Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1491/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c,  art. 135,  art. 200,  art. 205  par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Monika Sawa, , Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi J. P., Z. P. oraz K. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-17/2022/MK w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Małopolskiego nr 2 z dnia 23 grudnia 2021 r., znak WS-VIII.7541.1.282.2015.SM; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. P., Z. P. oraz K. P. solidarnie 731 (słownie: siedemset trzydzieści jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 25 kwietnia 2022 r., nr DAP-WOSR-7280-17/2022/MK, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako "Minister/organ"), po rozpatrzeniu odwołań K. P., J. P. i Z. P. (dalej również jako "Skarżący") od decyzji Wojewody Małopolskiego (dalej jako "Wojewoda/organ I instancji") nr 2 (znak sprawy WS.VIII.7541.1.282.2015.SM) z 23 grudnia 2021 r., odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – majątku ziemskiego S., gmina G., powiat [...], dawne województwo wileńskie, obecnie Litwa – utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji.

Zaskarżona decyzja organu została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Na podstawie testamentu sporządzonego w dniu 10 lutego 1933 r. w folwarku S., Z. H. zapisał folwark S. na własność swoim dzieciom: J. H., L. H., K. P. i Z. H.1

Jak wynika ze świadectwa metrycznego zgonu, K. P. z H., córka Z. i Z.1, żona J. P., matka Z. P. – zmarła 29 marca 1939 r. w S.

Na mocy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 14 marca 2000 r., sygn. akt I C 1173/99, ustalono, że Z. P. (syn J. i K. P.) pozostawił udział ½ w prawie własności w majątku ziemskiego S., gmina G., powiat [...], województwo wileńskie o powierzchni 50 ha gruntu.

Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z 23 października 1978 r., sygn. akt I Ns 1185/78/N, J. P. (urodzony 23 września 1892 r., ostatnio stale zamieszkały w Świecianach, woj. Wilno) został uznany za zmarłego, natomiast za datę jego śmierci przyjęto 31 grudnia 1949 r. Z kolei na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z 1 października 2019 r., sygn. akt I Ns 1328/18/N, uchylono postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z 23 października 1978 r. sygn. akt I Ns 1185/78/N (punkt I), natomiast w punkcie II stwierdzono, że J. P. zmarł w dniu [...] 1963 r. w D. w hrabstwie K. (Wielka Brytania).

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z 21 czerwca 1979 r., sygn. akt I Ns 936/79/N, stwierdzono, że spadek po J. P. nabył w całości syn Z. P.

Wnioskiem z 5 czerwca 1991 r. Z. P. (syn J. P.) wystąpił z żądaniem przyznania odszkodowania za mienie pozostawione przez jego rodziców J. P. oraz K. P. z H. w postaci połowy majątku S. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przedmiotowe żądanie Z. P. ponowił w piśmie z 28 czerwca 2004 r.

Z aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego w dniu 1 lipca 2016 r. przez notariusza w Krakowie, G. I., Rep. A Nr [...], wynika, że spadek po Z. P., zmarłym dnia 20 sierpnia 2004 r., na podstawie ustawy, nabyli synowie: K. P., J. P. i Z. P., po 1/3 części. Skarżący wstąpili następnie do niniejszego postepowania w miejsce zmarłego Z. P. (vide: pismo z 5 sierpnia 2016 r.).

Decyzją nr 2 z 23 grudnia 2021 r., Wojewoda odmówił potwierdzenia Skarżącym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. P. udziału w prawie własności nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w postaci majątku ziemskiego S., gmina G., powiat [...], województwo wileńskie. W uzasadnieniu swojej decyzji wyjaśnił, że choć w aktach sprawy znajduje się odpis wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 14 marca 2000 r., sygn. akt I C 1173/99, ustalającego, że Z. P. w związku z wybuchem wojny, zmianami terytorialnymi oraz repatriacją pozostawił udział ½ w prawie własności majątku ziemskiego S., to jednak brak jest w aktach dowodu na to, że Z. P. jest spadkobiercą po byłym właścicielu przedmiotowego majątku – Z. H. oraz jego córce – K. P. Organ I instancji wskazał również, że J. P. – mąż K. P. oraz potencjalny współwłaściciel majątku S., nigdy nie przybył na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ zmarł 1 lipca 1963 r. w D. w hrabstwie K. (Wielka Brytania). Wojewoda wskazał także na okoliczność prawdopodobniej śmierci Z. H. w 1942 r w Kazachstanie. Wojewoda doszedł zatem do wniosku, że po zakończonej wojnie zarówno Z. H. oraz J. P. nie repatriowali się na obecne terytorium Polski, w związku z czym ich spadkobiercy nie są uprawnieni do rekompensaty za pozostawione przez nich poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej mienie nieruchome. W ocenie Wojewody, gdyby bowiem Sąd Okręgowy w Krakowie miał wiedze na temat rzeczywistej daty śmierci J. P., to właśnie J. P. (zamiast jego syna Z. P.) uznałby za osobę, która pozostawiła mienie poza obecnymi granicami Polski.

Odwołania od powyższej decyzji Wojewody wnieśli Skarżący.

Po rozpatrzeniu wniesionych odwołań, decyzją z 25 kwietnia 2022 r., nr DAP-WOSR-7280-17/2022/MK, Minister utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody. W uzasadnieniu swojej decyzji Minister szczegółowo zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania w niniejszej sprawie oraz ustalenia w nim poczynione przez organ I instancji. Dalej wyjaśnił, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty zarówno strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości muszą spełnić łącznie wszystkie przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a niespełnienie choćby jednej z przesłanek skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ podniósł, że z treści art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium RP lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Następnie organ wyjaśnił kiedy przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest spełniona.

Minister podniósł następnie, że po wydaniu przez Sąd Okręgowy w Krakowie wyroku z 14 marca 2000 r., sygn. akt I C 1173/99, ustalającego, że Z. P. pozostawił udział w prawie własności w majątku S. pojawiły się nowe dowody w postaci postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z 1 października 2019 r., sygn. akt I Ns 1328/18/N, w którym w pkt I - uchylono postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa - Nowej Huty w Krakowie z 23 października 1978 r., sygn. I Ns 1185/78/N (tj. w myśl którego za datę śmierci J. P. przyjęto 31 grudnia 1949 r.), natomiast w pkt II - stwierdzono, że J. P. zmarł w dniu 1 lipca 1963 r. w D. w hrabstwie K. w Wielkiej Brytanii. Organ wskazał również na okoliczność, że z zaświadczenia Litewskiego Centralnego Archiwum Państwowego nr R4-2568 z 19 lipca 2021 r. wynika, że "W zespole spraw archiwalnych Wileńskiej Izby Rolniczej znajdują się: Wykaz gospodarstw rolnych i leśnych powiatu [...], posiadających ponad 50 ha (bez daty, sprawy 1928-1939 r.), w którym wskazany jest Z. H., w miejscowości S. posiadający 83 ha uprawianej ziemi ("uż. Ro."), Wykaz gospodarstw powiatu [...], posiadający ponad 50 ha ziemi (bez daty, sprawa 1938 r.), w którym jest wskazany Z. H.; w działach "miejscowość" oraz " ilość ha" odpowiednio wskazane "S." oraz "83". W związku z tymi okolicznościami organ zakwestionował ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Okręgowy w Krakowie w wyroku z 14 marca 2000 r., sygn. akt I C 1173/99.

Organ wskazał również, na znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia świadków S. M. z 29 kwietnia 1991 r., A. J. z 18 marca 1991 r., F. M. z 29 kwietnia 1991 r., J. C. z 15 lutego 1991 r., oraz protokół z przesłuchania Z. P. z 14 marca 2000 r. z których wynika, że właściciel folwarku S. - Z. H. testamentem z 1933 r. zapisał folwark swoim dzieciom: J., K., L. oraz Z. H. Z zeznań tych wynika również, iż zmarł on w 1942 r. w Kazachstanie, jego córka – K. P. wiosną 1939 r. w S., jej mąż – J. P. w 1949 r. w nieustalonym miejscu, Z. H. (s. Z.) - w 1941 r. lub 1942 r. w Uzbekistanie, natomiast jego żona W. w 1986 r. w B. Na podstawie ww. dokumentów organ przyjął, że na dzień wybuchu II wojny światowej właścicielem nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w postaci majątku ziemskiego S. był Z. H.

Organ wskazał zatem, że wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z 14 marca 2000 r., sygn. akt I C 1173/99, ustala jedynie, że Z. P. pozostawił udział w prawie własności w majątku S. jako potencjalny spadkobierca Z. H.. Wśród dowodów będących podstawą wydania ww. wyroku brak jest natomiast – jak wskazał organ – postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po właścicielu nieruchomości - Z. H., jego córce K. P., synu - Z. H. oraz synowej W. H.

W ocenie organu, Z. H., który na dzień wybuchu II wojny światowej był właścicielem nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiącej majątek ziemski S., nigdy nie przybył na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, zmarł on w 1942 r. w Kazachstanie, a więc nie spełnił warunku zawartego w art. 2 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Za bezpodstawne Minister uznał twierdzenia Skarżących, że prawo do rekompensaty zostało nabyte przez Z. P., który co prawda przybył na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, to jednak na dzień 1 września 1939 r. nie był właścicielem nieruchomości stanowiącej majątek ziemski S.. Za prawidłowe z kolei organ uznał stanowisko Wojewody, że w przypadku gdyby Sąd Okręgowy w Krakowie miał wiedzę o faktycznej dacie śmierci J. P., za współwłaściciela S. przyjąłby właśnie J. P., nie zaś jego syna – Z. W przypadku natomiast J. P. (jego spadkobierców) brak jest podstaw do potwierdzenia prawa do rekompensaty, ponieważ J. P. nigdy nie przybył na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej.

Skargę na powyższą decyzję Ministra z 25 kwietnia 2022 r. wywiedli Skarżący, reprezentowani przez radcę prawnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucili natomiast:

1) naruszenie art. 365 § 1 k.p.c. poprzez zlekceważenie mocy wiążącej prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału I Cywilnego z 14 marca 2000 r., sygn. akt I C 1173/99;

2) naruszenie art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez błędne i zupełnie dowolne ustalenie, że mając wiedzę o tym, iż J. P. nie zmarł na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale opuścił je w czasie wojny, a następnie wyjechał do Wielkiej Brytanii, gdzie zmarł w 1963 r. Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział I Cywilny w wyroku z 14 marca 2000 r. wydanym do sygnatury akt I C 1173/99 rzekomo ustaliłby, że to J. P., nie zaś jego syn – Z. pozostawił majątek S.,

3) naruszenie art. 8 §1, 11 oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez:

- zaniechanie wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na jakiej podstawie faktycznej i prawnej Minister uznał, że postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie z 1 października 2019 r. wydane do sygnatury akt I Ns 1328/k 8/N stanowi nową istotną okoliczność mającą zwalniać organy od związania stanowiskiem Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału I Cywilnego zawartym w wyroku z 14 marca 2000 r. wydanym do sygnatury akt I C 1173/99 i w szczególności w jaki sposób ta okoliczność ma uchylać zakres związania wyrokiem w zakresie okoliczności ustalonych i przesądzonych w tym wyroku;

- zaniechanie wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej Minister uznał, że mając wiedzę o tym, że J. P. nie zmarł na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale opuścił je w czasie wojny, a następnie wyjechał do Wielkiej Brytanii, gdzie zmarł w 1963 r. rzekomo Sąd ustaliłby, że to J. P., nie zaś jego syn – Z. pozostawił majątek S.;

- zaniechanie jakiegokolwiek ustosunkowania się do stanowiska J. P. zawartego w odwołaniu i w piśmie z 4 października 2021 r. a dotyczącego związania organów wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału I Cywilnego z 14 marca 2000 r. wydanego do sygnatury akt IC 1173/99;

4) błędne odmówienie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. P. majątku w S. z powołaniem się na rzekome nie spełnienie przez J. P. warunku repatriacji, podczas gdy jak to wynika z wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału I Cywilnego z 14 marca 2000 r. wydanego do sygnatury akt I C 1173/99 to Z. P. pozostawił ów majątek w związku z wybuchem wojny, zmianami terytorialnymi i repatriacją;

5) błędne odmówienie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. P. majątku w S. z powołaniem się na rzekome nie spełnienie przez J. P. warunku repatriacji, podczas gdy (niezależnie od tego, że jak to wynika z wyroku Sadu Okręgowego w Krakowie Wydziału I Cywilnego z 14 marca 2000 r. wydanego do sygnatury akt I C 1173/99 Z. P. pozostawił ów majątek w związku z wybuchem wojny, zmianami terytorialnymi i repatriacją), nawet gdyby hipotetycznie i całkowicie błędnie uznać, że właścicielem tego majątku byłby J. P. i to on pozostawiłby ten majątek, to nie można by odmówić Z. P. potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na nie spełnienie warunku repatriacji przez J. P., bowiem ustawa nie ogranicza prawa do rekompensaty od spełnienia tzw. warunku repatriacji;

6) błędne i dokonane z naruszeniem art. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej odmówienie prawa do rekompensaty z powołaniem się na fakt śmierci właściciela nieruchomości Z. H. w 1942 r. w Kazachstanie i nie spełnienie przez niego warunku repatriacji, będące skutkiem:

- błędnego uznania, że właścicielem uprawnionym do rekompensaty może być jedynie osoba, która właścicielem nieruchomości była w chwili wybuchu drugiej wojny światowej, podczas gdy możliwości uznania za byłych właścicieli pozostawionych nieruchomości w rozumieniu ustawy zabużańskiej, nie stoi na przeszkodzie to, że nabycie prawa własności nastąpiło dopiero w czasie wojny, właścicielem nieruchomości pozostawionych w powyższym rozumieniu - w zakresie prawa nabytego po Z. H. był więc Z. P.;

- błędnego i nie mającego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy powołania się na stanowisko wedle którego prawo do rekompensaty nie przysługuje, jeżeli przedwojenny właściciel pomimo opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wojną nie powrócił na obecne terytorium RP i powołanie się w uzasadnieniu decyzji na nie spełnienie tzw. warunku repatriacji, podczas gdy ustawa nie ogranicza prawa do rekompensaty od spełnienia tzw. warunku repatriacji;

- błędnego nie uwzględnienia tego, że spełnienia warunku repatriacji nie można wymagać od osób, które właścicielami opuszczonych nieruchomości stały się w czasie działań wojennych w drodze dziedziczenia - tak jak w zakresie praw po Z. H. stał się Z. P., nawet zatem, gdyby błędnie uznać, że repatriacja jest warunkiem prawa do rekompensaty, to warunek taki nie powinien być wymagany od Z. P.;

- błędnego nie uwzględnienia bezspornego faktu, iż niezależnie od tego, że Z. P. nie musiał spełniać warunku repatriacji, to po opuszczeniu w związku z wojną byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powrócił on na terytorium "w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej" spełnił więc również tzw. warunek repatriacji; również więc z uwagi na powyższe błędne jest odmówienie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

7) błędne odmówienie potwierdzenia prawa do rekompensaty J. P., K. P. oraz Z. P., pomimo, że Z. P. spełniał wszystkie warunki prawa do rekompensaty, zaś w/w są jego spadkobiercami.

W uzasadnieniu skargi wskazano argumenty na wykazanie zasadności postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuję:

skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.

z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Ministra oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody z 23 grudnia 2021 r., przeprowadzona przez Sąd orzekający

w niniejszej sprawie wykazała, że ww. decyzje naruszają obowiązujące przepisy prawa w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawą podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej jako "ustawa zabużańska/ustawa"). Zgodnie z art. 2 ustawy zabużańskiej, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych

z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55,

o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. poz. 489) – opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Przepis art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej stanowi z kolei, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (wymóg obywatelska polskiego).

W rozpatrywanej sprawie, zarówno Wojewoda jak i Minister uznały, że zarówno Z. H. jak i jego zięć J. P., nie spełnili warunku repatriacji na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organy wskazały, że choć J. P. opuścił byłe tereny Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (został osadzony w obozie jenieckim w K., skąd trafił do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR, a następnie przez Bliski Wschód do Wielkiej Brytanii), to jednak nie przesiedlił się w granice powojennej Polski (po zakończonej wojnie pozostał na terytorium Wielkiej Brytanii, gdzie zmarł w 1963 r.), a więc nie spełnił warunku repatriacji. Podobnie jak Z. H., który prawdopodobnie zmarł w Kazachstanie w 1941 lub 1942 roku. Organy wskazały również na inne wątpliwości związane chociażby z brakiem wykazania następstwa prawnego po Z. H. oraz jego dzieciach. Organy stanęły zatem na stanowisku, że na dzień wybuchu II wojny światowej właścicielem nieruchomości w postaci majątku ziemskiego S. był Z. H., który jednak nie powrócił na obecne terytorium Polski. Zdaniem organów, gdyby Sąd Okręgowy w Krakowie wydając wyrok w 2000 r. miał wiedzę o faktycznej dacie śmierci J. P. (1963 r.), za współwłaściciela S. przyjąłby właśnie J. P., nie zaś jego syna – Z. P. Z kolei w przypadku J. P. brak jest podstaw do potwierdzenia prawa do rekompensaty, ponieważ J. P. nigdy nie przybył na obecne tereny Rzeczypospolitej Polskiej. Z tych też powodów organy odmówiły uznania uprawienia spadkobierców J. P. do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez niego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości w S..

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że powyższe stanowisko organów, choć w sposób prawidłowy akcentuję istotne wątpliwości w zakresie stanu faktycznego sprawy, nie uwzględnia jednak tego, że w obrocie prawnym funkcjonuje prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z 14 marca 2000 r., sygn. akt I C 1173/99, na mocy którego ustalono, że Z. P. (syn J. i K. P.) w związku z wybuchem wojny, zmianami terytorialnymi i repatriacją pozostawił udział ½ w prawie własności majątku ziemskiego S., gmina G., powiat [...], województwo wileńskie o powierzchni 50 ha gruntu.

Co istotne, prawomocny wyrok sądu nie może być podważany w toku postępowania administracyjnego na podstawie ustaleń faktycznych organu administracji publicznej. Wskazać należy bowiem na brzmienie art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm., dalej jako "k.p.c."), zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia, o której jest mowa w powyższym przepisie oznacza zatem związanie stron postępowania treścią wydanego w danej sprawie rozstrzygnięcia. Związanie takim orzeczeniem dotyczy również innych sądów, za wyjątkiem sądów karnych (§ 2), organów państwowych oraz organów administracji publicznej. Powyższe determinuje również zakres ustaleń organów administracji w sprawach prawomocnie już osadzonych. W takiej sytuacji organy nie mogą dokonywać ponownej oceny osądzonej sprawy, jak też nie mogą dokonać odmiennych ustaleń faktycznych. Nie sposób zatem uznać, że wobec jednoznacznego rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w Krakowie z 14 marca 2000 r., sygn. akt I C 1173/99, w sprawie o ustalenie (art. 189 k.p.c.), organy były uprawione czynić uzupełniające (dodatkowe) ustalenia faktyczne.

Tak jak już Sąd wyjaśnił powyższej, organy nie mogą dokonywać ponownej oceny osądzonej prawomocnie sprawy, jak też nie mogą dokonać odmiennych ustaleń faktycznych niż dokonane przez sąd powszechny. Skutkiem zasady mocy wiążącej prawomocnego wyroku jest bowiem to, że przesądzenie we wcześniejszym wyroku kwestii o charakterze prejudycjalnym (w tym przypadku tego, że to Z. P. pozostawił poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określony udział w mieniu nieruchomym – folwarku S.) oznacza, że w późniejszym postępowaniu w sprawie rekompensaty za mienie zabużańskie ta kwestia nie może być już w ogóle badana przez organy.

Należy także podnieść, że rozpoznawanie spraw w postępowaniu administracyjnym opiera się na zasadzie legalizmu (art. 6 k.p.a.), prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów (art. 8 k.p.a.) Organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), co powinno także znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu skonstruowanym zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Oceniając dowody organ kieruje się swobodną oceną dowodów, co oznacza, że ma obowiązek dokonać oceny dowodów zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego. Zapatrywanie organu nie może być przy tym dowolne, arbitralne, przeczące regułom logiki, zweryfikowanym prawom naukowym lub przeprowadzonym już w danej sprawie dowodom. Zdaniem Sądu, organy obu instancji nie sprostały powyższym regułom.

Powyższe prowadzi do wniosku, że w sprawie nie dokonano prawidłowych ustaleń faktycznych, w związku z czym sprawa nie została należycie rozpatrzona i oceniona, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 k.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji także nieprawidłowe zastosowanie wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego (ustawy zabużańskiej).

Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewoda uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną, w szczególności obowiązkiem organu I instancji będzie uwzględnienie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 14 marca 2000 r., sygn. akt I C 1173/99, na mocy którego ustalono, że Z. P. (syn J. i K. P.) w związku z wybuchem wojny, zmianami terytorialnymi i repatriacją pozostawił udział ½ w prawie własności w majątku ziemskiego S., gmina G., powiat [...], województwo wileńskie o powierzchni 50 ha gruntu. Na tej podstawie dokona następnie ustalenia aktualnego kręgu podmiotów uprawionych do rekompensaty za mienie pozostawione przez Z. P.. Sąd przy tym w żadnym razie nie przesądza jaka powinna być treść rozstrzygnięcia organu I instancji.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody nr 2 z 23 grudnia 2021 r. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.