Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1335/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 132,  art. 145  par. 1  pkt  1c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Ewa Kwiecińska, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wiechowicz, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w Z. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ochrony danych osobowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2014 r.; 2. zasądza od Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na rzecz Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w Z. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych działając na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 18 ust. 1 pkt 2, art. 22 i art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1182 ze zm.) decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r. w sprawie przetwarzania danych osobowych, którą nakazał Księdzu Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej pw. [...] z siedzibą w Z. przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez uaktualnienie danych osobowych H.M., polegające na naniesieniu w księdze chrztów adnotacji o treści zgodnej z jej żądaniem zawartym w jej oświadczeniu woli z dnia [...] października 2011 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje:

Do Biura Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w dniu [...] października 2011 r. wpłynęła skarga H.M. na przetwarzanie jej danych osobowych przez Księdza Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...], z siedzibą w Z., zarzucająca iż pomimo złożenia przez nią oświadczenia o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego nie został sprostowany jej akt chrztu, zgodnie z jej żądaniem natomiast została jej udzielona przez Księdza Proboszcza powyższej Parafii odpowiedź negatywna.

GIODO ustalił, iż:

H.M. w dniu [...] października 2011 r. skierowała do Proboszcza Parafii pismo, w którym zwróciła się o cyt.: "(...) uaktualnienie (danych osobowych)w księdze chrztu, przez naniesienie adnotacji o treści »Dnia 2011.10. [...] formalnym aktem wystąpiła z Kościoła katolickiego«, oraz o przesianie jako potwierdzenia odpisu aktu chrztu z powyższym sprostowaniem. Brak uaktualnienia moich nieaktualnych danych osobowych w ciągu 14 dni byłby naruszeniem art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych i zmusiłby mnie do podjęcia kroków przewidzianych w art. 35 ust. 2 tej ustawy. (...)".

Pismem z dnia 7 października 2011 r., Proboszcz Parafii poinformował H.M., iż cyt.: "aby złożyć oświadczenie formalnego wystąpienia z Kościoła rzymskokatolickiego, należy to uczynić zgodnie z instrukcją: »Zasady postępowania w sprawie formalnego aktu wystąpienia z Kościoła« z dnia 27 września 2008 r. Według tej instrukcji powinna Pani złożyć takie oświadczenie wobec Proboszcza zamieszkania (parafia [...] w B.) i dwóch świadków. Należy też posiadać metrykę chrztu. Jest to jedyna formalna droga do wystąpienia z Kościoła".

W toku prowadzonego postępowania do Biura Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wpłynęły ponadto wyjaśnienia Proboszcza Parafii, w których podniósł, iż cyt.: "dane pozwanej nie są w żaden sposób przetwarzane w rozumieniu ustawy o ochronie danych osobowych. Skarżąca została ochrzczona w kościele parafialnym w Z. co zostało zapisane w parafialnej księdze chrztów zgodnie z przepisami Prawa kanonicznego. Zgodnie z prawem kościelnym osoba ochrzczona w Kościele staje się jego członkiem i nabywa w nim właściwie wszystkim wiernym prawa i obowiązki. Skarżąca nie podjęła czynności związanych z formalnego aktu wystąpienia z Kościoła katolickiego zgodnie z normami instrukcji Konferencji Episkopatu Polski z 27 września 2008 r.".

W tym stanie faktycznym GIODO wydał w dniu [...] lutego 2012 r. decyzję administracyjną umarzającą postępowanie w sprawie i następnie, ponownie rozpatrując sprawę na skutek wniosku H.M., decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. utrzymał w mocy poprzedzające rozstrzygniecie.

H.M. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2013 r. (sygn. akt: II SA/Wa 1144/12) uchylił wyżej opisane decyzje Generalnego Inspektora.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż cyt.: "GIODO zobligowany był w tej sytuacji wyjaśnić kwestię przynależności lub braku przynależności skarżącej do Kościoła Katolickiego. W związku z tym GIODO powinien przeprowadzić ustalenia na okoliczność czy obowiązują (i ewentualnie jakie) formalne wymogi w prawie wewnętrznym Kościoła w przedmiocie dokonania aktu wystąpienia z tego Katolickiego i w tym kontekście ocenić, czy oświadczenie skarżącej z dnia [...] października 2011 r. skierowane do proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej pod wezwaniem [...] w Z. mogło wywołać skutek wystąpienia przez nią z Kościoła Katolickiego. GIODO nie ustalił natomiast w niniejszej sprawie zasadniczej z punktu widzenia art. 43 ust. 2 w związku z art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych okoliczności, tj. tego czy skarżąca w chwili rozstrzygnięcia przez organ jeszcze do Kościoła Katolickiego należała (...)."

GIODO powtórnie rozpatrując niniejszą sprawę dokonał następującego uzupełnienia materiału dowodowego:

1. Archidiecezja [...] pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. wyjaśniła, iż cyt.: "w przypadkach apostazji w Archidiecezji [...] obowiązują w całości zatwierdzone przez Konferencję Episkopatu Polski Zasady postępowania w sprawie formalnego aktu wystąpienia z Kościoła Katolickiego z dnia 27 września 2008 r. Jako obowiązujące w Kościele b., Zasady te zostały opublikowane w organie urzędowym Archidiecezji [...] Wiadomości Kościelne Archidiecezji [...] nr [...], s. [...].". Ponadto w piśmie z dnia 6 października 2013 r. Archidiecezja wyjaśniła, iż cyt.: "Zasady postępowania w sprawie formalnego aktu wystąpienia z Kościoła, przyjęte przez Konferencję Episkopatu Polski w 2008 r., w Archidiecezji [...] nie zostały promulgowane oddzielnym aktem Arcybiskupa Metropolity [...], tylko zgodnie z przyjętą praktyką opublikowane w organie urzędowym Archidiecezji [...] Wiadomości Kościelne Archidiecezji [...] (nr [...]), jako dokument KEP przyjęty dla Kościoła katolickiego w Polsce".

2. Pismem z dnia 9 listopada 2013 r. Ksiądz Proboszcz udzielił Generalnemu Inspektorowi następujących wyjaśnień, cyt. "w księdze metryk. w par. Z. znajduje się wyłącznie wpis dotyczący aktu chrztu skarżącej i nic więcej. Skarżąca nie mieszka na terenie par. Z., a więc nie jest parafianką z. i nie ma jakichkolwiek innych dokumentów odnośnie tej osoby w par. Z. Aby dokonać adnotacji o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego, skarżąca powinna zgłosić się do par. zamieszkania i tam wyrazić swoją wolę o wystąpieniu z Kościoła - zgodnie z instrukcją Episkopatu, o czym informowałem także Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Bez formalnego załatwienia tej sprawy przez skarżącą nie można dokonywać żadnych adnotacji w Księdze chrztu - która jest dokumentem wg prawa Kościelnego."

Generalny Inspektor w dniu [...] kwietnia 2014 r. wydał decyzję administracyjną nakazującą Proboszczowi Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] z siedzibą w Z. przy ul. [...], przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez uaktualnienie danych osobowych H.M., zam. w B. przy ul. [...], polegające na naniesieniu w księdze chrztów adnotacji o treści zgodnej z żądaniem skarżącej, zawartym w jej "Oświadczeniu woli" z dnia [...] października 2011 r.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego przez Księdza Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej [...] w Z., GIODO decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r.

Organ wskazał na treść art. 43 ust. 2 w zw. z art. 43 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz art. 12 pkt 2, art. 14 pkt 1, 3-5 oraz art. 15-18 ostawy o ochronie danych osobowych.

Powołał się także na wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1144/12 - ,,[w] myśl art. 43 ust. 2 ustawy, Generalnemu Inspektorowi nie przysługują uprawnienia określone w art. 12 pkt 2, w odniesieniu do zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 3. W art. 43 ust. 1 pkt 3 mowa jest zaś o danych dotyczących osób należących do kościoła. Tak zdefiniowany zbiór nie zawiera zatem danych dotyczących osób nienależących do kościoła. Dane osób nienależących do kościoła tworzą zbiór odrębny, nawet jeśli dane są przetwarzane na potrzeby kościoła i jeśli są zgromadzone na materialnych nośnikach danych zawierających zarówno dane osób należących, jak i osób nienależących do kościoła. Okolicznością przesądzającą o zakwalifikowaniu danych do jednego ze zbiorów jest rzeczywista przynależność lub brak przynależności osoby, o której dane chodzi, do kościoła (por. Janusz Barta, Paweł Fajgielski, Ryszard Markiewicz "Ochrona danych osobowych. Komentarz", LEX 2011, teza 6 do art. 43). Ustalenie przynależności do kościoła nie może być oderwane od chwili rozstrzygania sprawy w przedmiocie ochrony danych osobowych. Każdy organ administracji publicznej, a więc także GIODO, załatwiający sprawę w formie przewidzianej w art. 104 § 1 Kpa w związku z art. 22 ustawy, ma obowiązek wydania decyzji w oparciu o stan faktyczny i prawny z daty orzekania. W tym zakresie przepisy art. 32 ust. 1 pkt 6 oraz art. 43 ust. 2 w związku z art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych nie wprowadzają odmiennej regulacji w tym zakresie."

Organ przywołał również wyroki NSA: z dnia 18 października 2013 r. sygn. akt I OSK 129/13, z dnia 18 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1487/12, z dnia 18 października 2013 r. sygn. akt I OSK 1828/12, art. 25 Konstytucji RP, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 1989 r., nr 29, poz. 154 ze zm.).

W ocenie GIODO, analiza ww. przepisów prawa, jak i orzecznictwa sądów administracyjnych prowadzi do wniosku, że decydującym dla wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy aktualnie skarżąca jest członkiem Kościoła Katolickiego. Faktyczne pozostawanie przez skarżącą członkiem Kościoła Katolickiego spowoduje, iż kompetencja do wydania przez Generalnego Inspektora merytorycznej decyzji w sprawie zostaje wyłączona mocą przepisu art. 43 ust. 2 ustawy, zaś pozostawanie przez skarżącą poza wspólnotą tego Kościoła przesądzi o możliwości korzystania przez organ z ww. kompetencji.

Z okoliczności sprawy wynika, że Proboszcz Parafii jest administratorem danych osobowych skarżącej zawartych w księdze chrztu zgodnie z przepisami ustawy o ochronie danych osobowych. Skarżąca wystąpiła do administratora swoich danych osobowych o ich sprostowanie, natomiast Proboszcz nie dopełnił obowiązku, który wynika z art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych. Skarżąca słusznie wystąpiła do Generalnego Inspektora zgodnie z dyspozycją ust. 2 tego przepisu.

Zatem wbrew zarzutowi Proboszcza Parafii, że organ ochrony danych osobowych nie jest uprawniony do dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z Kościoła, stwierdzić należy, że organ wydając decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r. działał w tym przedmiocie w ramach swoich ustawowych kompetencji.

Bezspornym jest, iż skarżąca złożyła Proboszczowi Parafii miejsca chrztu, tj. administratorowi swoich danych osobowych, oświadczenie o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego wraz z wnioskiem o uaktualnienie w tym zakresie swoich danych osobowych w księdze chrztów, gdzie znajduje się przedmiotowy akt. Uznać zatem należy, iż skarżąca wyraziła dostatecznie jasno swoją wolę co do dalszej przynależności do tego związku wyznaniowego. Szczególnego zaakcentowania wymaga okoliczność, iż to nie GIODO, a skarżąca podjęła decyzję o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego składając w tym przedmiocie oświadczenie. Wolność w zakresie przynależności do związku wyznaniowego, zagwarantowana przepisami Konstytucji oraz ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. poz. 1965 ze zm.) nie może zostać ograniczona przepisami wewnętrznymi związku wyznaniowego. Jak bowiem wynika z przepisu art. 2 pkt 2a, korzystając z wolności sumienia i wyznania obywatele mogą w szczególności należeć lub nie należeć do kościołów i innych związków wyznaniowych.

Ponadto odnosząc się do pozostałych zarzutów Proboszcza, że zaskarżona decyzja prawie nie zawiera uzasadnienia faktycznego oraz brak jest wskazania dowodów, na których GIODO oparł wydaną decyzję albo którym odmówił mocy dowodowej, wskazać należy, że Kodeks postępowania administracyjnego, wyraźnie określa w art. 107 § 1 jakie elementy decyzja administracyjne powinna zawierać. Natomiast § 3 wymienionego artykułu wyjaśnia, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodność i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

GIODO wskazał wyraźnie dowody, na których oparł swoją decyzję. Do powyższych należało m.in. pismo z wyjaśnieniami Proboszcza Parafii, które wpłynęło do Biura GIODO w dniu 9 listopada 2013 r. i które potwierdziło, że wskazany Proboszcz jest Proboszczem miejsca chrztu skarżącej, a co za tym idzie również administratorem danych skarżącej. Ponadto istotnym dowodem jest również pismo, które otrzymała skarżąca od Księdza Proboszcza w zakresie kościelnej procedury wystąpienia z Kościoła Katolickiego. Jednocześnie wskazać należy, iż w niniejszej sprawie stan faktyczny był bezsporny, zaś ocenie podlegały jedynie skutki prawne oświadczenia skarżącej i powstanie w związku z jego złożeniem stosowanego obowiązku po stronie Proboszcza Parafii. Prawdziwość przedstawionych w sprawie pism i oświadczeń nie była w toku postępowania kwestionowana przez strony.

Ksiądz Proboszcz Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wniósł o uchylenie w całości decyzji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lipca 2015 r. wraz z poprzedzająca ją decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania.

Decyzji zarzucił naruszenie następujących przepisów prawa:

1. art. 7, art. 25 ust. 3 Konstytucji RP;

2. art. 1, art. 5 i art. 27 Konkordatu między Stolicą Apostolska i Rzeczpospolitą Polską podpisanego 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318);

3. art. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1169);

4. art. 9 ust. 2 pkt 2, art. 10 ust. 1, art. 11 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 2 pkt 1, 4, art. 32 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.);

5. art. 6, art. 7, art. 19, art. 77, art. 107 Kpa.

Ksiądz Proboszcz w uzasadnieniu skargi zarzucił, iż organ nie wskazał dlaczego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej jego wyjaśnieniom oraz wyjaśnieniom z Archidiecezji [...] Nie wskazał też podstawy prawnej, z przytoczeniem przepisów prawa, które dają GIODO uprawnienie do określania kto należy do Kościoła Katolickiego.

W świetle art. 12 ustawy o ochronie danych osobowych organ ochrony danych osobowych nie jest uprawniony do dokonywania oceny skuteczności wystąpienia z Kościoła, a także wydawania nakazów skierowanych do proboszczów, a dotyczących dokonania wpisów w księgach ochrzczonych. GIODO ingerując w wewnętrzne sprawy Kościoła, wykroczył poza zakres swoich kompetencji, czym naruszył także przepis art. 19 Kpa, a działanie organu w tym zakresie należy uznać za podjęte bez podstawy prawnej, a więc również stanowiące naruszenie zasady legalizmu (określonej w art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 Kpa).

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych GIODO uznał, że "(...) decydującym dla wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy aktualnie skarżąca jest członkiem Kościoła Katolickiego." Z lektury powołanych wyroków nie można jednakże wyciągnąć wniosków, do których doszedł GIODO, podając je jako podstawę rozstrzygnięcia.

W ocenie strony skarżącej, z analizy art. 7 pkt 1 oraz art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie danych osobowych nie można twierdzić, iż księga chrztów zawiera dwa zbiory: osób należących do Kościoła i osób, które z niego wystąpiły. Przywołane w tym zakresie przez organ poglądy piśmiennictwa (Janusz Barta, Paweł Fajgielski, Ryszard Markiewicz "Ochrona danych osobowych. Komentarz", LEX 2011, teza 6 do art 43) powyższego twierdzenia organu nie potwierdzają. Tymczasem we wskazanej tezie 6 komentarza przeczytać można: "6. Ograniczenie uprawnień Generalnego Inspektora nie dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest prowadzone w szerszym zakresie niż określony w art. 43 ust. 1 pkt 3 u.o.d.o. (a więc np. dotyczy również danych osób niebędących członkami kościoła). Dodajmy także, że Generalny Inspektor może względem tego rodzaju zbiorów wykonywać swe uprawnienia kontrolne niewyłączone komentowanym przepisem (art. 12 pkt 1, art. 14 pkt 2 u.o.d.o.). Odrębne znaczenie ma utrzymanie względem omawianych zbiorów obowiązku z art. 19".

Ksiądz Proboszcz podkreślił, iż wszystkie aspekty przynależności do Kościoła Rzymskokatolickiego, w tym związane z wstąpieniem i wystąpieniem z niego, zawsze pozostają "sprawą wewnętrzną" danej osoby i Kościoła jako wspólnoty wierzących. Przynależność ta i jej zmiany nigdy nie podlegają upublicznieniu ani nawet ujawnieniu na zewnątrz inaczej, jak tylko z inicjatywy i wyłącznie na skutek bezpośredniego działania osoby zainteresowanej. Żadna inna osoba w strukturach Kościoła, duchowna bądź świecka, nie jest uprawniona na gruncie prawa obowiązującego w Kościele do ujawniania tych danych bez wiedzy i zgody osoby zainteresowanej jakiejkolwiek osobie trzeciej. Oznacza to, że kwestia przynależności lub jej braku do Kościoła Rzymskokatolickiego w żadnym przypadku nie dotyczy uprawnień lub obowiązków danej osoby "o charakterze zewnętrznym", gwarantowanych przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Przeciwnie: uprawnienia te należą do sfery wolności osobistych człowieka, a uzewnętrznienie swojej religii np. poprzez publiczne uprawianie kultu - zależy wyłącznie od decyzji zainteresowanej osoby, przy bezwzględnym poszanowaniu jej prawa do milczenia (por. art. 53 ust. 2 i 7 Konstytucji RP).

Nie można podzielić poglądu GIODO, iż sprawa "dotyczy ochrony danych osobowych oraz wolności sumienia i wyznania, mamy w niej do czynienia z podstawowymi prawami obywatela, ulokowanymi w sferze prawa powszechnego", w konsekwencji czego "sprawa ta musi zostać oceniona na gruncie przepisów powszechnie obowiązujących, tj. Konstytucji RP i ustaw", zaś "ocena skuteczności oświadczenia skarżącego o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego w kontekście prawa powszechnego była obowiązkiem organu" (czyli GIODO). Sam fakt reglamentacji sfery wolności sumienia i religii (wyznania) - stanowiącej wolność człowieka, a nie "prawo obywatela" - w przepisach prawa powszechnie obowiązującego: Konstytucja, Konkordat, ustawy - nie powoduje ani poddania aktu oświadczenia o wystąpieniu z Kościoła pod ocenę przepisów prawa państwowego (np. cywilnego), ani nie rodzi kompetencji jakichkolwiek organów państwowych do oceny "skuteczności" tego aktu. Przeciwne stanowisko, prowadzące do "domniemywania" kompetencji prawnych organów władzy publicznej, byłoby całkowicie sprzeczne z zasadą legalizmu, stanowiącą fundament zasady demokratycznego państwa prawa (por. art. 2 i art. 7 Konstytucji RP oraz ugruntowane orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego).

W dalszej części skargi Ksiądz proboszcz omówił przepisy wewnętrze Kościoła Katolickiego to jest kan. 751 Kodeksu Prawa Kanonicznego z dnia 25 stycznia 1983 r. (AAS 75:1983, pars II, ze zm.), Obwieszczenie Papieskiej Rady Tekstów Prawnych "Actus formalis defectionis ab Ecclesia catholica" z dnia 13 marca 2006 r. (Prot. N. 10279/2006), zatwierdzone przez papieża Benedykta XVI. W Polsce, w kontekście wystąpienia z Kościoła Katolickiego i podkreślił, iż organem uprawnionym do dokonywania autentycznej interpretacji ustaw kościelnych jest Papieska Rada Tekstów Prawnych, której kompetencje określa Konstytucja Apostolska "Pastor Bonus" z dnia 29 czerwca 1988 r. (AAS 80:1988, s. 841-912, ze zm.; w przedmiotowej kwestii w artykułach 154 i 155).

Z powyższych przepisów i ich interpretacji wynika, że wewnętrzne prawo Kościoła Katolickiego nie ogranicza prawa do wolności wyznania (tu konkretnie wolności wystąpienia ze związku wyznaniowego), ale wprowadzając reguły administracyjne przynależności, ustanawia formę, w jakiej dokonuje się wystąpienia, aby mogło być ono uznane za skuteczne. Analogicznie - nie można przecież uznać, iż regulacje prawa państwowego dotyczące formy składania oświadczeń woli ograniczają prawo danej osoby do dokonywania czynności prawnych: np. wymóg formy aktu notarialnego przy sprzedaży nieruchomości nie ogranicza konstytucyjnego prawa własności, a jedynie ustala formę, w jakiej ta czynność się musi dokonać, aby była skuteczna prawnie. Tak jak prawo państwowe zna i stosuje ograniczenia pewnych praw poprzez definiowanie wymogów dotyczących formy, tak i prawo wewnętrzne Kościoła Katolickiego może je stosować w odniesieniu do swoich członków.

Strona skarżąca odwołała się do licznych gwarancji autonomii Kościoła Katolickiego i jego niezależności od państwa, wskazując na art. 25 ust. 3 Konstytucji RP, postanowienia Konkordatu między Stolicą Apostolska i Rzecząpospolitą Polską podpisanego 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318; zob. zwłaszcza art. 1 i art. 5) oraz przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 1169; zob. zwłaszcza art. 2).

Ze wskazanych wyżej unormowań wynika w szczególności, że określenie przesłanek nabycia przynależności osoby (wiernego) do Kościoła, faktycznych i prawnych skutków tego faktu oraz utraty przynależności ("wystąpienia" w różnych postaciach, normowanych przez prawo kanoniczne) pozostaje wewnętrzną sprawą Kościoła, wolną od reglamentacji prawnej ze strony państwa. Wniosek ten potwierdzają pośrednio także przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.). Obligują one do tego, aby określenie sposobu nabywania i utraty członkostwa w grupie religijnej, która ma być wpisana do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych, zostało dokonane w statucie tej grupy (art. 32 ust. 2 pkt 8), a więc w sposób niezależny od jakichkolwiek władz państwowych. W związku z tym, w polskim orzecznictwie przyjmowano już, że "odmowa przyjęcia do społeczności danego wyznania, podobnie jak wykluczenie, nie podlegają kontroli sądu powszechnego" (por. wyrok Sadu Apelacyjnego w W. z [...] sierpnia 2003 r., [...], "Wokanda" 2005, nr 1).

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ne rozprawie, uczestniczka postępowania H.M. przyłączyła się do stanowiska wyrażonego przez organ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga jest zasadna.

Przede wszystkim wskazać należy, iż Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych realizując w swojej decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r., utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1144/12 nie dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego.

Otóż GIODO ustalił, iż:

1. H.M. w dniu [...] października 2011 r. skierowała do Proboszcza Parafii pismo, w którym zwróciła się o cyt.: "(...) uaktualnienie (danych osobowych)w księdze chrztu, przez naniesienie adnotacji o treści »Dnia 2011.10. [...] formalnym aktem wystąpiła z Kościoła katolickiego«, oraz o przesianie jako potwierdzenia odpisu aktu chrztu z powyższym sprostowaniem. Brak uaktualnienia moich nieaktualnych danych osobowych w ciągu 14 dni byłby naruszeniem art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych i zmusiłby mnie do podjęcia kroków przewidzianych w art. 35 ust. 2 tej ustawy. (...)".

2. Pismem z dnia 7 października 2011 r., Proboszcz Parafii poinformował H.M., iż cyt.: "aby złożyć oświadczenie formalnego wystąpienia z Kościoła rzymskokatolickiego, należy to uczynić zgodnie z instrukcją: »Zasady postępowania w sprawie formalnego aktu wystąpienia z Kościoła« z dnia 27 września 2008 r. Według tej instrukcji powinna Pani złożyć takie oświadczenie wobec Proboszcza zamieszkania (parafia [...] w B.) i dwóch świadków. Należy też posiadać metrykę chrztu. Jest to jedyna formalna droga do wystąpienia z Kościoła".

3. W toku prowadzonego postępowania do Biura Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wpłynęły ponadto wyjaśnienia Proboszcza Parafii, w których podniósł, iż cyt.: "dane pozwanej nie są w żaden sposób przetwarzane w rozumieniu ustawy o ochronie danych osobowych. Skarżąca została ochrzczona w kościele parafialnym w Z. co zostało zapisane w parafialnej księdze chrztów zgodnie z przepisami Prawa kanonicznego. Zgodnie z prawem kościelnym osoba ochrzczona w Kościele staje się jego członkiem i nabywa w nim właściwie wszystkim wiernym prawa i obowiązki. Skarżąca nie podjęła czynności związanych z formalnego aktu wystąpienia z Kościoła katolickiego zgodnie z normami instrukcji Konferencji Episkopatu Polski z 27 września 2008 r.".

Następnie badając sprawę, w wyniku realizowania wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie GIODO dodatkowo ustalił, iż:

1. .Archidiecezja [...] pismem z dnia 13 sierpnia 2013 r. wyjaśniła, iż cyt.: "w przypadkach apostazji w Archidiecezji [...] obowiązują w całości zatwierdzone przez Konferencję Episkopatu Polski Zasady postępowania w sprawie formalnego aktu wystąpienia z Kościoła Katolickiego z dnia 27 września 2008 r. Jako obowiązujące w Kościele b., Zasady te zostały opublikowane w organie urzędowym Archidiecezji [...] Wiadomości Kościelne Archidiecezji [...] nr [...], s. [...]". Ponadto w piśmie z dnia 6 października 2013 r. Archidiecezja wyjaśniła, iż cyt.: "Zasady postępowania w sprawie formalnego aktu wystąpienia z Kościoła, przyjęte przez Konferencję Episkopatu Polski w 2008 r., w Archidiecezji [...] nie zostały promulgowane oddzielnym aktem Arcybiskupa Metropolity [...], tylko zgodnie z przyjętą praktyką opublikowane w organie urzędowym Archidiecezji B. Wiadomości Kościelne Archidiecezji [...] (nr [...]), jako dokument KEP przyjęty dla Kościoła katolickiego w Polsce".

2. Pismem z dnia 9 listopada 2013 r. Ksiądz Proboszcz udzielił Generalnemu Inspektorowi następujących wyjaśnień, cyt. "w księdze metryk. w par. Z. znajduje się wyłącznie wpis dotyczący aktu chrztu skarżącej i nic więcej. Skarżąca nie mieszka na terenie par. Z., a więc nie jest parafianką z. i nie ma jakichkolwiek innych dokumentów odnośnie tej osoby w par. Z. Aby dokonać adnotacji o wystąpieniu z Kościoła Katolickiego, skarżąca powinna zgłosić się do par. zamieszkania i tam wyrazić swoją wolę o wystąpieniu z Kościoła - zgodnie z instrukcją Episkopatu, o czym informowałem także Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Bez formalnego załatwienia tej sprawy przez skarżącą nie można dokonywać żadnych adnotacji w Księdze chrztu - która jest dokumentem wg prawa Kościelnego."

Organ prawidłowo odnotował powyższe fakty, jednakże nie poddał ich analizie i bezpodstawnie przyjął, iż pismo H.M. z dnia [...] października 2011 r. stanowiło skuteczny akt apostazji. Podkreślenia wymaga tu, iż wytyczne zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1144/12 nie narzucały organowi konkretnego rozstrzygnięcia a jedynie obligowały organ do zbadania wszystkich okoliczności sprawy, zarówno faktycznych jak i prawnych.

Powyższy błąd w ocenie najistotniejszego faktu w niniejszej sprawie (błąd co do ustaleń faktycznych) już sam w sobie musi skutkować uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r. (Porównaj orzeczenia sądów administracyjnych w podobnych sprawach - np. wyroki WSA w Warszawie: z dnia 21 sierpnia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 389/14, z dnia 2 marca 2016 r. sygn.. akt II SA/Wa 1331/15 i wyrok NSA z dnia 19 lutego 2016 r., sygn.. akt I OSK 3111/14.)

Trafnie wskazano w skardze na liczne gwarancje autonomii Kościoła Katolickiego i jego niezależności od Państwa zawarte w prawie polskim (art. 25 ust. 3 Konstytucji RP, art. 1 i art. 5 Konkordatu między Stolicą Apostolska i Rzeczypospolitą Polską oraz przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej zwłaszcza art. 2) wskazujące na prawo do samoorganizacji i samorządności Kościoła Katolickiego w Polsce jako prawnie działającego związku wyznaniowego.

Przepisy te wraz z ustawą z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 ze zm.) stanowią pomost do wzajemnego przenikania się obu systemów prawnych w kontekście ich wzajemnego poszanowania.

W niniejszej sprawie szczególne znaczenie ma norma art. 32 ust. 2 pkt. 8 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, która jako jeden z warunków zarejestrowania danego związku wyznaniowego w Polsce, wskazuje na konieczność uregulowania w przepisach wewnętrznych danego związku (kościoła) sposobu nabywania i utraty członkostwa związku wyznaniowego. Przepis ten ma niezwykle istotną wagę dla oceny praw obywatelskich, gdy zważy się, iż nie wszystkie religie (tak jak chrześcijaństwo) umożliwiają apostazję.

Trafnie wskazano w skardze na przepisy prawa wewnętrznego Kościoła katolickiego - Kodeks Prawa Kanonicznego z dnia 25 stycznia 1983 r. (AAS 75:1983, pars II, ze zm.) oraz Obwieszczenie Papieskiej Rady Tekstów Prawnych "Actus formalis defectionis ab Ecclesia catholica" z dnia 13 marca 2006 r. (Prot. N. 10279/2006), zatwierdzone przez papieża Benedykta XVI. Kwestię wystąpienia z Kościoła Katolickiego reguluje tu w szczególności kan. 751 KPK stanowiący, iż aktu odstępstwa, który wywołuje skutki kanoniczne, może dokonać tylko osoba pełnoletnia (kan. 98 § 1 i 2 KPK), zdolna do czynności prawnych, osobiście, w sposób świadomy i wolny (kan. 124-126), w formie pisemnej, w obecności proboszcza swego kanonicznego miejsca zamieszkania (stałego lub tymczasowego) i dwóch pełnoletnich świadków. Przepis ten wprost koresponduje z normą art. 32 ust. 2 pkt. 8 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jakiegokolwiek odniesienia się do przepisów wewnętrznych związku religijnego, z którego zainteresowana pragnie wystąpić, a przecież było to także zarzut zawarty we wniosku Księdza Proboszcza o ponowne rozpatrzenie spawy. Organ ogranicza się tu jedynie do zbadania samego oświadczenia woli skarżącej z dnia [...] października 2011 r., abstrahując od wymogu prawa Kanonicznego, złożenia tego oświadczenia w szczególnej formie.

Istotnie, przyznać należy, iż przewidziana w przepisach wewnętrznych Kościoła Katolickiego czynność prawna apostazji posiada formę szczególną. Jednakże również w prawie Polskim dla ważności wielu czynności prawnych nie jest wystarczająca forma zwykła (np. umowa kupna sprzedaży nieruchomości wymaga dla swojej ważności formy notarialnej, uzyskanie rozwodu związku małżeńskiego wymaga wyroku sądu okręgowego). Zważywszy na kluczowe znaczenie jakie wywołuje akt apostazji dla wzajemnego stosunku Kościół – apostata (były wierny), nie można nie dostrzegać potrzeby dokonania tej czynności w formie szczególnej, która zresztą nie jest ani zbyt uciążliwa ani wymagająca opłat. Warto tu także zauważyć, iż przynależność do danego związku religijnego może łączyć się z prawem do grobu na cmentarzu należącym do tego związku, a zatem może rzutować także na pewną sferę prawa prywatnego (cywilnego) danej osoby, stad też wymóg szczególnej formy aktu apostazji powoduje, iż akt ten będzie stanowił czynność prawną o charakterze pewnym.

Zatem skoro H.M. nie dokonała aktu apostazji w formie przewidzianej przez prawo wewnętrzne związku wyznaniowego, z którego zamierza wystąpić (nadto faktu niedochowania tej formy zainteresowana w żaden sposób nie kwestionuje, a nadto oświadcza, iż nie chce się jej poddać) to niezrozumiałe jest uznanie przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, iż H.M. skutecznie wyraziła swoją wolę wystąpienia z Kościoła Katolickiego w piśmie z dnia [...] października 2011 r. skierowanym do Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej [...] w Z., zwłaszcza, gdy Proboszcz Tejże Parafii wyraźnie wskazuje w swoich pismach bezskuteczność dokonanego w takiej formie wystąpienia z Kościoła.

Oczywiście organ państwowy, jakim jest Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie jest uprawniony do oceny czy dana osoba jest czy też nie jest członkiem danego związku religijnego, czy też nie wyznaje żadnej religii (ateizm). Nie jest do tego uprawniony żaden organ administracyjny ani żaden sąd w Polsce. Sprawa przynależności religijnej, czy też kwestia wystąpienia z danego związku wyznaniowego to sprawa regulowana przede wszystkim zasadami danej religii. Prawo państwowe jak i organy państwa mogły by działać w takich spawach jedynie wtedy, gdyby działanie danego związku religijnego wprost i w sposób rażący naruszałoby podstawowe normy prawne obowiązujące w Państwie. Inne rozumienie powyższej zasady stanowiło by rażące naruszenie art. 25 ust. 3 i art. 53 Konstytucji RP oraz art. 9 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Wyjątkowo trafny jest tu wyrok Sądu Apelacyjnego w W. z dnia [...] sierpnia 2003 r. – sygn. akt [...] (publikowany, LEX, Wokanda 2005/1/33, OSA 2005/1/1) stanowiący w swojej tezie, iż wykluczenie z grona członków danej społeczności wyznaniowej, jak i odmowa przyjęcia do niej, nie stanowi naruszenia dobra osobistego, jakim jest swoboda wyznani i sumienia, gdyż decyzje organów związków wyznaniowych w tym przedmiocie nie podlegają kontroli sądów powszechnych.

Wychodząc z powyższej zasady, również należy w sposób kategoryczny podkreślić niemożność wywiedzenia w praworządnym i demokratycznym państwie skutecznego powództwa o braku przynależności do jakiegokolwiek związku wyznaniowego (ateizm), czy też powództwa o ustalenie wystąpienia z takiego związku.

Oczywiście Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie jest uprawniony do oceny czy dana osoba jest czy też nie jest członkiem danego związku religijnego i dlatego w tym zakresie powinien odnieść się do ustaleń organów danego związku wyznaniowego zgromadzonych w niniejszej sprawie to jest wyjaśnień Proboszcza Parafii Rzymskokatolickiej [...] w Z. i wyjaśnień Archidiecezji [...] (pismo z dnia [...] sierpnia 2013 r.) a następnie po analizie tych wyjaśnień i stanu prawnego sprawy podjąć stosowną decyzję.

W Polskim prawie jest mocno ugruntowana zasada uprzedniego rozstrzygania sporu pomiędzy obywatelem a daną organizacją na zasadzie prawa wewnętrznego tej organizacji (porównaj obowiązek wyczerpania postępowania wewnątrzspółdzielczego pomiędzy daną spółdzielnią a jej członkiem przed złożeniem powództwa do sądu powszechnego, jak i inne podobne zasady uprzedniego wyczerpania trybu postępowania wewnątrzorganizacyjnego – członkostwo w klubie sportowym czy w stowarzyszeniu). W niniejszej sprawie Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych rażąco uchybił tej zasadzie, wkraczając z rozstrzygnięciem stanowczym w sprawie, która powinna zostać załatwiona zgodnie z Kodeksem Prawa Kanonicznego.

W istocie, skarga H.M., inicjująca niniejsze postępowanie przed Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, wywołała ten skutek, iż bez wyczerpania postępowania w przedmiocie aktu apostazji, zgodnie z zasadami wewnętrznymi Kościoła Katolickiego (kan. 751 KPK), skarżąca, niejako obeszła przepisy wewnętrzne tego związku wyznaniowego, by poprzez decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych uzyskać skutek wystąpienia z Kościoła Katolickiego. W tego typu działaniach, mających na uwadze obejście prawa wewnątrz danej organizacji, organy państwowe powinny zachować dużą ostrożność.

Ma zatem racje skarżący, gdy stwierdza, iż zaskarżona decyzja naruszyła art. 7, art. 25 ust. 3 Konstytucji RP, art. 1, art. 5 i art. 27 Konkordatu między Stolicą Apostolska i Rzeczpospolitą Polską podpisanego, art. 2 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, art. 9 ust. 2 pkt 2, art. 10 ust. 1, art. 11 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 2 pkt 1, 4, art:. 32 ust. 2 pkt 8 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.

Reasumując powyższe wywody, wskazać należy, iż Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych w celu prawidłowego załatwienia niniejszej sprawy powinien przeanalizować zgromadzony w niniejszej sprawie materiał faktyczny i w oparciu o wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Organ powinien ustosunkować się do faktu nie wyczerpania przez H.M. postępowania przed organami Kościoła Katolickiego, zgodnie z prawem kanonicznym, regulującym tryb wystąpienia z tego związku wyznaniowego i następnie ustosunkować się do treści wyjaśnień w tym zakresie przez władze Kościelne.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132, art. 145 § 1 pkt 1 c) oraz art. 200 przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.