Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1871/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 149
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 134 § 2, art. 139 § 1, art. 124
journal: Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Protokolant st. sekretarz sądowy Iwona Mazek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz A. P. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w W. stwierdził, iż odwołanie z dnia 7grudnia 2008 r. (uzupełnione pismem z dnia 18 grudnia 2008 r.) od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z dnia [...] listopada 2008 r. zostało wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego do jego wniesienia.

Z motywów zaskarżonego postanowienia wynika, że decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W. orzekł o odpowiedzialności A. J. P. (dalej jako "Skarżący") - członka zarządu Spółki z o.o. A., za zaległość podatkową spółki. Według organu decyzja ta została skutecznie doręczono Skarzącemu w trybie art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), dalej: "O.p.". Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru ww. decyzji widnieje podpis matki Skarżącego i data odbioru decyzji 25 listopada 2008 r. Na odwrocie zwrotnego potwierdzenia odbioru jest adnotacja pracownika Poczty Polskiej o doręczeniu decyzji dorosłemu domownikowi z powodu nieobecności adresata w mieszkaniu oraz data doręczenia (25 listopada 2008 r.) i podpis doręczającego.

Organ odwoławczy stwierdził, że odwołanie z dnia 7 grudnia 2008 r., nadane za pośrednictwem poczty w dniu 15 grudnia 2008 r., zostało złożone po terminie przewidzianym do jego złożenia. Podał, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z dnia 18 grudnia 2008 r. został rozpatrzony postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r., którym Dyrektor Izby Celnej w W. odmówił przywrócenia terminu.

Zdaniem organu, w tej sytuacji brak jest podstaw prawnych do rozpatrzenia odwołania z dnia 7grudnia 2008 r. (uzupełnionego pismem z dnia 18 grudnia 2008 r.) od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z dnia [...] listopada 2008 r., w związku z uchybieniem przez Skarżącego terminu do jego wniesienia.

Dyrektor Izby Celnej wyjaśnił, iż uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu. Nawet nieznaczne przekroczenie obowiązującego terminu stanowi jego uchybienie i obliguje organ odwoławczy do wydania postanowienia w tym zakresie.

Pismem z dnia 13 maja 2011 r. pełnomocnik Skarżącego złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. wnosząc o jego uchylenie w całości.

Zaskarżonemu postanowieniu pełnomocnik zarzucił:

- rażące naruszenie art. 149, art. 162 oraz art. 223 § 2 pkt 1 O.p. przez błędne przyjęcie iż :

- matka Skarżącego zobowiązała się do oddania decyzji Skarżącemu, w sytuacji gdy wiedziała, iż został on aresztowany i osadzony w nieznanym dla niej miejscu i czasie,

- Skarżący przesyłając odwołanie w terminie 10 dni od dnia otrzymania przez siebie decyzji przekroczył termin do jego wniesienia,

- terminem na wniesienie odwołania jest data odbioru decyzji przez matkę Skarżącego, która nie mogła przekazać decyzji Skarżącemu,

Pełnomocnik zarzucił bezpodstawne przyjęcie jako początek terminu do wniesienia odwołania daty odebrania decyzji przez matkę Skarżącego, w sytuacji gdy organ posiadał wiedzę, iż adresat nie przybywa w miejscu zamieszkania z powodu tymczasowego aresztowania i że pewnym jest, iż doręczenie dokonane w ten sposób skutkować będzie zawsze nieotrzymaniem decyzji i niezapoznaniem się z nią przez Skarżącego.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podniósł, że nie jest jasne o ile według organu II instancji został przekroczony termin na złożenie odwołania i w jaki sposób zostało to poddane ocenie w kontekście przepisów Ordynacji podatkowej. Nie jest wiadome od jakiego konkretnie momentu był liczony termin na złożenie odwołania i tym samym na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do jego złożenia. Organ podał równoległe dwa terminy doręczeń, tj. odbioru przesyłki przez matkę Skarżącego oraz od zapoznania się z decyzją przez samego Skarżącego w Areszcie Śledczym w S.. Organ przesłał decyzję jednocześnie na różne adresy w trybie zarówno art. 149 jak i art. 145 O.p., gdyż wiedział że adresat nie przebywa w miejscu zamieszkania. Tym samym organ z góry słusznie zakładał, iż Skarżący nie odbierze przesyłki poprzez swoją matkę w trybie art. 149 O.p., gdyż nie będzie mogła mu go ona doręczyć. Matka Skarżącego wiedziała o jego zatrzymaniu, ale nie wiedziała kiedy został aresztowany, gdzie przebywa i jak długo. Skarżący jest kawalerem, nie posiada rodzeństwa, a także ojca. Samotnie zamieszkująca, schorowana matka ma 74 lata. Nie mogła z przyczyn oczywistych zareagować właściwie w tej sprawie i powiadomić syna. Nie zna spraw syna i nie wiedziała, iż odbiór przesyłki dla niego może mieć takie skutki. Nawet gdyby wiedziała to i tak nie przekazałaby listu, gdyż nie miała jakiegokolwiek kontaktu z zatrzymanym i osadzonym w nieznanym miejscu.

Pełnomocnik podkreślił, iż sytuacja ta nie może być traktowana jak typowe okoliczności przeoczenia lub zawinionej zwłoki leżące po stronie Skarżącego. Utrzymywał, że przesłał odwołanie w terminie 7 dni, tj. od dnia 8 grudnia 2008r. – daty otrzymania decyzji organu I instancji. Nie znał terminu odbioru przez matkę ani zapoznania się z decyzją przez Skarżącego - przebywającego w areszcie w Szczecinie. Pełnomocnik z ostrożności procesowej uzupełnił odwołanie o wniosek o przywrócenie terminu. Nie było to nowe odwołanie ale uzupełnienie wniesionego już w dniu 15 grudnia 2008r.

Zdaniem pełnomocnika odwołanie zostało złożone w ustawowym terminie. Skarżący otrzymał decyzję w dniu 5 grudnia 2008 r., a odwołanie zostało wysłane w dniu 15 grudnia .2008 r. mieściło się w ustawowym terminie pozwalającym na jego złożenie. Nie było zatem potrzeby wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu, a pełnomocnik uczynił to z ostrożności procesowej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wyjaśnił, że do zarzutów Skarżącego ustosunkował się w odpowiedzi na skargę na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z dnia [...] listopada 2008 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna. W rozpoznanej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z dnia [...] listopada 2008 r. zostało wniesione z uchybieniem terminu. Organ uznał, że decyzja ta została doręczona w trybie art. 149 O.p. w dniu 25 listopada 2011 r.

Pełnomocnik Skarżącego utrzymywał, że odwołanie zostało złożone w ustawowym terminie, zaś wniosek o przywrócenie terminu został złożony z ostrożności procesowej.

Zdaniem Sądu rację w tym sporze ma pełnomocnik Skarżącego. Wbrew twierdzeniu Dyrektora Izby Skarbowej decyzja z dnia [...] listopada 2008 r. nie została bowiem doręczona Skarżącemu w dniu 25 listopada 2008 r. W tym dniu ww. decyzję odebrała matka Skarżącego, ale ze zwrotnego potwierdzenia odbioru nie wynika, iż zobowiązała się ona do oddania pisma adresatowi. W polu 1b) zwrotnego potwierdzenia odbioru listonosz zaznaczył, że pismo doręczył dorosłemu domownikowi z powodu nieobecności adresata w mieszkaniu, ale pole, w którym należy wpisać konkretną osobę, która podjęła się oddać pismo adresatowi jest niewypełnione (jest puste). Nie ma zatem potwierdzenia, że matka zobowiązała się przekazać ww. decyzję synowi (Skarżącemu). Natomiast z treści art. 149 O.p. wynika, iż doręczenie jest skuteczne pod warunkiem, iż osoba wymieniona w tym przepisie podjęła się oddania pisma adresatowi.

Wspomniany art. 149 O.p. stanowi, iż w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata.

Doręczenie, o którym mowa w art. 149 O.p., wywołuje pożądany skutek, gdy łącznie spełnione są następujące warunki: pełnoletni domownik, sąsiad lub dozorca podejmie się oddania pisma adresatowi, osoby te pokwitują odbiór pisma oraz utrwalony pozostanie fakt podjęcia się oddania pisma adresatowi, zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu zostanie umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej, na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata.

Niespełnienie jednej z tych przesłanek eliminuje możliwość uznania pisma za skutecznie doręczone w trybie art. 149 O.p., tj. w tzw. trybie zastępczym. Jeżeli zatem, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, dorosły domownik odebrał decyzję, ale nie oświadczył, że podejmuje się oddać ją adresatowi, wówczas brak jest podstaw, by przyjąć, iż decyzja została doręczona prawidłowo w trybie art. 149 O.p. (wyrok z dnia 17 września 2002 r., I SA/Wr 1117/00, POP 2003, z. 3, poz. 62). Zaznaczyć należy, że przyjęcie założenia, iż dorosły domownik podejmuje się oddać przesyłkę adresatowi przez sam fakt jej odbioru, nie ma oparcia w treści art. 149 O.p. (wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 października 2009 r., I SA/Lu 239/09 LEX nr 573363). Zatem pokwitowanie jest dowodem doręczenia przesyłki adresatowi dopiero wówczas, kiedy zawiera odpowiednią informację, że domownik podjął się oddania pisma adresatowi, (wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2002 r., I SA 2614/00, niepubl.). Zauważenia wymaga, iż pokwitowanie ma podstawowe znaczenie w doręczeniu, gdyż stanowi ono pisemne potwierdzenie odbioru pisma. Zamieszczone na nim informacje mają doniosłe znaczenie przy ocenie skuteczności doręczenia. Dlatego, to rolą organu doręczającego decyzję jest przestrzeganie zasad doręczania pism określonych przepisami Ordynacji podatkowej i w razie potrzeby interweniowanie w placówkach zajmujących się dostarczaniem pism (tu: Poczta Polska).

Pokwitowanie jest dowodem, który może zostać obalony, ale w rozpoznanej sprawie, okoliczności zaświadczają, iż nie ma ku temu podstaw.

Organ pierwszej instancji miał problem z doręczeniem postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie odpowiedzialności Skarżącego za zaległość podatkową Spółki z o.o. A.. W aktach sprawy znajduje się postanowienie Prokuratury Rejonowej W. o zawieszeniu dochodzenia-śledztwa z dnia 28 maja 2008 r., z którego wynika, że nie można ustalić miejsca pobytu Skarżącego oraz że jest on poszukiwany listem gończym. W aktach sprawy znajduje się też pismo Izby Celnej w W. z dnia 20 listopada 2008 r. informujące Naczelników [...] i [...] Urzędu Celnego w W., że Skarżący przebywa w Areszcie

Śledczym w S.. Pismem z dnia 2 grudnia 2008 r. Urząd Celny [...] w W.

zwrócił się do Dyrektora Aresztu Śledczego w S. z prośbą o doręczenie Skarżącemu dwóch decyzji z dnia

[...] listopada 2008 r. oraz pokwitowanie przez Skarżącego odbioru tych decyzji. Odbiór decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. Skarżący potwierdził w dniu 5 grudnia 2008 r. Od decyzji tej sporządził odwołanie datowane 7 grudnia 2008 r., które zostało nadane w Urzędzie Pocztowym w dniu 15 grudnia 2008 r.

Jak już wcześniej wspomniano, ta sama decyzja z dnia [...] listopada 2008 r. została doręczona matce Skarżącego w dniu 25 listopada 2008 r., ale na pokwitowaniu nie ma adnotacji, iż podjęła się ona oddania przesyłki synowi. Brak tej adnotacji znajduje uzasadnienie w okolicznościach powyżej przedstawionych. Jak wyjaśnił pełnomocnik, już we wniosku o przywrócenie terminu, matka jest osobą starszą i schorowaną. Nie znała miejsca pobytu syna (nie miała z nim kontaktu) i nie miała świadomości jak ważna jest ta przesyłka dla jej syna.

Zestawienie dat oraz okoliczności sprawy wskazuje, iż matka nie mogła oddać przesyłki synowi, więc brak takiego zobowiązania na pokwitowaniu nie jest przypadkowy. Świadomość tego miał Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W., gdyż decyzję wysłał po raz drugi, tym razem do Aresztu Śledczego, w którym przebywał Skarżący. Wobec nieskuteczności doręczenia decyzji w trybie art. 149 O.p. (na skutek niedopełnienia procedury przewidzianej w art. 149 O.p. decyzja nie weszła do obrotu prawnego, o czym wyżej) takie działanie organu pierwszej instancji było prawidłowe.

Zgodnie z art. 134 § 2 Kodeksu postępowania karnego (dalej: "k.p.k.") osobom pozbawionym wolności doręcza się pismo za pośrednictwem administracji odpowiedniego zakładu. W orzecznictwie przyjmuje się, że jedynym dopuszczalnym sposobem doręczenia pisma osobie pozbawionej wolności jest uczynienie tego na adres zakładu (np. zakładu karnego, aresztu śledczego), w którym adresat przebywa, za pośrednictwem jego administracji. Doręczenie pisma w inny sposób jest nieskuteczne, niezależnie od wiedzy organu procesowego o fakcie pozbawienia adresata wolności (por. SN III KK 1/07, LEX nr 310195; SN III KK 257/02, LEX nr 82318; SA w Krakowie II AKz 347/04, KZS 2004, z. 10, poz. 21). Pozbawieniem wolności w rozumieniu art. 134 § 2 jest każde pozbawienie wolności niemające charakteru krótkotrwałego, a zatem nie tylko odbywanie kary pozbawienia wolności, ale również i tymczasowe aresztowanie, pobyt tymczasowo aresztowanego w odpowiednim zakładzie leczniczym, umieszczenie w zakładzie leczniczym tytułem środka zabezpieczającego, pobyt na obserwacji psychiatrycznej, pobyt w schronisku dla nieletnich.

Aczkolwiek taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie (postanowienie organu podatkowego o wszczęciu postępowania wobec Skarżącego nie zostało przez niego odebrane, nie wiedział więc o toczącym się postępowaniu) wskazać można, iż w orzecznictwie przyjmuje się też, że wobec osoby pozbawionej wolności nie może być zastosowany przepis art. 139 § 1 k.p.k., który stanowi, iż jeżeli strona, nie podając nowego adresu, zmienia miejsce zamieszkania lub nie przebywa pod wskazanym przez siebie adresem, pismo wysłane pod tym adresem uważa się za doręczone. Według orzecznictwa pismo wysłane pod ostatnio wskazanym przez stronę adresem nie może być uważane, w myśl art. 139 § 1, za doręczone, jeżeli strona została pozbawiona wolności i nie podała swego miejsca pobytu w czasie pozbawienia wolności do wiadomości organu, przed którym toczy się postępowanie (por. SN VI KZP 5/74, OSNKW 1974, nr 7-8, poz. 130. Z samej istoty pozbawienia wolności wynika, że jest ono niezależne od woli osoby pozbawionej wolności zarówno co do czasu trwania, jak i miejsca pobytu, a ponadto, że niejednokrotnie może ono ograniczać swobodę w podaniu do wiadomości wspomnianego organu miejsca pobytu w czasie pozbawienia wolności (zob. SN VI KZP 5/74, OSNKW 1974, nr 7-8, poz. 130; SN IV KK 313/08, LEX nr 469189; SN III KK 8/08, LEX nr 435377; SN V KK 103/08, LEX nr 395209; SN III KK 289/06, OSN Prok. i Pr. 2007, nr 10, poz. 13; SN IV KK 291/07, OSNKW-R 2007, poz. 1907; SN IV KK 257/06, OSNKW-R 2006, poz. 2062; SN III KK 178/06, LEX nr 192994; SN V KK 495/05, LEX nr 193092; SN II KK 51/06, OSNKW-R 2006, poz. 1278; SN V KK 64/06, OSNKW-R 2006, poz. 590; SN V KK 411/05, LEX nr 164370; SN III KK 250/05, OSNKW-R 2005, poz. 2086; SN III KK 257/02, LEX nr 82318; SN II KK 83/03, LEX nr 78378; SA w Krakowie II AKz 695/03, KZS 2003, z. 12, poz. 19). Ostatnio stanowisko takie po raz kolejny znalazło potwierdzenie w postanowieniu SN I KZP 16/09 (OSNKW 2009, nr 11, poz. 94).

Wskazać również trzeba, że zgodnie z art. 124 k.p.k. termin jest zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało złożone przez osobę pozbawioną wolności w administracji odpowiedniego zakładu.

W rozpoznanej sprawie nie wiadomo kiedy odwołanie zostało złożone w administracji Aresztu Śledczego, ale ze stempla na kopercie wynika, że w Urzędzie Pocztowym zostało złożone dnia 15 grudnia 2008 r. Zważywszy, że decyzja z dnia [...] listopada 2008 r. została doręczona Skarżącemu w Areszcie Śledczym w dniu 5 grudnia 2008 r., stwierdzić należy, że odwołanie od decyzji zostało złożone w terminie określonym w art. 223 § 2 pkt 1 O.p. Zatem nieprawidłowo Dyrektor Izby Celnej stwierdził w zaskarżonym postanowieniu, iż odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu.

W świetle powyższego zarzuty skargi należy uznać za zasadne, z tym że Sąd nie podzielił stanowiska pełnomocnika Skarżącego, iż organ dopuścił się rażącego naruszenia przepisów wskazanych w petitum skargi. Zaskarżone postanowienie jest konsekwencją wadliwego stanowiska Dyrektora Izby Celnej wyrażonego w postanowieniu tego organu z dnia [...] kwietnia 2011 r. odmawiającym przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, które to postanowienie zostało uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 1872/11. Skarga w niniejszej sprawie jest tożsamej treści jak w sprawie, w której zapadł ww. wyrok. W wyroku tym Sąd odniósł się do zarzutów dotyczących stanowiska organu w zakresie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ zobowiązany jest uwzględnić stanowisko Sądu.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), postanowiono jak w sentencji. Zakres, w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania sądowego orzeczono zgodnie z art. 200 tej ustawy.