Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 450/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, art. 2 pkt 7 lit d, art. 23 ust. 1 i 1a,
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Monika Świerczak WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oraz zwrotu tego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lutego 2022r., nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. W. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 maja 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 25 lutego 2022 roku, nr [...], w sprawie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na M. M. i M. M.1 za świadczenie nienależnie pobrane oraz orzeczenia o obowiązku zwrotu tego świadczenia.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z dnia 19 sierpnia 2021 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w L. zawiadomił organ I instancji o tym, że w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 września 2020 r. przekazał A. W. kwotę [...]zł wpłaconą przez dłużnika alimentacyjnego w prowadzonym przez niego postępowaniu.

Decyzją z dnia 25 lutego 2022 r. Prezydent Miasta K. na podstawie art. 2 pkt 7 lit. d, art. 12, art. 23, art. 25, art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 877 z późn.zm.) uznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dzieci: M. M. ur. [...] oraz M. M.1 ur. [...] r. w kwocie [...]zł miesięcznie wypłacone za okres od 1 kwietnia 2020 r. do 30 września 2020 r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia 12 listopada 2019 r. za świadczenie nienależnie pobrane. Organ orzekł również o zwrocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...]zł plus odsetki ustawowe za opóźnienie naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał na treść art. 28 ust. 1, art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ uznał, że w związku z tym, że w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 września 2020 r. A. W. otrzymała za pośrednictwem komornika alimenty od M. M., to świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone za ten okres zostało nienależnie pobrane.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. W. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika zarzucając:

1) naruszenie przepisu art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak poczynienia koniecznych ustaleń i zgromadzenia wystarczającego materiału dowodowego oraz brak dostatecznego uzasadnienia decyzji administracyjnej, co miało istotny wpływ na wynik postępowania,

2) naruszenie prawa materialnego przez wadliwe zastosowanie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ("ustawa") do oceny stanu faktycznego sprawy i uznanie, że świadczenia pobrane przez skarżącą są świadczeniami nienależnie pobranymi w sytuacji, w której komornik sądowy prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokajał należności w kolejności ustawowej,

3) naruszenie prawa materialnego przez wadliwe zastosowanie przepisu art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, poprzez uznanie skarżącej za osobę, która pobrała nienależne świadczenia, a w konsekwencji orzeczenie o obowiązku zwrotu tychże świadczeń.

W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na Mateusza M. i M. M. wypłaconego w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 września 2020 r. za świadczenia nienależnie pobrane i obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu Odwołująca się wskazywała między innymi, że pismem z dnia 24 lutego 2022 r. Komornik Sądowy poinformował ją, że w okresie od 01 kwietnia 2020 r. do 30 września 2020 r. posiadał odnotowaną decyzję z Funduszu Alimentacyjnego o nr [...], zaś kwoty otrzymywane od dłużnika były księgowane zgodnie z art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. A. W. poinformowała, że komornik wskazał jednocześnie sposób księgowania kwot wyegzekwowanych od dłużnika. Brak jest zatem zdaniem Odwołującej się podstaw do uznania, że sporne świadczenia były świadczeniami nienależnie pobranymi, a tym samym, że istnieje obowiązek ich zwrotu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 5 maja 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K..

W motywach rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał na dokonane przez organ I instancji ustalenia w sprawie. SKO wskazało, że o przekazaniu Skarżącej kwot wyegzekwowanych przez komornika sądowego A. W. nie poinformowała organu wypłacającego jej świadczenie z funduszu alimentacyjnego. O fakcie tym organ powziął wiadomość dopiero z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L..

Dalej organ przywoływał treść art. 2 ust. 7 lit. d, art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji trafnie ocenił, że wypłacone A. W. świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 2 ust. 7 lit. d ustawy. Wynika to zdaniem organu z faktu, że w okresie od dnia 1 kwietnia 2020 roku do dnia 30 września 2020 roku Odwołująca się otrzymała bezpośrednio od prowadzącego postępowanie egzekucyjne komornika sądowego łącznie kwotę [...]zł z pominięciem kolejności, o której mowa w art. 28 ust. 1 ustawy. Na kwalifikację prawną tych świadczeń jako świadczeń nienależnie pobranych bez wpływu pozostaje, co było powodem tego, że ściągnięte od dłużnika przez komornika pieniądze zostały wypłacone w tych miesiącach bezpośrednio Odwołującej się, a nie właściwemu organowi.

Organ zauważył, że o fakcie otrzymania od komornika jakichkolwiek kwot jako okoliczności mającej wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego Odwołująca się powinna była - stosownie do treści art. 19 ust. 1 ustawy - niezwłocznie powiadomić organ wypłacający świadczenie, o czym Odwołująca została pouczona w treści decyzji z dnia 12 listopada 2019 r. przyznającej to świadczenie.

Ponadto organ podkreślił, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego złożonym przez A. W. (wcześniej M. ) w dniu 3 września 2019 r. zawarte było pouczenie z informacją w Części II Pouczenia i oświadczenia, m.in., pkt 10, że nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, są m.in. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, a więc Odwołująca się była poinformowana i przyjęła do wiadomości powyższe informacje składając podpisany wniosek.

Z uwagi na powyższe organ uznał, że wypłacone przez organ świadczenia w okresie od kwietnia do września 2020 r. w łącznej kwocie [...]zł stanowią świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 ust. 7 lit. d ustawy i podlegają zwrotowi w trybie art. 23 ust. 1, 1a i 7 ustawy.

Kolegium zauważyło przy tym, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w sposób wyraźny i bezwzględny określają warunki i sposób ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz sytuacje, kiedy świadczenie to ma charakter świadczenia nienależnie pobranego, co wyłącza uznanie administracyjne. Oznacza to zdaniem organu, że rozstrzygnięcia w tymże przedmiocie mają charakter związany, a zatem sposób rozstrzygnięcia sprawy (uznanie świadczenia za nienależnie pobrane i orzeczenie o jego zwrocie) nie został pozostawiony uznaniu organu administracji, ale jest ściśle determinowany przepisami prawa. Kolegium zauważyło, że jakiekolwiek szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny mogą być ewentualnie oceniane pod kątem umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty (art. 23 ust. 8). Kwestie te podlegać mogą jednak rozpatrzeniu dopiero na dalszym etapie postępowania. W celu wszczęcia takiego postępowania strona powinna zwrócić się ze stosownym wnioskiem do Organu I instancji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję złożyła A. W., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i niewyjaśnienia wszystkich aspektów sprawy, a także nienależyte uzasadnienie decyzji, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie,

2) naruszenie przepisów postępowania - art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak rozważenia i ustosunkowania się do zarzutów odwołania, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie,

3) naruszenie prawa materialnego przez wadliwe zastosowanie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ("ustawa") do oceny stanu faktycznego sprawy i uznanie, że świadczenia pobrane przez skarżącą są świadczeniami nienależnie pobranymi w sytuacji, w której komornik sądowy prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokajał należności w kolejności ustawowej,

4) naruszenie prawa materialnego przez wadliwe zastosowanie przepisu art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, poprzez uznanie skarżącej za osobę, która pobrała nienależne świadczenia, a w konsekwencji orzeczenie o obowiązku zwrotu tychże świadczeń.

W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na M. M. i M. M.1. wypłaconego w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 września 2020 r. za świadczenia nienależnie pobrane i obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu Skarżąca przywołała treść decyzji wydanych w sprawie. Podobnie jak w odwołaniu wspomniała o piśmie Komornika sądowego z dnia 24 lutego 2022 r.

Dalej Skarżąca argumentowała, że z zaskarżonych decyzji nie sposób wyprowadzić wniosku co do wyjaśnienia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. W niniejszej sprawie jest to zdaniem A. W. szczególnie istotne, bowiem kwota alimentów uzyskanych od dłużnika nie odpowiada tej, którą organy uznały za nienależnie pobraną. Zaskarżona decyzja nie przynosi według Skarżącej jednoznacznej odpowiedzi, dlaczego została zobowiązana do zwrotu świadczenia za okres od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 30 września 2020 r., w szczególności, że alimenty zostały wyegzekwowane przez profesjonalistę - komornika sądowego, który jak oświadczył, dysponował odnotowaną decyzją z Funduszu Alimentacyjnego o nr [...] decyzją oraz dokonywał w spornym okresie wpłat na fundusz alimentacyjny. Zdaniem Skarżącej to na organie administracji ciąży obowiązek zweryfikowania prawidłowości rozliczania przez komornika kwot wyegzekwowanych od dłużnika, w szczególności przez ustalenie, jakie kwoty i z jakich tytułów są przez komornika potrącane z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego i precyzyjnego uzewnętrznienia tych ustaleń w uzasadnieniu decyzji. Strony postępowania nie mogą bowiem obciążać następstwa bezprawnych działań organu egzekucyjnego, polegających na przykład na wadliwym potrącaniu należności określonych w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c. przed należnościami określonymi w art. 28 ust. 1 pkt 1 p.o.u.a.

Dalej Skarżąca argumentowała, że aby mówić o nienależnie pobranym świadczeniu z funduszu alimentacyjnego, musiałaby pobierać świadczenie mając świadomość, że jest ono nienależne. Tymczasem skarżąca była przekonana, że Komornik Sądowy przekazując jej wyegzewowane w spornym okresie świadczenia alimentacyjne, działał zgodnie z kolejnością przewidzianą przez art. 28 ustawy, które to przekonanie uzasadniała również kwota przekazywanych alimentów. Brak jest zdaniem A. W. podstaw, by sądzić, że jej zachowanie miało na celu niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych.

W ocenie Skarżącej w każdym z przypadków wymienionych w art. 2 pkt 7 u.p.o.a., a więc również w sytuacji określonej w art. 2 pkt 7 "c" - organ orzekając o nienależnie pobranych świadczeniach i ich zwrocie, ma obowiązek badać, czy osoba pobierająca świadczenie wiedziała, czy nie, o tym, że świadczenie jej nie przysługuje, czego organ w niniejszej sprawie nie uczynił.

Końcowo Skarżąca wskazała, że SKO nie zbadało zarzutu odwołania dotyczącego nałożenia na nią obowiązku zapłaty odsetek ustawowych naliczanych od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Jej zdaniem nawet gdyby uznać, że w sprawie mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym, co w całej rozciągłości kwestionuję, brak jest podstaw do obciążenia skarżącej odsetkami za okres wcześniejszy aniżeli data otrzymania przez uprawnionych alimentów. Dopiero bowiem otrzymanie świadczenia poza kolejnością warunkuje możliwość uznania świadczenia za nienależnie pobrane.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej także jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).

W ramach sprawowanej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu. Z mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). Zgodnie natomiast z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to konieczne dla końcowego jej załatwienia.

Kontrola sądowa sprowadza się zatem do badania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy zgodnie z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Dz. U. z 2020 r. poz. 808 z późn. zm. – dalej również jako: "u.p.o.u.a.") – przede wszystkim jej art. 23 ust. 1 i 1a w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d.

Stosownie do art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d i f, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 23 ust. 1a u.p.o.u.a.).

Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. nienależnie pobranym świadczeniem są świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Przywołany art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. stanowi zaś, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne (tu: komornik) zaspokaja w następującej kolejności:

1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy – do ich całkowitego zaspokojenia,

2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej – do ich całkowitego zaspokojenia,

3) należności wierzyciela alimentacyjnego – do ich całkowitego zaspokojenia,

4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym – do ich całkowitego zaspokojenia

– po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Z treści przytoczonych przepisów art. 23 ust. 1 i art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. wynika, że obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko "nienależnym świadczeniem", lecz z instytucją "świadczenia nienależnie pobranego", przy czym pojęcia te nie są tożsame. W orzecznictwie sądów administracyjnych, konsekwentnie już, zwraca się bowiem uwagę na konieczność rozróżnienia pojęć "nienależnego świadczenia" oraz "świadczenia pobranego nienależnie", przyjmując, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje m.in. wówczas, gdy świadczenie zostało przyznane i wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że się ono jemu nie należy.

Pogląd o konieczności przeprowadzenia takiego rozróżnienia pojęciowego oraz o związanej z tym dopuszczalności orzekania o zwrocie świadczeń jedynie co do świadczeń nienależnie pobranych w powyższym rozumieniu, Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela. W konsekwencji za uprawniony uznaje wniosek, że na tle definicji "nienależnie pobranego świadczenia" z art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. nie wystarczy samo tylko stwierdzenie, iż konkretne świadczenia zostały nienależnie wypłacone, ale konieczne jest ponadto wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością ich "nienależności". Dopiero takie ustalenie może być podstawą zobowiązania tej osoby do zwrotu pobranych świadczeń, na podstawie art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a.

Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Ocena świadomości osoby pobierającej świadczenia musi być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, w tym czy zachowanie strony było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. (por. przykładowo w najnowszym orzecznictwie na tle art. 30 ust. 2 u.ś.r.: wyrok NSA z 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1139/19; wyrok WSA w Lublinie z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 145/19; wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 152/19; wyrok WSA w Poznaniu z 29 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Po 599/19; wyrok WSA w Łodzi z 20 lutego 2020 r., sygn. II SA/Łd 787/19; Wyrok WSA w Gliwicach z 26 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 150/20, CBOSA), ale także orzecznictwo wcześniejsze (patrz: wyroki NSA z 27 października 2010 r. sygn. I OSK 981/10, z 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09, z 25 września 2013 r. sygn. I OSK 2949/12, z 18 kwietnia 2013 r. sygn. I OSK 1701/12, z 3 grudnia 2010 r. sygn. I OSK 1073/10, dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").

W tym miejscu wskazać należy, że Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisku wyrażone w wyrokach tutejszego Sądu z dnia 28 października 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 687/21 oraz z dnia 22 czerwca 2022 r. w sprawie o sygn. IV SA/Po 283/22, które dotyczyły analogicznego stanu faktycznego (dostępne CBOSA).

Należy zwrócić uwagę, że przepis art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. obejmuje zwłaszcza sytuacje, w których dłużnik alimentacyjny uiszcza należność bezpośrednio do rąk wierzyciela (osoby uprawnionej do świadczenia z FA albo jej przedstawiciela), pomimo tego, że powinien uczynić to na rachunek organu (komornika) prowadzącego egzekucję wyroku sądu rodzinnego zasądzającego alimenty. Również o takich wypadkach organ powinien jasno pouczyć już na etapie przyznawania świadczenia - strona powinna wiedzieć, że w trakcie trwającej egzekucji, tego rodzaju bezpośrednie regulowanie należności alimentacyjnych (czy to bieżących, czy zaległych) jest nieuprawnione. Jeżeli jednak dojdzie do przekazania należności przez dłużnika bezpośrednio osobie uprawnionej, ta ostatnia powinna o tym niezwłocznie zawiadomić właściwy organ (por. A. Korcz-Maciejko, A. Brzeźna, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Warszawa 2014, art. 2 Nb 39, s. 45–46; zob. też wyrok WSA z 15.04.2015 r., IV SA/Po 1270/14, CBOSA).

Jednakże w kontrolowanej sprawie zaistniała sytuacja w istotnej mierze odmienna. To bowiem nie dłużnik alimentacyjny przekazał bezpośrednio skarżącej kwotę wyegzekwowaną na poczet zasądzonych alimentów, lecz komornik. Zdaniem Sądu okoliczność ta ma kluczowe znaczenie dla oceny, czy w tej sprawie doszło do zawinionego przez skarżącą "nienależnego pobrania świadczenia" wypłaconego jej przez komornika. Z pola widzenia nie może wszak uchodzić fakt, że z woli ustawodawcy to właśnie komornik sądowy – czyli, verba legis, "organ prowadzący postępowanie egzekucyjne" w rozumieniu art. 28 u.p.o.u.a. – jest w pierwszej kolejności podmiotem zobligowanym do przestrzegania kolejności wypłat określonej w ww. przepisie, do którego odsyła art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a.

Skoro zatem to komornik wypłacił skarżącej ww. należności, skarżąca zasadnie mogła pozostawać w usprawiedliwionym okolicznościami przekonaniu, że wypłata ta jest świadczeniem w pełni jej należnym, respektującym kolejność zaspokajania roszczeń określoną w art. 28 u.p.o.u.a. Brak podstaw do nakładania na skarżącą dodatkowego (nieprzewidzianego wprost ustawą i w jakiejś mierze uciążliwego) obowiązku kontaktowania się w takiej sytuacji z komornikiem w celu "upewnienia się", czy aby dana wypłata została dokonana przezeń z zachowaniem kolejności określonej w art. 28 u.p.o.u.a., tudzież informowania organu o takiej wypłacie dokonanej przez komornika. Przy czym już po wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie, o czym skarżąca została zawiadomiona w dniu 17 lutego 2022 r., w dniu 21 lutego 2022 r. skierowała ona do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. wiadomość e-mail. W odpowiedzi na nią Komornik poinformował, że w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 30 września 2020 r. posiadał odnotowaną decyzję z Funduszu Alimentacyjnego o nr [...], a kwoty otrzymywane od dłużnika w tym okresie były księgowane zgodnie z art. 28 u.p.o.u.a. (pismo dołączone do odwołania w aktach adm.). Powyższe jedynie utwierdziło skarżącą w przekonaniu, że pobierane przez nią świadczenie nie stanowi świadczenia nienależnie pobranego.

Podkreślić trzeba, że zasada zaufania obywatela do państwa pozwala mu przypuszczać, że dokonywane wobec niego czynności, przez będący emanacją państwa organ, czy inną jednostkę do tego upoważnioną, są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Łodzi z dnia 7 marca 2008r. sygn. akt I SA/Ld 46/08 i w Warszawie z dnia 5 października 2004r., sygn. akt SA/Wa 3196/03, CBOSA).

Z akt sprawy jasno wynika, że owa wypłata – obiektywnie nieprawidłowa – została wywołana brakiem właściwej komunikacji i współdziałania z Komornikiem, jako organem prowadzącym postępowanie egzekucyjne, a Kierownikiem Biura Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta K., jako organem właściwym wierzyciela.

Jak wynika z akt sprawy, pomimo że komornik przekazał skarżącej wyegzekwowane środki w okresie od kwietnia do września 2020 r., to pierwszą informację na ten temat przekazał on organowi dopiero 11 miesięcy później. W aktach sprawy znajduje się pismo Komornika Sądowego sporządzone dnia 19 sierpnia 2021 r. informujące o wyegzekwowaniu i przekazaniu kwot, ujętych w tabeli. To pismo stanowiło impuls inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie. Zauważyć także należy, że decyzja Prezydenta Miasta K. z dnia 12 listopada 2019 r. przyznająca skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego od 1 października 2019 r. do 30 września 2020 r. została przekazana do wiadomości Komornikowi Sądowemu, a również sam komornik potwierdzał jego posiadanie w piśmie kierowanym do skarżącej.

Uwzględnienie zatem powyższych okoliczności, dowodów i rozważań - które zostały niezasadnie przez organy administracji obu instancji pominięte - prowadzi do wniosku, że w kontrolowanej sprawie nie doszło do nienależnego pobrania świadczenia z FA w powyższym rozumieniu i wysokości, przez skarżącą A. W..

Wobec tego, w ocenie Sądu, brak jest podstaw do żądania od skarżącej zwrotu ww. świadczenia, co zarazem oznacza, iż postępowanie administracyjne w tej sprawie okazało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.

Odmienne stanowisko organów obu instancji w powyższej kwestii może być rzeczywiście postrzegane jako w istocie przerzucanie na skarżącą odpowiedzialności za brak właściwej komunikacji i współdziałania pomiędzy Komornikiem Sądowym, a Kierownikiem Biura Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta K..

Mając wszystko to na uwadze, Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 145 § 3 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji (pkt 1 sentencji wyroku) oraz umorzył postępowanie administracyjne w całości (pkt 2 sentencji wyroku).

O zwrocie kosztów Sąd postanowił na mocy art. 200 § 1 i art. 205 § 1 p.p.s.a., a składało się na nie wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2018r., poz. 265), jak Sąd orzekł w pkt 3 sentencji wyroku.

Sprawa została rozpoznana przez Sąd w składzie trzech Sędziów w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., gdyż Skarżąca w skardze złożyła wniosek o rozpoznanie sprawy w tym trybie, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.