Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 704/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-09-12 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 239 pkt 1 lit. a,  art. 243 par. 1,  art. 245 par. 1 i  par. 3,  art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 1 i  par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 12 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy;


UZASADNIENIE

W dniu 7 lipca 2011 r. M. R. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż zakres jego żądania obejmuje ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołał się na okoliczność, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Równocześnie dał wyraz swojemu niezadowoleniu z pracy adwokatów, którzy reprezentowali go w innych postępowaniach sądowych i dlatego podniósł, że żąda ustanowienia "adwokata z Unii Europejskiej".

Równocześnie wnioskodawca oświadczył, iż gospodaruje samotnie, zamieszkuje w wynajmowanym lokalu o powierzchni 32,11 m2 oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro ani nieruchomości. Zadeklarował też, iż nie uzyskuje żadnego dochodu wywodząc, że od marca 2010 r. nie jest mu wypłacany zasiłek stały z pomocy społecznej, gdyż "nie wpuszcza urzędników MOPR z Z. do mieszkania". Oświadczył przy tym, iż "przeżył z kradzieży". Do wniosku dołączone zostało między innymi zaświadczenie z dnia 1 września 2010 r., potwierdzające fakt, iż wyżej wymieniony do marca 2010 r. był objęty pomocą w formie zasiłku stałego.

Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej strony, zarządzeniem z dnia 11 sierpnia 2011 r. zwrócono się do niej o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołała.

W tym zakresie skarżącego wezwano o:

- podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, wydatki na zakup żywności, środków czystości, odzieży itp.). Wskazano przy tym, że wydatki z tytułu czynszu i opłat za tzw. media powinny być udokumentowane stosownymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłaty itp.

- wskazanie źródeł, z których skarżący aktualnie czerpie środki na pokrycie wspomnianych wyżej kosztów utrzymania;

W odpowiedzi wnioskujący nadesłał postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] odmawiające wydania zaświadczenia o dochodach za rok 2010, z którego treści wynika, że nie składał on zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za ten rok.

Przedłożył również między innymi pisma procesowe datowane na 21 sierpnia oraz 3 września 2011 r., w których oświadczył, że nie uzyskuje żadnego dochodu i utrzymuje się z kradzieży. Do drugiego z wyżej wymienionych pism procesowych dołączył przy tym pismo zatytułowane jako "doniesienie na samego siebie za przeżycie z kradzieży", złożone w dniu 12 sierpnia 2011 r. w Prokuraturze Rejonowej w Z., w treści którego zawarł następujące sformułowanie: "wnoszę przed Prokuratorem i Sądem odmowie zeznań oraz odmowie odpowiedzi na pytania dot. dokonanych kradzieży, nie poddam się dobrowolnie karze i nie przyznam się do winy, natomiast podtrzymam, że przeżyłem z kradzieży".

W toku rozpoznania niniejszego wniosku uwzględniono także dokumenty źródłowe dołączone do akt innej sprawy, w zakresie której skarżący również ubiegał się o przyznanie prawa pomocy, zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt IV SA/Gl 284/11, a mianowicie: zaświadczenie potwierdzające fakt, iż na dzień 29 lipca 2011 r. posiadał zaległości czynszowe na kwotę 1.214,21 zł, pismo z dnia 22 lutego 2011 r., odmawiające mu umorzenia zaległości z tego tytułu, wezwanie do zapłaty omawianej należności, "rozliczenie z tytułu dostarczania energii elektrycznej" za okres od 15 listopada 2009 r. do 14 listopada 2010 r., w którym ujęta została "należność do zapłaty" w kwocie 173,73 zł (stan na dzień 13 listopada 2010 r.) oraz kolejne zaświadczenie wydane w dniu 1 sierpnia 2011 r. przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. potwierdzające, że pobierał świadczenia w ramach pomocy społecznej do 31 marca 2010 r., aktualnie jednak z nich nie korzysta i od 15 października 2009 r. nie wpuszcza do swojego mieszkania pracownika socjalnego na zaplanowane wywiady środowiskowe. Wzięto nadto pod uwagę złożone w zakresie tej sprawy oświadczenie M. R., w którym podał, iż nie obciążają go żadne pożyczki, nie otrzymuje wsparcia w postaci świadczeń z pomocy społecznej i nie wpuszcza do mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., gdyż ci, jak podał - "zaplanowali zabójstwo" jego osoby.

W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje.

Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym.

Na wstępie należy odnotować, że przedmiotem skargi M. R. jest decyzja administracyjna wydana w przedmiocie zasiłku celowego będącego jednym ze świadczeń wymienionych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Tymczasem zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe trzeba wyjaśnić, że skarżący korzysta w niniejszej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w konsekwencji, jego wniosek w omawianym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (strona została już o tym w niniejszej sprawie poinformowana przez Sąd stosownym pismem).

Odnosząc się natomiast do wniosku M. R. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Treść przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte w nim słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a nie rozpoznającego wniosek. Jest zatem jednoznaczne, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania.

Trzeba bowiem podkreślić, że skarżący nie uzupełnił swego wniosku w stopniu czyniącym zadość powołanemu wyżej zarządzeniu z dnia 11 sierpnia 2011 r. nie określając miesięcznej wysokości kosztów ponoszonych w związku z bieżącym utrzymaniem ani też nie wyjaśniając w sposób dostatecznie wiarygodny, z jakich źródeł czerpie środki na pokrycie tych wydatków.

W tym miejscu należy odnotować, iż jest bezspornym, że M. R. to osoba niepełnosprawna w stopniu umiarkowanym. Poza sporem jest również to, że do marca 2010 r. korzystał on ze świadczeń z pomocy społecznej, pobierając zasiłek stały, podlegający pomniejszeniu o potrącenia dokonywane z tytułu alimentów, które obowiązany był uiszczać oraz wcześniej (do 31 grudnia 2009 r.) - zasiłki celowe na żywność. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w dokumentach źródłowych przedłożonych przez wyżej wymienionego w niniejszej sprawie, a nadto we wspomnianej wyżej sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 284/11, jak również w ustaleniach dokonanych w toku postępowań z jego wniosków o przyznanie prawa pomocy złożonych w zakresie spraw o sygn. akt IV SA/Gl 432/09 oraz IV SA/Gl 433/09 (zakończonych postanowieniami wydanymi odpowiednio 8 września 2009 r. oraz 20 stycznia 2010 r., mocą których przyznano mu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata).

Nie budzi zatem wątpliwości, że sytuacja materialna wnioskującego była w przeszłości niewątpliwie trudna. Zarówno jednak wspomniane wyżej dokumenty źródłowe, jak i materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych niniejszej sprawy oraz innych spraw zainicjowanych przez tutejszym Sądem z jego skarg dotyczą zasadniczo okresu do marca 2010 r. i nie pozwalają na dokonanie wyczerpujących ustaleń co do tego, jak sytuacja ta kształtuje się obecnie.

W tym zakresie wiadomo jedynie tyle, że M. R. w roku 2010 nie zadeklarował żadnego dochodu opodatkowanego podatkiem dochodowym od osób fizycznych (patrz: postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] oraz, że obciążają go zaległości czynszowe w kwocie 1.214,21 zł (wynika to z zaświadczenia znajdującego się w aktach sprawy o sygn. IV SA/Gl 284/11). Fakty te same w sobie nie muszą jednak jeszcze świadczyć o tym, aby zachodziła w jego przypadku przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, że skarżący, deklarujący wszak we wniosku brak jakichkolwiek dochodów w okresie począwszy od kwietnia 2010 r. (czyli już od półtora roku), nie podawał równocześnie, aby obciążały go zaległości z tytułu innych zobowiązań ani też, aby nie pokrywał innych kosztów utrzymania, takich jak wyżywienie, zakup środków czystości i odzieży oraz należności w ramach opłat za tzw. media, takich jak gaz, woda, wywóz śmieci, telefon czy prąd (w sprawie o sygn. IV SA/Gl 284/11 nadesłał wprawdzie kopię rozliczenia na dzień 13 listopada 2010 r., wykazującego kwotę do zapłaty za energię elektryczną, w wysokości 173,73 zł, jednak rozliczenie to trudno uznać za miarodajne gdyż po pierwsze - nie wskazuje, aby omawiana należność była nieuregulowaną przezeń zaległością, a po drugie, rzeczony dokument nie zawiera jakichkolwiek danych - jak nazwisko czy adres zamieszkania - mogących wskazywać, że odnosi się do jego osoby).

Skoro zatem wnioskodawca, który od półtora roku nie wykazuje żadnych dochodów, jest w stanie te wydatki ponosić, a równocześnie oświadczył jednoznacznie, że nie posiada zasobów finansowych w formie np. oszczędności ani nie zaciągał pożyczek, to budzić może podejrzenie, że uzyskuje środki pieniężne ze źródeł, których we wniosku nie ujawnił.

Trzeba przy tym zaakcentować, że w odpowiedzi na wspomniane wyżej wezwanie z dnia 11 sierpnia 2011 r. wnioskujący w ogóle nie określił, jakie konkretnie miesięczne koszty utrzymania ponosi, ani jaka jest ich wysokość. Nie wyjaśnił też w sposób czyniący zadość wezwaniu, skąd bierze środki na ich pokrycie ograniczając się do lakonicznego stwierdzenia, że "przeżył z kradzieży". Wywód taki trudno jednak uznać za wiarygodny i przekonujący. M. R. dostarczył wprawdzie na jego poparcie kopię "doniesienia na samego siebie za przeżycie z kradzieży", jakie w dniu 12 sierpnia 2011 r. złożył w Prokuraturze Rejonowej w Z., jednak w ocenie rozpoznającego wniosek, pismo to nie wnosi żadnych nowych informacji istotnych z punktu widzenia oceny jego sytuacji materialnej, a przy tym nie może zostać uznane za dowód potwierdzający podnoszone przezeń wywody. W treści tego pisma skarżący przytoczył bowiem jedynie lakoniczne sformułowanie, iż "przeżył z kradzieży", przy czym nie wskazał żadnych okoliczności, które mogłyby taki stan rzeczy uprawdopodobnić, a wprost przeciwnie - deklarując równocześnie "odmowę zeznań, odmowę odpowiedzi na pytania dot. dokonanych kradzieży" stwierdził, że "nie podda się dobrowolnie karze i nie przyzna się do winy".

Zdaniem rozpoznającego wniosek, w świetle zaprezentowanych wyżej okoliczności nie można przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja materialna strony zostały zobrazowane w sposób dostatecznie dokładny.

Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest natomiast przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Odstępując od złożenia żądanych w wezwaniu z dnia 11 sierpnia 2011 r. wyjaśnień co do ponoszonych kosztów utrzymania oraz co do źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie, skarżący nie rozwiał wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, a tym samym nie zachował przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że w ostatnim okresie M. R. złożył w tutejszym Sądzie wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata aż w 100 sprawach. Skoro zatem żąda sfinansowania przez budżet państwa udziału fachowego pełnomocnika w tak dużej ilości postępowań, tym bardziej powinien dochować szczególnej staranności w udzielaniu wyjaśnień dotyczących jego sytuacji materialnej i w usunięciu wszelkich niejasności w jej zakresie dążąc do wykazania, że zastosowanie wobec niego tego dobrodziejstwa procesowego jest uzasadnione.

Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.