Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 177/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2007-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: par. 10  ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 1983 nr 65 poz 294
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Protokolant Maja Minkisiewicz po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. – powołując się na art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.), § 10 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm., zwanego dalej w skrócie "rozp. RM z 1983 r."), § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115, zwanego dalej w skrócie "rozp. RM z 2002 r.") oraz na art. 138 § 1 k.p.a. – utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] (Nr [...]) o braku podstaw do stwierdzenia u S. L. choroby zawodowej – przewlekłego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego – ujętej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozp. RM z 1983 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wskazał okresy pracy (od 20 stycznia 1973 r. do 30 czerwca 1999 r.) oraz stanowiska, na których skarżący był zatrudniony (sternik piły automatycznej, mechanik precyzyjny aparatury kontrolno-pomiarowej, ślusarz remontowy, operator odpylni, operator odpylni, filtrowy, pracownik krajalni – klasyfikator wlewków). Organ przypomniał, że S. L. był dwukrotnie badany w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W., przy czym w 1988 r. nie ustalono zmian chorobowych układu oddechowego, zaś w dniu [...] rozpoznano przewlekły spastyczny nieżyt oskrzeli ze współistnieniem częściowej niewydolności oddechowej. Biorąc pod uwagę przebieg pracy zawodowej oraz dane o ekspozycji nie znaleziono przesłanek do rozpoznania choroby zawodowej u S. L.

W dniach od [...] do [...] skarżący przebywał na oddziale Kliniki Chorób Wewnętrznych i Zawodowych Akademii Medycznej we W. w celu orzeczenia, czy stwierdzony u niego przewlekły nieżyt oskrzeli może być uznany za chorobę zawodową. Na podstawie charakterystyki pracy (na stanowiskach ślusarza remontowego, operatora odpylni, filtrowego przekroczone zostały normatywy higieniczne na pył metaliczny) oraz faktu, że chory nie palił tytoniu stwierdzono, iż warunki pracy przyczyniły się do powstania choroby. Występująca u zainteresowanego choroba nie spełniała – zdaniem organów – pełnych kryteriów diagnostycznych, ponieważ na podstawie badań gazometrycznych krwi tętniczej przed i po wysiłku nie stwierdzono niewydolności oddechowej.

Po przeprowadzonych w trybie odwoławczym badaniach skarżącego Instytut Medycyny Pracy w S. orzekł w dniu [...] o braku podstaw do stwierdzenia zawodowego zapalenia oskrzeli, wywodząc, że wniosek taki znajduje uzasadnienie w charakterystyce narażenia zawodowego pacjenta, w danych z wywiadu i z dostępnej dokumentacji lekarskiej. Okoliczności te potwierdzają występowanie u skarżącego nawracających infekcji w obrębie górnych dróg oddechowych i oskrzeli. Całokształt obserwacji klinicznej, a zwłaszcza wyniki badań bakteriologicznych plwociny i próby na poliwakcynę nie pozwalają przyjąć zawodowego tła przewlekłego zapalenia oskrzeli. Schorzenie to ma charakter infekcyjny, pozazawodowy.

Przywołane orzeczenia stanowiły dla Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. podstawę do wydania w dniu [...] decyzji o braku podstaw do stwierdzenia u S. L. choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący zarzucił, że charakterystyka pracy w zakładzie A jest ogólnikowa, a opinia Instytutu Medycyny Pracy w S. – jednostronna.

W związku z odwołaniem D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny zlecił Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu przeprowadzenie oceny narażenia na czynniki chemiczne występujące w środowisku pracy zainteresowanego. W uzupełniającym postępowaniu dowodowym D. Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. zebrał także wszystkie wyniki pomiarów czynników szkodliwych z okresu pracy S. L. w zakładzie A we W.

Ustalono, że w czasie wykonywania pracy jako sternik piły automatycznej zainteresowany obsługiwał piłę odlewu ciągłego pionowego na Wydziale Produkcji Wlewków W-l/II, gdzie był narażony na tlenki metali ołowiu i cynku. Pomiarów tła hali nie wykonywano, dlatego zakład załączył kopię pomiarów z dnia [...], przeprowadzonych na piecach Jatam, z których wynika, że stężenia tlenków cynku i ołowiu nie przekraczają najwyższych dopuszczalnych stężeń.

W okresie od 1974 r. do 1981 r. S. L., pracując na stanowisku mechanika precyzyjnego aparatury kontrolno-pomiarowej w Laboratorium Badań Środowiskowych, wykonywał pomiary emisji pyłów i gazów do atmosfery. Doraźnie pobierał także próby substancji toksycznych i pyłów przemysłowych na wydziałach produkcyjnych i pomocniczych:

• dwa razy w roku pobierał próby tlenków metali (Pb, Zn) na około 20 stanowiskach pracy;

• wydział W-l/II, piece Jatam, pobór prób [...] – stężenia tlenków ołowiu i cynku nie przekraczały dopuszczalnych norm;

• wydział W-5/B, piece segregacyjne, pobór prób [...] – stężenie tlenku ołowiu przekraczało dopuszczalne normy (pismo z dnia [...] dotyczące warunków pracy S. L.);

• raz w roku pobierał próby kwasu siarkowego na 5 stanowiskach pracy:

- wydział W-3 – wytrawialnia, pobór prób [...] – dymy kwasu siarkowego – normy przekroczone;

- wydział W-4 – wytrawialnia, pobór prób [...] – dymy kwasu siarkowego – normy przekroczone;

• raz w roku pobierał próby dymów spawalniczych na 4 stanowiskach pracy:

- wydział TMR – spawalnia, pobór prób [...] – dymy spawalnicze Fe, Mn, NOx – normy przekroczone (wyniki badań), pyły metali i ich tlenków – normy przekroczone;

• raz na dwa lata pobierał próby fosforu czerwonego na jednym stanowisku pracy:

- wydział EMM, pobór prób [...] – pyły fosforu czerwonego – normy przekroczone.

W okresie od 1981 r. do 1999 r., pracując na stanowiskach ślusarza remontowego, operatora odpylni [Wydział Produkcji Hutniczej [...]) i filtrowego (Wydział Produkcji Hutniczej [...]] skarżący stale obsługiwał odpylnię tkaninową. Dodatkowo zatrudniony był przy pracach produkcyjnych, głównie przy załadunku pieców, i pracach pomocniczych – wymiana form na maszynach odlewniczych. Na stanowisku operatora odpylni nie przeprowadzono pomiarów czynników szkodliwych w komorach filtracyjnych i rurociągach, dlatego też zakład dołączył wyniki pomiarów dotyczących obsługi pieców płomiennych. Po przeanalizowaniu wyników badań substancji toksycznych z lat 1986, 1987, 1990, 1992 i 1997 podczas wszystkich czynności technologicznych na stanowisku pierwszego piecowego pieca płomiennego stwierdzono przekroczenia sumy krotności najwyższych dopuszczalnych stężeń substancji toksycznych. Uwzględniając tylko załadunek wsadu normy stężenia miedzi i ołowiu, stwierdzono, że zostały one przekroczone w latach 1987, 1990 i 1992.

Wobec przeciwwskazań pracy w zapyleniu skarżący przez ostatnie 6 miesięcy zatrudniony był na stanowisku klasyfikatora wlewków krajalni, gdzie stężenia tlenków metali nie przekraczały obowiązujących norm.

Uzupełnioną dokumentację, potwierdzającą narażenie zawodowe na dymy spawalnicze i mgły kwasu siarkowego w stężeniach powyżej NDS, przesłano do Instytutu Medycyny Pracy w S. W dniu [...] jednostka ta – po ponownym przeanalizowaniu całości dokumentacji – nie znalazła podstaw do zmiany orzeczenia lekarskiego wydanego w dniu [...], uzasadniając, że "brak cech niewydolności oddechowej i/lub wentylacyjnej w myśl obowiązujących kryteriów nie daje podstaw do rozpoznania u badanego zawodowej etiologii przewlekłego zapalenia oskrzeli, nawet przy uwzględnieniu uzupełnionych danych o narażeniu. Dane z wywiadu i dokumentacji lekarskiej potwierdzające występowanie u badanego częstych infekcji w obrębie górnych dróg oddechowych i oskrzeli oraz wybitnie dodatnia próba z antygenami bakteryjnymi przemawiają za infekcyjnym, a więc pozazawodowym podłożem schorzenia."

S. L. nie zgodził się z decyzją D. Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...], utrzymującą w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie, i wniósł Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wyrokiem z dnia 31 marca 2004 r. (3 II SA/Wr 1142/2001) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Zdaniem Sądu, dokonanej przez organy oceny choroby występującej u skarżącego nie można było uznać za niebudzącą wątpliwości w świetle znajdującej się w aktach sprawy oraz dołączonej do skargi dodatkowej dokumentacji lekarskiej. Zainteresowany przedstawił kopie trzech okresowych badań czynności płuc przeprowadzonych w D. Centrum Gruźlicy i Chorób Płuc we W. W badaniu z dnia [...] stwierdzono: "upośledzenie funkcji wentylacyjnej płuc średniego stopnia", natomiast w trakcie badań w dniach: [...] oraz [...] – "upośledzenie funkcji wentylacyjnej płuc dużego stopnia", przy czym na kopii karty tego ostatniego badania figuruje dodatkowa adnotacja o treści: "gazometria: niewydolność oddechowa całkowita, hipoksemiczno-hiperkapniczna". Ponadto, z kopii zaświadczenia lekarskiego sporządzonego przez tę samą jednostkę służby zdrowia w dniu [...] wynika, że S. L. wymaga okresowej kontroli w Poradni Chorób Płuc, a gazometria wykazuje także niewydolność oddechową całkowitą.

Według Sądu, organy orzekające nie ustosunkowały się w ogóle do tych dowodów, mimo że ich treść zdaje się sugerować odmienną konkluzję w odniesieniu do kwestii istnienia niewydolności wentylacyjnej i oddechowej zainteresowanego, niż to przyjął Instytut Medycyny Pracy w S. w swoim piśmie uzupełniającym z dnia [...]. Tymczasem w świetle opisu choroby zawodowej, wymienionej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozp. RM z 1983 r., okoliczność stwierdzenia lub wykluczenia niewydolności narządu oddechowego powinna mieć decydujące znaczenie dla sformułowania właściwej diagnozy w sprawie.

Sąd zwrócił uwagę, że dokumentacja lekarska, o której mowa, pozostawała w dyspozycji organu odwoławczego. Skoro zatem uznał on za konieczne uzupełnienie postępowania wyjaśniającego, między innymi poprzez zasięgnięcie uzupełniającej opinii Instytutu Medycyny Pracy w S. (w celu weryfikacji pierwotnego orzeczenia tej jednostki w kontekście pełnego obrazu szkodliwych warunków w środowisku pracy zainteresowanego), należało dodatkowo dążyć do usunięcia także wątpliwości wynikających z niejednorodnych ustaleń przyjmowanych przez różne jednostki służby zdrowia w odniesieniu do niewydolności oddechowej (wentylacyjnej) S. L. Usunięcie niepewności w tym zakresie było – zdaniem Sądu – potrzebne tym bardziej, jeśli zważyć, że D. Centrum Gruźlicy i Chorób Płuc we W. jest placówką specjalizującą się właśnie w diagnozowaniu i leczeniu chorób układu oddechowego. Dokumentacja lekarska sporządzona przez tę placówkę zasługiwała zatem – już choćby z tego tylko powodu na głębszą analizę.

Niewyjaśnienie przez organy źródła niejednorodnych ocen lekarskich formułowanych w odniesieniu do okoliczności, której stwierdzenie (lub wykluczenie) miało podstawowe znaczenie dla sprawy, stanowiło – w świetle sformułowania pkt 4 wykazu chorób zawodowych do rozp. z 1983 r. – naruszenie dyspozycji art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz pełnego uzasadnienia faktycznego podjętych decyzji. W szczególności, brak wyjaśnienia w uzasadnieniu kwestionowanych rozstrzygnięć organów administracji publicznej przyczyn, z powodu których organy nie dały wiary dowodom przedstawionym przez stronę, nie pozwala na pełną kontrolę Sądu zasadności podjętego rozstrzygnięcia. Doszło w konsekwencji do naruszenia wymienionych przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Tę ostatnią konkluzję wspierają dodatkowo wyniki badań przeprowadzonych u S. L. już w późniejszym okresie (między zakończonymi postępowaniami: administracyjnym i sądowoadministracyjnym), z których wynika, że w dniu [...] zdiagnozowano u strony astmę. Sformułowany w skardze zarzut tendencji rozwojowej schorzenia strony znajduje zatem potwierdzenie, co w konsekwencji wymusza poszerzenia postępowania wyjaśniającego także w kierunku zbadania istnienia (lub wykluczenia) podstaw do stwierdzenia u zainteresowanego innych jeszcze chorób zawodowych objętych wykazem.

Przystępując do ponownego rozpatrzenia sprawy, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. zwrócił się do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. o analizę dokumentacji związanej z chorobą skarżącego zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Z kolei D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. wystąpił do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o ustosunkowanie się do – jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny z dnia 31 marca 2004 r. – "niejednorodnych ustaleń przyjętych przez różne placówki służby zdrowia" dotyczących niewydolności oddechowej-wentylacyjnej, ze szczególnym uwzględnieniem oceny D. Centrum Gruźlicy i Chorób Płuc.

W dniu [...] Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wydał na podstawie przesłanej dokumentacji orzeczenie lekarskie uzupełniające Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u S. L. choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego. Orzeczenie to podjęto po ponownej analizie posiadanej w szpitalu dokumentacji pacjenta oraz nadesłanej przez DWOMP we W. i przez pacjenta (badania spirometryczne z [...], [...], [...], [...], [...], [...]; próba rozkurczowa z salbutamolem; badania gazometryczne krwi z [...], [...], [...]). W uzasadnieniu podkreślono, że w czasie pobytu w instytutowym szpitalu u S. L. "wystąpiło zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli z odkrztuszaniem ropnej plwociny i obecnością w niej patologicznej flory bakteryjnej. W związku z czym pacjenta przeleczono antybiotykiem (otrzymał Augmentin i Biseptol zgodnie z wynikiem antybiogramu). Równocześnie stwierdzono wybitnie dodatni odczyn skórny z poliwakcyną (antygen bakteryjny), którego wynik łącznie z danymi z wywiadu (częste stany zapalne dróg oddechowych) przemawia za infekcyjnym podłożem przewlekłego zapalenia oskrzeli". Według jednostki orzekającej, wyniki szpitalne "jednoznacznie wskazują na pełną wydolność układu oddechowego badanego w zakresie wentylacji i wymiany gazowej w płucach. Tendencja do hipoksemii pojawia się w stanach infekcyjnych oskrzeli wymagających antybiotykoterapii. Dostarczone przez pacjenta wyniki badań gazometrycznych z lat 2000-2001, wskazujące na istnienie niewydolności oddechowej, i badań spirometrycznych z lat 1999-2003 z zaburzeniami wentylacji typu mieszanego, były najpewniej wykonywane w okresie zaostrzenia przewlekłego stanu zapalnego oskrzeli. Ponieważ u pacjenta nie stwierdzono utrwalonych cech niewydolności układu oddechowego nie znaleziono podstaw do rozpoznania u niego zawodowej etiologii przewlekłego zapalenia oskrzeli. W okresie infekcji obserwowano u pacjenta objawy spastyczne w oskrzelach (furczenia i świsty), które ustąpiły w trakcie antybiotykoterapii. Z uwagi na nierozpoznanie u pacjenta przewlekłego zapalenia oskrzeli z komponentą spastyczną wykonano próbę prowokacyjną z histaminą, która wypadła ujemnie, przemawiając za brakiem niespecyficznej nadreaktywności skurczu oskrzeli, co tym samym przy danych z wywiadu i wyniku obserwacji klinicznej (brak napadów duszności typu astmatycznego) nie dało podstaw do rozpoznania astmy oskrzelowej". W związku z tym nie było – zdaniem Instytutu – podstaw do przeprowadzania diagnostyki alergologicznej. Według zaświadczeń lekarskich z D. Centrum Chorób Płuc we W. z dnia [...] i [...], rozpoznanie astmy oskrzelowej zostało postawione u badanego 3 lata po obserwacji w instytutowym szpitalu i 4 lata od zaprzestania pracy, co – zdaniem Instytutu – nie daje podstaw do wiązania tej choroby z pracą zawodową. W rezultacie Instytut nie znalazł podstaw do zmiany orzeczenia wydanego w dniu [...].

W takim stanie rzeczy Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. wydał w dniu [...] wydał decyzję Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u S. L. choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego.

W odwołaniu od tej decyzji S. L. podniósł, że nie był poddany stosownym badaniom.

Państwowy Wojewódzki Inspektor we W. uchylił kwestionowane rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Według organu odwoławczego, żadna z placówek upoważnionych do orzekania w sprawach chorób zawodowych nie przeprowadziła aktualnych badań stanu zdrowia zainteresowanego i nie wydała aktualnego orzeczenia lekarskiego. Organ ten powołał się ponadto wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, że po przeprowadzeniu aktualnych badań stanu zdrowia zainteresowanego co do chorób układu oddechowego (w tym również astmy oskrzelowej), uwzględniając narażenie w środowisku pracy oraz dokumentację medyczną zainteresowanego (m. in. dokumentację z D. Centrum Gruźlicy i Chorób Płuc we W.) D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. wyda stosowne orzeczenie lekarskie, które będzie stanowić podstawę do rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W.

Na podstawie karty oceny narażenia zawodowego z dnia [...] i po przeprowadzeniu badań lekarskich D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. wydał w dniu [...] orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli. W uzasadnieniu wywiedziono, że na podstawie analizy całej dokumentacji lekarskiej, szpitalnej, ambulatoryjnej, instytutowej, z D. Centrum Gruźlicy i Chorób Płuc we W. oraz aktualnych wyników badań oceniających funkcje układu oddechowego, z uwzględnieniem oceny przebytego narażenia zawodowego, rozpoznano u S. L.: przewlekłe śluzowo-ropne zapalenie oskrzeli z okresową komponentą spastyczną bez współistnienia niewydolności oddechowej, upośledzenie wentylacji typu mieszanego małego stopnia, przewlekły przerostowy nieżyt migdałków, przewlekły prosty nieżyt błony śluzowej nosa, brodawczak języczka, niedosłuch obustronny typu mieszanego, nadciśnienie tętnicze II°, otyłość pokarmową IV°, przewlekłą chorobę niedokrwienną serca. Przewlekłe śluzowo-ropne zapalenie oskrzeli nie spełnia – zdaniem DWOMP – kryteriów koniecznych do rozpoznania choroby zawodowej ujętej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych (rozp. RM z 1983 r.), albowiem aktualne badania nie potwierdziły współistnienia niewydolności narządu oddechowego.

W trybie odwoławczym S. L. został skierowany na badania do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., który – na podstawie obserwacji przeprowadzonej w dniach [...] - [...] – wydał w dniu [...] orzeczenie lekarskie Nr rejestru [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego.

Placówka drugiego stopnia diagnostycznego ustaliła, że S. L. "zgłasza występujący od wielu lat kaszel z odkrztuszaniem, bóle w klatce piersiowej i uczucie duszności, dolegliwości nasilają się przy zmianach pogody, przy wysiłku oraz w godzinach rannych". W 2000 r. (po roku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym) był hospitalizowany w szpitalu instytutowym, jednakże nie rozpoznano wówczas zawodowej etiologii przewlekłego zapalenia oskrzeli. "W trakcie aktualnej hospitalizacji u pacjenta nie obserwowano typowych napadów duszności astmatycznej, sporadycznie pojawiały się pojedyncze objawy spastyczne nad oskrzelami. Wykonane obecnie badanie spirometryczne nie wykazało zaburzeń sprawności wentylacyjnej płuc. W badaniach gazometrycznych krwi arterializowanej z płatka usznego stwierdzono niewielką hipoksemię w spoczynku (pO2 – 64,1 mmHg, 66,1 mmHg). Całokształt obrazu chorobowego wskazuje na istnienie u badanego przewlekłego zapalenia oskrzeli z okresowo występującą komponentą spastyczną. Ponieważ u badanego nie stwierdza się utrwalonych cech niewydolności układu oddechowego, brak jest podstaw do rozpoznania u niego zawodowej etiologii przewlekłego zapalenia oskrzeli. Dodatnia próba z poliwakcyną (antygeny bakteryjne), przewlekłe zapalenie zatok szczękowych, przewlekły ropny stan zapalny błony śluzowej górnych dróg oddechowych oraz śluzowa-ropna plwocina z obecnością patologicznej flory bakteryjnej wskazują na etiologię infekcyjną stwierdzonego przewlekłego zapalenia oskrzeli".

Na podstawie wymienionych orzeczeń lekarskich i oceny narażenia zawodowego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we W. wydał w dniu [...] decyzję Nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u S. L. choroby zawodowej w postaci przewlekłego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że nie został zdiagnozowany w kierunku alergicznego nieżytu nosa (poz. 12 wykazu chorób zawodowych do rozp. RM 2002 r.), a ponadto, że powinien zostać skierowany w trybie odwoławczym na badania do Instytutu Medycyny Pracy w Ł., a nie do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.

Organ odwoławczy zauważył, że w sprawie drugiej jednostki chorobowej, tj. astmy oskrzelowej, postępowanie administracyjne zakończyło się wydaniem drugiej decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] (Nr [...]) o braku podstaw do stwierdzenia tej choroby zawodowej (poz. 6 wykazu chorób zawodowych do rozp. RM. z 2002 r.), którą także zakwestionował S. L.

Według organu drugiej instancji, do stwierdzenia choroby zawodowej przez Państwową Inspekcję Sanitarną muszą być spełnione jednocześnie, jak to wynika z zawartego w § 1 ust. 1 rozp. RM z 1983 r. określenia choroby zawodowej, dwa warunki:

1) choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

2) choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy.

Zdaniem organu, w przypadku S. L. warunek dotyczący rozpoznania klinicznego choroby zawodowej – przewlekłego zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego – nie został spełniony, gdyż placówki służy zdrowia upoważnione do orzekania w sprawach chorób nie stwierdziły zawodowej etiologii przewlekłego zapalenia oskrzeli u badanego pacjenta.

Całokształt obrazu chorobowego wskazuje – zdaniem organu odwoławczego – na istnienie u skarżącego przewlekłego zapalenia oskrzeli z okresowo występującą komponentą spastyczną. Obserwowane u S. L. przewlekłe śluzowo-ropne zapalenie oskrzeli nie spełnia kryteriów koniecznych do rozpoznania choroby zawodowej, albowiem badania nie potwierdziły współistnienia u skarżącego niewydolności narządu oddechowego. Dodatnia próba z poliwakcyną (antygeny bakteryjne), przewlekłe zapalenie zatok szczękowych, przewlekły ropny zapalny stan błony śluzowej górnych dróg oddechowych oraz śluzowa-ropna plwocina, z obecnością patologicznej flory bakteryjnej, wskazują na etiologię infekcyjną stwierdzonego przewlekłego zapalenia oskrzeli.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu S. L. podniósł, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie jest przekonujące, z jednej bowiem strony stwierdza się w nim chorobę i bezsprzeczny wpływ na nią warunków pracy, z drugiej zaś pojawia się zdanie, że choroba nie spełnia kryteriów diagnostycznych. Tymczasem rozpoznawana sprawa nie jest – zdaniem skarżącego – precedensem, gdyż w podobnej sytuacji Sąd Najwyższy wywiódł, że "o tym, czy schorzenie jest chorobą zawodową, decyduje związek przyczynowy między tym schorzeniem a warunkami pracy, nie zaś jego rozmiar, jeśli dane schorzenie figuruje w oficjalnym wykazie chorób zawodowych".

Według skarżącego, charakterystyka stanowisk pracy sporządzona przez A S.A. i przedstawiona jednostkom medycznym nie jest kompletna, gdyż nie odzwierciedla faktycznych, trudnych warunków pracy w tej firmie, np. różnicy temperatur od -20oC do +120oC. Nie określono także warunków pracy w odpylni fosforowej, obsługiwanej przez skarżącego. Nigdy nie wykonywano pomiarów w odpylni tkaninowej i fosforowej. Nie przeprowadzano badań na opary i dymy z palonej gumy, smoły, oleju itp., a tylko na tlenki metali i opary kwasu siarkowego. Skarżący podkreślił, że był w różnym stopniu narażony na te czynniki w czasie pracy zawodowej. W okresie zatrudnienia oraz po jego ustaniu skarżący zmuszony był poddać się zabiegom chirurgicznym górnych dróg oddechowych. Przeszedł dwukrotne leczenie szpitalne związane z nieżytem oskrzeli, a nadto był leczony w przychodniach specjalistycznych. Komisja ZUS stwierdziła schorzenie dróg oddechowych i przyznała z tego tytułu rentę. Zdaniem skarżącego, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy nie zostały w pełni wykonane zalecenia WSA w zakresie przeprowadzenia innych badań związanych z drogami oddechowymi (alergiczny nieżyt nosa), o czym skarżący wspominał w piśmie do DWOMP z dnia [...].

W konkluzji skargi S. L. stwierdził, że w związku z faktycznym uszczerbkiem na zdrowiu przysługuje mu zadośćuczynienie w formie uznania tych schorzeń za choroby zawodowej.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)], jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego [lit. b)], a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy [lit. c)].

Sąd rozpoznający sprawę w jej granicach nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.).

Zaskarżona decyzja nie może pozostać w zbiorze zgodnych z prawem rozstrzygnięć, gdyż jej wydanie nie zostało poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem stanu faktycznego w sprawie, co uchybia regule proceduralnej sformułowanej w art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Poczynione przez Sąd spostrzeżenie odnosi się do spornej kwestii występowania u skarżącego choroby ujętej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozp. RM z 1983 r., ten bowiem akt prawny stanowił podstawę rozstrzygnięć podjętych w niniejszym przypadku, gdyż stosownie do dyspozycji § 10 rozp. RM z 2002 r. postępowanie w sprawie rozpoznania choroby zawodowej lub jej stwierdzenia, rozpoczęte przed dniem wejścia tego rozporządzenia w życie (tj. przed dniem 3 września 2002 r.), jest prowadzone na podstawie dotychczasowych przepisów.

W uzasadnieniach negatywnych dla skarżącego decyzji organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej podnosiły, że – mimo narażenia na czynniki chorobotwórcze – u badanego nie stwierdzono niewydolności oddechowej, co jest normatywną przesłanką uznania choroby zawodowej ujętej w poz. 4 załącznika do rozp. RM z 1983 r. Tymczasem w literaturze medycznej (zob. Choroby zawodowe, pod redakcją prof. zw. dr. hab. med. Kazimierza Marka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, 2003, s. 152) – charakteryzując chorobę w postaci przewlekłego zapalenia – zwrócono uwagę, że "stopień zaawansowania choroby musi być znaczny", przy czym w wykazie chorób zawodowych został sformułowany warunek "istnienia niewydolności układu oddechowego, definiowanej jako hipoksemia (pO2 < 8,31 kPa, tj. < 70 mm Hg) lub hipoksemia i hiperkapnia (pCO2 > 5,99 kPa, tj. > 45 mm Hg)."

Dysponując zebranym w sprawie materiałem dowodowym, należy przede wszystkim zauważyć, że w ostatniej (przed wydaniem decyzji) dokumentacji odzwierciedlającej badania przeprowadzone przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w daniach [...] - [...] napisano, że "W badaniach gazometrycznych krwi arterializowanej z płatka usznego stwierdzono niewielką hipoksemię w spoczynku (pO2-64,1 mm Hg, 66,1 mm Hg)". Na występowanie u skarżącego tak rozumianej hipoksemii wskazują także wyniki wcześniejszych badań gazometrycznych krwi z dnia [...] (pO2-55 mm Hg), z dnia [...] (pO2-56,6 mm Hg) i z dnia [...] (pO2-56,8 mm Hg). Również w uzupełniającym orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia [...] stwierdza się, że "w badaniach gazometrycznych krwi obserwowano niestale niewielką hipoksemię" (co ilustrują następujące parametry: pO2-63,7 mm Hg; pO2-66,3 mm Hg; pO2-63,2 mm Hg – w zestawieniu z przyjętym w literaturze medycznej wzorcem – pO2 < 8,31 kPa, tj. < 70 mm Hg).

Jeżeli zatem badania zarówno najnowsze, jak wcześniejsze wykazały istnienie u skarżącego hipoksemii, to dla stwierdzenia "niewydolności narządu oddechowego", jako niezbędnej przesłanki choroby zawodowej ujętej w poz. 4 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozp. RM z dnia 18 listopada 1983 r., nie jest istotny stopień tej choroby (a więc czy jest ona niewielka, średnia czy zaawansowana), gdyż takiego kryterium prawodawca nie wprowadził w opisie tej choroby zawodowej.

Ponieważ okoliczności, które mogą wskazywać na istnienie u skarżącego – wbrew dotychczasowemu stanowisku organów – niewydolności narządu oddechowego, (przejawiającej się występowaniem powtarzających się objawów hipoksemii), nie zostały dostatecznie wyjaśnione, a przy tym nie odniesiono się do przedstawionej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przeto należało uchylić zaskarżoną decyzję, by umożliwić zarówno uzupełnienie postępowania w tym zakresie, jak i odniesienie się do przesłanki "niewydolności narządu oddechowego" w uzasadnieniu nowego rozstrzygnięcia.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy rzeczą organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej będzie więc wyjaśnienie kwestii istnienia lub nieistnienia "niewydolności narządu oddechowego", przy czym wskazane byłyby dodatkowe badania skarżącego, które mógłby przeprowadzić Instytut w Ł. Skoro bowiem skarżący kwestionował badania i ich wyniki pochodzące z Instytutu s., to po poprzednim orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu oraz po uchyleniu pierwszoinstancyjnej decyzji przez Państwowego Wojewódzkiego Sanitarnego we W. i nakazaniu nowych badań skarżącego, wskazane było zwrócenie się do drugiej jednostki orzeczniczej, aby mieć chociażby możliwość porównania wyników badań obu instytutów (por. wyrok NSA z dnia 17 lipca 2001 r., I SA 2555/00, LEX Nr 55274). Tak szczególnie staranne postępowanie organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej w rozpoznawanej sprawie powinno być podyktowane specyficznymi cechami tej choroby. W literaturze medycznej (zob. Choroby zawodowe, pod redakcją prof. zw. dr. hab. med. Kazimierza Marka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, 2003, s. 152) akcentuje się bowiem, że "orzecznictwo w przypadkach PZO jest bardzo trudne, gdyż etiologia choroby uwarunkowana jest różnymi przyczynami, palenie tytoniu ma dominujące znaczenie, a ścisłe określenie roli czynników zawodowych jest niemożliwe. Rozpoznanie choroby zawodowej może być dokonane jedynie wówczas, gdy po szczegółowym rozważeniu wszystkich możliwych czynników przyczynowych można przyjąć z przeważającym prawdopodobieństwem dominujący udział narażenia zawodowego. Palenie tytoniu nie może być czynnikiem wykluczającym, stanowi jedynie element przemawiający przeciw zawodowej etiologii PZO. W każdym indywidualnym przypadku należy ustalić rodzaj czynnika szkodliwego oraz stopień i długość narażenia". Zwraca się przy tym uwagę, że "rozpoznanie PZO jako choroby zawodowej jest zawsze obarczone dużym ryzykiem błędu ze względu na mnogość czynników etiologicznych", co tym bardziej zobowiązuje organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz uprawnione jednostki orzecznicze do zachowania najwyższej staranności w postępowaniu obejmującym chorobę ujętą w poz. 4 załącznika do rozp. RM z 1983 r.

Co zaś się tyczy podniesionego w skardze zarzutu niecałkowitego wykonania przez DWOMP wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2004 r. (3 II SA/Wr 1142/2001), to należy zauważyć, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej przeprowadziły postępowanie i wydały odrębną decyzję odnoszącą się do choroby zawodowej określonej jako astma oskrzelowa (zob. decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...], Nr [...]). Trzeba przy tym podkreślić, że rozpatrzenie przez uprawnione organy spraw związanych z chorobą przewlekłego zapalenia oskrzeli oraz astmy oskrzelowej nie zamyka drogi do przeprowadzenia postępowania w sprawie choroby określonej w skardze jako "alergiczny nieżyt nosa", wydania decyzji w tym zakresie i ewentualnej kontroli sądowej rozstrzygnięć organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Skoro wszczęte skargą S. L. postępowanie sądowe pozwoliło stwierdzić naruszenie przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej reguł proceduralnych poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w sprawie i niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (co pozostaje w dysharmonii z dyrektywą proceduralną ujętą w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.), przeto – stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. – należało zakwestionowaną decyzję wyeliminować z obrotu prawnego (punkt I sentencji). Podstawę orzeczenia zawartego w punkcie II wyroku stanowi art. 152 u.p.p.s.a.