Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 234/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Kremer AWSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant Monika Musiał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 14 stycznia 2005r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. orzeka, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane.


UZASADNIENIE

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 14 stycznia 2005r. [...] powołując się na przepis art. 76 ust 1, ust 2. pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 99, póz. 1001), utrzymał w mocy orzeczenie Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. [...] w sprawie zwrotu przez A. K. przyznanego zasiłku dla bezrobotnych wypłaconego za okres od dnia [...] maja 2004 r. do [...] listopada 2004 r. w kwocie [...] zł brutto.

Powyższe decyzje zapadły na tle następującego stanu faktycznego:

A. K. uznana została za osobę bezrobotną z dniem [...] grudnia 2002 r. na mocy decyzji Starosty [...] (z dnia [...] grudnia 2002 r. znak [...] nr [...]) oraz przyznano jej prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...] grudnia 2002 r. Kolejną decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. znak [...] nr [...] organ zatrudnienia orzekł o pozbawieniu jej statusu bezrobotnej z dniem 10 listopada 2003 r. oraz prawa do zasiłku.

Postanowieniem z dnia [...] października 2004 r. znak ES-5236-42799/BK/2004 Starosta [...] wznowił postępowanie po otrzymaniu od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawiadomienia o przyznaniu A. K. prawa do świadczenia rehabilitacyjnego od dnia [...] grudnia 2002 r. do dnia [...] maja 2003 r. ZUS poinformował także o potrąceniu z przyznanego wyrokiem Sądu świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku dla bezrobotnych w okresie od [...] grudnia 2002 r. do [...] maja 2003 r.

Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2004r., znak [...] Starosta [...] ( po wznowieniu postępowania ), uchylił swoje decyzje: z dnia [...] grudnia 2002 r. oraz z dnia [...] listopada 2003 r. orzekając o odmowie uznania A. K. za osobę bezrobotną z dniem [...] listopada 2002 r.

Kolejną decyzją Starosty z dnia [...] grudnia 2004 r. znak [...] uznano pobrany w okresie od dnia [...] maja 2003 r. do [...] listopada 2003 zasiłek dla bezrobotnych za świadczenie nienależne oraz orzeczono obowiązek jego zwrotu. Orzekając o odmowie uznania A. K.za osobę bezrobotną od dnia [...] listopada 2003 r. uznano brak statusu bezrobotnej wnioskodawczyni.

W odwołaniu od wymienionej decyzji A. K. podniosła okoliczności świadczące o braku swojej winy w pobieraniu dwóch świadczeń, gdyż rejestrując się w Urzędzie Pracy po wydaniu przez ZUS decyzji odmawiającej prawa do świadczenia i pobierając zasiłek dla bezrobotnych nie mogła przewidzieć, iż Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przyzna jej świadczenie rehabilitacyjne za okres pobierania zasiłku. Ponadto w odwołaniu domagała się umorzenia spłaty pobranego zasiłku za okres od [...] maja 2003 r. do [...] listopada 2003 r.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania organ odwoławczy - Wojewoda [...] decyzją z dnia 14 stycznia 2005 r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia [...] grudnia 2004 r. znak [...]. W motywach uzasadnienia organ podkreślił, iż składając odwołanie od decyzji ZUS A. K. winna była liczyć się z pozytywnym dla niej rozstrzygnięciem i przywróceniem świadczenia rehabilitacyjnego. Według organu została prawidłowo pouczona o obowiązku bezzwłocznego informowania o wszelkich zmianach okoliczności zawartych w oświadczeniu znajdującym się w karcie rejestracyjnej oraz obowiązku zwrotu świadczenia w przypadkach nie spełnienia warunków wymienionych w ustawie. ZUS dokonał potrącenia przyznanego świadczenia rehabilitacyjnego o kwotę wypłaconego w okresie od [...] grudnia 2002 r. do [...] maja 2003 r. zasiłku dla bezrobotnych. Kwota zasiłku wypłacona od dnia [...] maja 2003 r, do [...] listopada 2003 r. stanowi zatem według organu odwoławczego jako nie podlegające pomniejszeniu - świadczenie nienależne w rozumieniu art. 76 ust 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy i orzeczono o obowiązku jego zwrotu.

W odniesieniu do wniosku o zwolnienie z obowiązku spłaty nienależnego świadczenia organ odpowiedział odmownie, uznając podjęcie decyzji w tym zakresie za naruszenie zasady dwuinstancyjności z uwagi na zawartą w przepisach ustawowych kompetencję starosty do orzekania w przedmiocie odraczania, rozkładania na raty lub umarzania nienależnie pobranych świadczeń.

W skardze na powyższą decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. K. zarzuciła, że działaniem organów prowadzących postępowanie została doprowadzona do trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie spłacić pobranego świadczenia. Z wnioskiem o zasiłek dla bezrobotnych wystąpiła zmuszona odmowną decyzją ZUS w przedmiocie wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego, będąc bez środków do życia. Rozpatrzenie sprawy przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dopiero po upływie 20 miesięcy od chwili wniesienia pozwu, spowodowało dla niej niekorzystne konsekwencje. Nie będąc w stanie przewidzieć czy świadczenie rehabilitacyjne zostanie jej ponownie przyznane i na jak długi okres czasu, pobierała zasiłek pozwalający na pokrycie niezbędnych kosztów utrzymania oraz leczenia, koniecznego dla osoby niepełnosprawnej. Zasiłek dla bezrobotnych pobierała zgodnie z prawem na podstawie wydanej decyzji, a zatem nie powinna ponosić konsekwencji opóźnienia Sądu w rozpatrzeniu jej sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji.

Rozpatrując skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art.145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, przy czym jej rozpatrzenie wymaga wykorzystania uprawnień nadanych sądowi administracyjnemu przepisem art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 póz. 1270 ze zm.).

Przepis ten w § 1 stanowi, że "sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną."

Granice rozpoznawanej sprawy wyznacza decyzja z dnia 14 stycznia 2005r. [...], mocą której Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. znak [...] o uznaniu, że pobierane przez A. K. świadczenie za okres od [...] maja 2003 r. do [...] listopada 2003 r. było nienależne i orzekając o obowiązku jego zwrotu.

W przedmiotowej sprawie podstawę rozstrzygnięć organów administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r.-o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r. nr 99, póz. 1001 z późn zm.).

Przepis art. 76. ust. 1 ustawy stanowi, że osoba która pobrała nienależne świadczenie pieniężne jest obowiązana do jego zwrotu w terminie 14 dni od doręczenia decyzji wraz z przekazaną zaliczką na poczet podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie społeczne. Za nienależnie pobrane świadczenie uznaje się (art. 76. ust. 2 ): "1) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach;

2) świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie;

3) zasiłek, dodatek szkoleniowy, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, świadczenia przedemerytalnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78;

4) koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 41 ust. 6;

5) zasiłek wypłacony za okres, za który, w związku z orzeczeniem sądu, wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę;

6) świadczenie pieniężne wypłacone z Funduszu Pracy za okres po śmierci uprawnionego;

7) świadczenie przedemerytalne wypłacone w kwocie zaliczkowej, jeżeli organ rentowy odmówił wydania decyzji ustalającej wysokość emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego."

Nienależnie pobrane świadczenia podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Analiza powołanego wyżej przepisu prowadzi do następujących wniosków:

Przepis powołany jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji w ust 1 i 2 pkt 1 art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy uzależnia uznanie świadczenia za nienależne nie tylko od zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania lecz dodatkowo od pouczenia pobierającego świadczenie o tych okolicznościach. Brak odpowiednich tj. jednoznacznych i jasnych pouczeń wyklucza uznanie świadczenia za nienależne a tym samym organ nie może żądać w tym trybie jego zwrotu. Przepis pkt 1 ust 2 art. 76 stanowi bowiem dwa równorzędnie koniunkcyjne warunki do uznania świadczenia za nienależne.

Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca uzyskała stosowne pouczenie o okolicznościach powodujących ustanie prawa do zasiłku.

Natomiast na karcie rejestracyjnej skarżąca zobowiązała się do zwrotu zasiłku wypłaconego za ten sam okres za który organ wypłacił emeryturę lub rentę o ile nie dokonał pomniejszenia oraz zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadkach nie spełnienia warunków wymienionych w ustawie. Warunki te jednak nie zostały skarżącej wskazane, do czego organ był zobowiązany wydając decyzje o przyznaniu statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku (por. wyrok NSA zdn. 18.03.1998r.IISA 141/98 LEX 41936 ) .

Postępowanie administracyjne prowadzone w zakresie rejestracji osób i przyznania im statusu bezrobotnych oraz przyznawania zasiłków w trybie określonym zarówno przepisami obecnie obowiązującej ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r. nr 99, póz. 1001 z późn zm.). jak i przepisami poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 1997 r. Nr 25, póz. 128 z późn. zm.), podlega ogólnym zasadom i standardom rzetelnej procedury i poza odstępstwami ściśle określonymi przepisami tej ustawy, nie ma w tym zakresie wyłączeń dotyczących stosowania zarówno przepisów dotyczących zasad ogólnych, jak i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. -kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000, Nr 98, póz. 1071). Organy administracji publicznej zobowiązane są udzielać stronie z urzędu całokształtu informacji, dotyczących praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Ciążący na organach administracji z mocy art. 9 k.p.a. obowiązek udzielania informacji obejmuje zarówno przepisy prawa materialnego, jak i procesowego, przy czym zgodnie z art. 9 organ nie może ograniczyć się tylko do udzielenia informacji prawnej o obowiązkach strony lecz także pouczyć o skutkach prawnych występowania tych okoliczności.

W załączonej w aktach karcie bezrobotnego znajduje się wprawdzie pouczenie o prawach o obowiązkach bezrobotnego, lecz jest ono niewyczerpujące. W pkt 14 znajduje się pouczenie o "obowiązku bezzwłocznego informowania o wszelkich zmianach danych podanych przez bezrobotnego, zawartych w karcie rejestracyjnej oraz do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w przypadkach nie spełnienia warunków wymienionych w ustawie". Na oświadczeniu tym A. K. złożyła własnoręczny podpis w dniu [...] grudnia 2002 r.

Po drugie organ rentowy dokonał pomniejszenia o jakim mowa w pkt 3 ust 2 art. 76 za okres od [...] grudnia 2002 do [...] maja 2003 r. co wyklucza zastosowanie jednocześnie pkt 1. Rozliczenie tego okresu, za który przyznano świadczenie rehabilitacyjne, wyczerpuje przesłanki do uznania świadczenia za nienależne.

Podkreślić należy, że sąd administracyjny jest sądem kasatoryjnym, tzn. nie rozpatruje spraw merytorycznie, nie może zatem rozpoznać wniosku skarżącego o umorzenie wymienionych należności.

W świetle powyższego należy uznać, że skarga A. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 14 stycznia 2005 r. nr [...] jest zasadna.

Mając na uwadze podniesione wyżej względy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, póz. 1270/ uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji w częściach. Na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, że zaskarżone decyzje w części uchylonej nie podlegają wykonaniu.