Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1700/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie : WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 października 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego K. N. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 1 października 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) i § 1 pkt 6 lit.c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925), po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 października 2021 r. odwołania K. N. od decyzji Burmistrza działającego przez Kierownika Samodzielnej Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 12 sierpnia 2021 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. N. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia [...] 2021 r., znak: [...], Burmistrz działający przez Kierownika Samodzielnej Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej – po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek kasacyjnego rozstrzygnięcia organu odwoławczego – orzekł o odmowie przyznania K. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką A. N. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał w szczególności, że K. N. był zatrudniony do 2018 r. (w okresie od 1 lipca 2017 r. do 31 marca 2018 r.), tym samym brak możliwości jednoznacznego stwierdzenia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez K. N. z aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. N. (ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 grudnia 2020 r. i jak wnioskodawca oświadcza, brak innych orzeczeń). Poza tym przyznana pomoc w postaci usług opiekuńczych świadczona przez opiekunkę z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nie wyklucza możliwości podjęcia przez K. N. zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze pracy. Ponadto podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest nie spełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b, tj. fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed 18 rokiem życia lub w trakcie nauki – do 25 roku życia.

Działając na skutek odwołania K. N., Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 1 października 2021 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał w szczególności, że K. N. wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2021 r. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką A. N. (ur. [...] 1937 r.), legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 21 grudnia 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 grudnia 2020 r. A. N. jest osobą leżącą, całkowicie zależną od drugich osób, nie jest w stanie zrobić nic koło siebie, praktycznie brak z nią kontaktu. Leczy się na nadciśnienie i ma Alzheimera. W trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 15 maja 2021 r. K. N. oświadczył, że nie może iść do pracy, gdyż musi opiekować się matką, a ponadto jest schorowany, ma problemy z kolanem i ręką i nikt go nie zatrudni. W opiece nad matką pomaga mu fundacja, z której świadczona była opieka 4 razy w tygodniu po 5 godzin. Miał przyznane 200 godzin, niemniej jednak pomoc miała zakończyć się w maju. K. N. podkreślił, że nie pracuje zawodowo ani dorywczo, jest uczestnikiem projektu "Aktywni razem w społeczeństwie i na rynku pracy". Z akt sprawy wynika również, że K. N. posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 28 stycznia 2021 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Jak oświadczył w trakcie wywiadu środowiskowego, pozostaje w leczeniu poradni chirurgicznej i poradni zdrowia psychicznego. Organ pierwszej instancji wezwał pełnomocnika wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku o wskazanie, jaki był dotychczasowy przebieg aktywności zawodowej K. N. oraz do przedłożenia dokumentów potwierdzających przyznanie pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz ze wspomnianej w wywiadzie fundacji. Dodatkowo organ wystąpił o wyjaśnienie w jakim celu K. N. uczestniczy w ramach projektu "Aktywni razem w społeczeństwie i na rynku pracy" i czy w związku z jego realizacją podejmował jakiekolwiek działania zmierzające do znalezienia zatrudnienia. Ponadto organ wezwał K. N. do złożenia oświadczenia, czy ze względu na swój stan zdrowia jest w stanie zapewnić opiekę matce oraz do wskazania, czy przed znajdującym się w aktach sprawy orzeczeniem z dnia 21 grudnia 2020 r. zostało wydanej jakiekolwiek inne orzeczenie określające stopień niepełnosprawności A. N. Pismem z dnia 29 lipca 2021 r. K. N. oświadczył, że w związku z ogłoszeniem stanu epidemii jego uczestnictwo w ramach projektu "Aktywni razem w społeczeństwie i na rynku pracy" zostało wstrzymane. Ze względu na sprawowanie opieki całodobowej i długoterminowej nie podejmował żadnych działań związanych ze znalezieniem zatrudnienia. Oświadczył, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy. Wskazał ponadto, że jego stan zdrowia pozwala na opiekowanie się jego matką A. N. i nie ma do tego przeciwwskazań medycznych. Podkreślił ponadto, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jego matki A. N. z dnia 21 grudnia 2020 r. jest jedynym orzeczeniem wydanym w stosunku do jego matki. K. N. przedłożył przy tym świadectwo pracy wystawione przez W. N. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą A W. N. potwierdzające, że K. N. był zatrudniony w tej firmie w okresie od dnia 1 lipca 2017 r. do 31 marca 2018 r., a do rozwiązania umowy o pracę doszło na skutek wypowiedzenia przez pracodawcę na podstawie art. 30 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Ze świadectwa pracy wynika, że w okresie zatrudnienia nie był zdolny do pracy przez okres 33 dni. Na podstawie decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] 2020 r. A. N. ma przyznaną na stałe pomoc w postaci usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania w dni robocze w ilości 4 godz. tygodniowo od 1 grudnia 2020 r. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że A. N. wymaga pomocy, której nie zapewniają w koniecznym zakresie inne osoby. Przyznane usługi obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych i opiekę higieniczną. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej pismem z dnia 5 sierpnia 2021 r. poinformował, że K. N. jest uczestnikiem projektu "Aktywni razem - w społeczeństwie i na rynku pracy". Udział w projekcie przedłużono do dnia 31 grudnia 2021 r., a zgodnie z Indywidualną Ścieżką Wsparcia K. N. musi jeszcze odbyć kurs zawodowy "projektowanie stron www" w formie zdalnej. Jego udział w tym projekcie zakończy się po odbyciu tego kursu, jednak nie później niż do końca bieżącego roku.

Oceniając ustalony stan faktyczny oraz argumentację organu I instancji, organ odwoławczy wpierw wskazał, że zaskarżona decyzja jest wadliwa, ponieważ została wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją, zatem w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez organ pomocowy art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie nie została jednak spełniona podstawowa przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przez K. N. nad niepełnosprawną matką. Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że K. N. nie podejmuje zatrudnienia od 31 marca 2018 r., kiedy to nastąpiło rozwiązanie jego umowy o pracę na podstawie wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę. Inicjatywa w zakończeniu zatrudnienia nie pochodziła zatem od K. N., ale od jego pracodawcy. W przypadku A. N. ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 grudnia 2020 r., a więc przeszło 2,5 roku po zaprzestaniu pracy przez K. N. Co więcej, akta sprawy wskazują, że przyczyną braku podejmowania zatrudnienia przez K. N. jest nie tyle konieczność sprawowania opieki nad matką, co jego własny stan zdrowia, bądź też brak niezbędnych kompetencji do uzyskania zatrudnienia na lokalnym rynku pracy. Jak oświadczył sam wnioskodawca w trakcie wywiadu środowiskowego, jest schorowany, ma problemy z kolanem i ręką i nikt go nie zatrudni. Wnioskodawca posiada ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności do 31 stycznia 2023 r. Jak wynika z przedstawionego świadectwa pracy, w okresie zatrudnienia trwającym od 1 lipca 2017 r. do 31 marca 2018 r. K. N. był niezdolny do pracy przez aż 33 dni. Niepodejmowanie zatrudnienia przez K. N. może też mieć związek z brakiem po jego stronie niezbędnych kompetencji do tego, aby znaleźć pracę na lokalnym rynku, o czym świadczy fakt, iż aktualnie K. N. nadal jest uczestnikiem projektu "Aktywni razem – w społeczeństwie i na rynku pracy" realizowanego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. W takiej sytuacji brak jest zatem związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przez K. N. nad niepełnosprawną matką.

W ocenie organu odwoławczego, w niniejszym przypadku opieka świadczona przez K. N. nie spełnia wymagań określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści przywołanego wyżej przepisu wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu, musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. A. N. na podstawie decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] 2020 r. ma przyznaną na stałe pomoc w postaci usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania w dni robocze w ilości 4 godz. tygodniowo od 1 grudnia 2020 r. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że A. N. wymaga pomocy, której nie zapewniają w koniecznym zakresie inne osoby. Przyznane usługi obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych i opiekę higieniczną. Uzasadnienie tej decyzji wskazuje zatem, że K. N. nie zapewnia matce wystarczającej opieki. Co więcej, jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego, w opiece nad matką pomaga mu bliżej nieokreślona fundacja, z której świadczona była opieka 4 razy w tygodniu po 5 godzin. Łącznie przyznane zostało 200 godzin. Co prawda wsparcie fundacji miało zakończyć się w maju 2021 r., a zatem już po złożeniu wniosku i przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w sprawie, niemniej jednak wnioskodawca, mimo wezwania ze strony organu pierwszej instancji, nie wykazał aby pomoc tej fundacji nie mogła zostać przedłużona na dalszy okres. W okresie gdy A. N. pozostaje pod opieką innych osób i instytucji świadczących tego typu wsparcie K. N. ma zatem możliwość podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a co za tym idzie brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to nie jest bowiem kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Pismem z dnia 2 listopada 2021 r. K. N. złożył skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 października 2021 r, nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Samodzielnej Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 12 sierpnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie K. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy odniósł się również do zarzutu i twierdzeń skargi, uznając je za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do pozbawienia jej mocy wiążącej. Na zasadzie art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił także decyzję organu pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie organ I instancji wskazał, jako przeszkodę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Sąd nie podzielił jednak stanowiska organów pierwszej i drugiej instancji co do tego, że poczynione ustalenia pozwalają na zanegowanie związku przyczyno-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przez K. N. nad niepełnosprawną matką, tudzież co do tego, że opieka świadczona przez K. N. nie spełnia wymagań określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że wnioskodawca K. N., jako syn osoby posiadającej znaczny stopień niepełnosprawności tj. A. N., znajduje się w kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w rozumieniu Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wnioskodawca wypełnia tym samym dyspozycję art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie zachodzą również negatywne przesłanki wynikające w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. A. N. jest osobą leżącą, całkowicie zależną od innych osób, praktycznie brak z nią kontaktu, leczy się w szczególności na chorobę Alzheimera – bezspornie wymaga zatem stałej i długotrwałej opieki. Wnioskodawca deklaruje, że mieszkając z matką opiekę tę sprawuje i że z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia – z akt sprawy nie wynika, aby opiekę nad A. N. sprawował lub mógł sprawować ktoś inny. K. N. jest jedynym dzieckiem A. N., wobec czego nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji w takim samym stopniu.

W obliczu powyższych okoliczności zanegowanie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem obecnie zatrudnienia przez wnioskodawcę a sprawowaną przezeń opieką nad matką musiałoby się opierać na w pełni miarodajnych przesłankach, jednoznacznie podważających ten związek w aspekcie subiektywnym (motywy niepodejmowania zatrudnienia) lub obiektywnym (uwarunkowana czynnikami zewnętrznymi możliwość znalezienia pracy). W ocenie Sądu, sformułowana przez organy argumentacja na takie przesłanki w sposób wystarczający i przekonujący nie naprowadza. Gdy idzie o wspomniany aspekt subiektywny, wnioskodawca oświadczył, iż nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na opiekę nad matką – wyrażona przy tym wątpliwość co do hipotetycznego zatrudnienia sama przez się nie podważa wiarygodności tego oświadczenia. Wnioskodawca, z uwagi na swój stan zdrowia tudzież kompetencje zawodowe, doznawałby zapewne ograniczeń w poszukiwaniu pracy, ale nie można apriorycznie zakładać, że takiej pracy by nie znalazł. Udział wnioskodawcy w projekcie "Aktywni razem w społeczeństwie i na rynku pracy" można w okolicznościach niniejszej sprawy postrzegać jako wyraz dążenia do podniesienia kwalifikacji nie tyle w kontekście potencjalnego obecnego zatrudnienia, ile z myślą o dalszej przyszłości.

W ocenie Sądu, poczynione ustalenia nie pozwalają też na zanegowanie sprawowania przez wnioskodawcę opieki na matką w zakresie, o którym mowa art. 17 ust. 1 ustawy (jest przy tym bezsporne, że A. N. takiej opieki wymaga). Obecnie nie ma podstaw, by twierdzić, że w opiece tej uczestniczy wzmiankowana w decyzji fundacja – nawiązując to argumentacji organu odwoławczego, wypada zauważyć, że to organ nie stwierdził ani nie wykazał, by istniała możliwość przedłużenia pomocy tej fundacji. Z kolei przyznana na podstawie decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] 2020 r. pomoc w postaci usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania, zaważywszy na jej zakres (w dni robocze w ilości 4 godziny tygodniowo) nie odbiera opiece sprawowanej w pozostałym zakresie znamion opieki stałej i długotrwałej. Miarodajnych ustaleń co do tejże opieki w pozostałym zakresie niepodobna też czynić na podstawie ogólnych twierdzeń zawartych w uzasadnieniu wspomnianej decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] 2020 r.

Ustalenia co do braku związku przyczyno-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawcę a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką oraz co do tego, że opieka świadczona przez K. N. nie spełnia wymagań określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – zostały zatem poczynione co najmniej przedwcześnie; wskazywane przez organy w tym kontekście okoliczności, zdaniem Sądu, nie pozwalają na poczynienie takich ustaleń. Stan faktyczny nie został zatem ustalony prawidłowo, wobec czego doszło do naruszenia art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji także art. 17 ust. 1 ustawy.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ rozważy – w oparciu o zebrany dotychczas względnie, jeżeli uzna to za potrzebne, uzupełniony materiał dowodowy – kwestię spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza przesłanek opisanych w art. 17 ust. 1 ustawy, z uwzględnieniem oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.