Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 124 ust. 1, art. 128 ust. 4, 129 ust. 1,5, art. 130 ust. 1,2, 132 ust. 6, art. 134,156 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
article: art. 138 par. 2, art. 7,77,80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151,134 par. 1,
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. sprawy ze sprzeciwu Z. K. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Wojewody Z. na rzecz Z. K. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej: "k.p.a." i art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

(Dz. U. z 2018 r., poz. 121) zwanej dalej: "u.g.n.", Wojewoda Z. uchylił decyzję Starosty [...] z dnia [...] r.,

nr [...] w przedmiocie ustalenia na rzecz Z. K. odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z części nieruchomości,

tj. działek nr [...] i nr [...], obr. Z. , gm. G., w związku z realizacją celu publicznego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że na wniosek E. Spółki z o.o. z siedzibą w P. (zwana dalej "inwestorem"), decyzją

z dnia [...] r. organ I instancji ustalił na rzecz właściciela nieruchomości odszkodowanie w kwocie [...]zł z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z części działek nr [...] i [...], w związku z realizacją inwestycji, w ramach decyzji z dnia [...] r. o lokalizacji inwestycji celu publicznego. Inwestycja ta polegała na założeniu i przeprowadzeniu przewodów i urządzeń służących do przesyłania energii elektrycznej 110 kV, istniejącej linii elektroenergetycznej relacji Z. .

Wskazana decyzja została poprzedzona decyzją z dnia [...]. o ograniczeniu sposobu korzystania z ww. nieruchomości, zgodnie z którą, powierzchnia przewidziana do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości wyniosła odpowiednio: [...] m2 na działce nr [...] oraz [...] m2 w przypadku działki nr [...]. Do decyzji dołączono mapę z przebiegiem linii elektroenergetycznej z zaznaczonym pasem technologicznym urządzenia przesyłowego. Roboty budowlane na ww. działkach zostały przeprowadzone między 1 czerwca a 30 czerwca 2015 r.

Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji ustalił odszkodowanie na rzecz właściciela ww. nieruchomości – Z. K., w wysokości [...] zł. Kwota odszkodowania została ustalona na podstawie operatu szacunkowego z dnia 20 października 2016 r., sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego.

Decyzją z dnia [...] r. organ odwoławczy uchylił ww. decyzję

i nakazał organowi I instancji przeprowadzenie ponownego dowodu z wartości szkód powstałych na ww. działkach, który zawierałby dokładny opis stanu nieruchomości

w dacie wydania decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości oraz z dnia zakończenia robót budowalnych.

Ustalenie wysokości odszkodowania, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ I instancji, nastąpiło na podstawie operatu szacunkowego z dnia 18 maja 2018 r., sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego. Organ I instancji uznał, że ww. operat szacunkowy posiada wartość dowodową umożliwiającą prawidłowe określenie szkód powstałych na ww. działkach w związku z przeprowadzoną inwestycją.

Odwołanie od ww. decyzji z dnia [...] r. wniósł inwestor, który wskazanej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 128 ust. 4 i art. 134 w zw. z art. 124 u.g.n., poprzez niewłaściwe ustalenie przez rzeczoznawcę majątkowego wartości nieruchomości, co skutkowało ustaleniem odszkodowania w wysokości wyższej niż wartość poniesionej szkody,

- § 43 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (dalej zwanego "rozporządzeniem w sprawie wyceny"), poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie,

- art. 154 ust. 1 u.g.n., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu przy szacowaniu wartości nieruchomości jej przeznaczenia wynikającego z dokumentacji planistycznych, w tym decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego,

- art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez nienależyte zbadanie stanu faktycznego sprawy oraz nienależyte przeanalizowanie kluczowego dowodu w przedmiotowym postępowaniu, w postaci operatu szacunkowego stanowiącego podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania,

- art. 80 i art. 77 k.p.a., poprzez brak analizy operatu szacunkowego rzeczoznawcy majątkowego w świetle całości materiału dowodowego.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Wojewoda uchylił decyzję organu I instancji z dnia [...] r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Wojewoda podał, że zastosowanie w sprawie miały przepisy z art. 124 ust. 1, 4 i 6, art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 1 i 5, art. 130 ust. 1 i 2, art. 132 ust. 6, art. 134, art. 156 ust. 1 u.g.n. oraz § 43 ust. 1 – 3 rozporządzenia w sprawie wyceny.

Wskazał, że rzeczoznawca majątkowy przeprowadził analizę czynników wpływających na zmniejszenie wartości nieruchomości, na skutek przebudowy linii elektroenergetycznej (§ 43 ust. 1 i 3 rozporządzenia w sprawie wyceny). Biegły wyjaśnił, że wobec braku szkody z tytułu utraty pożytków (§ 43 ust. 1 rozporządzenia), badaniu poddał istnienie przesłanki zmniejszenia wartości nieruchomości, w kontekście występowania czynników wymienionych w § 43 ust. 3 rozporządzenia, tj.:

- zmiany warunków korzystania z nieruchomości (1),

- zmiany przydatności użytkowej nieruchomości (2),

- trwałego ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości (3)

- skutków spowodowanych obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń (4)

W operacie tym rzeczoznawca majątkowy stwierdził, że czynnik (1) wystąpił, bowiem na skutek przeprowadzonej inwestycji celu publicznego, wprowadzono ograniczenia w obszarze pasa technicznego linii elektroenergetycznej, w postaci zakazu zabudowy oraz dokonywania nasadzeń i innych naniesień budowanych (str. 31 operatu).

Z kolei czynniki oznaczone (2) i (3), według biegłego, nie wystąpiły. Czynnik (2) nie wystąpił, ponieważ nie zmieniła się przydatność użytkowa nieruchomości, albowiem nie doszło do zniszczenia profilu glebowego gruntu. Wyceniany grunt nie jest gruntem rolnym, który narażony jest w podobnych przypadkach, na wystąpienie negatywnych skutków inwestycji, np. w postaci obniżenia plonów, w okresie kliku lat o przeprowadzeniu inwestycji. Czynnik (3) nie miał miejsca, gdyż wskutek inwestycji, nie powstały na działkach nr [...] i nr [...] naziemne urządzenia infrastruktury technicznej. Wystąpił czynnik (4), bowiem po przeprowadzonej inwestycji przedsiębiorca ma prawo wejść na nieruchomość właściciela – tym samym naruszając jego prawo własności – i przeprowadzić prace konserwacyjno-remontowe, zainstalowanych tam urządzeń i przewodów. Z tego też tytułu, biegły naliczył wartość szkody.

Organ II instancji zgodził się z tezami przedstawionymi w operacie, co do wstąpienia czynników (2), (4) i częściowo (3). Organ II instancji stwierdził także, zgadzając się z ustalaniami biegłego i starosty w zakresie badania czynnika (4),

tj. że w pasach technologicznych i eksploatacyjnych urządzeń przesyłowych przedsiębiorstwo ma prawo (w celu dokonywania niezbędnych czynności technicznych, potrzebnych do prawidłowej eksploatacji urządzeń) do dysponowania cudzą własnością, na okoliczność przeprowadzenia przyszłych prac remontowo-konserwacyjnych.

Zdaniem organu, rzeczoznawcy jak i organowi I instancji uszło uwadze,

że na skutek wydania decyzji w trybie art. 124 ust. 1 u.g.n. i ujawnienia tego rozstrzygnięcia w księdze wieczystej, prowadzonej dla działek nr [...] i nr [...], nastąpiła ingerencja w prawo własności. Powyższe może wpływać sposób dysponowania nieruchomością. Ograniczenie to wywołuje określone skutki odszkodowawcze.

Organ II instancji nie zgodził się z ustaleniami biegłego w zakresie określenia szkody wywołanej zmniejszeniem wartości nieruchomości na skutek zmiany warunków korzystania z nieruchomości, wywołanych wydaniem decyzji o ograniczeniu i przeprowadzeniem inwestycji – czynnik (1). Biegły nietrafnie stwierdził, że na skutek prac wykonanych w ramach uzyskanej przez przedsiębiorcę przesyłowego decyzji, ustanowiono zakaz zabudowy i posadowienia naniesień roślinnych i budowlanych w obszarze pasa technicznego urządzenia przesyłowego. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie, w tym dokumentacji fotograficznej jasno wynika, że linia elektroenergetyczna istniała już na nieruchomości przed wydaniem decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości, więc zakaz zabudowy nie mógł być w tej sytuacji konsekwencją jej wydania.

Za nietrafny organ odwoławczy uznał zarzut odwołania, że wyliczenia odszkodowania w ramach przesłanki z § 43 ust. 3 ww. rozporządzenia, tj. czynnika (4), nie powinno nastąpić przy użyciu współczynnika związanego z wynagrodzeniem za ustanowienie służebności przesyłu. Ograniczenie powstałe wskutek decyzji administracyjnej, w ramach art. 124 ust. 1 u.g.n., ma cechy charakterystyczne dla służebności przesyłu. W związku z tym uzasadnionym jest użycie przez biegłego elementów (wybranych wzorów, współczynników), które są składnikami wartości służebności przesyłu.

Według organu odwoławczego, zarzut dotyczący niewłaściwego doboru nieruchomości porównawczych jest próbą ingerencji w wiadomości o charakterze specjalnym, leżące w wyłącznej gestii biegłego. Nie ma powodów do podważenia zasadności doboru nieruchomości porównawczych. Zgodnie z opisem umieszczonym

w operacie, biegły wykorzystał w obliczeniach ceny transakcyjne gruntami z 2 lat poprzedzających wycenę, z terenu miejscowości Z. (a więc pokrywających się

z położeniem wycenianych działek) o przeznaczeniu zgodnym z przeznaczeniem działek nr [...] i nr [...], tj. gruntów niezabudowanych przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną z dopuszczeniem usług nieuciążliwych.

Organ odwoławczy stwierdził, że tylko część uwag odwołania zasługiwało

na uwzględnienie. Organ II instancji nie miał wątpliwości, że organ I instancji nie naruszył przepisów postępowania, zawartych w art. 7, 77 i 80 k.p.a., gdyż w sposób szczegółowy opisał przebieg postępowania, wyjaśniał normy prawne stanowiące podstawę rozstrzygnięcia, dochował należytej staranności przy badaniu stanu faktycznego sprawy, jednakże wyciągnął błędne konkluzje co do wartości dowodowej operatu.

W opinii organu II instancji, przedstawiona sytuacja rodzi konieczność sporządzenia nowego operatu szacunkowego, uwzględniającego analizę wpływu wydania decyzji o ograniczeniu na wartość nieruchomości, w kontekście badania wystąpienia przesłanki z § 43 ust. 3 rozporządzenia w sprawie wyceny, tj. czynnik (3). Dokonanie takich czynności w drugiej instancji nie mieściłoby się w granicach uzupełniającego postępowania dowodowego i stanowiło rażące naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. To natomiast wymaga wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a.

Z. K., reprezentowany przez radcę prawnego, wystąpił ze sprzeciwem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję organu II instancji z dnia [...] r., wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy organowi II instancji do ponownego rozpatrzenia. Ponadto wnoszący sprzeciw wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa prawnego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Z ostrożności podkreślił, że uznaje decyzję organu I instancji w sprawie za miarodajną, tak co do zasady, jak wysokości.

Wydanej decyzji zarzucił, mające wpływ na wynik sprawy naruszenie:

a) art. 138 § 2 k.p.a., poprzez niezasadne przyjęcie, że decyzja organu I instancji

w sprawie została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie;

b) przepisów art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 u.g.n., poprzez ich błędną wykładnię oraz zastosowanie, nade wszystko – poprzez błędne przyjęcie, iż zdarzeniem oraz szkodami, o których mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n., jest w przedmiotowej sprawie "wykonanie inwestycji celu publicznego" oraz szkody powstałe wskutek tego wykonania, zamiast należytego przyjęcia, że zdarzeniem tym jest ograniczenie w drodze decyzji, sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości (dwóch działek) wnoszącego sprzeciw, przez udzielenie zezwolenia na wykonanie danej inwestycji (przy uwzględnieniu naziemnych oraz nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z przewodów i urządzeń, objętych tą inwestycją – art. 124 ust. 1 u.g.n. (por. pkt 1 decyzji organu I instancji w zakresie działek nr [...] i [...]), jak też związanych z nimi obowiązków wnoszącego sprzeciw, polegających na udostępnianiu tej nieruchomości w celu wykonania czynności dotyczących konserwacji oraz usuwania awarii ww. przewodów i urządzeń – art. 124 ust. 6 u.g.n. (por. pkt. 4 decyzji organu I instancji w zakresie ww. działek), zaś przedmiotowymi

w sprawie szkodami są szkody powstałe wskutek tego ograniczenia, w tym wynikłych z niego obowiązków skarżącego;

Zdaniem strony, organ II instancji nie tylko zasadniczo błędnie dokonał wykładni przywołanych wyżej przepisów, ale nadto (w ślad za tą wykładnią) nie rozpoznał w ogóle przedmiotu postępowania (odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości), procedując co do przedmiotu nie mającego znaczenia w sprawie (odszkodowanie z tytułu wykonania inwestycji). Organ II instancji nie zapoznał się dostatecznie z leżącą u podstaw sprawy decyzją organu z dnia [...] r., ograniczającą sposób korzystania z nieruchomości działek nr [...] i [...]. Dotyczy to w szczególności jej zapisów zawartych w pkt. 1, co do powierzchni zajęcia nieruchomości oraz szerokości pasa technicznego, jak też jej zapisów zawartych w pkt. 4, co do obowiązków skarżącego w zakresie udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii przewodów i urządzeń, objętych daną w sprawie inwestycją.

Wnoszący sprzeciw stwierdził, że organ II instancji nie zapoznał się dostatecznie z leżącym u podstaw decyzji operatem szacunkowym. Jako chybione postrzegł wywody Wojewody, jakoby rzeczoznawca podjął czynności w sprawie na okoliczność "skutków prac wykonanych w ramach uzyskanej przez przedsiębiorcę przesyłowego decyzji o ograniczeniu".

Ponadto podniósł, że organ II instancji nie zapoznał się dostatecznie ze stanowiskiem strony, wyrażonym już na etapie pierwszoinstancyjnym. Dotyczy to uznania pisma z dnia 7 czerwca 2018 r., zatytułowanego "uwagi i wnioski do operatu szacunkowego" oraz okoliczność uznania przez niego wyjaśnień rzeczoznawcy, sformułowanych na piśmie z dnia 27 czerwca 2018 r. "jako adekwatnych w zakresie pozostałych ze zgłoszonych "uwag i wniosków".

Dodatkowo nadmienił, że jedna kwestia, poruszona przez organu II instancji

w zaskarżonej decyzji, jawi się wprawdzie przemawiającą za jego interesem. Dotyczy to oceny czynnika stanowiącego trwałe ograniczenie w sposobie korzystania

z nieruchomości z punktu widzenia ujawnienia decyzji ograniczeniowej w księdze wieczystej danej nieruchomości (por. str. 7 ostatni akapit do str. 8 trzy pierwsze akapity zaskarżonej decyzji). Zauważył jednak, iż Wojewodzie umknęło przy tej kwestii, że przywołane przez niego orzeczenia sądowe dotyczą istotnie odmiennego stanu faktycznego od przedmiotowego w sprawie. W szczególności zaś, że operat szacunkowy sporządzony w sprawie obejmuje wycenę szkody, z punktu widzenia zmiany warunków korzystania z danej nieruchomości, która to wycena obejmuje również zmianę w stanie formalnym nieruchomości strony, w tym – w księdze wieczystej (poprzez wybór stosownych nieruchomości porównawczych, których księgi wieczyste nie wykazywały żadnych ograniczeń administracyjnych, bądź cywilnoprawnych). Kwestia ta tym bardziej traci na znaczeniu, skoro pojawiła się niejako na uboczu podstawowych rozważań organu I instancji, dotyczących błędnie zidentyfikowanego przedmiotu postępowania, a nadto - przy uwzględnieniu stanowiska skarżącego, przywołanego w poprzednim akapicie.

Ponadto wnoszący sprzeciw argumentował, iż organowi II instancji umknęło,

że rodząca skutki szkodowe decyzja organu z dnia [...] r., jeśli nawet dotyczyła już istniejącej linii (z czym nie sposób notabene się zgodzić, co jednak leży to poza przedmiotem postępowania), to nade wszystko "zalegalizowała" ona w relacji między inwestorem a wnoszącym sprzeciw przebieg linii 110 kV relacji Z. przez jego nieruchomość. Nadto, decyzja ta ustaliła zakres obciążeń (powierzchnię zajęcia nieruchomości, szerokość pasa technicznego i obowiązki w zakresie udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii), na które wnoszący sprzeciw, ani jego poprzedniczka prawna nigdy nie wyrazili zgody, a które to obciążenia stały w ewidentnej sprzeczności z przeznaczeniem tej nieruchomości, zaplanowanym i udokumentowanym w sprawie przez wnoszącego sprzeciw, i to znanym inwestorowi już na etapie wystąpienia o wydanie ww. decyzji ograniczeniowej z dnia [...] r.

W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie.

Na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. pełnomocnik wnoszącego sprzeciw podtrzymał wnioski i twierdzenia zawarte w sprzeciwie. Pełnomocnik organu podtrzymał twierdzenia zawarte w odpowiedzi na sprzeciw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Przedmiotem kontroli sądu stała się decyzja wydana na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

W myśl art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji". W myśl art. 64c § 1 p.p.s.a., sprzeciw od decyzji wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzja Wojewody Z. z dnia [...] r. została doręczona wnoszącemu sprzeciw w dniu 8 listopada 2018 r. Zatem termin do złożenia sprzeciwu upływał z dniem 22 listopada 2018 r. Tymczasem sprzeciw został sporządzony i nadany do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, za pośrednictwem Wojewody, po tej dacie, tj. odpowiednio 27 i 28 listopada 2018 r.

Dla oceny zachowania przez stronę terminu do wniesienia środka zaskarżenia istotne znaczenie ma pouczenie strony przez organ o zasadach jego wniesienia.

W decyzji z dnia [...] r. Wojewoda poinformował strony, że z uwagi na fakt, iż wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania nastąpiło przed 1 czerwca 2017 r., tj. przed nowelizacją ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na niniejszą decyzję przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniesiona za pośrednictwem Wojewody Z. w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji.

Sąd stwierdził, że powyższe pouczenie było nieprawidłowe. Instytucja sprzeciwu od decyzji została wprowadzona do porządku prawnego w dniu 1 czerwca 2017 r. na mocy art. 9 pkt 7 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935) i w związku z art. 17 ust. 1 ustawy nowelizującej ma ona zastosowanie do postępowań przed sądami administracyjnymi wszczętymi po dniu 1 czerwca 2017 r. Stosownie do art. 64b § 1 p.p.s.a., do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Postępowanie przed sądem administracyjnymi ulega wszczęciu z datą złożenia (nadania) sprzeciwu (skargi). W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte po dniu 1 czerwca 2017 r. Z tego względu, od decyzji Wojewody z dnia [...] r. stronie przysługiwało prawo wniesienia sprzeciwu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Uwzględniając treść art. 112 k.p.a., błędne pouczenie w decyzji o prawie wniesienia skargi i trzydziestodniowym terminie na wykonanie tej czynności nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. W orzecznictwie oraz piśmiennictwie przyjmuje się, że konsekwencje obowiązywania art. 112 k.p.a. powinny być takie, że w przypadku wniesienia spóźnionego odwołania, które wpłynęło z zachowaniem terminu błędnie podanego w pouczeniu, organ obowiązany będzie je rozpatrzyć bez potrzeby wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu (por. postanowienie NSA z 16 listopada 2018 r., sygn. akt I OZ 1090/18, B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. z 2017 r., s. 621).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że również w przypadku wniesienia do sądu spóźnionego środka zaskarżenia, który wpłynął z zachowaniem terminu błędnie podanego w pouczeniu organu, nie ma potrzeby składania wniosku o przywrócenie terminu, lecz należy przystąpić do rozpoznania sprawy.

W tymi miejscu celowym jest przypomnienie, że zgodnie z art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.

W orzecznictwie podkreśla się, że przepis art. 64e p.p.s.a., jako lex specialis

w stosunku do art. 134 § 1 p.p.s.a., w sposób zasadniczy różnicuje postępowania sądowe w przedmiocie sprzeciwu bądź skargi. Zgodnie z art. 134 i art. 145 p.p.s.a. skarga otwiera postępowanie sądowoadministracyjne prowadzące do kontroli legalności decyzji administracyjnej pod kątem prawidłowego zastosowania przez organ przepisów prawa materialnego, jak i norm o charakterze proceduralnym. Natomiast 64e p.p.s.a. wyraźnie zawęża kontrolę sądową do oceny "jedynie" przesłanek warunkujących wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Wobec powyższego uprawnione jest stanowisko, że w postępowaniu sądowym zainicjowanym sprzeciwem sąd administracyjny nie weryfikuje prawidłowości wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego, w ramach których organ odwoławczy stwierdził potrzebę wydania decyzji kasatoryjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. postępowania administracyjnego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 3517/18).

Organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., gdy decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Inne wady postępowania lub inne wady decyzji organu pierwszej instancji nie mogą być uznane za normatywną podstawę do wydania przez organ odwoławczy decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. W literaturze również formułuje się wniosek, że organ odwoławczy może wydać decyzję na podstawie ww. przepisu, gdy wystąpią łącznie następujące przesłanki:

- postępowanie przed organem pierwszej instancji było prowadzone z naruszeniem przepisów postępowania;

- konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma wpływ na jej rozstrzygnięcie

(por. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Meder – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. z 2018 r., s. 276-277).

Jako przykłady naruszenia przepisów postępowania w stopniu uzasadniającymi przyjęcie, że wystąpiła pierwsza przesłanka, wskazuje się sytuację, gdy:

- organ pierwszej instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego,

- postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone, ale z rażącym naruszeniem przepisów procesowych (czynności przeprowadził pracownik wyłączony ze sprawy, stronę pozbawiono udziału w postępowaniu);

- nastąpiło naruszenie przepisów postępowania przez nieustalenie istotnych okoliczności faktycznych, niezbędnych do prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. z 2017 r., s. 728-729).

Lektura zaskarżonej decyzji wskazuje, że Wojewoda nie sformułował w jej uzasadnieniu jakiegokolwiek zarzutu naruszenia przez organ I instancji konkretnego przepisu postępowania. Przeciwnie, stwierdził, że "Nie ma wątpliwości, że Starosta nie naruszył przepisów postępowania zawartych w art. 7, 77 i 80 k.p.a.". Oznacza to, że nie wykazał zaistnienia podstawowej przesłanki umożliwiającej mu skorzystanie

z uprawnienia jakie daje przepis art. 138 § 2 k.p.a., co czyni wniesiony sprzeciw od kwestionowanej decyzji zasadnym.

Na marginesie sprawy Sąd zwraca uwagę, że co do zasady ocena wartości dowodowej operatu szacunkowego winna być dokonywana przez organ orzekający

w ramach swobodnej oceny dowodów. Tym niemniej operat szacunkowy stanowi sformalizowany prawnie dowód wartości nieruchomości, a wyrażone w nim oceny

i ustalenia stanu faktycznego stanowią wyraz czynności rzeczoznawcy majątkowego, jako biegłego w sprawie, które mogą być podważone, ale tylko w sposób jednoznacznie zaprzeczający tym ustaleniom (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2056/11). Na organie spoczywa przy tym obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy i podjęcia niezbędnych działań dla prawidłowego ustalenia wartości nieruchomości i odpowiedniego odszkodowania i służyć temu mogą m.in. dodatkowe zapytania kierowane do rzeczoznawcy majątkowego celem wyjaśnienia pojawiających się wątpliwości co do operatu szacunkowego, niezależnie od możliwości poddania operatu szacunkowego ocenie w ramach zastosowania art. 157 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Podsumowując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznając,

że kontrolowana decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a., na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.