Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 218/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i 2,
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 § 2, art. 119 pkt 2, art. 134 § 1, art. 145 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 05 maja 2022 r. sprawy ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2022 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO, organ odwoławczy) po rozpoznaniu odwołania Z. Ś. (dalej jako Skarżąca) od decyzji Burmistrza T. (dalej: Burmistrz, organ I instancji) z [...] września 2021 r. ([...]) odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Pismem z [...] sierpnia 2021 r. Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła do Burmistrza o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. W jego treści Skarżąca wskazała, że Skarżąca jest osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym i nie podejmuje zatrudnienia w celu opieki nad mężem T. Ś. (dalej jako Mąż) legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (wypełnia tym samym przesłankę z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej w skrócie: "u.ś.r."). W zakresie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. powołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13. Zaznaczyła także, że pobiera emeryturę, co jednak nie przesądza o istnieniu podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie należy poprzestawać na wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., lecz odnieść się także do wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji uznanie, że przepis ten wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób mających ustalone prawo do emerytury do wysokości tej emerytury. Do wniosku załączyła stosowną dokumentację.

Burmistrz decyzją z [...] września 2021 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując jako powód odmowy art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Z orzeczenia o niepełnosprawności wydanego wobec Męża wynika, że został on zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje. Ponadto Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wnosząc o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO decyzją z [...] stycznia 2022 r., wskazaną we wstępie, utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.

W uzasadnieniu przytoczyło w szczególności art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. Wskazało, że z materiału dowodowego wynika, że Mąż legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym [...] kwietnia 2019 r., potwierdzającym, że został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, niepełnosprawność istnieje od [...] grudnia 2017 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2018 r. Odnosząc się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w związku z wyrokiem TK z 21 października 2014 r., K 38/13, organ odwoławczy zaznaczył, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Pomimo tego zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe.

Wskutek przeprowadzonego [...] sierpnia 2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że Skarżąca zamieszkuje z Mężem i córką K. W. (dalej jako Córka), a Skarżąca opiekuje się Mężem w pełnym zakresie (wskazano przy tym dokonywane czynności).

Organ odwoławczy wskazał nadto, że jest mu z urzędu wiadome, że w 2020 r. o świadczenie pielęgnacyjne w zw. z opieką nad Mężem ubiegała się Córka. Burmistrz decyzją z [...] marca 2020 r. ([...]) odmówił Córce przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja została uchylona decyzją SKO ([...]). Córka podniosła w odwołaniu, że Skarżąca również choruje i nie może zajmować się Mężem. Skarżąca była w toku ubiegania się o orzeczenie o niepełnosprawności. Sprawa zakończyła się odmowną decyzją Burmistrza z [...] października 2020 r. ([...]) z uwagi na pozostawanie Męża w związku małżeńskim (przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Ustalono wówczas, że Córka sprawuje w pełnym wymiarze opiekę nad ojcem. Córka nie złożyła odwołania, a w 2021 r. wystąpiła z kolejnym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Postępowanie to zakończyło się analogiczną, również niezaskarżoną, odmowną decyzją Burmistrza z [...] marca 2021 r. ([...]).

Z akt sprawy wynika, że Skarżąca uzyskała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w zw. z opieką nad Mężem. Istnieją jednak uzasadnione wątpliwości w zakresie sprawowania przez Skarżącą stałej i długotrwałej opieki nad Mężem.

Nadto, w przypadku przyjęcia, że Skarżąca w istocie opiekuje się Mężem, brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad Mężem. Kolegium powołało w tym zakresie orzecznictwo sądowoadministracyjne dotyczące relacji rezygnacji z zatrudnienia i pobierania emerytury, wywodząc, że poza wyjątkowymi sytuacjami, a taka nie występuje w niniejszej sprawie – prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje w przypadku osób mających ustalone prawo do emerytury. Uwzględniając zatem treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należało odmówić Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie obu decyzji, zasądzenie kosztów i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu rozwinęła argumentację zarzutów odwołując się do wybranych fragmentów orzeczeń sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; w skrócie "p.p.s.a.").

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z z [...] stycznia 2022 r. ([...]) – utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza T. z [...] września 2021 r. ([...]) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tej decyzji, względnie stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa.

Materialnoprawną podstawę obu ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.; aktualnie: Dz.U. z 2022 r. poz. 615, w skrócie "u.ś.r.").

Organ I instancji jako jedną z podstaw odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazał przesłankę negatywną z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Sąd podziela ocenę prawną wyrażoną przez SKO, a rozwiniętą m.in. w wyroku WSA w Poznaniu z [...] lutego 2022 r., IV SA/Po [...] – o niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej – organ II instancji trafnie powołał się na wyrok z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104), w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in., że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności ww. przepisu jako niemożność upatrywania w treści tego przepisu przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w punkcie uzasadnienia jego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń TK – co notabene ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony (por. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA").

Stanowisko sądów administracyjnych w powyższej kwestii jest, jak to już wyżej wskazano, jednolite. Dlatego organ I instancji, interpretując przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w kontekście analizowanego wyroku TK o sygn. K 38/13, powinien był mieć na względzie także i ten pogląd prawny wyrażony w orzecznictwie trybunalskim, zgodnie z którym: "Jednym z rudymentów zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa jest to, że obywatel może zakładać, że treści obowiązującego prawa są dokładnie takie, jak to zostało ustalone w orzecznictwie przez sądy" (zob. wyrok TK z 15.12.2008 r., P 57/07, OTK-A 2008, nr 10, poz. 178; tak też: uchwała NSA z 15.06.2011 r., I OPS 1/11, ONSAiWSA 2011, nr 5, poz. 95).

Stąd niezasadnie organ I instancji powołał jako podstawę odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie Sądu organy zasadnie jednak odmówiły przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w realiach niniejszej sprawy. Sąd podkreśla przy tym, że poza jej zakresem znajduje się kwestia (zasadności) uprzednich odmów przyznania Córce prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (niezaskarżonymi) decyzjami Burmistrza z [...] października 2020 r. ([...]) i z [...] marca 2021 r. ([...]).

Organy wskazały jako podstawę odmowy przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W tym zakresie Sąd podziela stanowisko wyrażone m.in. przez WSA w Poznaniu w wyroku z 17 lutego 2022 r., IV SA/Po 2/22, że nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby w istocie do - nie znajdującego uzasadnienia prawnego - faworyzowania grupy podmiotów prawa (osób pobierających emeryturę - z uwagi na wiek - które nie charakteryzują się podstawową cechą istotną (nie zrezygnowały z pracy - w celu - sprawowania opieki nad członkiem rodziny niepełnosprawnym w stopniu znacznym).

Na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, wymienionym w tym przepisie osobom - jeżeli - nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu - sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne dla oceny spełnienia wymogu ustawowego jest to, by istniał bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą a niepodejmowaniem (rezygnacją z) zatrudnienia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 113/2), gdyż świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jedynie jako świadczenie na rzecz tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego i jednocześnie z tego właśnie powodu nie podejmują aktywności zawodowej (wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 226/21).

W okolicznościach badanej sprawy Skarżąca nie spełnia przesłanki nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu - sprawowania opieki nad mężem. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia Skarżącej – jako datę graniczną ostatniego okresu zatrudnienia wskazała [...] października 1996 r. Ponadto jak wynika zarówno z tego oświadczenia, jak i akt sprawy – posiada ona prawo do emerytury. Sąd abstrahuje jednocześnie od kwestii możliwości sprawowania opieki przez Skarżącą legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności uzyskanym po – jak wskazuje organ, co jednak nie wynika z akt sprawy – dwukrotnym ubieganiu się przez Córkę o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad Mężem Skarżącej i dolegliwości samej Skarżącej.

Z zatrudnienia zrezygnować mogą (odpowiednio go nie podejmować) tylko osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym) dla których praca, a nie emerytura jest głównym źródłem utrzymania. Natomiast osoby mające ustalone prawo do emerytury (m.in. Skarżąca) "zrezygnowały" z zatrudnienia lub odpowiednio go nie podejmują nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2020 r. sygn. I OSK 1334/20).

Dokonując wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Sąd posłużył się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej, dlatego wziął pod uwagę cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i istotę samego świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały jasno zdefiniowane przez samego ustawodawcę, na etapie procesu legislacyjnego. W uzasadnieniu projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano, że celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych była budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, systemu świadczeń rodzinnych, służących wspieraniu rodziny w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Wolą ustawodawcy było przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób - rezygnujących z aktywności zawodowej by opiekować się - dzieckiem. W projekcie ustawy wyraźnie wskazano też, że "za osoby korzystające z tej formy świadczenia rodzinnego opłacana będzie składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty tego świadczenia. Składka ta będzie, podobnie jak obecnie, opłacana przez okres niezbędny do uzyskania uprawnień emerytalnych. Nabycie prawa do emerytury wyklucza możliwość dalszego korzystania z tej formy świadczenia". (por. Uzasadnienie do projektu ustawy Sejmu RP IV kadencji o świadczeniach rodzinnych, druk nr 1555, www.sejm.gov.pl). W ocenie Sądu, intencje ustawodawcy co do adresata i istoty świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawiają żadnych wątpliwości. Wolą ustawodawcy było zabezpieczenie rodziców rezygnujących z aktywności zawodowej, w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem - do czasu - nabycia przez nich prawa do emerytury. W tym zakresie zatem wyniki wykładni przeprowadzonej przy użyciu dyrektyw literalnych i celowościowych prowadzą więc do spójnego wniosku.

Zgodzić należy się, że wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. bezwzględnie eliminująca z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, osoby które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Niemniej jednak Sąd, w składzie sprawę niniejszą rozpoznającym, nie podziela stanowiska, jakoby sama tylko relacja między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadniała konstatację, że intencją ustawodawcy było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego tylko w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2022 r. sygn. I OSK 1079/21). Wnioski takie całkowicie bowiem pomijają fakt, że właśnie z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w nim normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnacja z pracy (lub jej niepodejmowanie) w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Mając zatem na uwadze dyrektywy wykładni językowej, celowościowej i systemowej całkowicie zgodzić się trzeba, że istnieje krąg osób pobierających świadczenie emerytalne, które jednak spełniają przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Są to niewątpliwie rodzice, którzy uzyskali prawo do świadczenia emerytalnego będąc w wieku produkcyjnym, zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U.1989, poz. 149). Przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie tego rozporządzenia wskazuje, bowiem na istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym.

Podkreślić jednak należy że jest to wyjątek i jako taki nie może on być interpretowany rozszerzająco.

Należy zaakcentować, że nie do pogodzenia z istotą wymiaru sprawiedliwości, w ocenie Sądu w składzie sprawę niniejszą rozpoznającym, byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby w istocie do sytuacji, zrównującej sytuację osób, które będąc w wieku produkcyjnym zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które pracowały zawodowo i zrezygnowały z pracy z racji wieku i przysługującego im świadczenia emerytalnego, a po jego nabyciu (w wysokości przez siebie wypracowanej) sprawują opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Sytuacja tych osób jest zasadniczo różna. Osoby, które będąc w wieku produkcyjnym zrezygnowały z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, pozbawione zostały realnego wpływu na wysokość uzyskiwanych świadczeń, a pozostające pod ich opieką dzieci, które niejednokrotnie od urodzenia pozostają niepełnosprawne również nigdy same nie wypracowały własnych świadczeń. Tymczasem, osoby pracujące zawodowo, które zrezygnowały z pracy z - racji wieku - miały realny wpływ na zasady na jakich podejmowały zatrudnienie i świadczyły pracę oraz przez wiele lat korzystały z przysługujących im świadczeń pracowniczych. Nie sposób zatem, w ocenie Sądu, zrównywać sytuację osób, które były zmuszone zrezygnować z pracy i związanych z nią przywilejów w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, z sytuacją osób, które zrezygnowały z pracy z racji wieku, a po przejściu na emeryturę muszą podołać obowiązkowi opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.

W wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 Trybunał Konstytucyjny literalnie stwierdził, że "grupę podmiotów podobnych tworzą osoby obowiązane alimentacyjnie, >jeżeli w celu< sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną (por. pkt. 7.2 uzasadnienia wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13). TK wskazał też, że ustawodawca powinien w jednakowy sposób kształtować sytuację prawną osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej >w celu< sprawowania opieki nad niepełnosprawnym (por. pkt. 7.3 uzasadnienia wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13).

Konsekwentnie też w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że podmiotem prawa do tego świadczenia (świadczenia pielęgnacyjnego – uw. Sądu) jest osoba (zdolna do pracy) rezygnująca z zatrudnienia >w celu< sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny; świadczenie ma jej częściowo rekompensować utracony zarobek (pkt 3.2.1. wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17), a cechą istotną pozwalającą na wyróżnienie kategorii podmiotów, do których należy odnosić gwarancję równego traktowania w niniejszej sprawie, jest fakt sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i niewykonywanie >z tego względu < pracy zarobkowej. Oznacza to, że istotą tożsamej sytuacji osób sprawujących opiekę jest ich dobrowolna rezygnacja z możliwej do wykonywania przez nie pracy zarobkowej (pkt 3.3.1. wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. SK 2/17).

Zaakcentować w tym miejscu więc trzeba, że świadczenie pielęgnacyjne - nie jest wynagrodzeniem, ale stanowi rekompensatę za realną rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia - i to w konkretnym, wskazanym przez ustawodawcę celu. Świadczenie pielęgnacyjne nie ma charakteru państwowego zatrudnienia, a to powoduje, że osoba pobierająca emeryturę "z racji wieku" nie może domagać się "wynagrodzenia" za pracę świadczoną wobec niepełnosprawnego członka rodziny.

Mając zatem na uwadze konstytucyjną zasadę równości oraz dyrektywy wykładni celowościowej trzeba stwierdzić, że emerytura "z racji wieku" stanowi przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, świadomie przez ustawodawcę ustanowioną (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Niewątpliwie przy tym emeryturę w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi świadczenie emerytalne uzyskane i pobierane - bez związku - z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jeżeli natomiast istnieje związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. to świadczenie pielęgnacyjne jest adresowane właśnie do takich osób i - wówczas wyłącznie - uzasadnienie znajduje stosowanie instytucji "zawieszenia" prawa do takiej (tj. pobieranej z tytułu rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny) emerytury. Ustawodawca nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Szeroko na ten temat wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 30 października 2020 r. sygn. I OSK 1189/20).

Finalnie, zaakcentować trzeba, że trafność wykładni przepisów prawa przeprowadzonej przez Sąd w sprawie niniejszej pośrednio potwierdził sam ustawodawca, który dostrzegł szczególną sytuację osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. poz. 149) oraz potrzebę dodatkowego świadczenia wyrównującego wysokość - tych emerytur - do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego (por. uzasadnienie do projektu Sejmu RP IX kadencji, druk nr 1614, www.sejm.gov.pl). Ustawą z dnia 29 października 2021 r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. z 2021, poz. 2314) z dniem 1 stycznia 2022 r. stworzono dodatkowe wsparcie dochodowe osób pobierających wcześniejszą emeryturę z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki. W toku procesu legislacyjnego ustawodawca jednoznacznie wskazał na tożsamość wcześniejszej emerytury przyznanej na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. (którego przepisy obowiązywały do dnia 31 grudnia 1998 r.) oraz świadczenia pielęgnacyjnego podkreślając, że "podstawowym bowiem celem obydwu świadczeń jest zapewnienie środków utrzymania dla osób, które opiekują się (opiekowały się) niepełnosprawnym członkiem rodziny, rezygnując z tego tytułu z zatrudnienia".

Reasumując, istotą zasady równości wobec prawa - art. 32 ust. 1 Konstytucji - jest jednakowe traktowanie wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się daną cechą istotną (relewantną).

Skarżąca tą relewantną cechą się nie charakteryzuje, ponieważ nie zrezygnowała z zatrudnienia (podjęcia zatrudnienia) lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną.

Ponadto, w orzecznictwie zaznacza się, że norma wyrażona w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. reguluje zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. Przepis ten nie może być zastępowany w orzecznictwie sądowym poprzez wykreowanie generalnej normy ustanawiającej w tego rodzaju sytuacji uprawnienie do wyboru świadczenia przez beneficjenta, gdyż stanowiłoby to zastrzeżone dla ustawodawcy działanie prawotwórcze. Ponadto zbieg, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje jedynie zbieg świadczeń rodzinnych. Emerytura jest świadczeniem nie rodzinnym, a ubezpieczeniowym (por. wyroki WSA w Poznaniu z 12 sierpnia 2021 r., II SA/Po 194/21 i z 12 sierpnia 2021 r., II SA Po 866/20).

W ocenie Sądu nie jest rolą orzecznictwa poprawa (zwłaszcza materialna) osób pobierających emeryturę, a prowadzących wspólne gospodarstwo domowe z – przeważnie – małżonkami legitymującymi się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności i dążących wobec tego do poprawy swojej sytuacji poprzez uzyskanie – niekiedy niemal dwukrotnie wyższego – świadczenia pielęgnacyjnego. To od ustawodawcy należy oczekiwać ew. działania w tym zakresie.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu organy zasadnie odmówiły przyznania Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ,a w związku z pobieraną przez Skarżącą emeryturą.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.