Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 968/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń pobranych z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] Prezydent [...] przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej P. M. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] lutego 2012 r. do dnia [...] września 2012 r.

Następnie Prezydent [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r.,

nr [...] orzekł o obowiązku zwrotu przez B. M. należności z tytułu otrzymanych przez uprawnionego P. M. w wysokości [...] zł miesięcznie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] lutego 2012 r. do [...] września 2012 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że po zakończeniu okresu świadczeniowego organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zgodnie z treścią art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3 i 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228).

W niniejszej sprawie łączna kwota świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego we wskazanym okresie wyniosła [...] zł - przy czym od komornika sądowego wpłynęła wyegzekwowana kwota alimentów w wysokości [...] zł. Zobowiązanie dłużnika wobec organu właściwego wyniosło zatem [....] zł.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. M.

Wskazała, że P. M. nie dopełnił wszystkich formalności wymaganych przez ustawę przy składaniu wniosku lub celowo zataił otrzymywane świadczenia od komornika. Od marca do czerwca 2012 r. - co wynika z zaświadczenia o dokonanych wpłatach - wyegzekwowane świadczenia były przekazywane. Od lipca do września 2012 r. były spłacane przez komornika funduszowi alimentacyjnemu niesłusznie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...].

W uzasadnieniu orzeczenia wskazało, że na mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Decyzja, która zapadła na podstawie powyższego przepisu jest decyzją związaną. Organ zobowiązany jest w niej do oceny, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy nastąpiła wypłata świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dopóki więc decyzja o przyznaniu pomocy z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie zostanie wzruszona, bądź też wypłata nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika wypłaconych świadczeń.

Zdaniem Kolegium okoliczności podniesione przez B. M. powinny zostać rozważone w postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przez osobę uprawnioną, nie zaś w niniejszym postępowaniu. Ponadto wyliczenie przez organ I instancji kwoty do zwrotu oraz odsetek nie budzi zastrzeżeń - kwoty te znajdują oparcie w materialne dowodowym.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła B. M., wnosząc o uchylenie decyzji w całości.

Podniosła, że zgodnie z postanowieniem Sadu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2011 r., sygn. akt [...] komornik sądu rejonowego od marca 2012 r. zajął jej wynagrodzenie. Zaświadczenie o dokonanych wyegzekwowanych alimentach potwierdza przekazywanie ich zgodnie z wnioskiem wierzyciela. Przy czym w tym samym okresie P. M. pobierał również świadczenie z funduszu alimentacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Od powyższego wniosku strona skarżąca nie złożyła sprzeciwu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Zgodnie z art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ww. ustawy, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli jedna ze stron złoży taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy – taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.

Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., zobowiązującą B. M. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych na rzecz P. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w wysokości [...] zł miesięcznie za okres od dnia [...] lutego 2012 r. do dnia [...] września 2012 r.

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. Nr 1, poz. 1228). Zgodnie z powołanym przepisem, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Ponadto z art. 27 ust. 2 tej ustawy wynika, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kwota podlegająca zwrotowi odpowiada łącznej kwocie wypłaconej osobie uprawnionej. Może być ona pomniejszona jedynie o kwoty przekazane w okresie świadczeniowym organowi przez komornika. Stosownie bowiem do art. 27 ust. 9 ww. ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

W przedmiotowej sprawie zarówno organ I jak i II instancji, kwotę wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń w okresie od [...] lutego 2012 r. do [...] września 2012 r. - na podstawie decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. - ustaliły w wysokości [...] zł, a następnie pomniejszyły ją o kwoty przekazane na rzecz funduszu alimentacyjnego przez komornika sądowego.

Dokonane w orzeczeniach pomniejszenie kwoty wypłaconych świadczeń o wartość wyegzekwowanych należności nie wynika jednak z akt sprawy.

Organy uznały, że kwota [...] zł została wyegzekwowana przez komornika sądowego. Tymczasem z zaświadczenia znajdującego się w aktach sprawy z dnia [...] lipca 2013 r. wynika, że od skarżącej w 2012 roku na rzecz funduszu alimentacyjnego zostały pobrane następujące kwoty: lipiec [...] zł, sierpień [...] zł i wrzesień [...] zł.

Jak z powyższego zestawienia wynika łączna kwota tych należności to [...] zł. Różni się ona zatem od wartości wskazanej w decyzjach.

Ponadto, co warto zauważyć, z ww. zaświadczenia, wydanego przez komornika sądowego, wynika, że wpłaty były wyegzekwowane od marca do września 2012 r. i z wyjątkiem wskazanych uprzednio 3 miesięcy były przekazywane wierzycielowi. Zatem taka sytuacja miała miejsce przez prawie cały okres, na który przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Podkreślenia wymaga przy tym, iż decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego została wydana w czerwcu 2012 r. tj. wówczas, gdy od skarżącej skutecznie egzekwowano alimenty już od 3 miesięcy.

Prawdziwe jest twierdzenie organu I instancji, że dopóki decyzja o przyznaniu pomocy z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie zostanie wzruszona, bądź też wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika wypłaconych świadczeń alimentacyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I OSK 793/11, LEX nr 1149435). Organ ma obowiązek wydania decyzji nakazującej zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń po okresie świadczeniowym (zob. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1070/11, LEX nr 1069573).

Nie można jednak zapominać, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 330/11 stwierdził, że kwota podlegająca zwrotowi odpowiada łącznej kwocie wypłaconej osobie uprawnionej. Może być ona pomniejszona jedynie o kwoty przekazane w okresie świadczeniowym organowi przez komornika. Zatem jeżeli osoba w okresie wypłacania otrzymała alimenty, to świadczenie będzie można uznać za nienależnie pobrane. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie – z tą jednak różnicą, że świadczenia były egzekwowane przez komornika.

W tych okolicznościach organ z uwagi na to, że alimenty były wypłacane do rąk wierzyciela, powinien rozstrzygnąć w pierwszej kolejności o nienależnie pobranym świadczeniu z funduszu. Z materiału dowodowego jasno bowiem wynika, iż decyzja przyznająca świadczenie została wydana w sytuacji, w której alimenty były już skutecznie egzekwowane. Mimo tego organ przyznał świadczenie alimentacyjne, przez co w decyzji o zwrocie tych świadczeń, bezpodstawnie obciążył skarżącą odsetkami za okres do dnia ich wyegzekwowania przez komornika do dnia wydania decyzji. Jednocześnie na dzień wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczeń posiadał o tym fakcie stosowną wiedzę. Takie działanie organu narusza wyrażoną w art. 8 kpa zasadę pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej.

Wskazać ponadto należy, że rozpoznając odwołanie organ II instancji uznał w istocie, iż wskazane przez organ I instancji okoliczności są prawdziwe, a dokonane wyliczenie prawidłowe.

Tymczasem organ II instancji powinien rozpatrzyć sprawę w jej całokształcie, realizując w ten sposób zasadę dwuinstancyjności postępowania. Jego działanie nie może sprowadzić się jedynie do oceny poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez organ I instancji. Z tego też względu treść uzasadnienia decyzji powinna odzwierciedlać proces myślowy, który stanowił podstawę wydania rozstrzygnięcia, a co z tego wynika na gruncie niniejszej sprawy - wymienienie i wyliczenie kwot wypłaconych z funduszu oraz ich pomniejszenie o wyegzekwowane przez komornika należności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze jednak nie uczyniło tego w uzasadnieniu swojego orzeczenia.

Reasumując, organy nie rozpoznały sprawy w jej całokształcie, przez co naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz błędnie zastosowały art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przy czym w niniejszej sprawie - z uwagi na zasadę pogłębiania zaufania do organów państwa - powinny wydać przedmiotową decyzję dopiero po dokonaniu w oddzielnym postępowaniu oceny, czy przedmiotowe kwoty wypłacone na rzecz P. M. z funduszu alimentacyjnego były świadczeniem nienależnie pobranym.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.