Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 759/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność postanowienia I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 17 sierpnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Asesor WSA Ewa Alberciak, Protokolant Referent-stażysta Dominika Trella, po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...], nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Ł. na rzecz A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością kwotę 355 ( trzysta pięćdziesiąt pięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] marca 2004 r. Dyrektor Izby Celnej w Ł. na podstawie art. 219, 247 § 1 i 248 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137 poz. 926 z późn. zm.) oraz art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. nr 75 z 2001 r. poz. 802 z późn. zm.) odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Ł. nr [...] z dnia [...] września 2002 r.

W uzasadnieniu stwierdzono, iż w dniu 28 lipca 1999 r. A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Ł. zgłosiła różne towary do procedury dopuszczenia do obrotu. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. uznał to zgłoszenie za nieprawidłowe w części dotyczącej klasyfikacji taryfowej, stawki celnej oraz kwoty wnikającej z długu celnego. Od decyzji spółka wniosła odwołanie. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2002 r. Dyrektor Izby Celnej w Ł. stwierdził niedopuszczalność odwołania.

W dniu 31 października 2003 r. spółka A wniosła o stwierdzenie nieważności postanowienia z dnia [...] września 2002 r. gdyż zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa. Przekroczono bowiem termin trzyletni o którym mowa w art. 65 § 5 kodeksu celnego.

Postanowieniem z [...] marca 2004 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia z [...] września 2002 r. W ocenie organu celnego nie doszło do rażącego naruszenia prawa albowiem postanowienie z dnia [...] września 2002 r. dotyczyło stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, a nie oceny merytorycznej decyzji organu I instancji. Odwołanie spółki od decyzji organu I instancji nie spełniało wymogów formalnych i dlatego stwierdzono jego niedopuszczalność. Nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 247 § 1 ordynacji podatkowej. Mając to na uwadze organ celny orzekł jak w sentencji postanowienia.

Na wymienione postanowienie zażalenie wniosła spółka A podnosząc, iż postanowienie z dnia [...] września 2002 r. zostało wydane po upływie trzech lat od dnia zgłoszenia celnego, a więc został naruszony termin z art. 65 § 5 kodeksu celnego. Postępowanie winno zostać umorzone, gdyż się przedawniło.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. Dyrektor Izby Celnej w Ł. na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137 poz. 926 z późn. zm.), art. 2621 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. nr 75 z 2001 r. poz. 802 z późn. zm.) w związku z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. przepisy wprowadzające ustawę Prawo celne (Dz.U. nr 68 poz. 623) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu stwierdzono, iż zgodnie z treścią art. 65 § 5 kodeksu celnego decyzja o uznaniu zgłoszenia celnego za prawidłowe lub o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w całości lub w części nie może zostać wydana jeżeli upłynęły 3 lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. Postanowienie z dnia [...] września 2002 r. nie dotyczyło zgłoszenia celnego, lecz spełnienia wymogów formalnych odwołania. Odwołanie to nie zawierało wymaganych elementów i dlatego zostało uznane za niedopuszczalne. Organ odwoławczy nie wypowiadał się natomiast merytorycznie o decyzji organu I instancji. Postanowienie z [...] września 2002 r. zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami i brak jest podstaw do stwierdzenia jego nieważności. Mając to na uwadze organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Na wymienione postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła spółka A. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż postanowienie zostało wydane z naruszeniem terminu określonego w art. 65 § 5 kodeksu celnego, gdyż upłynął już termin trzyletni od dnia zgłoszenia. Postępowanie winno zostać umorzone. Stwierdzenie niedopuszczalności odwołania jest możliwe tylko wówczas gdy nie przysługuje od niego odwołanie lub gdy upłynął termin do jego wniesienia, a żadna z tych sytuacji nie wystąpiła. W konkluzji skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Organ celny w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga spółki A jest uzasadniona aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c. inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

W rozpoznawanej sprawie oba postanowienia wydane przez Dyrektora Izby Celnej w Ł. są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137 poz. 926 z późn. zm.), przy czym postanowienie z dnia [...] marca 2004 r. zostało wydane bez podstawy prawnej, zaś postanowienie z dnia [...] czerwca 2004 r. z rażącym naruszeniem prawa.

Zgodnie z treścią art. 247 § 1 pkt 2 i 3 wymienionej ustawy organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która m.in.:

a. została wydana bez podstawy prawnej,

b. została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Należy zaznaczyć, iż przypadek braku podstawy prawnej do wydania decyzji lub postanowienia dotyczy sytuacji, gdy nie ma przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę załatwienia sprawy w drodze decyzji lub postanowienia. Chodzi tu o przypadek gdy brak jest przepisu prawnego, który umocowuje organ administracji do działania w formie decyzji lub postanowienia. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2002 r. w sprawie I SA/Łd 1365/00 (Monitor Podatkowy nr 1 z 2003 r. str. 43, w wyroku z dnia 3 września 1985 r. w sprawie SA/Lu 355/85 (OSP nr 5 z 1986 r. poz. 105) i w wyroku z dnia 27 kwietnia 1981 r. w sprawie SA 767/81 (ONSA nr 1 z 1981 r. poz.36).

Zgodnie z treścią art. 219 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r., do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 210 § 2-5 oraz art. 212-215a do postanowień, na które przysługuje zażalenie – również art. 240-249 oraz art. 251 i 252, z tym, że zamiast decyzji, o których mowa w art. 243 § 3, art. 245 § 1, art. 248 § 3 i art. 251, wydaje się postanowienie.

Analiza wymienionego przepisu wskazuje, iż instytucja stwierdzenia nieważności, określona w art. 247-249 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., ma zastosowanie jedynie do postanowień, na które przysługuje zażalenie. Nie ma natomiast zastosowania do postanowień, od których zażalenie nie służy. Oznacza to, iż w stosunku do postanowień niezaskarżalnych nie można rozpoznawać kwestii stwierdzenia bądź odmowy stwierdzenia ich nieważności. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 września 2002 r. w sprawie II SA/Kr 316/01 (OSP nr 11 z 2003 r. poz.138).

Z dniem 1 stycznia 2003 r. ustawą z 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 169 poz. 1387) dokonano zmiany przepisu art. 219 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Przepis ten otrzymał następujące brzmienie: do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 210 § 2-5 oraz art. 212-215a do postanowień, na które przysługuje zażalenie oraz postanowień, o których mowa w art. 228 § 1 stosuje się również art. 240-249 oraz art. 251 i 252, z tym, że zamiast decyzji, o których mowa w art. 243 § 3, art. 245 § 1, art. 248 § 3 i art. 251, wydaje się postanowienie. Z wymienionego przepisu wynika, iż od dnia 1 stycznia 2003 r. do postanowień, o których mowa w art. 228 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., stosuje się instytucję stwierdzenia nieważności.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem rozstrzygnięcia organu celnego był wniosek spółki A o stwierdzenie nieważności postanowienia Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2002 r. stwierdzającego niedopuszczalność odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Ł. z dnia [...] kwietnia 2002 r. Postanowienie to zostało wydane na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 w związku z art. 169 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

W ocenie sądu kwestię dopuszczalności stwierdzenia nieważności wymienionego postanowienia winno się oceniać na podstawie przepisów obowiązujących w dacie jego wydania. W sytuacji bowiem, gdy w dniu wydania postanowienia nie miała do niego zastosowania instytucja stwierdzenia nieważności, zaś późniejsza zmiana przepisów dopuściła możliwość stosowania tej instytucji, to nie można stosować nowych przepisów do postanowień wydanych przed datą ich wejścia w życie. Za przyjęciem takiego poglądu przemawia treść art. 24 § 1 ustawy z dnia 12 września 2002 r., zgodnie z którym żądanie uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności decyzji, która stała się ostateczna przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu w trybie, na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Z wymienionego przepisu wynika, iż żądanie stwierdzenia nieważności decyzji, która stała się ostateczna przed dniem 1 stycznia 2003 r. podlega rozpatrzeniu w trybie, na zasadach i w terminach określonych w ustawie ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2003 r. W wymienionym przepisie jest wprawdzie mowa jedynie o żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji, lecz należy go także odnieść do postanowień. Nie miałoby bowiem racjonalnego uzasadnienia stosowanie przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r., do żądań stwierdzenia nieważności decyzji oraz stosowanie przepisów tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., do żądań stwierdzenia nieważności postanowień. Pogląd taki byłby nielogiczny, gdyż różnicowałby stosowanie "starych" bądź "nowych" przepisów w zależności od tego, czy chodzi o stwierdzenie nieważności decyzji, czy postanowienia. Sąd zatem stanął na stanowisku, iż dopuszczalność żądania stwierdzenia nieważności postanowienia winna być oceniana według przepisów obowiązujących w dacie jego wydania.

W niniejszej sprawie postanowienie z dnia [...] września 2002 r. zostało wydane na podstawie art. 228 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 2002 r., a więc nie przysługiwało na nie zażalenie. Skoro postanowienie to było niezaskarżalne, to nie miała do niego zastosowania instytucja stwierdzenia nieważności, co wynika z treści art. 219 wymienionej ustawy, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. Brak było zatem podstawy prawnej do wydania postanowienia odmawiającego stwierdzenia nieważności postanowienia z dnia [...] września 2002 r. Prowadzi to do wniosku, iż postanowienie z dnia [...] marca 2004 r. zostało wydane bez podstawy prawnej. Jest więc one dotknięte wadą nieważności określoną w art. 247 § 1 pkt 2 ustawy ordynacja podatkowa. Pogląd, iż postanowienie odmawiające stwierdzenia nieważności postanowienia od którego nie przysługuje zażalenie, wydanego przed dniem 1 stycznia 2003 r., jest dotknięte wadą nieważności o której mowa w art. 247 § 1 pkt 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r., przy podobnym stanie faktycznym, jak w rozpoznawanej sprawie, wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w dwóch wyrokach z dnia 2 lutego 2005 r. w sprawie III SA/Łd 745/04 (nie publikowany) oraz w sprawie III SA/Łd 748/04 (nie publikowany). Sąd w obecnym składzie podzielił poglądy wyrażone w wymienionych wyrokach.

Rozważenia wymaga jeszcze kwestia jakie powinno być rozstrzygnięcie organu celnego w sytuacji, gdy strona skarżąca złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie. Należy wykluczyć możliwość wydania w takim przypadku decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia. Możliwość wydania takiej decyzji przewiduje przepis art. 249 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r., lecz nie ma on zastosowania do postanowień, na które nie przysługuje zażalenie, co wynika z treści art. 219 wymienionej ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. Należy także wykluczyć możliwość wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Przepis ten został dodany ustawą z dnia 12 września 2002 r., która weszła w życie 1 stycznia 2003 r. Żądanie stwierdzenia nieważności postanowienia wydanego przed tym dniem winno być natomiast rozpatrzone na podstawie przepisów ustawy ordynacja podatkowa, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r. Do tego dnia nie obowiązywał przepis art. 165a § 1 wymienionej ustawy, a więc nie można w oparciu o ten przepis wydawać postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności postanowienia wydanego przed 1 stycznia 2003 r. Sąd stanął na stanowisku, iż w takim przypadku winna zostać wydana decyzja o umorzeniu postępowania na podstawie art. 208 § 1 ustawy ordynacja podatkowa. Skoro bowiem strona złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia, co do którego nie ma zastosowania instytucja stwierdzenia nieważności i brak jest podstaw do wydania postanowienia bądź decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w oparciu o art. 165a § 1 i art. 249 § 1, to postępowanie winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. W ocenie sądu, w takiej sytuacji, można uznać, iż występuje brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku strony, co winno skutkować umorzeniem postępowania.

Konsekwencją uznania, iż postanowienie z dnia [...] marca 2004 r. zostało wydane bez podstawy prawnej jest to, iż utrzymujące je w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] czerwca 2004 r. w sposób rażący naruszyło prawo.

Zaznaczyć należy, iż rażące naruszenie prawa następuje wtedy, gdy treść decyzji lub postanowienia pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić wówczas gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu wskazuje na ich oczywistą niezgodność. Dotyczy to sytuacji, gdy uchybienie prawu ma charakter oczywisty, jasny, bezsporny i nie dopuszczający możliwości odmiennej wykładni. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w sprawie III SA 565/95 z dnia 17 kwietnia 1996 r. (Biuletyn Skarbowy nr 2 z 1997 r. str. 26), w sprawie II SA 1531/94 z dnia 6 lutego 1995 r. (ONSA nr 1 z 1996 r. poz. 37), w sprawie III SA 1705/93 z dnia 11 maja 1994 r. (Wspólnota nr 42 z 1994 r. str. 16), w sprawie V SA 86/92 z dnia 21 października 1992 r. (ONSA nr 1 z 1993 r. poz. 23) i w sprawie III SA 1425/96 z dnia 17 września 1997 r. (Lex nr 32626).

Należy podkreślić, iż obowiązkiem każdego organu odwoławczego jest kontrola prawidłowości zaskarżonego aktu. Kontrola ta powinna być dokonana z uwzględnieniem wszystkich przepisów prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w rozstrzyganej sprawie. Utrzymanie w mocy zaskarżonego aktu może mieć miejsce tylko wówczas, gdy zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe, a więc zgodne z prawem.

W rozpoznawanej sprawie postanowienie z dnia [...] marca 2004 r. zostało wydane bez podstawy prawnej, co stanowiło naruszenie przepisu art. 219 i 248 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Dyrektor Izby Celnej w Ł., utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie, nie dostrzegł tego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest w ogóle rozważań dotyczących podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia. Oznacza to, iż postanowienie z dnia [...] czerwca 2004 r. zostało wydane z naruszeniem przepisu art. 219, 233 § 1 pkt 1 i 248 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

W przekonaniu sądu naruszenie prawa w zaskarżonym postanowieniu miało charakter rażący. Analiza przepisu art. 219 i 248 § 1 ustawy ordynacja podatkowa oraz art. 24 ustawy z dnia 12 września 2002 r. wskazuje, iż nie było podstawy prawnej do wydania postanowienia z [...] marca 2004 r. Wymienione przepisy są na tyle jasne, że ich interpretacja nie powinna sprawiać nadmiernych trudności. Skoro zatem z obowiązujących przepisów nie wynikało, aby istniała podstawa prawna do wydania postanowienia z [...] marca 2004 r., to Dyrektor Izby Celnej w Ł., rozpoznając zażalenie strony skarżącej, winien ten fakt zauważyć. Pominięcie tej okoliczności i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, w ocenie sądu, można zatem uznać za rażące naruszenie przepisu art. 233 § 1 pkt 1, 219 i 248 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.

Reasumując sąd uznał, iż oba postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Ł. są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Postanowienie z [...] marca 2004 r. zostało wydane bez podstawy prawnej, zaś postanowienie z [...] czerwca 2004 r. w sposób rażący naruszyło prawo. Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., sąd stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia [...] marca 2004 r.

Z uwagi na to, iż skarga została uwzględniona, na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163 poz.1349 ze zm.), sąd zasądził od Dyrektora Izby Celnej w Ł. na rzecz na rzecz strony skarżącej kwotę 355 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na ogólną sumę kosztów złożyły się kwoty: 100 zł tytułem zwrotu wpisu sądowego, 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa radcowskiego oraz 15 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej.