Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 237/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonego aktu
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, ust. 9
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 924
law: Ustawa  z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi P.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i przypisania do zwrotu świadczenia wychowawczego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 735)- dalej: k.p.a.; art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2407) – dalej: p.p.w.d. w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019r. poz. 924) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] [...] r., nr [...] orzekającej o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dziecko M. T. w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. oraz o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za w/w okres, tj.: kwoty głównej: 4.500,00 zł, kwoty 1.173,67 zł tytułem odsetek wyliczonych na dzień wydania niniejszej decyzji, oraz kwoty odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od dnia 31 października 2020 r. do dnia spłaty zobowiązania włącznie.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że wnioskiem z dnia 8 kwietnia 2016 r. P. T. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.T.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Burmistrz S. przyznał stronie prawo do wnioskowanego świadczenia wychowawczego na okres od dnia 1 kwietnia 2016 r do dnia 30 września 2017 r. Wnioskodawczyni pobierała powyższe świadczenia do dnia 30 kwietnia 2017 roku.

W dniu 30 sierpnia 2016 r. skarżąca poinformowała organ wypłacający świadczenia, iż ojciec dziecka- M. T. od dnia 13 czerwca 2016 r. podjął zatrudnienie na terenie Niemiec.

W następstwie powyższego Burmistrz S. decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. uchylił od dnia 1 lipca 2016 r. ostateczną decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r.

W dniu 12 maja 2017 r. do Regionalnego Centrum Polityki Społecznej w Ł. wpłynął wniosek P.T. z dnia 8 kwietnia 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2016/2017 na dziecko M.T., przekazany zgodnie z właściwością przez Burmistrza S., w związku z przemieszczaniem się rodzica/ członka rodziny w granicach Unii Europejskiej i koniecznością zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Ł. (działające z upoważnienia Marszałka Województwa [...]) sprawowało funkcje koordynacyjne w imieniu samorządu województwa [...] do dnia 31 grudnia 2017 roku. Po tym okresie, zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 23 ust. 1 ówczesnej ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. Z 2017r., poz. 1428), postępowania w sprawie świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego wszczęte przed dniem 1 stycznia 2018 r., w tym wszystkie czynności podjęte w ramach tych postępowań, są kontynuowane przez wojewodę. Dotychczas podjęte przez marszałka województwa czynności w ramach tych postępowań uznaje się za dokonane skutecznie.

Sprawa w tym zakresie została zatem przekazana Wojewodzie [...], jako organowi właściwemu do rozpoznania wniosku strony.

Z uwagi na stwierdzone braki formalne przedmiotowego wniosku pismem z dnia 18 października 2019 r. strona została wezwana do jego uzupełnienia w terminie 14 dni pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. W zakreślonym terminie skarżąca nie uzupełniła braków formalnych wniosku z dnia 8 kwietnia 2016 r.

Decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...] orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dziecko M. T. w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. oraz o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 sierpnia 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r., tj.: kwoty głównej 4.500zł, kwoty odsetek wyliczonych na dzień wydania decyzji w wysokości 1173,67 zł, oraz kwoty odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od dnia 31 października 2020 r. do dnia spłaty zobowiązania włącznie.

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia skarżąca wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., w którym zarzucała naruszenie:

- art. 25 p.p.w.d. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, że strona zataiła informację o pracy męża za granicą i z winy strony pobierała świadczenie wychowawcze w okresie, gdy nie była do tego uprawniona podczas gdy strona w dniu 30 sierpnia 2016 r. poinformowała Burmistrza S. o pracy męża za granicą, a zatem wywiązała się z obowiązku informacyjnego i nie ma podstaw by żądać od strony zwrotu wypłaconego świadczenia;

- art. 409 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny poprzez orzeczenie o obowiązku zwrotu świadczenia, podczas gdy zostało już ono zużyte (wydane), a zatem strona nie jest już wzbogacona o kwoty przelanych świadczeń;

- art. 6 k.p.a. i art. 7 kp.a. poprzez dokonanie wadliwej oceny zebranego materiału dowodowego i tym samym niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co doprowadziło do naruszenia przez organ administracji zasady legalności i obowiązku stania na straży praworządności;

- art. 8 kp.a. w zw. z art. 11 kp.a. i art. 107 § 1 i § 3 kp.a. poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej decyzji w związku z nieokreśleniem faktów, które organ uznał za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których odmówił wiarygodności innym dowodom co doprowadziło do rażącego naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa;

- art. 77 § 1 i art. 80 kp.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na niewyczerpujących ustaleniach faktycznych; przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób sprzeczny z zasadami przewidzianymi w kodeksie postępowania administracyjnego, a także dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego;

- art. 107 § 1 pkt 7 kp.a. poprzez wadliwe pouczenie, że organem właściwym do rozpoznania odwołania jest w tej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie zaś Minister Rodziny i Polityki Społecznej, choć to do właściwości tego organu należą w drugiej instancji sprawy z zakresu koordynacji świadczeń.

Wskazaną na wstępie decyzją z [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Kolegium wyjaśniło, iż w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924) ustawodawca sformułował definicję legalną wyrażenia "nienależnie pobrane świadczenie". Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga spełnienia następujących przesłanek: świadczenie zostało przyznane lub też wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń wychowawczych, albo wstrzymanie wypłaty tych świadczeń w całości lub części oraz osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Kolegium wskazało, iż bezspornym pozostaje zarówno to, że skarżąca została prawidłowo pouczona, o obowiązku niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenia o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, jak również to, że w dniu 30 sierpnia 2016 r. strona stosując się do ciążącego na niej obowiązku, poinformowała o fakcie podjęcia przez jej męża zatrudnienia na terenie Niemiec. Jednakże w ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie kluczową pozostaje okoliczność nieuzupełnienia przez skarżącą braków formalnych złożonego przez nią w dniu 8 kwietnia 2016 r. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, do czego strona wzywana była pismem z dnia 18 października 2019 r., co skutkowało pozostawieniem wniosku bez rozpoznania i oznacza, że strona nie nabyła uprawnienia do przedmiotowego świadczenia. Tym samym wypłacone skarżącej w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. świadczenie jako nienależnie pobrane świadczenie podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Organ odwoławczy wskazał ponadto, na możliwość umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, bądź też rozłożenia na raty spłaty tych należności, na wniosek skarżącej.

Natomiast w kwestii swej właściwości jako organu uprawnionego do rozpatrzenia odwołania od wydanej w I instancji decyzji Wojewody [...] Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1428) w sprawach dotyczących świadczeń wychowawczych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego samorządowe kolegium odwoławcze występuje w charakterze organu wyższego stopnia nad terenowym organem administracji rządowej.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi P.T. ponowiła argumenty zawarte w odwołaniu, a ponadto zarzuciła organowi naruszenie:

- art. 25 ust. 2 pkt 1 p.p.w.d. poprzez:

a) jego zastosowanie skutkujące przyjęciem, że świadczenie wychowawcze wypłacono mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania, podczas gdy świadczenie wychowawcze, którego dotyczy niniejsze postępowanie było wypłacane od sierpnia 2016 r. do kwietnia 2017 r., a zawiadomienie o pozostawieniu wniosku skarżącej o ustalenie uprawnienia do świadczenia bez rozpoznania wydano dopiero 8 września 2020 r. W czasie wypłaty świadczenia strona nie była więc pouczona o braku prawa do pobierania tego świadczenia, mimo, że niezwłocznie po podjęciu przez męża strony zatrudnienia w Niemczech złożyła stosowne oświadczenie dla potrzeb ustalenia ustawodawstwa właściwego do wypłaty świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego, co oznacza, że nie została spełniona druga przesłanka z art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci;

b) jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że świadczenie wychowawcze zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania, podczas gdy strona nie zataiła informacji o pracy męża za granicą i nie z jej winy wypłacano świadczenie wychowawcze mimo, że w dniu 30 sierpnia 2016 r. poinformowała Burmistrza S. o pracy męża za granicą, a zatem wywiązała się z obowiązku informacyjnego i nie ma podstaw by żądać zwrotu wypłaconego świadczenia;

- art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a. poprzez dokonanie wadliwej oceny zebranego materiału dowodowego i tym samym nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, co doprowadziło do naruszenia przez organ administracji zasady legalności i obowiązku stania na straży praworządności,;

- art. 8 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie faktów, które organ uznał za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których odmówił wiarygodności innym dowodom co doprowadziło do rażącego naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji w części dotyczącej okresu od 1 stycznia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w pozostałej części. Wniosła także o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi dokumentów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2021 r., II SA/Łd 237/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważyli, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że kontrolowana sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1841).

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) – dalej: p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach - sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi P.T. uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] [...] r. orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dziecko M. T. w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. oraz o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za w/w okres wraz z odsetkami.

Podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.:Dz.U. z 2021 r. poz. 735) - dalej: k.p.a.; ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2407) – dalej: p.p.w.d. w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924).

Sąd rozpoznający przedmiotową skargę doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja obarczona jest wadą, która stanowi podstawę stwierdzenia jej nieważności, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, co obligowało Sąd do stwierdzenia jej nieważności.

Kluczową dla niniejszej sprawy okazała się kwestia właściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. jako organu właściwego do rozpoznania odwołania skarżącej wniesionego od decyzji od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. ustalającej świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane i zobowiązującej skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami za opóźnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z ogólną regułą, wynikającą z art. 17 pkt 2 k.p.a., organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu są w stosunku do wojewodów - właściwi w sprawie ministrowie.

Należy również zauważyć, że właściwość wojewody w sprawach dotyczących świadczenia wychowawczego wynika z art. 11 p.p.w.d. Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 2 p.p.w.d., wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się oświadczenie wychowawcze wydaje rozstrzygnięcia, w tym decyzje, oraz przekazuje informację, o której mowa w art. 13a ust. 2, w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.

Szczegółową regulację, dotyczącą sposobu realizacji przez wojewodę kompetencji w sprawach związanych z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego zawiera art. 16 p.p.w.d. Art. 16 ust. 7 p.p.w.d. przewidywał, że po wydaniu przez organ właściwy decyzji uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie to wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczenia wychowawczego, zgodnie z art. 11 ustawy w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie, zgodnie z art. 16 ust. 10 p.p.w.d., wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio.

Zgodnie zaś z art. 25 ust. 2 pkt 3 p.p.w.d., świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze.

W niniejszej sprawie, jak już wcześniej wskazano wniosek P.T. z dnia [...] kwietnia 2016 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 206/2017 został pozostawiony bez rozpatrzenia z uwagi na nieuzupełnienie jego braków formalnych. Wobec powyższego Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] [...] r. uznał, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącą w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. na dziecko M.T. jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązał skarżąca do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 4.500 zł wraz z odsetkami za opóźnienie. Odwołanie od powyższej decyzji skarżąca, zgodnie z zawartym w decyzji pouczeniem złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., które uznając się za właściwe do jego rozpoznania, zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu i instancji.

Jednakże w ocenie Sądu organem właściwym do rozpoznania odwołania skarżącej od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. jest Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Żaden przepis ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie zawiera bowiem szczegółowej regulacji, która wprost określałaby organ wyższego stopnia w stosunku do wojewody i tym samym przewidywałaby odstępstwo do ogólnej zasady, wynikającej z art. 17 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym, organem takim jest właściwy minister. Ustawa ta zawiera natomiast przepis art. 12 ust. 1 p.p.w.d. zgodnie z którym, minister właściwy do spraw rodziny jest władzą właściwą oraz instytucją łącznikową w zakresie świadczenia wychowawczego w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Wbrew twierdzeniu organu odwoławczego przepisu, który w niniejszej sprawie określałby w sposób szczególny organ wyższego stopnia w stosunku do wojewody nie zawiera również art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428,). Zgodnie z art. 24 ust. 2 tej ustawy, w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze. Powyżej powołany przepis dotyczy jedynie spraw zainicjowanych wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń wychowawczych złożonym przed 1 stycznia 2019 r. Przedmiotem niniejszej sprawy nie jest natomiast ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, lecz ustalenie świadczenia wychowawczego, wypłaconego skarżącej za nienależnie pobrane i zobowiązanie skarżącej do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami za opóźnienie. W kwestii właściwości nie ma tutaj znaczenia okoliczność, że decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stanowi konsekwencję wcześniej wydanej decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Ścisłe powiązanie obu rodzajów decyzji nie zmienia faktu, że mamy do czynienia z dwoma odrębnymi postępowaniami administracyjnymi. Pierwsze z nich, dotyczące ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, zainicjowane wnioskiem z 8 kwietnia 2016 r. (a więc przed 1 stycznia 2019 r.), zostało już zakończone i nie jest przedmiotem niniejszej sprawy. Drugie, odnoszące się do uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu wraz z odsetkami zostało rozstrzygnięte w I instancji decyzją Wojewody z [...] [...] r. Wykładnia literalna art. 24 ust. 2 ustawy zmieniającej nie budzi wątpliwości. Przepis ten w sposób wyraźny i jednoznaczny odwołuje się jedynie do spraw "z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego", nie zaś do spraw dotyczących uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu. Przeciwko odmiennej interpretacji art. 24 ust. 2 ustawy zmieniającej przemawia również porównanie treści kolejnych ustępów, zawartych w art. 24 ustawy zmieniającej. Gdyby przepis art. 24 ust. 2 ustawy zmieniającej miał dotyczyć wszystkich spraw odnoszących się do świadczeń wychowawczych, w tym spraw w przedmiocie uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu, ustawodawca posłużyłby się zwrotem ogólnym, którego użył w art. 24 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej, tj. "w sprawie (sprawach) świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego". Ustawodawca nie używałby w jednej ustawie dwóch różnych zwrotów na oznaczenie tych samych kategorii spraw (por. postanowienie NSA z 17 grudnia 2020 r., I OW 124/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na względzie powyższe należało uznać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wydało zaskarżoną decyzję nie będąc właściwym organem odwoławczym w sprawie, czym naruszyło art. 17 pkt 2 k.p.a., jak również art. 19 k.p.a., zgodnie z którym, organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. To zaś powoduje, że zaskarżona decyzja obarczona jest wadą nieważności, określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., co skutkuje koniecznością stwierdzenia jej nieważności.

Podkreślić również należy, że skarżąca, zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji Wojewody [...] z [...] [...] r., wniosła odwołanie za pośrednictwem Wojewody do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. W związku z powyższym Kolegium mając na uwadze treść art. 19 k.p.a. powinno zastosować art. 65 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli organ administracji publicznej, do którego zostało wniesione podanie jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie, a podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Już na etapie otrzymania jakiejkolwiek korespondencji, w tym przypadku odwołania, jego adresat powinien był dokładnie rozważyć swoją właściwość, mając na uwadze zasadę praworządności określoną w art. 6 k.p.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2020 r. sygn. I GSK 160/18; z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. I OSK 332/18; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2018 r. sygn. VI SA/Wa 229/18; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wniesienie odwołania do organu niewłaściwego, nie może powodować dla skarżącej negatywnych konsekwencji, zwłaszcza z uwagi na błędne pouczenie, zawarte w decyzji organu I instancji. Zatem w niniejszej sprawie organ niewłaściwy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. powinno odwołanie skarżącej przekazać organowi właściwemu, to jest Ministrowi Rodziny i Polityki Społecznej.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.

dc