Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 591/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 31 ust. 1, art. 47, art. 68
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 2, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 195
law: Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
article: art. 2 par.  1 pkt 10, art. 5 par. 1 pkt 2, art. 20 par. 1 pkt 1, art. 26 par. 1, art. 27 par. 1, art. 33, art. 34
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2, art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 1845
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędzia WSA Jolanta Górska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi K.K. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 26 maja 2022 r., nr OPE.906.2.28.2022.MR.1 w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia 26 maja 2022 r. (nr OPE.906.2.28.2022.MR.1) utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 5 kwietnia 2022 r. (nr SE.EP-20/028/15/AS/19), którym oddalono zarzuty K. K. (dalej także jako: "zobowiązana" lub "skarżąca") w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku (dalej także jako "wierzyciel") wniósł do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie przeciwko K. K. administracyjnego postępowania egzekucyjnego na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego stosowanego w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym z dnia 23 września 2021 r. (nr 3/2021). W tytule wykonawczym wierzyciel wskazał, że zobowiązana nie poddała dziecka S. K.(ur. 29 maja 2016 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, odrze, śwince i różyczce. Jako środek egzekucyjny wierzyciel wskazał grzywnę w celu przymuszenia.

Postanowieniem z dnia 14 października 2021 r. Wojewoda Pomorski nałożył na K. K. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1.000 zł w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

K. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wszczętego tytułem wykonawczym z dnia 23 września 2021 r. Zarzuty dotyczyły określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, braku wymagalności obowiązku szczepień oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku – działając na podstawie art. 17 ust. 1, art. 34 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 479 - powoływanej dalej jako: "u.p.e.a.") oraz art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. - dalej jako "k.p.a.") - oddalił zarzuty uznając je za nieuzasadnione.

Organ, odnosząc się do zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa wskazał, że córka zobowiązanej powinna zostać poddana następującym szczepieniom: w 1 dobie życia dziecka - szczepienie przeciwko gruźlicy i pierwsza dawka szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B; w 2 miesiącu życia w przypadku drugiej dawki szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B oraz pierwszej dawki szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi i zakażeń Haemophilus influenzae; w 3-4 miesiącu życia w przypadku drugiej dawki szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi i zakażeń Haemophilus influenzae oraz pierwszej dawki szczepienia poliomyelitis; w 5-6 miesiącu życia w przypadku trzeciej dawki szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi i zakażeń Haemophilus influenzae oraz drugiej dawki szczepienia poliomyelitis; w 7 miesiącu życia w przypadku trzeciej dawki szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B; w 13-14 miesiącu życia w przypadku szczepienia przeciwko odrze, śwince i różyczce.

Zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych powstanie obowiązku szczepień i jego wymagalność następują wraz z ukończeniem przez osobę podlegającą obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonego etapu życia, z którym wiąże się najwcześniejszy z możliwych termin szczepienia. W przypadku dzieci, u których nie przeprowadzono obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach wskazanych w Programie Szczepień Ochronnych, należy jak najszybciej przeprowadzić szczepienia wyrównawcze.

Powyższe szczepienia należało wykonać w gabinecie szczepień, w którym dokonany został wybór lekarza pierwszego kontaktu dla dziecka lub udokumentować powyższe szczepienia wykonane w innym gabinecie szczepień.

Powstanie ww. obowiązku uwarunkowane jest ukończeniem przez osoby małoletnie określonego etapu życia, a możliwość jego realizacji w terminie późniejszym następuje wskutek zaistnienia przeszkód niezależnych od osób odpowiedzialnych za wypełnienie ww. obowiązku. Ramy czasowe określone w Programie Szczepień Ochronnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych (0-19 lat) nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Ściśle wyznaczone terminy szczepień przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym oraz dokładnie określone interwały czasowe pomiędzy poszczególnymi szczepieniami zostały wyznaczone w oparciu o szeroko rozumianą aktualną wiedzę medyczną w tym zakresie, tak więc samodzielne przesuwanie terminów szczepień, czy też ich kumulowanie według własnego uznania jest prawnie niemożliwe. Program Szczepień precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka.

W związku z niewykonaniem w terminach obowiązku szczepień Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku wystawił tytułu wykonawczy i skierował go do Wojewody Pomorskiego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji obowiązku poddania dziecka szczepieniom. Tytuł wykonawczy wystawiony został przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku w dniu 23 września 2021 r., natomiast tytuł wykonawczy wraz z postanowieniem Wojewody Pomorskiego z dnia 14 października 2021 r. o zastosowaniu środka egzekucyjnego został doręczony osobie zobowiązanej w dniu 3 listopada 2021 r. i w tym dniu została wszczęta egzekucja administracyjna.

Termin na wykonanie obowiązku przez osobę zobowiązaną został ustalony na 8 miesięcy po uwzględnieniu niezbędnych odstępów pomiędzy kolejnymi dawkami szczepień.

Odnosząc się w dalszej kolejności do zarzutu braku wymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym określonego w tytule wykonawczym z dnia 23 września 2021 r. organ wskazał, że obowiązek poddania małoletniej S. K. szczepieniom został określony w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 2069 ze zm. - zwanej dalej "ustawą") oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm. – dalej zwanym "rozporządzeniem z dnia 18 sierpnia 2011 r."). Uzupełnieniem ww. regulacji prawnych jest Program Szczepień Ochronnych ogłaszany corocznie przez Głównego Inspektora Sanitarnego w drodze komunikatu. Jest to dokument o charakterze technicznym i zawiera informacje oraz wytyczne na temat sposobu realizacji obowiązku szczepień ochronnych zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, w tym wskazuje wiek, w którym dane szczepienie powinno być przeprowadzone.

Odpowiedzialność za wypełnienie ww. obowiązku przez osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoby małoletnie) ponosi osoba, która sprawuje nad tą osobą prawną pieczę albo jej opiekun faktyczny (odpowiedzialność za małoletnie dzieci ponoszą rodzice, zarówno ojciec jak i matka sprawujący nad dzieckiem prawną pieczę).

Wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego, stosownie do treści art. 17 ust. 2 ustawy, jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długoterminowego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ochronnych ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 8 ust. 1 rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r.).

Poddanie małoletniej S. K. obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obiektywnie możliwe i dopuszczalne, a wykonanie tego obowiązku stanowić będzie realizację ustawowego nakazu poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom.

W świetle powyższego, kwalifikacyjne badanie lekarskie osoby mającej być poddaną obowiązkowi szczepienia ochronnego, mieści się w zakresie czynności, jakie wykonuje się realizując obowiązek szczepienia ochronnego. Zatem zaniechanie poddania się wspomnianemu badaniu lekarskiemu należy traktować, jako zaniechanie realizacji obowiązku szczepienia ochronnego.

Odnosząc się końcowo do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ wskazał, że ustawodawca wśród środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym, dotyczących obowiązków o charakterze niepieniężnym, wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. b/ u.p.e.a., przewidział grzywnę w celu przymuszenia. Zgodnie z art. 121 u.p.e.a. grzywna w celu przymuszenia może być nakładana kilkukrotnie w tej samej lub wyższej kwocie, a jej wysokość w stosunku do osoby fizycznej każdorazowo nie może przekraczać 10.000 zł., natomiast łączna wysokość grzywien nakładanych wielokrotnie do maksymalnej wysokości, jaką organ egzekucyjny może jednorazowo nałożyć na osobę fizyczną.

W zażaleniu na powyższe postanowienie K. K. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania, zarzucając naruszenie:

1/ art. 33 § 2 pkt 2 w zw. z art. 34 § 4 pkt 2 u.p.e.a. poprzez nieuznanie zarzutu za uzasadniony, mimo określenia w tytule wykonawczym obowiązku niezgodnego z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawnego;

2/ art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela do sytuacji indywidualnej zobowiązanej - kiedy obowiązek zaszczepienia jej córki S. przeciwko poszczególnym chorobom stał się - zdaniem wierzyciela - wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, iż obowiązek szczepień u małoletniej jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumpcji;

3/ art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ w żaden sposób nie odniósł się do naruszenia art. 4 ustawy;

4/ art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;

5/ art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;

6/ art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego;

7/ art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. poprzez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r., tj. do ukończenia przez dziecko 6. roku życia, 15. roku życia i 19. roku życia;

8/ art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Postanowieniem z dnia 26 maja 2022 r. Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny – działając na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 34 § 3 u.p.e.a. - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów zawartych w zażaleniu z odniesieniem do ich numeracji wskazał, że:

- (ad. 1) zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Jednym z elementów realizacji tego zadania są szczepienia ochronne. Artykuł 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b/ ustawy wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl ust. 2 cytowanego artykułu odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2020 r., poz. 849 ze zm.). Wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia, został określony przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. Zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 195 ze zm.), do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Sposób oraz forma realizacji szczepień, określona została w art. 17 ust. 11 ustawy, który stanowi, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

Zatem obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych ma swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy. Program Szczepień Ochronnych precyzuje, jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych. Wskazanie zatem 8-miesięcznego terminu realizacji obowiązku zaległych szczepień, zapisanego w tytule wykonawczym nr 3/2021, jest terminem wystarczającym do uzupełnienia u dziecka – S. K. szczepienia przeciwko gruźlicy (I dawka), wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (I, II, III dawka), błonicy, tężcowi, krztuścowi (I, II, III dawka), poliomyelitis (I, II dawka), Haemophilus influenzae (I, II, III dawka), odrze, śwince, różyczce (I dawka).

- (ad. 3) wbrew twierdzeniu skarżącej, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku dysponował przepisami prawnymi o randze przewidzianej w art. 17 ust. 10 i ust. 11 ustawy i w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia ustosunkował się do zarzutu naruszenia art. 4 ustawy. W tym zakresie organ odnotował, że art. 4 ustawy nie można czytać w oderwaniu od art. 17 ust. 10 i ust. 11. Artykuł 17 ust. 10 ustawy stanowi, że Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: 1) wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, 2) osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, 3) kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne, 4) sposób przeprowadzania szczepień ochronnych, 5) tryb przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5, 6) wzory zaświadczenia, o którym mowa w ust. 4, książeczki szczepień oraz karty uodpornienia, 7) sposób prowadzenia dokumentacji, o której mowa w ust. 8 pkt 1, i jej obiegu, 8) wzory sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz tryb i terminy ich przekazywania - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wydane zostało na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy, nie zaś na podstawie art. 4 ust. 1. Określa ono terminy, w których należy rozpocząć i zakończyć szczepienie w celu przyjęcia pełnego cyklu szczepień, co zostało prawidłowo wyjaśnione i uzasadnione w zaskarżonym postanowieniu. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 11 ustawy Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

Podstawą ogłoszenia Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok jest art. 17 ust. 11 ustawy, co wynika wprost z treści Komunikatu, nie zaś - jak twierdzi skarżąca - art. 4 ust. 1 ustawy, który stanowi, że Rada Ministrów może określić, w drodze rozporządzenia, programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych oraz lekooporności biologicznych czynników chorobotwórczych, wynikające z sytuacji epidemiologicznej kraju lub z konieczności dostosowania do programów międzynarodowych, mając na względzie ich skuteczne wykonywanie oraz zapewnienie objęcia ochroną zdrowotną osób, których szczególne narażenie na zakażenie wynika z sytuacji epidemiologicznej.

- (ad. 6) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ ustawy określa, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. Jednocześnie art. 5 ust. 1 pkt. 3 ustawy wskazuje, iż osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powinny stosować się do nakazów i zakazów Państwowej Inspekcji Sanitarnej służących zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych. W myśl art. 5 ust. 2 ustawy odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku szczepień ochronnych w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

W związku z powyższym, w ocenie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, to skarżąca, nie poddając obowiązkowym szczepieniom ochronnym małoletniej S. K., naruszyła art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ i pkt 3 ustawy, a nie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku, jako wierzyciel obowiązku.

- (ad. 5 i 7) ramy czasowe określone w Programie Szczepień Ochronnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych (0-19 lat), nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Program Szczepień Ochronnych precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych.

Finalnie organ wskazał, że pozostałe wniesione przez skarżącą zarzuty (w punktach 2, 4 i 8) nie wypełniają dyspozycji z art. 33 § 1 u.p.e.a., w związku z tym organ nie jest zobligowany do ustosunkowania się do ich treści.

K. K., działając przez pełnomocnika, zaskarżyła powyżej opisane postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzucając naruszenie:

1/ art. 33 § 2 pkt 2 lit. c/ u.p.e.a. poprzez określenia obowiązku niezgodnego z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawnego;

2/ art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż można nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo że akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;

3/ art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo że organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku dawek szczepionek;

4/ art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. poprzez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić dziecko w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r., tj. do ukończenia przez dziecko 6. roku życia, 15. roku życia, 19. roku życia;

5/ art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

6/ art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia;

7/ art. 33 § 1 pkt 8 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (powinno być u.p.e.a. – przyp. Sądu) poprzez uznanie, iż nałożona na skarżącą grzywna nie stanowi środka zbyt uciążliwego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego oraz utrzymującego go w mocy postanowienia Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego, rozpoznanie sprawy na rozprawie, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Nadto skarżąca wniosła o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, art. 23, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Skarżąca wniosła o ewentualne zwrócenie się także do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Jednocześnie skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 - dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne kontrolują zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami postępowania administracyjnego, a także kontrolują prawidłowość zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Zakres kontroli sprawowanej przez sąd wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Na wstępie wyjaśnić także należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przedmiotem oceny Sądu skarżąca uczyniła postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 26 maja 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 5 kwietnia 2022 r. w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonych postanowień według powyższych kryteriów wykazała, że odpowiadają one prawu.

Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. - dalej nadal jako "u.p.e.a."), egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.

Wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym - art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 tej ustawy uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa – organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.

W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku, co wynika z art. 2, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz.195 ze zm.).

Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie jest to matka dziecka, co do której istnieje ustawowy obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, który wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r., poz.1657 ze zm. - dalej nadal w skrócie jako: "ustawa").

Z kolei stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte wyniku wystawienia wobec skarżącej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku tytułu wykonawczego z dnia 23 września 2021 r. (nr 3/2021), który został przesłany do Wojewody Pomorskiego wraz z wnioskiem z dnia 23 września 2021 r., złożonym na podstawie art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a., organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda.

Wojewoda Pomorski – stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. - wszczął postępowanie egzekucyjne, nakładając na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia (postanowienie z dnia 14 października 2021 r., nr SO-IX.756.1396.2021.KS).

Ponieważ skarżąca sprzeciwiła się powyższemu, organ egzekucyjny - stosownie do art. 34 u.p.e.a. – przekazał zgłoszone zarzuty wierzycielowi, o którym mowa w art. 1a pkt 13 u.p.e.a., celem zajęcia stanowiska.

Z powyższego wynika, że zaskarżone postanowienie zostało wydane przez organ uprawniony.

W związku z niedopełnieniem obowiązku szczepień ochronnych Powiatowy Inspektor, po bezskutecznym upomnieniu z dnia 11 września 2019 r., zainicjował wszczęcie postępowania egzekucyjnego mającego na celu przymuszenie skarżącej do wykonania ciążącego na niej obowiązku. W tym celu wystawił ww. tytuł wykonawczy, który – stosownie do art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. – wskazuje na treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdza, że obowiązek jest wymagalny.

Skarżąca, w okolicznościach niniejszej sprawy, w istocie właśnie kwestionuje zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c/ u.p.e.a.) oraz brak jego wymagalności (art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.).

W tym kontekście należy wyjaśnić, że treść wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku podlegającego egzekucji jest jasna i zrozumiała – zobowiązanie dotyczyło wykonania u małoletniej S. K. (ur. 29 maja 2016 r.) obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, odrze, śwince i różyczce, w terminie 8 miesięcy od otrzymania tytułu wykonawczego. Jako środek egzekucyjny wierzyciel wskazał grzywnę w celu przymuszenia.

W tytule wykonawczym w polu B. punkt 1 została podana podstawa prawna nałożonego obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj.: "art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz.1845 ze zm.)".

Artykuł 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ tej ustawy zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z ust. 2 w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoby niepełnoletniej) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Artykuł 17 ust. 1a ustawy stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres krótszy niż trzy miesiące są zwolnione z obowiązku poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, z wyjątkiem szczepień poekspozycyjnych. Należy zatem przyjąć, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym dotyczy również każdego małoletniego dziecka.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 10 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2) - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.

Ponadto na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

Zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm. – dalej nadal jako "rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r.") - które zostało wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy - obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy.

Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest wydawany celem wykonania obowiązku nakładanego ustawą (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy). Komunikat ten jest dokumentem technicznym precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków. Podkreślić należy, że podstawą do wydania takich komunikatów jest art. 17 ust. 11 ustawy.

Zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem. Zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy, obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4. Z art. 17 ust. 4 tej ustawy wynika, że po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).

W ocenie Sądu powyższych uregulowań nie można rozumieć inaczej niż w ten sposób, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się uprzednim lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku zgromadził wystarczające dowody na potwierdzenie okoliczności całkowitego braku szczepień ochronnych dziecka skarżącej – S. K. Z pisma Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej [...] Sp. z o.o. w G. z dnia 5 grudnia 2019 r. wynika, że "rodzice małoletniej S. K. (ur. 29.05.2016 r.) nie stawili się w placówce na wizytę kwalifikacyjną do wykonania zaległych szczepień w ramach PSO". W protokole kontroli Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 29 czerwca 2021 r., dotyczącym kontroli wykonawstwa szczepień ochronnych, dokumentacji szczepień i gospodarki szczepionkami w Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej [...] Sp. z o.o. w G., odnotowano w odniesieniu do S. K. – "brak szczepień, brak zgody rodziców na szczepienie".

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, nie budzą wątpliwości ustalenia organu, że w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego dziecko wbrew ustawowemu obowiązkowi, nie zostało poddane szczepieniom ochronnym oraz uprzednim lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia (art. 17 ust. 4 i ust. 5 ustawy). W przypadku dziecka skarżącej lekarz nie wystawił skierowania do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5), gdyż nie miał takiej możliwości z uwagi na zachowanie rodziców (skarżącej). Natomiast skarżąca do akt sprawy nie przedstawiła dokumentacji medycznej o stanie zdrowia dziecka, która mogłaby podważyć stanowisko organu, co do wymagalności szczepienia.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przepis art. 17 ustawy reguluje prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego egzekwowanego obowiązku – podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Przy czym, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r. (sygn. akt II OSK 32/11), wykonanie tego obowiązku, z mocy prawa, zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Nie ma zatem racji skarżąca twierdząc, że wskazane przepisy nie stanowią podstawy prawnej nałożenia obowiązku szczepień.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia § 3 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. należy raz jeszcze podkreślić, że w art. 17 ust. 10 ustawy ministrowi właściwemu do spraw zdrowia została udzielona delegacja ustawowa celem określenia, w drodze rozporządzenia: 1) wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych; 2) osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby. W wykonaniu tej delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. W jego § 3 uregulowano przedział czasu, w którym jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. W związku z tym należy wyjaśnić, że to, iż został wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Należy bowiem uwzględnić § 5 ww. rozporządzenia, który wskazuje, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób u ludzi. Fakt, że zgodnie z art. 17 ust. 11 tej ustawy, konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, nie stanowi złamania konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących, skoro podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ i art. 17 ust. 1 ustawy).

Ustalenie natomiast szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, nie należy do materii ustawowej, co uzasadnia pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej (zob. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18). Ustawodawca w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób u ludzi ustawodawca zawarł delegację ustawową dla Głównego Inspektora Sanitarnego do ogłoszenia w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, który powinien zawierać szczegółowe wskazania dotyczące stosowania poszczególnych szczepionek. Obowiązek szczepień wynika z mocy prawa – ustawy i ogłoszenie tego Komunikatu nie ma wpływu na jego istnienie. Komunikat wskazuje jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny podać się określone osoby. Nie kreuje zatem samego obowiązku szczepień a tylko go doprecyzowuje (zob. wyrok NSA z dnia 30 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 2867/19).

Wyjaśnić jednocześnie należy, że wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialne za wykonanie przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. W komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego. Poszczególne terminy określone w tym akcie nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej, jak to błędnie postrzega skarżąca, jako terminy, których upływ stanowi dopiero o wymagalności tego obowiązku. Niweczyłoby to cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, tj. zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowanie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienie osób podatnych na zakażenie.

W niniejszej sprawie niesporne pozostaje, że w świetle wieku córki skarżącej obowiązek określony w tytule wykonawczym miał charakter wymagalny, skoro już przed dniem jego wystawienia doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko wszystkim wymienionym w tytule chorobom. Natomiast niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

W przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. c/ u.p.e.a., gdyż podlegający egzekucji obowiązek dotyczący wykonania u małoletniej S. K. (ur. 29 maja 2016 r.) obowiązkowych szczepień ochronnych istniał, wynikał z przywołanych przepisów prawa, był wymagalny i nie został zrealizowany. Zgodzić należy się także z organami, że wskazanie w tytule wykonawczym 8-miesięcznego terminu realizacji obowiązku zaległych szczepień, było terminem wystarczającym do uzupełnienia u dziecka – S. K. niewykonanego dotychczas szczepienia przeciwko: gruźlicy (I dawka), wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (I, II, III dawka), błonicy, tężcowi, krztuścowi (I, II, III dawka), poliomyelitis (I, II dawka), Haemophilus influenzae (I, II, III dawka), odrze, śwince, różyczce (I dawka).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób u ludzi. Kontrola sądowa zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia wykazała, że nie naruszają one w tym zakresie prawa.

Wbrew zarzutom skarżącej organy, prowadząc postępowanie nie dopuściły się także naruszenia art. 124 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a.w zw. z art. 18 u.p.e.a., gdyż zaskarżone postanowienie zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, a organy podjęły wszelkie czynności, aby dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy i ustalić w jakich okolicznościach doszło do niepoddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Nie był usprawiedliwiony także zarzut naruszenia art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z przywołanymi przepisami. Z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP wynika obowiązek władz publicznych do zwalczania chorób epidemicznych oraz zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Obowiązek ten nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki, a zatem materia dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą prywatności jednostki (zob. wyroki NSA: z dnia 10 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 1622/18 oraz z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II OSK 739/19).

Sąd nie znalazł też podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego.

Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze zderzeniem się dwóch interesów – indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane również do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień dotyczy sfery zabezpieczenia społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Ponadto, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Tego rodzaju rozwiązanie nie prowadzi do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18).

Podobnie, z uwagi na powyższe, Sąd nie znalazł podstaw do zwrócenia się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o dokonanie wykładni treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Należy w tym miejscu wskazać, że sprawa dotycząca interpretacji lub stosowania praw i wolności gwarantowanych w Konwencji i jej protokołach dodatkowych może stać się przedmiotem tzw. opinii doradczej Trybunału wydawanej na żądanie sądu pytającego, niemniej wskazany instrument wynika z przepisów Protokołu nr 16 do Konwencji, którego Rzeczpospolita Polska dotąd nie ratyfikowała. W związku z tym, pomimo że Protokół ten wszedł w życie z dniem 1 sierpnia 2018 r., nie ma on w polskim porządku prawnym charakteru aktu obowiązującego.

Nadto w ocenie Sądu zasadnym jest wskazanie, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania przepisów czeskich dotyczących szczepień ochronnych, Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Nadto, wszystkie zaskarżone w niniejszej sprawie szczepienia dotyczyły małych dzieci - Trybunał podkreślił w tej mierze, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).

Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).