Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 680/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – adwokatowi A. P. wynagrodzenie w wysokości 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym 23% VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. K.(dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. (dalej: SKO) z dnia [...] lipca 2021 r. (nr [...]), wydana po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania strony od wydanej z upoważnienia Wójta Gminy J. decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] maja 2021 r. (nr [...]) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o jakim mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.).

Jak wynika z zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy, wnioskiem z dnia 21 kwietnia 2021 r. wnioskodawczyni wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego kuzyna G. S.

Organ pierwszej instancji decyzją z dnia 20 maja 2021 r. odmówił stronie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu tej decyzji organ przytoczył treść art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a u.ś.r. podkreślając, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 1 do 3 u.ś.r., a nadto, także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Zwrócił uwagę, że w myśl art. 17 ust. 1a uś.r., osobom, o których mowa w art. ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Następnie, organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359; dalej: k.r.o.), definiującego obowiązek alimentacyjny, a nadto również, art. 129 § 1 k.r.o.i art. 132 k.r.o.

Konfrontując powołane przepisy z zebranym w sprawie materiałem dowodowym organ ten stwierdził, że wnioskodawczyni jest kuzynką G. S., wobec czego, nie jest ona osobą zobowiązaną do jego alimentacji. Zwrócił także uwagę, że żyją osoby zobowiązane do alimentacji tej osoby w bliższej kolejności, tj. rodzice oraz siostra niepełnosprawnego (rodzice – Ł. i G. S., siostra – Ł. L.). Konstatując organ pierwszej instancji odnotował, że w stanie faktycznym sprawy nie zostały spełnione warunki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustalone w przepisach art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a pkt 1 i 2 u.ś.r.

Uzupełniająco organ pierwszej instancji zwrócił uwagę na to, że G. S. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności bez możliwości ustalenia daty powstania tej niepełnosprawności. W nawiązaniu do tej okoliczności podniósł, że w sprawie nie została spełniona także przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że opiekuje się niepełnosprawnym kuzynem od dnia utraty uszczerbku na zdrowiu spowodowanego zawałem i udarem mózgu, tj. od dnia wypisu ze szpitala w dniu 9 października 2020 r. W tym celu wnioskodawczyni przeprowadziła się z dotychczasowego stałego miejsca zamieszkania w Z. i zameldowała się w K., gdzie mieszka kuzyn. Dodała, że jest spokrewniona z kuzynem w linii bocznej, bo maja wspólnych dziadków – W. S. i F. W.

Podkreśliła, że jej kuzyn nie ma obecnie nikogo, kto mógłby się nim zaopiekować. Jest wdowcem. Nie posiada dzieci. Jego najbliżsi krewni, tj. rodzice, są w podeszłym wieku i sami z powodu chorób i niedołężności wymagają opieki, którą sprawuje jedyna ich córka a siostra G. S. – E. L. Strona wskazała nadto, że E. L. ponadto opiekuje się starszą ciocią E. K. Wszyscy oni mieszkają w R. Ś., w odległości 300 km. od K.

Końcowo strona wskazała, że nie pracuje zarobkowo od 29 października 2020 r. oraz że od dnia 22 listopada 2020 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w J. bez prawa do zasiłku. W ciągu ostatnich 7 lat pracowała jako opiekunka osób starszych w Niemczech. W urzędzie pracy zarejestrowała się ze względu na posiadanie ubezpieczenia do świadczeń zdrowotnych.

Powołaną na wstępie decyzją SKO w J. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

SKO zwróciło uwagę, że G. S. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. z dnia 10 marca 2021 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, na stałe. Organ właściwy do orzekania o niepełnosprawności wskazał, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 14 lipca 2020 r., oraz, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. G. S. jest po przebytym zawale i udarze mózgu. Jest wdowcem. Nie ma dzieci. Jego siostra zajmuje się rodzicami i mieszka w R. Ś.

Następnie organ drugiej instancji przeprowadził wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i wyjaśnił, że przepis ten wskazuje, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny (jedyny wyjątek przewidziano w przypadku opiekuna faktycznego dziecka – które to określenie w rozumieniu definicji ustawowej zawartej w art. 3 pkt 14 ustawy oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka). Zaakcentował, że przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a prawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzenie o osoby nie wymienione w przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale związane bliskimi więzami faktycznymi, czy też np. wchodzące w skład spadkobierców.

SKO nawiązało do uchwały Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5;/13, w której przyjęto, że osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r.

Na tle tej argumentacji skonstatowało, że wnioskodawczyni, będąc spokrewniona z osobą wymagającą opieki w linii bocznej nie wchodzi do określonego przepisami kręgu osób zobowiązanych do alimentacji i z tych względów nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne.

Organ drugiej instancji zaznaczył, że na kierunek wykładni przepisów prawa nie może wpływu okoliczność, że strona sprawuje rzeczywistą opieką nad kuzynem.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie w całości decyzji SKO z dnia 14 lipca 2021 r.

Podniosła, że jej kuzyn wymaga stałej opieki polegającej na – przygotowywaniu posiłków, codziennym podawaniu leków, pomocy w rehabilitacji domowej, prowadzeniu gospodarstwa domowego (pranie, prasowanie, sprzątanie, robienie zakupów, gotowanie), opłacaniu rachunków i prowadzeniu we wszelkich życiowych sprawach. Ponadto, osoba ta wymaga stałej rehabilitacji i konsultacji lekarskich. Jest pod stałą opieką specjalistycznych poradni: kardiologicznej, logopedycznej, diabetologicznej, neurologicznej, okulistycznej i psychiatrycznej. Zaakcentowała, że rodzice kuzyna są w podeszłym wieku (matka 94 lata, ojciec 90) i posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Sami więc wymagają opieki, którą sprawuje, będąca na emeryturze siostra kuzyna – E. L. Strona ponownie zaakcentowała, że E. L. nie jest w stanie zaopiekować się bratem z powodu codziennej opieki nad rodzicami i odległości dzielącej ją do miejsca zamieszkania brata. Dodatkowo, opiekuje się ona ciotką (lat. 83), cierpiącą na demencję. W skardze strona zwróciła uwagę, że E. L. "rozważała początkowo zabranie brata do siebie. Uznała jednak, że obciążałoby tą ją nadmiernie, gdyż nie porusza się autem. Musiałaby również poszukać dla brata nowych lekarzy specjalistów i miejsc rehabilitacji możliwie najbliżej swojego miejsca zamieszkania, co dodatkowo naraziłoby brata na niepotrzebny stres i przedłużanie tak cennego przy rehabilitacji pourazowej czasu". Skarżąca nadmieniła również, że kuzyn nie chce zostawić domu w którym mieszka i przeprowadzić się do R. Ś. do siostry i rodziców, mimo że jest emocjonalnie z nimi związany.

W ramach dalszej argumentacji skargi strona podniosła, że zrezygnowała z pracy zarobkowej w Niemczech by opiekować się niepełnosprawnym kuzynem. Podkreśliła, iż jest świadoma tego, że nie jest krewną zobowiązaną do alimentacji, niemniej, najbliżsi krewni kuzyna nie są w stanie podjąć się nad nim opieki. Nadto, strona jest emocjonalnie związana z kuzynem.

W ocenie strony zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. Przestawioną w skardze argumentację strona uzupełniła odwołaniem się do treści art. 71 Konstytucji RP.

Pełnomocnik strony wyznaczony z urzędu z piśmie procesowym z dnia 12 stycznia 2022 r. uzupełnił sporządzoną przez stronę skargę o zarzut naruszenia – art. 2 (zasada demokratycznego państwa prawnego – przypis Sądu), art. 18 (zasada ochrony rodziny – przypis Sądu), art. 23 (zasada, że podstawą ustroju rolnego państwa jest gospodarstwo rodzinne - przypis Sądu), art. 32 ust. 1 (zasada równości przypis Sądu) oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP (zasada dobra rodziny i szczególnej pomocy ze strony władz publicznych – przypis Sądu) poprzez bezpodstawną odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki na kuzynem.

W ocenie pełnomocnika, względy słuszności oraz zasady współżycia społecznego przemawiają za tym, by skarżącą uznać za osobę uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego w stanie faktycznym sprawy, skoro pozostała najbliższa rodzina, tj. rodzice i siostra nie są w stanie sprawować właściwej opieki nad niepełnosprawnym krewnym. Odmienna wykładnia przepisów o świadczeniach rodzinnych prowadzi, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, do pozbawienia osoby faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem pełnomocnika, w sprawie nie powinno się ograniczać do literalnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak zauważył pełnomocnik, w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego przeważa pogląd, że regulacje z zakresu ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, jakim jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia.

Końcowo pełnomocnik podniósł, że nie można z góry założyć, że siostra może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym bratem, bez uprzedniego zweryfikowania okoliczności podnoszących przez skarżącą.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez sąd administracyjny naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.).

Sąd nie ocenia zatem kontrolowanego rozstrzygnięcia pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Sąd dokonuje oceny decyzji z punktu widzenia zgodności z przepisami prawa materialnego i postępowania administracyjnego, oraz trafności ich wykładni, biorąc pod uwagę stan prawny istniejący w dacie wydania tej decyzji oraz stan faktyczny ustalony przez organy, nie będąc przy tym związany granicami skargi (zawartymi w niej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki. Nie wystarczy zatem sama okoliczność sprawowania opieki nad schorowanym członkiem rodziny.

W stanie faktycznym sprawy, poza sporem pozostawała okoliczność, że skarżąca sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawnym kuzynem, który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sporna pozostaje natomiast kwestia tego, czy skarżąca, jako osoba spokrewniona ze swoim kuzynem w linii bocznej, może skutecznie ubiegać się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad tą osobą.

W ocenie Sądu, zaprezentowana w zaskarżonej decyzji wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest prawidłowa. Zdaniem Sądu, poprzestanie przez organ na literalnej wykładni brzmienia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. było działaniem podjętym na podstawie i w granicach prawa.

W rozwinięciu tej argumentacji w pierwszej kolejności zauważyć należy, że w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Regulacja ta wyraźnie ogranicza zatem krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną osobą wyłącznie do osób zobowiązanych do alimentacji.

Z tych względów, dla prawidłowego odkodowania normy prawnej wynikającej z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i art. 17 ust.1a u.ś.r niezbędne jest przybliżenie stosownych unormowań kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w części dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Kontynuując ten kierunek rozważań należy wskazać, że legalną definicję obowiązku alimentacyjnego zawiera przepis art. 128 k.r.o. stanowiąc, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Zgodnie z art. 617 k.r.o., krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są z kolei osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej (§ 1). Stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2).

Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki itd.).

Krąg osób zobowiązanych do alimentacji określa także przepis art. 129 § 1 k.r.o. stanowiąc, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.).

W świetle dotychczasowych uwag, nie ulega wątpliwości, że obowiązkiem alimentacyjnym ustawodawca obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Co za tym idzie, krewni w linii bocznej nie są objęci obowiązkiem alimentacyjnym.

Z niespornych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że skarżąca jest krewną podopiecznego w linii bocznej. Zasadnie zatem przyjęto w zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie wchodzi do określonego przepisami k.r.o. kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec G. S. Z tego też powodu nie przysługuje jej prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad kuzynem W konsekwencji, nie mogło zostać jej ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd podziela zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji argumentację organu, że przepisy k.r.o. regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie jest dopuszczalne modyfikowanie zbioru podmiotów obciążonych tym obowiązkiem o osoby nie wymienione w k.r.o., ale związane bliskimi więzami faktycznymi, czy też np. wchodzące w skład grona spadkobierców.

Odnosząc się do podnoszonych przez stronę i jej pełnomocnika argumentów wskazujących na powinność uwzględnienia w realiach rozstrzyganej sprawy określonych wartości i zasad konstytucyjnych (chodzi o zarzuty naruszenia: art. 2, art. 18, art. 23 ust. 1 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), to trzeba stwierdzić, że wszystkie podnoszone wartości i zasady konstytucyjne nie mogły mieć zastosowania w sprawie wobec jednoznacznego brzmienia przepisów regulujących kwestie ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie wyrażany jest pogląd (który Sąd w składzie orzekającym podziela), w myśl którego, o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na gruncie unormowań ustawy o świadczeniach rodzinnych nie decyduje tylko i wyłącznie zakres faktycznie sprawowanej przez wnioskodawcę opieki, ale też jego status wobec osoby, którą się opiekuje, zakreślony obowiązkiem alimentacyjnym, wynikającym z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie można pominąć, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w wykonaniu ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego, sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny (przywołany wcześniej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2505/20 i wskazane tam orzecznictwo).

W realiach kontrolowanej sprawy należy również dostrzec, co również wskazuje się w orzeczeniach sądów administracyjnych, że warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego były wielokrotnie przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego, który nie zakwestionował konstytucyjności wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy sprawującym opiekę a podopiecznym. W ocenie Sądu, nie można, powołując się na ogóle zasady i wartości wyrażone w Konstytucji RP (traktując je jako samodzielne źródło roszczeń), wyprowadzać na gruncie art. 17 u.ś.r. wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia tego przepisu pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Należy dodać, że ta ostatnia kwestia stanowiła przedmiot pogłębionej analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 7 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 4353/18, LEX nr 2779302), w którym Sąd ten stwierdził, że niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepisy Konstytucji RP (Sąd wskazał tu na art. 32 Konstytucji RP) nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń, spełniają rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Nie można zatem, powołując się na ogólne zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 u.ś.r. pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. W wyroku tym Sąd też wskazał, że nie jest intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny oraz że wykładnia gramatyczna przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ich znaczenie językowe, zgodne są z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej.

Z tych wszystkich względów, na wykładnię przepisów mających w sprawie nie mogła mieć wpływu podnoszona przez stronę i jej pełnomocnika argumentacja ukierunkowana na wykazanie, że skarżąca jest jedyną osobą mogącą sprawować rzeczywistą opieką nad niepełnosprawnym. Z tych też względów, argumentacja ta nie mogła odnieść zamierzonego skutku także na gruncie unormowania z art. 17 ust.1a u.ś.r., wymieniającego przypadki, w których świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki.

W tym kontekście trzeba dostrzec, że przepis 17 ust.1a u.ś.r. odnosi się do osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, ale zawarty w tym przepisie zwrot "o których mowa w ust. 1 pkt 4" nie pozostawia wątpliwości, że cały czas ustawodawca miał na względzie wyłącznie krąg osób obowiązanych do alimentacji.

W świetle tych uwag Sąd wyraźnie zaznacza, że oczywiście rozumie, że rodzice osoby niepełnosprawnej z uwagi na wiek i stopień niepełnosprawności nie są w stanie opiekować się synem. Okoliczność ta, choć co do zasady wpisuje się w przesłankę z art. 17 ust. 1a pkt 1 u..ś.r. , to jednak z uwagi na to, że skarżąca w ogóle nie jest związana obowiązkiem alimentacyjnym z kuzynem nie może być rozważana w realiach sprawy. W stanie faktycznym sprawy nie mamy zatem sytuacji, która dawałaby podstawy do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że preferowany przez ustawodawcę opiekun prawny nie może z przyczyn obiektywnych sprawować opieki. W sprawie nie chodzi bowiem o wynikającą z przepisów prawa kolejność osób obowiązanych do alimentacji, lecz o to, czy osoba spoza kręgu osób obowiązanych do alimentacji może ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne nad osobą, nad którą sprawuje opiekę.

Podobnie należy ocenić argumentację strony dotyczącą braku możliwości sprawowania opieki nad G. S. przez jego siostrę. Okoliczność, że osoba obowiązana do alimentacji nie może lub nie chce wypełniać swojego obowiązku wynikającego z przepisów prawa nie stanowi podstawy do kreowania nowej przesłanki, nie wynikającej z przepisów prawa. Co więcej, pozostającej contra legem wobec ustawowych zasad ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ulega bowiem kwestii, że wymóg by opiekun osoby niepełnosprawnej należał do kręgu osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym wobec podopiecznego stanowi jedno z zasadniczych kryteriów ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Z tego też powodu, nie mógł zostać pozytywnie oceniony zarzut pełnomocnika strony, że w sprawie nie zostało zweryfikowane, czy siostra niepełnosprawnego może sprawować nad nim opiekę.

W sprawie nie można również nie dostrzec, że interpretacja art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r., choć w poprzednim stanie prawnym, była też przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 (LEX nr 1404019).Wyrażony w tej uchwale pogląd, tj., że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym przed dniem 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), nie uległ jednak zmianie i ma odzwierciedlenie w obecnie obowiązującym art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1637/21).

Kierując się przedstawioną argumentacją i działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił w całości skargę.

Orzeczenie o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu znajduje wsparcie w art. 250 § 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18).