Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 172/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2019-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6, art. 64c § 4 i § 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1, art. 84.
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) sędzia WSA Przemysław Krzykowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Funduszu A na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1) Uchyla zaskarżone postanowienie, 2) Zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego 100 ( sto ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezes Zarządu Funduszu A. (dalej A., Fundusz, wierzyciel, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olszynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej DIAS, organ odwoławczy, organ II instancji) z "[...]", którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej Naczelnik Urzędu Skarbowego, NUS, organ egzekucyjny, organ I instancji) z "[.1.]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 4.290,02 zł.

Z przedstawionych wraz ze skargą do kontroli Sądu akt administracyjnych sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego otrzymał 22 września 2016 r. tytuł wykonawczy nr "[...]" z 8 września 2016 r. wraz z wnioskiem Prezesa Zarządu A. o jego realizację. Dłużnikiem Funduszu stała się L.M. (dalej zobowiązana, dłużnik) na kwotę główną zobowiązania: 48.421,90 zł.

Organ egzekucyjny skierował 27 września 2016 r. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego do banków: B., C. i D. Banki te odpowiedziały, że nie prowadzą rachunków dla ww. osoby.

W aktach sprawy znajdują się dwa wydruki, z 30 października 2017 r. (k. 8 akt egzekucyjnych) oraz z 7 listopada 2017 r. (k. 10), z systemu elektronicznego "[...]", umożliwiającego m.in. organom egzekucyjnym pozyskanie z banków informacji na temat rachunków bankowych wskazanych dłużników.

Na kolejne zawiadomienie organu egzekucyjnego z 30 października 2017 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w Banku E., Bank udzielił 8 listopada 2017 r. odpowiedzi, iż zajęcie nie może zostać zrealizowane ze względu na brak środków na rachunku dłużnika.

Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 8 marca 2018 r., działając na podstawie art. 59 § 2 i § 3 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201, dalej jako: "u.p.e.a."), umorzył postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny podał, że zobowiązana nie mieszka pod wskazanym adresem i wyjechała za granicę w celach zarobkowych. Ustalono adres dłużnika za granicą. Nie udało się ustalić składników majątkowych, powalających na pozyskanie środków na zaspokojenie zaległości. Z zebranych informacji wynika, że zobowiązana nie podlega obecnie ubezpieczeniu w ZUS, ani nie pobiera od tego organu świadczeń. Nie figuruje w CEPiK jako właściciel pojazdu oraz w KW jako właściciel nieruchomości. Nie ma danych o aktualnym miejscu pracy oraz o rachunkach bankowych. Organ stwierdził, iż w dalszym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Wydanym następnie postanowieniem z "[.1.]" Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela - Prezesa Zarządu A. kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 4.290,02 zł. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny powołał przepisy art. 64c § 4 i § 7 u.p.e.a. oraz wymienił czynności egzekucyjne, jakie zostały dokonane w oparciu o wskazany powyżej tytuł wykonawczy, a także przypisał kwoty opłat do poszczególnych czynności egzekucyjnych.

Na skutek zażalenia Prezesa Zarządu Funduszu A., DIAS postanowieniem z "[.2.]" utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie organu I instancji. Wobec wniesienia skargi przez wierzyciela, WSA w Olsztynie wyrokiem z 18 września 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 465/18 uchylił postanowienie organu odwoławczego.

Sąd w uzasadnieniu wyroku podzielił stanowisko organu odwoławczego co do tego, że zasadne było obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi z tytułu zajęcia wierzytelności rachunku bankowego pomimo tego, że na rachunku tym nie było środków Nie zgodził się natomiast z oceną organu co do tego, że zgodnie z obowiązującymi przepisami organ egzekucyjny ustalił koszty egzekucyjne w wysokości wynikającej z art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a., bez wykazania, że nie zachodzą okoliczności do ich miarkowania, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244). Sąd zalecił, aby organ przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględnił ocenę prawną zawartą w wyroku, w tym dokonał zgodnej z art. 2 Konstytucji RP wykładni art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz zbadał, czy zachodzą w sprawie okoliczności uzasadniające obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w pełnej wysokości, czy też koszty te powinny być miarkowane, mając na uwadze zarówno potrzebę zapewnienia funkcjonowania organu egzekucyjnego, jak i wynikające z wyroku TK ograniczenia związane ze stwierdzeniem częściowej niekonstytucyjności powołanych wyżej przepisów u.p.e.a.

Po otrzymaniu prawomocnego wyroku Sądu z 18 września 2018 r., DIAS postanowieniem z "[...]" utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z "[.1.]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 4.290,02 zł.

W uzasadnieniu podał, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 4.290,02 zł, na które składają się: opłata manipulacyjna w kwocie 678,61 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a. w wysokości 1 % egzekwowanych należności; wydatki egzekucyjne w kwocie 4,50 zł (z art. 64b); opłata za dokonane zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych w kwocie 3.606,91 zł (z art. 64 § 5) w wysokości 5% egzekwowanych należności w Banku E. za zajęcie z 30 października 2017 r., które nie mogło być realizowane z powodu braku środków.

W ocenie organu odwoławczego skutkiem wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nie jest wyeliminowanie z obowiązującego porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej. Kluczowe znaczenie ma bowiem fakt, że omawiany wyrok TK jest wyrokiem stwierdzającym tzw. pominięcie prawodawcze w zakwestionowanych przepisach prawa. Wyrok stwierdzający pominięcie prawodawcze nie wywołuje natomiast bezpośrednich skutków derogujących. Jest on swego rodzaju "apelem" do ustawodawcy, aby ten odpowiednio dostosował normę prawną do wymogów konstytucyjnych.

Skoro ustawodawca do momentu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dokonał odpowiednich zmian zgodnie ze wskazówkami Trybunału Konstytucyjnego, to zdaniem organu odwoławczego, organ egzekucyjny miał obowiązek określić koszty na podstawie zakwestionowanych, ale nadal obowiązujących przepisów prawa.

Wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie spowodowało utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów. Do czasu zmiany przepisów przez ustawodawcę, organ jest zobowiązany do ich stosowania. Z kolei żaden obowiązujący przepis prawa nie pozwala organowi egzekucyjnemu na "miarkowanie" wysokości kosztów egzekucyjnych, z uwzględnieniem poziomu skomplikowania podjętych czynności, czy też poniesionych nakładów pracy. Takie działanie sprowadzałoby się w istocie do swego rodzaju uznaniowości organu w orzekaniu o wysokości kosztów egzekucyjnych, co nie znajduje oparcia w przepisach prawa.

WSA w Olsztynie w ww. wyroku z 18 września 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 465/18 wskazał, że z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawa istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością kosztów egzekucyjnych, a czynnościami organu egzekucyjnego, za podjęcie których koszty zostały naliczone. W treści ww. wyroku Sąd jednak nie wskazał metody, w oparciu o którą organ egzekucyjny winien wyliczyć wysokość przedmiotowych kosztów.

Organ przywołał art. 64 § 1 pkt 4 i 6 u.p.e.a. i podał, że sposób ustalania opłaty ze wskazaną górną granicą chroni przed realizacją w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej opłat, i mechanizm ten należy w niniejszej sprawie zastosować. Ocenił, że kwota kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie mieści się w przedziale od kwoty minimalnej wskazanej w treści przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (4,20 zł) do kwoty maksymalnej przyjętej zgodnie z powyżej wskazaną metodą proporcji, kwoty obliczonej od maksymalnej stawki ustawowej przy egzekucji z nieruchomości, z uwzględnieniem stawki zajęcia rachunku bankowego (stawka 5%), tj. 21.375 zł. Powyższe odpowiada tezom wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

Powołując się na zalecenia WSA w Olsztynie zawarte w treści ww. wyroku z 18 września 2018 r. organ II instancji wskazał, że przy obliczeniu wysokości kosztów egzekucyjnych uwzględnił nakład pracy przy takich czynnościach dokonanych przez organ egzekucyjny, jak:

- sprawdzenie poprawności tytułu wykonawczego pod względem formalnym (art. 29 § 1 u.p.e.a.) i jego przyjęcie do realizacji poprzez nadanie klauzuli wykonalności;

- zarejestrowanie tytułu wykonawczego w systemie informatycznym EGAPOLTAX;

- poszukiwanie informacji o majątku zobowiązanego, tj. czy zobowiązana otrzymuje wynagrodzenie za pracę, świadczenie emerytalne lub rentowe, posiada majątek ruchomy, inne wierzytelności pieniężne lub nieruchomości i rachunki bankowe;

- analiza danych uzyskanych z etapu pracy dotyczącego poszukiwania majątku zobowiązanego i ocena, do którego składnika majątku skierować egzekucję, zgodnie z zasadą z art. 7 § 2 u.p.e.a.;

- sporządzenie oraz wydrukowanie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego;

- przygotowanie do wysyłki i wysłanie korespondencji do zobowiązanego (odpis tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego) oraz przesłanie zawiadomień dłużnika zajętej wierzytelności za pomocą systemu centralnej informacji o rachunkach bankowych;

- rejestrowanie w systemie EGAPOLTAX dokumentów związanych z egzekucją (pisma organu, odpowiedzi dłużnika zajętej wierzytelności ZUS, zwrotne potwierdzenia odbioru korespondencji);

- wydanie postanowienia z 8 marca 2018 r. o umorzeniu egzekucji oraz przygotowanie do wysyłki i jego wysłanie.

Powyższe czynności organu egzekucyjnego nie doprowadziły do wyegzekwowania dochodzonej należności. Podkreślono, że zachowana została racjonalna zależność między wysokością obliczonych kosztów egzekucyjnych, a czynnościami organu egzekucyjnego podjętymi w celu wyegzekwowania należności.

Ponadto w ocenie organu odwoławczego wierzyciel, w momencie wystawienia tytułu wykonawczego w roku 2016 miał świadomość, że zobowiązana nie posiada majątku. Należności wskazane w tytule wykonawczym powstały w okresie 2011 - 2012. Wydanie decyzji, stanowiącej podstawę prawną obowiązku miało miejsce w 28 grudnia 2015 r. Z przekazanej organowi egzekucyjnemu, wraz z tytułem wykonawczym, pismem z 16 września 2016 r. informacji o zobowiązanej (k. 1 akt egzekucyjnych) jednoznacznie wynika, że wierzycielowi, pomimo posiadanych uprawnień w zakresie ustalania sytuacji majątkowej zobowiązanego, nie udało się ustalić składników majątkowych mogących podlegać egzekucji. Co istotne, to wierzyciel przekazał również informację zawierającą numery rachunków bankowych i znanych mu należności. W świetle powyższego organ egzekucyjny prawidłowo, zgodnie z wolą wierzyciela podjął działania zmierzające do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Podkreślono, że wierzyciel podejmując działania zmierzające do wydania tytułu wykonawczego, a następnie kierując tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego, musi dokonać oceny zasadności swych działań, a w konsekwencji bezskuteczności egzekucji z powodu braku majątku, ponieść jej koszty. Przyjęcie innego trybu postępowania byłoby sprzeczne z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i przepisami wykonawczymi.

Dodatkowo podniesiono, że organ egzekucyjny dokonał szeregu ustaleń dotyczących braku składników majątkowych przysługujących zobowiązanej, w szczególności: wierzytelności, pojazdów, nieruchomości. Dokonane przez organ czynności i ustalenia nie skutkowały podwyższeniem łącznej kwoty kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela należności. W czasie trwającego około 19 miesięcy postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny ustalił również, w toku czynności przeprowadzonych wielokrotnie przez pracowników organu pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym jako adres zamieszkania, że zobowiązana nie zamieszkuje pod wskazanym adresem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na powyższe postanowienie organu odwoławczego Prezes Zarządu A. wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia organu odwoławczego oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów:

1) art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. poprzez błędne ich zastosowanie, w wyniku nieuwzględnienia wytycznych dotyczących oceny prawnej przedmiotowej sprawy, zawartych w ww. wyroku WSA w Olsztynie z 18 września 2018 r.,

2) art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej wyrażonej w ww. wyroku z 18 września 2018 r.,

3) art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (K.p.a.) poprzez rozstrzygnięcie o zasadności obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w oderwaniu od zebranego materiału dowodowego,

4) art. 138 § 1 w zw. z art. 144 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego pomimo, iż organ odwoławczy winien był na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchylić to postanowienie w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy.

W uzasadnieniu powyższych zarzutów skarżący podniósł, że DIAS konsekwentnie, w opozycji do ww. wyroku WSA w Olsztynie z 18 września 2018 r. wywiódł, iż organ egzekucyjny miał obowiązek określić koszty na podstawie zakwestionowanych, ale nadal obowiązujących przepisów prawa. Tym samym organ zignorował zalecenia Sądu dotyczące niniejszej sprawy i ponownie zastosował przepisy, które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 uznane zostały za niezgodne z Konstytucją RP. W efekcie organ nie dokonał miarkowania kosztów egzekucyjnych i utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

W ocenie strony stanowisko przyjęte przez WSA w Olsztynie ww. wyroku z 18 września 2018 r. znajduje potwierdzenie w wyrokach wydanych w przedmiotowo tożsamych sprawach: WSA w Poznaniu z 26 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Po 638/14, z 18 grudnia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1204/15, z 14 czerwca 2018 r. sygn. akt III SA/Po 246/18, WSA w Gdańsku z 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 165/18, WSA w Krakowie z 5 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Kr 421/18.

Na tle oceny organu w zakresie zasadności działań wierzyciela przy kierowaniu należności do egzekucji A. podniósł, że organ pominął wskazaną przez Sąd zasadę racjonalnej zależności między wysokością opłat egzekucyjnych a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

Zdaniem Funduszu naliczona opłata egzekucyjna nie odzwierciedla racjonalnej zależności pomiędzy wysokością opłat a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Wysokość kosztów egzekucyjnych pozostaje w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Podkreślił, że organ egzekucyjny mógł określić wysokość kosztów egzekucyjnych opierając się na obowiązujących przepisach zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku kontroli sądowej postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) –c) p.p.s.a.).

Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 4.290,02 zł, na które składają się: opłata manipulacyjna w kwocie 678,61 zł, naliczona zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a. w wysokości 1 % egzekwowanych należności; wydatki egzekucyjne w kwocie 4,50 zł (z art. 64b); opłata za dokonane zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych w kwocie 3.606,91 zł (z art. 64 § 5) w wysokości 5% egzekwowanych należności w Banku E. za zajęcie z 30 października 2017 r., które nie mogło być realizowane z powodu braku środków. Wydanym następnie postanowieniem z "[.1.]" Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela - Prezesa Zarządu A. kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 4.290,02 zł. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny powołał przepisy art. 64c § 4 i § 7 u.p.e.a. oraz wymienił czynności egzekucyjne, jakie zostały dokonane w oparciu o wskazany powyżej tytuł wykonawczy, a także przypisał kwoty opłat do poszczególnych czynności egzekucyjnych.

WSA w Olsztynie w wyroku z 18 września 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 465/18 wskazał, że z punktu widzenia zasady demokratycznego państwa prawa istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością kosztów egzekucyjnych, a czynnościami organu egzekucyjnego, za podjęcie których koszty zostały naliczone.

W ocenie organu odwoławczego skutkiem wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nie jest wyeliminowanie z obowiązującego porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej.

Skoro ustawodawca do momentu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dokonał odpowiednich zmian zgodnie ze wskazówkami Trybunału Konstytucyjnego, to zdaniem organu odwoławczego, organ egzekucyjny miał obowiązek określić koszty na podstawie zakwestionowanych, ale nadal obowiązujących przepisów prawa.

Organ odwoławczy wskazał, że ww. wyroku Sąd nie wskazał metody, w oparciu o którą organ egzekucyjny winien wyliczyć wysokość przedmiotowych kosztów.

Powstanie i wysokość kosztów egzekucyjnych oraz podmiotów obowiązanych do ich poniesienia uregulowane zostały w Dziale I Rozdziale 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."). Podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy: art. 64 § 1 pkt 4, art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 u.p.e.a.

Stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zgodnie z art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Przepis art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu powołanego wyroku, nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednak swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Istotne jest zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Ponadto w pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki wyroku, uznając, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć podobne zarzuty.

Jak trafnie zauważył organ odwoławczy w niniejszej sprawie, Trybunał Konstytucyjny nie wyeliminował z porządku prawnego expressis verbis przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.

Uwadze organu odwoławczego umknęła jednak okoliczność, że wyrok Trybunału zmienił normatywną treść badanych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Wyrok ma charakter zakresowy, co oznacza, że nie powoduje on utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, jednakże po wydaniu orzeczenia przez Trybunał musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją w granicach określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet musi być, nadal stosowany przez organy egzekucyjne. Aby jednak nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji RP, organy powinny badane przez Trybunał przepisy prawa stosować i interpretować zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału.

W świetle powyższego, dopóki ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W konsekwencji nie sposób podzielić stanowiska organu odwoławczego, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązujących przepisów, do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie z regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, przepisami Konstytucji RP, które zostały powołane jako wzorzec konstytucyjności.

Konieczność uwzględniania przez organy egzekucyjne skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, potwierdza liczne orzecznictwo sądów administracyjnych (wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14 z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17; orzeczenia opublikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak inne orzeczenia sądowe powołane poniżej).

W razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie zadaniem organu będzie określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji.

Dla przykładu należy wskazać na prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Ol 764/17, w którym Sąd uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 9 sierpnia 2017 r., w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. W tym wyroku Sąd wskazał na obowiązek miarkowania opłat, według określonej metody. Dla porównania wskazał, że opłaty sądowe mają charakter degresywny ( por. przepisy w zakresie opłat sądowych przed sądami administracyjnymi, Dz.U.2003.221.2193). Wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi: 1) do 10.000 zł - 4 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 100 zł; 2) ponad 10.000 zł do 50.000 zł - 3 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 400 zł; 3) ponad 50.000 zł do 100.000 zł - 2 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 1.500 zł; 4) ponad 100.000 zł - 1 % wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 2.000 zł i nie więcej niż 100.000 zł. Natomiast określona w postępowaniu egzekucyjnym stawka jest wygórowana. Została ona określona bez uwzględnienia wymogów stawianych przez TK. Powinien być wyznaczony maksymalny pułap tej opłaty. Określenie pułapu tych opłat powinno mieć charakter degresywny. W konsekwencji Sąd podzielił zarzuty skargi w przedmiocie naruszenia przepisów:

1) art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. poprzez błędne ich zastosowanie, w wyniku nieuwzględnienia wytycznych dotyczących oceny prawnej przedmiotowej sprawy, zawartych w ww. wyroku WSA w Olsztynie z 18 września 2018 r.,

2) art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niezastosowanie się do oceny prawnej wyrażonej w ww. wyroku z 18 września 2018 r.,

3) art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (K.p.a.) poprzez rozstrzygnięcie o zasadności obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w oderwaniu od zebranego materiału dowodowego,

4) art. 138 § 1 w zw. z art. 144 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu egzekucyjnego pomimo, iż organ odwoławczy winien był na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchylić to postanowienie w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy.

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił jak w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a..