Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 360/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 149
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Małgorzata Niedobylska, Sędziowie WSA Jarosław Szaro, WSA Piotr Popek /spr./, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 lipca 2019 r. sprawy ze skargi E.O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi E. O. (dalej: podatnik/skarżąca) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: SKO/Kolegium) z [...] marca 2019 r. nr [...], którym stwierdzono uchybienie przez skarżącą terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy [...] z [...] stycznia 2019 r. nr [...].

Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynika, że Wójt Gminy [...] opisaną wyżej decyzją z [...] stycznia 2019 r. określił skarżącej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na 2019 r. (podatku rolnego i podatku od nieruchomości) w łącznej wysokości 20.551 zł. Decyzję doręczyciel (sołtys) wydał 13 lutego 2019 r. pełnoletniemu domownikowi - D. L..

W dniu 28 lutego 2019 r. skarżąca nadała w placówce pocztowej odwołanie. Przekazując je organowi odwoławczemu organ I instancji zwrócił uwagę, że nie zostało ono podpisane i zostało wniesione po upływie przepisanego terminu. W dniu 8 marca 2019 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, przesłała za pośrednictwem Wójta podpisany egzemplarz odwołania.

Opisanym na wstępie postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło uchybienie przez odwołującą się terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta. Podało, że termin ten, zgodnie z art. 223 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm. dalej: "O.p."), wynosił 14 dnia od dnia doręczenia, które miało miejsce 13 lutego 2019 r., podczas gdy odwołanie wniesiono 28 lutego 2019 r. Decyzja I instancji została doręczona stronie przez sołtysa wsi O., który 19 marca 2019 r. złożył w siedzibie Kolegium oświadczenie, że decyzję wydał (doręczył) D. L., zięciowi E. O.. Kolegium zaznaczyło, że stwierdzenie uchybienia terminu wyłącza możliwość rozpatrzenia odwołania.

W skardze, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i orzeczenia o kosztach postępowania, zarzucono naruszenie przepisów postępowania, a to:

1) art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 148 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że odwołanie nie może być rozpatrzone, jako wniesione po terminie, podczas gdy w aktach brak jest dowodu – pokwitowania na okoliczność doręczenia decyzji w dniu 13 lutego 2019 r.,

2) art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 148 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że uchybiła terminowi do wniesienia odwołania, ponieważ decyzję I instancji sołtys doręczył D. L. w dniu 13 lutego 2019 r., podczas gdy w aktach brak jest pokwitowania potwierdzającego dokładnie datę doręczenia decyzji, a ona twierdzi, że miało to miejsce 14 lutego 2019 r., zaś organ nie mógł oświadczenia sołtysa potraktować jako pokwitowania odbioru, o jakim mowa w ww. przepisie,

3) art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 148 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że decyzja I instancji została jej prawidłowo doręczona 13 lutego 2019 r., gdyż została doręczona jej zięciowi, podczas gdy nie jest on jej domownikiem, ponieważ nie zamieszkuje z nią pod jednym adresem (mieszka w [...]), a ponadto nie pokwitował własnoręcznym podpisem odbioru decyzji w żaden prawem przewidziany sposób i brak jest adnotacji, że odbiorca przesyłki podjął się jej oddania adresatowi, a nadto zdarzenie to miało miejsce 14 lutego 2019 r.,

4) art. 149 w zw. z art. 152 § 1 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że doręczenie pisma D. L. było skuteczne 13 lutego 2019 r., podczas gdy w aktach brak jest potwierdzenia doręczenia mu decyzji w tym dniu własnoręcznym podpisem,

5) art. 122 w zw. z art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 19 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych poprzez naruszenie bezwzględnego obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dochowania w tym względzie procedury,

6) art. 191 O.p. w zw. z art. 19 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych poprzez brak ustalenia przez organ prawdy obiektywnej i brak dokładnego wyjaśnienia sprawy, brak zebrania pełnego materiału dowodowego, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie ich dowolnej i niekonsekwentnej oceny,

7) art. 121 § 1 w zw. z art. 124 O.p. poprzez naruszenie zasady zaufania do organów podatkowych, a także zasady wyjaśniania stronom zasadności przesłanek, którymi kierowano się przy załatwieniu sprawy.

Zgłoszono ponadto wniosek o zobowiązanie Wójta Gminy [...] do przedłożenia Sądowi zaświadczenia o zameldowaniu D. L. oraz wskazania, pod jakim adresem jest zgłoszony jako domownik zobowiązany do uiszczania należności z tytułu wywozu odpadów komunalnych na okoliczność wykazania, że nie jest on jej domownikiem i nie prowadzi pod jej adresem gospodarstwa domowego.

W przekonaniu skarżącej decyzja I instancji została jej doręczona 14, a nie jak przyjęto 13 lutego 2019 r. Ponadto nie można przyjąć, że doręczenia tej decyzji dokonano prawidłowo. W aktach brakuje pokwitowania, o którym mowa w przepisach O.p., na którym zamieszczona byłaby adnotacja o zobowiązaniu się D. L. do przekazania jej odbieranej korespondencji, potwierdzona dodatkowo przez doręczyciela. Uchybienie to powoduje bezskuteczność doręczenia w tym trybie. Ponadto zięć nie jest jej domownikiem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Kolegium podkreśliło, że doręczenie decyzji I instancji spełniało wymagania określone w art. 149 O.p. Oddanie przesyłki osobie bliskiej dla strony, jaką jest zięć, który podjął się oddania przesyłki, należało uznać za skuteczne i prawnie dopuszczalne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ kontrolowane postanowienie nie narusza prawa w stopniu wymagającym stosowania przez Sąd środków określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. dalej: "P.p.s.a.").

W pierwszej kolejności wymaga zwrócenia uwagi to, że kontroli zaskarżonego aktu dokonano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Przedmiotem zaskarżenia było bowiem postanowienie kończące postępowanie odwoławcze.

Ze stanowiska i ustaleń organu odwoławczego wynika, że decyzja I instancji została doręczona stronie/skarżącej 13 lutego 2019 r., w trybie doręczenia zastępczego. Korespondencji nie wydano jej osobiście, lecz obecnemu w domu zięciowi D. L.. Odwołanie nadano za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu 28 lutego 2019 r., po upływie przepisanego terminu 14 dni, liczonego od dnia 13 lutego 2019 r. Skarżąca twierdzi natomiast, że decyzję doręczono jej 14 lutego 2019 r., a w aktach sprawy brak jest dowodu doręczenia w postaci pokwitowania spełniającego wymagania określone w O.p., na którym zawarte byłoby oświadczenie/zobowiązanie zięcia do podjęcia i oddania jej korespondencji.

Analiza przedłożonych Sądowi akt sprawy potwierdza prawidłowość podjętego przez Kolegium rozstrzygnięcia. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że decyzja I instancji została doręczona przez sołtysa. Na potwierdzeniu doręczenia zamieszony jest podpis D. L. i zaznaczone zostało, że korespondencję wydano pełnoletniemu domownikowi, który podjął się oddania pisma adresatowi, a także nazwisko doręczającego – Solarski. Przy obu nazwiskach widnieje data 13 lutego 2019 r.

Zawarte w Ordynacji podatkowej w rozdziale 5 – Doręczenia, działu IV – Postępowanie podatkowe, przepisy o doręczeniach wskazują, że w przypadku, gdy organem podatkowym jest wójt, pisma może doręczać sołtys, za pokwitowaniem (art. 144 § 5 O.p.). Osobom fizycznym pisma doręcza się pod adresem miejsca ich zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju (art. 148 § 1 O.p.). W przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma - sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy - gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi (art. 149 zd. 1 O.p.). Odbierający pismo potwierdza doręczenie pisma własnoręcznym podpisem, ze wskazaniem daty doręczenia (art. 152 § 1 O.p.). W razie niemożności doręczenia w opisany sposób pismo doręczane przez podmiot inny niż operator pocztowy podlega złożeniu na okres 14 dni w urzędzie gminy (art. 150 § 1 pkt 2 O.p.), o czym pozostawia się w oddawczej skrzynce pocztowej zawiadomienie, o którym mowa w art. 150 § 2 O.p.

Jeżeli chodzi natomiast o kwestie związane z wnoszeniem odwołania, to regulują je przepisy art. 220 i n. O.p. Wynika z nich, że odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej stronie (art. 223 § 2 pkt 1 w zw. z art. 12 O.p.), za pośrednictwem organu, który wydał decyzję (art. 223 § 1 O.p.). Organ odwoławczy, w razie stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem ustawowego terminu, obowiązany jest wydać postanowienie, o którym mowa w art. 228 § 1 pkt 2 O.p., stwierdzające tę okoliczności. Postanowienie takie jest ostateczne (art. 228 § 2 O.p.).

W kontrolowanej sprawie nie jest kwestionowany fakt doręczenia skarżącej decyzji podatkowej organu I instancji. Doręczenia dokonał upoważniony podmiot (sołtys). Nie jest nawet sporne to, że korespondencję wydano D. L., pod jej nieobecność w domu. Skarżąca kwestionuje natomiast dzień, w którym nastąpiło doręczenie oraz jego prawidłowość, upatrując uchybień w sporządzaniu pokwitowania. Podważa też przymiot zięcia jako swojego domownika. Co istotne, żadna z tych okoliczności nie była podnoszona w odwołaniu.

Przy rozpatrywaniu takich zarzutów należy od razu zauważyć, że ewentualne uchybienia w tym zakresie mogłyby być oceniane tylko w kontekście przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Należałoby zatem wykazać istotny wpływ ewentualnych uchybień proceduralnych na wynik sprawy. Wad takich jednak nie można było stwierdzić. W aktach sprawy znajduje się pokwitowanie, na którym widnieje podpis odbierającego przesyłkę i doręczającego. Zawarto na nim także datę doręczenia, która została poświadczona podpisami dwóch osób. Sam doręczyciel (sołtys) złożył przed organem odwoławczym dodatkowe oświadczenie, z którego wynika, że odbierającym pismo był zięć strony. Z uwagi na treść skargi przyznającą taką relację rodzinną odbierającego ze skarżącą okoliczność tę uznać należało także za bezsporną. Pokwitowanie zawiera również zaznaczone oświadczenie o zobowiązaniu się D. L. do przekazania korespondencji adresatowi. Dokument ten został więc wypełniony w sposób prawidłowy, w pełnym zakresie odnoszącym się do okoliczności faktycznych doręczenia.

Ostatnią z istotnych kwestii poruszonych w skardze jest status D. L. jako domownika. Jego pełnoletni wiek należało bowiem przyjąć jako fakt domniemany, określony przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skoro zawarł związek małżeński z córką skarżącej, to musiał być osobą pełnoletnią, ponieważ w przypadku mężczyzny pełnoletniość jest pozytywną przesłanką zawarcia (dopuszczalności) małżeństwa w Rzeczypospolitej Polskiej (zob. art. 10 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 Kodeks rodzinny i opiekuńczy [Dz.U. z 2017, poz. 682 t.j.]). Jeżeli chodzi natomiast o przymiot domownika, to wskazać należy, że pojęcie to nie zostało w przepisach Ordynacji podatkowej wyjaśnione (zdefiniowane). Opierając się na wykładni językowej (gramatycznej) należy mu przypisać takie znaczenie, jakie posiada w języku ogólnym. Za domownika można uznać każdą osobę faktycznie mieszkającą pod danym adresem, w szczególności spokrewnioną lub spowinowaconą. Kwestia posiadania meldunku lub dopełnienia innych obowiązków natury administracyjnej albo wymóg prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego nie należą do przesłanek ustawowych. Przy ocenie takiej nie można też pomijać okoliczności faktycznych związanych z doręczaniem pism i nastawieniem samego odbierającego. Zasadniczo należy bowiem założyć, że osoba, która nie mieszka pod określonym adresem i nie dysponuje domniemanym upoważnieniem adresata do odebrania korespondencji nie podejmie jej. Inaczej postąpi osoba, która mieszka razem z adresatem czy osoba, którą łączą z nim na co dzień bliższe relacje aniżeli zwykłe odwiedziny. Domownik nie musi jednak posiadać upoważnienia do odbioru korespondencji, a sam ocenia, czy tego się podejmie. Osoba taka nie ma obowiązku odbioru korespondencji urzędowej podczas nieobecności adresata, a ewentualna odmowa nie rodzi dla tegoż adresata żadnych negatywnych konsekwencji. W takiej bowiem sytuacji doręczyciel powinien postąpić stosownie do wymagań określonych w art. 150 § 1 O.p.. Konieczne jest więc przy ocenie przymiotu domownika każdorazowe badanie związku danej osoby z adresatem.

Powyższe pozwala na konstatację, że doręczenie było skuteczne i miało miejsce 13 lutego 2019 r., a ocena tych okoliczności przez Kolegium była prawidłowa. Oznacza to z kolei, że bieg terminu do wniesienia odwołania rozpoczął się 13 lutego 2019 r. i zakończył 27 lutego 2019 r., jak prawidłowo przyjął organ odwoławczy. Wniesienie odwołania w dniu 28 lutego 2019 r. miało miejsce po upływie ustawowego terminu. Nie bez znaczenia w sprawie jest również to, jak już zaznaczono wyżej, że skarżąca nie podnosiła wadliwości doręczenia decyzji w odwołaniu, lecz dopiero w skardze, po uzyskaniu wiedzy o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Jednak ewentualne nieprawidłowości w przekazaniu korespondencji adresatowi przez domownika czy wadliwie odnotowana data odbioru nie wpływają na skuteczność doręczenia korespondencji za pośrednictwem domownika. Okoliczności takie mogą być co najwyżej oceniane w razie ubiegania się o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i podnoszone jako argument mający przemawiać za brakiem winy w uchybieniu terminu.

Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie okazało się zgodne z prawem. Brak było więc podstaw do stosowania przez Sąd względem kontrolowanego aktu środków określonych w art. 145 P.p.s.a. Zgodnie z zawartymi w tym artykule przepisami, uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi może bowiem nastąpić tylko w razie: 1) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; 2) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; 3) innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd ponadto stwierdza nieważność postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo stwierdza wydanie postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Te "inne przepisy" zawarte są m.in. w Ordynacji podatkowej, a zacytowane w dotychczasowej części uzasadnienia. Żadne z powyższych okoliczności nie miały jednak miejsca, w tym nieuzasadnione okazały się zarzuty sformułowane w skardze. Przepisy art. 228 § 1 pkt 2, art. 148, art. 149, art. 152 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191, art. 121 § 1, art. 124 O.p. nie zostały naruszone, podobnie jak kompetencyjne przepisy ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych. Pewne niedostatki uzasadnienia kontrolowanego postanowienia w zakresie analizy przepisów o doręczeniach za pośrednictwem domownika nie miały wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia, a wynikały raczej z braku wiedzy organu odwoławczego o przyszłych zarzutach, jakie zostaną podniesione przez adresata decyzji.

Zgłoszony w skardze wniosek dowodowy nie mógł zostać uwzględniony. Po pierwsze, postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym przeprowadza się tylko w uzupełniającym zakresie, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 P.p.s.a.). Po drugie, dopuszczalne jest dopuszczenie przez sąd administracyjny tylko dowodu z dokumentu, podczas gdy wnioskowane zaświadczenie w dacie składania skargi czy wydania wyroku nie istniało, a skarżąca nie podjęła przed wniesieniem skargi żadnej aktywności w celu wykreowania takiego dokumentu i podważenia dopuszczalności obioru korespondencji przez zięcia. Po trzecie, dowód z zaświadczenia o wnioskowanej treści dla oceny przymiotu domownika D. L. nie był konieczny, ponieważ okoliczność tę można było wywieźć i ocenić na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego przez organy podatkowe, w szczególności treści pokwitowania. Sąd nie stwierdził bowiem uchybień/braków w zakresie materiału dowodowego niezbędnego do oceny okoliczności związanych z zachowaniem terminu do wniesienia odwołania.

Z podanych względów, wobec bezzasadności skargi, została ona w całości oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a.