Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 571/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Dobek - Rak (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek – Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 maja 2022 r., nr SKO Gd/592/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

M. T. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku

z 12 maja 2022 r., nr SKO Gd/592/22, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Tczewa z 25 listopada 2021 r., nr 000307/OSP/11/2021, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym:

M. T. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tczewie wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką K. T.

W toku postępowania organ I instancji ustalił, że matka skarżącego, K. T. (ur. 31 marca 1942 r.) legitymuje się orzeczeniem z 29 lipca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Tczewie. Orzeczenie zostało wydane na okres do 31 lipca 2023 r. Ponadto, z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25 czerwca 2021 r.

Z akt sprawy, w tym z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że matka skarżącego choruje na cukrzycę typu 2, ma otwarte rany na nogach, które wymagają opatrunków. Opuchnięte nogi utrudniają jej chodzenie, porusza się przy pomocy laski, nie wychodzi z domu. Ponadto, K. T. choruje na migotanie przedsionków, anemię, wrzody żołądka, polip w żołądku polipektomia, niedokrwistość, uchyłkowatość esicy, przewlekłą niewydolność krążenia, nadciśnienie płucne, nadciśnienie tętnicze. Nie jest osobą leżącą ani pampersowaną, wymaga pomocy w umyciu, ubraniu. Samodzielnie spożywa przygotowane przez skarżącego posiłki. Skarżący nie mieszka z matką, przychodzi do niej dwa razy dziennie (rano i po południu), co łącznie zajmuje często ponad 6 godzin dziennie. Skarżący sprawuje opiekę nad matką w zakresie pomocy w czynnościach higienicznych, ubieraniu się, sprząta, przygotowuje i podaje posiłki, podaje leki, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie, zawozi do lekarza, realizuje recepty, załatwia wszystkie sprawy urzędowe.

Jak ustalił organ I instancji, całkowity staż pracy skarżącego wynosi 15 lat. Ostatnia umowa o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy była zawarta na okres od 3 września 2009 r. do 30 listopada 2010 r. i została rozwiązana z powodu upływu czasu, na który była zawarta. Aktualnie skarżący jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku.

W świetle tak zebranego materiału dowodowego decyzją z 25 listopada 2021 r. odmówiono przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką.

W ocenie organu, negatywną przesłankę przyznania wnioskowanej pomocy w świetle art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi okoliczność, że nie da się ustalić, kiedy powstała niepełnosprawność matki skarżącego. Organ wyjaśnił przy tym, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., w sprawie o sygn. akt K 38/13, orzeczono niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Mimo tego orzeczenia, ustawodawca nie zmienił stanu prawnego, co oznacza, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nadal obowiązuje.

Ponadto, organ I instancji stwierdził, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością opieki nad matką, ponieważ skarżący zaprzestał aktywności zawodowej na długo przed uzyskaniem przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Prezydenta, także zakres sprawowanej opieki oraz fakt, iż skarżący nie zamieszkuje wraz z matką, wskazuje na brak istnienia bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a deklarowaną koniecznością zapewnienia matce opieki.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji skarżący wniósł odwołanie, na skutego którego decyzją z 12 maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką.

W ocenie Kolegium, zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że sprawowana przez skarżącego opieka nad matką nie uniemożliwia mu zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak podkreślił organ odwoławczy, skarżący był aktywny zawodowo do 2010 r., aktualnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, natomiast niepełnosprawność matki skarżącego datuje się od 25 czerwca 2021 r. Nie można zatem uznać, iż skarżący zrezygnował z pracy z uwagi na konieczność opieki nad matką. Nie kwestionując faktu, iż matka skarżącego jest w zaawansowanym wieku, z licznymi schorzeniami, wymaga więc stałej i regularnej pomocy, do czego skarżący, jak i jego siostra, która także mieszka w Tczewie są zobowiązani, Kolegium wskazało, że ustalony jednak w sprawie zakres oraz rozmiar czasowy sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką, w przeważającej mierze będący zwykłymi czynnościami dnia codziennego, wraz z elementami opiekuńczymi, nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy przy odpowiedniej organizacji w zapewnieniu opieki matce oraz np. w formie przyznania usług opiekuńczych. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że ustawodawca wprowadzając świadczenie pielęgnacyjne miał na celu zrekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W niniejszej sprawie, zdaniem Kolegium, stan zdrowia matki skarżącego oraz zakres i rozmiar czynności, jakie skarżący wykonuje opiekując się matką, nie wskazuje by zakres wykonywanej opieki całkowicie wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia. W świetle powyższego stwierdzono, że w niniejszej sprawie nie jest spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Skarżący wniósł skargę na opisaną wyżej decyzję organu II instancji, której zarzucił naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 12 maja 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Tczewa z 25 listopada 2021 r., w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że z normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób zatem przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Ta cecha różni świadczenie pielęgnacyjne od uregulowanego w art. 16a u.ś.r. specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego wsparcie dla osób, które pozostają niezatrudnione, bez względu na to, czy prowadzi do tego rezygnacja, czy niepodejmowanie pracy zarobkowej, z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w kontrolowanym postępowaniu było ustalenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Organy winny były ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącego, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W ocenie Sądu, ze zgromadzonego w sprawie prawidłowo materiału dowodowego nie wynika, aby zakres czynności opiekuńczych sprawowanych przez skarżącego nad matką uniemożliwiały mu podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że matka skarżącego legitymuje się wydanym na okres do 31 lipca 2023 r. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Tczewie z 29 lipca 2021 r.), w którym wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25 czerwca 2021 r. Symbol przyczyny niepełnosprawności: 07-S. W orzeczeniu wskazano na konieczność stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Podczas wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że matka skarżącego choruje na cukrzycę typu 2, ma otwarte rany na nogach, które wymagają opatrunków. Opuchnięte nogi utrudniają jej chodzenie, porusza się przy pomocy laski, nie wychodzi z domu. Ponadto, K.T. choruje na migotanie przedsionków, anemię, wrzody na żołądku, polip w żołądku polipektomia, niedokrwistość, uchyłkowatość esicy, przewlekłą niewydolność krążenia, nadciśnienie płucne, nadciśnienie tętnicze. Nie jest osobą leżącą ani pampersowaną, wymaga pomocy w umyciu się, ubraniu. Samodzielnie spożywa przygotowane przez skarżącego posiłki. Samodzielnie korzysta z toalety.

Z ustaleń organów wynika, że skarżący nie mieszka z matką, co zasadniczo nie stanowi przesłanki negatywnej przyznania świadczenia. W takiej sytuacji ocenie podlega jednak zakres zaangażowania skarżącego w opiekę, pod kątem tego, czy poza nim pozostaje jeszcze przestrzeń czasowa możliwa do wykorzystania na pracę. Z wyjaśnień skarżącego wynika natomiast, że przychodzi on do matki 2 razy dziennie (rano i po południu), co łącznie zajmuje często ponad 6 godzin dziennie. W tym czasie wykonuje czynności higieniczne, pomaga matce przy ubieraniu, sprząta, przygotowuje i podaje posiłki, podaje leki, robi zakupy, umawia wizyty lekarskie, zawozi do lekarza, realizuje recepty, załatwia wszystkie sprawy urzędowe. Z wywiadu i z oświadczenia skarżącego wynika, że niektóre czynności matka wykonuje sama, w tym jedzenie i korzystanie z toalety. Z podanego przez skarżącego rozkładu dnia wynika, że po porannej pomocy świadczonej matce, pozostaje ona sama w domu na kilka godzin (11-16), co nie zaprzecza konieczności pomocy udzielanej przez skarżącego, ale potwierdza, że jej zakres nie wymaga całodobowej obecności skarżącego u matki.

W ocenie Sądu, organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły materiał dowodowy, stwierdzając na jego podstawie, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a opieką świadczoną matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności ze względu na jej udokumentowany zakres niewykluczający podjęcie przez niego zatrudnienia chociażby w ograniczonym zakresie.

Niewątpliwie matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r.) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie to, w zakresie stanu zdrowia niepełnosprawnego, ma charakter wiążący dla organów orzekających o świadczeniach pielęgnacyjnych.

Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573). W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2018 r. poz. 2027), w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych.

Rolą organów administracyjnych w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącego a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Przypadek skarżącego jest tego wyraźnym przykładem.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącego za uzasadnione należało uznać stwierdzenie, że jej zakres nie usprawiedliwia bierności zawodowej skarżącego. Przede wszystkim matka skarżącego nie jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnego spożywania posiłków, przyjmowania lekarstw czy korzystania z toalety. Skarżący nie wykonuje zaś przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałyby go nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową. Potwierdzają to wyjaśnienia skarżącego, z których wynika, że na opiekę nad matką poświęca systematycznie jedynie część swojego czasu w ciągu tygodnia. Jak bowiem wskazał, odwiedza matkę dwa razy dziennie (rano i po południu), co łącznie zajmuje często (a więc nie zawsze) ponad 6 godzin dziennie. Opieka skarżącego polegająca na przygotowaniu posiłków i leków, pomocy w umyciu, ubraniu, umawianiu wizyt lekarskich a nawet wykonywaniu zwykłych czynności domowych (m.in. sprzątanie) obejmuje czynności, które przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, a czas poświęcony na te czynności stwierdzenie powyższe potwierdza. Opieka sprawowana przez skarżącego nad matką nie wymagała więc całkowitej rezygnacji przez niego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącego w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Zgodzić należy się więc z organem odwoławczym, że zakres wykonywanych przez skarżącego czynności opiekuńczych w stosunku do matki nie stoi na przeszkodzie podjęciu przez niego zatrudnienia. W ocenie Sądu, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką, przyjąć należy, że Kolegium w sposób prawidłowy uznało, że zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez skarżącego. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednocześnie, Sąd uznał za nieprawidłowe stanowisko Kolegium, które przyjęło, że skoro skarżący był aktywny zawodowo do 2010 r., aktualnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a niepełnosprawność matki skarżącego datuje się od 25 czerwca 2021 r., to nie można uznać, iż skarżący zrezygnował z pracy z uwagi na konieczność opieki nad matką. Istotne bowiem dla rozstrzygnięcia sprawy jest to, czy aktualnie skarżący nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 28 listopada 2019 r., II SA/Po 827/19, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. W konsekwencji, wbrew twierdzeniom Kolegium wieloletni brak aktywności zawodowej skarżącego, pomimo zdolności do pracy i deklarowanej woli jej podjęcia, nie mógł sam w sobie przesądzać, że niepodejmowanie zatrudnienia nie wiąże się z opieką nad niepełnosprawną matką.

Nietrafność stanowiska Kolegium w powyższym zakresie nie miała jednak wpływu na wynik sprawy ze względu na stwierdzony przez organ prawidłowo brak potrzeby sprawowania opieki w rozmiarze uniemożliwiającym podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Mając to na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła skarżąca, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.