Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 465/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane oraz zobowiązania do zwrotu świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działający z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2018r. na podstawie art. 10 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 5, pkt 16, art. 4, art. 5, art. 25 ust. 1, ust. 2, pkt 2, ust. 3, ust. 4, ust. 5, ust. 6, art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.):

1. uznał, że kwota świadczenia wychowawczego wypłacona [...] W. T. w formie świadczenia wychowawczego na dziecko: córkę O. T. ur. [...].10.2014 r. w wysokości [...] zł miesięcznie z decyzji nr [...] za okres od dnia [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. w łącznej wysokości [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami naliczonymi: od kwoty [...]zł od dnia [...] lipca 2016 r., od kwoty [...]zł od dnia [...] lipca 2016 r., od kwoty [...]zł od dnia [...] lipca 2016 r., do dnia zwrotu; od kwoty [...]zł - od dnia [...] sierpnia 2016 r., do dnia zwrotu; od kwoty [...]zł - od dnia [...] września 2016 r., od kwoty [...]zł od dnia [...] października 2016 r. do dnia zwrotu, od kwoty [...]zł - od dnia [...] listopada 2016 r., do dnia zwrotu; od kwoty [...]zł - od dnia [...] grudnia 2016 r., do dnia zwrotu; od kwoty [...]zł - od dnia [...] stycznia 2017 r., do dnia zwrotu; od kwoty [...]zł - od dnia [...] lutego 2017 r., do dnia zwrotu; od kwoty [...]zł - od dnia [...] marca 2017 r., do dnia zwrotu; od kwoty [...]zł-od dnia [...] kwietnia 2017 r., do dnia zwrotu; od kwoty [...]zł - od dnia [...] maja 2017 r., do dnia zwrotu; od kwoty [...]zł - od dnia [...] czerwca 2017 r., do dnia zwrotu; od kwoty [...]zł - od dnia [...] lipca 2017 r., do dnia zwrotu; od kwoty [...]zł - od dnia [...] sierpnia 2017 r., do dnia zwrotu; od kwoty [...]zł - od dnia [...] września 2017 r., do dnia zwrotu; od kwoty [...]zł - od dnia [...] października 2017 r., do dnia zwrotu,

2. zobowiązał [...] W. T. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył W. T. wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Argumentował, że bezspornie pobierał świadczenie wychowawcze na córkę [...], wypełniając wniosek wskazał syna z pierwszego małżeństwa do składu rodziny, gdyż jest jego ojcem, syn pozostaje na jego utrzymaniu, gdyż łoży na niego alimenty i wychowuje go.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] marca 2019r. na podstawie art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 5, pkt 16, art. 4, art. 5, art. 25 ust. 1, ust. 2, pkt 2, ust. 3, ust. 4, ust. 5, ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że decyzją Burmistrza Gminy i Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. [...] W. T. nabył na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko: córkę O. T. ur. [...].10.2014 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego został złożony w dniu [...] maja 2016 r. drogą elektroniczną. Po weryfikacji złożonego wniosku i analizie zgromadzonych w sprawie dokumentów organ stwierdził, iż [...] W. T. w części I pkt 4 ww. wniosku, w składzie rodziny wskazał oprócz siebie, żony A. T., córki O. także syna K..

Organ w toku prowadzonego postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy [...] ustalił, iż małoletni K. jest dzieckiem z pierwszego związku małżeńskiego [...] W. T. i zamieszkuje wraz z matką. Natomiast wnioskodawca nie przedłożył organowi podejmującemu decyzję dokumentów mających wpływ na podjęcie decyzji w sprawie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko, pomimo że był w posiadaniu wyroku sądu z dnia [...] listopada 2008 r., sygn. akt [...], w którym rozwiązano małżeństwo [...] E. T. z domu [...] z [...] W. T., powierzono matce wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem K. T. oraz zasądzono od [...] W. T. alimenty na dziecko K. T..

W toku postępowania wyjaśniającego w sprawie faktycznego miejsca zamieszkania syna K. T., [...] W. T. w dniu [...] września 2018 r. przyznał, że syn od momentu rozwodu zamieszkuje wraz z matką panią E., a on łoży na jego utrzymanie alimenty. Ponadto [...] W. T. oświadczył, iż wypełniając wniosek o świadczenie zrozumiał, że ma wpisać wszystkie swoje dzieci, a ubiegać może się tylko na dziecko zamieszkujące z nim.

Zgodnie z wzorem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w części I pkt. 4 dotyczącego danych członków rodziny, jest zawarta definicja rodziny, na podstawie której należy wpisać wszystkich członków rodziny osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze. Zgodnie z ww. definicją w skład rodziny wchodzą dzieci zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu w wieku do 25 roku życia a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełno sprawności.

W dniu [...] września 2018 r. w trybie art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pracownik socjalny przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy u [...] W. T. i ustalił, że zamieszkuje on wspólnie z żoną A. i czteroletnią córką O.. Z pierwszego związku małżeńskiego ma syna K. ur. [...].04.2005r., który zamieszkuje wspólnie z matką E. B., a [...] W. łoży na jego utrzymanie alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] sygn. akt [...] z dnia [...] listopada 2008r.

W toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego u [...] E. B. organ ustalił, że K. T. przebywa pod wyłączną opieką matki i zgodnie wyrokiem Sądu Okręgowego w [...], sygn. akt [...] z dnia [...] listopada 2008 r. miejsce pobytu dziecka jest przy matce.

W związku z powyższym, zdaniem organów córka O. T. jest pierwszym i jedynym dzieckiem w rodzinie, co oznacza, iż organ właściwy ma obowiązek zweryfikować, czy w odniesieniu do rodziny osoby ubiegającej się o świadczenie spełnione zostało kryterium dochodowe.

Celem świadczenia wychowawczego, co wynika z art. 4 ust. 1 jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nimi i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Nabycie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest uwarunkowane kryterium dochodowym, zdefiniowanym w art. 5 ust. 3 i 4 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci na kwotę [...]zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie, a jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł.

Jak wynika z akt sprawy na dochód [...] W. T. trzyosobowej rodziny składają się:

1. dochód uzyskany w 2014 r. przez [...] W. T. opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne - [...].

2. dochód uzyskany w 2014 r. przez [...] A. T. opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne – [...].

Miesięczny dochód rodziny w 2014 r. wyniósł, więc [...] zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny wynosi [...] zł i przekracza kwotę [...]zł, tj. określone w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa, w wychowywaniu dzieci kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Niespełnione zostały przesłanki uprawniające do otrzymywania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Następnie organ wskazał kiedy świadczenie wychowawcze uważa się za nienależnie pobrane świadczenie zgodnie z treścią art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, tj. świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenie w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie. Konsekwentnie zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa, w wychowywaniu dzieci, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Organ odwoławczy nadto wskazał, że w rozpoznawanej sprawie druga przesłanka nienależnego świadczenia, a więc świadomości odwołującego co do tego, że nie przysługuje mu pobierane świadczenie wychowawcze i w związku z tym świadomego wprowadzenia przez skarżącego w błąd organu została prawidłowo wykazana. Ta świadomość skarżącego dotyczyła tego, że na dzień składania wniosku - [...] maja 2016 r. jego syn K. T., nie pozostawał pod opieką naprzemienną obojga rodziców, a tym samym nie mógł w świetle art. 2 pkt 16 ustawy być uznany za członka rodziny odwołującego się.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w [...], Wydział I Cywilny z dnia [...] listopada 2008 r., sygn. akt [...], w którym rozwiązano małżeństwo [...] E. T. z domu [...] z [...] W. T., powierzono [...] E. T. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem K. T. oraz zasądzono od Pana W. T. alimenty na dziecko K. T.. Skoro odwołujący się nie legitymuje się orzeczeniem sądu o sprawowaniu przez niego oraz jego byłą żonę opieki naprzemiennej nad ich synem K. T., to niemożliwym było uznanie, że dziecko z pierwszego związku należy do jego rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy z 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Skoro zaś do rodziny odwołującego należy jego obecna żona i córka O. T., to słuszne jest stanowisko, że dziecko z drugiego związku jest pierwszym dzieckiem w rodzinie.

Organ reasumował, że odwołujący się pobierał świadczenie wychowawcze mając świadomość, że świadczenie mu nie przysługuje. Organ podkreślał, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek podawania informacji zgodnych z prawdą. Wobec powyższego ze względu na zaistnienie przesłanki określonej w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, wydanie decyzji z dnia [...] lutego 2019r. o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze oraz o zobowiązaniu do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego, znajduje pełne uzasadnienie.

Niezależnie od powyższego zwrócono uwagę, że zgodnie z przepisem art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Od powyższej decyzji organu II instancji, [...] W. T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz umorzenia postępowania. Wydanej decyzji zarzucił:

- naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, iż przyznano świadczenie wychowawcze na podstawie fałszywych zeznań i dokumentów i świadomego wprowadzenia w błąd organu I instancji

- naruszenie przepisów proceduralnych w szczególności art. 77 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, zwanego dalej "K.p.a." przez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego na okoliczność świadomego wprowadzenia w błąd organu oraz przepisów art. 9 tegoż Kodeksu przez niepoinformowanie w sposób należyty i wyczerpujący o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie mojego prawa do świadczenia wychowawczego.

Organ II instancji nie czuwał nad tym, aby nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu nie udzielił mu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek na żadnym etapie postępowania. Nadto organ II instancji nie zastosował dyspozycji art. 81a K.p.a. i nie rozstrzygnął wątpliwości na korzyść strony.

Skarżący argumentował, że jego wniosek organ I instancji miał wszelkie dane (imię, nazwisko, pesel dziecka) by za pomocą środków komunikacji elektronicznej i w oparciu o dostęp do baz informacji ustalić, że syn K. ma inne miejsce zamieszkania niż on. Można było wówczas wezwać do złożenia wyjaśnień, przeprowadzić wywiad środowiskowy na okoliczność zamieszkiwania dziecka.

Burmistrz jest kierownikiem urzędu stanu cywilnego, zatem w zakresie działania tego urzędu jest prowadzenie aktów stanu cywilnego, z których chociażby jednoznacznie wynika mój stan cywilny, liczba dzieci, zaś z danych zawartych w ewidencji ludności miejsce zameldowania członków mojej rodziny. Był to kompletny, nie budzący wątpliwości materiał dowody od początku znany organowi I instancji z urzędu, który bez żadnego mojego udziału organ posiadał i winien wykorzystać.

Nadto skarżący podnosił, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. O świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, iż świadczenie jej nie przysługuje. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w jego przypadku. Istotne znaczenie oprócz elementu obiektywnego, oznaczającego rzeczywiste pobranie nienależnego świadczenia wymagane jest łączne zaistnienie przesłanki subiektywnej, to znaczy świadomości adresata przedmiotowego świadczenia, że mu nie przysługuje. Żeby można było na taki podmiot nałożyć obowiązek zwrotu świadczenia, należy w sposób niebudzący wątpliwości wykazać, że wiedział on o tym, że pobierając określone świadczenie działał niezgodnie z prawem. Podstawowym wyznacznikiem takiej wiedzy jest wykazanie poborcy świadczenia, że został on o tym pouczony. Skarżący tymczasem w sprawie nie był prawidłowo pouczony. Wypełniając wniosek zrozumiał, że ma w nim wpisać wszystkie dzieci, a ubiegać się może się tylko na dziecko zamieszkujące z wnioskodawcą.

Zdaniem skarżącego decyzja z dnia [...] września 2017 r. nie zawiera uzasadnienia. Bez wątpienia jest to zgodne z dyspozycją art. 107 § 4 K.p.a., ale z drugiej strony, gdyby owo uzasadnienie było, to wówczas z jego treści mógłby wywnioskować, że może popełnił błąd wypełniając wniosek.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta w [...] z dnia [...] lutego 2019 r. w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego wypłaconego za okres od [...] kwietnia 2017r. do [...] września 2017r. w wysokości [...] zł za świadczenie nienależnie pobrane.

Materialnoprawną podstawę prawną zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji, stanowił przede wszystkim przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 22 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018r., poz. 2134 ze zm., dalej "p.p.w.d."). Zgodnie z powyższym przepisem za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenie w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie.

Zgodnie z art. 4 ust. 2 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (art. 25 ust. 1 p.p.w.d.).

Regulacja zawarta w art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. uzależnia z kolei uznanie świadczenia za nienależnie pobrane od zaistnienia dwóch przesłanek: po pierwsze - świadczenie zostało przyznane lub też wypłacone; po drugie - podstawą przyznania bądź wypłaty tego świadczenia była jedna ze wskazanych w nim okoliczności: fałszywe zeznania lub fałszywe dokumenty, bądź "świadome wprowadzenie w błąd" przez osobę pobierającą to świadczenie.

Pierwsza z tych przesłanek w sposób oczywisty w rozpoznawanej sprawie zachodziła bowiem świadczenie zostało skarżącemu przyznane (decyzją z dnia [...] czerwca 2016r.) i następnie - w okresie od [...] kwietnia 2016 r. – [...] września 2017 r. - wypłacone. Okoliczność ta nie była kwestionowana. Jeżeli zaś chodzi o drugą przesłankę w orzecznictwie przyjmuje się że "błąd", o którym mowa w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. stanowi następstwo świadomego działania pobierającego świadczenie, determinowanego wolą wywołania przekonania po stronie organu, że zostały spełnione warunki przyznania do niego prawa. Świadomym wprowadzeniem w błąd jest m.in. sytuacja, w której osoba ubiegająca się o świadczenie dąży do wywołania mylnego wyobrażenia organu o stanie jego uprawnień lub się na to godzi, podając nieprawdziwe fakty lub zatajając istotne dla sprawy okoliczności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2016 r.; sygn.. akt OSK 2234/14; dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie organy orzekające odwołując się do treści art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. uznały, że wnioskodawca wpisując do składu swojej rodziny syna z pierwszego małżeństwa, nie przedłożył dokumentów mających wpływ na decyzję w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego – wyroku rozwodowego z [...] listopada 2008r., sygn. akt [...], zgodnie z którym władzę rodzicielską nad małoletnim powierzono matce dziecka. Zdaniem organu nieprzedkładając tego dokumentu zataił ten fakt i świadomie wprowadził organ w błąd.

Nadto organy zaakcentowały, że skarżący był pouczony o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu właściwego wypłacającego świadczenie o przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 20 ust. 1 p.p.w.d.

Mając na uwadze dokumenty znajdujące się w aktach administracyjnych przedstawionych Sądowi należy wskazać, że ustalenia organów i przyjęte wnioski były błędne.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie ta druga przesłanka nienależnego świadczenia, a więc świadomości skarżącego co do tego, że nie przysługuje mu świadczenie wychowawcze i w związku z tym świadomego wprowadzenia przez skarżącego w błąd organu nie została wykazana przez organy, na których spoczywał taki obowiązek (zgodnie z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a.).

Podkreślić należy, że skarżący złożył wniosek drogą elektroniczną, w którym zgodnie ze wskazanymi polami miał wpisać dane personalne wszystkich członków rodziny zgodnie z definicją rodziny wynikającą z art. 2 pkt 16 p.p.w.d.: ich imiona, nazwiska, daty urodzenia i numer PESEL (część I 4 wniosku). W części II wniosku zawarte były tylko pouczenia o obowiązku poinformowała organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia, w szczególności okoliczności wymienionych w oświadczeniu, uzyskaniu dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia, w tym związanych z koniecznością ponownego ustalenia prawa do tego świadczenia. Nadto wskazano, że niepoinformowanie o zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia i koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami.

Wniosek ten następnie został zweryfikowany przez organ I instancji [...] czerwca 2016r., co wynika z załączonych do akt administracyjny formularzy wygenerowanych przez organ, w których zawarte są prócz danych osobowych, także dane adresowe wnioskodawcy oraz wszystkich członków jego rodziny, w tym syna K., z których jednoznacznie wynika, że matką jego jest inna osoba niż obecna żona wnioskodawcy oraz ma on inny adres zamieszkania niż wnioskodawca. Okoliczności te winny wzbudzić w organie wątpliwości co do rzeczywistego stanu rodziny i w trybie art. 15 p.p.w.d. organ winien był przeprowadzić postępowanie wyjaśniające celem ustalenia faktycznego stanu rodziny wnioskodawcy w odniesieniu do spełnienia przesłanki rodziny o jakiej mowa w art. 2 pkt 16 p.p.w.d. i w konsekwencji prawa do świadczenia wychowawczego na córkę z drugiego małżeństwa. Organ tego obowiązku nie wykonał, nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego i decyzją z [...] czerwca 2016r. przyznał wnioskodawcy świadczenie wychowawcze na córkę, przyjmując do składu rodziny syna z pierwszego małżeństwa.

Z pouczenia zawartego w tej decyzji doręczonej skarżącemu nie wynika także jakie to konkretne okoliczności dotyczące zmian mających wpływ na prawo do świadczenia osoba jest zobowiązana niezwłocznie zgłosić. Nie wynika z nich, że taką okolicznością jest posiadanie wyroku rozwodowego z 2008r., w którym określono że matce małoletniego powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej. Wnioskodawca mógł zatem pozostawać w błędnym przekonaniu, że prawidłowo złożył wniosek i prawo do świadczenia mu przysługuje. Tym bardziej, że w jego ocenie od dnia złożenia wniosku nie doszło do żadnej zmiany okoliczności. Nie można zatem przypisać wnioskodawcy świadomego wynikającego ze złej woli wprowadzenia organu w błąd w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. celem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego. Z okoliczności sprawy nie wynika, że istniały podstawy do uznania, że świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącemu zostało nienależnie pobrane w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. Tym samym z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organy rozstrzygnęły sprawę niewyjaśnioną dostatecznie, co do stanu świadomego działania skarżącego w celu wprowadzenia w błąd organu.

Bezspornie organ przeprowadzając ponowne postępowanie w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego w 2018r. dowiedział się o nowych okolicznościach sprawy, które wcześniej nie były mu znane, tj. o wyroku rozwodowym z 2008r., w którym wykonywanie władzy rodzicielskiej powierzono matce małoletniego oraz że faktycznie syn K. mieszka z matką. Okoliczności te nie były kwestionowane przez wnioskodawcę, który zobowiązany do złożenia wyjaśnień wskazał, że syn mieszka z matką, on jest jego ojcem i łoży na jego utrzymanie alimenty. Wyjaśnienia te zostały także potwierdzone przez matkę małoletniego w wywiadzie środowiskowym, w którym stwierdziła, że syn mieszka na stałe z nią, to ona sprawuje opiekę nad synem (wywiady środowiskowe w aktach adm. I inst.).

W tym stanie sprawy zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania w przedmiocie przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia wychowawczego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Przywołany przepis wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: nowe okoliczności i nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej, musiały one istnieć już wcześniej, to jest w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane. Nie ma znaczenia, czy ujawnione okoliczności lub dowody nie były znane organowi prowadzącemu postępowanie pierwotnie w wyniku zaniedbań czy z innych powodów. Warunkiem wznowienia postępowania jest w omawianym przypadku jedynie to, aby nowa okoliczność czy dowód miały istotne znaczenie dla sprawy i istniały w dniu wydania decyzji oraz nie były znane organowi, który wydał decyzję (por. wyrok NSA z 19 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 768/11, LEX nr 1252179).

O istotności nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów można mówić tylko wtedy, jeżeli dotyczą one przedmiotu sprawy i mają wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych, co oznacza, że w sprawie mogłaby zapaść decyzja co do istoty odmienna od dotychczasowej.

Dowodami tymi w niniejszej sprawie, jak wskazano powyżej, był wyrok rozwodowy z 2008r. oraz okoliczności wynikające z oświadczeń złożonych w wywiadzie środowiskowym, z których wynika, że syn skarżącego z nim nie mieszka, gdyż władzę rodzicielską sprawuje nad nim matka. Z akt sprawy wynika, że wcześniej dokument ten (wyrok Sądu Okręgowego) nie znajdował się w aktach i nie były znane okoliczności dotyczące miejsca zamieszkania syna, co uprawnia do twierdzenia, że w niniejszej sprawie pojawiły się nowe dowody i okoliczności sprawy mające istotne znaczenia dla przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Należy zauważyć, że wyrok rozwodowy z 2008r. istniał w czasie wydawania przez organ decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze z [...] czerwca 2016r., jednak organ nie był w jego posiadaniu. Organ nie wiedział także, że syn faktycznie nie mieszka z ojcem, tylko z matką. Dowiedziawszy się o powyższych okolicznościach organ był zobligowany do przeanalizowania dokumentów i wznowienia postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, czego nie uczynił i błędnie wydał zaskarżoną decyzję, która w tych okolicznościach niniejszej sprawy nie może się ostać w obrocie prawnym, tak jak utrzymująca ją w mocy decyzja organu II instancji.

Zdaniem Sądu jednym z istotnych i zasadniczych kryteriów przedmiotowych stanowiących przesłankę dla przyznania świadczenia wychowawczego jest właśnie miejsce zamieszkania dziecka i związany z tym jego byt prawny w rodzinie wnioskodawcy ubiegającego o świadczenie wychowawcze.

W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, wskazana przesłanka nie została spełniona, co powoduje brak podstaw dla przyznania prawa do świadczenia normowanego ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Wskazać należy, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 p.p.w.d, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 p.p.w.d.). Regulacji art. 4 ust. 1 ustawy, wprost wskazuje zatem cel świadczenia wychowawczego akcentując, że jest nim częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Tym samym przepis ten w sposób nie budzący wątpliwości przyznaje prymat prawa do pobierania świadczenia przez osobę faktyczne sprawującą opiekę nad dzieckiem i ponoszącą związane z tym wydatki, o ile tylko należy do ustawowego katalogu osób uprawnionych do jego wnioskowania i pobierania (matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka), a dziecko może być uznane za członka rodziny osoby wnioskującej.

Nadto Sąd wskazuje, że wykładnia językowa przepisu art. 2 pkt 16 p.p.w.d., który jest jasno i czytelnie skonstruowany, pozwala stwierdzić, że istotne dla ustalenia, czy dzieci wchodzą w skład rodziny tego rodzica, który ubiega się o świadczenie wychowawcze jest dokonanie wykładni sformułowania "zamieszkujące wspólnie". Sformułowanie "zamieszkujące wspólnie" należy rozumieć jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspakaja jego potrzeby życiowe. Wskazuje na to cel na jaki przyznawane jest świadczenie wychowawcze, który określony jest w art. 4 ust. 1 p.p.w.d. Zgodnie z tym przepisem celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych (wyr. WSA w Łodzi z 25 czerwca 2019r., sygn. akt II SA/Łd 406/19, dostępne www.orzeczenia.nsa.goc.pl).

W okolicznościach sprawy skarżący nie kwestionował, że nie zamieszkuje z synem, potwierdził, że mieszka on z matką (wywiad środowiskowy W. T. akta adm. I inst.). Także żona skarżącego z pierwszego małżeństwa w wywiadzie środowiskowym potwierdziła, że syn mieszka z nią, to ona sprawuje opiekę nad synem, wykonuje władzę rodzicielską nad nim, od 2015r. w zasadzie nie było kontaktów i spotkań syna z ojcem (wywiad środowiskowy E. B. akta adm. I inst.).

Nadto Sąd wskazuje, że w art. 2 pkt 16 p.p.w.d. ustawodawca uznał za konieczną przesłankę uprawniającą do zaliczenia dziecka do rodzin obojga rodziców istnienie orzeczenia sądu, z którego wynika pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców. Chodzi o możliwość zaliczenia dziecka do rodzin obu rozwiedzionych rodziców dziecka, gdy każde z nich faktycznie wspólnie z nim zamieszkuje w sposób naprzemienny. Ta część przepisu art. 2 pkt 16 p.p.w.d. dodatkowo wskazuje, że istotą i celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim w związku ze wspólnym zamieszkiwaniem z dzieckiem.

Przy czym Sąd podkreśla, że jednoznaczne w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jest także to, że brak stosownego orzeczenia sądu powszechnego w zakresie sprawowania opieki naprzemiennej nad dzieckiem przez oboje rozwiedzionych rodziców, stanowi przeszkodę w możliwości uznania, że tego rodzaju opieka jest sprawowana przez oboje rodziców. Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad dziećmi, gdy chodzi o rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub w rozłączeniu, należą do kategorii spraw cywilnych (rodzinnych), podlegających wyłącznej właściwości sądów powszechnych. Tak więc jeśli fakt opieki naprzemiennej nie wynika ze stosownego orzeczenia sądu cywilnego, wydanego w oparciu o prawo rodzinne i opiekuńcze, to organ rozstrzygający w przedmiocie świadczenia wychowawczego, nie może samodzielnie, w ramach tego postępowania, ustalać w jaki sposób, w danym przypadku, faktycznie jest sprawowana opieka nad dzieckiem, czy nosi znamiona opieki naprzemiennej. Przedstawione stanowisko w zakresie wykładni art. 2 pkt 16 p.p.w.d. jest zgodne z jednolitą obecnie linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 27 marca 2019r., sygn. akt I OSK 2145/18, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] listopada 2008r., sygn. akt [...] dotyczącego powierzenia wykonania władzy rodzicielskiej matce małoletniego, regulującego wysokość alimentów nie wynika bynajmniej, by dziecko to pozostawało pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców.

Z tych przyczyn Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił decyzje organów obydwu instancji, jak orzeczono w wyroku.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni powyżej wyrażony pogląd prawny i wskazania Sądu co do dalszego postępowania. W sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Należało je uznać za podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. a nie jako podstawę do uznania, że świadczenie wychowawcze przyznano i wypłacono na podstawie świadomego wprowadzenie w błąd organu przez skarżącego (art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d.). Przy czym w ocenie Sądu okoliczność braku wspólnego zamieszkiwania w rozumieniu art. 2 pkt 16 p.p.w.d. syna ze skarżącym winna wskazywać na brak podstawy do przyznania świadczenia wychowawczego, co po wznowieniu postępowania winno prowadzić do odmowy przyznania świadczenia rodzinnego na córkę O. za okres od [...] kwietna 2016r. do [...] września 2017r. i następnie do uznania za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d., zgodnie z którym (...) za takie uznaje się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.