Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 819/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2011-12-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1, 1a, 2, art. 23
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2011 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. zobowiązał D. W., jako dłużnika alimentacyjnego, do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych i wypłaconych na rzecz jego syna K. W. w okresie świadczeniowym trwającym od dnia 1 marca 2010 r. do 30 września 2010 r. w wysokości 1960 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane były na podstawie decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r., Nr [...], przyznającej K. W. świadczenia na okres od 1 marca do 30 września 2010 r. w wysokości 280 zł miesięcznie. Łącznie wypłacono mu 1.960 zł. Organ wskazał, że obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynika z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ poinformował, że należność wraz z odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynoszą 188 zł i będą naliczane do dnia spłaty, należy wpłacić w terminie 30 dni od daty otrzymania decyzji, dodając, że podlegają one ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W odwołaniu od tej decyzji D. W. podniósł, że została ona wydana z naruszeniem art. 2 pkt 3, art. 12, art. 25, art. 27 ust. 1-3 i ust. 7 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ pierwszej instancji błędnie bowiem przyjął, że nie wywiązuje się on z obowiązku alimentacyjnego, w sytuacji gdy przedłożył organowi rachunki potwierdzające, że wywiązywał się z obowiązku nałożonego wyrokiem sądu. Ponadto wnosił o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia kwestii, czy słusznie wypłacano synowi świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji gdy on płacił alimenty bezpośrednio synowi. Odwołujący się podniósł, iż organ pierwszej instancji nie wyliczył w zaskarżonej decyzji odsetek należnych na dzień jej wydania i nie wskazał, na podstawie jakiej stopy procentowej, w jakiej wysokości, od jakich kwot i od jakich dat odsetki są naliczane. W jego ocenie, decyzja organu pierwszej instancji wydana została także z naruszeniem art. 6, art. 7 art. 77 k.p.a. a ponadto z naruszeniem art. 107 k.p.a., gdyż nie zawiera wyczerpującego uzasadnienia, które wymagane jest zwłaszcza w przypadku decyzji uznaniowych, do których należy m. in. zaskarżona decyzja. D. W. podniósł, że organ odmówił mu zawieszenia wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zobowiązania dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej. W jego ocenie, postanowienie o odmowie przeprowadzenia wnioskowanych przez niego dowodów stanowi kwalifikowaną wadę postępowania administracyjnego powodującą konieczność powtórzenia postępowania dowodowego. Ponadto organ nie rozpoznał wniosku o zawieszenie postępowania do czasu rozpatrzenia jego podania o udzielenie informacji publicznej. Organ nie odniósł się również do wniosku o zbadanie, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 § 1 i § 3 k.p.a., a także wyłączenia organu na podstawie art. 25 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] marca 2011 r., Nr [...], uznając, że nie ma podstaw do uwzględnienia odwołania, a tym samym do zmiany bądź uchylenia decyzji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż podstawę materialnoprawną jej wydania stanowiła ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym ust. 1a stanowi, iż odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wydaje decyzję

administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z przytoczonych przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres ich wypłaty lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). Analiza powyższych przepisów pozwala nadto na stwierdzenie, iż decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową.

Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ pierwszej instancji, który jest organem właściwym wierzyciela w rozumieniu art. 2 pkt 10 ustawy, wypłacał K. W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 marca do 30 września 2010 r., w wysokości 280 zł miesięcznie na podstawie ostatecznej decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r., Nr [...].

Organ właściwy wierzyciela, czyniąc zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy, wysłał dłużnikowi alimentacyjnemu decyzję z dnia [...] kwietnia 2010 r. przyznającą K. W. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. D. W. odwołał się od niej, a Kolegium decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., Nr [...] umorzyło postępowanie odwoławcze.

Kolegium wskazało, że nie ma wątpliwości co do tego, że D. W. jest dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 2 pkt 3 tej ustawy, dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezzskuteczna. Za bezskuteczną natomiast uważa się egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych (art. 2 pkt 2). D. W. jest zobowiązany do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, którym jest wyrok Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] listopada 2002 r., sygn. akt III [...], a egzekucja alimentów była bezskuteczna. O bezskuteczności egzekucji zaświadczył Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Ł. (zaświadczenie z dnia 17 marca 2010 r., sygn. akt [...]). Kolegium podkreśliło, że to komornik stwierdza, czy zobowiązany do płacenia alimentów wywiązuje się z obowiązku nałożonego przez sąd, a nie organ przyznający świadczenia z funduszu alimentacyjnego (organ właściwy wierzyciela).

Kolegium stwierdziło, że po upływie okresu świadczeniowego, na jaki syn skarżącego miał ustalone ostateczną decyzją prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ pierwszej instancji, czyli organ właściwy wierzyciela (wójt właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej - art. 2 pkt 10) zobligowany był do wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez osobę uprawnioną. Obowiązek wydania takiej decyzji wynika z art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, którego brzmienie przytoczono wyżej. Kolegium wyjaśniło, że decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie ma charakteru uznaniowego, jak twierdził skarżący. Jest ona determinowana przepisami prawa, co oznacza, że przy spełnieniu określonych ustawowych warunków, organ obowiązany jest do określonego działania. Sam fakt wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej (za którą uważa się osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się ostateczna - art. 2 pkt 11), stanowi podstawę do orzeczenia zwrotu należności z tego tytułu, wyłącznie od dłużnika alimentacyjnego, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia. Zaskarżona decyzja jest więc następstwem wcześniejszych zdarzeń lub podjętych rozstrzygnięć.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011 r., Nr [...], D. W. wniósł o uchylenie decyzji organów administracyjnych, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do rozpoznania organowi pierwszej instancji, a także o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci dowodu wpłat środków finansowych przez skarżącego.

Skarżący zarzucił organom naruszenie prawa materialnego tj. art. 2 pkt 3, art. 12, art. 25, art. 27 ust. 1-3 i ust. 7 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 6, art. 7 i art. 77 k.p.a., które to naruszenia miały w jego ocenie wpływ na wynik sprawy.

Zarzucił też naruszenie art. 1 ("Ochrona własności") Protokółu Nr 1 i Nr 4 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. oraz sporządzonej w Strasburgu dnia 16 września 1963 r. (Dz. U. 95.36.175).

W uzasadnieniu skargi D. W. wskazał, że organ pierwszej instancji naruszył art. 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W jego ocenie, zaskarżona decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego zawiera także uchybienia w zakresie uzasadnienia w stopniu uzasadniającym jej zmianę lub uchylenie. W jego ocenie "decyzja" narusza art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. zobowiązujący organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć, zwłaszcza tych, które nakładają na strony określone nakazy i zakazy. Za uchyleniem "decyzji" przemawia także, zdaniem skarżącego, to, że organ odmówił mu zawieszenia wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zobowiązania dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej. W jego ocenie, postanowienie o odmowie przeprowadzenia wnioskowanych przez niego dowodów stanowi kwalifikowaną wadę postępowania administracyjnego, powodującą konieczność powtórzenia postępowania dowodowego. D. W. podniósł, że organ drugiej instancji nie uwzględnił okoliczności, że organ pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia wniosku o udzielenie informacji publicznej. Organ pierwszej instancji nie odniósł się również do wniosku o zbadanie, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 § 1 i § 3 k.p.a., a także wyłączenia organu na podstawie art. 25 k.p.a.

Zdaniem D. W., organ drugiej instancji nie rozpoznał ponownie sprawy rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji, a ograniczył się do kontroli decyzji organu pierwszej instancji.

D. W. podniósł, że zaskarżona decyzja narusza art. 1 ("Ochrona własności") Protokółu Nr 1 i Nr 4 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. oraz sporządzonej w Strasburgu dnia 16 września 1963 r. (Dz.U. 95.36.175). Zarzut ten uzasadnia tym, że został zobowiązany do zwrotu na rzecz organu właściwego wierzyciela świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych na rzecz jego syna w sytuacji, gdy on płacił alimenty bezpośrednio synowi. Konieczność zapłaty środków finansowych w sytuacji, gdy zostały one już w części wcześniej uiszczone na rzecz uprawnionego do alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i narusza jego prawo własności, które jest podstawowym prawem człowieka. Nałożono na niego zdecydowanie nadmierne obciążenie i to dotyczące majątku prywatnego, czym zachwiana została równowaga ochrony podstawowych praw jednostki, o której wypowiedział się "Trybunał Sprawiedliwości w orzeczeniu Sporrong i Lonnorth v. Szwecja § 62-63".

D. W. podniósł, że nałożenie na niego obowiązku zapłaty alimentów w podwójnej wysokości w stosunku do zasądzonych wyrokiem sądu nasuwa wątpliwości co do zgodności takiego rozstrzygnięcia z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz prawem międzynarodowym, w szczególności prawem wspólnotowym, co potwierdza orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, albowiem środki administracyjne ani kary nie mogą wykraczać poza to, co jest absolutnie niezbędne, zaś kara czy środek administracyjny nie mogą być na tyle nieproporcjonalne do wagi naruszenia prawa, aby stały się przeszkodą w korzystaniu ze swobód wspólnotowych. Znaczenie w sprawie ma obowiązująca zasada nadrzędności prawa wspólnotowego nad krajowym, wyrażona w powołanym wyroku ETS, oraz zasada bezpośredniego stosowania prawa wspólnotowego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, wskazując, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa procesowego, w tym wskazanych przez skarżącego przepisów art. 6, art. 7, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a. Kolegium zauważyło, że skarżący nie uzasadnił, w jaki sposób działanie organów zasady powyższe naruszyło, w czym organy administracji uchybiły tym przepisom, a więc nie można precyzyjne do tych zarzutów się odnieść.

W niniejszej sprawie organy, prowadząc postępowanie, nie naruszyły zasady legalności, wyznaczonej powyższym art. 6 k.p.a. i postąpiły zgodnie z dyrektywą wyrażoną w art. 7 k.p.a., zobowiązującą organy administracji publicznej do podejmowania z urzędu lub na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, wyrażoną w art.15 k.p.a., organ odwoławczy ponownie rozpoznał i rozstrzygnął sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie ograniczył się, jak twierdzi skarżący, wyłącznie do kontroli decyzji organu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając i rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy poddał ocenie materiał dowodowy zebrany i zbadany przez organ pierwszej instancji i doszedł do przekonania, że decyzja organu pierwszej instancji zobowiązująca do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej – K. W. - w okresie od 1 marca do 30 września 2010 r., w wysokości 1.960 zł wraz z ustawowymi odsetkami nie jest sprzeczna ani z prawem procesowym, ani z prawem materialnym. Wbrew zarzutom skargi, organ odwoławczy szczegółowo przeanalizował stan faktyczny i prawny sprawy, czemu dał wyraz w obszernym uzasadnieniu decyzji. Zdaniem Kolegium, zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzja z dnia z dnia 12 sierpnia 2011 r. nie uchybia wymogom art. 107 § 3 k.p.a., a tym samym nie uchybia wymogom art. 11 k.p.a. Kolegium podkreśla, że decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy nie ma charakteru uznaniowego. Kolegium nie ustosunkowało się w zaskarżonej decyzji do zarzutu D. W. podniesionego w odwołaniu dotyczącego nieodniesienia się przez organ pierwszej instancji do jego wniosku o zbadanie, czy nie zachodzą przesłanki do wyłączenia pracownika organu administracji publicznej od udziału w postępowaniu w jego sprawie na podstawie art. 24 § 1 i § 3 k.p.a. i wyłączenia organu na podstawie art. 25 k.p.a i do zarzutu nierozpatrzenia przez organ pierwszej instancji jego wniosku o zawieszenie wszczętego z urzędu postępowania do czasu rozstrzygnięcia wniosku o udzielenie informacji publicznej. Nie oznacza to jednak, że uzasadnienie decyzji Kolegium jest wadliwe w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Z akt sprawy wynikało bowiem, że organ pierwszej instancji odpowiedział skarżącemu na jego wniosek o zbadanie, czy zachodzą przesłanki do wyłączenia pracownika organu administracji publicznej od udziału w postępowaniu w jego sprawie na podstawie art. 24 § 1 i § 3 k.p.a. i wyłączenia organu na podstawie art. 25 k.p.a - pismem z dnia 15 marca 2011r., Nr [...], natomiast jego wniosek o zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 i art. 98 § 1 k.p.a. organ instancji załatwił postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r., Nr [...] utrzymanym w mocy przez Kolegium postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r., Nr [...]. Zdaniem Kolegium to, iż organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji nie opisał, czy i w jaki sposób załatwił wnioski skarżącego składane w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji i to, że Kolegium nie odniosło się w uzasadnieniu swojej decyzji do zarzutu skarżącego podniesionego w odwołaniu, nie ma wpływu na rozstrzygnięcie oparte o art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego, iż nałożono na niego obowiązek "zapłaty alimentów w podwójnej wysokości w stosunku do zasądzonych wyrokiem sądu", co w jego ocenie stanowi naruszenie nie tylko Konstytucji RP oraz art. 1 Protokółu Nr 1 i Nr 4 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. oraz sporządzonej w Strasburgu dnia 16 września 1963 r. (Dz. U. 95.36.175), to Kolegium uznało te zarzuty za chybione. Po pierwsze Kolegium podkreśliło, że wymieniona Konwencja jako umowa międzynarodowa ratyfikowana przez Polskę, należy do źródeł prawa krajowego, lecz podobnie jak Konstytucja, nie stwarza ona konkretnych uprawnień dla jednostki i nie może być skutecznie powoływana jako samoistne źródło praw. Konwencja - chroniąc mienie osób fizycznych - zastrzega jednocześnie w art. 1 zdanie drugie, że ochrona ta nie może w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczenia podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych. Odnośnie zaś do zasady nadrzędności prawa wspólnotowego nad prawem krajowym i bezpośredniego stosowania prawa wspólnotowego, Kolegium podkreśliło, że skarżący nie wskazał konkretnego przepisu prawa wspólnotowego, z którym prawo krajowe - ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w tym art. 27 - byłoby sprzeczne i w związku z tym zastosowanie znajdowałaby zasada nadrzędności prawa wspólnotowego nad prawem krajowym.

Kolegium podkreśliło również, że skoro komornik prowadzi egzekucję zasądzonych wyrokiem sądu alimentów, to D. W. powinien uiszczać alimenty za pośrednictwem komornika, a nie bezpośrednio "do rąk" syna. Jeżeli skarżący płacił synowi alimenty bez pośrednictwa komornika sądowego prowadzącego egzekucję z wyroku sądu Rejonowego w R. z dnia [...] listopada 2002 r., sygn. akt III [...], to może poinformować o tym organ właściwy wierzyciela, który może wszcząć z urzędu nadzwyczajne postępowanie w stosunku do decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub postępowanie w sprawie zbadania, czy K. W. pobierał jednocześnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i alimenty od ojca i czy świadczeń tych, jako ewentualnie nienależnie pobranych, nie powinien zwrócić (art. 2 pkt 7 lit. d i art. 23 ustawy), co w konsekwencji mogłoby mieć wpływ na wysokość należności, jakie ma - lub jakie już zwrócił D. W. organowi właściwemu wierzyciela. Kolegium podkreśliło, że dotychczas nie zostało wszczęte żadne postępowanie nadzwyczajne wobec ostatecznej decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Jeżeli nawet decyzja ostateczna z dnia [...] kwietnia 2010 r. przyznająca K. W. świadczenia zostałaby w przyszłości zmieniona w sposób mający wpływ na wysokość należności, którą skarżący zobowiązany jest zwrócić - lub zwrócił - organowi właściwemu wierzyciela (w postępowaniu nadzwyczajnym wszczętym czy to z urzędu, czy na wniosek strony), to wówczas skarżący będzie mógł wystąpić z wnioskiem do organu właściwego wierzyciela o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją wydaną na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.

Kolegium wskazało, że jeżeli skarżący uiszczał alimenty bezpośrednio "do rąk" syna, to - poza wskazanym wyżej sposobem dochodzenia swych roszczeń - może wystąpić do sądu cywilnego z powództwem przeciwko synowi o bezpodstawne wzbogacenie (art. 405 kodeksu cywilnego). W sytuacji, gdy w trakcie prowadzonej egzekucji płacił alimenty bez pośrednictwa komornika sądowego - czego nie powinien robić - a syn nie poinformował o tym organu wypłacającego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to nie może zarzucać, że sytuacja taka wynika z "błędów aparatu administracji".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W myśl art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm., dalej jako ustawa), stanowiącej podstawę prawną zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki te są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust. 1a ustawy).

Po zakończeniu okresu świadczeniowego organ właściwy wierzyciela ma obowiązek wydać decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 2 ustawy).

Podkreślenia przy tym wymaga, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma charakter tymczasowy i ma na celu skredytowanie podstawowych potrzeb osoby uprawnionej w sytuacji braku możliwości wyegzekwowania alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Owa tymczasowość przejawia się w tym, iż dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] marca 2011 r., Nr [...], zobowiązującą D. W. jako dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych i wypłaconych na rzecz jego syna K. W. w okresie świadczeniowym trwającym od dnia 1 marca 2010 r. do 30 września 2010 r. w wysokości 1960 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty.

W niniejszej sprawie zasadnie przyjęto, że wystąpiły przesłanki zobowiązania D. W. do zwrotu świadczeń wypłaconych jego synowi K. z funduszu alimentacyjnego.

Przede wszystkim wskazać należy, iż w świetle ustawy, D. W. jest dłużnikiem alimentacyjnym, tj. osobą zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezzskuteczna. Za bezskuteczną natomiast uważa się egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych (art. 2 pkt 2 i 3 ustawy).

Z dyspozycji art. 27 ust. 9 ustawy wynika, iż w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

Z akt sprawy, w tym z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Ł. z dnia [...] marca 2010 r., sygn. akt [...] wynika, iż egzekucja alimentów zasądzonych od skarżącego na rzecz jego syna K. W. wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] listopada 2002 r., sygn. akt III [...] była bezskuteczna. Organy orzekające w niniejszej sprawie były związane zarówno treścią wyroku sądu powszechnego, jak i zaświadczenia wydanego przez komornika.

W świetle powyższego, w postępowaniu, w którym została wydana zaskarżona decyzja, obowiązkiem organu właściwego wierzyciela pozostawało jedynie ustalenie, czy świadczenie zostało wypłacone na rzecz osoby uprawnionej i w jakiej wysokości. Organ ten nie był natomiast uprawniony do badania innych okoliczności, w tym faktu wypłacania przez dłużnika alimentacyjnego określonych kwot pieniężnych bezpośrednio osobie uprawnionej.

Bezsporne jest, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane były synowi skarżącego – K. W. na podstawie ostatecznej decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r., Nr [...], przyznającej K. W. świadczenia na okres siedmiu miesięcy, tj. od 1 marca do 30 września 2010 r. w wysokości 280 zł miesięcznie. Łącznie wypłacono 1.960 zł (7x280). Niewątpliwe jest, iż decyzja ta nie została skutecznie zakwestionowana ani w postępowaniu nadzwyczajnym, ani sądowym, i jako taka pozostaje w obrocie prawnym.

Zatem określona w zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] marca 2011 r. należność podlegająca zwrotowi w wysokości 1.960 zł, wyliczona została prawidłowo. Zastrzeżeń Sądu nie budzi również wskazany w decyzji sposób naliczania odsetek za zwłokę, odpowiadający treści art. 27 ust. 1a ustawy. Przeznaczona do zwrotu kwota mogłaby być pomniejszona jedynie o kwoty przekazane w okresie świadczeniowym organowi przez komornika. Na zasadność zwrotu, a także wysokość orzeczonej do zwrotu kwoty nie ma natomiast wpływu okoliczność, iż skarżący, wbrew art. 27 ust. 9 ustawy, wypłacał pieniądze bezpośrednio synowi.

Nie oznacza to jednak, iż skarżący nie może dochodzić obrony swych praw w odrębnych postępowaniach. Jak słusznie podniosło Kolegium, o wpłacaniu alimentów "do rąk" syna skarżący może poinformować organ właściwy wierzyciela, który może wszcząć z urzędu nadzwyczajne postępowanie w stosunku do ostatecznej decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r. przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub postępowanie w sprawie zbadania, czy K. W. pobierał jednocześnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego i alimenty od ojca i czy świadczeń tych, jako ewentualnie nienależnie pobranych, nie powinien zwrócić (art. 2 pkt 7 lit. d i art. 23 ustawy). Gdyby zaś w rezultacie powyższego decyzja ta została zmieniona w sposób mający wpływ na wysokość należności, to wówczas skarżący będzie mógł wystąpić z wnioskiem do organu właściwego wierzyciela o wznowienie postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją wydaną na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy, zobowiązującą go do zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.).

Ponadto skarżący może dochodzić swych roszczeń, wnosząc do sądu powszechnego powództwo przeciwko synowi o bezpodstawne wzbogacenie (art. 405 kodeksu cywilnego).

W świetle powyższego, wbrew stanowisku skarżącego, zbędne było przeprowadzanie dowodu z dokumentu w postaci dowodu wpłat środków finansowych dokonywanych przez skarżącego na rzecz syna.

Całkowicie pozbawione podstaw są również zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przez organy w niniejszej sprawie przepisów Konstytucji RP oraz przepisów prawa międzynarodowego. Trzeba bowiem pamiętać, iż podstawowym aktem prawnym nakładającym obowiązki i ograniczającym uprawnienia jednostek jest ustawa. Przepisy o randze ustawowej stanowią podstawę prawną wszelkich rozstrzygnięć wydawanych wobec obywateli i ich zrzeszeń. Organy i sądy mają obowiązek wydawać orzeczenia w oparciu o przepisy ustaw i nie mogą odmówić ich stosowania, chyba że Trybunał Konstytucyjny stwierdzi ich niezgodność z Konstytucją RP. Jeżeli natomiast obowiązujący przepis ustawy reguluje prawa i obowiązki jednostki w sposób wyczerpujący, ani organy, ani sądy nie mogą przy rozstrzyganiu pominąć jego dyspozycji i orzec w oparciu o przepisy konstytucyjne bądź międzynarodowe, które charakteryzują się znacznym stopniem ogólności i stanowią punkt wyjścia dla regulacji określonych materii w drodze ustaw.

Takim przepisem, który obowiązuje i którego zgodność z Konstytucją nie została podważona, jest art. 27 ustawy, na podstawie którego oparte zostały rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Przepis ten, mający wbrew stanowisku skarżącego, charakter związany, nie zaś uznaniowy, w sposób jednoznaczny i kompletny określa przesłanki zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organy, które wydały rozstrzygnięcia w pełni odpowiadające dyspozycji tego przepisu, nie mogły zatem naruszyć norm Konstytucji RP czy Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, gdyż nie orzekały na ich podstawie.

Zarzuty skarżącego dotyczące braku zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie zostały natomiast rozpatrzone przez Sąd w odrębnym postępowaniu toczącym się na skutek skargi od postanowień wydanych w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania. W tym miejscu dodać jedynie należy, iż organy słusznie przyjęły, że nie było żądnych podstaw do zawieszenia postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, gdyż okoliczność wypłacania przez skarżącego alimentów bezpośrednio synowi oraz udzielenia skarżącemu informacji publicznej w żądanym zakresie pozostawała bez wpływu na rozstrzygniecie sprawy.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.