej opłaty.

Stosownie do art. 2 ust. 6 Prawa celnego za podmiot dokonujący lub jednostkę nie posiadającą osobowości prawnej, dokonującą obrotu towarowego z zagranicą uważa się osobę fizyczną, prawną lub jednostkę nie posiadającą osobowości prawnej, dokonującą obrotu towarowego z zagranicą na własny rachunek i we własnym imieniu. Podmiot ten jest obowiązany, zgodnie z art. 40 ust. 1 Prawa celnego, dostarczyć do granicznego miejsca odpraw celnych i zgłosić do odprawy celnej towary będące przedmiotem tego obrotu.

W sprawie podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą jest firma S.F.

W skardze adresowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Konsul Federacji Rosyjskiej w Warszawie, występując w imieniu S.F., wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucającej jej niezgodność z prawem, polegającą na błędnym zastosowaniu art. 48 i art. 70 ust. 3 Prawa celnego oraz wymienionych wyżej Konwencji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w wyniku rewizji celnej w samochodzie należącym do S.F. ujawniono papierosy, nie zgłoszone do odprawy celnej.

W wyniku czego zostało wszczęte postępowanie karne przeciwko kierowcy samochodu o dokonanie przestępstwa z art. 80 par. 1, art. 81 par. 1, art. 94 par. 1 w zw. z art. 25 par. 1 pkt 3 i art. 5 ustawy karno-skarbowej. W trakcie postępowania karnego Prokuratura Rejonowa postanowieniem stwierdziła, iż "w toku śledztwa nie zebrano dostatecznych dowodów na przyjęcie, iż właściciel ciągnika siodłowego z naczepą posiadał informację o przemycie przez kierowcę papierosów, bądź też brał w tym przemycie udział".

Tak więc nastąpiła indywidualizacja odpowiedzialności karnej dokonana przez właściwy po temu organ /na tym etapie/. Sytuacja ta obala domniemanie przyjęte a leżące u podstaw odpowiedzialności przewoźnika płynące z art. 70 ust. 3 Prawa celnego oraz Konwencji TIR i Konwencji CMR.

Jest oczywistym, iż w przypadku gdy w toku dochodzenia zebrano materiał pozwalający na przedstawienie zarzutów, to praktycznie domniemanie dotyczące odpowiedzialności przewoźnika nie może być stosowane, a więc nie ma w obecnym stanie rzeczy podstaw formalnych do stosowania kar i innych dolegliwości w stosunku do właściciela samochodu.

Z powyższego wynika także, iż odnośnie zakwestionowanego towaru, zgodnie z art. 48 Prawa celnego, kierowca samochodu jest osobą dokonującą obrotu z zagranicą towarami i on właśnie władał tym towarem w czasie kontroli celnej.

Organ wydający zaskarżoną decyzję dokonał w tym przypadku innego odczytania powyższego przepisu całkowicie w oderwaniu od sytuacji faktycznej i ustaleń w toku postępowania karnego.

W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji dodatkowo podnosząc, iż stosownie do art. 48 Prawa celnego osobę fizyczną uważa się za dokonującą obrotu z zagranicą towarami, którymi bezpośrednio włada podczas kontroli celnej, chyba, że odpowiednimi dokumentami wykaże, że obrotu tymi towarami dokonuje inny podmiot. W sprawie osoba fizyczna, tj. kierowca pojazdu, okazał karnet TIR nr 10441074 oraz międzynarodowy list przewozowy CMR wystawione na stronę skarżącą; z tego względu ten przepis nie ma zastosowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I. W dniu 22.5.1992 r. została zawarta Konwencja Konsularna pomiędzy Federacją Rosyjską a Rzeczpospolitą Polską, która do chwili wyrokowania w tej sprawie nie została ratyfikowana.

W tej więc sytuacji obowiązuje Konwencja Konsularna zawarta między Polską Rzeczpospolitą Ludową a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich, sporządzona w Warszawie 27 maja 1971 r. /Dz.U. 1972 nr 15 poz. 106 i 107/.

Zgodnie z art. 35 ww. Konwencji Urzędnik konsularny ma prawo zastępować przed sądami i innymi właściwymi organami Państwa przyjmującego obywateli Państwa wysyłającego, jeżeli osoby te z powodu nieobecności, lub na skutek innych istotnych przyczyn, nie były w stanie w odpowiednim czasie bronić swych praw i interesów. Zastępstwo to trwa do chwili wyznaczenia przez te osoby zastępowane swoich pełnomocników lub podjęcia przez nie obrony swych praw i interesów.

Zastępstwo powyższe dotyczy zarówno osób fizycznych jak i osób prawnych, co wynika z art. 1 lit. "f" i art. 30 wspomnianej Konwencji. Z tych też przyczyn udział Konsula Federacji Rosyjskiej w postępowaniu przed organami celnymi, jak i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, znajduje uzasadnienie prawne, bowiem do chwili wyrokowania firma S.F. nie wyznaczyła swojego pełnomocnika i nie podjęła obrony swych praw.

II. Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ wymienia szereg podmiotów między innymi: podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą, przewoźnika, spedytora, osobę przewożącą towar /art. 42/, zarządzającego wolnym obszarem celnym itp. Dla każdej z tych osób przewidziane są określone uprawnienia, obowiązki oraz konsekwencje w przypadku niewykonania przez poszczególne osoby określonych przez Prawo celne obowiązków. Niezależnie od tego Prawo celne przewiduje określone konsekwencje wobec pewnych zdarzeń. Taki przypadek został określony przez ustawodawcę w art. 70 ust. 3 Prawa celnego. Z dokumentów okazanych przez kierowcę podczas odprawy celnej tj. dokumentu CMR jak i karnetu TIR wynika, że przewoźnikiem była firma S.F., czego nie kwestionuje również skarżący.

W rozdziale 5 Prawa celnego traktującego o obowiązkach celnych w art. 40 ust. 2 określone są obowiązki celne, między innymi przewoźnika. Polegają one na obowiązku dostarczenia towaru celnego do granicznego miejsca odpraw celnych /art. 2 pkt 13 Prawa celnego/ oraz do przedstawienia organowi celnemu dokumentów dotyczących tych towarów. Ustawa nie precyzuje bliżej, o jakie dokumenty chodzi. Przyjmując, że dokumenty te mają służyć odprawie celnej, należy przyjąć, że chodzi tu o część dokumentów określonych w art. 50 ust. 3 Prawa celnego.

Według art. 40 ust. 1 Prawa celnego obowiązkiem podmiotu dokonującego obrotu towarowego jest między innymi zgłoszenie do odprawy celnej towarów będących przedmiotem obrotu towarowego z zagranicą. Wyjątek od tej zasady określony jest w art. 118, na mocy którego czynności te może wykonać w imieniu podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą tylko agencja celna, w granicach udzielonego jej upoważnienia.

Analizując art. 40 ust. 1 i art. 70 ust. 3 Prawa celnego można by przypuszczać, że przepisy te pozostają ze sobą w sprzeczności co do obowiązków celnych. Przyjęcie takiego poglądu byłoby nietrafne, bowiem art. 40 ust. 1 Prawa celnego określając obowiązki podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą w zakresie zgłoszenia do odpraw odnosi się do wniosku o wszczęcie postępowania celnego, natomiast zwrot ten użyty w art. 70 ust. 3 Prawa celnego dotyczy rozbieżności między dokumentami /które ma obowiązek przedstawić organowi celnemu przewoźnik stosownie do art. 40 ust. 2 Prawa celnego/, a stanem faktycznym ujawnionym w wyniku rewizji celnej środka przewozowego.

Za takim poglądem przemawiałby fakt określenia obowiązków podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą i przewoźnika w rozdziale 5 określającym obowiązki celne, zaś art. 70 ust. 3 Prawa celnego w rozdziale 6 Prawa celnego dotyczącego postępowania celnego. Gdyby ustawodawca chciał sformułowaniom tym nadać identyczną treść, niewątpliwie zamieściłby to sformułowanie w art. 2 Prawa celnego, w którym dokonane zostało wyjaśnienie pojęć.

Powyższe okoliczności świadczą zatem o tym, że organy celne miały podstawę prawną do wymierzenia od firmy S.F. opłaty manipulacyjnej dodatkowej.

Zarzuty podnoszone w skardze, a dotyczące rozważań w przedmiocie odpowiedzialności kierowcy, nie mają istotnego znaczenia dla interpretacji art. 70 ust. 3 Prawa celnego, a tym samym dla trafności rozstrzygnięcia organów celnych, bowiem decyzje obu instancji dotyczą przewoźnika, a nie podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą. Podstawą materialnoprawną decyzji obu instancji są przepisy Prawa celnego /art. 70 ust. 3/ i wyniki postępowania karnego, jakie toczy się przeciwko kierowcy, nie mają najmniejszego wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie administracyjnej.

Przepisy art. 70 ust. 3 Prawa celnego nie uzależniają wymierzenia wobec przewoźnika opłaty manipulacyjnej dodatkowej za ujawnienie w wyniku rewizji celnej środka przewozowego towaru celnego nie zgłoszonego do odprawy celnej od tego, czy przewoźnik do tego stanu rzeczy przyczynił się, czy też nie. Mówiąc o przewoźniku należy rozumieć również pracownika przewoźnika, bowiem przewoźnik odpowiada jak za swoje własne czynności i zaniedbania, za czynności i zaniedbania swoich pracowników i wszystkich innych osób, do których usług odwołuje się w celu wykonania przewozu; wynika to z cytowanej Konwencji o umowie międzynarodowego przewozu drogowego /CMR/.

Dodatkowo należy podnieść, że brak jest również podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa, bowiem wydanie decyzji przez organy celne nie było uzależnione od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ, czy też sąd, bowiem zarówno w odwołaniu jak i skardze nie kwestionowano wyników rewizji celnej, jak i faktu, że przewoźnikiem była firma S.F.

Z tych więc przyczyn skargę jako niezgodną należało na podstawie art. 207 par. 5 Kpa oddalić.