Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 554/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 października 2021 r. sprawy ze skargi L. C. działająca przez kuratora D. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania L. C. reprezentowanej przez kuratora D. Ł. od decyzji Burmistrza G.– Kierownika OPS w G. z dnia [...] maja 2021r. nr [...] w sprawie odmowy ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem D. Ł., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z dnia [...] października 2020 r. L. C. wystąpiła do Burmistrza G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem D. Ł. We wniosku wskazała, że od 2011 r. nie podejmuje pracy zarobkowej ze względu na opiekę nad synem, który orzeczeniem z dnia [...] października 2020 r. został uznany za niepełnosprawnego w stopniu znacznym. Do wniosku dołączono również postanowienie Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] lutego 2020 r. sygn. akt [...] wraz z uzasadnieniem o ubezwłasnowolnieniu częściowym L. C. z powodu zaburzeń psychicznych. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie zostało zawieszone do czasu ustanowienia kuratora dla częściowo ubezwłasnowolnionej wnioskodawczyni, którym na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 2020 r. sygn. akt [...] o został jej syn D. Ł.. Został on upoważniony do reprezentowania jej i do zarządu majątkiem.

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Burmistrz G. odmówił L. C. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem, z uwagi na brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowanie lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad synem.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył kurator L. C., podnosząc okoliczności dotyczące sposobu sprawowania opieki przez jego matkę, a także przedstawiając uwagi, co do przeprowadzonego postępowania przez organem I instancji, głównie w zakresie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swego stanowiska organ II instancji wskazał – opierając się w tej mierze na treści art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy o świadczeniach rodzinnych – że wniosek o przyznanie świadczenia złożyła matka osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym [choć częściowo ubezwłasnowolniona i reprezentowana przez kuratora będącego jednocześnie niepełnosprawnym, nad którym sprawowana ma być opieka], a zatem osoba uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Osią sporu było natomiast ustalenie, czy wnioskodawczyni nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i czy tę opiekę faktycznie sprawuje. Kolegium podkreśliło - posiłkując się orzecznictwem sądów administracyjnych - że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osób zobowiązanych do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie jest też kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które osobiście zapewniają stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Musi istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna [nie podejmowania przez niego pracy], a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w art. 17 u.ś.r. Organ uznał, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z okolicznością, gdy osoba, która sama jest ubezwłasnowolniona częściowo (działa za pomocą kuratora) sprawować ma opiekę nad niepełnosprawnym synem (własnym kuratorem).

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego oraz szeregu zaświadczeń z badań lekarskich wynikało, iż: wnioskodawczyni jest pacjentką Poradni Zdrowia Psychicznego (depresja, choroba alkoholowa); pracownik socjalny ustalił, że wnioskodawczyni nie radzi sobie z podstawowymi problemami życiowymi i nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym; wnioskodawczyni jest trwale bezrobotna; z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że opieka polega na gotowaniu i sprzątaniu; niepełnosprawny twierdzi, że matka wspiera go emocjonalnie i bez niej nie byłby w stanie samodzielnie funkcjonować; z zaświadczenia lekarza psychiatry wynikało, że nie istnieją przeciwskazania, aby skarżąca opiekowała się synem, albowiem nie wymaga on całodobowej opieki (s.20 akt); akta zawierają twierdzenia niepełnosprawnego (a zarazem kuratora), że matka nie podejmuje pracy z powodów zdrowotnych, zaś po spożyciu alkoholu (uzależnienie od 30 lat - s.83 akt) bywa agresywna (s. 86 akt); istnieje bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy stwierdzonym rodzajem zaburzeń psychicznych wnioskodawczyni, a ograniczonym kierowaniem przez nią swoim postępowaniem [wyr. Sądu Rejonowego sygn. akt [...], s. 8 akt].

Powyższe, w opinii Kolegium oznacza, że nie da się wykazać, aby wnioskodawczyni nie podejmowała lub rezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w konkretnym wskazanym w ustawie celu, tj. sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przedmiotowym postępowaniu ustalono bowiem, że rezygnacja (niepodejmowanie) z pracy i zatrudnienia nastąpiła z powodów zdrowotnych wnioskodawczyni (wykazane zostały zaburzenia skutkujące jej częściowym ubezwłasnowolnieniem). Nie ma też obiektywnych dowodów (poza oświadczeniami kuratora, a jednocześnie niepełnosprawnego) na okoliczność faktycznego rzetelnego sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Dowody zgromadzone w sprawie wprost przeczą temu, a wskazują na okoliczność, że wnioskodawczyni sama wymaga opieki.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła L. C. reprezentowana przez kuratora D. Ł. nie zgadzając się z treścią rozstrzygnięcia organu I i II instancji i uznając, że organy nie przeanalizowały rzetelnie całości zgromadzonego materiału dowodowego oraz bezpodstawnie uznały, że kurator nie jest jednocześnie świadkiem oraz że opieka wnioskodawczyni jest dla niego wystarczająca i zabezpiecza (całodobowo) jego potrzeby egzystencjonalne, a także w związku z tym zrezygnowała z zatrudnienia i nie podejmuje pracy od 2010 r.-2012 r. Kurator wskazał także, że opieka mamy nad nim (sfera pielęgnacji ciała i ducha) nie koliduje z opieką jego nad mamą (sfera zdolności do czynności prawnych np. reprezentacja w urzędach). W ocenie kuratora organy nie dokonały prawidłowych ustaleń w niniejszej sprawie.

W piśmie procesowym złożonym na rozprawie w dniu [...] października 2021 r. kurator podtrzymał swoje stanowisko i podkreślił, że organy nie odróżniają opieki na osobą niezdolną do czynności prawnych od opieki nad osobą niezdolną do życia i mieszkania samodzielnie z powodów emocjonalno – psychicznych. Wskazał także, że mama gotuje mu i sprząta, a zatem otacza go opieką. Ponadto zaakcentował, że wnioskodawczyni pije alkohol z głową, a wszystko jest dla ludzi z umiarem, a to że czasem jest w stosunku do niego agresywna nie dyskwalifikuje jej do pełnienia roli opiekuna. Cytując mamę podkreślił, że sam sobie nie poradzi mimo, że jest dużym dzieckiem i wymaga czułości oraz bliskości z poczuciem bezpieczeństwa. W jego ocenie matka należycie i z odpowiedzialnością opiekuje się nim i przez to zapewnia mu bezpieczeństwo, stabilizację i bliskość.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację. Jednocześnie ponownie wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osób zobowiązanych do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie jest też kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które osobiście zapewniają stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy wskazać, że wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności

z prawem, co wynika z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych czy też postanowień sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu.

Badając legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z uwzględnieniem tych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu i wszystkie argumenty przedstawione w decyzji są trafne. Podkreślić przy tym należy, iż w zaskarżonej decyzji organu II instancji nieprawidłowo została wskazana data oraz numer decyzji Burmistrza G. tj. [...] grudnia 2020 r. nr [...] zamiast daty [...] maja 2021r. i nr [...]. Niemniej jednak nie ma wątpliwości, że przedmiotem decyzji organu II instancji jest odmowa ustalenia L. C. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem D. Ł., rozstrzygnięte decyzją z dnia [...] maja 2021 r. i odwołanie kuratora od tej decyzji. Sąd zatem uznał, że uchybienia te nie miały ostatecznie wpływu na wynik sprawy, a zatem nie mogły stanowić podstawy uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a.

Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami, a skarżącą – reprezentowaną przez kuratora jest zagadnienie, czy można było w świetle przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. dalej jako u.ś.r.) przyznać jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu synem, będącym jednocześnie jej kuratorem.

Niekwestionowaną okolicznością w sprawie jest to, że D. Ł. orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w B. z dnia [...] października 2020 r. nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...] października 2023 r. ze wskazaniem, iż wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z treści orzeczenia wynika, że niepełnosprawność istnieje od 16 roku życia, a wnioskodawca tego postępowania wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby. Ponadto syn skarżącej wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sień instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (k. 15 akt admin.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. opiekunowi faktycznemu dziecka,

3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niewątpliwie skarżąca jest matką osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem spełnia przesłankę wskazaną w tym artykule.

W ocenie organu zarówno I instancji, jak i II instancji skarżąca nie spełniła jednak kolejnej przesłanki wymaganej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj. przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki. Zainteresowana reprezentowana przez kuratora kwestionuje powyższe ustalenia.

Świadczenie to stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej i faktycznej, spowodowanej rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą, ze względu na swój stan zdrowia, pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osób zobowiązanych do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie jest też kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Niewątpliwie w świetle tych okoliczności musi istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w art. 17 u.ś.r. Ten związek jest istotą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowy nie zachodzi.

Skarżąca, jak wynika z ustaleń Sądu Okręgowego w Ł. w sprawie o częściowe jej ubezwłasnowolnienie – nie pracuje, a od 2008 r. rozpoczęła leczenie z powodu nawracających zaburzeń depresyjnych. Ustalono także, że nadużywa alkoholu od około 20-30 lat i rozpoznano u niej zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane użyciem alkoholu. Była ona zobowiązana do leczenie odwykowego, zarówno w warunkach niestacjonarnych, jak i stacjonarnych (rok 2018) (k. 9 akt admin.). Z akt sprawy dodatkowo nie wynika, aby kiedykolwiek była zatrudniona, czy też posiadała status bezrobotnej, choć w trakcie wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu [...] stycznia 2021 r. ustalono, że zajmowała się matką (od 2009 r. do 2012 r.), a później synem i otrzymywała z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne do kwietnia 2016 r.

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z nietypowym zatem stanem faktycznym, gdy osoba, która sama jest ubezwłasnowolniona częściowo i działa za pomocą kuratora, jednocześnie ma sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem - własnym kuratorem. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie w tym wywiady środowiskowe, zaświadczenia lekarskie oraz dokumentacja sądowa jednoznacznie potwierdzają, że wnioskodawczyni jest pacjentką Poradni Zdrowia Psychicznego (depresja, choroba alkoholowa), osobą trwale nie pracującą i nie radzi sobie z podstawowymi problemami życiowymi, co zresztą skutkowało złożeniem wniosku przez jej syna D. Ł. o ubezwłasnowolnienie, a co zostało potwierdzone postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. sygn. akt [...] (k. 10 akt admin.). Z wyjaśnień jej kuratora wynika, że opieka wnioskodawczyni opiera się głównie na gotowaniu i sprzątaniu, a także na wsparciu emocjonalnym, co należy podkreślić nie jest kwestionowane przez organy.

Ponadto w piśmie procesowym złożonym na rozprawie w dniu [...] października 2021 r. kurator podkreślił, że organy nie odróżniają opieki na osobą niezdolną do czynności prawnych od opieki nad osobą niezdolną do życia i mieszkania samodzielnie z powodów emocjonalno – psychicznych. Wskazał także, że mama gotuje mu i sprząta, a zatem otacza go opieką. Ponadto zaakcentował, że wnioskodawczyni pije alkohol z głową, a wszystko jest dla ludzi z umiarem, a to że czasem jest w stosunku do niego agresywna nie dyskwalifikuje jej do pełnienia roli opiekuna. Z uzasadnienia postanowienia w sprawie częściowego ubezwłasnowolnienia wynika jednoznacznie, że istnieje bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy stwierdzonym rodzajem zaburzeń psychicznych wnioskodawczyni, a ograniczonym kierowaniem przez nią swoim postępowaniem (sygn. akt [...], s.8 akt).

W tych okolicznościach brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie będąc wcześniej zatrudnioną, a zatem podejmując opiekę nad synem zrezygnowała z zatrudnienia czy też go nie podejmowała. Sąd oczywiście bierze pod uwagę, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreślono żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, stąd nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy nawet dłużej przed złożeniem wniosku, ale warunkiem jest, aby stan taki w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał.

W przypadku skarżącej rezygnacja z zatrudnienia po to, by opiekować się synem nie nastąpiła w żadnym momencie, bowiem nie była ona zatrudniona od około 20-30 lat i taki też jest okres nadużywa alkoholu, z różnym natężeniem i różnymi okresami abstynencji.

Jak podkreślił WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 30 czerwca 2020 r., II SA/Ol 211/20, związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, co nie ma miejsca w realiach rozpoznawanej sprawy (www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA).

W uzasadnieniu wyroku WSA w Olsztynie podkreślił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Jednak z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała i długoterminowa.

Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, CBOSA). Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA).

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Tym samym związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W ocenie Sądu taki związek w niniejszej sprawie nie zachodzi z przyczyn wykazanych powyżej.

Przede wszystkim należy zauważyć kluczową kwestię a mianowicie to, że czynności wykonywane przez skarżącą – wykazywane przez kuratora - takie jak: gotowanie, sprzątanie, czy też emocjonalne wsparcie, nie są wystarczające do uznania, że sprawowana przez nią opieka ma charakter ciągły i stały. Przeczy temu choćby fakt, iż to skarżący jest jej kuratorem na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 2020 r. sygn. akt [...], tym bardziej, że został on upoważniony nie tylko do reprezentowania jej, ale do zarządu jej majątkiem. Jak sam podkreśla, w urzędach, sądach i tego typu instytucjach to on reprezentuje skarżącą i co należy zaakcentować – pobiera z tego tytułu wynagrodzenie ze środków publicznych (postanowienie Sądu Rejonowego w G. z [...] kwietnia 2021 r. k. 104 akt admin.).

W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2014 r. sygn. akt III CZP 6/14 wskazano, że w przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pojęcie "opieka" nie zostało zdefiniowane. W doktrynie przyjmuje się, że opieka w sensie prawnym polega na sprawowaniu pieczy nad osobą i majątkiem oraz reprezentowaniu podopiecznego i ma charakter trwały. Takie rozumienie opieki jest akceptowane w orzecznictwie. (...) Nie doszło również do zdefiniowania w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym ani w innych przepisach, które przewidują ustanowienie kuratora, pojęcia "kuratela", ponieważ nie jest ona instytucją jednorodną i służy realizacji wielu różnych celów i funkcji. W art. 178 § 1 k.r.o. ogólnie wskazano, że kuratora ustanawia się w wypadkach w ustawie przewidzianych, co uwzględnia daleko idące zróżnicowanie poszczególnych rodzajów tej instytucji i uzasadnia przyznanie pierwszeństwa przepisom szczególnym, regulującym ustanowienie kuratora, a dopiero w ich braku, nakazuje stosować przepisy działu III tytułu III kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. (...) Analiza tych przypadków prowadzi do wniosku, że w przeważającej mierze kuratela ma charakter czasowy, natomiast w odniesieniu do kuratora ubezwłasnowolnionego częściowo jest bardzo zbliżona do opiekuna ubezwłasnowolnionego całkowicie i ma charakter trwały. W znacznej liczbie przypadków kurator jest powoływany na wniosek osoby, która tego potrzebuje (art. 600 k.p.c.) lub osoby trzeciej (tzw. kurator procesowy), rzadsze są natomiast przypadki ustanawiania kuratora z urzędu. Unormowanie kurateli nie ma charakteru wyczerpującego, a zatem zgodnie z art. 179 § 2 k.r.o., w zakresie nieunormowanym, należy stosować przepisy o opiece. Oznacza to, że kuratela konstrukcyjnie nie różni się od opieki, a obie instytucje stanowią formę pieczy prawnej. Podkreśla się jednak w literaturze, że odpowiednie stosowanie przepisów o opiece do kurateli wymaga analizy każdego przypadku, w którego wyniku dochodzi do ustanowienia kuratora (opublikowano OSNC 2015/1/5).

Mając powyższe na uwadze należy zatem wskazać, iż przyznając skarżącej świadczenia pielęgnacyjne z tytułu opieki nad jej synem oraz mając na uwadze to, że jest on kuratorem matki – skarżącej powstałby stan w którym faktycznie obie strony tj. zarówno skarżąca jak i jej kurator pobierali by świadczenia ze środków publicznych, z tytułu wzajemnej opieki, co przeczy instytucji świadczenia pielęgnacyjnego i de facto doszło by do uzyskania zastępczych źródeł dochodu i to w obu przypadkach ze środków publicznych, z uwagi na trudną sytuacja materialną.

Przeprowadzone przez organy postępowanie wykazało zatem jednoznacznie, że aktualnie skarżąca nie sprawuje stałej czyli ciągłej, codziennej opieki nad synem, w stopniu przekraczającym normalne funkcjonowanie, a to raczej syn jest zobowiązany na mocy postanowienia Sądu do reprezentowania jej i zarządzania jej majątkiem. Skarżąca mieszkając z synem i prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe wykonuje bowiem typowe czynności podejmowane w tymże gospodarstwie, niezależnie od tego, czy syn jest niepełnosprawny, czy też nie. Tego typu czynności domowe, niewątpliwie skarżąca wykonywałaby również, nawet gdyby pracowała zawodowo. W tych okolicznościach nie ma bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad synem, a tym, że skarżąca nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca bowiem nie wykonuje w związku ze stanem zdrowia syna żadnych czynności przekraczających zwykłe czynności dnia codziennego, nawet jeśli dodatkowo daje synowi wsparcie emocjonalne. Zgodnie z art. 87 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, co potwierdzają wyjaśnienia skarżącego złożone w skardze, wskazujące na wzajemną pomoc skarżącej (strefa pielęgnacji ciała i ducha) oraz jej syna – kuratora (strefa zdolności do czynności prawnych) (k. 2-3).

W związku z tym należy podzielić stanowisko Kolegium, że podstawa odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie przesłanki, polegającej na braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki. Natomiast przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej, w jakimkolwiek wymiarze. Taka zaś sytuacja w ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zaistniała.

Końcowo podkreślić trzeba, że wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż powyższe regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok NSA z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16 – CBOSA). Niemniej jednak nie można takich ustaleń dokonywać w oderwaniu od przepisów regulujących te kwestie. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 u.ś.r.).

Marginalne należy wskazać, że okoliczność podnoszona w skardze o nieuwzględnieniu kuratora jako świadka niniejszego postępowania nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy, bowiem organy w postępowaniu rozważyły wszystkie argumenty przedstawione przez kuratora, tym samym nie było potrzeby powoływania go jako świadka.

Argumenty podnoszone w imieniu skarżącej przez jej kuratora nie mogły zatem zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, a zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest zgodna z obowiązującym prawem, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 151 p.p.s.a.