Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 449/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 37a ust. 1 ust. 7
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
article: art. 7 art. 8 art. 71 par. 1 art. 80 art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 10 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant specjalista Dominika Janicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2013 roku sprawy ze skargi S. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania z tytułu nabycia własności gruntu 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] , znak: [...], 2) zasądza od Wojewody [...] na rzecz S. G. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Ł., decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 37 a) ust. 1 i 7 ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A (Dz. U. nr 84, poz. 948), art. 129 ust. 1 i ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010r., nr 102, poz. 651 ze zm.) oraz art. 104 i 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), orzekł w stosunku do M. G. i S. G., o odmowie ustalenia odszkodowania z tytułu nabycia przez A S.A. własności gruntu położonego w Ł., oznaczonego w ewidencji gruntów, w obrębie [...], jako działka nr 1/14 o pow. 0,3347 ha.

W trakcie postępowania organ ustalił, że w dniu 2 lipca 2007r. M. i S. małżonkowie G. wnieśli o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu nabycia przez A S.A. prawa własności w/w gruntu w trybie art. 37 a) ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A. Decyzją z dnia [...] nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, na podstawie art. 37 a) ust. 1, 2, 3, 4, 5, 6 powyższej ustawy, nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003r. przez Skarb Państwa prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej, będącego własnością M. i S., małż. G., położonego w Ł., w obrębie [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr 1/14 o pow. 0,3347 ha, uregulowanego w księdze wieczystej KW Nr [...] oraz nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003r. przez A S.A. z siedzibą w W., prawa użytkowania wieczystego w/w gruntu. Powyższą decyzją Wojewoda [...] stwierdził również nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 roku przez A S.A. z siedzibą w W., prawa własności znajdujących się na przedmiotowym gruncie urządzeń tj.: wiaduktu kolejowego oznaczonego numerem inwentarzowym 1/012/02348/223 oraz sieci trakcyjnej linii nr 25, szlak Ł. – C. – Ł. – O., oznaczonej numerem inwentarzowym l/IZ3/1047/221. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 24 lutego 2011 r.

Poza tym organ wskazał, że aktem własności ziemi z dnia [...]., nr [...]potwierdzono nabycie prawa własności nieruchomości przedmiotowej działki przez M. F. i jego matkę M. F., a aktem notarialnym z dnia 23 listopada 1990r., Rep [...] M. i J., małż F. stali się właścicielami m.in. działki nr 1/14. Następnie aktem notarialnym z dnia 10 stycznia 1991r., Rep [...] dotychczasowi właściciele przekazali gospodarstwo rolne, w skład którego wchodzi działka nr 1/14 na rzecz córki M. G., która dokonała jej nabycia do wspólności majątkowej małżeńskiej z mężem S. G. Obecnie na przedmiotowej działce znajduje się część wiaduktu kolejowego, nasyp będący częścią składową linii kolejowej nr 25 Ł.- D. oraz sieć trakcyjna tejże linii. Linia kolejowa nr 25 Ł.- D. została wybudowana w 1942 r. Fakt samoistnego posiadania działki nr 1/14 przez A związany jest z poszerzeniem starego nasypu kolejowego linii nr 25 Ł.– D., a samo poszerzenie nasypu było jednym z etapów robót związanych z przesunięciem torów szlakowych linii nr 25 oraz poszerzeniem wiaduktu nad ul. B.

Organ nadto ustalił, że poprzednikami prawnymi A S.A. było Przedsiębiorstwo Państwowe A, działające na podstawie ustawy z dnia 6 lipca 1995r. o przedsiębiorstwie państwowym A (Dz. U. nr 95, poz. 474 ze zm.) z przekształcenia którego powstała spółka - przedsiębiorstwo państwowe A działające na podstawie ustawy z dnia 27 kwietnia 1989r. o przedsiębiorstwie państwowym "A" (Dz. U. 26.138 ze zm.); przedsiębiorstwo A działające na podstawie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 roku o kolejach (Dz. U. 1970.9.76 ze zm.) oraz przedsiębiorstwo A utworzone na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926r. Dodano, że w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że wnioskodawcy zachowali termin do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania, o którym mowa w art. 37 a) ust. 7, bowiem wniosek ten został złożony w dniu 2 lipca 2007r. Zachowana została również przesłanka z ust. 1 wskazanego wyżej przepisu, tj. warunek nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa na własność działki nr 1/14 z dniem 1 czerwca 2003r., a przez A S.A. prawa wieczystego użytkowania tej działki, a Wojewoda [...] z kolei wydał potwierdzającą tę okoliczność decyzję w dniu [...].

Przedmiotem postępowania wyjaśniającego było ustalenie czy przedmiotowa nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów nr 1/14 o pow. 0,3347 ha była nieprzerwanie w posiadaniu samoistnym A S.A. lub jej poprzedników prawnych przez okres co najmniej 30 lat do dnia 31 maja 2003r., a więc ustalenie, że A S.A. lub jej poprzednicy prawni przez co najmniej 30 lat wykonywali faktyczne władztwo nad tą nieruchomością tak jak właściciel. Organ przypomniał, że z treści oświadczenia z dnia 22 grudnia 2006r. złożonego przez przedstawiciela A S.A. w W. wynika, że "nieruchomość położona w obrębie [...], oznaczona jako działka ewidencyjna nr 1/14 znajduje się w wykazie terenów zamkniętych, objętych decyzją nr [...] Ministra Infrastruktury z dnia [...] jako zajęta w 100% przez infrastrukturę kolejową linii 25 Ł.— D., w rozumieniu art. 4 Ustawy z dnia 28 marca 2003r. o transporcie kolejowym (Dz. U. nr 86, poz. 789), w tym teren ochronny służący prawidłowej eksploatacji linii i znajdowała się do dnia 31 maja 2003r. w nieprzerwanym, samoistnym posiadaniu A S.A. i jej poprzedników prawnych od ponad 30 lat. Z uwagi na fakt, iż strony niniejszego postępowania nie przedstawiły dowodów mogących potwierdzić bądź wykluczyć 30 letni, nieprzerwany okres samoistnego posiadania działki nr 1/14 przez A S.A. lub jej poprzedników prawnych, w ramach postępowania dowodowego przesłuchano świadków: J. N., A. O., A. G., B. K., M. G. i J. K. Świadkowie ci zostali przesłuchani na okoliczność ustalenia zajęcia przedmiotowej działki w związku z przesunięciem torów szlakowych linii nr 25 oraz poszerzeniem wiaduktu nad ul. B.

Organ wskazał, że J. N. - pracownik A na stacji O. na odcinku drogowym Ł. w okresie od kwietnia 1969r. do grudnia 2005r., zwiadowca odcinka drogowego, oświadczył, że roboty związane z przesunięciem torów linii nr 25 rozpoczęły się na przełomie wiosny i lata 1974r. A. O. - w latach 1970-2008 pracownik A, zwiadowca, kontroler drogowy oraz naczelnik działu nawierzchni na linii nr 1 W. – K. oświadczył, iż nie potrafi wskazać daty rozpoczęcia robót budowlanych związanych z przesunięciem torów linii kolejowej nr 25 i przebudową wiaduktu nad ul. B. A. G. - pracownik PKP, w latach 1969-1970 pracownik fizyczny na odcinku drogowym Ł., w latach 1970-1971 pracownik fizyczny na odcinku drogowym Ł., w latach 1973-1980 toromistrz na odcinku drogowym R. oświadczył, iż nie uczestniczył w przedmiotowej budowie i nie pamięta daty jej rozpoczęcia. Wskazał natomiast J. K. jako osobę, która w tej przebudowie uczestniczyła. B. K. - wskazany przez pełnomocnika S.G. oświadczył, iż jego rodzice byli właścicielami działki oznaczonej nr 1/13 na mapie do celów prawnych nr 2/1614 z dnia 20 września 1973r. (obecnie działka ewidencyjna nr 1/98 w obrębie [...]). Świadek oświadczył, iż przesunięcie torów linii 25 szlaku kolejowego C. O. i rozbudowa wiaduktu rozpoczęła się jesienią 1973r. Na terenie gdzie przesunięto nasyp jego rodzice uprawiali truskawki. Według wiedzy świadka jesienią 1973r. zaczęto nawozić ziemię pod budowę nasypu. M. G. - wskazany przez J. N. oświadczył, że przedmiotowa budowa rozpoczęła się w latach 70 -tych XX wieku, natomiast nie pamięta dokładnej daty. J. K. - był kierownikiem robót ziemnych i torowych w C w Ł., związanych z przełożeniem torów głównych zasadniczych (linia nr 25 w obrębie stacji Ł.), a owo przedsiębiorstwo było głównym wykonawcą tych robót. Świadek ten oświadczył, iż prace związane z rozbudową nasypu rozpoczęły się na początku 1973r. oraz, że rozbudowa nasypu rozpoczęła się po zachodniej stronie ul. B za wiaduktem. Nie pamięta dokładnego miesiąca rozpoczęcia rozbudowy.

Analizując powyższe zeznania organ pierwszej instancji stwierdził, że z uwagi na duży upływ czasu są one nieprecyzyjne i rozbieżne, zatem nie mogły posłużyć jako bezpośredni dowód rozstrzygający jednoznacznie i ponad wszelką wątpliwość kwestię zajęcia i władania przedmiotową nieruchomością. Odnaleziono zatem protokół nr 4/77, spisany w dniu 21 stycznia 1977r., dotyczący odbioru wiaduktu kolejowego nad ul. B w km 10.729 linii Ł.- D. i przejścia dla pieszych w związku z przełożeniem torów głównych zasadniczych stacji rozrządowej Ł.. Z zapisów widniejących w tym dokumencie wynika, że przekazanie terenu budowy pod inwestycję nastąpiło już w dniu 28 lutego 1973r. W protokole co prawda nie wskazano działek, które obejmował teren budowy, jednakże biorąc pod uwagę bezsporną okoliczność, iż poszerzenie wiaduktu i przesunięcie torów nastąpiło w kierunku południowym oczywistym jest, że teren budowy obejmował również działkę nr 1/14 znajdującą się w sąsiedztwie linii kolejowej m - 25 od strony południowej. W ocenie organu wskazany protokół nr 4/77 stanowi dowód potwierdzający fakt samoistnego posiadania przedmiotowej działki przez poprzedników prawnych A S.A. przez co najmniej 30 - letni okres do dnia 31 maja 2003r., gdyż przekazując w dniu 28 lutego 1973r. teren budowy pod inwestycję polegającą na przesunięciu torów linii nr 25 Ł.- D. i rozbudowie wiaduktu nad ul. B w Ł., przedsiębiorstwo Państwowe A zachowało się jak właściciel przedmiotowego gruntu i wypełniło znamiona samoistnego posiadania, zatem posiadało wolę władania nieruchomością dla siebie i zachowania jej na cele swojej działalności.

W kontekście poczynionych wyżej ustaleń Prezydent Miasta Ł. uznał, że okres samoistnego posiadania działki nr 1/14, obręb [...] przez A S.A. i jej poprzedników prawnych trwał nieprzerwanie do dnia 31 maja 2003r. przez co najmniej 30 lat, zatem spełniona została przesłanka przewidziana w art. 37 a) ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A, skutkująca brakiem skutecznego roszczenia o odszkodowanie przysługującego poprzedniemu właścicielowi nieruchomości.

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli M. i S. małż G., zarzucając jej naruszenie:

- art. 37 a) ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A, polegające na jego zastosowaniu, co doprowadziło do odmowy ustalenia odszkodowania z tytułu nabycia przez A S.A. własności gruntu, położonego w Ł., oznaczonego w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 1/14 o pow. 0,3347 ha, w sytuacji gdy brak było podstaw do ustalenia, iż przedmiotowa nieruchomość pozostawała do dnia 31 maja 2003r. w posiadaniu samoistnym A SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat;

- naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, 8, 9, 12 §1, 77 §1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, pobieżne rozpoznanie sprawy i niewyczerpujące rozpoznanie materiału dowodowego, oraz jego dowolną ocenę, co przejawia się w tym, że organ nie uznał zeznań świadków jako wiarygodnego dowodu w niniejszym postępowaniu, a nadto pominął inne dowody w tym zgromadzone dokumenty, przy jednoczesnym oparciu się wyłącznie na dowodzie z protokołu nr 4/77 z dnia 21 stycznia 1977r., w sytuacji gdy z dokumentu tego nie tylko nie wynika aby A S.A. lub jej poprzednicy prawni weszli w posiadanie ww. nieruchomości w lutym 1973r., obejmując władztwo nad w/w nieruchomością, a wynika wręcz, że władanie rzeczą rozpoczęło się dopiero w lipcu 1974r. tj. z chwilą rozpoczęcia budowy, którą to okoliczność potwierdzają świadkowie, a także chociażby dokument w postaci Dziennika budowy nr 1 wiaduktu kolejowego nad ulicą B w Ł., znajdujący się w aktach postępowania.

Odwołujący się przypomnieli, że wniosek o wypłatę przedmiotowego odszkodowania został złożony we właściwym terminie. Sporny jest natomiast fakt posiadania gruntu przez A SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat wg stanu na dzień 31 maja 2003r. Zdaniem odwołujących się żaden z dowodów zgromadzonych przez organ w toku postępowania nie wskazuje na to, aby w dacie 31 maja 1973r. lub wcześniej jakakolwiek część obecnej działki 1/14 znajdowała się w posiadaniu poprzedników prawnych A S. A. Protokół nr 4/77, który dla organu zdaje się mieć przesadzające znaczenie, nie wskazuje na żadną działkę (nie wymienia numerów). Co więcej, organowi nie udało się odnaleźć samego protokołu przekazania terenu budowy - jeżeli takowy istniał. Z protokołu nr 4/77 wynika natomiast, że rozpoczęcie rozbudowy wiaduktu kolejowego nad ulicą B rozpoczęło się faktycznie w dniu 5 lipca 1974r., a więc blisko półtora roku po rzekomym przekazaniu terenu budowy. Powyższy termin rozpoczęcia budowy potwierdza także znajdująca się aktach kopia dziennika budowy nr 1 dla wiaduktu kolejowego nad ulicą B w Ł., gdzie dla dnia 5 lipca 1974r. widnieje wpis o wyznaczeniu palikami przyczółków wiaduktu i osi przejścia podziemnego od strony zachodniej. W tym samym dokumencie pod datą 11 lipca 1974r. znajduje się wpis potwierdzający, że w tym dniu o godz. 9:00 podłączono zasilanie do placu budowy PRK-15 przy ul. B. Powyższe okoliczności są, zdaniem odwołujących się, istotne dla ustalenia daty objęcia przez poprzedników prawnych A faktycznego władztwa nad nieruchomością, na której miały być prowadzone prace budowlane, zaś tą datą nie jest ich zdaniem z pewnością data przejęcia terenu budowy. Po pierwsze nie wiadomo czy owo przejęcie terenu budowy miało rzeczywiście miejsce bowiem organ, jak już zaznaczono, nie dysponuje w tym zakresie żadnym protokołem z 1973r., a jedynie adnotacją w protokole odbioru końcowego z dnia 21 stycznia 1977r. Po drugie, nie wiadomo do jakich działek odnosiło się przekazanie terenu budowy (protokół 4/77 nie wymienia żadnych działek). Po trzecie nie wiadomo w jakiej formie dokonano przekazania terenu budowy i kto uczestniczył w tej czynności, zaś wedle stron powyższe wątpliwości powinny zostać rozstrzygnięte przez organ przed wydaniem decyzji. Podnieśli ponadto, że aż do rozpoczęcia budowy wiaduktu poprzednicy prawni małżonków G. pozostawali we władaniu całej obecnej działki 1/14. O posiadaniu samoistnym poprzedników prawnych strony, w okresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, świadczy chociażby wystąpienie przez małż. F. z wnioskiem o uregulowanie własności nieruchomości rolnej w trybie ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, w którym to postępowaniu w dniu 25 września 1974r. wydano akt własności ziemi obejmujący działki 1/14 oraz 1/27 w obrębie [...] oraz 1/59 w obrębie [...]. Akt ten został następnie skorygowany w dniu 7 lutego 1975r., poprzez wyłączenie z jego treści działki 1/59, w związku z wywłaszczeniem tej działki pod budowę linii kolejowej Ł.-D. Na marginesie obydwa akty własności doręczane były także Dyrekcji Okręgowej A w W., która nie odwoływała się od ich treści. Podkreślili, że nawet jeżeli doszło do przekazania terenu budowy pomiędzy inwestorem a wykonawcą to sama adnotacja na ten temat w dokumentach, lub nawet sporządzenie stosownego protokołu przekazania terenu budowy nie jest wystarczające do przyjęcia, że w tej dacie poprzednicy prawni A S.A. objęli grunt we władanie. Nawet gdyby z dokumentów którymi dysponuje organ wynikało wprost, że przekazanie terenu budowy dotyczyło m.in. obecnej działki 1/14, to mogłoby to i tak świadczyć wyłącznie o woli poprzedników prawnych A wykonywania, względem tejże działki, określonego prawa dla siebie, co samo w sobie nie jest wystarczające dla stwierdzenia, iż nastąpiło objęcie rzeczy w posiadanie samoistne. Takie przejęcie nieruchomości na papierze nie jest bowiem jednoznaczne z objęciem jej we władanie. Chwilą faktycznego objęcia we władanie jest bowiem moment, w którym woli korzystania z nieruchomości jak właściciel towarzyszą działania, które wykluczają korzystanie z nieruchomości przez osoby trzecie, w tym dotychczasowych właścicieli, np. poprzez zajęcie nieruchomości, lub ogrodzenie jej.

Odwołujący się dodali, że sytuacja w której poprzednicy prawni A mogli korzystać z rzeczy w sposób w jaki mogą to czynić osoby którym do rzeczy przysługuje jakieś prawo oznacza stan, w którym dostęp do rzeczy jest w jakiś sposób kontrolowany przez posiadacza np. poprzez oznaczenie, ogrodzenie nieruchomości. Nie wystarczy zaś samo niczym nie poparte przekonanie osoby, że może dysponować nieruchomością, której nie jest właścicielem. W realiach stanu faktycznego niniejszej sprawy, jeżeli nawet przyjąć, że poprzednicy prawni A mieli świadomość, iż teren budowy obejmował obecną działkę 1/14, co jak wyżej wskazano nie jest pewne, ponieważ nie można wykluczyć, że pierwotnie tj. w 1973r., czy 1974r. obecna działka 1/14 nie znajdowała się na terenie budowy wiaduktu, a znalazła się na nim później przez przypadek, lub zmianę projektu, to do lipca 1974r. nie podjęli żadnych działań,

aby zamanifestować swoje przekonanie np. poprzez ogrodzenie terenu budowy w sposób, który uniemożliwiłby właścicielom nieruchomości (poprzednikom prawnym małż. G.) korzystanie z niej. W związku z powyższym, w ocenie odwołujących się to ich poprzednicy prawni korzystali z całości ze spornej działki aż do lipca 1974r. tj. do chwili rozpoczęcia rozbudowy wiaduktu kolejowego i to ich należy uznawać za posiadaczy samoistnych nieruchomości, którzy w dobrej wierze korzystali z nieruchomości i towarzyszyła im wola wykonywania w/w władztwa dla siebie. Powyższe spostrzeżenia odwołujących się, w ich ocenie wynikają z całokształtu materiału dowodowego i mogą być wywiedzione nawet w oparciu o sam protokół nr 4/77, a także powołany wcześniej dziennik budowy. Także zeznania świadków potwierdzają ten stan, bowiem na sześciu przesłuchanych świadków czterech stwierdziło, że nie pamięta daty rozpoczęcia ww. budowy, natomiast dwóch wskazało odpowiednio na jesień 1973r. oraz przełom wiosny i lata 1974r. (co jest zgodne z treścią dokumentów). Tylko jeden świadek wskazał na początek 1973r., ale nie był pewien, co do miesiąca w którym prace te zostały rozpoczęte.

W konsekwencji w ocenie odwołujących się organ nie rozpatrzył całokształtu materiału dowodowego, ograniczając się do jednego dokumentu z którego wywiódł nieprawidłowe wnioski. Takie pobieżne i niewnikliwe rozpoznanie sprawy stanowi nie tylko naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, ale jest niedopuszczalne z uwagi na sam przedmiot postępowania. Skoro bowiem ustawodawca przewidział w art. 37 a) ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A wyjątek od konstytucyjnej zasady wywłaszczenia za słusznym odszkodowaniem, to badanie przesłanek zastosowania owego wyjątku powinno być szczególnie wnikliwe, a wszelkie wątpliwości rozpatrywane na korzyść uprawnionego do odszkodowania. Niedopuszczalne jest więc opieranie się na domysłach i domniemaniach, a także na samych zasadach doświadczenia życiowego. Co więcej to w interesie A S.A., która zobowiązana jest do wypłaty odszkodowania w wypadku jego ustalenia jest wykazanie faktu posiadania samoistnego wykluczającego odszkodowanie, a więc to na A S.A. jako na stronie postępowania spoczywa ciężar udowodnienia tych faktów. Brak inicjatywy dowodowej po stronie A S.A. winien, zdaniem stron, skutkować wyciągnięciem wobec A S.A. negatywnych skutków określonych w ustawie tj. ustaleniem odszkodowania za przejętą na własność nieruchomość.

Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy wskazaną na wstępie decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...].

W uzasadnieniu powyższej decyzji Wojewoda wyjaśnił, że w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że wnioskodawcy zachowali termin do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania, o którym mowa w art. 37 a) ust. 7 w/w ustawy, albowiem wniosek ten został złożony w dniu 2 lipca 2007r. Zachowana została również przesłanka z ust. 1 wskazanego przepisu, tj. warunek nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa na własność działki nr 1/14, z dniem 1 czerwca 2003r., a przez A S.A. prawa wieczystego użytkowania tej działki. Wojewoda wydał potwierdzającą tę okoliczność decyzję w dniu [...]., na podstawie art. 37 a) ust.1 – 6 ustawy o komercjalizacji, prywatyzacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego A, która stała się ostateczna w dniu 24 lutego 2011r. Dodano, że przedmiotem postępowania wyjaśniającego było ustalenie, czy przedmiotowa nieruchomość była nieprzerwanie w posiadaniu samoistnym A S.A. lub jej poprzedników prawnych przez okres co najmniej 30 lat od dnia 31 maja 2003r. Organ odwoławczy, po przeprowadzeniu postępowania, podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że protokół nr 4/77 stanowi dowód potwierdzający fakt samoistnego posiadania przedmiotowej działki przez poprzedników prawnych A S.A., przez co najmniej 30 - letni okres do dnia 31 maja 2003r. Stwierdzono, że w protokole odbioru końcowego i przekazania do eksploatacji obiektów (inwestycji, robót) dotyczącym wiaduktu kolejowego nad ul. B w km 10.729 linii Ł.- D. i przejścia dla pieszych wyraźnie wskazano, że teren budowy przekazano pod inwestycję w dniu 28 lutego 1973r. W ocenie organu odwoławczego Prezydent prawidłowo zauważył, że przekazując w dniu 28 lutego 1973r. teren budowy pod inwestycję polegającą na przesunięciu torów linii nr 25 Ł.- D. i rozbudowie wiaduktu nad ul. B w Ł., przedsiębiorstwo Państwowe A zachowało się jak właściciel przedmiotowego gruntu i wypełniło znamiona samoistnego posiadania. Przekazanie terenu wskazuje na wolę posiadania nieruchomości jak właściciel. Zatem Przedsiębiorstwo Państwowe A posiadało wolę władania nieruchomością dla siebie i zachowania jej na cele swojej działalności.

Odnosząc się do podniesionego przez odwołujących się zarzutu pominięcia przez organ zeznań świadków, w ocenie Wojewody, Prezydent słusznie wskazał, że z uwagi na upływ czasu są one nieprecyzyjne i rozbieżne, zatem nie mogą posłużyć jako bezpośredni dowód rozstrzygający jednoznacznie ponad wszelką wątpliwość kwestii samoistnego posiadania. Przypomniano ponadto, że jak wynika z akt sprawy, protokół nr 4/77 został spisany w dniu 21 stycznia 1977r. i ujęte w nim dane, na które powołuje się odwołujący, znajdują również potwierdzenie w dzienniku budowy (np. data rozpoczęcia budowy). Zatem zdaniem organu odwoławczego nie ma podstaw do kwestionowania ujętych w nim informacji.

Odnosząc się do zarzutu odwołujących się, iż nie wiadomo do jakich działek odnosiło się przekazanie terenu budowy, organ drugiej instancji podzielił stanowisko Prezydenta, że skoro poszerzenie wiaduktu i przesunięcie torów nastąpiło w kierunku południowym, to przyjąć należy, iż teren budowy zgodne z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego obejmował również działkę nr 1/14 znajdującą się w bezpośrednim sąsiedztwie linii kolejowej nr 25 od strony południowej.

Odnosząc się do kwestii regulowania własności przedmiotowej nieruchomości, wskazano, że prawo cywilne wiąże z posiadaniem rzeczy domniemania przewidziane w art. 339 i art. 340 Kodeksu cywilnego. Na podstawie pierwszego z tych przepisów domniemywa się, że ktoś kto faktycznie rzeczą włada, jest posiadaczem samoistnym. Domniemanie to można obalić wykazując, że władztwo nad rzeczą ma inny charakter — jest posiadaniem zależnym albo dzierżeniem. Z art. 340 Kodeksu cywilnego wynika natomiast domniemanie ciągłości posiadania - a zatem dopóki nie zostanie wykazane, że posiadanie zostało przerwane, należy przyjmować, trwało nieprzerwanie. W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie doszło do obalenia żadnego z omówionych domniemań.

Powyższą decyzję S. G. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając jej naruszenie:

- art. 37a) ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A, polegające na jego zastosowaniu, co doprowadziło do odmowy ustalenia odszkodowania z tytułu nabycia przez A SA własności gruntu położonego w Ł., oznaczonego w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 1/14 o pow. 0,3347 ha, w sytuacji gdy brak było podstaw do ustalenia iż przedmiotowa nieruchomość pozostawała do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym A SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat;

- naruszenie art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez zaakceptowanie pobieżnej, niewnikliwej oceny materiału dowodowego, oparcia się na domysłach, hipotezach oraz błędnie pojmowanych zasadach logiki i doświadczenia życiowego, co w realiach niniejszej sprawy prowadzi do wywłaszczenia nieruchomości bez odszkodowania;

- naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, 8, 9, 12 § 1, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, pobieżne rozpoznanie sprawy i nie wyczerpujące rozpoznanie materiału dowodowego, oraz jego dowolną ocenę, faktyczny brak kontroli instancyjnej decyzji organu pierwszej instancji co przejawia się: w tym że organ nie uznał zeznań świadków jako wiarygodnego dowodu w niniejszym postępowaniu, a nadto pominął inne dowody w tym zgromadzone dokumenty, przy jednoczesnym oparciu się wyłącznie na dowodzie z protokołu nr 4/77 z dnia 21 stycznia 1977r. w sytuacji gdy z dokumentu tego nie tylko nie wynika aby A S.A. lub jej poprzednicy prawni weszli w posiadanie spornej nieruchomości w lutym 1973r. obejmując władztwo nad ową nieruchomością, a wynika wręcz, że władanie rzeczą rozpoczęło się dopiero w lipcu 1974r. tj. z chwilą rozpoczęcia budowy, którą to okoliczność potwierdzają świadkowie, a także chociażby dokument w postaci Dziennika budowy nr 1 wiaduktu kolejowego nad ulicą B w Ł., znajdujący się w aktach postępowania; nadto błędnym przyjęciem, iż to skarżący winien obalić w czasie toczącego się postępowania administracyjnego domniemania wynikające z art. 339 oraz 340 kodeksu cywilnego, przy jednoczesnym braku wyjaśnienia, dlaczego domniemania te miałyby działać w stanie faktycznym sprawy na rzecz A S.A oraz nieustaleniem czy uczestnicy procesu rozbudowy linii Kolejowej Ł.- D. byli poprzednikami A S.A.

W uzasadnieniu skargi podtrzymano zarzuty podniesione w odwołaniu, wskazując, iż stwierdzenie, że obecna działka 1/14 znajdowała się w roku 1973r. w bezpośrednim sąsiedztwie linii kolejowej nr 25 od strony południowej, jest nieuprawnione nie tylko dlatego, że organy nie dysponowały dokumentacją budowlaną rozbudowy ww. linii kolejowej, którą można by uznać za kompletną i pozwalającą na ustalenie zakresu rozbudowy linii, ale chociażby z uwagi na fakt, iż ze znajdującej się w aktach sprawy mapy do celów prawnych wg. stanu na dzień 20 września 1973r. wynika, iż działka 1/14 (należąca do spadkobierców po J. i M. F.) była od szlaku kolejowego oddzielona chociażby ulicą D. Nadto w ocenie skarżącego brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że fakt posiadania samoistnego ww. działki przez poprzedników prawnych A S.A. w dacie 31 maja 1973r. wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy i został udowodniony w stopniu pozwalającym na odmowę ustalenia odszkodowania za nieruchomość de facto przejętą na własność Skarbu Państwa z dniem 1 czerwca 2003 r. Wniosek taki nie płynie bowiem ani z treści wspomnianego wcześniej protokołu 4/77, ani z żadnego z pozostałych dowodów przeprowadzonych w postępowaniu. Zdaniem strony skarżącej żaden z dowodów zgromadzonych przez organ w toku postępowania nie wskazuje na to, aby w dacie 31 maja 1973r. lub wcześniej, jakakolwiek część obecnej działki 1/14 znajdowała się w posiadaniu poprzedników prawnych A S.A. Protokół nr 4/77 nie wskazuje na żadną działkę (nie wymienia numerów). Organy nie dotarły do dokumentacji budowlanej dotyczącej rozbudowy linii kolejowej, a w szczególności do samego protokołu przekazania terenu budowy. Nie wiadomo zatem czy taki faktyczne istniał, kto i gdzie go podpisywał, czy towarzyszyły temu jakiekolwiek czynności na miejscu przyszłej budowy (oznaczenie, ogrodzenie ternu itp.). Bazując na skąpym materiale dowodowym bardziej prawdopodobny wydaje się wniosek, że samo protokolarne przekazanie budowy, o ile faktycznie miało miejsce w dniu 28 lutego 1973r. (a nie jest to wyłącznie zapis w dokumencie z 1977 roku) i dotyczyło także dzisiejszej działki 1/14 nie wiązało się z żadnymi przejawami władztwa nad ww. działką ze strony inwestora czy wykonawcy przyszłych robót budowlanych. Odnalezione przez organy dokumenty potwierdzają tą tezę. Z tego samego protokołu nr 4/77 wynika bowiem, że rozpoczęcie rozbudowy wiaduktu kolejowego nad ulicą B rozpoczęło się faktycznie w dniu 5 lipca 1974r., a więc blisko półtora roku po rzekomym przekazaniu terenu budowy. Powyższy termin rozpoczęcia budowy potwierdza także znajdująca się aktach postępowania kopia dziennika budowy nr 1 dla wiaduktu kolejowego nad ulicą B w Ł., gdzie na dzień 5 lipca 1974 r. widnieje wpis o wyznaczeniu palikami przyczółków wiaduktu i osi przejścia podziemnego od strony zachodniej. W tym samym dokumencie pod datą 11 lipca 1974r. znajduje się wpis potwierdzający, że w tym dniu o godz. 9.00 podłączono zasilanie do placu budowy PRK-15 przy ul. B. Brak jest natomiast jakichkolwiek dowodów potwierdzających, że w okresie pomiędzy 28 lutego 1973r. a 31 maja 1973r. (okres trzech miesięcy), a nawet do dnia 5 lipca 1974r. (prawdopodobna data rozpoczęcia budowy) poprzednicy prawni A S.A. korzystali z działki 1/14, lub chociażby mieli taką możliwość. O korzystaniu z ww. działki świadczyłyby dowody potwierdzające dokonywanie na niej w okresie po 28 lutym 1973r. a przed 31 maja 1973r. prac przygotowawczych (np. pomiarów geodezyjnych, wstępnych prac ziemnych itp.). O możliwości korzystania z ww. działki przez poprzedników prawnych A S.A. mogłyby świadczyć dowody potwierdzające, że ówcześni jej właściciele wiedzieli o przekazaniu terenu pod rozbudowę linii kolejowej i nie sprzeciwiali się temu. Dowody takie nie zostały jednak odnalezione, a w odniesieniu do możliwości korzystania z działki nr 1/14 przez poprzedników prawnych A S.A. organy oparły się wyłącznie na hipotezie, nie prowadząc w ogóle postępowania dowodowego w tym kierunku. Zdaniem skarżącego można założyć, że po podpisaniu protokołu przekazania terenu budowy, ówcześni właściciele działek na których budowa ta miała być prowadzona, nie mając nawet świadomości zamierzeń co do ich nieruchomości ani wiedzy o podpisaniu wspomnianego protokołu, korzystali ze swoich nieruchomości (na cele rolne) w sposób niezakłócony aż do faktycznego rozpoczęcia prac budowlanych w 1974r. W tym czasie niewątpliwie byli posiadaczami samoistnymi ww. nieruchomości stosownie do przysługującego im prawa. Nie można zaakceptować koncepcji, że w tym samym czasie począwszy od 28 lutego 1973 r. istniał równoległy, konkurencyjny stan posiadania samoistnego tych nieruchomości przez poprzedników prawnych A S.A.

Nadto skarżący wskazał, iż w realiach niniejszej sprawy, jeżeli nawet przyjąć że poprzednicy prawni A S.A. mieli świadomość, że teren budowy obejmował obecną działkę 1/14 (co jak wcześniej wskazano nie jest pewne, ponieważ nie można wykluczyć, że pierwotnie tj. w 1973, czy 1974r. obecna działka 1/14 nie znajdowała się na terenie budowy wiaduktu, a znalazła się na nim później przez przypadek, lub zmianę projektu) to do lipca 1974 r. nie podjęli żadnych działań, aby zamanifestować swoje przekonanie np. poprzez ogrodzenie terenu budowy w sposób, który uniemożliwiłby właścicielom nieruchomości (poprzednikom prawnym małż. G.) korzystanie z niej.

Formułując zarzut naruszenia art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP skarżący wskazał, iż zmierza do uwypuklenia problemu pojawiającego się na gruncie art. 37 a) ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A. Rozstrzygając o prawie do odszkodowania za nieruchomość przejętą na własność państwa, organy zobowiązane są do zachowania szczególnej skrupulatności, bowiem odmowa ustalenia takiego odszkodowania stanowi wyjątek od jednej z naczelnych zasad przyjętych w Konstytucji RP, jaką jest ochrona własności. Wszelkie uproszczenia, domysły, odejście od oceny wyłącznie namacalnych dowodów osłabia ww. zasadę czyniąc ochronę własności nierealną. Jego zdaniem, organy obydwu instancji nie rozpatrzyły całokształtu materiału dowodowego, ograniczając się w istocie do jednego dokumentu (protokół 4/77), który ma walor dowodu pośredniego, a z którego wywiodły nieprawidłowe wnioski. Takie pobieżne i niewnikliwe rozpoznanie sprawy stanowi nie tylko naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, ale jest niedopuszczalne z uwagi na sam przedmiot postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( lit. a ), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit. b ), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ).

Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, sąd dopatrzył się w zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej, tego rodzaju uchybień przepisom prawa procesowego i materialnego, które obligują do wyeliminowania tychże rozstrzygnięć z obrotu prawnego.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest legalność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] utrzymująca w mocy, wymienioną na wstępie, decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] odmawiającą ustalenia odszkodowania na rzecz M. G. i S. G. z tytułu nabycia przez A S.A. własności gruntu położonego w Ł., oznaczonego w ewidencji gruntów, w obrębie [...], jako działka nr 1/14 o pow. 0,3347 ha.

Przede wszystkim przypomnieć należy, z uwagi na błędne sformułowanie rozstrzygnięcia, niesporną okoliczność, że ostateczną i pozostającą w obrocie prawnym decyzją z dnia [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003r. przez Skarb Państwa prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej, położonego w Ł., w obrębie [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr 1/14 o pow. 0,3347 ha oraz nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003r. przez A S.A. z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego w/w gruntu. Tak więc, na mocy wymienionej decyzji A SA nabyło prawo użytkowania wieczystego nie zaś prawo własności.

Materialno prawną podstawę decyzji wydanych w przedmiotowej sprawie stanowił przepis art. 37 a) ust. 1 i 7 ustawy z dnia 8 września 2000r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A (Dz. U. nr 84, poz. 948 ze zm.) – zwanego dalej ustawą.

Zgodnie z art. 37a) ust. 1 ustawy, grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu A SA, niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub A SA stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. Decyzja w tym przedmiocie została wydana przez Wojewodę [...] dnia [...] który jak przytoczono to wyżej, stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003r. przez Skarb Państwa prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej, położonego w Ł., w obrębie [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr 1/14 o pow. 0,3347 ha oraz nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003r. przez A S.A. z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego w/w gruntu, jako że na mocy ust. 2 tegoż przepisu, do gruntów o których mowa w ust. 1, A SA przysługuje z dniem 1 czerwca 2003r. prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach.

Z kolei w myśl art. 37a) ust. 7 powyższej ustawy wspomniane odszkodowanie jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt wchodzący w skład linii kolejowych, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym A SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Wskazane uregulowanie statuuje ogólną zasadę wypłaty odszkodowania, odwołując się do przepisów o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, a więc według zasad przewidzianych w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu złożony w ściśle jednak określonym czasie. Przez uprawnionego należy przy tym rozumieć dotychczasowego właściciela gruntu lub jego następców prawnych. Cytowany przepis przewiduje również dwa przypadki, kiedy roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Po pierwsze, przypadkiem takim jest złożenie wniosku przez osobę uprawnioną po upływie zakreślonego przepisem terminu. Po drugie ma to miejsce, jeżeli grunt wchodzący w skład linii kolejowych, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym A SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Te dwa przypadki wskazujące sytuacje, kiedy roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje, należy traktować jako wyjątki od ogólnej, konstytucyjnej zasady wywłaszczenia jedynie za słusznym odszkodowaniem, a tym samym należy je interpretować ściśle ( por. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2010r. sygn. akt I OSK 263/10 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http:// orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym miejscu należy przypomnieć, że podstawową przesłankę wywłaszczenia określa art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Odszkodowanie powinno być słuszne, co oznacza, że powinno stanowić ekwiwalent wartości wywłaszczonej nieruchomości (wyrok TK z dnia 19 marca 1990r. sygn. akt K 2/90, OTK 1990, nr 1, poz. 3). Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość jest instytucją prawa administracyjnego. Stanowi jedną z form zadośćuczynienia za szkody wynikające z władczej i zgodnej z prawem działalności organów administracji, a więc ze stosunku administracyjnego. Tym stosunkiem jest wywłaszczenie - jednostronna, publicznoprawna, władcza ingerencja państwa w prawa rzeczowe jednostki w interesie publicznym. I choć ingerencja ta powoduje bezpośrednio skutki cywilnoprawne, to odszkodowanie, będące nieodłącznym elementem wywłaszczenia jako instytucji publicznoprawnej, znajduje podstawę w stosunku publicznoprawnym i ma charakter roszczenia publicznoprawnego (por. uchwała NSA z dnia 20 maja 2010r., sygn. akt I OPS 14/09, opubl. ONSAiWSA 2010/4/55).

W przedmiotowej sprawie zasadniczą kwestią stała się ocena, czy organ prawidłowo wyjaśnił wszelkie okoliczności niezbędne dla ustalenia przesłanek uregulowań mających zastosowanie w sprawie a w konsekwencji, czy kluczowy w sprawie przepis został prawidłowo zastosowany.

Okolicznością niesporną i nie kwestionowaną jest uprawnienie M. i S. małżonków G. do złożenia wniosku odszkodowanie jak i to, że wniosek ten został złożony w terminie. Organ I instancji uznał jednak, a zaakceptował to organ odwoławczy, że sporny grunt położony w Ł., oznaczony w ewidencji gruntów, w obrębie [...], jako działka nr 1/14 pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym A SA i jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat, co wyklucza uwzględnienie wniosku skarżacych. Analiza kwestionowanego rozstrzygnięcia wskazuje, że fakt samoistnego posiadania przedmiotowej działki przez poprzedników prawnych A S.A. przez co najmniej 30 - letni okres do dnia 31 maja 2003r., organy wywiodły z dołączonego do akt sprawy protokołu nr 4/77, spisanego w dniu 21 stycznia 1977r., dotyczącego odbioru wiaduktu kolejowego nad ul. B w km 10.729 linii Ł.- D. i przejścia dla pieszych w związku z przełożeniem torów głównych zasadniczych stacji rozrządowej Ł., a w szczególności z zapisu o tym, że teren budowy przekazano pod inwestycję w dniu 28 lutego 1973r. Okoliczność przekazania w dniu 28 lutego 1973r. terenu budowy pod inwestycję polegającą na przesunięciu torów linii nr 25 Ł.- D. i rozbudowie wiaduktu nad ul. B w Ł., w ocenie organu świadczy o tym, że przedsiębiorstwo Państwowe A – poprzednik prawny A SA zachowało się jak właściciel przedmiotowego gruntu i wypełniło znamiona samoistnego posiadania, wskazując na wolę posiadania nieruchomości jak właściciel i władania nieruchomością dla siebie i zachowania jej na cele swojej działalności. Organy uznały nadto, że skoro poszerzenie wiaduktu i przesunięcie torów nastąpiło w kierunku południowym, to przyjąć należy, iż teren budowy zgodne z zasadami logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego obejmował również działkę nr 1/14, znajdującą się w bezpośrednim sąsiedztwie linii kolejowej nr 25 od strony południowej.

Zdaniem sądu, przywołanej argumentacji nie sposób zaakceptować i należy zgodzić się z zarzutami skargi co do braku podstaw do przyjęcia, że fakt posiadania samoistnego ww. działki przez poprzedników prawnych A S.A. w dacie 31 maja 1973r. wynika z przywołanego protokołu, czy też z innych wskazanych przez organ okoliczności, i że został udowodniony w stopniu pozwalającym na odmowę ustalenia odszkodowania za nieruchomość przy zastosowaniu art. 37 a) ust. 7 ustawy.

W ocenie sądu, faktu samoistnego posiadania gruntu, z którym ustawodawca wiąże we wskazanym przepisie odmowę wypłaty odszkodowania, nie można opierać na dowolnych interpretacjach, domysłach, czy bliżej nie sprecyzowanych zasadach logiki. Organ nie wykazał, aby którykolwiek z przywołanych przez niego dokumentów potwierdzał fakt samoistnego posiadania (w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego) działki nr 1/14 przez poprzedników prawnych A SA. W szczególności nie stanowi o tym protokół nr 4/77, bowiem nie konkretyzuje on terenu, którego dotyczyło owo przekazanie. Nie potwierdzają tego również same zapisy w dzienniku budowy z 1974r. dotyczące wyznaczenia palikami przyczółków wiaduktu, czy podłączenia zasilania do budowy, skoro organ nie wyjaśnił i nie wskazał, jakie nieruchomości (działki) obejmował tenże teren budowy.

Należy podzielić stanowisko skarżącego, co do naruszenia przez organ przepisów procesowych dotyczących obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i dołożenia należytej staranności w gromadzeniu dowodów, mających na celu prawidłowe zastosowanie przepisu prawa materialnego art. 37 a) ust 7 ustawy, a przewidzianych w art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Analiza motywów kwestionowanego rozstrzygnięcia i je poprzedzającego, a także pozostałych dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych wskazuje nadto na naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak oceny i znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia choćby takich dokumentów jak: aktów własności ziemi (w szczególności co do okoliczności wydania i zakwestionowania), zapisów mapy przyjętej do zasobu geodezyjnego w dniu 20 września 1973r. nr ewid. 5/1614, jak i innych dołączonych map, rejestru pomiarowego z 1949r. i 1963r., operatu technicznego stacji kolejowej Ł. z 1973r., archiwalnego wypisu z rejestru gruntów.

Ponownie rozpoznając sprawę organy winien mieć na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię przepisu art. 37a) ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego A i ponownie dokonać oceny stanu faktycznego według wskazań zawartych w niniejszych motywach w oparciu o wszechstronnie wyjaśnione okoliczności sprawy, istotne dla rozstrzygnięcia, przy uwzględnieniu zgromadzonego i uzupełnionego stosownie do potrzeb materiału dowodowego.

Uznając zatem, iż zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.

Za zbędne, wobec treści kwestionowanego rozstrzygnięcia, sąd uznał orzekanie w trybie art. 152 p.p.s.a.

B.A.