Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 121/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2020-10-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1482
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 września 2020 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi W. M. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Wojewody D. z [...] (nr [...]), która została wydana podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2019 r., poz. 1482 ze zm.), mocą której Wojewoda D. utrzymał w mocy – zaskarżoną przez stronę w trybie odwołania – decyzję Prezydenta Miasta W. z [...] (nr [...]), wydaną w przedmiocie obowiązku zwrotu przez stronę nienależnie pobranego świadczenia, tj. stypendium w wysokości 5.751,60 zł brutto, wypłaconego za okres od 6 czerwca 2016 r. do 28 listopada 2016 r.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy, strona zgłosiła się do Powiatowego Urzędu Pracy we W. celem rejestracji w dniu 17 kwietnia 2014 r. i z tym dniem została uznana za osobę bezrobotną, bez prawa do zasiłku. W dniu rejestracji strona złożyła m.in. oświadczenie, że nie posiada wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Następnie, od dnia 6 czerwca 2016 r. strona odbywała staż w firmie A s.c. we W., na który została skierowana jako osoba bezrobotna. Skierowanie na staż obejmowało okres od 6 czerwca do 30 listopada 2016 r. W okresie odbywania stażu przyznano stronie stypendium w wysokości 997,40 zł brutto miesięcznie, tj. 120 % kwoty zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy, o czym orzeczono w decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] (nr [...]).

W związku z powzięciem przez organ informacji o tym, że skarżący od dnia 21 lutego 1994 r. posiadał wpis do ewidencji działalności gospodarczej, który nie został zawieszony na dzień dokonywania przez niego rejestracji w charakterze bezrobotnego, na mocy postanowienia Prezydenta Miasta W. z dnia [...] wznowiono postępowanie objęte tym postanowieniem i na mocy decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] orzeczono o:

- uchyleniu decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta W. z [...] nr (nr [...]) orzekającej o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną z dniem 17 kwietnia 2014 r. i odmowie przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych,

- odmowie uznania strony za osobę bezrobotną z dniem 17 kwietnia 2014 r.,

- umorzeniu postępowania w sprawie odmowy przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych.

Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Wojewodę D. na podstawie decyzji z dnia [...]. Ostateczna decyzja Wojewody D. z dnia [...] została zaskarżona przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. Akt IV SA/Wr 638/17, skargę oddalił. Skarga kasacyjna jaką wywiódł skarżący od tego orzeczenia została następnie oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2047/18.

Kontynuując postępowanie wznowieniowe, Prezydent Miasta W. w decyzji z dnia [...] (nr [...]) orzekł o:

- uchyleniu ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta W. z [...] orzekającej o przyznaniu prawa do stypendium w okresie odbywania stażu od 6 czerwca 2016 r.;

- umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa do stypendium w okresie odbywania stażu, od 6 czerwca 2016 r.

Dalej, Prezydent Miasta W. decyzją z dnia [...] (nr [...]) orzekł o:

- uchyleniu decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta W. z dnia [...], orzekającej o utracie prawa do stypendium z dniem 1 grudnia 2016 r.,;

- umorzeniu postępowania w sprawie utraty prawa do stypendium z dniem 1 grudnia 2016 r.

Z kolei decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta W. uchylił ostateczną decyzję z dnia [...] o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem 5 grudnia 2016 r., a także, o umorzeniu postępowania w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej z dniem 5 grudnia 2016 r.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta W. orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 5.751,60 zł brutto, tj. stypendium wypłaconego za okres od 6 czerwca 2016 r. do 28 listopada 2016 r.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że w dniu rejestracji, tj. 17 kwietnia 2014 r. strona nie spełniała warunków koniecznych do uznania jej za osobę bezrobotną, ponieważ posiadała aktywny wpis w CEIDG. To z kolei spowodowało, że skarżący nie mógł korzystać z wszelkich świadczeń oraz instrumentów przewidzianych w ustawie jako środki wspierania i aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych, w tym, nie mógł zostać skierowany do odbywania stażu i nie mógł otrzymywać z tego tytułu stypendium. Zatajenie faktu posiadania zarejestrowanej działalności gospodarczej sprawiło, że wypłacone stronie stypendium stało się świadczeniem nienależnym, co z kolei spowodowało konieczność orzeczenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że otrzymał stypendium, a nie zasiłek. To rozróżnienie ma, zdaniem skarżącego, istotne znaczenie, ponieważ wypłacone stronie stypendium stanowiło ekwiwalent wynagrodzenia za pracę, a nie zasiłku, czyli świadczenia należnego i wypłacanego w związku ze spełnieniem przesłanek ustawowych. W dalszej kolejności wnoszący odwołanie zaprzeczył jakoby składając - w dniu rejestracji w charakterze bezrobotnego - oświadczenie o nieposiadaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej działał z zamiarem wprowadzenia w błąd urzędu pracy. Wyjaśnił, że nie miał świadomości istnienia wpisu do działalności gospodarczej, jako że wpis ten został dokonany w dniu 12 kwietnia 1994 r., a skarżący nigdy nie podjął się wykonywania działalności gospodarczej. Podkreślił, że nigdy nie dokonał zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, nie występował o nadanie nr REGON, nigdy nie był zarejestrowany we właściwym urzędzie skarbowym jako osoba prowadząca działalność gospodarczą.

W ramach dalszej argumentacji wnoszący odwołanie wyraził przekonanie, że literalna wykładnia art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy dostarcza podstaw do stwierdzenia, że "samo posiadanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nie wyklucza posiadania statusu osoby bezrobotnej jedynie w takiej sytuacji, gdy działalność ta nigdy, tj. od dnia dokonania wpisu do dnia wyrejestrowania nie zostanie podjęta lub jej wykonanie zostało zawieszone.

Podniósł również zarzut naruszenia art. 76 ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez nałożenie na niego obowiązku zwrotu świadczenia, wypłaconego za okres od 6 czerwca 2016 r. do 28 listopada 2016 r., w sytuacji, gdy roszczenia z tytułu zasiłków, stypendiów i innych świadczeń pieniężnych finansowanych z Funduszu Pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia spełnienia warunków do ich nabycia przez uprawnioną osobę, a roszczenia powiatowego urzędu pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia ich wypłaty. Wskazując na poszczególne okresy wypłat skarżący wyraził pogląd, że oprócz ostatniego świadczenia, tj. za okres od 1 listopada 2016 r. do 28 listopada 2016 r., na dzień wydania decyzji objętej odwołaniem doszło do przedawnienia pozostałych świadczeń. Skarżący podniósł również zarzut naruszenia art. 76 ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, wyrażając pogląd, że postanowienie Prezydenta Miasta W. z dnia [...] nie jest decyzją merytoryczną, a jedynie wznawia postępowania w zakresie przyznania i utraty stypendium. Zdaniem strony, decyzją merytoryczną jest dopiero zaskarżona decyzja z dnia [...] albowiem dopiero w tej decyzji organ wskazał i określił kwotę świadczenia do zwrotu, a więc przedsięwziął czynność mającą na celu dochodzenie lub ustalenie albo zaspokojenia roszczenia. Dopiero zatem ta decyzja może być ewentualnie uznana za czynność organu bezpośrednio związaną i podjętą w celu odzyskania stypendium, uznawanego przez organ za nienależnie pobrane świadczenie.

O całej sytuacji i fakcie, że skarżący posiada wpis do ewidencji działalności gospodarczej skarżący dowiedział dopiero w Powiatowym Urzędzie Pracy we W. Po dowiedzeniu się o fakcie posiadania wspomnianego wpisu, skarżący złożył wniosek o wykreślenie z działalności gospodarczej (samo wykreślenie działalności gospodarczej nastąpiło w dniu 11 kwietnia 2017 r.).

Decyzją z dnia [...] Wojewoda D. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji organ drugiej instancji powołał się na art. 76 ust. 1 i ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wskazując m.in., że osoba która pobrała nienależne świadczenie zobowiązana jest do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oraz wyjaśniając, że za nienależnie pobrane świadczenie uważa się m.in. świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie.

W nawiązaniu do stanu faktycznego organ drugiej instancji wskazał, że strona, w chwili rejestracji w urzędzie pracy w dniu 17 kwietnia 2014 r. posiadała wpis do ewidencji działalności gospodarczej i nie zgłosiła zawieszenia tej działalności. Wyjaśnił, że uzyskując wpis do ewidencji działalności gospodarczej podmiot przestaje spełniać kryteria osoby bezrobotnej określone w ustawie. W odesłaniu do treści art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zwrócił uwagę, że już samo posiadanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej uniemożliwia nabycie i posiadanie statusu osoby bezrobotnej. Bez znaczenia jest tu fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej.

Następnie wskazał, że świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania, bądź zaniechania. Dalej stwierdził, że o świadomym wprowadzeniu w błąd nie można byłoby mówić w sprawie jedynie wówczas, gdyby odwołujący się, pomimo dołożenia należytej staranności, nie posiadał wiedzy o tym, że podane przez niego okoliczności są nieprawdziwe lub gdyby mu nie wyjaśniono, jakie okoliczności decydują o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej.

Zwrócił również uwagę, że decyzja nakładająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie jest decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany. W prowadzonym postępowaniu organ ma jedynie ustalić, czy zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia, czy zostały wypłacone świadczenia za okres po zaistnieniu tych okoliczności, oraz, czy pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot nienależnie pobranych świadczeń.

W nawiązaniu do przedstawionej argumentacji organ drugiej instancji podniósł, że strona, w dniu rejestracji w urzędzie pracy, została poinformowana o obowiązujących przepisach, w tym m.in. o tym, że za bezrobotnego nie może zostać uznana osoba, która złożyła wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej lub po złożeniu takiego wniosku nie zgłosiła do ewidencji działalności gospodarczej wniosku o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej i okres zawieszenia jeszcze nie upłynął. Podkreślił, że fakt zapoznania się z pouczeniem odwołujący się potwierdził własnoręcznym podpisem.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ odwoławczy wskazał, że argumentacja odwołania nie może wpłynąć na zmianę rozstrzygnięcia, dotyczy ona bowiem kwestii związanych z prawidłowością decyzji w sprawie pozbawienia skarżącego statusu osoby bezrobotnej i świadczeń z tym związanych. Postępowanie w tym przedmiocie zostało zakończone prawomocną decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...]. Natomiast w kwestii przerwania biegu przedawnienia organ odwoławczy przychyla się do stanowiska organu pierwszej instancji i powołanych przez ten organ orzeczeń sądów administracyjnych, w których wskazano na specyfikę postępowania administracyjnego względem postępowania cywilnego. Specyfika ta uzasadnia stanowisko, że przyjęcie, iż czynnością bezpośrednio zmierzającą do odzyskania nienależnie pobranych świadczeń jest jedynie wszczęcie postępowania lub wydanie decyzji orzekającej o obowiązku zwrotu tych świadczeń stawiałoby organ administracji publicznej w sytuacji daleko gorszej od sytuacji wierzyciela w postępowaniu cywilnym.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zaskarżył decyzję Wojewody D. z dnia [...] zarzucając jej naruszenie:

- art. 76 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że przyznane stronie świadczenie pieniężne z tytułu stypendium zostało wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą świadczenie;

- art. 76 ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez nakazanie zwrotu świadczenia w wysokości 5.751,60 zł brutto, tj. stypendium wypłaconego za okres od 6 czerwca 2016 r. do 28 listopada 2016 r. w sytuacji, gdy roszczenia z tytułu zasiłków, stypendiów i innych świadczeń pieniężnych finansowanych z Funduszu Pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia spełnienia warunków do ich nabycia przez osobę uprawnioną, a roszczenia powiatowego zespołu urzędu pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia ich wypłaty, a więc świadczenie objęte zaskarżoną decyzją uległo przedawnieniu;

- art. 76 ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez błędne zastosowanie odesłania do przepisów k.c. i uznanie, że czynnością związaną z odzyskaniem nienależnie pobranego świadczenia było postanowienie Prezydenta Miasta W. z [...], nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania;

- art. 76 ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez nakazanie zwrotu świadczenia w wysokości 5.571,60 zł brutto w sytuacji, gdy skarżący przez okres pobierania stypendium wykonywał faktycznie pracę na rzecz tymczasowego pracodawcy, co nie da się pogodzić z zasadą otrzymywania wynagrodzenia za pracę wykonaną;

- art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego niezbędnego do wyjaśnienia sprawy, niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz uchylenie decyzji Prezydenta Miasta W. z [...] (NR [...]) oraz decyzji Wojewody D. z [...] ([...]);

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji w kwestii przedawnienia obowiązku zwrotu świadczenia.

W rozwinięciu tych zarzutów skarżący w większości powtórzył argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Nadto podniósł, że organ drugiej instancji nie odniósł się do podniesionego w odwołaniu (na str. 7) zarzutu błędnego zastosowania odesłania do przepisów kodeksu cywilnego odnośnie do terminu przedawnienia. Dodatkowo wskazał, że z perspektywy daty wydania decyzji Wojewody D. ( [...]) całość świadczenia uznanego przez organy za świadczenie nienależnie pobrane uległa przedawnieniu. W treści skargi skarżący zgłosił zarzut przedawnienia roszczenia należności wypłaconej za okres od 1 listopada 2016 r. do 28 listopada 2016 r.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz wydanie orzeczenia w przedmiocie braku obowiązku zwrotu spornej kwoty.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Działając w ramach tych kompetencji orzeczniczych Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć Sąd nie podzielił zasadności wszystkich zarzutów skargi.

Przedmiot sporu w sprawie dotyczy zasadności orzeczenia wobec strony obowiązku zwrotu - jako nienależnie pobranego świadczenia – stypendium w wysokości 5.751,60 zł brutto, które wypłacono skarżącemu za okres od 6 czerwca 2016 r. do 28 listopada 2016 r. w związku ze skierowaniem go, jako osoby bezrobotnej, na staż o jakim mowa w art. 53 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 76 ust. 2 pkt 2 oraz art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Wedle pierwszego z powołanych przepisów, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie.

Z kolei treść art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stanowi, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne.

W nawiązaniu do argumentacji podniesionych w skardze należy w pierwszej kolejności podnieść, że kwestia pozbawienia strony statusu osoby bezrobotnej z uwagi na samą tylko okoliczność posiadania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (której skarżący nigdy nie podjął) była już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w wyroku z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 638/17, wydanym w związku z zaskarżeniem przez stronę decyzji Wojewody D. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji o uznaniu za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku. Warto w tym miejscu również dodać, że pogląd zawarty w ww. wyroku z dnia 7 lutego 2018 r. podzielił także Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2047/18, oddalił skargę kasacyjną od tego orzeczenia.

Sąd w składzie orzekającym, jakkolwiek aprobuje stanowisko zawarte we wspomnianych orzeczeniach, to jednocześnie zauważa, że w rozpatrywanej sprawie, której przedmiot stanowi decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, kontroli Sądu nie podlega zasadność pozbawienia strony statusu osoby bezrobotnej, lecz konsekwencje tego faktu, wynikłe w związku z pobraniem przez stronę stypendium stażowego, na które został on skierowany jako osoba legitymująca się statusem bezrobotnego.

W dalszej kolejności należy wskazać, że Sąd nie podzielił zasadności podniesionego w skardze zarzutu przedawnienia spornych należności. Wbrew argumentacji skargi, orzekające w sprawie organy administracji publicznej prawidłowo odczytały treść art. 76 ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz prawidłowo odniosły normę prawną wynikającą z tego przepisu do okoliczności faktycznych sprawy, co skutkowało uznaniem, że sporne należności nie uległy przedawnieniu na dzień orzekania.

Przepis art. 76 ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stanowi o tym, ze w zakresie nieuregulowanym w ust. 2-4 stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny dotyczące przerwania biegu terminu przedawnienia.

Porządkująco należy wskazać, że przepis art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wymienia enumeratywnie przypadki, które ustawodawca na gruncie rozważanej ustawy uznaje za świadczenia pieniężne nienależnie pobrane.

Przepis art. 76 ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stanowi, że roszczenia z tytułu zasiłków, stypendiów i innych świadczeń pieniężnych finansowanych z Funduszu Pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia spełnienia warunków do ich nabycia przez uprawnioną osobę, a roszczenia powiatowego urzędu pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia ich wypłaty.

Zgodnie z treścią art. 76 ust. 3a ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, roszczenia do należnych a niepobranych kwot zasiłków dla bezrobotnych i innych świadczeń finansowanych z Funduszu Pracy ulegają przedawnieniu z upływem 6 miesięcy od dnia postawienia ich do dyspozycji.

Z kolei, w myśl art. 76 ust. 4 ww. ustawy, roszczenia pracodawców z tytułu refundacji z Funduszu Pracy należnych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 12 miesięcy od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Z powołanych wyżej przepisów wynika, że na podstawie art. 76 ust. 5 wspomnianej ustawy, w sprawach nienależnie pobranych świadczeń należy stosować odpowiednio przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny (dalej: k.c.) dotyczące przerwania biegu terminu przedawnienia. Odpowiednie stosowanie przepisów oznacza bądź stosowanie ich wprost, bądź z modyfikacjami, a w pewnych okolicznościach może w ogóle wykluczać ich stosowanie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 1298/09).

Zgodnie z art. 123 § 1 k.c., bieg przedawnienia przerywa się:

1) przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;

2) przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje;

3) przez wszczęcie mediacji.

Sąd podziela stanowisko organów orzekających w sprawie, że odpowiednie przeniesienie zasad przewidzianych w art. 123 k.c., nie może nastąpić bez uwzględnienia specyfiki postępowania administracyjnego, w toku którego organ ma prawo dochodzić należności od osób, które pobrały nienależne świadczenie. Sytuacja podmiotu występującego z określonym roszczeniem na gruncie procedury cywilnej jest zgoła odmienna od sytuacji powiatowego urzędu pracy w zakresie odzyskania świadczeń nienależnie pobranych. W postępowaniu cywilnym za czynność bezpośrednio związaną z dochodzeniem roszczenia może być uznane złożenie pozwu z wyartykułowanym w nim roszczeniem, bez względu na wynik sprawy.

W postępowaniu administracyjnym powiatowy urząd pracy przed wydaniem decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, a nawet przed wszczęciem postępowania w tym zakresie, musi wzruszyć i w prawie przewidzianym trybie wyeliminować decyzję przyznającą prawo do danego świadczenia. Co więcej rozstrzygnięcie w tym przedmiocie winno mieć przymiot ostatecznego. Przy tym w postępowaniu tym obowiązują określone reguły procesowe, takie jak np. zasada dwuinstancyjności postępowania, dająca prawo do ponownego rozpatrzenia sprawy i z poszanowaniem wszystkich uprawnień stron, obejmujących, m.in. składanie różnego rodzaju wniosków dowodowych. Okoliczności i warunki umożliwiające powiatowemu urzędowi pracy formalnego określenia (decyzją) wysokości nienależnie pobranego świadczenia są zatem zgoła odmienne od tych, które mogą skutecznie przerwać bieg terminu przedawnienia roszczenia w procedurze cywilnej. Przyjęcie zatem tezy, że czynnością bezpośrednio zmierzającą do odzyskania nienależnie pobranych świadczeń jest jedynie wszczęcie postępowania lub wydanie decyzji orzekającej o obowiązku zwrotu tych świadczeń stawiałoby powiatowy urząd pracy w sytuacji daleko gorszej od sytuacji wierzyciela w postępowaniu cywilnym (por. powołany już wcześniej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1298/09). Uprawnione zatem staje się stwierdzenie, że odpowiednio stosując rozwiązania związane z przedawnieniem roszczeń zawarte w art. 123 § 1 k.c., za czynność bezpośrednio związaną z odzyskaniem przez powiatowy urząd pracy nienależnie pobranych świadczeń, można uznać wszczęcie postępowania wznowieniowego, zmierzające przecież jednoznacznie do uchylenia aktu stanowiącego podstawę niezasadnie przyznanych świadczeń i – tym samym – będące niezbędnym elementem procedury zmierzającej do odzyskania nienależnie wypłaconych beneficjów, musi być jednoznacznie postrzegane jako czynność przedsięwzięta przez organ bezpośrednio w celu dochodzenia należności przyznanych bez podstawy faktycznej (art. 76 ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c.).

Zgodnie z art. 76 ust. 3 ustawy, roszczenia z tytułu zasiłków, stypendiów i innych świadczeń pieniężnych finansowanych z Funduszu Pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia spełnienia warunków do ich nabycia przez uprawnioną osobę, a roszczenia powiatowego urzędu pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia ich wypłaty.

Jak ustaliły organy orzekające w sprawie, stypendium zostało wypłacone stronie w dniach: 14 lipca 2016., 12 sierpnia 2016 r., 14 września 2016 r., 14 października 2016 r., 14 listopada 2016 r. oraz 14 grudnia 2016 r. Wydanie postanowienia z dnia [...] (nr [...]) skutkowało przerwaniem biegu przedawnienia zwrotu tych świadczeń. Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono natomiast na nowo (art. 124 § 1 k.c.), a w razie przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone (art. 124 § 2 k.c.). Istotą przerwania biegu przedawnienia jest zatem po pierwsze to, że termin przedawnienia przestaje biec z chwilą zaistnienia okoliczności skutkującej przerwą i nie biegnie (w sytuacji opisanej w art. 124 § 2 k.c.) przez cały czas jej trwania, po drugie zaś to, że po ustaniu tej okoliczności termin przedawnienia biegnie od początku, w pełnym wymiarze, tak jakby wcześniej nie upłynęła żadna jego część.

W sumie Sąd uznał, że w sprawie nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 76 ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez błędne zastosowanie odesłania do przepisów kodeksu cywilnego. Organy orzekające w sprawie właściwie zastosowały normę wynikającą z tego przepisu, a wyprowadzone przez nie wnioski odnośnie do tego jak należy rozumieć pierwszą czynność "przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia" w sprawach dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń znajdują akceptację także w orzecznictwie sądowym, na które zresztą się powołano. W ocenie Sądu, wbrew zarzutowi podniesionemu w skardze, zaskarżona decyzja spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a., w tym, w zakresie uzasadnienia przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia. Organ odwoławczy wprawdzie nie odniósł się w sposób kompleksowy do podniesionej w odwołaniu argumentacji odnośnie do sposobu liczenia terminu przedawnienia w sprawie, to jednak przedstawił w decyzji własne stanowisko w tej kwestii, a brak odniesienia się do argumentów podnoszonych przez stronę co do tego, którą czynność uznać za zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zwrotu świadczenia nie wpłynęła w sposób istotny na wynik sprawy, skoro przedstawiona przez organ wykładnia art. 76 ust. 5 ustawy jest prawidłowa.

U podstaw uchylenia skarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji legły natomiast okoliczności związane z zasadnością przyjęcia przez organy orzekające w sprawie, że stypendium jakie pobrał skarżący w związku ze skierowaniem go na staż jest świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy i jako takie uzasadnia zobowiązanie strony do jego zwrotu.

W punkcie wyjścia do dalszych rozważań należy wyraźnie zaznaczyć, że niewątpliwie, wobec wyjścia na jaw okoliczności uzasadniających pozbawienie skarżącego statusu osoby bezrobotnej, świadczenie jakie uzyskał skarżący w związku ze skierowaniem go na staż, stanowi świadczenie otrzymane nienależnie. Co do takiej kwalifikacji nie może być wątpliwości, skoro stypendium, jakie pobrał skarżący było w sposób immanentny związane ze statusem bezrobotnego, jakim legitymował się skarżący na podstawie decyzji z dnia [...], uznającej go z tym dniem za osobę bezrobotną, bez prawa do zasiłku.

W tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę, że istnieje zasadnicza różnica pomiędzy świadczeniem nienależnym, a świadczeniem nienależnie pobranym, na co wielokrotnie zwracano uwagę w wyrokach sądów administracyjnych podkreślając, że sformułowania te nie są pojęciami tożsamymi.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, nienależne świadczenie jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie to zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli podmiotu. Natomiast świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy odnoszące się do stanu świadomości (woli) lub określonego działania.

Stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia organów orzekających w sprawie przepis art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stanowi o podlegających zwrotowi świadczeniach nienależnie pobranych, które zostały wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Wykładnia powołanego przepisu musi być – zdaniem Sądu – dokonywana całościowo, tj. przy uwzględnieniu relacji jego końcowej części do dwóch przypadków wymienionych w części początkowej. Ustawodawca mówi bowiem o "innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy", co jednoznacznie prowadzi do wniosku, że także dwa pierwsze przypadki (złożenie nieprawdziwego oświadczenia lub odwołanie się do sfałszowanych dokumentów) obejmują wyłącznie sytuacje, w których intencją beneficjenta świadczeń było wprowadzenie w błąd organu. Powinność zwrotu nienależnie pobranego świadczenia ustawodawca powiązał zatem w omawianym przepisie z kategorią tożsamą winie umyślnej, o czym jednoznacznie świadczy przyjęte przez ustawodawcę założenie świadomego wprowadzenia organu w błąd. Przepis ten nie może być wykładany rozszerzająco skoro ustawodawca zakłada zwrot nienależnie pobranych świadczeń w enumeratywnie określonych przypadkach. Tym samym, zastosowanie art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy należy wykluczyć w przypadkach winy nieumyślnej, a zatem m.in. w sytuacjach, w których doszło wprawdzie do podania nieprawdziwych danych jednakże, udzielenie tych wadliwych informacji nie było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych zaś strona nie zmierzała do świadomego wprowadzenia w błąd organu. Nie trudno wyobrazić sobie przypadki, w których podanie nieprawdziwych informacji jest wynikiem braku dostatecznej wiedzy, czy roztargnienia. W skrajnej sytuacji, można nawet teoretycznie zakładać, że również posłużenie się sfałszowanym dokumentem może w pewnych okolicznościach nie zmierzać do świadomego wprowadzenia w błąd organu. Będzie to możliwe wówczas, gdy strona posługująca się sfabrykowanym dowodem nie miała świadomości jego sfałszowania. Odrzucając jednak tak skrajne przypadki, w stanie faktycznym sprawy wystarczające będzie stwierdzenie, że dla stwierdzenia obowiązku zwrotu świadczenia, o którym mowa w art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, niezbędne jest ustalenie stanu świadomości strony odpowiadającego powszechnemu rozumieniu pojęciu winy umyślnej. Jest to konstatacja oczywista, skoro omawiany przepis traktuje o dążeniu do świadomego wprowadzenia organu w błąd. Zważywszy więc, że ustawodawca nie nakazuje domniemywać winy umyślnej, wina tego rodzaju musi być jednoznacznie wykazana. W wypadku skarżącego zatem przyjęcie powinności zwrotu pobranego świadczenia uwarunkowane jest założeniem, że podanie nieprawdziwych danych dotyczących wpisu strony w rejestrze przedsiębiorców było po pierwsze, w subiektywnym pojęciu składającego to oświadczenie niezgodne z prawdą, a po drugie miało na celu wprowadzenie organu w błąd celem uzyskania określonej korzyści majątkowej. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w wyroku o sygn. akt II SA/GL 495/19, że ocena świadomości osoby pobierającej świadczenie musi być dokonywane z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy. W rozpoznawanej sprawie zatem kwestią kluczową wydaje się być ocena, czy skarżącemu można przypisać świadome zatajenie faktu ujawnienia go jako aktywnego przedsiębiorcy w rejestrze. Jak wynika natomiast ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skarżącego ujawniono w rejestrze przedsiębiorców w 1994 r. Zaś wniosek o rejestrację, jako osoba bezrobotna został złożony przez skarżącego w kwietniu 2014 r. Pomiędzy wpisem w rejestrze przedsiębiorców, a rejestracją w charakterze bezrobotnego minęło zatem blisko 20 lat. Biorąc zatem pod uwagę wyjaśnienia skarżącego, który podał, że działalności gospodarczej nigdy faktycznie nie wykonywał i mając na uwadze dwie dekady jakie upłynęły od dokonania wpisu można zakładać, że w chwili wystąpienia z wnioskiem do organu o rejestrację w charakterze bezrobotnego skarżący o wpisie z 1994 r. nie pamiętał, względnie, że wpis ten z racji braku aktywności przedsiębiorcy nie wywołał skutków prawnych. Oczywiście rozumowanie to nie odpowiada przepisom i nie znajduje uzasadnienia w regulacjach ustawowych, jednak służyć ma wyłącznie zobrazowaniu ewentualnego (hipotetycznego) stanu świadomości skarżącego, któremu, jak już wskazano, obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przypisany być może jedynie wówczas, gdy świadomie zmierzał do wprowadzenia organu w błąd. W ocenie Sądu zatem, subiektywne, choć znajdujące usprawiedliwienie w pewnych okolicznościach (upływ czasu, brak aktywności gospodarczej) przeświadczenie skarżącego o tym, że nie jest on przedsiębiorcą, musi być brane pod uwagę, przy weryfikacji okoliczności świadczących na rzecz winy umyślnej, jakiej wymaga ustawodawca w powołanym już art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Oceny tej organ natomiast nie dokonał, poprzestając na stwierdzeniu, że sam fakt podania niezgodnych ze stanem faktycznym informacji dotyczących wpisu w rejestrze przedsiębiorców aktualizuje obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jak już natomiast wskazano, powinność ta powstaje jedynie w przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu, co oznacza, że składający niezgodne ze stanem faktycznym oświadczenie musi po pierwsze intencją swą obejmować podanie informacji nieprawdziwych, a po drugie musi mieć na celu wprowadzenie w błąd organu. O ile więc w konkretnym stanie faktycznym nie ma podstaw do przypisania stronie winy umyślnej w tym znaczeniu, że nie będzie także przesłanek do zastosowania powołanego przepisu.

Niezależnie od omówionych okoliczności Sąd zwraca również uwagę na pewne istotne kwestie odnoszące się co do samych pouczeń jakich udzielono skarżącemu zarówno przy rejestracji jako osoba bezrobotna, jak i w wypadku przyznania mu prawa do stypendium stażowego w decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...]. Co należy podkreślić, skarżącego zarejestrowano jako bezrobotnego bez prawa do zasiłku. W konsekwencji, udzielenie mu na tym etapie pouczenia dotyczącego przesłanek uznania świadczeń pieniężnych za nienależnie pobrane było nieadekwatne do okoliczności sprawy. Nie sposób przy tym przyjąć, by pouczenie to mogło wywołać także skutki "na przyszłość", to jest, by mogło być ono adaptowane do każdych kolejnych okoliczności w wypadku przyznania skarżącemu kiedykolwiek jakiegokolwiek świadczenia. Sąd podziela pogląd zawarty w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1381/14 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 453/17, że pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła je odnieść do swojej sytuacji. Musi ono wyraźnie wskazywać okoliczności w jakich dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia.

Po drugie, w wypadku decyzji o przyznaniu stypendium stażowego (z dnia [...]), pouczenie jakie otrzymał skarżący wraz z treścią tej decyzji, ograniczyło się do stwierdzenia, że " prawo do stypendium przysługuje pod warunkiem, że nie zajdą okoliczności powodujące jego utratę". Takiego sformułowania nie sposób uznać, za wyczerpujące wyjaśnienie okoliczności, w których strona może spodziewać się roszczenia zwrotnego organu. Jest to tym bardziej istotne, że dopiero na tym etapie postępowania administracyjnego zwrot świadczenia mógł być w ogóle potencjalnie rozważany, skoro uprzednio skarżący zarejestrowany był jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, a zatem, nie został w jakikolwiek sposób uposażony.

W rozstrzygnięciach decyzji obu instancji organy powołują się na pouczenie jakie otrzymał skarżący w dniu rejestracji jako osoba bezrobotna i akcentują okoliczność, że pouczenie to zawierało informację o obowiązujących przepisach, w tym. m.in. o tym, że za bezrobotnego nie może zostać uznana osoba, która złożyła wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej lub po złożeniu takiego wniosku nie zgłosiła do ewidencji działalności gospodarczej wniosku o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej i okres zawieszenia jeszcze nie upłynął. Zdaniem Sądu, jakkolwiek istotność akcentowanego przez organy fragmentu pouczenia jest niewątpliwa, to jednak okoliczności sprawy wymagały pouczenia strony - na etapie skierowania na staż i przyznania stypendium stażowego – także o ustawowych przesłankach zwrotu stypendium stażowego jako świadczenia nienależnego. Ani z treści wspomnianej już wcześniej decyzji z dnia [...], ani z nadesłanej przez organ, na wezwanie Sądu, dokumentacji związanej ze skierowaniem strony na staż w firmie A s.c. (umowy o skierowaniu na staż z dnia [...] oraz podpisanego w dniu 25 maja 2016 r. druku pouczenia) nie wynika, by skarżący otrzymał pouczenie o treści odpowiadającej przepisowi art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Nadesłany przez organ formularz pouczenia, podpisany przez stronę w dniu 25 maja 2016 r. odnosi się do kwestii stricte związanych z warunkami odbywania stażu, tj. m.in. sytuacji dotyczących jego przerwania, czasu pracy bezrobotnego skierowanego na staż, dni wolnych.

W tych okolicznościach, treść pouczenia z jakim skarżący zapoznał się w dniu 17 kwietnia 2014 r., kiedy rejestrował się jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku nie chroni organów przed zarzutem, że skarżący nie został właściwie pouczony o konsekwencjach nieuprawnionego poboru świadczenia (stypendium stażowego).

Końcowo już tylko odnosząc się do argumentacji skarżącego, że świadczenia pieniężne jakie uzyskał on w związku ze skierowaniem na staż stanowiły w istocie wynagrodzenie za świadczoną podczas stażu pracę i dlatego też nie powinny podlegać zwrotowi stwierdzić należy, że tego rodzaju argumentacja strony jest nieuprawniona. Pobrane przez skarżącego stypendium immanentnie związane było z faktem odbywania stażu, na który skarżący został skierowany jako osoba legitymująca się statusem bezrobotnego. Staż, na jaki skierowany został skarżący jest formą aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych, a warunki odbycia takiego stażu, w tym, prawo do pobierania stypendium w czasie stażu, nie mogą być utożsamiane z warunkami zatrudnienia w rozumieniu kodeksu pracy, w tym także, w części odnoszącej się do wynagrodzenia za pracę. Skoro, w świetle ustaleń poczynionych przez organ skarżący w chwili skierowania na staż nie spełniał on warunków do legitymowania się statusem osoby bezrobotnej, to świadczenia pobierane w trakcie odbywania przez niego tego stażu (stypendium) były nienależne, albowiem wypłacono je bez podstawy prawnej.

Kierując się całością przedstawionej argumentacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę rzeczą organów będzie uwzględnienie stanowiska Sądu wyrażonego w sprawie oraz przeprowadzenie ponownej oceny wystąpienia w sprawie przesłanek nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz zasadności zobowiązania strony do ich zwrotu.