Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 732/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 5 ust. 1, art. 10 ust. 3, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 30 ust. 2b, art. 30 ust. 8
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 21 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Daria Przybylska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi A. G. - S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczeń rodzinnych - oddala skargę. A. P.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr: [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o:

1) uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne:

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M.G.-S. za okres od 23.02.2019r. do 28.02.2019r. w kwocie 85,80 zł.;

- zasiłek rodzinny na dziecko M.G.-S. w kwocie 95,00 zł. za okres od 01.04.2019r. do 30.04.2019r.;

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dziecko M.G.-S. za okres od 01.04.2019r. do 30.04.2019r. w kwocie 193,00 zł.

2) zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych:

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M.G.-S. za okres od 23.02.2019r. do 28.02.2019r. w kwocie 85,80 zł. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji w kwocie 1,25 zł.;

- zasiłku rodzinnego na dziecko M.G.-S. za okres od 01.04.2019r. do 30.04.2019r. w kwocie 95,00zł. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji w kwocie 0,27 zł.;

- dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dziecko M.G.-S. za okres od 01.04.2019r. do 30.04.2019r. w kwocie 193,00 zł. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji w kwocie 0,56 zł.;

Kwota nienależnie pobranych świadczeń wynosi 373,80 zł. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do dnia wydania przez organ I instancji decyzji w kwocie 2,08 zł., co łącznie stanowi kwotę 375,88 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A.G.-S.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zmianami), art. 30 w związku z art. 5 ust 4b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zmianami), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2018 r. A.G.-S. wystąpiła do Prezydenta Miasta Ł. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na dziecko M.G.-S. na okres zasiłkowy 2018/2019. Decyzją z dnia [...] września 2018 r. Prezydent Miasta Ł. przyznał A.G.-S. prawo do wnioskowanych świadczeń na dziecko M.G.-S. Następnie w dniu 22 lutego 2019r. w organie I instancji A.G.- S. złożyła oświadczenie, w którym poinformowała organ, iż z dniem 22 lutego 2019r. zakończyła urlop wychowawczy na dziecko M.G.-S. Następnie w dniu 1 kwietnia 2019r. do organu I instancji wpłynęło zaświadczenie z A w Ł. z dnia 25 marca 2019r., z treści którego wynika, iż A.G.-S. przebywała na urlopie wychowawczym na dziecko M.G.-S. w okresie od dnia 30.09.2017r. do 22.02.2019r. W dniu 19 kwietnia 2019r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęło zaświadczenie o wysokości dochodu z tytułu podjęcia zatrudnienia przez A.G.-S. na Uniwersytecie [...] od dnia 26.02.2019r. Zgodnie z powyższym dokumentem wynagrodzenie netto za miesiąc marzec 2019r. (tj. miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu) wyniosło 2633,60 zł. W związku z tym, że A.G.-S. przebywała na urlopie wychowawczym do dnia 22.02.2019r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M.G.-S. nie przysługiwał stronie od dnia 23.02.2019r. Na tej podstawie Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] kwietnia 2019r. zmienił własną decyzję z dnia [...] września 2018 r. w części dotyczącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M.G.-S. w ten sposób, że orzekł o odmowie przyznania stronie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko M.G.-S. na okres od dnia 01.03.2019r. Organ dodał, że na podstawie dokumentów dostarczonych przez A.G.-S. dokonano uwzględnienia utraty dochodów za 2017r.z tytułu utraty zatrudnienia przez stronę w wysokości 29744,44 zł. Podjęcie przez A.G.-S. zatrudnienia na Uniwersytecie [...] od dnia 26.02.2019r. dało z kolei podstawę do zastosowania instytucji dochodu uzyskanego (doliczono dochód netto za miesiąc marzec 2019r. w wysokości 2633,60 zł.) zgodnie z treścią art. 5 ust 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na względzie, Prezydent Miasta Ł., dokonał ponownego przeliczenia dochodu rodziny: dochód osiągnięty przez rodzinę A.G.-S. w 2017r. wyniósł 31253,50 zł (w tym dochód opodatkowany na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 29744,44 zł + dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne w wysokości 1509,06 zł); dochód utracony przez A.G.-S. za 2017r. wyniósł 29744,44 zł; dochód uzyskany przez A.G.-S. w roku 2019 w miesiącu marcu wyniósł 2633,60 zł; miesięczny dochód rodziny po uwzględnieniu dochodu utraconego i uzyskanego wyniósł 2759,36 zł (1509,06 zł : 12 miesięcy + 2633,60 zł.); liczba osób w rodzinie 2; miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 1379,67 zł i przekroczył próg dochodowy 674,00 zł. Kolegium podkreśliło, że kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń rodzinnych wynosi 674,00 zł. na osobę w rodzinie czyli 1348,00 zł. dla 2 osobowej rodziny. Miesięczny dochód na osobę w rodzinie A.G.-S. w roku 2017r. wynosi 1379,67 zł, a łączny miesięczny dochód całej rodziny wynosi 2759,34 zł. (1379,67 zł. x 2 osoby), zatem kryterium dochodowe rodziny zostało przekroczone o 1411,34 zł (2759,34 zł -1348,00 zł). Kwota świadczeń rodzinnych przysługująca rodzinie A.G.-S. w okresie zasiłkowym 2018/2019 jest niższa od kwoty, o którą został przekroczony dochód, zatem nie została spełniona przesłanka art. 5 ust 3 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 24 ust 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. W związku z tym zasiłek rodzinny na dziecko M.G.-S. nie przysługuje A.G.-S. od dnia 01.04.2019r. Zgodnie z art. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określone w ustawie dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w przypadku ustalenia uprawnień do zasiłku rodzinnego, a zatem brak uprawnień do zasiłku rodzinnego powoduje brak prawa do dodatków do zasiłku rodzinnego. W związku z brakiem prawa do zasiłku rodzinnego od dnia 01.04.2019r. na dziecko M.G.-S., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na dziecko M.G.-S. od dnia 01.04.2019r. stronie nie przysługuje. Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, że w związku z podjęciem zatrudnienia przez A.G.-S. od dnia 26.02.2019r. mamy do czynienia z dochodem uzyskanym na podstawie art. 5 ust. 4b w związku z art. 3 pkt 24 lit c ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. , poz. 2220 ze zmianami). Kolegium podniosło, że decyzja wydana w trybie art. 32 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych może wywrzeć skutki wyłącznie na przyszłość. W przedmiotowej sprawie - gdy w części upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, a decyzja w tej części wygasła (od 01.11.2018r. do 30.04.2019r.), brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie w trybie art. 32 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z mocą wsteczną tj. od 01.04.2019r. W takim wypadku zastosowanie znajduje jedynie instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 01.04.2019r. do 30.04.2019r. Na tej podstawie Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] kwietnia 2019r. uchylił od dnia 01 maja 2019r. (tj. od dnia zaprzestania wypłaty) decyzję z dnia [...] września 2018 r. zmienioną decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] kwietnia 2019r. Ponadto w związku z nowym brzmieniem art. 30 ust 3 i 5 nadanym ustawą z dnia 24.07.2015r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1302) zasadnym jest wydanie jednej decyzji orzekającej o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. We wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz w decyzji Prezydenta Miasta Ł. przyznającej świadczenia rodzinne, A.G.-S. była pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Wobec tego należy bezspornie stwierdzić, iż w okresie od dnia 23.02.2019 r. do 28.02.2019r. oraz w okresie od dnia 01.04.2019r. do 30.04.2019r. świadczenia rodzinne na dziecko M.G.-S. stronie nie przysługiwały. Kolegium wyjaśniło, że dochody rodziny zostały wyliczane na podstawie danych o dochodach zawartych w systemie informatycznym Ministerstwa Finansów, na podstawie informacji ZUS o składkach zdrowotnych. Ponadto, zdaniem Kolegium, nie ma podstaw prawnych do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], bowiem została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła A..G.-S. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną jego interpretację i niewłaściwe zastosowanie polegające na wskazaniu przepisu jako podstawy prawnej wydania skarżonej decyzji, podczas gdy nie zaszły przesłanki uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane, w konsekwencji czego brak podstaw prawnych do żądania zwrotu kwoty wypłaconego świadczenia wraz z odsetkami;

- art. 6, art. 15, a ponadto art. 138 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy pomimo wystąpienia przesłanki jej nieważności (decyzja została wydana bez podstawy prawnej z rażącym naruszeniem prawa);

- art. 130 K.p.a. poprzez naliczenie odsetek za opóźnienie i zobowiązanie strony do wyliczenia odsetek za okres od wydania decyzji do dnia zapłaty świadczenia bezprawnie uznanego za nienależnie pobrane.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że Kolegium nie odniosło się do przedstawionych przez nią zarzutów i argumentacji. Organ odwoławczy powielił przytoczenie przepisów odnoszących się do kryterium dochodowego w przypadku świadczeń rodzinnych (zasiłek rodzinny wraz z dodatkami) oraz przepisów dotyczących utraty i uzyskania dochodów. Kompletnie zignorował natomiast wskazane przez stronę uchybienia proceduralne, w tym przede wszystkim naruszenie prawa materialnego poprzez wydanie decyzji z powołaniem się na podstawę prawną z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji nie wystąpienia określonych w tym przepisie przesłanek. Skarżąca w odwołaniu nie poddawała w wątpliwość wskazanych kwot oraz tego czy próg dochodowy został przekroczony. Przedmiotem odwołania było natomiast:

- nieprawidłowe pouczenie o okolicznościach powodujących utratę prawa do świadczenia,

- pouczenie skarżącej przez pracownika organu l instancji, co do którego strona się zastosowała i wywarło to negatywne skutki dla strony,

- opieszałość w prowadzeniu postępowania pomimo posiadania przez organ informacji o zmianie sytuacji zawodowej i finansowej skarżącej;

- przypisywanie skarżącej nienależnie pobrania świadczenia, podczas gdy w przedmiotowej sprawie to organ dokonał nienależnej wypłaty tego świadczenia pomimo dopełnienia przez stronę obowiązków informacyjnych związanych ze zmianą sytuacji zawodowej i finansowej. Nie można więc stronie przypisać winy czy złej woli w przyjęciu świadczenia. Strona miała wszelkie podstawy by sądzić, iż świadczenie za okres 23.02-28.02.2019 (dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego) oraz za miesiąc kwiecień 2019 (zasiłek rodzinny oraz dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka) jest jeszcze należne skoro w przypadku dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego wypłata świadczenia za miesiąc luty 2019 miała miejsce w dniu 13.02.2019 r. - w tej dacie (w dniu pobrania świadczenia) skarżąca korzystała z urlopu wychowawczego, na ten dzień nie miała wiedzy, że urlop wychowawczy za porozumieniem stron (dot. ówczesnego pracodawcy) zostanie skrócony, a jeśli miałoby to nastąpić, to z jaką datą. W związku z tym wypłacone 13.02.2019 r. świadczenie zostało spożytkowane przez skarżącą w dobrej wierze zgodnie z jego przeznaczeniem. Świadczeniobiorca nie ma ponadto obowiązku wypłacania otrzymanej pomocy z tytułu świadczeń rodzinnych proporcjonalnie do upływu dni jakie upłynęły w danym miesiącu na wypadek, gdyby w przyszłości nastąpiła przesłanka uzasadniająca wstrzymanie lub odmowę wypłaty świadczenia. Istotne jest to czy na dzień pobrania świadczenia, a właściwie przed jego pobraniem strona wiedziała o okolicznościach mających wpływ na wypłatę świadczenia i czy z pełną świadomością zataiła te informacje przed organem. Takich ustaleń w przedmiotowej sprawie nie poczynił jednak ani organ l instancji ani organ odwoławczy. Skarżąca sama dobrowolnie, pomimo błędnego pouczenia poinformowała o zakończeniu urlopu wychowawczego 22.02.2019 r. Mimo to, w przypadku zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka wypłata świadczenia nastąpiła 12.04.2019 r. pomimo posiadania przez organ l instancji danych wskazujących na przesłanki uzasadniające wstrzymanie wypłaty świadczeń. Wypłata nie została wstrzymana, w odróżnieniu od prowadzonej równolegle sprawy z zakresu świadczeń rodzinnych dotyczącej zasiłku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego - po poinformowaniu o zakończeniu tego urlopu, bez decyzji, przez czynność faktyczną jaką było wstrzymanie wypłaty do czasu wydania decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenie za ten okres (decyzja z dnia [...].04.2019 r.). Strona nie mogła być zatem świadoma, że organ wypłacił świadczenie bez podstawy prawnej, a następnie również bez podstawy prawnej będzie żądać jego zwrotu obarczając jednocześnie ją konsekwencjami finansowymi swojego błędu przez naliczenie odsetek za opóźnienie. Strona podkreśliła w odwołaniu, że organ l instancji wydał decyzję bez podstawy prawnej wskazanej w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy administracyjne nie mogą bowiem rozpoznawać sprawy w przedmiocie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego bez ustalenia złej lub dobrej wiary po stronie świadczeniobiorcy. Skarżąca końcowo podkreśliła, że organ wypłacił świadczenie nienależne, jednak wobec zachowania strony, której w żaden sposób nie można przypisać winy, świadomości czy celowości działania w celu uzyskania świadczenia nienależnego, nie jest to świadczenie nienależnie pobrane i jako takie nie podlega zwrotowi na podstawie wskazanej w decyzji podstawie prawnej. W związku z tym strona wniosła o "unieważnienie skarżonej decyzji w związku z jej wydaniem bez podstawy prawnej z naruszeniem przepisów prawa oraz zwrot wpłaconej przez skarżącą kwoty 367,46 zł jako nienależnie pobranej na podstawie nieważnej decyzji".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć.

Przypomnieć trzeba, mając na uwadze podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia, iż stosownie do zapisu art. 30 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. I co istotne, jak przewidział ustawodawca w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Wspomniany przepis ma zastosowanie, gdy świadczenia rodzinne zostały prawidłowo przyznane i w trakcie ich pobierania zajdą okoliczności uzasadniające zawieszenie bądź wstrzymanie ich wypłaty, ewentualnie ustanie prawa do ich pobierania i o tych okolicznościach świadczeniobiorca nie powiadomi organu, pomimo pouczenia w tym zakresie.

Zważywszy na wskazane uregulowanie zasadniczą kwestią było ustalenie, czy istotnie wymienione przesłanki w niniejszej sprawie zaistniały i czy okoliczności faktyczne sprawy dają podstawę do rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o powołany przepis.

Powołany art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wymienia dwa warunki, których zaistnienie powoduje, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem. Pierwszy warunek to istnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo uzyskanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, drugi to pouczenie osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do ich pobierania.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych (ust. 4b). Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.

Mając na uwadze ustalony stan faktyczny sprawy należy zgodzić się z organami, że w niniejszej sprawie zaistniał pierwszy warunek określony w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Skarżąca z dniem 26 lutego 2019 r. podjęła bowiem zatrudnienie i z tego tytułu uzyskała dochód, którego uwzględnienie w ponownym przeliczeniu dochodu na osobę w rodzinie spowodowało przekroczenie progu dochodowego wynoszącego 674,00 zł.

Niewątpliwie skarżąca została także wcześniej pouczona o obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Należy bowiem przyjąć, iż złożenie podpisu pod pouczeniem i oświadczeniem stanowi dowód na zrozumienie i przyjęcie do wiadomości podpisanej treści. Zaznaczyć przy tym należy, że stosowne pouczenie zawarte zostało zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia jak i w treści decyzji organu I instancji z dnia [...] września 2018 r. Skarżąca niewątpliwie zapoznała się z pouczeniem (brak jest we wniosku jakichkolwiek uwag, zastrzeżeń, czy adnotacji o niezrozumieniu treści) ubiegając się o świadczenie i dysponowała pouczeniem zamieszczonym w doręczonej decyzji zarówno o tym, w jakich sytuacjach świadczenie nie przysługuje, jak również o konsekwencjach nienależnie pobranego świadczenia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1701/12). W konsekwencji, ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd (wyrok NSA z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/13).

Analizując treść skierowanych do skarżącej pouczeń, Sąd stwierdził, że skarżąca została w jasny i skonkretyzowany sposób pouczona o ciążącym na niej, jako świadczeniobiorcy, obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do tych świadczeń, w tym w szczególności o osiągnięciu dochodu powodującego przekroczenie kryterium dochodowego.

Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że skarżąca ukończyła studia wyższe, z wykształcenia jest magistrem administracji, pracuje z przerwami od 2011 r. jako specjalista do spraw zamówień publicznych - obecnie na Uniwersytecie [...]. Ponadto, skarżąca na rozprawie w dniu 21 stycznia 2020 r. oświadczyła, że zapoznała się z pouczeniami zawartymi w drukach decyzji o przyznaniu świadczeń oraz druku wniosku o przyznanie świadczenia, zrozumiała je i zastosowała się do nich, albowiem powiadomiła organ o tym, że zakończyła urlop wychowawczy z dniem 22 lutego 2019 r. i poprzednie zatrudnienie. Rozpoczęła pracę na Uniwersytecie [...] 26 lutego 2019 r. i od tego czasu otrzymała wynagrodzenie za dwa dni lutego, za miesiąc marzec i następne miesiące 2019 r. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bezspornie wskazuje natomiast, że skarżąca nie poinformowała organu o okoliczności uzyskania dochodu z tytułu zatrudnienia i to mimo pouczenia w tym zakresie.

W opinii skarżącej nie była ona świadoma tego, czy wypłacone jej po dniu 22 lutego 2019 r. świadczenia są nienależne, gdyż nie wiedziała czy przekroczyła kryterium dochodowe, albowiem tego nie wyliczała. Zdaniem Sądu wyjaśnienia skarżącej nie potwierdzają jednak stanowiska, iż w sprawie nie doszło do nienależnego pobrania świadczeń. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy, bowiem świadczenia rodzinne zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, a skarżąca, jak zresztą sama przyznała, była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Ponadto ustalenie, czy skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe nie wymagało skomplikowanego matematycznego wyliczenia, a wynikało wprost z wysokości uzyskanego przez skarżącą wynagrodzenia w nowym miejscu pracy.

Powoływana przez skarżącą okoliczność, skądinąd nie poparta żadnymi dowodami, błędnego poinformowania przez pracownika organu o konieczności oczekiwania na wezwanie organu do złożenia dokumentów o zatrudnieniu, stanowi okoliczność prawnie irrelewantną z punktu widzenia przesłanek z art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, a przede wszystkim wobec oświadczenia skarżącej o zapoznaniu się z pouczeniami zawartymi w formularzu wniosku oraz w decyzji przyznającej świadczenie.

Ustalenia co do nienależności pobranych przez stronę świadczeń obligowały z kolei organ, w świetle art. 30 ust. 1, 2b i 8 u.ś.r., do orzeczenia ich zwrotu wraz z należnymi odsetkami. Konsekwencją wydania decyzji o uznaniu zasiłku rodzinnego za nienależnie pobrany był z kolei obowiązek zwrotu dodatków do tego świadczenia, przy czym dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego jest ściśle związany z zasiłkiem rodzinnym. Stąd też warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 10 ust. 3 u.ś.r. dodatek przysługujący za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 dodatku miesięcznego za każdy dzień. Oznacza to, że świadczenie to nie przysługuje w pełnej kwocie za niepełne miesiące kalendarzowe. Taka sytuacja ma miejsce, gdy dodatek przysługuje od innego dnia niż pierwszy dzień danego miesiąca czy też gdy ustaną przesłanki do wypłaty dodatku w trakcie danego miesiąca, a nie z jego końcem. Skoro zatem w trakcie miesiąca ustały przesłanki do wypłaty dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, to nie sposób zarzucić organowi naruszenia prawa we wskazaniu do zwrotu nienależnie pobranego dodatku za okres od 23.02.2019 r. do 28.02.2019 r.

W tym miejscu podkreślić także należy, że treść art. 30 ust. 2b i ust. 8 jest jednoznaczna. Zgodnie z tymi przepisami od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Ponadto, kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Organ zobowiązując do zwrotu tych świadczeń jest powołanymi przepisami związany i winien zgodnie z nim orzec. Decyzji organu I instancji nie sposób zarzucić w tym zakresie naruszenia przepisów prawa. Odnosząc się do zarzutu strony skarżącej dotyczącego zobowiązania strony do wyliczenia odsetek za okres od wydania decyzji do dnia zapłaty świadczenia wyjaśnić należy, że zbędne jest dokonywanie takich szczegółowych wyliczeń. Co zasady bowiem kwestie dotyczące egzekwowania należnych odsetek należą do zakresu działania organów egzekucyjnych, które działają na podstawie przepisów ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego i rzetelnie przeprowadzonego postępowania, co znalazło potwierdzenie w argumentacji uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie znajdują uzasadnienia zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Materiał dowodowy został zgromadzony w sposób wyczerpujący, a wydanie rozstrzygnięcia zostało poprzedzone jego obiektywną oceną. Okoliczność, iż ocena ta nie jest tożsama z oceną skarżącej nie świadczy natomiast o naruszeniu zasad postępowania.

Uznawszy zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

k.ż.