Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 738/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 784/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Olsztynie z dnia 19 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od gier za luty 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 784/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił C. Sp. z o.o. w W. (zwanej dalej "spółką") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca, pomimo wezwania, nie przedstawiła wymaganych dokumentów, przede wszystkim bilansu oraz rachunku zysków i strat obejmujących jej działalność za lata 2012 – 2013, które mogłyby stanowić zasadniczą podstawę weryfikacji twierdzeń o braku zdolności płatniczej. Sąd nie dysponował w analizowanej sprawie w istocie żadnymi dokumentami, które obrazowałyby wartość majątku spółki i rozmiary prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Jako niewystarczające WSA uznał złożone w tym zakresie oświadczenia strony we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie w sprzeciwie, gdyż były one niepełne i nie pozwalały na zbadanie, czy rzeczywiście, jak wskazywała strona, nastąpił znaczny spadek wartości posiadanego przez spółkę majątku. Według tych oświadczeń, skarżąca nie posiada aktualnie żadnych środków pieniężnych oraz nie ma możliwości upłynnienia aktywów obrotowych. Wysokość kapitału zakładowego wynosi 4.000.000 zł. Wartość środków trwałych określono zaś na kwotę 5.841.741,70 zł, wskazując jednocześnie, że z uwagi na brak popytu na automaty do gier, w rzeczywistości jest ona równa zeru. W sprzeciwie wskazano ponadto, że na dzień 30 czerwca 2013 r. kapitał własny uzyskał ujemną wartość -25.801.177,15 zł, a zobowiązania krótkoterminowe wyniosły kilkanaście milionów złotych. Dodano również, że na dzień 31 marca 2013 r. wykazano stan środków pieniężnych w wysokości 1.239,20 zł oraz stratę w wysokości -3.600.963,04 zł.

W ocenie Sądu, nie sposób uznać, by przedstawione w powyższy sposób dane odnoszące się do sytuacji majątkowej stanowiły wystarczającą podstawę przyznania wnioskującej stronie zwolnienia od kosztów sądowych. W szczególności Sąd nie dysponował informacjami o wysokości osiąganych przez spółkę przychodów z działalności gospodarczej zarówno aktualnie (strona nie przedstawiła deklaracji VAT-7 za listopad 2013 r.), jak również za okres bezpośrednio poprzedzający datę wszczęcia postępowania sądowego (brak jakichkolwiek danych). Samo zaś wskazanie w tym kontekście, że spółka na dzień 31 marca 2013 r. wykazała stratę w wysokości 3.600.963,04 zł nie mogło stanowić uzasadnienia dla jej twierdzeń o trudnej sytuacji finansowej, w przypadku gdy nie przedstawiono danych o wielkości przychodów i kosztów ich uzyskania. Sąd nie posiadał również danych co do wielkości obciążających spółkę zobowiązań zarówno publicznoprawnych, jak i cywilnoprawnych. Za niewystarczające, gdyż zbyt ogólnikowe, WSA uznał złożone w tym zakresie oświadczenie strony, że zobowiązania krótkoterminowe wynoszą kilkanaście milionów złotych. Spółka nie wyjaśnia też, czy podana przez nią wartość środków trwałych (5.841.741,70 zł) obejmuje jedynie wartość automatów do gier, czy też innych rzeczy lub praw np. własność gruntów. W ocenie Sądu, w analizowanej sprawie skarżąca wykazała jedynie, że nie posiada środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym przez Bank PEKAO S.A., przedstawiając na tę okoliczność kopie: zawiadomienia o zajęciu tego rachunku bankowego, tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej w Warszawie oraz wezwania do zapłaty z dnia 30 lipca 2013 r. Pozostałych zaś okoliczności dotyczących jej stanu majątkowego nie wyjaśniła, jak również nie przedstawiła na ich okoliczność niezbędnych dokumentów, zwłaszcza dokumentacji finansowej w postaci bilansu oraz rachunku zysków i strat.

Aprobaty Sądu nie mógł również zyskać sposób, w jaki skarżąca wypełniła obowiązek nałożony wezwaniem z dnia 13 stycznia 2014 r., przedkładając dokumenty jedynie przykładowo. Wbrew twierdzeniom strony, bilans za 2012 r. nie został złożony wraz z wnioskiem, a do pisma z dnia 22 stycznia 2014 r. nie została dołączona deklaracja VAT-7 za listopad 2014 r.

Spółka ubiegała się o przyznanie prawa pomocy łącznie w 35 sprawach zawisłych przed tut. Sądem, w których łączna wysokość wpisów sądowych od skargi wynosiła 88.010 zł.

Sąd stwierdził, że skoro strona jest przedsiębiorcą i zgodnie z jej twierdzeniami prowadziła działalność gospodarczą znacznych rozmiarów (których to, pomimo podjętej wezwaniem z dnia 13 stycznia 2014 r. próby, nie udało się w toku niniejszego postępowania ustalić), to możliwość poniesienia przez nią kosztów sądowych powinna być analizowana również w aspekcie rozmiarów dotychczasowej działalności. Z przedstawionych przez stronę dokumentów wynikało, że pomimo sygnalizowanych problemów finansowych wiążących się głównie z wszczętą egzekucją administracyjną, spółka nadal funkcjonuje, a zatem utrzymuje pewien poziom płynności finansowej, co nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy. I choć, jak wynika z przedłożonych deklaracji dla podatku od towarów i usług za październik i grudzień 2013 r. aktualnie obroty z prowadzonej przez spółkę sprzedaży (220.000 zł w październiku 2013 r., 22.000 zł w grudniu 2013 r.) są – jak wskazała strona – nieznaczne w odniesieniu do poprzednio uzyskiwanych, to jednak w dalszym ciągu strona prowadzi działalność i nie podjęła decyzji o jej zakończeniu. Spółka nie wykazała tym samym, że zmaga się z groźbą niewypłacalności. Natomiast okoliczność prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie stanowi automatycznej podstawy przyznania prawa pomocy, gdy pomimo faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, strona nie zgłosiła wniosku o ogłoszenie upadłości ani też nie wszczęła postępowania naprawczego. Strona posiada przy tym majątek trwały o znacznej wartości (5.841.741,70 zł). Jako bezzasadny Sąd ocenił natomiast argument sprzeciwu o niemożności spieniężenia automatów do gry, w sytuacji, gdy spółka bezsprzecznie nie wykazała, że nie stanowią one jedynego majątku trwałego spółki.

Spółka nie wykazała niemożności spieniężenia aktywów, zarówno majątku trwałego, jak i aktywów obrotowych. Uzasadnieniem dla przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie mogło być również oświadczenie, że spółka nie ma wpływu na podjęcie przez zgromadzenie wspólników uchwały o obowiązku wniesienia dopłat, gdyż wspólnicy ponieśli już dotychczas znaczne wydatki w związku z jej działalnością. Również wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym (np. z tytułu najmu) nie mogły mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zalicza się koszty sądowe. Z kolei argumentacja skarżącej w zakresie braku wymaganej notyfikacji Komisji Europejskiej zmiany stawki podatku od gier, jako odnosząca się w istocie do przedmiotu zaskarżenia, nie zaś do przesłanki przyznania prawa pomocy, jest bez znaczenia w sprawie.

W ocenie WSA, treść sprzeciwu sprowadzała się do wykazania braku możliwości uzyskania przychodów, spowodowanej czynnikami niezależnymi od spółki.

Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), poprzez błędną ocenę dołączonych do wniosku dokumentów i nieuprawnione przyjęcie, że nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Uzasadniając zażalenie podniosła, że Minister Finansów prowadzi szereg postępowań o cofnięcie skarżącej zezwoleń na prowadzenie salonów gier oraz kasyna gry na automatach. Mimo że decyzje o ich cofnięciu nie stały się ostateczne, urzędnicy odmówili opieczętowania druków raportów dziennych/miesięcznych wpłat, wypłat i rezultatów gier, co w rzeczywistości wykluczyło dalszą działalność spółki w większości salonów gier. Skarżąca zwróciła też uwagę na wzrost stawki podatku od gier, wskutek którego jej działalność stała się nieopłacalna. Dodatkowo wskazała, że nową stawkę wprowadzono z naruszeniem wymaganych procedur notyfikacyjnych. Skarżąca podniosła, że poniosła ogromne nakłady na inwestycje w pomieszczenia salonów gier, które wynajmowała od kontrahentów. Nakładów tych nie da się odsprzedać, zaś posiadane automaty są bezwartościowe. Próby ich spieniężenia nie przyniosły rezultatu. Skarżąca podkreśliła, że nie prowadzi obecnie żadnej działalności gospodarczej zaś jej działalność ogranicza się wyłącznie do prowadzenia szeregu spraw sądowych, administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Obecnie przychody ze sprzedaży usług na automatach od kilku miesięcy są równe zero. Nie posiada aktywów obrotowych, które dałoby się upłynnić i zamienić na gotówkę. Ponadto nie ma wpływu na udziałowców spółki w zakresie ich decyzji o ewentualnych dopłatach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Nie ulega wątpliwości, że z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.

Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą bowiem o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Spółka dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości, co wynika ze złożonego przez nią oświadczenia o stanie majątkowym. Bezzasadny jest podnoszony w zażaleniu argument o niemożności spieniężenia automatów do gry, bowiem nie stanowią one jedynych środków trwałych spółki. Z urzędu wiadomo Sądowi, że do środków trwałych spółki zalicza się także inne urządzenia techniczne i maszyny. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym (np. z tytułu najmu), które akcentuje spółka, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe.

Z kolei argumentacja skarżącej w zakresie braku wymaganej notyfikacji Komisji Europejskiej zmiany stawki podatku od gier, jako odnosząca się w istocie do przedmiotu zaskarżenia, nie zaś do przesłanki przyznania prawa pomocy, jest bez znaczenia w sprawie, na co słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji.

Podkreślenia wymaga, że z treści zażalenia nie wynikają żadne konkretne informacje o sytuacji finansowej spółki, a ponadto w zasadzie nie nawiązano w nim do argumentacji Sądu pierwszej instancji, która stanęła u podstaw oddalenia wniosku. Zażalenie sprowadza się do wykazania braku możliwości uzyskania przychodów, spowodowanej czynnikami niezależnymi od spółki.

Reasumując należy stwierdzić, że w świetle przedłożonych dokumentów zebranych w aktach sprawy na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji oraz konkluzja, że spółka nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.