Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 514/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 2134
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Arkadiusz Despot- Mładanowicz (spr.), Sędzia NSA Anna Łuczaj, Sędzia WSA (del.) Paweł Groński, Protokolant sekretarz sądowy Bernadetta Pręgowska, po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. T. oraz M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 447/17 w sprawie ze skargi A. [...] z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. T. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1) uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2) zasądza od A. [...] z siedzibą w K. na rzecz: - Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. T. kwotę 500 (pięćset) złotych, - M. K. kwotę 500 (pięćset) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia [...] listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 447/17 po rozpoznaniu skargi A[...] Spółki jawnej D.G., J.G. z siedzibą w K. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.T. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Prezydent Miasta P.T. decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M.K., wyraził zgodę na usunięcie w terminie do [...] grudnia 2013 r., drzewa gat. klon jesionolistny.

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2014 r. A[...] Spółka jawna D.G., J.G. (dalej jako: "Spółka") wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydenta Miasta P.T., na podstawie art. 157 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2, 4, 6 i 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 23 ze zm., dalej jako: "k.p.a."). W uzasadnieniu Spółka wskazała, że dnia [...] grudnia 2013 r. zostało wycięte na zlecenie M.K. drzewo, które rosło na działce nr ewid. [...], należącej do Spółki. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 21[...] ze zm.), do wydania zgody na wycięcie drzewa niezbędna jest zgoda właściciela nieruchomości. M.K. nie jest właścicielem drzewa, gdyż było ono posadowione na działce Spółki, dlatego – w ocenie Spółki – zachodzi przesłanka wymieniona w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 83 ustawy o ochronie przyrody. Została spełniona także przesłanka z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., czyli decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną, gdyż M.K. nie jest właścicielem działki, na której znajdowało się drzewo. Według Spółki, osoba, która złożyła wniosek o wycięcie drzewa mogła dopuścić się popełnienia czynu zagrożonego karą, czyli istnieje wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydenta Miasta P.T..

Spółka złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o uchylenie kwestionowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta P.T..

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.T., wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., uchyliło własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2014 r. i umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta P.T. z dnia [...] września 2013 r. w sprawie zezwolenia na wycięcie drzewa.

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji może być wszczęte (poza wszczęciem z urzędu) jedynie na wniosek podmiotu legitymującego się przymiotem strony. Zatem rzeczą organu w pierwszej kolejności jest ustalenie, czy osoba składająca wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji jest do złożenia takiego wniosku uprawniona. Organ powołał art. 28 k.p.a. i wskazał, że określając strony postępowania, obowiązany jest wziąć pod uwagę zasadniczy przedmiot postępowania, w którym wydana została weryfikowana decyzja. Odnosząc się zatem do przedmiotu postępowania, Kolegium wskazało, że w sprawie postępowanie o stwierdzenie nieważności dotyczy decyzji zezwalającej M.K. na usunięcie drzewa z działki nr [...], obręb [...] P.T., przy ul. W., która została wydana na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania tej decyzji, usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek: 1) posiadacza nieruchomości – za zgodą właściciela tej nieruchomości; 2) właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego – jeżeli drzewa lub krzewy zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń. Podmiotami uprawnionymi do złożenia wniosku w tej kategorii spraw są wyłącznie posiadacz nieruchomości oraz właściciel urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, ale jedynie w sytuacji, gdy drzewa lub krzewy zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń. Podmioty te są jednocześnie stronami tego postępowania, a w sytuacji, gdy posiadacz nieruchomości nie jest jednocześnie jej właścicielem oraz w wypadku wniosku złożonego przez właściciela wskazanych wyżej urządzeń oraz użytkownika wieczystego – stroną jest także jej właściciel, gdyż przysługuje im interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wspomniany wniosek powinien spełniać warunki określone w art. 83 ust. 4 ustawy o ochronie przyrody, w tym m.in. zawierać tytuł prawny władania nieruchomością, z tym że wymóg ten nie dotyczy wniosku właściciela urządzeń, o którym mowa w ust. 1 pkt 2.

Kolegium podkreśliło, że jeżeli żądanie zostało wniesione przez podmiot nie będący stroną w sprawie, to właściwy organ powinien – stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. – wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Jeżeli jednak postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zostało wszczęte na skutek wniesienia środka zaskarżenia przez nieuprawniony podmiot, to jest ono bezprzedmiotowe na skutek braku legitymacji procesowej u podmiotu żądającego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, dotkniętej jego zdaniem wadą wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a. Na etapie postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wadliwość ta może być usunięta tylko poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.). Bez znaczenia pozostają w takim przypadku ustalenia poczynione w pierwszej instancji, albowiem zostały one dokonane w postępowaniu, które nie mogło być wszczęte. Innymi słowy, skoro dopiero na etapie ponownego rozpatrywania sprawy przez Kolegium doszło do ujawnienia błędu i wykazania, że wnioskodawcy nie mają przymiotu strony, to organ obowiązany jest do wydania decyzji wyłącznie w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 i 105 k.p.a. Skoro podmiot wnioskujący o stwierdzenie nieważności decyzji nie ma przymiotu strony w takim żądaniu, to należy uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie I instancji.

W ocenie Kolegium, Spółka żądająca stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydenta Miasta, nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. Własność Spółki stanowi sąsiednia działka nr [...]. W chwili składania wniosku o wydanie zezwolenia, kwestia prawa własności działki nr [...] była rozstrzygnięta, co potwierdza wskazana przez posiadacza, będącego też właścicielem działki, księga wieczysta. Nadto akta sprawy pozwalają na ustalenie, gdzie znajdowało się drzewo stanowiące przedmiot kwestionowanego zezwolenia. Wniosek M.K. dotyczył usunięcia drzewa z działki przy ul. W. w P.T. oznaczonej nr [...], której jest współwłaścicielem, przy czym pozostałe współwłaścicielki wyraziły zgodę na usunięcia drzewa. Wniosek zawiera uzasadnienie, że "Wypiętrzony system korzeniowy niszczy kostkę brukową (została wypchnięta do góry przez korzenie) oraz ogrodzenie, które przechyliło się w kierunku działki sąsiedniej". Wnioskowane do usunięcia drzewo zostało zaznaczone na mapie. Przepis art. 83 ust. 4 pkt 8 ustawy o ochronie przyrody (obowiązujący w dacie wydania decyzji) określał, że wniosek o wydanie zezwolenia powinien zawierać rysunek lub mapę określającą usytuowanie drzewa lub krzewu w stosunku do granic nieruchomości i obiektów budowlanych istniejących lub budowanych na tej nieruchomości. Ustawodawca nie wymaga zatem konkretnej mapy i dopuszcza sytuacje, że wnioskujący może nie załączać do wniosku jakiejkolwiek mapy, a jedynie przedstawić, czyli załączyć rysunek odzwierciedlający położenie drzewa na działce. Usytuowanie drzewa na działce nr [...] i zasadność jego usunięcia potwierdziły oględziny i sporządzony w ich trakcie protokół, z którego wynika, że drzewo rośnie przy wschodniej granicy nieruchomości, w odległości 20 cm od ogrodzenia, i jest "rozbudowane na wysokość i przewyższa budynek mieszkalny zlokalizowany na terenie nieruchomości będącej w posiadaniu wnioskodawczyni". Ponadto, korona drzewa jest jednostronna, została całkowicie zredukowana od strony wschodniej (od strony nieruchomości przy ul. W.), pozostała część korony znajduje się w całości nad działką wnioskodawczyni, nad drogą wjazdową na teren posesji oraz w części nad dachem budynku mieszkalnego. Pień drzewa zlokalizowany przy ogrodzeniu, rozrastając się spowodował uszkodzenie przęsła ogrodzenia zlokalizowanego pomiędzy posesjami – ul. W. [...] i [...], na wysokości drzewa przęsło jest znacznie odchylone w kierunku nieruchomości – ul. W. [...]. Na pniu od strony wschodniej znajduje się duży ubytek wgłębny wypełniony murszem, a rozrastający się system korzeniowy drzewa spowodował znaczne wypiętrzenie kostki brukowej na wjeździe na teren posesji.

Z protokołu oględzin wynika, że w czasie oględzin wykonano dokumentację fotograficzną (13 zdjęć), która odzwierciedla lokalizację drzewa przy ogrodzeniu (oddzielającym działkę należącą do wnioskodawczyni i działkę należącą do Spółki), jego wysokość sięgającą ponad budynek mieszkalny na działce nr [...], ubytek na pniu, jednostronną koronę drzewa znajdującą się w całości nad działką nr [...], na której rośnie drzewo (nad drogą wjazdową na teren tej działki i częściowo nad dachem budynku mieszkalnego na tej działce), uszkodzenia spowodowane rozrastającym się pniem drzewa i systemem korzeniowym.

W ocenie Kolegium, z dowodów zgromadzonych w sprawie prawidłowo Prezydent Miasta wywnioskował, iż drzewo posadowione było na działce nr [...], będącej w posiadaniu wnioskodawczyni, która też jest jej współwłaścicielem, co pozwalało na wydanie zezwolenia wnioskującej o jego wycinkę. Prezydent Miasta prawidłowo uznał za strony postępowania M. K. i pozostałe współwłaścicielki działki. W sprawie Spółka nie była stroną postępowania. Spółka jest właścicielem działki sąsiadującej z działką nr [...], czyli działki nr [...]. Spółka będąc właścicielem działki nr [...], nie mogłaby wystąpić z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa, które rosło na działce nr [...]. W postępowaniu w sprawie wydania zezwolenia na usunięcie drzewa z działki nr [...] na wniosek współwłaścicielki tej działki M.K., nie można zatem doszukać się interesu prawnego Spółki. Wobec tego – zdaniem SKO – Spółka nie ma legitymacji do domagania się stwierdzenia nieważności tego zezwolenia. Posiada ona w sprawie interes faktyczny, który jednak nie daje uprawnień do występowania w sprawie w charakterze strony w rozumieniu art. 28 k.p.a.

W skardze na powyższą decyzję A[...] Spółka jawna D.G., J.G. wskazali na:

1. rażące naruszenie prawa materialnego, czyli art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody w zw. z art. 28 k.p.a., a polegające na błędnym i nielogicznym przyjęciu, że Spółka, będąca właścicielem działek o nr [...] przy ul. W. nie jest właścicielem drzewa, które rośnie na działce nr [...];

2. rażące naruszenie prawa procesowego, czyli art. 138 § 1 pkt 2, art. 105 oraz art. 28 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik postępowania, a polegające na umorzeniu postępowania, poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca nie posiada przymiotu strony do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności;

3. rażące naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji, czyli art. 107 § 1 i § 3 w zw. z art. 75 § 1 i art. 77 § 1, art. 6 i art. 7 k.p.a., polegające na błędnym i całkowicie nieuzasadnionym pominięciu dowodu załączonego do wniosku o stwierdzenie nieważności z dnia [...] stycznia 2014 r., tj. dowodu w postaci mapy, na której oznaczone jest wycięte drzewo, oraz granice prawne działki nr [...], pomimo iż mapa ma walor dokumentu urzędowego.

Opierając się na powyższych zarzutach, strona wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.T. z dnia [...] lipca 2017 r. oraz decyzji z dnia [...] lutego 2014 r. Ponadto wniesiono o zobowiązanie i wyznaczenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczego w P.T. terminu do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 2013 r., gdyż została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło przepis art. 28 k.p.a., co stanowi podstawę wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.")

Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie postępowanie o stwierdzenie nieważności dotyczyło decyzji o zezwoleniu na wycięcie drzewa, która wydana została w oparciu o przepisy ustawy o ochronie przyrody. Stroną postępowania w przedmiocie usunięcia drzew i krzewów jest posiadacz nieruchomości, a jeżeli nie jest on jednocześnie właścicielem – to także jej właściciel, gdyż oboje mają interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. w toczącym się postępowaniu. Nie ulega zatem wątpliwości, że nie jest stroną postępowania prowadzonego na podstawie ww. przepisu właściciel nieruchomości sąsiedniej, bowiem nie można przypisać mu interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Inaczej wygląda jednak sytuacja, gdy sporne drzewo posadowione było na nieruchomości innej osoby, niż wnioskująca o wycięcie drzewa. Konstatacja w tym przedmiocie wskazuje na to, że w sprawie doszło do naruszenia art. 28 k.p.a.

Skargi kasacyjne od powyższego wyroku zostały wniesione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.T. oraz M. K.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.T. zaskarżyło wyrok w całości, zarzucając:

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1, art. 157 § 2 i art. 28 k.p.a. oraz art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, polegające na niewłaściwym przyjęciu, że A[...] Spółka jawna D.G., J.G. z siedzibą w K. może być stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta P.T. z dnia [...] września 2013 r. znak: [...] o zezwoleniu M.K. na wycięcie drzewa, podczas gdy w ocenie SKO Spółka nie mając interesu prawnego nie może być uznana za podmiot legitymowany do złożenia przedmiotowego wniosku,

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1, art. 157 § 2 i art. 28 k.p.a. przez przyjęcie, że interes prawny w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności zezwolenia na wycinkę drzewa można wywodzić z okoliczności, które nie były znane organowi w dniu podejmowania decyzji, podczas gdy według przepisów k.p.a. wada nieważności decyzji musi występować już w momencie jej wydania,

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na błędnym przyjęciu, że ustalony w sprawie stan faktyczny, oceniany na dzień podjęcia weryfikowanej w trybie nieważnościowym decyzji, nie obligował SKO do podjęcia przedmiotowego rozstrzygnięcia,

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a, polegające na tym, że Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję SKO, gdy skarga podlegała oddaleniu w okolicznościach wskazanych w decyzji,

- naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez nieuzasadnione, a wiążące wskazania co do dalszego postępowania w sprawie.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, względnie, przekazanie sprawy WSA w Łodzi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz SKO kosztów postępowania kasacyjnego. Złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

M.K. zaskarżyła wyrok w całości, zarzucając:

I. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego:

1. Art. 28 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że właściciel nieruchomości sąsiedniej jest stroną postępowania o uzyskanie zezwolenia na usunięcie drzewa;

2. Art. 28 k.p.a. w zw. z art. 83 ustawy o ochronie przyrody oraz art. 157 § 2 k.p.a. również przez błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że decyzja o zezwoleniu na usunięcie drzewa może dotyczyć interesu prawnego lub obowiązku albo odnosić skutki prawne względem właściciela nieruchomości sąsiedniej;

3. Art. 83f ust. 1 pkt 3a ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 16 grudnia 2016 r, o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz ustawy o lasach (Dz. U. z 2016 r., poz. 2249), przez jego niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji tego uznanie, że nie zaszła podstawa do umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta P.T. z [...] września 2013 r. (znak: [...]), wszczętego na wniosek Spółki.

II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. Art. 153 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań, zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2016 r. (w sprawie sygn. akt II OSK 684/15), a tym samym związania nimi zarówno sądu administracyjnego, jak i organów administracji, co uniemożliwia formułowanie nowych, kolejnych i dowolnych ocen w tej sprawie;

2. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie, bowiem po pierwsze, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.T. (dalej "SKO") zastosowało się do wskazań i oceny dokonanej w uprzednio zapadłym wyroku NSA, a po drugie, brak było podstaw do przyjęcia, że naruszono normy postępowania w sposób uzasadniający uchylenie decyzji ostatecznej, ponieważ SKO dokonało prawidłowej oceny mając na uwadze zebrany w sposób pełny materiał dowodowy;

3. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. przez niezastosowanie tego przepisu w sprawie, pomimo że decyzja Prezydenta Miasta P.T. z [...] września 2013 r. (znak: [...]) wywołała nieodwracalne skutki prawne;

4. Art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. przez pominięcie i brak ustosunkowania się do stanowiska i argumentacji wywiedzionej przez skarżącą w odpowiedzi na skargę;

5. Art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, w związku z tym, że przedstawiona w nim ocena stanu faktycznego może budzić uzasadnione podejrzenie, że kontrola legalności postępowania SKO w P.T., przeprowadzona przez Sąd I instancji została ograniczona do wybranych dowodów, przeprowadzonych w postępowaniu administracyjnym, co uniemożliwia pełną merytoryczną kontrolę oceny zastosowania prawa materialnego.

Mając na uwadze powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie, na podstawie art. 188 p.p.s.a., zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne są zasadne.

Zgodnie z art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis art. 28 k.p.a. nie stanowi jednak samoistnej normy prawnej, gdyż ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego. Pojęcie "interes prawny", na którym oparta jest legitymacja procesowa strony w postępowaniu administracyjnym, należy ustalać według norm prawa materialnego, a mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot (osoba) jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji w stosunku do której złożono wniosek o stwierdzenie nieważności, usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek: 1) posiadacza nieruchomości – za zgodą właściciela tej nieruchomości; 2) właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego – jeżeli drzewa lub krzewy zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń.

Podmioty wskazane w art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody są jednocześnie stronami tego postępowania. Stroną postępowania w przedmiocie usunięcia drzew i krzewów jest więc posiadacz nieruchomości, a jeżeli nie jest on jednocześnie właścicielem – to także jej właściciel, gdyż oboje mają interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. w toczącym się postępowaniu. Nie ulega zatem wątpliwości, że nie jest stroną postępowania prowadzonego na podstawie ww. przepisu właściciel nieruchomości sąsiedniej, bowiem nie można przypisać mu interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a.

W niniejszej sprawie Spółka nie ma interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., by żądać wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zezwalającej na usunięcie drzewa. Przepis prawa materialnego, jakim jest art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody nie dawał Spółce przymiotu strony w tym postępowaniu. Jak wynika z akt sprawy, M.K. wystąpiła z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usunięcie drzewa z nieruchomości oznaczonej jako działka nr ew. [...], której jest współwłaścicielem. Do wniosku dołączono mapę, na której zaznaczono usytuowanie drzewa. Ponadto, przeprowadzone oględziny i sporządzona dokumentacja fotograficzna ukazują lokalizację drzewa na przedmiotowej działce. Spółka jako właściciel działki sąsiedniej, mając na uwadze brzmienie art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, nie miała zatem interesu prawnego w sprawie o usunięcie spornego drzewa.

Odnosząc się do twierdzeń Spółki, że drzewo było posadowione na jej nieruchomości, podkreślić należy, że ani organy administracji, ani sąd administracyjny nie są uprawnione do rozstrzygania sporów o własność, czy rozgraniczenie nieruchomości. Spółka, będąca właścicielem działki nr [...], domagając się wszczęcia postępowania nieważnościowego w stosunku do decyzji zezwalającej na usunięcie drzewa z działki nr [...], wskazując na inny przebieg granicy pomiędzy działkami, w istocie rzeczy domaga się rozstrzygnięcia w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym kwestii z zakresu prawa rzeczowego. Wobec tego posiada ona interes faktyczny a nie interes prawny.

Zasadnie zatem skargi kasacyjne zarzuciły naruszenie art. 157 § 2 w zw. z art. 28 k.p.a. Natomiast organ prawidłowo uznał, że Spółka nie miała legitymacji procesowej do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji zezwalającej na usunięcie drzewa i uchylił decyzję z dnia [...] lutego 2014 r. oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.