Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 261/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Lasy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.83 ust.1, art.88 ust.1 pkt 2,ust.2, art.89 ust.1,6,9
journal: Dz.U. 2004 nr 92 poz 880
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
article: par. 1, par. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 219 poz 2229
law: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie  drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów.
Teza: wykładnia art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody prowadzi do wniosku, iż wymierzenie przewidzianej w nim kary może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy posiadacz nieruchomości co najmniej wiedział o usuwaniu drzew z jego nieruchomości i na to działanie się godził. Natomiast w sytuacji, gdy drzewa usunęła osoba trzecia bez jego wiedzy, której działaniu nie mógł zapobiec, brak jest podstaw do obciążenia właściciela nieruchomości karą przewidzianą w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy

TEZY

wykładnia art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody prowadzi do wniosku, iż wymierzenie przewidzianej w nim kary może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy posiadacz nieruchomości co najmniej wiedział o usuwaniu drzew z jego nieruchomości i na to działanie się godził. Natomiast w sytuacji, gdy drzewa usunęła osoba trzecia bez jego wiedzy, której działaniu nie mógł zapobiec, brak jest podstaw do obciążenia właściciela nieruchomości karą przewidzianą w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Maciej Busz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary za usunięcie drzew bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Cz. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz Skarżącej Spółki [...] sp. z o.o. w P. kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy Cz. na podstawie art.83 ust.1, art.88 ust.1 pkt 2,ust.2, art.89 ust.1,6,9 ustawy z dnia 16.04.2001r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2004r., Nr 92, poz.880 ze zm., zwanej dalej również u.o.p.), pkt 3 obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 14.10.2008r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2009 (M.P. Nr 82, poz.725), §1,2 rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22.09.2004r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz.U. z 2004r., Nr 219, poz.2229), art.104, art.130 par.2 i 4 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz.1071 ze zm., zwanego dalej Kpa) decyzją z dnia [...].06.2012r. nr [...] wymierzył spółce "[...]" sp. z o.o. w P. administracyjną karę pieniężną w kwocie [...] zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia [...] sztuk drzew gatunku sosna pospolita w wieku powyżej 5 lat rosnących na działce nr [...], obręb O.

W uzasadnieniu organ wskazał, że ustalono, iż w/w drzewa usunięto na przełomie września/października 2009r. Wycięto je na wysokości 5 cm nad ziemią, a przy pniach pozostawiono odcięte drzewa. Nie stwarzały one bezpośredniego zagrożenia dla bezpieczeństwa, a na ich usunięcie zgodnie z art.83 ust.1 u.o.p. należało uzyskać zezwolenie organu gminy, czego nie dopełniono. W oparciu o judykaturę organ wskazał, że karę pieniężną za wycinkę drzew bez pozwolenia można wymierzyć właścicielowi nieruchomości, jej użytkownikowi, najemcy lub dzierżawcy. W ocenie organu fakt nieustalenia sprawcy i problemy z nadzorem nad nieruchomością nie mają wpływu na wymierzenie kary administracyjnej. Nie ma znaczenia kto fizycznie wyciął drzewa. Organ wskazał, że przedmiotowa wycinka prawdopodobnie miała na celu przygotowanie działki do sprzedaży.

Wójt wskazał, że już uprzednio decyzją z dnia [...].11.2009r. nr [...] wymierzył karę za usunięcie przedmiotowych drzew bez zezwolenia. Skarżąca odwołała się od tej decyzji i SKO w P. decyzją z dnia [...].09.2010r.uchyliło tą decyzję do ponownego rozpatrzenia w celu przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego mającego ocenić, w jakim wieku były wycięte drzewa i czy wskutek tej wycinki nastąpiły straty w przyrodzie, a także w celu ustalenia przebiegu postępowania karnego. Wójt wydał w dniu [...].01.2011r. kolejną decyzję nr [...] nakładającą przedmiotową karę. Skarżąca ponownie się od niej odwołała i SKO w P. decyzją z dnia [...].02.2011r. ponownie ją uchyliło i przekazało do ponownego rozpatrzenia w celu ustalenia przez biegłego w jakim wieku były drzewa. Wójt w prowadzonym dalej postępowaniu stwierdził wówczas, że opinia taka jest zbędna, gdyż postępowanie nie ma na celu ustalenia odszkodowania, a jedynie wymierzenie kary i w tym kontekście istotne jest jedynie, czy usunięte drzewa były w wieku powyżej 5 lat. To zaś organ był w stanie ustalić bez opinii biegłego, który po upływie tak długiego okresu czasu i tak nie mógłby wydać opinii. Wójt wydał kolejną decyzję wymierzającą karę z dnia [...].04.2011r., która została uchylona do ponownego rozpatrzenia decyzją SKO z [...].11.2011r. w celu wykazania kwalifikacji pracowników Urzędu Gminy w zakresie wiedzy specjalistycznej dotyczącej określania wieku drzew, a nadto w celu podania przez biegłego, że wydanie opinii nie jest możliwe. Wobec powyższego Wójt zlecił biegłemu wydanie opinii, którą sporządzono w dniu 08.03.2012r. W ocenie organu z opinii biegłego w dziedzinie leśnictwa J.S. sporządzonej na podstawie protokołu oględzin dokonanych przez pracowników UG Cz. w dniu 30.10.2009r. wynika, że sposób przeprowadzenia wizji w terenie oraz sporządzony protokół przez pracowników organu jest zgodny z zasadami rzetelnego postępowania administracyjnego. Jednocześnie biegły wskazał, że nie jest możliwe ponowne zweryfikowanie wieku przedmiotowych drzew z powodu braku dowodów.

Organ podkreślił, że istotne jest jedynie to, czy wiek drzew przekroczył wiek określony ustawą. Ponadto na żądanie skarżącej przeprowadził także dowód z akt postępowania przygotowawczego Prokuratury Rejonowej P. [...] o sygn. [...] (które zostało umorzone) i przesłuchano w charakterze świadków C.R. i M.K.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniosła "[...]" sp. z o.o. domagając się jej uchylenia i umorzenia postępowania względnie przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Skarżąca zarzuciła organowi błędną wykładnię art.88 ust.1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody poprzez przyjęcie, że nieistotne jest to, kto usunął drzewa. Wskazała, że kluczowe znaczenie ma ustalenie sprawcy wycinki. Powołała się na pogląd, że kara właścicielowi gruntu za wycinkę drzew może być wymierzona tylko wówczas, gdy dokonał on takiej wycinki osobiście lub zlecił jej wykonanie. Wykazanie tegoż jest obowiązkiem organu, a wątpliwości należy interpretować na korzyść skarżącego. W tym przypadku organ tego nie wykazał, a wycinki dokonano wbrew wiedzy i woli skarżącej. Organ wymierzył karę tylko na podstawie tego, że skarżąca była właścicielem gruntu na którym rosły wycięte drzewa. Prokuratura nie ustaliła sprawców tego przestępstwa. Organ odesłał akta postępowania przygotowawczego po zapoznaniu się z nimi i nie sporządził kserokopii istotnych dokumentów z tego postępowania. Skarżąca zaprzeczyła też twierdzeniu organu jakoby zamierzała sprzedać w/w działkę. Zdaniem skarżącej organ nie ocenił zeznań świadka C.R. i M.K . Powołany biegły stwierdził, że obecnie nie jest możliwe ustalenie wieku wyciętych drzew z uwagi na brak pni. Ustalenie tego, czy wycięte drzewa miały wiek powyżej 5 lat wymaga wiadomości specjalnych. Niedopuszczalnym jest zdaniem skarżącej oparcie się na ustaleniach poczynionych przez pracowników administracji przy ustalaniu kary pieniężnej bez możliwości weryfikacji prawidłowości wyciągniętych przez nich wniosków. Z opinii biegłego wynika, że brak jest możliwości zweryfikowania wieku wyciętych drzew, gdyż materiał dowodowy jest zbyt skromny. W tej sytuacji protokół z oględzin oraz fotografie nie mają wystarczającej wartości dowodowej. Skarżąca zaakcentowała, że przedstawiciel strony w protokole nie potwierdzał wieku wyciętych drzew, gdyż nie jest specjalistą w tym zakresie, a jedynie potwierdził fakt ich wycięcia. Zaskarżona decyzja w ocenie skarżącej prowadzi do podwójnego jej ukarania, gdyż utraciła ona wycięte drzewa w wyniku przestępstwa i została ukarana kara pieniężną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...].09.2012r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zgodnie z art.83 ust.1 ustawy o ochronie przyrody usunięcie drzew z nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. W myśl zaś art.88 ust.1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody wójt, burmistrz albo prezydent wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew bez wymaganego zezwolenia. Zdaniem Kolegium organ prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne. Zebrał cały materiał dowodowy na podstawie którego dokonał prawidłowych ustaleń. Fakt usunięcia drzew bez zezwolenia jest bezsporny, za co odpowiedzialność ponosi skarżący jako właściciel nieruchomości. Kolegium podzieliło pogląd Wójta, że dla wymierzenia kary pieniężnej nie ma znaczenia kto w istocie usunął drzewa. Orzecznictwo jednoznacznie wskazuje, że odpowiedzialność w tym zakresie ponosi posiadacz nieruchomości. Organ I instancji zgodnie z zaleceniami organu II instancji przeprowadził dowód z opinii biegłego z dziedziny leśnictwa w celu ustalenia gatunku i wieku usuniętych drzew. Opinia zdaniem Kolegium jest rzetelna i wiarygodna. Przyjęcie, że usunięcie drzew prowadzi do niemożności ustalenia ich wieku prowadziłoby w ocenie SKO do uniknięcia odpowiedzialności prze sprawców wycinki i do nadużyć ze strony właścicieli gruntów. Opinia daje pełny obraz sytuacji, a w szczególności wskazuje, że pomiary pracowników organu I instancji były dokonane prawidłowo. Protokół podpisał przedstawiciel skarżącego, a dokumentacja fotograficzna nie była kwestionowana. Odpowiedzialność za usunięcie drzew ma charakter zobiektywizowany, czyli bez znaczenia jest czy posiadacz nieruchomości dokonał usunięcia drzew osobiście, czy też odbyło się to za jego wiedzą i zgodą, czy też wskutek jego zaniechań w prawidłowej ochronie drzew i krzewów. Umorzenie postępowania w ocenie Kolegium było niemożliwe, gdyż istnieje jego przedmiot, tj, wycinka drzew. Nieustalenie sprawcy i problemy z nadzorem nad nieruchomością nie są przesłanką do odstąpienia od wymierzenia kary. Jedyną przesłanką wymierzenia kary jest fakt wycięcia drzew bez zezwolenia organu. Konkludując Kolegium wskazało, że przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie pozbawione było wad, a decyzja i jej uzasadnienie zawierają wymagane elementy.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła "[...]" sp. z o.o. w P. wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji jej poprzedzającej, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1/ naruszenie art.6 Kpa polegające na stosowaniu w sprawie przepisów prawa, które nie obowiązywały w chwili wydania decyzji, tj. stosowanie art.83 ust.6 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 21.05.2010r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010r., Nr 119, poz.804) W tym zakresie skarżąca wskazała, że z dniem 20.07.2010r. - a więc po dacie wydania zaskarżonej decyzji - przepis art.83 ust.6 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody nie wymaga zezwolenia na wycięcie drzew, których wiek nie przekracza 10 lat. Skutkuje to niemożnością wymierzenia kary w rozpatrywanym przypadku. Zastosowanie znajdują bowiem przepisy materialne obowiązujące w dacie wydania decyzji. Ustawa nowelizująca nie zawiera w tym zakresie przepisów przejściowych względem postępowań wszczętych w trybie art.88 ustawy o ochronie przyrody, ani nie zawiera przepisów intertemporalnych, które wskazywałyby, które unormowania należy stosować. WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 06.08.2009r. o sygn. II SA/Bk 236/09) wskazał, że jeżeli ustawa zmieniająca nie zawiera przepisów intertemporalnych, a sprawa dotyczy wymierzenia kary za czyn, który w dacie jego popełnienia był deliktem administracyjnym, zaś w dacie rozpatrywania sprawy w wyniku zmiany przepisów deliktem być przestał, to należy stosować przepisy nowe, względniejsze dla sprawcy. Pierwszeństwo ma bowiem zasada bezpośredniego stosowania nowego prawa. Taka sytuacja zachodzi w rozpatrywanym przypadku. Nowa regulacja jest dla skarżącej korzystniejsza. W związku z tym powinna znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie. Z akt sprawy nie wynika, by wiek wyciętych drzew przekraczał lat 10. Dalej skarżąca powołała się na wyrok TK z dnia 02.03.1993r. sygn. K9/92 OTK 1993, gdzie wskazano, że zdarzenie prawne należy oceniać wedle stanu prawnego obowiązującego w dniu zdarzenia, a działanie nowego prawa zależy od wykazania interesu prawnego. Nowela zmieniająca art.83 ust.6 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody podnosząca wiek drzew, które można wycinać bez zezwolenia z 5 do 10 lat w art.7 zawiera przepisy intertemporalne odnoszące się do spraw wszczętych na podstawie art.123 ust.1 ustawy o ochronie przyrody wskazując, że stosuje się w tym zakresie przepisy dotychczasowe. A contrario należy domniemywać, że we wszystkich innych sprawach nie zakończonych decyzją ostateczną należy stosować przepisy obowiązujące w dniu wydawania prawomocnej decyzji,

2/ naruszenie art.83 ust.6 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody zezwalającej na wycinanie drzew, których wiek nie przekroczył 10 lat,

3/ naruszenie art.88 ust.1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż dla wymierzenia kary pieniężnej nie ma znaczenia fakt, kto usunął drzewa. W tym zakresie skarżąca podkreśliła, że w jej ocenie istotne jest to kto wyciął drzewa. Nie można nałożyć kary pieniężnej na właściciela nieruchomości jeżeli drzewa wycięły osoby trzecie. Udowodnienie faktu wycięcia drzew bez zezwolenia przez właściciela gruntu ciąży na organie. Organ w tym przypadku nie wykazał, by drzewa wycięła skarżąca, bądź osoby działające na jej zlecenie. Postępowanie przygotowawcze umorzono z uwagi na niewykrycie sprawcy,

4/ naruszenie art.6 Kpa poprzez przyjęcie za udowodniony fakt, że wycięcia 113 sztuk gatunku sosna pospolita bez zezwolenia dokonała skarżąca lub osoba, za którą ponosi odpowiedzialność,

5/ naruszenie art.7.77 i 80 Kpa polegające na pobieżnym ustaleniu stanu faktycznego, bez rozpatrzenia jego całokształtu i z pominięciem istotnych dowodów, w tym akt postępowania przygotowawczego Prokuratury Rejonowej P. [...] w P. o sygn. [...],

6/ naruszenie art.107 § 3 Kpa nakazującego organowi administracji publicznej uzasadnienie odmowy wiarygodności i mocy dowodowej przedstawionych przez stronę dowodów,

7/ sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Skarżąca podkreśliła, że nie ma oparcia w zgromadzonych dowodach twierdzenie, jakoby skarżąca zamierzała sprzedać przedmiotową działkę. Stanowi ona nadal własność skarżącej. Nadto zarzuciła, że organ I instancji nie wskazał biegłemu tezy na jaką ma wydać opinię podając jedynie, że ma być ona sporządzona w sprawie. Skarżąca zauważyła, że opinia biegłego zawiera sprzeczności, gdyż z jednej strony biegły stwierdza, że postępowanie przez organ i instancji przeprowadzono prawidłowo, a jednocześnie podaje, że nie jest możliwe ustalenie wieku drzew z powodu braku dowodów. Podkreśliła, że biegły wydał opinię wyłącznie na podstawie protokołu i fotografii sporządzonych przez organ I instancji, co powoduje, że opinia ta nie jest obiektywna. W opinii nie wskazano m.in. w jaki sposób należy obliczać wiek drzew i jakie czynniki są istotne. Biegły w swej opinii nie wskazał, że ścięte drzewa są starsze niż 5 lat, a wniosek strony o wydanie opinii uzupełniającej przez biegłego pominięto.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację, a w szczególności stanowisko, że dla rozstrzygnięcia sprawy było nieistotne kto usunął bez zezwolenia przedmiotowe drzewa. Jedyną przesłanką wymierzenia kary w ocenie Kolegium jest fakt usunięcia drzew bez zezwolenia. Kolegium powtórzyło argument, że przyjęcie, że po usunięciu drzew niemożliwe jest ustalenie ich wieku zwalniałoby sprawcę wycinki od odpowiedzialności i mogłoby prowadzić do nadużyć ze strony właścicieli zadrzewionych nieruchomości. SKO podkreśliło, że w rozpatrywanym przypadku należało zastosować art.83 ust.6 pkt 4 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu sprzed 20.07.2010r., a więc z daty zdarzenia, z uwagi na zasadę lex retro non agit.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę wyżej wskazany zakres właściwości sądu administracyjnego, przyznane przez ustawodawcę kompetencje orzecznicze tego sądu mają – jak już wspomniano - charakter zasadniczo kasacyjny. Podkreśla się bowiem, że sąd administracyjny nie może zastępować organów administracji publicznej w procesie administrowania (R. Hauser, Konstytucyjny model polskiego sądownictwa administracyjnego, w: red. J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz, Polski model sądownictwa administracyjnego, Lublin 2003 r., str. 145). Sąd dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji był zobowiązany do sformułowania - na podstawie art. 153 Ppsa - oceny prawnej oraz wiążących wskazań co do dalszego postępowania w sprawie, które wiążą następnie zarówno Sąd, jak i organy administracji orzekające w sprawie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że uwadze organu prowadzącego postępowanie od 2009r. umknęło, iż w trakcie tego postępowania zmianie uległ art.83 ust.6 pkt 4 u.o.p. zmieniony przez art.5 pkt 4 lit.d ustawy z dnia 21.05.2010r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko i niektórych innych ustaw. (Dz.U. Nr 119, poz.804) Zmiana ta jest o tyle istotna dla niniejszej sprawy, że ustawodawca podwyższył wiek drzew, których usunięcie wymaga uzyskania zezwolenia wójta, burmistrza lub prezydenta miasta z lat 5 do lat 10. Zmiana ta weszła w życie z dniem 20.07.2010r., a więc zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, zostały wydane po wejściu w życie wspomnianej noweli.

Powszechnie przyjmuje się, że co do zasady stosuje się przepisy materialne obowiązujące w dacie wydania decyzji, o ile ustawodawca nie stanowi inaczej. Wynika to z ustanowionej w art.7 Konstytucji RP, jak również w art. 6 Kpa, zasady praworządności, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Działanie na podstawie prawa, to działanie na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu wydawania decyzji administracyjnej. Zasada praworządności nakłada zatem na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu prawa w dniu wydania decyzji. Po ustaleniu mocy obowiązującej przepisu prawa, organy powinny podjąć czynności w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie, do którego zastosowany zostać powinien przepis obowiązujący w dniu orzekania. Od tej reguły mogą zostać wprowadzone odstępstwa przepisami przejściowymi. (patrz wyrok NSA z dnia 16.05.2007r., sygn. I OSK 1080/06, publ. Lex nr 342503 i z dnia 21.06.2006r., sygn. I OSK 943/05, publ. Lex nr 265749)

W judykaturze wskazuje się, że w przypadku braku w akcie prawnym przepisów międzyczasowych w grę może wchodzić zastosowanie jednej z trzech zasad. Po pierwsze zasady bezpośredniego działania prawa (nowe prawo działa od momentu wejścia w życie i reguluje także wszelkie zdarzenia z przeszłości). Po drugie zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa (zgodnie z którą prawo to mimo wejścia w życie nowych regulacji ma zastosowanie do zdarzeń, które miały miejsce w przeszłości). Po trzecie zasady wyboru prawa, zgodnie z którą wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom. (tak J. Mikołajewicz: "Prawo intertemporalne. Zagadnienia teoretycznoprawne". Poznań 2000,s.62 oraz wyrok TK z dnia 31.01.2005r. P 9/04, OTK-A 2005/1/9 i uchwała NSA z dnia 10.04.206r., sygn. I OPS 1/06, ONSAiWSA 2006/3/71)

Wskazana wyżej ustawa nowelizująca ustawę o ochronnie przyrody nie określiła w sposób jednoznaczny, jakie przepisy będą obowiązywały przy wymierzaniu kar za nielegalną wycinkę drzew w wieku od 5 do 10 lat, jak również starszych niż 10 lat, a wyciętych w okresie do dnia wejścia w życie w/w noweli, tj. do dnia 20.07.2010r.

Sąd podziela poglądy wyrażone we wspomnianej wyżej uchwale NSA z dnia 10.04.206r., sygn. I OPS 1/06. Sąd orzekający stoi na stanowisku, że jeżeli decyzja organu administracji publicznej jest wydawana po wejściu w życie zmiany odpowiedniego przepisu, to trzeba wziąć pod uwagę podstawową zasadę współczesnego prawa intertemporalnego, a mianowicie regułę tempu sic actum oznaczającą, że zdarzenie prawne należy oceniać wedle stanu prawnego obowiązującego w dacie, gdy miało ono miejsce, a bezpośrednie działanie nowego prawa uzależnione jest od wykazania ważnego interesu publicznego. (por. wyrok TK z dnia 02.03.1993r., sygn. K 9/92, OTK 1993). Zasada niedziałania prawa wstecz nie ma więc charakteru absolutnego. Odstępstwo od niej jest w wyjątkowych sytuacjach dopuszczalne, a mianowicie, gdy jest to konieczne dla realizacji wartości konstytucyjnej, ocenianej jako ważniejsza od wartości chronionej zakazem retroreakcji. (vide; wyrok TK z dnia 03.10.2001r., K 27/01).

Zagadnienia intertemporalne należy badać na gruncie zasad konstytucyjnych, a zwłaszcza zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasady ochrony praw nabytych, równości obywateli wobec prawa oraz zasady sprawiedliwości, a zwłaszcza zasady retroreakcji. Zgodnie z tą ostatnią zasadą nie można ustanawiać przepisów prawa, które wiązałyby skutki prawne ze zdarzeniami prawnymi mającymi miejsce w przeszłości, a w razie wątpliwości co do czasu obowiązywania ustawy należy przyjmować, że każdy przepis normuje przyszłość, a nie przeszłość. (por: uchwała NSA z dnia 20.10.1997r., sygn. FPK 11/97, publ. ONSA 1998, nr 1, poz.10., uchwała NSA z dnia 21.02.2000r., sygn. OPS 6/99, publ. ONSA 2000, nr 3, poz.89, uchwała NSA z dnia 12.03.2001r., sygn. OPS 14/00, publ. ONSA 2001, nr 3, poz.101, wyrok SN z dnia 26.07.1991r., sygn. I PRN 34/31, publ. Lex nr 10905).

W rozpatrywanym przypadku ustawa nowelizująca w art. 6 i 7 zawierała przepisy intertemporalne, lecz nie obejmowały one istotnych dla niniejszej sprawy postępowań prowadzonych na podstawie art.83 i art.88 u.o.p.

Konkludując – i mając na uwadze powyższe rozważania oraz brak przepisów intertemporalnych w istotnym dla sprawy zakresie – Sąd orzekający stanął na stanowisku, że organ powinien był wydać decyzję kierując się zasadą bezpośredniego działania prawa, a więc obecną treścią przepisu, tj. obowiązującą w dacie wydania zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. (zob. wyrok NSA o sygn. II OSK 568/11)

Powyższa okoliczność ma niezwykle ważkie znacznie dla niniejszej sprawy, gdyż organ w toku całego postępowania kierując się poprzednim brzmieniem przepisu art.83 ust.6 pkt 4 u.o.p. prowadził ustalenia zmierzające jedynie do wykazania, że wycięte drzewa miały wiek wyższy niż lat 5. Nie prowadził natomiast żadnych ustaleń, ani rozważań, zmierzających do ustalenia, że wycięte drzewa miały wiek wyższy niż 10 lat, a więc wymagający zgody właściwego organu na ich usunięcie od dnia 20.07.2010r. Uchybienie to stanowi samoistną przesłankę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ja poprzedzającej, gdyż stanowi naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy. (art.145 § 1 pkt 1 lit.a Ppsa)

Zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą należało jednak uchylić nie tylko z uwagi na powyższe uchybienie, lecz również z uwagi na wadliwą wykładnię przepisów prawa materialnego, a także wadliwe przeprowadzenie postępowania dowodowego.

Podstawę wymierzenia kary za usunięcie drzew bez zezwolenia stanowią przepisy art. 88 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody.

Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymagało więc rozważenia zasadności zarzutu naruszenia art. 88 u.o.p., poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na przypisaniu skarżącej odpowiedzialności za nielegalną wycinkę drzew oraz naruszenia art. 7 i 77 Kpa poprzez niewyjaśnienie całokształtu okoliczności sprawy i zaniechanie prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego.

Organy administracji państwowej stanęły bowiem na stanowisku, że nieistotne jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy działaniem bądź zaniechaniem skarżącej, a dokonaniem wycinki przedmiotowych drzew bez wymaganego zezwolenia. W ocenie organów obydwu instancji wymierzenie przedmiotowej kary ma charakter zobiektywizowany w tym znaczeniu, że jedyną przesłanką jej wymierzenia właścicielowi gruntu (lub innemu podmiotowi posiadającemu tytuł prawny do tegoż gruntu bądź posiadaczowi ) jest fakt wycięcia drzew bez wymaganego zezwolenia. Nieistotnym jest natomiast, czy skarżąca dokonała sama tej wycinki, czy też zleciła jej wykonanie innym podmiotom.

W ocenie Sądu interpretacja treści art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. dokonana przez organ II, jak i I, instancji jest wadliwa.

Mający zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. stanowi, iż wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Rozstrzygniecie sprawy wymagało dokonania wykładni tego przepisu, sprowadzającej się do oceny, w jakich sytuacjach kara taka może zostać nałożona na właścicieli nieruchomości.

W przedmiocie tym istnieje bogate orzecznictwo sądowe. Wyrażane jest w nim przeważające stanowisko, iż kara za wycięcie drzew może być wymierzona właścicielowi lub posiadaczowi nieruchomości, gdy dokonał wycięcia drzew bez zezwolenia, gdy zlecił dokonanie takiej wycinki osobie trzeciej, jak również w sytuacji, gdy wiedział o zamiarze wycinki przez osobę trzecią i godził się na taką ewentualność. W judykaturze występuje również stanowisko przeciwne, zgodnie z którym odpowiedzialność właściciela nieruchomości za wycięcie drzew jest niezależna od jego wiedzy o wycince i wiąże się z zaniechaniem właściwej pieczy nad rosnącymi na jego nieruchomości drzewami.

Sąd podziela stanowisko, iż wykładnia art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody prowadzi do wniosku, iż wymierzenie przewidzianej w nim kary może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy posiadacz nieruchomości co najmniej wiedział o usuwaniu drzew z jego nieruchomości i na to działanie się godził. Natomiast w sytuacji, gdy drzewa usunęła osoba trzecia bez jego wiedzy, której działaniu nie mógł zapobiec, brak jest podstaw do obciążenia właściciela nieruchomości karą przewidzianą w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy. Stanowisko takie wyrażono przykładowo w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 października 2007 r. sygn. akt II SA/Gd 661/06 (Lex Nr 384133), Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 90/07 (Lex Nr 339447), Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 329/08 (Lex Nr 529956), Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1957/08 (Lex Nr 564013), Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21.09.2010r., sygn. II SA/Wr 104/10, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29.05.2012r., sygn. II OSK 448/11, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 09.02.2012r., sygn. II SA/Sz 374/11, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 02.02.2012r., II SA/Bk 706/11, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13.06.2011r., sygn. II SA/Kr 316/11, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16.12.2010r., sygn. II SA/Lu 515/10

W wyrokach tych wskazano m.in. iż aby obarczyć odpowiedzialnością z art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. określony podmiot trzeba wykazać, iż istnieje związek przyczynowy pomiędzy działaniem tego podmiotu, a zniszczeniem drzew lub krzewów. Jeżeli natomiast drzewa usunęła osoba trzecia bez wiedzy właściciela (posiadacza) i w sposób, któremu nie mógł zapobiec, wtedy właściciel (posiadacz) nieruchomości odpowiedzialności z art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody nie ponosi. Również w doktrynie wyrażono stanowisko, iż do ponoszenia tej odpowiedzialności, konieczne jest wykazanie związku przyczynowego między działaniem określonego podmiotu a zniszczeniem drzew, a tak ukształtowana odpowiedzialność zapobiega obciążeniu posiadacza nieruchomości odpowiedzialnością za wycięcie drzew lub krzewów, w sytuacji gdy usunięcie drzew lub krzewów było dokonane na skutek wykroczenia lub przestępstwa popełnionego przez osobę trzecią, o której działaniu posiadacz nieruchomości nie wiedział i za którą nie ponosi odpowiedzialności. (vide: Krzysztof Gruszecki "Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz", Zakamycze Kraków 2005, s. 366).

Norma art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. stanowiącego, iż wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, jest konsekwencją uregulowania przewidzianego w art. 83 ust. 1 i art. 84 ust. 1 u.o.p. Artykuł 83 ust. 1 u.o.p. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej stanowi, iż usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek: 1/posiadacza nieruchomości – za zgodą właściciela nieruchomości 2/ właściciela urządzeń o których mowa w art.49 § 1 kc – jeżeli drzewa lub krzewy zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń. Natomiast zgodnie z art. 84 ust. 1, 2 i 3 u.o.p. posiadacz nieruchomości ponosi opłaty za usunięcie drzew lub krzewów, opłaty te nalicza i pobiera organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów w wydanym zezwoleniu.

Ustawodawca przewidział w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy sankcję w postaci administracyjnej kary pieniężnej za nierespektowanie nakazu wystąpienia przez właściciela lub posiadacza nieruchomości o udzielenie zezwolenia za wycięcie drzewa. W orzecznictwie wskazuje się, iż karę wymierza się wyłącznie właścicielom nieruchomości, bądź ich posiadaczom, bowiem tylko oni mogą dopuścić się tego deliktu administracyjnego przewidzianego w art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p., gdyż zgodnie z art. 83 ust. 1 tej ustawy, tylko oni mogą skutecznie ubiegać się o uzyskanie zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów. Ponieważ nikt inny nie mógłby uzyskać zezwolenia, o jakim mowa w przywołanym przepisie, nikt inny nie może również ponosić odpowiedzialności administracyjnej za ich usunięcie bez zezwolenia (vide: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 stycznia 2006 r. II SA/Ol 781/05 Lex Nr 507251, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 2 lutego 2006 II SA/Sz 693/05 Lex Nr 296085).

Za taką interpretacją przemawia treść analizowanego unormowania oraz charakter i cel kar administracyjnych. Sąd orzekający podziela ten pogląd.

Trybunał Konstytucyjny analizując instytucję kary administracyjnej w uzasadnieniach wyroków z 18 kwietnia 2000 r. sygn. K. 23/99 (OTK ZU nr 3/2000, poz. 89) i dnia 30 listopada 2004 r., sygn. SK 31/04, (OTK ZU nr 10/A/2004, poz. 110). wskazał, iż tam gdzie przepisy nakładają na osoby fizyczne lub prawne obowiązki, winien się również znaleźć przepis określający konsekwencję niespełnienia obowiązku. Brak stosownej sankcji powoduje, że przepis staje się martwy, a niespełnianie obowiązku nagminne. Trybunał stwierdził, że ustanowienie opłaty stanowi przejaw władczej ingerencji państwa w sferę praw majątkowych jednostki, ale jednocześnie podkreślił, że ingerencja ta stanowi sankcję niezgodnego z prawem zachowania określonych podmiotów. Swoboda ustawodawcy we wprowadzaniu administracyjnych kar pieniężnych nie jest nieograniczona. Konstytucja wymaga od ustawodawcy poszanowania podstawowych zasad polskiego systemu konstytucyjnego z zasadą państwa prawnego na czele, oraz praw i wolności jednostki. Ustawodawca określając sankcję za naruszenie prawa w szczególności musi respektować zasadę równości i zasadę proporcjonalności. Nie może zatem stosować sankcji oczywiście nieadekwatnych lub nieracjonalnych albo niewspółmiernie dolegliwych.

Podstawą zastosowania sankcji w postaci kary administracyjnej jest konkretne zachowanie sprawcy czynu zabronionego, naganne z punktu widzenia treści normy prawnej oraz zobiektywizowanych zakazów bądź nakazów z niej wynikających.

Ustalenie, w jakich sytuacjach na właściciela nieruchomości może być nałożona kara administracyjna na podstawie art. 83 ust. 1 u.o.p. wymaga zatem rozważenia, na czym polega bezprawność czynu sprawcy przewidzianego w art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p.

W ocenie Sądu bezprawność ta polega na zachowaniu nagannym z punktu widzenia normy art. 83 ust. 1 u.o.p., polegającym na naruszeniu wynikającego z niego nakazu uzyskania pozwolenia na wycinkę drzew. Skoro zatem naganne zachowanie właściciela lub posiadacza nieruchomości przewidziane w art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. polega na zaniechaniu wykonania obowiązku wystąpienia o uzyskanie zezwolenia na dokonanie wycinki, związana z tym bezprawnym zachowaniem sankcja administracyjna może być zastosowana jedynie w przypadku stwierdzenia wystąpienia takiego zachowania. Konsekwentnie, aby można było mówić o nagannym zachowaniu właściciela lub posiadacza nieruchomości polegającym na zaniechaniu wykonania obowiązku wystąpienia o uzyskanie zezwolenia na dokonanie wycinki, należy ustalić, iż taki obowiązek po stronie właściciela powstał. Obowiązek taki może powstać jedynie w sytuacji w jakiej właściciel wiedział, iż wycinka drzewa zostanie dokonana i na nią się godził. W sytuacji, gdy nie wiedział on o wycince i została ona zrealizowana wbrew jego woli, brak jest podstaw do obciążenia go karą, bowiem nie można mu zarzucić zachowania sprzecznego z normą art. 83 ust. 1 u.o.p.

Z przepisu art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. nie można wywodzić normy prawnej uzasadniającej obciążenie obywatela karą administracyjną za niedochowanie należytej staranności w zakresie opieki nad drzewami rosnącymi na nieruchomości. W treści tego przepisu nie ma bowiem normy nakazującej sprawowanie takiej opieki, jak i odesłania do takiej normy. Norma, której naruszenie zagrożone jest sankcją, winna być sformułowana przez ustawę w sposób wyraźny i nie może być wyinterpretowana z ogólnego obowiązku dbałości o składniki przyrody. W tej sytuacji uznać należy, iż przewidziana w art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. sankcja ma służyć zabezpieczeniu realizacji przez obywateli obowiązku uzyskania pozwolenia na wycięcie drzew, z którym wiąże się - co do zasady - obowiązek uiszczenia opłaty za wycięcie drzew. Z tym też związana jest znaczna wysokość kary za nielegalne wycięcie drzewa odpowiadająca trzykrotnej wysokości opłaty należnej za wycięcie drzewa.

Dodatkowo podkreślić nadto należy, iż administracyjne kary pieniężne stanowią ingerencję w prawa ich adresatów. Ingerencja ta, mimo iż podejmowana wobec podmiotów naruszających prawa, winna być adekwatna do sposobu i skutków tych naruszeń, a w procesie stosowania sankcji następować winno właściwe dla państwa prawa uwzględnienie interesu ogólnego i indywidualnego (vide: M. Lewicki, Pojęcie sankcji prawnej w prawie administracyjnym, "Państwo i Prawo", z. 8/2002, s. 75). Nałożenie kary administracyjnej w wysokości trzykrotnej opłaty za wycięcie drzewa jest sankcją adekwatną do bezprawnego działania sprawcy polegającego na naruszeniu normy art. 83 ust. 1 u.o.p. przez zaniechanie obowiązku uzyskania zezwolenia na wycinkę drzewa i uiszczenia związanej z tym opłaty. Natomiast karę administracyjną w tak znacznej wysokości za brak nadzoru nad porośnięta drzewami nieruchomością należałoby ocenić jako zbyt dolegliwą i nieadekwatną do czynu ukaranego.

Zatem organ administracji publicznej, orzekając wobec właściciela nieruchomości, karę za usunięcie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia powinien wykazać i udowodnić, że właściciel nieruchomości co najmniej wiedział o usuwaniu drzew lub krzewów z jego nieruchomości i na takie działanie się godził. Jeżeli bowiem drzewa usunęła osoba trzecia, bez zgody i wiedzy właściciela i w sposób, któremu nie mógł zapobiec, wtedy właściciel nieruchomości nie ponosi odpowiedzialności przewidzianej w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy. Przeciwna wykładnia tego przepisu dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest wadliwa.

Odnośnie decyzji organu I instancji wskazać należy, iż okoliczność, iż skarżąca wiedziała o dokonaniu wycinki i się na nią godziła winna zostać przez organ ustalona na podstawie materiału dowodowego.

Stosownie do art. 7 Kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z art. 77 § 1 Kpa i art. 80 Kpa wynika obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wnikliwej oceny na podstawie materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wskazane powyżej przepisy obligują organy administracji do wnikliwego prowadzenia postępowania dowodowego w celu wyjaśnienie wszelkich kwestii istotnych dla danej sprawy.

Organ I instancji w ramach postępowania wyjaśniającego przeprowadził w dniu 30.10.2009 r. oględziny nieruchomości. Z oględzin tych sporządzono protokół, w którym określono rodzaje i gatunki usuniętych drzew oraz ich obwód. Sporządzono także dokumentacje fotograficzną. Prócz tego organ I instancji z własnej inicjatywy nie prowadził postępowania dowodowego. Pomimo, że w takim przypadku przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny leśnictwa wydaje się oczywiste, organ I instancji takiego dowodu w początkowej fazie postępowania nie przeprowadził. Później zaś pomimo zasadnych w tym zakresie wskazań SKO w P. zawartych w uzasadnieniach kolejnych decyzji uchylających kolejne decyzje Wójta, organ I instancji uporczywie odmawiał przeprowadzenia takiego dowodu błędnie stojąc na stanowisku, że wystarczający jest wspomniany protokół z oględzin dokonanych przez pracowników organu. Podkreślić należy, że było to postępowanie wadliwe, gdyż pracownicy nie posiadali formalnych uprawnień do oceny wieku wyciętych drzew. Ponadto w takim przypadku zasadny jest zarzut strony dotyczący braku obiektywizmu w sytuacji, gdy to pracownicy organu wymierzającego karę oceniają wiek drzew warunkujący wymierzenie tejże kary. Z całą mocą należy podkreślić, że to wadliwe postępowanie Wójta doprowadziło do sytuacji, że przeprowadzony ostatecznie dowód z opinii biegłego z dziedziny leśnictwa okazał się całkowicie nieprzydatny z uwagi na znaczny upływ czasu. Gdyby dowód taki przeprowadzono niezwłocznie po ujawnieniu przedmiotowej wycinki drzew, to jest wysoce prawdopodobne, że opinia ta byłaby wiarygodna i przekonywująca. Tymczasem w sytuacji, gdy opinię z dnia 08.03.2012r. wydano po upływie 2,5 roku od zdarzenia, to z przyczyn obiektywnych (braku drzew) nie mogła być ona przydatna. Wbrew ocenie SKO opinia ta nic nie wnosi do sprawy i jest wewnętrznie sprzeczna. Biegły wprawdzie stwierdza, że w jego ocenie ustalenia dokonane przez organ I instancji zostały dokonane rzetelnie, lecz dalej stwierdza, iż w nie jest możliwe ponowne zweryfikowanie przez niego wieku przedmiotowych drzew z braku dowodów, gdyż materiał dowodowy w tym zakresie jest zbyt skromny. Dalej biegły wskazuje, że ponowne przeprowadzenie dowodu w celu ustalenia wieku wyciętych drzew nie jest możliwe. Tym samym opinia ta niczego nie wnosi do sprawy i to głównie z uwagi na zaniedbanie organu I instancji poprzez nieprzeprowadzenie tego dowodu w początkowej fazie postępowania, gdy istniała realna szansa na wydanie rzeczowej, rzetelnej i wiarygodnej opinii.

Organ nadto na żądanie skarżącej przesłuchał w charakterze świadków C.R. i M.K. Z ich zeznań nie wynika, kto wycinał drzewa. Postępowanie przygotowawcze prowadzone prze Prokuraturę Rejonową P. [...] w P. zostało umorzone z uwagi na niewykrycie sprawców wycinki. Tak przeprowadzone postępowanie dowodowe nie pozwalało na dokonanie ustaleń, iż skarżąca wiedziała o przeprowadzeniu na terenie jej nieruchomości wycinki drzew i się na nią godziła.

Nadto wskazać należy, iż w istocie organ nie dokonał żadnych własnych ustaleń w tym zakresie opierając się na dowodach wskazanych jedynie przez stronę (przesłuchanie w/w świadków oraz dowód z dokumentów zawartych w aktach postępowania przygotowawczego) i nawet nie próbował z własnej inicjatywy ustalić sprawców przedmiotowej wycinki. Wydaje się, że brak inicjatywy organu I instancji w tym zakresie spowodowany był przeświadczeniem, że nie jest konieczne wykazanie związku przyczynowego pomiędzy postępowaniem skarżącej, a wycinką drzew. Było to jednak przeświadczenie wadliwe i skutkujące wadliwym przeprowadzeniem postępowania dowodowego.

Wydanie decyzji administracyjnej wymaga dokonania przez organ ustaleń opartych na prawidłowo zebranym materiale dowodowym i nie może być dokonane na podstawie przypuszczeń organu. W szczególności jest to niedopuszczalne w przypadku zastosowania sankcji polegającej na obciążeniu karą administracyjną i to w znacznej wysokości prawie [...] zł. Podkreślić należy, iż skarżąca zaprzeczyła, iż zamierzała sprzedać działkę na której dokonano przedmiotowego wycięcia drzew. Mimo to organ nawet nie próbował przeprowadzić postępowania dowodowego w kierunku wykazania, iż skarżąca miała taki zamiar i że wycinka drzew miała związek z tym zamiarem. W tym zakresie (jak wynika z akt administracyjnych) organ ograniczył się jedynie do gołosłownego twierdzenia, co jest oczywiście niewystarczające.

Okoliczności sprawy wymagają zatem szczegółowego wyjaśnienia, a organ winien szczegółowo rozważyć wszystkie podniesione przez skarżącą argumenty i przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu ewentualnego wykazania związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem skarżącej, a dokonaniem przedmiotowej wycinki drzew. Zgodnie z art. 75 Kpa dowodem mogą być w szczególności dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Organ powinien przeprowadzić dowód z zeznań ewentualnych świadków mających wiedzę dotyczącą w/w wycinki. Organ w niniejszej sprawie winien nadto dopuścić dowód z przesłuchania skarżącej, zgodnie z art. 86 Kpa, której należy umożliwić im wypowiedzenie się co do okoliczności sprawy. Organ winien przeprowadzić powyższe dowody na rozprawie administracyjnej wyznaczonej zgodnie z art. 89 § 2 Kpa, by umożliwić skarżącym zadawanie pytań przesłuchiwany świadkom. Nadto organ powinien ponownie przeprowadzić dowód z opinii biegłego w celu ustalenia na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, czy wycięte drzewa miały więcej niż 10 lat, czy też mniej. Sąd oczywiście zdaje sobie sprawę z ryzyka w tym zakresie polegającego na tym, że biegły stwierdzi, że nie jest w stanie wydać opinii w oparciu o zgromadzony materiał. Nie można jednak w pełni wykluczyć, że na podstawie tego materiału będzie jednak mógł stwierdzić, czy wycięte drzewa miały mniej niż 10 lat, czy też więcej. Należy bowiem mieć na uwadze, że drzewa 10-letnie są znacznie większe niż drzewa 5-letnie. Dlatego też być może biegły będzie mógł się jednoznacznie wypowiedzieć, czy wycięte drzewa były starsze niż 10 lat, czy też nie. Ewentualne stwierdzenie przez biegłego, że na podstawie zgromadzonych dowodów nie jest w stanie ustalić, czy wycięte drzewa miały więcej niż 10 lat prowadzić powinno do wniosku, że nie zaistniały wszystkie przesłanki niezbędne do wymierzenia przedmiotowej kary. Dodatkowo należy wskazać w tym zakresie, że organ zlecając biegłemu wydanie opinii powinien sformułować konkretną tezę dowodową dla biegłego, a nie jedynie zlecać wydanie opinii "w sprawie".

Niewątpliwie w sprawach o dokonanie wycinki drzew bez zezwolenia, organ może napotykać na trudności związane z udowodnieniem właścicielowi nieruchomości, iż wiedział on o wycince i się na nią godził. Wykazanie takiego faktu może więc nastąpić także na podstawie okoliczności pośrednio wskazujących na taką wiedzę i wolę właściciela. Kodeks postępowania administracyjnego nie posługuje się pojęciem domniemania faktycznego, w przeciwieństwie do kodeksu postępowania cywilnego, który w art. 231 stanowi, iż sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów (domniemanie faktyczne). Niemniej jednak w ramach normy art. 80 Kpa, organ dokonując oceny całokształtu materiału dowodowego, może uznać daną okoliczność za udowodnioną, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić w oparciu o zasady logiki i doświadczenia życiowego z innych ustalonych faktów, a w sprawie brak jest bezpośrednich środków dowodowych wykazujących dane okoliczności. Skonstruowanie domniemania faktycznego wymaga jednak uprzedniego udowodnienia faktów, na podstawie których organ wnioskuje o zaistnieniu innego faktu. Ustalenie danego faktu na podstawie dowodów pośrednich wymaga przeprowadzenia wnikliwego i przekonywującego rozumowania, pozwalającego na stwierdzenie, iż w świetle zasad wiedzy i doświadczenia życiowego, fakty składające się na podstawę domniemania faktycznego uzasadniają wyprowadzony z nich wniosek zaistnieniu innego faktu podlegającego ustaleniu.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w toku przeprowadzonego postępowania doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji, winien uwzględnić dokonaną w wyroku ocenę prawną i wskazania Sądu, co do dalszego toku postępowania.

Sąd na podstawie art. 152 Ppsa wstrzymał wykonanie uchylonych decyzji, wykonanie wadliwych i uchylonych decyzji nakładających na stronę obciążenia finansowe jest bowiem niezasadne.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 PPsa i zasądzono na rzecz skarżącej od organu kwotę [...] zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi oraz kosztów zastępstwa procesowego - wynagrodzenia pełnomocnika ([...] zł) i opłaty skarbowej od pomocnictwa ([...] zł).