Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3050/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 128 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2017 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymał w mocy orzeczenie Starosty [...] z [...] czerwca 2016 r. o odmowie ustalenia i wypłaty na rzecz. p. M. B., zwanego dalej "Wnioskodawcą", odszkodowania z tytułu ograniczenia w [...] roku własności nieruchomości położonej w [...] (działka ew. nr [...], gm. [...]), wobec przeprowadzenia linii elektroenergetycznej.

Uzasadniając decyzje przywołano następujące uwarunkowania formalne i prawne sprawy:

- ograniczenie praw do nieruchomości zostało dokonane decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Spraw Wewnętrznych w [...] z [...] listopada 1967 r.; zezwolono nią Przedsiębiorstwu Budowy Sieci Najwyższych Napięć w [...] na przeprowadzenie budowy linii elektroenergetycznej 220 kV [...] na nieruchomościach prywatnych właścicieli, położonych na terenie gromad: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w powiecie [...] (wymienionych w wykazie, stanowiącym załącznik do tej decyzji); w wykazie właścicieli, użytkowników gruntów w gromadzie [...], w pozycji [...] figuruje, jako właściciel gruntu rolnego, p. K. S. (brak w nazwisku litery "j"), zamieszkały w [...] nr [...]; organ I. instancji wyjaśnił, że "S. K." był zameldowany faktycznie pod adresem: [...],

- decyzja z 1967 roku została podjęta na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U, z 1961 r., Nr 18, poz. 94); sprawę odszkodowania z tytułu ograniczenia własności nieruchomości, w związku z przeprowadzaną inwestycją celu publicznego, regulowały więc przepisy tej ustawy; zgodnie z jej art. 36, ustalenie przez organ administracji odszkodowania za straty powstałe na nieruchomości następowało na wniosek zainteresowanej strony wówczas, gdy wynikały one z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 - wykonywania prac za zezwoleniem organu administracji; odszkodowanie przysługiwało za straty związane z koniecznością zapewnienia dostępu do przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności, związanych z ich konserwacją; drugi rodzaj odszkodowania wiązał się ze stratami w zasiewach, uprawach i plonach; w tym ostatnim przypadku ustalenie odszkodowania następowało w ciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie, zaś roszczenie o to świadczenie przedawniało się z upływem 3 lat od powstania szkody (art. 36 ust. 2 ustawy),

- w stanie faktycznym danej sprawy wniosek o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowych działek został złożony w siedzibie właściwego organu 7 stycznia 2016 r., a zatem pod rządami obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.); roszczenie o świadczenie odszkodowawcze nie podlegało przedawnieniu (z wyjątkiem roszczenia związanego ze stratami w zasiewach, uprawach i plonach); w myśl art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie; art. 129 ust. 5 pkt 3 ma zastosowanie do tych wszystkich stanów faktycznych, w których nastąpiło odjęcie lub ograniczenie prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania; nowa ustawa, w braku przepisów przejściowych, ma zastosowanie do stanów aktualnych, ale i do zdarzeń wcześniej powstałych, jeśli trwają nadal,

- w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy roszczenie odszkodowawcze należy rozpatrywać zatem w świetle obecnie obowiązującej regulacji - ustawy o gospodarce nieruchomościami,

- przedmiotowa nieruchomość pierwotnie stanowiła własność p. A. i W. K., a następnie została zbyta - w drodze umów darowizn, przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz krewnych; na podstawie aktu notarialnego z [...] stycznia 2011 r. - umowy darowizny, w celu uzyskania renty strukturalnej przez J. i J. małż. [...] - Wnioskodawca stał się właścicielem m.in. działki ew. nr [...]; organ I. instancji szczegółowo opisał kolejność zmian właścicielskich, dotyczących przedmiotowej nieruchomości, jak również kwestię nabycia praw spadkowych po kolejnych właścicielach oraz zmiany w numeracji działek - obecny numer działki, wobec której ograniczono prawo własności, jest [...]; prawidłowo ustalił on, że Wnioskodawca nie stał się właścicielem nieruchomości w ramach następstwa prawnego, określanego mianem sukcesji uniwersalnej (nie wstąpił w ogół praw i obowiązków pierwotnego właściciela),

- zgodnie z treścią art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, roszczenia odszkodowawcze przysługują osobom, które zostały wywłaszczone; zatem roszczenie o odszkodowanie przysługuje tylko takim osobom; w realiach niniejszej sprawy z roszczeniem tym mogli wystąpić właściciele nieruchomości, których prawo do nieruchomości zostało ograniczone w momencie budowy linii przesyłowej; uprawnionym do domagania się odszkodowania nie może być osoba, która nabyła tę nieruchomość w drodze umowy cywilnej (darowizny) po wybudowaniu tychże urządzeń; obowiązek zapłaty odszkodowania wiąże się bowiem ściśle z faktem doznania uszczerbku w przysługującym danemu podmiotowi prawie własności; roszczenie o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest skuteczne względem każdego właściciela nieruchomości, bowiem nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości (tak np. wyrok WSA o sygn. II SA/Łd 117/15 i 325/15 dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych); wprawdzie, w pewnych okolicznościach, uprawnienie do żądania odszkodowania może przejść na inny podmiot niż wywłaszczony właściciel; jednym z takich przypadków jest następstwo prawne, określane mianem sukcesji uniwersalnej, gdy - bez podejmowania żadnych działań - nabywca wstępuje w ogól praw i obowiązków zbywcy; przejście prawa do uzyskania odszkodowania wynika jednakże wówczas z faktu wstąpienia w ogół praw i obowiązków, nie zaś z nabycia prawa własności konkretnej nieruchomości,

- w rozpoznawanej sprawie Wnioskodawca nabył prawo własności nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej pod tytułem szczególnym; tym samym nie wstąpił w ogół praw i obowiązków pierwotnego właściciela; z okoliczności sprawy nie wynika również, by zawarł dodatkowe porozumienie w sprawie przeniesienia uprawnienia do żądania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość; uznać zatem należy, że prawo do żądania odszkodowania za ograniczenie prawa własności pod budowę linii energetycznej nie zostało przeniesione w drodze umowy wraz z prawem własności nieruchomości ani też w drodze sukcesji uniwersalnej czy odrębnego porozumienia w sprawie przejścia tejże nieruchomości,

- reasumując Wnioskodawca nie posiada uprawnienia do domagania się odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.

W skardze Wnioskodawca zarzucił naruszenie:

- art. 7 i 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez nieustalenie wszystkich przesłanek niezbędnych dla uznania, czy Wnioskodawca ma legitymację do żądania odszkodowania,

- art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez przyjęcie, że Wnioskodawca nie posiada uprawnienia do domagania się odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ administracji nie wyjaśnił stosownie wnikliwie, czy z treści umów, regulujących przeniesienie własności przedmiotowej działki ewidencyjnej, nie wynikało, aby ówcześnie wolą stron było przeniesienie roszczeń z tytułu ograniczenia prawa własności, w związku z lokalizacją na danej nieruchomości sieci elektrycznej.

W odpowiedzi na skargi organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga, jako niezasadna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Sąd podziela stanowisko organu administracji odnośnie do ustaleń faktycznych jak i ocen prawnych. Ponowne przytaczanie argumentacji organu byłoby bezzasadne, z uwagi na uprzednie jej zreferowanie. Sąd przyjmuje ją za własną.

Odnosząc się dodatkowo do zarzutów skargi należy wskazać, że są one niezasadne, wobec następujących uwarunkowań faktycznych i prawnych.

Trafnie skonstatował organ, że podstawą do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie przez osobę, która faktycznie nie była wywłaszczona (w 1967 roku nie była właścicielem gruntu) mogła być wyłącznie sukcesja generalna praw i obowiązków po osobie uprzednio uprawnionej do odszkodowania bądź wyrażona expressis verbis w stosownej umowie cesja konkretnych praw pomiędzy uprzednio uprawnionym a Wnioskodawcą. Podstawy roszczenia nie może natomiast stanowić samo nabycie własności nieruchomości, co do której prawa zostały uprzednio ograniczone decyzję z 1967 roku. Prawo do odszkodowania jest bowiem prawem osobistym wywłaszczonego nie zaś prawem przynależnym do nieruchomości, obciążonej sui generis służebnością. W takiej sytuacji trafnie ocenił organ administracji, że Wnioskodawca nie wstąpił w prawo do odszkodowania wobec samego nabycia nieruchomości, jako obdarowany. Nie dopatrzył się również, aby w treści stosownej umowy dokonano expressis verbis przeniesienia spraw do odszkodowania, które przynależałoby do zbywcy (tak akt – k. 3-6 akt adm.).

Jedynie na marginesie należy zauważyć, że o ile ocena organu w danym zakresie byłaby wadliwa, Wnioskodawca, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego - mógł, jeszcze na etapie postępowania przed Sądem, przywoływać konkretne postanowienia umowy, z których treści miałoby wynikać wprost, że czynność prawna, dotyczące przeniesienia własności nieruchomości, obejmowała z woli stron również roszczenia z tytułu ograniczenia prawa własności, wobec usytuowanie tam sieci wysokiego napięcia. Tego rodzaju postanowień umowy jednak nie przywołano nawet w skardze. Z kolei, jak wskazano na wstępie, wobec faktu, że samo przeniesienie własności gruntu nie skutkuje sukcesja generalna wszelkich praw i obowiązków spoczywających na zbywcy, nie byłoby dopuszczalne domniemanie, że stosowne prawa i obowiązki w danym zakresie przeszły na Wnioskodawcę. Nie sposób więc uznać, aby sprawa nie została w dostatecznym zakresie wyjaśniona.

Nie naruszono też powołanego w skardze art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, statuującego w porządku prawnym, wyrażoną na szczeblu Konstytucji, zasadę prawa do słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Sama okoliczność, że brak jest podstaw do uznania, aby uprawnionym do odszkodowania był w danym przypadku właśnie Wnioskodawca nie pozostaje w opozycji do zasady słusznego zadośćuczynienia w tego rodzaju sytuacjach - gdy grunty, gdzie ograniczono prawa własności były przedmiotem obrotu.

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy, nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby prowadzić do jej uchylenia.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.