Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 366/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 24 ust 4
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Beata Radomska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 października 2019 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr [...]/2018 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (dalej: "Zakład") odmówił I. M. – [...] (dalej: "Strona" lub "Skarżąca") umorzenia należności wynikających z decyzji

o odpowiedzialności spadkobiercy w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

1) ubezpieczenia społeczne - za okres [...], [...] w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek - [...] zł;

- odsetek liczonych na dzień 23.10.2018r. - [...] zł (od należności

za okres [...], [...] odsetki zostały naliczone na dzień przedawnienia);

- dodatkowej opłaty - [...] zł;

- kosztów upomnienia -[...] zł;

2) ubezpieczenie zdrowotne - za okres [...], [...], [...]- [...], 02/2006-10/2012 w łącznej kwocie [...]zł, w tym

z tytułu:

- składek - [...] zł;

- odsetek liczonych na dzień 23.10.2018r. - [...] zł, (za okres [...], [...], [...] odsetki zostały naliczone na dzień przedawnienia);

- dodatkowej opłaty -[...] zł;

- kosztów upomnienia -[...] zł;

3) Fundusz Pracy - za okres [...] w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek - [...] zł;

- odsetek liczonych na dzień 23.10.2018r. - [...] zł, (za okres [...], [...]- [...], 06/2001-10/2001 odsetki zostały naliczone na dzień przedawnienia);

- dodatkowej opłaty - [...] zł;

- kosztów upomnienia -[...] zł.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym sprawy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Oddział w K. decyzją z dnia 16.05.2013 r. znak: [...] przeniósł na Stronę odpowiedzialność

za zobowiązania z tytułu składek po zmarłym synu - L. M. (data zgonu [...] r.).

Spadkodawca prowadził działalność gospodarczą. W związku z nieopłaceniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy

na koncie płatnika powstały m.in. ww. zaległości.

Wnioskiem z dnia 03.10.2013 r. Strona wystąpiła o umorzenie należności z tytułu składek. Oddział ZUS w K. decyzją z dnia [...] r. odmówił Stronie umorzenia należności a następnie, po rozpatrzeniu wniosku Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy ww. decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie prawomocnym wyrokiem z dnia 13.08.2014 r., I SA/Sz 319/14 oddalił skargę Strony na powyższe rozstrzygnięcie Zakładu.

Kolejnym wnioskiem z 23.10.2018 r. Strona zwróciła się jako spadkobierca L. M. z prośbą o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek.

Strona uzasadniła wniosek tym, że kwota zaległości przekracza zdolności finansowe Strony, a zadłużenie zostało odziedziczone po synu L. W. M..

Na podstawie zgromadzonych dokumentów i oświadczeń Strony Zakład ustalił aktualne w odniesieniu do 2014 r. okoliczności, tj.:, że Strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe (jest wdową), pobiera emeryturę w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto. Ze świadczenia emerytalnego dokonywane są potrącenia na rzecz ZUS Oddział w K. w kwocie [...]zł miesięcznie, do wypłaty pozostaje Stronie [...] zł netto miesięcznie. Strona ani nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej,

ani nie korzysta z innych form pomocy.

Stałe wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem Strona określiła na łączną kwotę około [...] zł, w tym:

- z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych) - [...] zł;

- opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) -[...] zł;

- koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie)

- [...] zł;

- inne (opiekunka) - [...] zł.

Ponadto Strona wykazała zobowiązania pieniężne w bankach na kwotę [...]zł, miesięcznie [...] zł, które według oświadczenia są spłacane.

Na podstawie oświadczenia Strony i ustaleń własnych Zakład wskazał, że Strona posiada następujące nieruchomości stanowiące współwłasność w [...] części położone w miejscowości R., gmina K., tj.:

- nieruchomość o pow. [...] ha, (KW [...]);

- nieruchomość o pow. [...] ha, (KW [...]);

- nieruchomość o pow. [...] ha (KW [...]).

Wskazano również, że Strona nie posiada majątku ruchomego. Zakład przyjął ponadto, że zgodnie z przedstawioną dokumentacją Strona ma problemy

z kręgosłupem, ponadto w oświadczeniu wykazała problemy psychiatryczne

i dermatologiczne, chorobę naczyniową, tarczycę.

Jak zauważył Zakład w stosunku do Strony jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddział ZUS w K. ze świadczenia emerytalnego.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Zakład, na podstawie art. 28 ust. 2

i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2019.300 t.j.; dalej: "u.s.u.s."), uznał, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów, albowiem:

- decyzją znak sprawy [...] z [...]. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Oddział w K. przeniósł na Stronę odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu składek po zmarłym synu - L. M., zatem przesłanki, o których mowa w art.28 ust. 3 pkt 2), 4) i 4b) u.s.u.s. w stosunku do Strony nie zachodzą;

- z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1) u.s.u.s.;

- wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a zatem przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a) u.s.u.s. również nie ma zastosowania;

- wobec Strony zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne, które jest skuteczne a ponadto Strona pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł netto

po potrąceniach i posiada majątek nieruchomy - zatem naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz nie można również stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne -

z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają okoliczności, o których mowa

w art. 28 ust. 3 pkt 3), 5) i 6) u.s.u.s.

Organ, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dokonał również analizy przesłanek umorzenia należności Skarżącej, zawartych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

(Dz.U.2003.141.1365; dalej: "rozporządzenie z 2003 r.") uznając, że przesłanki te nie zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie.

Jak wskazał ZUS przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2) rozporządzenia

z 2003 r. nie ma zastosowania, ponieważ Strona nie prowadzi działalności gospodarczej. Z kolei okoliczności z § 3 ust. 1 pkt 3) rozporządzenia z 2003 r.

również nie mają zastosowania do Strony, albowiem problemy zdrowotne Strony -mogące być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji - nie stanowią samoistnie wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu - Strona dysponuje zaś stałym źródłem dochodu w postaci pobieranej (niezależnie od stanu zdrowia) emerytury.

Odnosząc się z kolei do okoliczności określonych w § 3 ust. 1 pkt 1) rozporządzenia z 2003 r. Zakład wskazał, że wysokość pobieranego przez Stronę świadczenia emerytalnego, nawet po potrąceniach, jest wyższa od minimum socjalnego za 2018 r. dla gospodarstwa emeryckiego jednoosobowego ustalonego przez IPISS (które wynosi [...] zł), co wyklucza stan ubóstwa. Jednocześnie Strona nie wykazała, aby w związku z powoływaną trudną sytuacją finansową podjęła działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie zasiłków lub innych form pomocy materialnej dotowanych ze środków instytucji socjalnych. Zakład zaznaczył, że pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej państwa,

w ramach której udzielane są świadczenia o charakterze pieniężnym i niepieniężnym.

Zakład zauważył ponadto, że odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że Strona nie będzie miała możliwości spłaty zaległości.

Zakład, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, zaznaczył jednocześnie, że przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek jako należności publicznoprawnych w oparciu o przepisy rozporządzenia z 2003 r. mają charakter wyjątkowy, a instytucja umorzenia należności z tytułu składek winna

być stosowana wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach. Jak dalej wskazał Zakład, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi.

ZUS wskazał, że zobowiązania wobec Zakładu nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, ze względu na ich szczególny charakter,

a Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS nie może rezygnować z możliwości ich odzyskania należności dając pierwszeństwo zaspokojenia wierzycielom cywilnoprawnym. Należności z tytułu składek zasilają bowiem fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Z kwot zgromadzonych na tych funduszach realizowane są zadania w zakresie świadczeń (np. emerytury, renty

czy zasiłki z ubezpieczenia chorobowego).

Zakład podkreślił również, że Strona posiada majątek nieruchomy, który może stanowić źródło spłaty choćby części zobowiązań wobec Zakładu, uzyskane

z ewentualnej, dobrowolnej sprzedaży udziału w nieruchomości.

Zakład wspomniał również, że Strona miała szansę na wyjście z zadłużenia

na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). Decyzją z dnia 10 czerwca 2013 r. Zakład określił, że umorzeniu, na podstawie w/w ustawy, podlegała wówczas kwota

ok. [...] zł, a warunkiem umorzenia była spłata należności niepodlegających umorzeniu. Ponieważ Strona nie spełniła wskazanego powyżej warunku tj. nie dokonała spłaty należności niepodlegających abolicji, jak również nie zawarła układu ratalnego

w celu ich spłaty, Zakład zmuszony był decyzją z dnia [...]. odmówić Stronie umorzenia w/w zaległości.

Reasumując, ww. decyzją z dnia 21 stycznia 2019 r. Zakład, z uwagi na brak stwierdzenia całkowitej nieściągalności oraz brak spełnienia przesłanek zawartych

w § 3 rozporządzenia z 2003 r. a także z uwagi na dysponowanie przez Stronę majątkiem w postaci udziału w ww. nieruchomościach, odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek, do opłacenia których Strona została zobowiązana

ww. decyzją ZUS z dnia 16 maja 2013 r.

Strona zaskarżyła ww. decyzję skargą wniesioną do tutejszego Sądu, wnosząc

o uchylenie lub zmianę zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie od Zakładu zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła naruszenie:

- art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096 j.t.; dalej "K.p.a.") - zasada praworządności - poprzez nieumorzenie zaległych składek ze względu na ich przedawnienie; Organ musi zbadać, czy należności nie uległy całości lub w części przedawnieniu oraz wyjaśnić tę kwestię w uzasadnieniu decyzji;

- art. 7 K.p.a. (zasada prawdy obiektywnej) poprzez niezbadanie wszystkich okoliczności w sprawie, zwłaszcza tych co do trudnej sytuacji materialnej Skarżącej oraz ustalenia prawidłowej ilości (wysokości) niezapłaconych składek;

- art. 8 K.p.a. (zasada pogłębiania zaufania) poprzez wydanie decyzji nie tylko

z pominięciem kwestii przedawnienia wszystkich składek ale również poprzez brak zbadania tej kwestii przez ZUS;

- art. 77 § 1 K.p.a. organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy i stosownie do treści art. 107 § 3 K.p.a. ustalenia poczynione

na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrzeć w uzasadnieniu decyzji.

W uzasadnieniu zarzutów Skargi Skarżąca przedstawiła okoliczności na ich poparcie, w szczególności akcentując brak odniesienia się w zaskarżonej decyzji

do przedawnienia należności z tytułu składek nią objętych.

Skarżąca przedstawiła analizę przepisów u.s.u.s. regulujących przedawnienie należności z tytułu składek począwszy od 2002 r. i powołując orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA: z 8.12.2016 r., II GSK 3945/16; z dnia

3.04.2014 r., II GSK 236/13) podniosła, że w decyzji dotyczącej umorzenia nie mogą zostać włączone składki, które uległy przedawnieniu.

W ocenie Skarżącej jeśli co do składek wymagalnych przed 1 stycznia 2005 r. nie nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia, to praktycznie wszystkie składki

od 2000 r. do końca 2008 r. są przedawnione.

Skarżąca wskazała ponadto, że jest osobą w wieku 83 lat, bardzo schorowaną, potrzebującą na co dzień opieki osoby drugiej, dlatego od ok. trzech lat zatrudnia

na ˝ etatu opiekunki, legalizując ten fakt poprzez zgłaszanie w ZUS i US. Koszt opiekunki to ponad [...] zł, w tym [...] zł składki ZUS. Jak dalej wskazała Skarżąca emerytura nie pokrywa jej wydatków na minimum egzystencji a każde dodatkowe obciążenie spowoduje skrajne ubóstwo. W ocenie Skarżącej skoro ze względu

na sytuację finansową, opłacenie wnioskowanej do umorzenia należności z tytułu składek jest w istocie niemożliwe, to powoływane przez Skarżącą dotkliwe skutki materialne spłaty zadłużenia, wymagały szczególnie wnikliwego przeanalizowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości ustosunkowując

się do zarzutu przedawnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 j.t. ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie

z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo procesowe w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego. Decyzja ta nie zawiera bowiem wyjaśnienia, które pozwoliłoby zweryfikować Sądowi, to, w jaki sposób organ rentowy dokonał wyliczenia należności składkowych objętych odmową ich umorzenia. Uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie może bowiem zastąpić treść odpowiedzi na skargę, tym bardziej,

iż oświadczenia Zakładu w niej zawarte nie znajdują pełnego odzwierciedlenia w aktach sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z 21 stycznia 2019 r. nr j.w. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd zauważa, że Skarżąca w rozpoznawanej sprawie nie neguje ustaleń Zakładu w odniesieniu do przesłanki braku całkowitej nieściągalność należności, co stanowi przesłankę uniemożliwiającą uwzględnienie wniosku Skarżącej na podstawie

art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. W ocenie Sądu organ poddał analizie i prawidłowo wykazał brak zaistnienia którejkolwiek z przesłanek określonych w ww. przepisach. Skarżąca koncentruje swoje zarzuty na przesłance braku uwzględnienia i wyjaśnienia przez organ kwestii przedawnienia wierzytelności Zakładu objętych zaskarżoną decyzją, bardzo ograniczonych możliwości płatniczych i złym stanie zdrowia.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skargi w pierwszej kolejności Sąd zauważa, że jak zasadnie wskazała Skarżąca, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Zakład

nie odniósł się do okoliczności przedawnienia ww. wierzytelności Zakładu, pomimo,

że wierzytelności te dotyczą okresu począwszy od grudnia 1999 r. a decyzja

o przeniesieniu na Skarżącą odpowiedzialności za te należności wydana została

w 2013 r. zaś decyzja odmawiająca ich umorzenia w styczniu 2019 r.

Obowiązkiem Zakładu rozpoznającego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek (w tym odsetek) jest w pierwszej kolejności dokładne ustalenie kwoty nieopłaconych składek wraz z odsetkami. Organ musi zbadać, czy część należności

nie uległa przedawnieniu oraz wyjaśnić tę kwestię w uzasadnieniu decyzji. Tylko bowiem prawidłowe określenie kwoty zaległych należności pozwala na obiektywną ocenę możliwości ich wyegzekwowania lub dobrowolnej spłaty przez zobowiązanego,

a co za tym idzie rozpoznanie wniosku o umorzenie składek bez naruszenia prawa. Stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość (por. wyrok NSA z dnia 8.12.2016 r., II GSK 3945/16; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 7.08.2019 r. , III SA/Wr 28/19).

Zakreślając ramy prawne dotyczące zagadnienia przedawnienia

w rozpoznawanej sprawie wskazać należy w pierwszej kolejności, że zobowiązanie Skarżącej wynikało z ww. decyzji Zakładu z dnia [...] r. znak: [...], którą przeniesiono na Stronę odpowiedzialność

za zobowiązania z tytułu składek po zmarłym synu - L. M. (data zgonu [...] r.).

Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował

w art. 24 ust.4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat,

a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie

10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności

z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulegał zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw

(Dz.U.241.2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc,

że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie.

Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem

1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem

1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu (zob. uchwały SN: z dnia 2 lipca 2008 r., II UZP 5/08, Lex nr 396253, oraz z dnia 8 lipca 2008 r., I UZP 4/08,

Lex nr 396249; ponadto zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., II GSK 1102/08,

Lex nr 552737).

Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie

i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia

(por. wyrok NSA z dnia 30 września 2009 r., II GSK 72/09, Lex nr 597062 oraz wyrok SN z 6 kwietnia 2011 r., II UK 313/10, OSNP 2012/9-10/126).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony

art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia." Dodano także do art. 24 ust. 5a-5d.

Przepis art. 24 ust. 5b, z dniem 1 lipca 2004 r. uległ dalszej nowelizacji

na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264). Na podstawie tej samej nowelizacji po ust. 5d

do art. 24 dodano także ust. 5e.

W oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U.138.808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f, zaś ust. 6 otrzymał nowe brzmienie.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r.

o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek

na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy,

do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy

w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna

się od dnia 1 stycznia 2012 r.

Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak

o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek

od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie

do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. wyrok Sąd Apelacyjny w Katowicach z dnia

27 czerwca 2013 r., III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu

na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Ponadto zgodnie z art. 24 ust. 5d u.s.u.s. w przypadku składek wynikających

z decyzji o odpowiedzialności następcy prawnego, termin przedawnienia następuje

po upływie 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym taka decyzja została wydana.

Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy wskazać,

że podlegająca kontroli sądu decyzja Zakładu dotyczy odmowy umorzenia należności

z tytułu składek (w tym odsetek ), co do zasady od grudnia 1999 r. Jak bowiem wynika

z rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, odmowa umorzenia dotyczy m.in. składek

na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres

m.in. od grudnia 1999 r. Rozstrzygnięcie decyzji zawiera rozbicie zaległości z ww. tytułu na m.in. kwotę składek i kwotę odsetek, co do których wskazano, że za poszczególne okresy zostały one naliczone na dzień przedawnienia. Jednakże w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań organu w zakresie przedawnienia wierzytelności w stosunku do Skarżącej zaś w aktach sprawy brak jest dokumentów dotyczących okoliczności wskazywanych w odpowiedzi na skargę, w tym dotyczących zabezpieczenia ww. wierzytelności hipoteką czy też prowadzanego w stosunku

do Skarżącej postępowania egzekucyjnego. Z materiału zgromadzonego w sprawie

nie wynika m.in. kiedy i za jakie okresy wszczęto postępowanie egzekucyjne

w stosunku do Skarżącej, na jakiej nieruchomości, w jakiej dacie i w jakim zakresie dokonane zostało zabezpieczenia wierzytelności Zakładu w stosunku do Skarżącej. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie tylko nie wyjaśnił powyższych okoliczności, lecz również w odpowiedzi na skargę zawarł jedynie własne oświadczenia w tym zakresie niepoparte dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Sąd zauważa bowiem, że w odniesieniu do przedawnienia wierzytelności Zakładu

w stosunku do Skarżącej w aktach sprawy znajduje się de facto wyłącznie wewnętrzna korespondencja jego pracowników.

Sąd wskazuje, że powyższe okoliczności są istotne przy ustaleniu ewentualnego terminu przedawnienia przedmiotowych należności wobec Zakładu.

Powyższe uniemożliwia dokonanie pełnej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji

w zakresie tego, czy i jaka część spornych należności w dacie wydawania aktu administracyjnego nie uległa przedawnieniu.

Uznać zatem należy, że Zakład nie poczynił w zaskarżonej decyzji analizy pozwalającej na ocenę czy w badanej sprawie doszło i w jakim ewentualnie zakresie

do przedawnienia należności z tytułu składek. Organ nie wyjaśnił, kiedy oraz na jakiej podstawie doszło do ewentualnego przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia tych należności.

Podkreślić należy, że na podstawie decyzji zobowiązany powinien mieć możliwość uzyskania wiedzy na temat podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.). Prawidłowo ustalony stan faktyczny powinien mieć odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

W rozpoznawanym przypadku, na podstawie treści zaskarżonej decyzji oraz znajdujących się w aktach sprawy dokumentów źródłowych, nie istnieje możliwość ustalenia okoliczności dotyczących ewentualnego braku lub przedawnienia części należności z tytułu składek (w tym odsetek).

Zakład nie przedstawił żadnych wywodów prawnych odnoszących

się do problematyki przedawnienia należności z tytułu składek. Obowiązkiem organu administracyjnego było wyjaśnienie treści podstawy prawnej, w oparciu o którą organ przyjął, że doszło lub nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek oraz wskazanie w jakim konkretnie zakresie. W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że najstarsze składki dotyczą grudnia 1999 r., decyzja w stosunku do Skarżącej o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek po zmarłym synu - L. M. (data zgonu 20.11.2012 r.) wydana została dnia [...] r. zaś zaskarżona decyzja wydana została [...] r.

Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności

z tytułu składek może zapaść jedynie wtedy, gdy należności których umorzenia domaga się zobowiązany nie uległy przedawnieniu (por. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r.,

II GSK 236/13, lex nr 1485525).

W związku z powyższym, w przypadku złożenia przez zobowiązanego wniosku

o umorzenie zaległych składek niezbędne jest zatem ustalenie przez organ

ich wymagalności na dzień wydania decyzji i odzwierciedlenie tych ustaleń zarówno

w uzasadnieniu decyzji jak i dokumentach źródłowych stanowiących akta sprawy.

Nie może toczyć się bowiem postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku

do należności z tytułu składek, które już wygasły.

Zdaniem sądu rozważania dotyczące zasadności prowadzenia postępowania wobec składek, których okres przedawnienia formalnie upłynął wymagają wskazania okoliczności, które wpłynęły na ich wymagalność w dacie orzekania o zasadności wniosku zobowiązanego, także wówczas, gdy tej kwestii nie podniesiono we wniosku. Wskazania w tym zakresie powinny zostać poparte materiałem dowodowym w tym zakresie składającym się na akta administracyjne sprawy.

Dalej zauważyć należy, że jedną z kardynalnych zasad postępowania administracyjnego jest określona w art. 7 k.p.a. zasada dochodzenia prawdy obiektywnej, nakładająca na organ prowadzący postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy pod względem faktycznym i prawnym. Zasada dochodzenia prawdy obiektywnej realizuje szereg przepisów szczegółowych,

a zwłaszcza przepisy o postępowaniu dowodowym. Nakładają one na organ obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego. Jedynie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (poddanego wszechstronnej analizie) organ może ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 77 § 1 i 80 k.p.a.). Jedynie wtedy, gdy stan faktyczny sprawy jest niewadliwie ustalony możliwym jest dokonanie właściwej wykładni prawa materialnego i jego należytego zastosowania

(por. wyroki NSA z dnia 18 stycznia 2018 r., II OSK 824/16, LEX nr 2446398). Trafność rozstrzygnięcia w każdej indywidualnej sprawie wymaga szczegółowego zbadania

i rozważenia argumentów, które stanowiłyby podstawę do podjęcia konkretnego rozstrzygnięcia. Wydając decyzję organy są zobowiązane do przestrzegania przepisów procedury administracyjnej, a zatem zobowiązane są do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, tj. wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgodnie z przepisem art. 77 § 1 k.p.a. oraz do uzasadnienia decyzji

z zastosowaniem wymogów określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 1 stycznia 2018 r., II SA/Kr 519/2018, LEX nr 2525250). Ponadto z godnie z art. 6 K.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Jak z kolei stanowi art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

W ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych omawianej sprawy, mając

na uwadze powyżej wskazane okoliczności w zakresie przedawnienia

ww. wierzytelności Zakładu, doszło do naruszenia wskazanych przepisów procesowych. Przekonuje do takiego stwierdzenia treść rozstrzygnięcia i uzasadnienia zaskarżonej decyzji jak i materiał znajdujący się w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy.

Reasumując, Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w zakresie ostatecznego ustalenia wielkości zadłużenia Skarżącej, wskazania okoliczności przerywających i zawieszających terminy przedawnienia wierzytelności Zakładu objętych stanem faktycznym. Analiza sprawy, w ocenie Sądu, prowadzi do wniosku, że w oparciu o przedstawiony przez Zakład materiał dowodowy

w sprawie nie da się ustalić powyższych okoliczności.

Tym samym Sąd uznał za przedwczesne odnoszenie się do prawidłowości zastosowania przez organy § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia z 2003 r.

W tym stanie rzeczy Zakład, mając na względzie powyższe rozważania i uwagi sądu, ponownie rozpoznając sprawę, dokona niezbędnych ustaleń faktycznych

i prawnych i wyjaśni, czy doszło, w jakiej części i na skutek jakich okoliczności

do przedawnienia składek objętych stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy. Wyjaśnienia w ww. zakresie Zakład zawrze w uzasadnieniu wydanej decyzji zaś materiały źródłowe, na których zostaną one oparte włączone zostaną do akt sprawy. Następnie Zakład oceni aktualną sytuację materialną i zdrowotną Skarżącej

oraz nie przekraczając granic uznania administracyjnego rozstrzygnie wniosek Skarżącej uwzględniając obowiązujące przepisy prawa.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd, Administracyjny w Szczecinie

na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.