Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1226/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-05-12 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zmianę postanowienia
Powołane przepisy: article: art. 165 w zw. z art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 1226/14.


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że w chwili obecnej nie ma żadnego majątku oprócz samochodu ciężarowego marki MAN, którego jest jego współwłaścicielem. Poza tym, ciążą na niej obowiązki alimentacyjne wobec żony. Strona utrzymuje wraz z żoną małoletnie dzieci.

Wnioskodawca tworzy wspólne gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną K. S. oraz dwójką dzieci: D. (19 lat) i J. (15 lat).

Z oświadczenia zawartego na formularzu PPF wynika, że dochód w gospodarstwie domowym uzyskuje jedynie wnioskodawca, prowadzący działalność gospodarczą – miesięcznie jest to kwota około 6.650 zł. Z żoną pozostaje od dnia [...] r. w ustroju rozdzielności majątkowej.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 13 października 2014 r., wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: deklaracje VAT-7 z trzech ostatnich miesięcy, gdzie podstawa opodatkowania wynosiła: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) i [...] zł (wrzesień); raport kasowy obrazujący sumę przychodów w ostatnim kwartale rzędu 39.461,48 zł oraz dziennik księgowań, gdzie po stronie WN i po stronie MA odnotowano operacje na łączną kwotę 16.069.046,35 zł (tj. kwota narastająco). Natomiast na rachunkach bankowych odnotowano operacje uznaniowe wielkości: [...] zł (wrzesień), [...] zł (sierpień) i [...] zł (lipiec), podczas gdy na koncie osobistym te wynosiły: [...] zł (wrzesień), [...] zł (sierpień) i [...] zł (lipiec). Z kolei w zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2013 r. zadeklarowano przychód z prowadzonej działalności w kwocie 4.318.435,16 zł, podczas gdy w 2012 r. ten wynosił 5.726.609,21 zł.

Ponadto nadesłano deklaracje podatkowe VAT-7 składane w ramach prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej, gdzie podstawa opodatkowania wynosiła: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień) i [...] zł (wrzesień). Dodatkowo przedłożono podatkową księgę przychodów i rozchodów, gdzie wartość sprzedanych towarów i usług od początku roku wynosiła 1.578.995,30 zł, podczas gdy ponoszone wydatki obejmowały kwotę 1.519.516,09 zł i 23.246,96 zł. Z kolei z wyciągów bankowych ustalono, że suma operacji uznaniowych na koncie żony wynosiła: [...] zł (październik), [...] zł (wrzesień), [...] zł (sierpień) oraz [...] zł (lipiec). Natomiast na koncie firmowym: [...] zł (wrzesień), [...] zł (sierpień) oraz [...] zł (lipiec).

Jednocześnie przedłożono dokumenty źródłowe obrazujące ponoszone miesięcznie wydatki, tj.: ubezpieczenie (100,20 zł), upc (77,97 zł), gaz (56,45 zł), energię elektryczną (157,08 zł) oraz czynsz za mieszkanie o pow. [...] m2 w kwocie 703,33 zł.

Postanowieniem z dnia 13 listopada 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił w sposób należyty, aby spełniał przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku. W postanowieniu tym uznano, że zestawiając miesięczne wydatki skarżącego i jego żony, w tym środki finansowe zgromadzone na ich rachunkach bankowych, trudno uznać, aby skarżący kwalifikował się do kategorii osób ubogich, mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach sądowych.

Od tego postanowienia wniesiony został przez pełnomocnika procesowego wnioskodawcy sprzeciw.

W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego podkreślił, że dowiódł istnienia okoliczności świadczących o spełnianiu przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Podkreślił, że prowadzi przed Sądem 10 postępowań, dlatego należy wziąć tę okoliczność pod uwagę przy wydaniu orzeczenia. Zwrócił uwagę, że ciążą na nim obowiązki alimentacyjne względem żony oraz ponosi koszty utrzymania dzieci w wieku szkolnym. Z żoną jest w stanie rozdzielności majątkowej, co w ocenie wnioskodawcy zwalnia oboje małżonków z obowiązku wzajemnego wspierania. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik zacytował trzy orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. W jednym orzeczeniu stwierdzono, że błędnym jest stanowisko, zgodnie z którym obowiązek wzajemnej pomocy miedzy małżonkami wynikający z art. 23 k.r.io. może być utożsamiany z obowiązkiem pokrywania przez małżonka strony postępowania sądowego wszelkich kosztów, w tym sądowych, w szczególności w sytuacji, małżonkowie zawarli umowę małżeńską o rozdzielności majątkowej. Natomiast dwa następne orzeczenia kwestionują założenie, zgodnie z którym przedsiębiorca ma z góry zakładać konieczność gromadzenie środków, które przeznaczy na pokrycie kosztów sądowych w postępowaniach, w których będzie dochodził swoich praw.

Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Stanowisko to zostało uzasadnione tym, że w sprawie tej, wnioskodawca, reprezentowany przez dwóch profesjonalnych pełnomocników procesowych w osobach radcy prawnego i adwokata nie wykazał istnienia przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku.

W pierwszej kolejności stwierdzono, że z niekwestionowanych przez stronę materiałów księgowych i deklaracji oraz zeznań podatkowych, wynika, że skarżący na co dzień obraca środkami finansowymi o nominalnie dużej wartości, znacznie przekraczającej łączną wysokość kosztów sądowych we wszystkich sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem. W tej sytuacji uznać należało, że koszty sądowe, do których zalicza się wpis sądowy od skargi, mogą się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności.

Jednocześnie Sąd tutejszy kategorycznie zakwestionował stanowisko wnioskodawcy, zgodnie z którym w sytuacji obowiązywania w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej, nie jest on zobligowany do wykazywania aktualnego stanu majątkowego swojej żony. Stanowisko takie wynika głównie z wykładni art. 23 k.rio. i jest powszechnie akceptowane w judykaturze sądów administracyjnych.

Od postanowienia tego strona wniosła zażalenie. Postanowienie to jednak stało się prawomocne z dniem 3 marca 2015 r., ponieważ postanowieniem wydanym w tym dniu Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił.

W dniu [...] r. wpłynął do tutejszego Sądu ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia (tym razem częściowego) od kosztów sądowych. Strona nadesłała wypełniony formularz PPF wraz z pismem przewodnim datowanym na dzień [...] r. Do formularza strona załączyła: raport wspomagający wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy (wg skali podatkowej) za styczeń 2015 r. i za luty 2015 r. oraz wyciąg sumaryczny, obrazujący stan firmowego rachunku skarżącego w tym samym okresie.

W piśmie przewodnim z dnia [...] r. skarżący powtórzył swoje oświadczenia i informacje składane już w toku przedmiotowego postępowania wpadkowego. Powtórzył, że z żoną pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. W piśmie tym nie wskazano żadnych nowych okoliczności, które zmieniałyby (pogarszały) aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 17 grudnia 2014 r. stronie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zażalenie na to orzeczenie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 marca 2015 r.

Stosownie do art. 252 i 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej "P.p.s.a." – wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i o dochodach. Wniosek ten powinien być złożony na urzędowym formularzu. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów.

Z powyższej regulacji wynika, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Stanowisko to jest tym bardziej uzasadnione w sytuacji, w której wnioskodawca jest w przedmiotowej sprawie reprezentowany przez dwóch fachowych pełnomocników procesowych w osobach adwokata i radcy prawnego.

Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Trudno więc wzywać po raz kolejny o nadesłanie stosownych dokumentów osobę korzystającą z pomocy dwóch profesjonalnych pełnomocników, jeżeli trzykrotnie stanowisko rozpoznającego wniosek było dla strony negatywne, a w rozstrzygnięciach wskazywano również mankamenty w przedłożonej dokumentacji. W ostateczności Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko tutejszego Sądu, zawarte w uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 grudnia 2014 r. Co istotne, stanowisko rozpoznającego wniosek było konsekwentne i jego uzasadnienie, również w aspekcie przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów i materiałów źródłowych, nie ulegało żadnym zmianom. Ostatnie postanowienie w tym przedmiocie wydał Sąd drugiej instancji w dniu 3 marca 2015 r. W niespełna miesiąc później złożony został kolejny wniosek o prawo pomocy – w zasadzie w takim samym zakresie. Strona nie występująca przecież w sprawie samodzielnie, powinna w istocie zastosować się do przedstawionych już wcześniej ustaleń i zapatrywań wyrażonych w uzasadnieniach trzech postanowień – tym bardziej, że jest reprezentowana przez dwóch profesjonalnych pełnomocników procesowych.

Jest to tym bardziej oczywiste, że kolejny wniosek o prawo pomocy złożony przez stronę skarżącą w dniu [...] r., należy w istocie uznać za wniosek o zmianę postanowienia tutejszego Sądu z dnia 17 grudnia 2014 r., którym to postanowieniem odmówiono stronie przyznania prawa pomocy. Postanowienie to jest orzeczeniem prawomocnym i wiążącym.

W przedmiotowej sprawie istotna jest dla rozstrzygnięcia norma zawarta w art. 165 P.p.s.a., która stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

Powyższe uwagi odnoszą się tym bardziej do wniosku o zmianę postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione, na co wskazuje treść art. 165 P.p.s.a. Musi jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy, która to zmiana powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po dniu 17 grudnia 2014 r. Zmiana okoliczności powinna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Kwestie te muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to niezmiernie istotne, ponieważ zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia (tak w postanowieniu NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., I GZ 9/12, LEX 1108666).

Jednocześnie, odnosząc się do kolejnego wniosku D.S. o zwolnienie od kosztów sądowych, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z informacji zawartych na druku urzędowego formularza PPF oraz w piśmie przewodnim z dnia [...] r. nie wynika, aby zaszła jakakolwiek zmiana w sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Co istotne, dane zawarte na druku formularza PPF są powtórzeniem danych i informacji zawartych w pierwotnym wniosku. Brak jest jakichkolwiek obiektywnie nowych okoliczności, uzasadniających zmianę prawomocnego postanowienia tutejszego Sądu. Ta sama uwaga odnosi się do pisma wnioskodawcy z dnia [...] r.

Należy stwierdzić, że nie może być argumentem przemawiającym za zasadnością wniosku stwierdzenie, że w styczniu i lutym bieżącego roku strona skarżąca poniosła stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność poniesienia takiej straty w dwóch pierwszych miesiącach bieżącego roku stanowi bowiem jedynie cząstkową informację, odnoszącą się jedynie do relatywnie krótkiego okresu. Trzeba również mieć na względzie to, że straty nie należy utożsamiać z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej (kosztów uzyskania przychodu). Strata jest także z reguły wynikiem przyjętej przez prowadzącego działalność strategii finansowej, która zakłada określone wydatki. Strategia ta zawsze może ulec zmianie.

Pojęcie straty występującej w toku prowadzenia działalności gospodarczej, która ma przecież charakter ciągły, jest w istocie pojęciem rachunkowym, księgowym. Strata ta stwierdzana jest w danym okresie rozliczeniowym (miesięcznym, rocznym). Generalnie jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot gospodarczy może dysponować gotówką, i to nawet w znacznych rozmiarach. Wysokie kwoty pieniężne mogą się bowiem znajdować w kasie przedsiębiorstwa, jak również mogą być one zdeponowane na rachunku bankowym. Dokonując oceny i analizy stanu majątkowego przedsiębiorcy w aspekcie jego zdolności do poniesienia opłat sądowych, istotny jest właśnie stan "żywej gotówki" w ściśle określonym czasie, w tym przypadku, w czasie w którym powstaje obowiązek uiszczenia takiej opłaty.

Ta sama uwaga odnosi się do przedstawionych przez skarżącego kserokopii wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego dla jego firmy. Zaznaczyć należy, że są to wyciągi zbiorcze, wskazujące jedynie łączną sumę operacji uznaniowych i obciążeniowych, podających jedynie saldo początkowe i końcowe. Brak wyszczególnienia poszczególnych operacji dokonywanych na tym rachunku bankowym. Tak więc brak jest informacji, jakie są poszczególne operacje uznaniowe i obciążeniowe na tym rachunku bankowym.

Strona skarżąca w powtórnym wniosku o prawo pomocy podnosi de facto te same okoliczności, co w poprzednim wniosku. Kwestie dotyczące jej stanu rodzinnego (w szczególności kwestia obowiązywania w jej małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej) zostały opisane w poprzednim postanowieniu tutejszego Sądu. Na obecnym etapie postępowania, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarżący jednak ponownie podnosił argument obowiązującego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności. Rozważania Sądu zawarte w tej materii w postanowieniu z dnia 17 grudnia 2014 r. pozostają nadal aktualne. Sytuacji majątkowej swojej żony wnioskodawca w ogóle nie przedstawił, pomimo tego, że w poprzednio rozpoznawanym wniosku nadesłał jedynie część dokumentów, obrazujących stan majątkowy swojej żony.

Z tego względu należało przyjąć, że stan majątkowy wnioskodawcy nie uległ zmianom w takim stopniu, w którym miałby wpływać na pogorszenie jego ogólnego stanu majątkowego. Ta sama uwaga odnosi się również do kwestii związanych z kosztami utrzymania skarżącego i jego rodziny, a więc wydatkami związanymi z opłatami za media, kosztami zakupu żywności, odzieży, czy też środków czystości. Tym bardziej, że wnioskodawca nie podnosił, że wzrosły koszty utrzymania.

Strona nie zdołała wykazać, aby jej sytuacja majątkowa uległa wyraźnemu pogorszeniu, w stosunku do stanu z grudnia 2014 r.

Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd działając na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.