Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1001/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137, art. 140
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2013 r. sprawy ze skargi Miasta P. na decyzję Wojewody z dnia (...) nr (...) w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; oddala skargę


UZASADNIENIE

Starosta P. decyzją z dnia [...] 2009 r., znak [...], działając na podstawie art. 104 § 2 w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej jako "K.p.a." orzekł o umorzeniu postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości położonej w P. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], część działki nr [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność P.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wskazano, że o zwrot nieruchomości wystąpiła w dniu [...] 2002 r. A. L. W toku postępowania ustalono, że Skarb Państwa decyzją z dnia [...] 1986 r. nr [...] w trybie art. 2 ust. 2, art. 50 ust. 1 pkt 2, ust. 3, art. 51 ust. 1, art. 58 ust. 1, art. 62, art. 65 ust. 1, art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. nr 22, poz. 999 ze zm.) nabył prawo własności nieruchomości położonej w P., przy ul. [...] o oznaczeniu geodezyjnym: obręb [...] arkusz mapy [...], działki nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...], stanowiącej własność Z. L. Decyzją z dnia [...] 1986 r., nr [...], Skarb Państwa nabył również prawo własności nieruchomości położonej w P., przy ul. [...] o oznaczeniu geodezyjnym: obręb [...] arkusz mapy [...], działka nr [...], zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...], stanowiącą własność A. L.

Postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] 1987 r., spadek po zmarłym w dniu [...] Z. L. nabyła w całości żona – A. L., która zmarła w dniu [...]. Spadek po zmarłej A. L. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w P. [...] z dnia [...] 2005 r., sygn. akt [...], nabyły córki: K. S., D. L. oraz Z. K., każda w 1/3. Mając powyższe na uwadze organ I instancji ustalił, że uprawnionymi do ubiegania się o zwrot przedmiotowej nieruchomości tj. części działki [...] są K. S., D. L. oraz Z. K. Mając na uwadze treść art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) organ stwierdził, że wniosek o zwrot nieruchomości powinien pochodzić od wszystkich uprawionych. Z uwagi na brak wniosku Z. K., który nie został złożony pomimo dwukrotnego wezwania, Starosta P. stwierdził bezprzedmiotowość postępowania o zwrot nieruchomości położonej w P. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], część działki nr [...].

Wojewoda Wielkopolski, rozpoznając odwołanie D. L. oraz K. S., decyzją z dnia [...] 2010 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty podtrzymując stanowisko, że brak wniosku Z. K. uniemożliwia rozpoznanie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Decyzja powyższa została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przez K. S.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 09 grudnia 2010 r., sygn. akt IV Sa/Po 578/10, uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z dnia [...] 2010 r.

Jak wskazano w uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia niezłożenie wniosku przez wszystkich współwłaścicieli nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania, skutkującej umorzeniem postępowania na podstawie art. 105 §1 K.p.a. W ocenie Sądu bezprzedmiotowość postępowania miałaby miejsce w sytuacji, gdy nie byłoby materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego w formie decyzji administracyjnej. Stąd też brak wniosku wszystkich uprawnionych spadkobierców mogło jedynie stanowić podstawę do wydania decyzji odmownej.

Postanowieniem z dnia [...] 2011 r. Starosta P. zawiesił z urzędu postępowanie w przedmiocie zwrotu nieruchomości oznaczonej nr [...] położonej [...] do czasy uzyskania przez D. L. zastępczego oświadczenia woli Z. K.

Złożonym do organu w dniu 29 lipca 2011 r. pismem Z. K. zwróciła się o wniosek o zwrot działek [...],[...] i [...]. Następnie pismem z dnia 01 sierpnia Z. K. ograniczyła wniosek o zwrot do 1/3 części nieruchomości, które w 1987 r., były własnością Z. L. tj. do działek nr [...] o powierzchni 479 m2, nr [...] o powierzchni 2127 m, nr [...] o powierzchni 478 m2.

W dniu [...] 2011 r. Starosta podjął zawieszone postępowanie.

Następnie w dniu 28 października 2011 r. Z. K. ograniczyła wniosek o zwrot do 1/3 części nieruchomości tj. aktualnej działki nr [...]. Również K. S. i D. L. pismami z dnia 23 stycznia 2012 r. ograniczyły swój wniosek do 1/3 części aktualnej działki o numerze geodezyjnym [...], obręb [...], arkusz mapy [...], położonej w P. [...], stanowiącej m.in. część dawnej działki nr [...].

Starosta P. decyzją z dnia [...] 2012 r., nr [...], na podstawie art. 104 § 1 i 107 K.p.a. oraz art. 136 ust. 3, art. 140, art. 142, art. 216 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami orzekł o odmowie zwrotu Z. K., K. S. i D. L. nieruchomości położonej w P., [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb [...], arkusz mapy [...], część działki: nr [...] zapisanej w KW nr [...] jako własność P. (obecnie w projekcie podziału nieruchomości z dnia [...] 2008 r. stanowiącą działkę o numerze ewidencyjnym [...]).

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że decyzją wywłaszczeniową z dnia [...] 1987 r. Skarb Państwa nabył prawo własności nieruchomości położonej w P., przy ul. [...] o oznaczeniu geodezyjnym: obręb [...] arkusz mapy [...], działki nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...], zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...], stanowiąca własność Z. L. Nieruchomość ta była objęta decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny, wydaną przez Wydział Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miejskiego w P. z dnia [...] 1986 r., utrzymaną w mocy decyzją Urzędu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia [...] 1986 r. i była przeznaczona pod budowę osiedla mieszkaniowego [...]. Z wnioskiem o wywłaszczenie wystąpił Zakład [...] w P. Za działki nr [...], [...], [...] i [...] przyznano. Z. L. odszkodowanie w kwocie [...] zł oraz nieruchomość zamienna położona w P. przy ul. [...] oznaczonej nr geod. [...] o powierzchni 6.347 m2, obręb [...], arkusz mapy [...] zapisaną w KW [...] o wartości ustalonej na kwotę [...] zł. Jak wyjaśniono, w świetle art. 140 ust. 1 pkt. 1 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami zwrot nieruchomości jest możliwy jedynie w przypadku zwrotu nieruchomości zamiennej, która została przyznana w ramach odszkodowania, jak również zwrotu dopłaty pieniężnej. Ponieważ w toku postępowania ustalono – na podstawie aktu notarialnego nr rep [...] pozyskanego z Sądu Rejonowego [...] w P. [...] dnia [...] 2012 r. oraz oświadczenia pisemnego złożonego przez Z. K. w dniu 02 maja 2012 r., że spadkobierczynie po Z. L. nie dysponują już nieruchomością zamienną, niemożliwe stało się orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosły w piśmie z dnia 03 września 2012 r. K. S. i D. L., oraz w piśmie z dnia 06 września 2012 r. Z. K.

W swoim odwołaniu K. S. i D. L. podniosły zarzut wadliwej interpretacji art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ich ocenie, w przypadku gdy jako odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w części przyznano nieruchomość zamienną, a w części dopłatę pieniężną to – mając na uwadze, iż przy zwrocie wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca obowiązani są do zwrotu nieruchomości zamiennej i ustalonego odszkodowania – nie można wykluczyć, że gdy nie jest możliwy zwrot Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego nieruchomości zamiennej można orzec o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości, która odpowiada przyznanemu wyrównaniu pieniężnemu (wyrównującemu różnicę pomiędzy wartością wywłaszczonej nieruchomości a wartością nieruchomości zamiennej). H. K. wskazała natomiast w swoim odwołaniu, że nie zgadza się z decyzją Starosty P. z dnia [...] 2012 r.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] 2012 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję Starosty P. z dnia [...] 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Organ odwoławczy uzasadniając powyższe stanowisko przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania i wskazał następnie, że istotą zawisłej sprawy jest interpretacja art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami i rozstrzygnięcie zagadnienia, czy możliwy jest zwrot części wywłaszczonej nieruchomości (przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w art. 136 i 137 powyższej ustawy), odpowiadającej wartości części pieniężnej odszkodowania, gdy w ramach odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przyznano odszkodowanie w naturze (nieruchomość zamienna) oraz odszkodowanie pieniężne, a w chwili obecnej nie jest możliwy zwrot przez osobę wywłaszczoną albo jej następców prawnych nieruchomości zamiennej. W powyższym zakresie Wojewoda, odwołując się do orzeczeń sądów administracyjnych, stanął na stanowisku, że wykładnia art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie daje podstaw do formułowania kategorycznej tezy, że z jednoznaczny i bezwarunkowy obowiązek zwrotu nieruchomości powstaje w sytuacji w której możliwy jest zwrot zarówno nieruchomości zamiennej jak i odszkodowania pieniężnego. Jak wyjaśniono, okoliczność zbycia nieruchomości zamiennej powoduje, brak możliwości pełnej realizacji zgłoszonego przez poprzedniego właściciela roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej. Możliwy jest jednakże zwrot części nieruchomości wywłaszczonej – tej odpowiadającej swą wartością wartości przyznanego odszkodowania pieniężnego. Przyjęcie innej interpretacji przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadziłby do niekorzystnego ukształtowania sytuacji prawnej byłych właścicieli. Mając powyższe na względzie Wojewoda wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę Starosta jest zobowiązany do ustalenia, czy czy w stosunku do wskazanej we wniosku o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej część działki nr [...] (obecnie w projekcie podziału nieruchomości z [...] 2008 r. oznaczonej jako działka nr [...]), zachodzą przesłanki przewidziane w art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ewentualnie do dokonania stosownych rozliczeń związanych ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości zgodnie z art. 142 w zw. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. zarzucając jej naruszenie art. 136 ust. 3 oraz art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz naruszenie przepisów prawa procesowego określonych w art. 7 i 77 § 1 K.p.a. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Jak wyjaśniono w uzasadnieniu skargi Wojewoda, wydając zaskarżoną decyzję oparł się na odosobnionym stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 586/12. Skarżąca odwołała się do treści art. 136 ust. 3 oraz art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami konkludując, że zwrot nieruchomości mógłby mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której obiektywnie jest możliwy zwrot uzyskanej nieruchomości zastępczej. Odwołując się do stanowiska doktryny oraz sądów administracyjnych podniesiono, że nie jest możliwa zamiana obowiązku zwrotu nieruchomości zamiennej na odszkodowanie pieniężne, jeżeli wywłaszczony właściciel lub spadkobierca nie dysponuje już prawem do nieruchomości. Zdaniem skarżącej, w każdym przypadku, gdy nie jest możliwy zwrot nieruchomości zamiennej, nieruchomość wywłaszczona nie może być zwrócona ani w całości, ani chociażby w części odpowiadającej równowartości przyznanego odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolskie podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Pismem procesowym z dnia 01 lutego 2013 r. uczestnik postępowania – K. S. wniosła o oddalenie skargi, wskazując, że orzeczenia sądowe, do których odwołało się [...] zostały wydane w innych stanach faktycznych i nie powinny znaleźć zastosowania w przedmiotowej sprawie. Wskazano na wyroki Trybunału Konstytucyjnego wskazujące na obowiązek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która nie została wykorzystana na cel publiczny oraz wyjaśniono, że w przedmiotowej sprawie przedmiotem postępowania zwrotowego jest część wywłaszczonej nieruchomości, odpowiadającej proporcjonalnie wartości wypłaconego odszkodowania pieniężnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem wniesionej skargi jest rozstrzygnięcie Wojewody Wielkopolskiego, który uchylił decyzję Starosty P. z dnia [...] 2012 r. o odmowie zwrotu Z. K., K. S. i D. L. nieruchomości położonej w P., [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb [...], arkusz mapy [...], część działki: nr [...].

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że decyzją wywłaszczeniową z dnia [...] 1987 r. Skarb Państwa nabył prawo własności nieruchomości położonej w P., przy ul. [...] o oznaczeniu geodezyjnym: obręb [...] arkusz mapy [...], działki nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...], zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...], stanowiąca własność Z. L. Za działki nr [...],[...],[...] i [...] przyznano. Z. L. odszkodowanie w kwocie [...] zł oraz nieruchomość zamienna położona w P. przy ul. [...] oznaczonej nr geod. [...] o powierzchni 6.347 m2, obręb [...], arkusz mapy [...] zapisaną w KW [...] o wartości ustalonej na kwotę [...] zł. Nie budzi również wątpliwości, że przedmiotowe postępowanie, zainicjowane wnioskiem A. L. z dnia [...] 2002 r. dotyczy jedynie części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej w projekcie podziału nieruchomości z dnia [...] 2008 r. jako działka o numerze ewidencyjnym [...]. Kwestią sporną pozostaje natomiast możliwość prowadzenia postępowania zwrotowego, w sytuacji, w której nieruchomość zamienna została już zbyta i nie jest możliwe dokonanie jej zwrotu w ramach wzajemnych rozliczeń pomiędzy dotychczasowym właścicielem nieruchomości (ewentualnie jego spadkobiercami) nieruchomości, a organem na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest przy tym zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 powyższej ustawy. Powołany powyżej art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami precyzuje, że w sytuacji zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Równocześnie, na mocy ust. 3 powyższego artykułu, gdy zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części nieruchomości.

Z treści powyższych przepisów wynika więc, że koniecznym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zwrot nieruchomości zamiennej, otrzymanej tytułem odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Konsekwentnie ewentualne zbycie nieruchomości zamiennej stanowi przesłankę uniemożliwiającą prowadzenie postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i musi skutkować wydaniem decyzji o odmie zwrotu nieruchomości. Mieć jednakże należy na względzie, że w praktyce możliwe jest powstanie sytuacji, w których za wywłaszczoną nieruchomość jej dotychczasowy właściciel uzyskał zarówno nieruchomość zamienną jak i odszkodowanie. Sytuacja powyższa miała miejsce w przedmiotowej sprawie, gdyż na mocy decyzji wywłaszczeniowej z 1987 r. Z. L. przyznano odszkodowanie w kwocie [...] zł oraz nieruchomość zamienną położoną w P. przy ul. [...] oznaczoną nr geod. [...]. Tym samym konieczne jest ustalenie, czy w takim przypadku zbycie nieruchomości zamiennej również uniemożliwia przeprowadzenie postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w części odpowiadającej wypłaconemu odszkodowaniu.

Rozpoznając powyższe zagadnienie wskazać należy, w pierwszej kolejności, że w doktrynie wskazuje się, że sytuacji, gdy jako odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w części przyznano nieruchomość zamienną, w części zaś dopłatę pieniężną, to – mając na uwadze, że przy zwrocie wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca obowiązani są do zwrotu nieruchomości zamiennej i ustalonego odszkodowania – nie można wykluczyć, że gdy nie jest możliwy zwrot Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego nieruchomości zamiennej, można orzec o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości, która odpowiada przyznanemu wyrównaniu pieniężnemu (T. Woś "Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot', Wyd. 5, Warszawa 2011 r., s. 557-558). Pogląd powyższy znalazł swoje odzwierciedlenie w powołanym przez Wojewodę Wielkopolskiego, w treści zaskarżonej decyzji, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 586/12. Stanowisko w nim przyjęte Sąd w pełni aprobuje. Wykładnia art. 136 ust. 3 zd. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może, w ocenie Sądu, prowadzić do przyjęcia istnienia bezwzględnego zakazu zwrotu nieruchomości zamiennej, rozumianego w ten sposób, że w każdym przypadku bez zwrotu tej nieruchomości, (nawet jeśli przyznano ją jedynie obok odszkodowania pieniężnego) nie jest możliwy zwrot nieruchomości wywłaszczonej. Omawiana przepis stanowi, że warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zawarty w jego treści spójnuk "lub" stanowiący alternatywę rozłączną nie pozwala na wyciąganie kategorycznego wniosku, co do obowiązku zwrotu nieruchomości zamiennej także w tej sytuacji, gdy nieruchomość taką przyznano za wywłaszczoną nieruchomość obok odszkodowania pieniężnego. Podzielić należy pogląd zaprezentowany w powołanym powyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że gdyby zdanie trzecie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami miało w sposób bezpośredni i nie budzący wątpliwości normować opisaną wyżej sytuację i rzeczywiście wyrażać obowiązek zwrotu tak nieruchomości zamiennej jak i odszkodowania pieniężnego, przepis ten posługiwać się powinien spójnikiem wskazującym na koniunkcję obu warunków.

W tym miejscu wskazać należy na treść art. 140 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, że jeżeli w ramach odszkodowania została przyznana nieruchomość zamienna oraz dopłata pieniężna, oprócz nieruchomości zamiennej zwraca się także tę dopłatę. Wykładnia językowa przepisu art. 136 ust. 3 zdanie trzecie powyższej ustawy prowadzi tymczasem do wniosku, że ma on bezpośrednie (nie wymagające dalej idących zabiegów interpretacyjnych) odniesienie jedynie do dwóch przypadków, to jest takich, gdy tytułem ekwiwalentu za nieruchomość wywłaszczaną przyznano odpowiednią kwotę pieniężną oraz gdy w zamian za nieruchomość wywłaszczoną przyznano tylko nieruchomość zamienną. Z powyższego wynika, że stan faktyczny, który jest przedmiotem wniesionej skargi, nie został zamieszczony w hipotezie normy wyrażonej w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a wywiedzenie z treści tego przepisu regulacji, która znalazłaby zastosowanie do tego przypadku opierać się zatem musi na dalej idącej wykładni omawianego tu przepisu, przy uwzględnieniu językowych dyrektyw interpretacyjnych, ale też względów funkcjonalnych i celowościowych.

W powyższym świetle przeciwko uznaniu, że niemożność zwrotu nieruchomości zamiennej czyni bezskutecznym żądanie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej także w takim przypadku, gdy nieruchomość zamienna została przyznana jedynie jako element odszkodowania – to znaczy obok kwoty pieniężnej – a jednocześnie częściowy zwrot nieruchomości wywłaszczonej (w części odpowiadającej wartości przyznanej kwoty pieniężnej) jest możliwy zarówno z punktu widzenia uwarunkowań faktycznych jak i prawnych sprzeciwiają się też reguły wykładni funkcjonalnej. Niewątpliwie obowiązkiem organów administracji publicznej jest zwrot każdej nieruchomości wywłaszczonej, która nie została wykorzystana na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Obowiązek powyższy wynika wprost z art. 21 ust. 2 Konstytucji i jest dostrzegany w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (wyrok TK z dnia 24 października 2001 r., sygn. akt SK 22/01, OTK ZU 2001, Nr 7, poz. 216; wyrok TK z dnia 03 kwietnia 2008 r., sygn. akt K 6/05, OTK ZU 2008, Nr 5, poz. 41). Stąd odmówienie następcom prawnym właściciela prawa do ubiegania się o zwrot choćby tej części niewykorzystanej zgodnie z celem wywłaszczenia nieruchomości wywłaszczonej, która swą wartością odpowiada wartości odszkodowania pieniężnego, prowadziłoby do niekorzystnego i nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej wywłaszczonych. Konsekwencją przyjęcia tego stanowiska byłaby odmowa zwrotu części nieruchomości niewykorzystanej zgodnie z celem wywłaszczenia, pomimo istniejących faktycznych i prawnych możliwości zwrotu. Skutki takiego sposobu interpretacji omawianych przepisów byłyby szczególnie dotkliwe w tych wszystkich przypadkach, gdy istnieje rażąca dysproporcja pomiędzy wielkością i wartością nieruchomości zamiennej a nieruchomością wywłaszczoną. Stąd też w licznych orzeczeniach sądy administracyjne przyjmowały dopuszczalność zwrotu części wywłaszczonych nieruchomość za zwrotem odszkodowania (dopłaty pieniężnej) – por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 586/12; por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 445/09; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Bk 185/10; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 03 grudnia 2009 r., sygn. akt II Sa/Bk 658/09; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 1994 r. sygn. akt IV Sa 1934/93.

Podsumowując dotychczasowe rozważania wskazać należy, że Wojewoda Wielkopolski dokonał prawidłowej wykładnię przepisów art. 136 ust. 3 oraz art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a jego decyzją odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.