Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1766/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 152 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 152 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi E. M., Z. S. i J. P. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz E.M., Z. S. i J.P. solidarnie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] września 2015 r.

nr [...] po rozpatrzeniu zażalenia Z. S., J.P. oraz E. M. na postanowienie Wojewody [...]

z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] wstrzymujące wykonanie ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. [...] potwierdzającej E. S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP tj. majątku [...]

i folwarku [...] położonych w powiecie [...] woj. [...], utrzymał poniższe postanowienie w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. [...] Wojewoda [...]wstrzymał wykonanie ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. (nr: [...]) potwierdzającej E. S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP tj. majątku [...] i folwarku [...] położonych w powiecie [...], woj. [...].

Pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. Z. S., J. P. oraz E. M. złożyli do Ministra Skarbu Państwa za pośrednictwem Wojewody [...] zażalenie na postanowienie z dnia [...] sierpnia 2015 r.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. (data wpływu) Wojewoda [...] przekazał akta przedmiotowej sprawy wraz z zażaleniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. do Ministra Skarbu Państwa.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], Wojewoda [...] w wyniku wznowienia postępowania uchylił w całości ostateczną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] oraz odmówił E. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez niego majątku [...] i folwarku [...] oraz pozostawienia przez H. A. działki gruntu o pow. [...] ha pochodzącej z majątku [...] vel [...], tj. nieruchomości znajdujących się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z uzasadnienia decyzji organu wojewódzkiego wynika, że powodem wznowienia postępowania, a w konsekwencji uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] było zaistnienie przesłanki zdefiniowanej w art. 145 § 5 pkt 1 k.p.a. W ocenie organu wojewódzkiego w przedstawionym stanie faktycznym wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Powyższą przesłankę w ocenie Wojewody [...] wypełnia przesłany (pismem z dnia [...] maja 2010 r.) do [...] Urzędu Wojewódzkiego wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] marca 2010 r. zmieniający wyrok Sądu Okręgowego (w ten sposób, że powództwo E. S. w sprawie

o ustalenie prawa własności do nieruchomości znajdującej się poza granicami RP - oddalił), w oparciu o który Wojewoda [...] wydał decyzję z dnia

[...] kwietnia 2010 r. potwierdzającą Stronie prawo do rekompensaty. W wyniku ponownej analizy akt sprawy Wojewoda [...] odmówił Skarżącemu potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej tj. majątku [...] i folwarku [...], położonego w powiecie [...], województwie [...] oraz z tytułu pozostawienia przez H. A. działki gruntu o powierzchni [...] ha, pochodzącej z majątku [...] vel [...] położonej w powiecie [...]. W opinii organu I instancji brak jest bowiem dowodów potwierdzających fakt posiadania prawa własności do nieruchomości znajdujących się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Od ww. decyzji E. S. złożył odwołanie z dnia [...] lutego 2011 r. do Ministra Skarbu Państwa za pośrednictwem Wojewody [...].

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa

utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2011 r.

W wyniku skargi E. S. na w/w decyzje Ministra Skarbu Państwa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2012 r. (sygn. akt I SA/Wa 1655/11) uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. oraz decyzję Wojewody [...] z dnia

[...] stycznia 2011 r.

Sąd nie podzielił oceny organów odnośnie braku wykazania przez E. S. prawa własności nieruchomości w miejscowościach [...] oraz [...], a ocena pozostawienia przez H. A. działki o powierzchni

[...] ha, zdaniem Sądu, wymaga dodatkowej analizy organu, z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 75 § 1 i art. 80 K.p.a.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2012 r.

(sygn. akt I SA/Wa 1655/11) (k. 233) Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 lutego 2014 r. (sygn. akt I OSK 2067/12) oddalił skargę kasacyjną Ministra Skarbu Państwa.

Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że nie można podzielić stanowiska Ministra Skarbu Państwa wskazującego, że sprawa została wyjaśniona w sposób umożliwiający wydanie decyzji negatywnej. Z drugiej strony, w ocenie tego Sądu, nie można również zaakceptować stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który uznał, że przedłożone do akt sprawy dowody ponad wszelką wątpliwość przemawiają za tym, że E. S. wykazał tytuł prawny do nieruchomości po swoim ojcu A. S. określonych jako majątek [...] i majątek [...]. W uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lutego 2014 r. wskazano również, że sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem ustalenia jakie nieruchomości A.S. i H. A. pozostawili poza obecnymi granicami RP.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2015 r.

nr [...] ponownie uchylił w całości ostateczną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. oraz odmówił potwierdzenia Z. S., L. S., E. M. i J. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. S. nieruchomości

tj. majątku [...] i folwarku [...], położonych w powiecie [...],

woj. [...] oraz działki gruntu o powierzchni [...] ha, pochodzącej z majątku [...] vel [...] pozostawionej przez H. A., tj. poza obecnymi granicami RP.

Od w/w decyzji z dnia [...] marca 2015 r. L. S., E. M., Z. M. oraz J. P. złożyli odwołanie z dnia 3 kwietnia 2015 r. za pośrednictwem Wojewody [...] do Ministra Skarbu Państwa.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2015 r. w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi wojewódzkiemu.

Zdaniem Ministra Skarbu Państwa organ wojewódzki w ramach ponownej analizy akt sprawy powinien uwzględnić wszystkie wskazówki zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2014 r. celem wyjaśnienia okoliczności spornych w sprawie. Organ wojewódzki w szczególności powinien wystąpić do archiwów zagranicznych właściwych dla miejsca położenia nieruchomości w celu ustalenia stanu prawnego i faktycznego majątków [...] i [...] oraz ustalenia czy były lub są prowadzone księgi wieczyste z odpowiednimi wpisami prawnorzeczowymi. W ramach ponownej analizy akt sprawy Wojewoda [...] powinien również ocenić przydatność dla ustaleń faktycznych sprawy przekazanego przez pełnomocnika Strony do Ministra Skarbu Państwa oświadczenia świadka C. B. oraz rozważyć przesłuchanie wyżej wymienionego oraz innych osób, o których wspomina pełnomocnik Strony

w swoim piśmie z dnia 15 czerwca 2015 r. w celu wyjaśnienia okoliczności spornych

w sprawie.

Postanowieniem z dnia [...]sierpnia 2015 r. nr [...]Wojewoda [...] wstrzymał wykonanie ostatecznej decyzji Wojewody [...]

z dnia [...]kwietnia 2010 r. potwierdzającej E. S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP,

tj. majątku K. i folwarku N. położonych w powiecie [...], woj. [...].

Zdaniem Wojewody [...]jego decyzja z dnia [...]kwietnia 2010 r. potwierdzająca E. S. Skirmunttowi prawo do rekompensaty została wydana

w oparciu o orzeczenie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] czerwca 2008 r.

(sygn. akt IC 3244/07) ustalającego prawo własności A. S. do majątków K. i N. oraz prawo własności H. A. Adamczyk do nieruchomości - działki ziemi w folwarku N. o powierzchni [...] ha, położonych w powiecie pińskim, woj. [...], tj. poza obecnymi granicami RP. Wyrok ten został następnie uchylony i zmieniony wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2010 r. (sygn. akt III CSK 169/09) w ten sposób, że oddalono powództwo E. S. o ustalenie prawa własności. W ocenie organu I instancji w przedmiotowej sprawie zachodzi zatem prawdopodobieństwo uchylenia decyzji z dnia

[...] kwietnia 2010 r., w wyniku której E. S. nabył prawo do rekompensaty (art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.) w związku z czym konieczne jest wstrzymanie wykonania decyzji.

Pismem z dnia 28 sierpnia 2015 r. Z. S., J. P. oraz E. M. złożyli do Ministra Skarbu Państwa za pośrednictwem Wojewody [...] zażalenie na postanowienie z dnia [...]sierpnia 2015 r.

Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu zażalenia stwierdził, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lipca 2014 r. (sygn. akt

II OSK 527/13): " Wstrzymanie wykonania decyzji na podstawie art. 152 § 1 k.p.a. winno być traktowane jako środek ostateczny, oparty na udokumentowanych

i wiarygodnych dowodach (...) Wydając postanowienie na podstawie art. 152 § 1 k.p.a. właściwy organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie dostępne na tym etapie postępowania okoliczności faktyczne i prawne, przede wszystkim materiał dowodowy zawarty w aktach sprawy zakończonej dotychczasową decyzją i na tej podstawie wstępnie ocenić, czy istnieją podstawy do przyjęcia, że decyzja zostanie uchylona".

Zdaniem Ministra Skarbu Państwa organ wojewódzki uprawdopodobnił istnienie okoliczności, które uzasadniają uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia

[...] kwietnia 2010 r. w wyniku wznowienia postępowania, a w związku z tym wykazał zasadność wydania postanowienia o wstrzymaniu wykonalności decyzji. W ocenie organu II instancji Wojewoda [...] słusznie zauważył, iż w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. głównym dowodem, który świadczył

o rodzaju i powierzchni pozostawionej nieruchomości w miejscowości K.

i N. był wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]czerwca 2008 r. sygn. akt IC 3244/07 ustalający prawo własności A. S. do majątku K. obejmującego grunty o powierzchni [...]ha wraz z zabudowaniami i majątku N. o powierzchni [...]ha wraz z budynkiem stajni o powierzchni [...]m2 oraz prawo własności H. A. do nieruchomości - działki ziemi w folwarku N.

o powierzchni [...]ha, położonych w powiecie [...], woj. [...], tj. poza obecnymi granicami RP oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...]grudnia 2008 r. sygn. akt i [...] oddalający apelację Skarbu Państwa - Wojewody [...] od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]czerwca 2008 r. sygn. akt [...].

W dniu 27 maja 2010 r. do Wojewody [...]wpłynął, przekazany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa, wyrok Sądu Najwyższego z dnia

[...]marca 2010 r., sygn. akt [...], którym Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...]grudnia 2008r., sygn. akt [...]i zmienił wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]czerwca 2008 r., sygn. akt [...],

w ten sposób, że powództwo oddalił.

Tym samym z obrotu prawnego został wyeliminowany dowód wskazujący, iż A. S. oraz H. A. byli właścicielami nieruchomości położonych na Kresach [...]. Decyzja Wojewody [...] z dnia

[...] kwietnia 2010 r. potwierdzająca prawo do rekompensaty została wydana w oparciu

o orzeczenia sądu (wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] czerwca 2008 r. sygn. akt [...] oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] grudnia 2008 r. sygn. [...]), które zostały następnie uchylone i zmienione przez Sąd Najwyższy. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa powyższa okoliczność uprawdopodabnia uchylenie rozstrzygnięcia Wojewody [...] z dnia

[...] kwietnia 2010 r. potwierdzającego E. S. prawo do rekompensaty.

Zdaniem organu odwoławczego brak wstrzymania wykonalności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. może spowodować nieodwracalne skutki prawne. Decyzja ta potwierdza bowiem prawo do rekompensaty E. S., co oznacza, że jego spadkobiercy mogliby na jej podstawie zrealizować prawo do rekompensaty i żądać wypłaty kwoty [...] zł. Z uwagi zaś na fakt zaistnienia przesłanki wznowienia postępowania (art. 145 k.p.a.) i duże prawdopodobieństwo tego, iż w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania decyzja Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. zostanie zmieniona, konieczne jest wstrzymanie wykonalności przedmiotowej decyzji.

Na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2015 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli E. M., Z. S. i J. P. zarzucając mu:

- naruszenie art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Wojewody [...] pomimo braku przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania decyzji,

- naruszenie art. 152 §1 kpa poprzez utrzymanie w mocy postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji pomimo niezaistnienia przesłanek uzasadniających wstrzymanie jej wykonania,

- rażące naruszenie art. 152 §1 kpa w zw. z art. 146 §1 kpa poprzez utrzymanie

w mocy postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji, która nie może zostać uchylona na skutek upływu terminu od jej doręczenia,

- naruszenie art. 107 §3 kpa w zw. z art. 126 kpa poprzez uzasadnienie postanowienia o utrzymaniu w mocy postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji w warunkach pominięcia dowodów przeczących prawdopodobieństwu uchylenia decyzji ostatecznej, tj. uzasadnienie postanowienia o utrzymaniu w mocy postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji w sposób nierzetelny,

- rażące naruszenie art. 6 kpa, art. 7 kpa, art. 8 kpa i art. 11 kpa poprzez utrzymanie w mocy postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji wydanego po pięciu latach od dnia wznowienia postępowania w celu zalegalizowania bezprawnego stanu wytworzonego przez działania organów administracji publicznej kosztem słusznego interesu strony,

- naruszenie art. 16 §1 kpa poprzez zakwestionowanie reguły trwałości decyzji ostatecznych w wyniku utrzymania postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji pomimo braku jakichkolwiek danych uzasadniających zastosowanie instytucji wstrzymania wykonania decyzji.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 ppsa wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, oraz:

na podstawie art. 135 ppsa wnieśli o uchylenie postanowienia organu I instancji

w całości, względnie:

podstawie art. 145 §1 pkt 2 ppsa o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości, ponadto:

na podstawie art. 135 ppsa o stwierdzenie nieważności postanowienia organu

I instancji w całości, ponadto:

na podstawie art. 153 ppsa wnieśli o wskazanie, że stan sprawy nie uzasadnia

w żaden sposób zastosowania instytucji wstrzymania wykonalności decyzji, w związku z czym organy administracji publicznej mają obowiązek niezwłocznego dokonania czynności niezbędnych do wykonania decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, pomimo nie podania żadnej przesłanki wstrzymania wykonania decyzji ostatecznej. Oprócz tego, że wyrok sądowy, który zdaniem organu był głównym dowodem potwierdzenia prawa do rekompensaty został wyeliminowany z obrotu prawnego, pomimo potwierdzenia, że organ pierwszej instancji nadal uzupełnia materiał dowodowy do czego został zobowiązany przez NSA wyrokiem z dnia 7 lutego 2014 r. (I OSK 2067/12). Zatem zdaniem skarżących stanowisko organu odwoławczego jest wewnętrznie sprzeczne bowiem z art. 146

§2 k.p.a. wynika, że uchylenie decyzji może nastąpić jedynie w przypadku, gdy decyzja zawiera wadę materialnoprawną, a więc wtedy , gdy organ ustali, iż nie mogłaby zapaść decyzja odpowiadająca w swej treści decyzji ostatecznej. Zdaniem skarżących jest to okoliczność, której nie można stwierdzić przed zakończeniem postępowania wyjaśniającego.

Powyższe wskazuje zdaniem skarżącego, że organ II instancji nie rozpoznaje istoty postępowania w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną – w szczególności nie rozróżnia fazy badania przesłanek wznowienia od fazy dotyczącej istoty sprawy (art. 149 §2 k.p.a.).

Poza "przekonaniem" organów nie ma żadnych argumentów o charakterze obiektywnym wskazujących by w niniejszej sprawie miało zostać przełamane domniemanie, zgodnie z którym decyzja ostateczna jest zgodna z prawem materialnym, albowiem dopiero przełamanie tego domniemania skutkować może zdaniem skarżących jej uchyleniem w trybie wznowienia postępowania.

Artykuł 152 §1 kpa wskazuje, że wstrzymanie wykonania decyzji następuje

w przypadku zaistnienia prawdopodobieństwa uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania. Jednocześnie art. 146 §1wskazuje, że po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji nie może ona zostać uchylona w trybie wznowienia postępowania. Organ II instancji nie odniósł się do tej okoliczności. Organ I instancji powołał się zaś na przepis art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty

z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako ustawa z 2005 r.), zgodnie z którym do spraw zakończonych decyzją lub zaświadczeniem art. 146 §1 kpa nie znajduje zastosowania. Pominęły jednak organy fakt, że jest to przepis przejściowy, który znajduje zastosowanie do spraw zakończonych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów (przepisów odrębnych), na co wskazywał sam ustawodawca (wykładnia autentyczna) w projekcie ustaw:

- z projektu ustawy zmieniającej wynika, że powyższa nowelizacja spowodowana była maksymalną ochroną praw nabytych przez osoby uprawnione do rekompensaty

w zakresie (dokładnego) określenia instytucji wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, służących do podważania decyzji wydawanych na podstawie przepisów odrębnych. W projekcie tym wyjaśniono też, że przyjęta obecnie wersja

art. 20 ustawy zabużańskiej pozwala rozciągnąć zastosowanie wymienionych w nim instytucji również na zaświadczenia oraz (cyt.) pozwala na zmianę decyzji

i zaświadcza) wydanych na podstawie przepisów odrębnych" (vide: Sejm RP

VI kadencji, nr druku 788). - luk też w wyroku NSA z dnia 8 stycznia 2013 r., I OSK 1469/11,

- w art. 19 zaproponowano, że do postępowań zakończonych wydaniem zaświadczeń

i decyzji potwierdzających prawa do rekompensaty stosuje się przepisy działu

II rozdziału 12 i 13 Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 146

§ 1 K.p.a. Przepisy te mają na celu ujednolicenie procedury postępowania

z zaświadczeniami, wydawanymi zabużanom w latach poprzednich nie mają one wpływu na treść i zakres zabużan, podobnie wypowiada się na ten temat orzecznictwo sądowe. Powyższe wskazuje zdaniem skarżących, że organ odwoławczy utrzymał

w mocy postanowienie o wstrzymaniu wykonania decyzji, która nie może zostać uchylona na skutek upływu 5 lat od dnia jej doręczenia.

Zdaniem skarżących także, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie opiera się na faktach. Organ wskazał w nim, że uchylenie wyroku ustalającego będącego głównym dowodem na pozostawienie nieruchomości uprawdopodabnia, że decyzja zostanie uchylona, natomiast pominął organ oczywisty fakt, że w materiale dowodowym znajdują się inne dowody wskazujące stan analogiczny do stwierdzonego uchylonym wyrokiem, w postaci:

- zaświadczenia Archiwum Państwowego Obwodu [...] nr [...] z dnia

[...] kwietnia 2013 r. zgodnie z którym do A. S. należało w majątku Koszewicze 395 dziesięcin ziemi, tj. [...] ha, jest to stan wynikający z dokumentacji Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w [...] za lata 1921-1939.

- zaświadczenia Archiwum Państwowego Obwodu [...] nr [...] z dnia

[...] kwietnia 2013 r. zgodnie z którym do H. S. należała w majątku K. (w folwarku N.) działka ziemi o powierzchni [...] ha, jest to stan wynikający z dokumentacji Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w P. za lata 1921-1939, wraz z pismem przewodnim, zgodnie z którym brak innych dokumentów dotyczących nieruchomości H. S.,

- Oświadczeń środków zbieżnych z w/w zaświadczeniami.

Zdaniem skarżących Minister Skarbu Państwa pominął w zaskarżonym postanowieniu te dowody by uzyskać podstawę do stwierdzenia "prawdopodobieństwa" uchylenia ostatecznej decyzji w wyniku wznowienia. Pominął także organ to, że decyzja Wojewody [...] uchylająca decyzję ostateczną i podtrzymująca ja w mocy decyzja Ministra Skarbu Państwa zostały już uchylone wyrokami sądów administracyjnych, które stwierdzały wprost, że organy administracji nie wykazały podstaw do uchylenia decyzji ostatecznej. Pominął ponadto Minister Skarbu Państwa, że organy administracji nie uzyskały od tego czasu żadnych innych materiałów ponad te, które były już ocenione przez sądy jako niewystarczające do uchylenia decyzji ostatecznej.

Zdaniem skarżących pomimo wezwania organów administracji do wskazania podstawy prawnej na jakiej zablokowano od 2010 r. wypłatę rekompensaty, organy nie udzieliły odpowiedzi, albowiem ich zdaniem podstawy takiej nie ma.

Zatem zdaniem skarżących jedynym rzeczywistym powodem postanowienia

o wstrzymaniu wykonania decyzji jest próba zalegalizowania post factum niezgodnego z prawem stanu wytworzonego działaniami organów administracji publicznej.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2012 r. poz. 269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym

w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przedmiotem rozpoznania Sądu było postanowienie Ministra Skarbu Państwa

z dnia [...] września 2015 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. wstrzymujące wykonanie ostatecznej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. potwierdzające E. S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP tj. majątkiem K. i folwarku N. położonych w powiecie [...] w województwie [...].

Zadaniem Sądu jest zatem ocena, czy organy prawidłowo zastosowały art. 152 §1 k.p.a.

Przepis art. 152 §1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej właściwy

w sprawie wznowienia postępowania wstrzyma z urzędu lub na żądanie strony wykonanie decyzji, jeżeli okoliczności sprawy wskazują na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania Instytucja procesowa, o której mowa w tym przepisie służy zatem ochronie strony przed możliwymi negatywnymi konsekwencjami, jakie może ponieść na skutek wykonania decyzji, przede wszystkim chroni przed powstaniem szkody. Jednocześnie treść art. 152 § 1 k.p.a. wyraźnie uzależnia wstrzymanie wykonania decyzji od uprzedniego podania okoliczności wskazujących na wystąpienie w sprawie prawdopodobieństwa uchylenia decyzji

w wyniku wznowienia postępowania. Innymi słowy, organ przed wydaniem postanowienia w sprawie wstrzymania wykonania decyzji musi dysponować określonymi informacjami uzasadniającymi podjęcie takiego działania (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2012 r. sygn. II OSK 2353/10 dostępny w internecie).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że wstrzymanie wykonania decyzji w trybie art. 152 §1 k.p.a. winno być traktowane jako środek ostateczny, oparty na udokumentowanych i wiarygodnych materiałach dowodowych. Zbyt szybkie i nie poparte dostatecznie udokumentowanymi dowodami na istnienie przesłanek wskazujących na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji ostatecznej, korzystanie z instytucji wstrzymania wykonania decyzji, może stanowić naruszenie zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznych. Wskazuje się ponadto, że zabezpieczający charakter przepisu art. 152 §1 k.p.a. i użyte określenie "okoliczności wskazujące na prawdopodobieństwo" nie daje żadnych podstaw do przesądzenia, że rzeczywiście decyzja zostanie uchylona w wyniku wznowienia postępowania. O tym zadecyduje dopiero dalszy etap postępowania wznowieniowego. Do zastosowania zaś art. 152 § 1 k.p.a. wystarczy wskazanie tylko prawdopodobieństwa uchylenia decyzji

w wyniku wznowienia postępowania i to bez względu na stopień tego prawdopodobieństwa (por. wyroki NSA z dnia 2 września 1998 r. sygn. IV SA 2311/96, z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. II OSK 2353/10).

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji w żaden sposób nie wykazały okoliczności wskazujących na prawdopodobieństwo uchylenia w wyniku wznowienia postępowania decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r.

W uzasadnieniu swojego postanowienia organ pierwszej instancji podniósł, że uchylenie i zmiana przez Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia [...] marca 2010 r. (sygn. akt

[...]) wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] czerwca 2008 r.

(sygn. akt [...]) poprzez oddalenie powództwa E. S.

o ustalenie prawa własności stanowi jego zdaniem prawdopodobieństwo uchylenia prawomocnej decyzji z dnia [...]kwietnia 2010 r.

Tymczasem podstawę wyroku Sądu Najwyższego stanowiło wyłącznie to, że od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty

z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, udzielenie pomocy w przygotowaniu dowodów dla potrzeb postępowania administracyjnego nie jest rolą sądów i dochodzenie roszczeń na podstawie tej ustawy nie uzasadnia interesu prawnego do wytoczenia powództwa o ustalenie, że powód pozostawił poza obecnymi granicami RP nieruchomości do których jemu samemu bądź jego poprzednikom prawnym przysługiwało prawo własności. Zgodnie bowiem z treścią art. 6 ust. 4 powyższej ustawy do udowodnienia swoich praw należy wykorzystać wszystkie inne dostępne środki dowodowe, a organ odwoławczy utrzymując w mocy to postanowienie uznał, że organ pierwszej instancji uprawdopodobnił istnienie okoliczności, które uzasadniają uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...]kwietnia 2010 r.

w wyniku wznowienia postępowania i powielił stanowisko tego organu.

Organy obu instancji nie podały jednak zdaniem Sądu jakie konkretne okoliczności wskazują na to, że uchylenie tej decyzji jest prawdopodobne, tym bardziej, że z wyroku NSA z dnia 7 lutego 2014 r. (sygn. akt I OSK 2067/12) oddalającego skargę Ministra Skarbu Państwa na wyrok WSA w Warszawie z dnia

18 kwietnia 2012 r. (sygn. akt I SA/Wa 1655/11), wynika wprost, że nie podziela on stanowiska organu, że sprawa została wyjaśniona w sposób umożliwiający wydanie decyzji negatywnej.

Zdaniem Sądu zbyt szybkie i nie poparte dostatecznie udokumentowanymi dowodami na istnienie przesłanek wskazujących na prawdopodobieństwo uchylenia decyzji ostatecznej skorzystanie z instytucji wstrzymania decyzji stanowić może jak słusznie podnoszą skarżący naruszenie zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznych (vide wyrok NSA z 10 lutego 2011 r. –

II 295/10). Wydając postanowienie na podstawie art. 152 §2 k.p.a., właściwy organ również winien wziąć pod uwagę wszystkie dostępne na tym etapie postępowania okoliczności faktyczne i prawne, przede wszystkim materiał dowodowy zawarty

w aktach sprawy zakończonej dotychczasową decyzją i na tej podstawie wstępnie ocenić, czy istnieją podstawy do przyjęcia, że decyzja zostanie uchylona (wyrok NSA

w Warszawie z dnia 23 marca 2012 r. – II OSK 2353/10).

Stanowiska zawarte w wyżej wymienionych wyrokach – skład orzekający

w sprawie niniejszej w pełni podziela.

Organy w przedmiotowej sprawie potraktowały sformułowanie "prawdopodobieństwo" zawarte w art. 152 §1 k.p.a., jako luźną poszlakę, a nie jako wniosek ściśle wynikający ze zbadanych wnikliwie okoliczności sprawy.

Ponadto zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy nie wziął pod uwagę przesłanek wynikających z art.. 146 §1 k.p.a. istotnych w przedmiotowej sprawie.

Stosownie do art. 146 §1 k.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych

w art. 145 §1 pkt 3-8 nie może nastąpić, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło pięć lat. Po upływie okresu przedawnienia w sprawie rozpoznawanej w trybie wznowienia postępowania organ administracji publicznej traci uprawnienie do uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania. Warto podkreślić, że treść

art. 146 §1 k.p.a. wskazuje w sposób jednoznaczny, że upływ określonych w nim terminów, jako negatywnej przesłanki do uchylenia w trybie wznowieniowym decyzji, jest bezwarunkowy, tj. niezależny od okoliczności, które to spowodowały. Termin pięcioletni, mimo te został zamieszczony w akcie prawnym procesowym, ma charakter materialny, co oznacza, że jego upływ powoduje taki skutek, że decyzja ostateczna nie może być uchylona, choćby wydana została z naruszeniem prawa (por. wyrok NSA

z 18 lutego 2010 r, sygn. akt I QSK 561/06). W literaturze przyjmuje się, iż rozwiązanie przyjęte w art. 146 § 1 jest wyrazem dążenia do zapewnienia stabilności stosunków prawnych ukształtowanych decyzją administracyjną, ich nienaruszalności, gdy przetrwały już pewien czas, jest zarazem kompromisem pomiędzy zasadą praworządności a zasadą trwałości decyzji administracyjnej, na rzecz zasady trwałości decyzji administracyjnej (B. Adamiak (w:) Adamiak, Borkowski, Komentarz, s. 650).

W rozpoznawanej sprawie decyzja Wojewody [...]z dnia [...]kwietnia 2010 r. potwierdzająca E. S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP została skarżącemu doręczona w dniu 8 kwietnia 2010 r. Brak odniesienia się organów obu instancji do powyższych ustaleń przesądza o tym, że zaskarżone postanowienia zostały wydane

z naruszeniem art. 7 i art. 77 §1 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie tych przepisów w konsekwencji spowodowało zdaniem Sądu przedwczesne wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania powyższej decyzji. Dlatego też Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące powyższych kwestii za w pełni uzasadnione.

Ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko Sądu.

Mając całokształt wyżej wymienionych okoliczności na względzie Sąd uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające jego wydanie postanowienie organu

I instancji na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.)

A o kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 tej ustawy.