Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 596/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art. 185
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zofia Flasińska Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 listopada 2005 r. sygn. akt II SA/Łd 666/05 w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi.


UZASADNIENIE

T. K. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 23 listopada 2005 r. oddalającego jej skargę wniesioną na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2005 r. (nr [...]) stwierdzającą nieważność decyzji tego organu z dnia [...] października 2003 r. o przyznaniu skarżącej uprawnień kombatanckich. Do wydania tych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia [...] października 2003 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał T. K. uprawienia kombatanckie na podstawie przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Organ ustalił, że rodzice wnioskodawczyni w 1944 r. zostali wysiedleni z rodzinnej miejscowości do obozów przejściowych (w tym do obozu w Łodzi przy ulicy Ł.), skąd następnie zostali wywiezieni do pracy przymusowej na terytorium Francji. Tam, w miejscowości S., dnia 22 grudnia 1944 r. urodziła się T. K. Organ uznał, że w okresie pobytu matki skarżącej w obozie przejściowym w Łodzi, który to obóz zaliczony jest do miejsc odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach, wnioskodawczyni była dzieckiem poczętym ale nienarodzonym i z tego tytułu przysługują jej uprawnienia kombatanckie.

W następstwie pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lutego 2004 r. informującego o niezgodnym z prawem przyznaniu uprawnień kombatanckich Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniu 14 lipca 2004 r. wszczął postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 10 października 2003 r. o przyznaniu uprawnień kombatanckich, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W następstwie przeprowadzonego postępowania decyzją z dnia 17 sierpnia 2004 r. organ stwierdził nieważność wskazanej decyzji.

Po rozpoznaniu złożonego przez Związek Wysiedlonych Ziemi Łódzkiej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ administracji publicznej postanowił dopuścić wskazaną organizację społeczną do udziału w postępowaniu.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych doszedł do przeświadczenia, iż wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie organu, podnoszone we wniosku okoliczności dotyczące pobytu matki T. K. – w okresie, kiedy była w ciąży, z której urodziła się skarżąca – w obozie znajdującym się w Łodzi, przy ulicy Ł., nie mogą stanowić podstawy przyznania uprawnień kombatanckich T. K.

Organ nie kwestionował faktu pobytu matki T. K. w obozie przy ulicy Ł. w Łodzi. Podniósł, iż pobyt ten został udokumentowany zaświadczeniem Archiwum Państwowego w Łodzi. Ponadto obóz ten zaliczany jest do obozów, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Organ wskazał, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka zainteresowanej przebywała w obozie w Łodzi w maju 1944 roku. T. K. urodziła się natomiast w dniu 22 grudnia 1944 r., w miejscowości S., na terytorium Francji. W ocenie organu analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, iż podczas pobytu matki w obozie wnioskodawczyni była dzieckiem poczętym, ale nienarodzonym.

Dalej organ wywiódł, iż aktualnie obowiązujące przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w połączeniu z innymi normami prawa powszechnie obowiązującego, jak również przepisy obowiązujące w październiku 2003 r. (to jest w dacie wydania decyzji o przyznaniu uprawnień kombatanckich), nie dawały możliwości przyznania uprawnień kombatanckich osobie, która jako dziecko poczęte, ale jeszcze nie narodzone przebywała w obozie. Zdaniem organu, możliwość przyznania uprawnień na podstawie takiego stanu faktycznego, jaki ma miejsce w niniejszej sprawie, istniała w okresie od 1993 r. do początku 1997 r., a zatem przed rokiem 2003, kiedy to stronie przyznano uprawnienia.

Odnosząc się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1996 r., wydanego w sprawie sygn. akt III ARN 96/95 (opubl. OSNP 1996, nr 24, poz. 366) wskazującemu, że dziecku poczętemu, ale nienarodzonemu, przebywającemu w obozie przysługują uprawnienia kombatanckie, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, iż wyrok ten został wydany w odmiennym stanie prawnym i obecnie zawarta w nim teza stanowiąca, iż pojęcie "osoba podlegająca represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych" oznacza również dziecko poczęte, jeżeli urodziło się żywe – utraciła aktualność. Organ wskazał, iż przywołane rozstrzygnięcie wywiedzione zostało z interpretacji pozycji prawnej dziecka poczętego, co do jego zdolności prawnej na gruncie przepisu art. 8 § 2 Kodeksu cywilnego i art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz.U. Nr 17, poz. 78 ze zm.).

Przepis art. 8 § 2 Kodeksu cywilnego stanowiący, iż "zdolność prawną ma również dziecko poczęte, jednakże prawa i zobowiązania majątkowe uzyskuje ono pod warunkiem, że urodzi się żywe" został wprowadzony wskutek nowelizacji Kodeksu cywilnego, dokonanej ustawą z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz.U. Nr 17, poz. 78 ze zm.) i obowiązywał do dnia 3 stycznia 1997 r., kiedy został skreślony przez przepis art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 139, poz. 646). Poprzez pozbawienie mocy obowiązującej tego przepisu z polskiego systemu prawnego wyeliminowany został przepis przyznający dziecku poczętemu zdolność prawną w szerokiej sferze stosunków prawnych. Zdaniem organu nie ma obecnie podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich dziecku poczętemu podlegającemu represjom. W sytuacji uchylenia przepisu prawa, który stanowił podstawę omawianego rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego i jednoczesnego braku innego przepisu o tożsamej lub chociażby zbliżonej treści, wyrok ten – zdaniem organu administracji publicznej – nie może stanowić wskazówki interpretacyjnej dla organu ferującego rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

Organ wskazał, iż w aktualnie obowiązujących przepisach zdolność prawna dziecka poczętego nie ma charakteru generalnego, ale jest ograniczona wyłącznie do enumeratywnie wyliczonych sytuacji, jak chociażby w instytucji prawa do spadku, czy uznania dziecka poczętego. Tym samym – zdaniem organu – wobec braku przepisu szczególnego, nie ma możliwości uzyskania uprawnień wynikających z ustawy o kombatantach. Tożsame stanowisko wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w orzeczeniach: z dnia 16 września 2004 r., w sprawie sygn. akt V SA/Wa 1053/04; z dnia 8 grudnia 2004 r., w sprawie sygn. akt V SA/Wa 2329/04, a także z dnia 28 stycznia 2005 r., w sprawie sygn. akt V SA/Wa 2149/04, jak również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 30 września 2004 r., w sprawie sygn. akt II SA/Bd 578/04.

Zdaniem organu, z uwagi na powyższe okoliczności konieczne stało się stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej uprawnienia kombatanckie z dnia 17 sierpnia 2004 r., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

T. K. wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na powyższą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zarzucając jej naruszenie przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 42, poz. 371 ze zm.) oraz przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i domagała się jej uchylenia, a także uchylenia poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r., nr [...].

Zdaniem skarżącej zarówno decyzja z dnia [...] sierpnia 2004 r., jak i zaskarżona decyzja są błędne. Nie było bowiem podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej uprawnienia kombatanckie, gdyż nie było spełnionych przesłanek z przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponadto przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich istniały nadal.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 23 listopada 2005 r. skargę oddalił. Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie bezsporne są okoliczności faktyczne. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż skarżąca urodziła się we Francji podczas deportacji jej rodziców do pracy przymusowej, a więc już po tym, jak jej matka przebywała w niemieckim obozie przejściowym, spełniającym kryteria opisane w przepisie art. 4 ust. 1 pkt 1c omawianej ustawy. W takiej sytuacji, zdaniem WSA, występują w sprawie pomiędzy stroną skarżącą, a organem dwie linie sporu. Pierwsza z nich sprowadza się do kwestii zgodności z prawem działań organu, poznającego skarżącej uprawnienia kombatanckie, a w istocie do wskazania, czy dziecko poczęte ale jeszcze nienarodzone może być "osobą podlegającą określonej w ustawie represji". Druga zaś do problemu naruszenia prawa podczas przyznawania uprawnień kombatanckich, a w szczególności jego charakteru i oceny spełnienia kryterium "rażącego naruszenia prawa", w rozumieniu przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Odnosząc się do możliwości przyznania uprawnień kombatanckich dziecku poczętemu ale jeszcze nienarodzonemu Sąd I instancji w pełni podzielił stanowisko organu administracyjnego, iż wobec derogowania art. 8 § 2 k.c. brak jest w obowiązującym prawie przepisu, który pozwoliłby rozciągnąć pojęcie "osoba podlegająca represji" w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach na dzieci poczęte a jeszcze nienarodzone. Ponadto istniejące w prawodawstwie szczególne przepisy regulujące prawa dziecka poczętego ale jeszcze nienarodzonego, jednoznacznie wskazują, iż wolą ustawodawcy nie było wprowadzenie generalnej normy prawnej przyznającej nasciturusowi podmiotowość prawną. Tak więc Sąd I instancji uznał, iż w czasie przyznawania skarżącej uprawnień kombatanckich, dziecko poczęte nie było "osobą podlegającą represji", w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1c omawianej ustawy. Z tego też punktu widzenia organ przyznając skarżącej uprawnienia w oparciu o powyższy przepis dopuścił się naruszenia prawa.

Oceniając charakter tegoż naruszenia, zdaniem WSA, organ prawidłowo uznał, iż owo naruszenie jest rażące. Rażące naruszenie prawa, o jakim mowa w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., to oczywiste naruszenie jednoznacznego przepisu prawa, a przy tym takie, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (vide: wyrok NSA z dnia 6 lutego 1995 r., w sprawie sygn. akt II SA 1531/94, ONSA 1996, nr 1, poz. 37). Oczywistość brzmienia przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego zdaniem Sądu I instancji nie wymaga komentarza. Niezależnie jednak od wykładni gramatycznej o jego oczywistości należy wnioskować także z interpretacji historycznej instytucji nasciturusa w prawie polskim. W ostatnich kilkunastu latach dyskusja na temat nie tylko polaryzowała doktrynę prawa ale również prowadzona była publicznie w środkach masowego przekazu. Trudno było zatem nie zauważyć derogacji przepisu art. 8 § 2 Kodeksu cywilnego i płynących stąd daleko idących konsekwencji dla poziomu ochrony praw nasciturusa, W takim stanie rzeczy nie sposób mieć jakichkolwiek wątpliwości co do tego, iż organ przyznając stronie skarżącej uprawnienia kombatanckie – w związku z wydarzeniami, jakie miały miejsce w czasie gdy była poczęta ale jeszcze nienarodzona – w sposób rażący naruszył prawo w rozumieniu przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Niezależnie od powyższych motywów WSA stwierdził, iż decyzja przyznająca stronie skarżącej uprawnienia kombatanckie pozbawiona jest takich elementów uzasadnienia, o których mówi przepis art. 107 § 1 i 3 k.p.a. W szczególności nie zawiera uzasadnienia faktycznego, które winno wskazywać fakty, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz uzasadnienia prawnego, przez co ustawa rozumie wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Oczywistość powyższego naruszenia prawa wina być również oceniana na gruncie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jako rażąca i prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej tego rodzaju wadliwością.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi T. K. zaskarżyła skargą kasacyjną. Zarzuciła mu naruszenie przepisów prawa materialnego przez wadliwą wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarżąca wniosła o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarzut skargi kasacyjnej jest uzasadniony.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalona jest linia orzecznictwa (por. wyroki z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt II OSK 602/05 i z dnia 20 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 986/05 – niepubl.), iż również po wyeliminowaniu z obowiązującego prawa przepisu art. 8 § 2 k.c. dzieci poczęte przebywające w okresie życia płodowego w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, są osobami represjonowanymi w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach oraz osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W szczególności w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt II OSK 602/05, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż na gruncie omawianego przepisu w zw. z art. 8 § 2 k.c. i art. 1 ust. 1 ustawy z 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. Nr 17, poz. 78) Sąd Najwyższy w powołanym w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wyroku z 29 maja 1996 r., III ARN 96/95, OSNP 1996, nr 24, poz. 366 przyjął, a stanowisko to może mieć w pełni zastosowanie w odniesieniu do art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 24 stycznia 1991 r., że pod pojęciem osób podlegających represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych należy rozumieć także dziecko poczęte, pod warunkiem, że urodziło się żywe. Sąd Najwyższy uznał, że uprawnienia przyznane w ustawie z 24 stycznia 1991 r. tworzą specyficzną kategorię społecznego odszkodowania, odrębną od odszkodowań z innych gałęzi prawa i "powinny być przypisywane do zakresu materialnego prawa ubezpieczeń Społecznych sensu largo, nazywanego też niekiedy prawem socjalnym". Nie jest to gałąź w pełni samodzielna, dlatego przy badaniu "zdolności do nabycia uprawnień z zakresu prawa socjalnego może zaistnieć potrzeba posiłkowego sięgania do uregulowań z innych dziedzin prawa". Z tego powodu Sąd Najwyższy uznał, że dopuszczalne jest interpretowanie pojęcia "osoby" z art. 4 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. przy uwzględnieniu art. 8 § 2 k.c., który stanowił, iż zdolność prawną ma również dziecko poczęte, jednakże prawa i obowiązki majątkowe uzyskuje ono pod warunkiem, że "urodzi się żywe". Ten ostatni przepis, co podniesiono w treści zaskarżonego wyroku, został uchylony z dniem 4 stycznia 1997 r. na mocy art. 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 139, poz. 646). Uchylenie tego przepisu zdezaktualizowało – zdaniem Sądu I instancji – pogląd prawny sformułowany w powołanym wyroku Sądu Najwyższego.

Stanowisko to jest chybione z kilku powodów:

Po pierwsze, art. 4 ust. 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. stanowi, że jej przepisy stosuje się także do dzieci odebranych rodzicom w celu poddania eksterminacji lub wynarodowienia, a założenie racjonalności ustawodawcy wyłącza przypisywanie mu "zamiaru nierównego traktowania dziecka w łonie matki i tuż po jego urodzeniu". Zauważyć przy tym trzeba, iż na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (Dz.U. Nr 6, poz. 69) "w rozumieniu ustawy, dzieckiem jest każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletniości". Mimo iż przepis ten zawiera definicję legalną pojęcia "dziecko" na użytek ustawy z 6 stycznia 2000 r., definicja ta może być użyteczna do definiowania tego pojęcia także w odniesieniu do innych aktów normatywnych obowiązujących systemie prawa.

Po drugie, przepis art. 4461 k.c. stanowi: "Z chwila urodzenia dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych przed urodzeniem". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, przepis ten jest przepisem dalej idącym niż uchylony przepis art. 8 § 2 k.c. Jego obowiązywanie powoduje, że przytoczony wcześniej pogląd prawny Sądu Najwyższego, w dalszym ciągu zachowują swoją aktualność. Warto przy tym zauważyć, iż w piśmiennictwie wyprowadza się z tego przepisu wniosek, iż dziecko może żądać naprawienia szkód doznanych zarówno w czasie życia płodowego, jak i tych, które pozostawały w związku przyczynowym ze szkodliwym działaniem, które miało miejsce nawet przed poczęciem (A. Dyoniak, Pozycja nasciturusa na obszarze majątkowym prawa prywatnego, "Preis" 1994, nr 3, s. 49). Można przy tym zauważyć, że doktryna prawa cywilnego, w odróżnieniu od stanowiska WSA nie przywiązywała zbyt wielkiej wagi do uchylonego art. 8 § 2 k.c. Jak podnosi S. Dmowski, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2002, s. 64: "W czasie jego obowiązywania można było mówić o warunkowej zdolności prawnej nasciturusa w zakresie praw i zobowiązań majątkowych (tak stanowił przepis) i o jego zdolności prawnej bezwarunkowej w zakresie praw niemajątkowych. Można było przyjmować, że dziecko nienarodzone może np. wytoczyć powództwo o ochronę jego dóbr osobistych". Okoliczność, że uchylony art. 8 § 2 był zamieszczony w tytule II – "Osoby" Księgi pierwszej k.c. "Część ogólna", natomiast przepis art. 4461 k.c. zawarty jest w tytule VII "Wykonanie zobowiązań i skutki ich niewykonania Księgi trzeciej k.c. "Zobowiązania", nie ma dla rozpoznawanej sprawy znaczenia. Stosownie do art. 1 ustawy z 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, prawo do życia podlega ochronie nawet w fazie prenatalnej w granicach określonych w ustawie. Przepis art. 4461 k.c. określa właśnie granice owej ochrony.

Po trzecie wreszcie, należy zauważyć, iż decyzja o przyznaniu osobie spełniającej przesłanki do uzyskania uprawnień określonych w ustawie o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ma charakter deklaratoryjny. Potwierdza to stwierdzenie brzmienie art. 21 ust. 1 ustawy: "Uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4 posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź podleganie represjom (...)". Nie można więc w żadnym przypadku przyjmować, że skreślenie art. 8 § 2 k.c., nawet w przypadku, gdyby temu skreśleniu przyznawać takie ważkie znaczenie, jak nadał mu Sąd I instancji, w myśl wynikającej z art. 2 Konstytucji zasady ochrony praw nabytych, nawet in abstracto, powodować może pozbawienie dziecka poczętego przysługującej mu na mocy tego skreślonego art. 8 § 2 k.c. ochrony praw nabytych.

Podniesione argumenty utwierdzają w przekonaniu, iż na mocy art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a i b w zw. z lit. c ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) w zw. z art. 4461 k.c. uprawnienia określone w tej ustawie przysługują także dziecku poczętemu, którego matka przebywała w okresie ciąży z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, bądź w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Odwoływanie się do argumentu z preambuły ustawy z 24 stycznia 1991 r. i twierdzenie, że ustawa ta nie ma nic wspólnego z naprawieniem szkody, jest nieporozumieniem. Okoliczność, że sprawca cierpień i krzywd wyrządzonych kombatantom i innym osobom, którym z tytułów określonych w tej ustawie przysługują uprawnienia przewidziane w ustawie były Niemcy Hitlerowskie, ZSRR, czy też władze komunistyczne Polski nie może mieć w sprawie znaczenia. Parlament Niepodległej Rzeczypospolitej postanowił przyznać tym osobom za ich działalność, czy też krzywdy i cierpienia, których doznały, pewien surogat odszkodowania w postaci świadczeń określonych w tej ustawie.

Jednocześnie ten sam Parlament objął ochroną prawną dziecko poczęte, ale jeszcze nienarodzone.

W konsekwencji z woli samego ustawodawcy, uprawnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r., przysługiwać muszą także dziecku poczętemu, które w łonie matki doznawało cierpień w wymienionych w tym przepisie miejscach kaźni.

Podnoszony argument, że przepis art. 4461 k.c. dotyczy jedynie zobowiązań wynikających z czynów niedozwolonych jest nie do przyjęcia. Trudno bowiem nawet rozpatrywać pozbawienie wolności z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w kategoriach "czynów dozwolonych". Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powoływanego już wyroku z 29 maja 1996 r., uprawnienia przewidziane w ustawie i kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego "tworzą specyficzną kategorię społecznego odszkodowania, odrębną od odszkodowań według prawa pracy, prawa cywilnego czy prawa ubezpieczeniowego (cywilnego)...". Dalej Sąd stwierdził, że przy badaniu zdolności do nabycia tych uprawnień z tytułu tej ustawy, może zaistnieć konieczność posiłkowego sięgania do uregulowań z innych dziedzin prawa. Nie istnieją więc przyczyny, które wyłączałyby posługiwanie się art. 4461 k.c. w celu ustalenia kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczeń przewidzianych w analizowanej ustawie.

Argumentację powyższą z wyroku wydanego w sprawie II OSK 602/05 uznaje za trafną i w pełni podziela skład Sądu rozpoznający niniejszą sprawę. Tym samym za trafne Sąd uznał zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisu art. 4 ust.1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego przez jego błędną wykładnię.

Skoro więc przy wydaniu decyzji z dnia [...] października 2003 r. nie doszło do naruszenia prawa, to – oczywiście – brak było podstaw do stwierdzenia jej nieważności. Podstawy takiej nie stanowią bowiem zauważone przez Sąd I instancji braki uzasadnienia tej decyzji, skoro stan faktyczny sprawy był bezsporny a spór dotyczył wyłącznie mającego zastosowanie przepisu prawa materialnego. Dlatego na podstawie przepisu art. 185 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.