Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 341/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 27, art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 102, art. 98 par. 1, art 771, art. 1025 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 47 ust. 1, art. 49
journal: Dz.U. 2006 nr 167 poz 1191
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji - tekst jedn.
article: art. 3 par. 1 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 138 par. 1 pkt 1, art 15, art 7, art. 80, art. 107 par. 3, art. 11, art 77 par. 1, art 136
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 18 ust. 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2010 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności i odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje adwokatowi P.B. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100) w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote 80/100) tytułem podatku od towarów i usług. III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ T. Świstak /-/ E. Podrazik /-/ W. Batorowicz


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...]2010 r. znak: [...] po rozpatrzeniu odwołania J. L., utrzymało w mocy decyzję wydaną z up. Burmistrza Miasta Z. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] 2009 r. znak: [...].

U podstaw podjętego w tej sprawie przez organ administracji rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia:

Organ I instancji decyzją z dnia 18 listopada 2009 r. wydaną na podstawie art. 25, art. 27 ust. 1-3, 1a i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm. dalej "p.o.u.a.") i art. 104, art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm. dalej "k.p.a.") zobowiązał skarżącego jako dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna P. L. w okresie od 1 marca 2009 r. do 30 września 2009 r. w łącznej kwocie 450 zł wraz z ustawowymi odsetkami ustalonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 13,10 zł.

W uzasadnieniu wskazano, że na mocy decyzji z dnia [...] 2009 r., znak: [...], wypłacono osobie uprawnionej w okresie od 1 marca 2009 r. do 30 września 2009 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 1050 zł, oraz przytoczono treść art. 27 ust. 1, 2 i 3 p.o.u.a.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. L. podniósł, że w jego ocenie brak jest podstaw prawnych do zwracania przez niego żądanej kwoty wraz z odsetkami, albowiem świadczenia alimentacyjne na dzieci są od lat regularnie potrącane, w kwocie zasądzonej przez Sąd Rejonowy w Z., to jest 300 zł miesięcznie na dwójkę dzieci, ze świadczeń jakie skarżący otrzymuje z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nadto J. L. podniósł, iż komornik nie może pobierać żadnej opłaty od wierzyciela zwolnionego z kosztów sądowych przez sąd gdyż zabrania mu tego prawo, to jest art. 59 ust. 1 ustawy opublikowanej w Dzienniku Ustaw Nr 133, poz. 882 z 1997 r.

Podnosząc powyższe zarzuty odwołujący się wniósł o odrzucenie decyzji w całości jako naruszającej prawo.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2010 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swojej orzeczenia organ II instancji wskazał, że materiał sprawy zgromadzony przez organ pierwszoinstancyjny potwierdza wysokość należności wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej z funduszu alimentacyjnego w kwocie 1050 zł, stanowiącą równowartość siedmiu miesięcznych rent alimentacyjnych (7 x150 zł = 1050 zł), jak również wartość zaspokojonej w tym samym okresie kwoty alimentów, przekazanej przez komornika sądowego w imieniu dłużnika w kwocie 600 zł. Wyliczona przez organ I instancji kwota 450 zł do której zwrotu zobowiązano J. L. stanowiła różnicę wartości świadczenia wypłaconego z funduszu alimentacyjnego i kwoty przekazanej przez komornika na zaspokojenie należności, z tytułu wypłacania świadczeń w okresie objętym zaskarżoną decyzją.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wskazało, iż kwotę tę, zgodnie z art. 27 ust. 1 -3 p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany zwrócić organowi właściwemu wierzyciela, łącznie z ustawowymi odsetkami liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. przytoczyło część art. 28 ust. 1 p.o.u.a., stanowiącego, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz wskazało, że zgodnie z art. 64c § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji koszty egzekucji obciążają zobowiązanego.

Powyższe rozważania doprowadziły organ II instancji do konkluzji, iż część egzekwowanej od odwołującego się na poczet zasądzonych alimentów kwoty zostaje zapewne przeznaczona na powyższe koszty, inna zaś część na odsetki od zaległych zobowiązań i to stało się przyczyną wyliczonej różnicy, do zwrotu której J. L. został zobowiązany.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oraz w uzupełniającym ją piśmie procesowym z dnia 5 czerwca 2006 r. J. L. podniósł, że wywód prawny przeprowadzony w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. jest błędny, bowiem przywołane akty prawne nie dotyczą zobowiązanego, wobec którego nie była prowadzona egzekucja w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nadto skarżący powołując się na art. 771 w zw. z art. 102 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego podniósł, że skoro wierzycielka świadczeń alimentacyjnych zwolniona jest z kosztów sądowych, to zwolnienie to rozciąga się również na koszty egzekucyjne i co za tym idzie egzekwowana od niego kwota zasadzonych alimentów winna spływać do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. w całości. Nadto skarżący podniósł, iz skoro opłaca świadczenia alimentacyjne w całości to nie widzi potrzeby żądnego dofinansowywania ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo i zwrócenie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Występujący na rozprawie w dniu 20 października 2010 r. pełnomocnik skarżącego poza podtrzymaniem zarzutów zawartych w skardze, zarzucił nadto zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie można zgodzić się z wszystkimi podniesionymi przez stronę skarżącą argumentami.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w pismach procesowych skarżącego w pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż zgodnie z art. 27 ust. 1 p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym ust. 1a stanowi, iż odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty.

Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 tej ustawy - organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z przytoczonych przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). Analiza powyższych przepisów pozwala nadto na stwierdzenie, iż decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową.

Nadto art. 28 ust. 1 tej samej ustawy stanowi, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:

1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,

2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia,

3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,

4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia

- po należnościach określonych odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 2-6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Instytucję zwolnienia z kosztów sądowych normuje art. 100 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity Dz. U. Nr 90, poz. 594 z 2010 r. ze zm.), stanowiący w ust. 1, iż strona w całości zwolniona od kosztów sądowych z mocy ustawy nie uiszcza opłat sądowych i nie ponosi wydatków, które obciążają tymczasowo Skarb Państwa, zaś w ust. 2, że sąd może zwolnić stronę od kosztów sądowych w całości, przy czym do takiego zwolnienia odpowiednio stosuje się ust. 1.

Powyższe jednoznacznie wskazuje, że ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych - na mocy art. 96 ust. 1 pkt 2 tej samej ustawy obejmujące między innymi stronę dochodząca roszczeń alimentacyjnych - nie oznacza definitywnego przeniesienia na Skarb Państwa kosztów sądowych w tego rodzaju sprawach, a jedynie tymczasowe obciążenie nimi Skarbu Państwa i nie wyklucza możliwości ich egzekwowania od dłużnika.

Od instytucji zwolnienia od kosztów sądowych odróżnić należy przewidzianą w art. 102 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z 1964 r. ze zm. - dalej k.p.c.) instytucję całkowitego bądź częściowego odstąpienia przez Sąd od obciążenia strony przegrywającej kosztami procesu.

Zgodnie bowiem z art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, a zatem decydujące znaczenie na obowiązek zwrotu kosztów procesu ma wynik procesu, a wyjątek od powyższej ogólnej zasady przewidziany jest właśnie w art. 102 k.p.c. Jako że przepis ten nie dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych, to z jego zastosowania przez sąd cywilny rozpoznający sprawę nie wynikają skutki wskazane w art. 771 k.p.c., stanowiącym, że zwolnienie od kosztów sądowych, przyznane stronie lub z którego strona korzysta z mocy ustawy, rozciąga się także na postępowanie egzekucyjne.

Zauważyć należy, iż obowiązujący art. 49 ust. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (tekst jednolity Dz. U. Nr 167, poz. 1191 z 2006 r. ze zm.) stanowi, iż w sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 15 % wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednakże w przypadku wyegzekwowania świadczenia wskutek skierowania egzekucji do świadczenia z ubezpieczenia społecznego komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 8 % wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/20 i nie wyższej niż dziesięciokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, zaś art. 47 ust. 1 tej samej ustawy stanowi, iż w sprawach o egzekucję świadczeń powtarzających się wartość egzekwowanego roszczenia, stanowiącą podstawę ustalenia opłaty stosunkowej w dniu wszczęcia egzekucji, stanowi suma świadczeń za jeden rok oraz suma świadczeń zaległych.

Wskazać nadto trzeba, iż przywoływany przez skarżącego art. 59 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji utracił moc z dniem 28 grudnia 2007 r., uchylony przez art. 1 pkt 49 ustawy z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2007 r., Nr 112, poz. 769), a co za tym idzie z przyczyn oczywistych nie może mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Z treści jakiegokolwiek przepisu nie wynika przy tym by generalna zasada zwrotu kosztów procesu przez osobę przegrywającą, zaś kosztów postępowania egzekucyjnego przez dłużnika, była w jakikolwiek sposób modyfikowana, ze względu na tymczasowe wyłożenie kosztów procesu za osobę zwolnioną od ich ponoszenia przez Skarb Państwa.

Biorąc pod uwagę przywołane powyżej przepisy oraz okoliczność, że należności wskazane w art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c. to właśnie koszty egzekucyjne, w sposób jednoznaczny stwierdzić można, iż zgodnym z prawem jest potrącanie z kwot wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego, kosztów egzekucyjnych, od uiszczenia zaliczki, na które z mocy ustawy zwolniony był wierzyciel i zaliczanie na poczet należności wypłaconych osobie uprawnionej z tytułu świadczeń, kwot wyegzekwowanych od dłużnika pomniejszonych o te koszty.

Oceny tej nie zmienia wadliwe uzasadnienie zaskarżonej decyzji odwołujące się jedynie do części przepisu art. 28 ust. 1 p.o.u.a. i jak trafnie zauważył skarżący bezzasadnie powołujące się na regulacje dotyczące postępowania egzekucyjnego w administracji, nie mające zastosowania do jego osoby.

Pomimo wykazanej powyżej bezzasadności zasadniczej części argumentacji podniesionej skardze zaskarżona decyzja nie może się ostać jako wydana z naruszeniem prawa.

Stosownie do art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to obowiązek wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W myśl art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., organ odwoławczy wydaje rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, gdy w wyniku rozpoznania sprawy stwierdzi, iż ta jest prawidłowa. Podkreślić przy tym należy, iż w myśl zasady dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 k.p.a., organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozpatrzoną decyzją organu I instancji. W wyroku z dnia 23 marca 1996 r., sygn. akt SA/Wr 1996/95 (publ. ONSA 1997, Nr 1, poz. 35) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. Organ odwoławczy zobligowany jest zatem do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Nadto organ odwoławczy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.) i zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.) winien dokonać ponownej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed I instancją i w zależności od wyników tej oceny dokonać jego ewentualnego uzupełnienia i wydać stosowne orzeczenie.

Zauważyć wreszcie należy, iż przesłanki formalne, jakie powinna spełniać decyzja administracyjna określa art. 107 k.p.a., który na podstawie art. 140 k.p.a. znajduje zastosowanie również w stosunku do decyzji organów II instancji.

Istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może, bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji.

Organ musi, zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć, zwłaszcza tych, które nakładają na strony określone obowiązki. Innymi słowy, strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji, bowiem w przeciwnym wypadku nie mają one możliwości obrony swoich słusznych interesów przed organem odwoławczym, jak i przed sądem administracyjnym. Motywy decyzji muszą być tak ujęte, aby strona zainteresowana mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy jej wydaniu. Tak sporządzone uzasadnienie daje również rękojmię, iż organ dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Nieuzasadnienie zaś decyzji w sposób właściwy narusza uprawnienia strony i podstawowe zasady postępowania administracyjnego (art. 7 - 10 k.p.a.), a tym samym stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: 25 listopada 2009 r., sygn. I OSK 558/09 dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, z dnia 16 marca 1998 r., II SA 96/98, publ. Lex nr 41681, z dnia 28 października 1998 r., I SA/Gd 1651/96; z dnia 13 grudnia 1988 r., II SA 497/88, publ. ONSA 1989, nr 2, poz. 68, Lex nr 10079; z dnia 8 maja 1998 r., I SA/Lu 380/97 – nie publikowane)

Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że decyzja organu II instancji nie spełniła przesłanki formalnej, jaką powinna spełniać decyzja administracyjna. Nie zawiera, bowiem uzasadnienia odpowiadającego wymogom cytowanego wyżej przepisu - art. 107 § 3 k.p.a.

W decyzji z dnia 8 stycznia 2010 r., organ II instancji przeprowadza wprawdzie obliczenia, z których ma wynikać finalna kwota, do zwrotu której zobowiązana jest strona, to jednak nie wskazuje w sposób precyzyjny skąd wzięła się kwota stanowiąca podstawę obliczeń to jest kwota świadczeń spełnionych przez skarżącego za pośrednictwem komornika sądowego, w okresie otrzymywania świadczeń przez osobę uprawnioną. Nawet pobieżna analiza akt sprawy wskazuje przy tym, iż kwoty przekazywane przez komornika na rachunek organu właściwego wierzyciela (k. 1 do 6 akt organu I instancji) różnią się zarówno od kwot egzekwowanych przez komornika od J. L., jak i od kwot następnie zaliczanych na poczet należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kwoty egzekwowane to według oświadczenia skarżącego po 300 zł miesięcznie na poczet alimentów przypadających obu synom, kwoty wpłacane przez komornika na konto organu poczynając od miesiąca maja 2009 r. wynosiły odpowiednio 254,43 zł, 254,06 zł, 253,35 zł, 253,89 zł, 254,25 zł i 254,34 zł, zaś organ administracji rozliczał na poczet należności głównych i odsetek każdorazowo jedynie po 252 zł.

Podkreślić należy, iż wskazana w przytoczonym powyżej art. 28 ust. 1 p.o.u.a. kolejność zaspokajania należności z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego, uprawnia wprawdzie komornika do potrącania kosztów egzekucyjnych, to jednak na organie administracji ciąży obowiązek zweryfikowania prawidłowości działań komornika, w szczególności poprzez ustalenie jakie kwoty i z jakich tytułów są przez komornika potrącane z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego i precyzyjnego uzewnętrznienia tych ustaleń w uzasadnieniu decyzji. Strony postępowania nie mogą bowiem obciążać następstwa bezprawnych działań organu egzekucyjnego, polegających na przykład na wadliwym potrącaniu należności określonych w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c. przed należnościami określonymi w art. 28 ust. 1 pkt 1 p.o.u.a.

Poczynienie powyższych ustaleń jest przy tym szczególnie istotne, gdy strona – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – kwestionuje zgodność z prawem potrąceń dokonywanych z wyegzekwowanych przez komornika od dłużnika kwot.

Analogicznie w uzasadnieniu decyzji winno zostać wykazane jakie z wyegzekwowanych kwot zostały na bieżąco zaliczone na poczet odsetek ustawowych od wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń i przy użyciu jakiej stopy procentowej odsetki te zostały naliczone.

Podkreślić bowiem należy, iż choć zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 1 p.o.u.a., iż prawidłowym jest zaspokajanie bieżących odsetek od wypłaconych świadczeń z egzekwowanych sum, na co wskazuje użyte w tym przepisie określenie "należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej", do których zgodnie z art. 27 ust. 1 zalicza się zarówno kwoty świadczeń wypłaconych jak i odsetki od tych świadczeń, to jednak powyższa okoliczność faktyczna winna zostać precyzyjnie ustalona i znaleźć swoje uzewnętrznienie w uzasadnieniu decyzji.

Z samego uzasadnienia decyzji organu II instancji, w którym użyto sformułowania "zapewne" odnośnie części kwot wyegzekwowanych od skarżącego przez komornika sądowego, wynika zaś, iż organ administracji nie poczynił w tym zakresie, to jest kwot potrącanych przez komornika i bieżąco naliczanych odsetek, jakichkolwiek pewnych ustaleń poprzestając na przypuszczeniach i domniemaniach, co stoi w rażącej sprzeczności z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą dochodzenia przez organ do prawdy obiektywnej oraz stanowi naruszenie stanowiącego doprecyzowanie tej zasady, a wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zauważyć wreszcie należy, iż dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym zgodnie z ust. 1a tegoż przepisu odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.

Powyższe regulacje prawa materialnego jednoznacznie przesądzają o zakresie niezbędnych ustaleń jakie winien poczynić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji organ administracji, do jakich należy nie tylko globalna wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wysokość dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu w rozbiciu na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji (zarówno wpłat jak i wypłat). Dopiero poczynienie takowych ustaleń i przedstawienie ich w uzasadnieniu decyzji pozwoli stronie (a także sądowi administracyjnemu) na dokonanie faktycznej kontroli ich prawidłowości oraz na zweryfikowanie prawidłowości naliczenia przez organ odsetek. Oczywistym jawi się, iż w uzasadnieniu decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 27 ust. 2 p.o.u.a. winny zostać wyliczone odsetki należne na dzień jej wydania, wraz ze wskazaniem na podstawie jakiej stopy procentowej, od jakich kwot i od jakich dat odsetki te są naliczane, a za niewystarczające uznać należy podanie jedynie globalnej wysokości odsetek.

Na potrzebę poczynienia przez organ odpowiednich ustaleń i uzewnętrznenienia ich w uzasadneiniu decyzji wskazuje w ocenie Sądu, chociażby porównanie treści decyzji nr [...] będącej przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, z decyzją nr [...] , również skierowaną do J. L. o, a dotyczącą obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz drugiego z jego synów – P. L. W decyzji nr [...] nałożono bowiem na stronę obowiązek zwrotu dotyczący mniejszej należności głównej - 414,49 zł, a jednoczesnie większych odsetek od wypłaconych kwot w wysokości 16,20 zł, zaś w decyzji nr [...] obowiązek zwrotu większej należności głównej - to jest 450 zł, przy niższej wysokości odsetkach w kwocie 13,10 zł. Biorąc pod uwagę, iz obie decyzje dotyczą tego samego okresu, alimentów w tej samej wysokości i w obu sprawach w tej samej dacie wydane zostały decyzje pierwszoinstancyjne, okoliczość ta może budzi uzasadnione wątpliwości co do poprawności dokonanych przez organy administracji wyliczeń i winna zostać szczegółowo wyjaśniona w uzasadniu wydanej decyzji.

Brak powyższych elementów w uzasadnieniu decyzji organu uniemożliwia stronie skuteczną ochronę swych praw oraz zrozumienie podstaw nałożonych na nią obowiązków.

Wskazane uchybienia w procedowaniu jakich dopuścił się organ II instancji, a które mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wobec zaistnienia wskazanych powyżej uchybień brak było możliwości dokonania przez Sąd szczegółowej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, albowiem wskazane powyżej braki dotyczące zebranego materiału dowodowego i kompletności uzasadnienia, uniemożliwiały sądowi merytoryczną kontrolę zaskarżonej decyzji.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż Sąd, nie może przeprowadzać samodzielnie odpowiednich ustaleń i obliczeń, albowiem sądy administracyjne nie dokonują własnych ustaleń, a ich rolą jest jedynie kontrola organów administracji publicznej, polegająca - między innymi - na stwierdzeniu, czy wydawane przez te organy decyzje lub inne akty są zgodne z prawem. Warunkiem umożliwiającym taką kontrolę jest prawidłowe uzasadnienie decyzji, gdyż tylko ono wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się organ przy jej wydaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2009 r., sygn. I OSK 558/09 publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy winien w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy sprawy, w tym w szczególności w sposób jednoznaczny ustalić stan faktyczny sprawy, rozważyć potrzebę przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiału dowodowego, a następnie wydać rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 136 k.p.a., przy czym wyniki poczynionych ustaleń winien szczegółowo uzewnętrznić w uzasadnieniu wydanej decyzji administracyjnej.

Uwzględnienie skargi czyniło koniecznym orzeczenie z urzędu o niemożności wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a.).

Na podstawie § 18 ust. 1 c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U z 2002r, nr 163, poz.1348 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał reprezentującemu skarżącego - adw. P. B., kwotę 292,80 zł (w tym 52,80 tytułem podatku od towarów i usług) z tytułu zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

/-/ T. Świstak /-/ E. Podrazik /-/ W. Batorowicz