Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1900/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 32, art. 83
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2020 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi E. W. (dalej: strona lub skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Zakład lub organ) z (...)sierpnia 2019 r. nr (...)odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Skarżąca kolejnym wnioskiem (postępowania z poprzednich wniosków strony były kontrolowane przez sąd administracyjny w sprawach V SA/Wa 3832/15, V SA/Wa 3833/15 i V SA/Wa 423/18 i sąd skargi strony oddalał – dopisek sądu) z 9 maja 2019 r., uzupełnionym pismem z 28 maja 2019 r. zwróciła się do Zakładu o umorzenie należności.

W odpowiedzi na wezwanie organu skarżąca pismem z 25 czerwca 2019 r. wyjaśniła, że cyt. "wniosek o umorzenie (...) dotyczy umorzenia całości należności z tytułu składek oraz kosztów egzekucyjnych (całości zadłużenia)". Dodatkowo złożyła oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Z dokumentu tego wynika, że strona samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury i ponosi stałe wydatki w wysokości 800 zł (energia elektryczna, gaz, koszty leczenia) oraz 720 zł z tytułu układu ratalnego. Wyjaśniła również, że posiada dom o powierzchni 90 m2 i samochód osobowy marki C. z 2008 roku produkcji o wartości 2.000 zł.

Zakład w toku postępowania ustalił, że wysokość pobieranej przez skarżącą emerytury wynosi 1.422,91 złotych brutto, po potrąceniach komornika sądowego w kwocie 346,25 zł emerytura do wypłaty wynosi 848,60 zł.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Zakład decyzją z (...)sierpnia 2019 r. odmówił, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300, dalej: usus), umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 32.105,85 zł, w tym za ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Ponadto na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 usus oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego w łącznej kwocie 7.991,33 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie i stwierdził, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Podkreślił, że w stosunku do działalności strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Ponadto zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Wyjaśnił, że na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych 16 lutego 2010 r. organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia emerytury. Ze względu na zaistniały zbieg egzekucji administracyjnej z sądową - łączne prowadzenie egzekucji przejął Komornik Sądowy w P.. Postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora ZUS I Oddział w Warszawie objęte są należności na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych 21 maja 2012 r. W toku postępowania dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego oraz zajęcia rachunku bankowego. Administracyjne postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone, z uwagi na zawarty układ ratalny 12 czerwca 2017 r. (nr umowy (...)). Zatem w jego ocenie nie można stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 usus zaistniały w przypadku strony.

W zakresie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a usus w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia zauważył, że strona jest osobą zamężną, jednak prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Pobiera emeryturę w kwocie 1.422,91 zł brutto, tj. 848,60 zł netto (po potrąceniach komornika sądowego w kwocie 346,25 zł) i ponosi wydatki miesięczne w łącznej wysokości 1.520 zł (w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 500 zł, z tytułu opłat związanych z leczeniem w wysokości 300 zł oraz z tytułu zawartej umowy ratalnej z ZUS w łącznej kwocie 720 zł). Organ stwierdził, że zadeklarowany przez skarżącą stan materialny uniemożliwia zaspokojenie potrzeb życiowych (żywność, środki czystości Itp.). Podkreślił, że kwota ponoszonych przez stronę wydatków znacznie przewyższa wysokość uzyskiwanych dochodów. ZUS zauważył, że skarżąca podała, iż otrzymuje pomoc finansową ze strony rodziny, jednak nie określiła w jakiej formie. Zatem w ocenie organu nie ma on możliwości przeprowadzenia rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. Uznał, że materiał dowodowy jest niejednoznaczny i nie jest możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji materialnej. Organ w tym kontekście podkreślił, że strona nie wskazywała, iż ma trudności w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych oraz posiadała zadłużenie z tytułu czynszu czy nieopłaconych rachunków. Podał, że strona spłaca część swojego zadłużenia wobec ZUS w układzie ratalnym. Wobec tego, zdaniem Zakładu, skarżąca jest w stanie zabezpieczyć środki finansowe na ten cel i tym samym sytuacja, w jakiej się znajduje strona nie jest przesłanką do umorzenia należnych zobowiązań w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

ZUS wyjaśnił także, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W świetle powyższego Zakład nie stwierdził zaistnienia przesłanki zdefiniowanej § 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia.

W odniesieniu do sytuacji zdrowotnej organ wskazał, że skarżąca posiada liczne problemy zdrowotne. Problemów tych Zakład nie kwestionuje. Jednak w ocenie organu strona nie udowodniła, że brakuje jej środków finansowych na ten cel, np. nie załączyła niezrealizowanych recept lekarskich albo dokumentów potwierdzających, że nie może skorzystać z koniecznych płatnych badań lekarskich bądź zabiegów rehabilitacyjnych. Oznacza to, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia również nie ma zastosowania.

Pismem z 30 września 2019 r. strona złożyła skargę wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z [...] sierpnia 2019 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. obrazę prawa materialnego poprzez wydanie decyzji mimo przedawnienia zobowiązania - art. 118 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej i nieodniesienia się w zaskarżonej decyzji do tego zarzutu,

2. obrazę prawa procesowego poprzez:

a) niewzięcie pod uwagę art. 28 ust. 3a usus, nieuznanie choroby skarżącej jako choroby przewlekłej usprawiedliwiającej niewykonanie zobowiązania w opłacaniu składek i niemożność jego spłacenia dzisiaj i w przyszłości,

b) nie wzięcia pod uwagę "totalnej przewlekłości sądu administracyjnego – od 2015 r. jest to kolejna trzecia skarga.

W uzasadnieniu zauważyła, że sąd administracyjny w wyroku z 17 października 2018 r. nie odniósł się do faktu, iż obie decyzje z (...)maja 2017 r., nr (...) i z (...)grudnia 2017 r. nr (...)opiewają na takie same sumy (14.048,13 zł), chociaż decyzje zostały wydane w odległym czasie (7 m-cy). Skarżąca podała również, że posada wiedzę, iż Komornik Sądowy trzyma potrącone z jej emerytury środki w depozycie, chociaż nie ma zbiegu egzekucji. Skarżąca zauważyła, że zaskarżona decyzja wskazuje na kwotę 32.105,85 zł, która to kwota jest dwukrotnie wyższa niż w ww. decyzjach. W jej ocenie ZUS nie wykazał precyzyjnie skąd taka wysokość zadłużenia.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W sprawie przedmiotowej Przewodniczący Wydziału zwrócił się do stron postępowania o wskazanie czy wyrażają one zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. W odpowiedzi na powyższe strona skarżąca pismem z 25 czerwca 2020 r. oraz organ pismem z 30 czerwca 2020 r. wyrazili taką zgodę. W związku z powyższym i ze względu na panującą pandemię choroby COVID-19 sprawa została wyznaczona i rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa przez organ orzekający, które dawałyby podstawę do uchylenia, czy stwierdzenia nieważności w całości lub w części zaskarżonej decyzji.

Przed przystąpieniem do kontroli zaskarżonej decyzji sąd musi poczynić kilka uwag natury ogólnej. Po pierwsze przedmiotem kontroli jest wyłącznie decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...)sierpnia 2019 r. nr (...). Przedmiotem kontroli sądu nie są i nie mogą być inne decyzje i akty dotyczące skarżącej wydane w odrębnych od przedmiotowego postępowaniach (np. w postępowaniu egzekucyjnym). Przedmiotem kontroli sądu nie mogą być także postępowania administracyjne już kontrolowane przez sądy administracyjne (V SA/Wa 3832/15, V SA/Wa 3833/15 i V SA/Wa 423/18), gdyż wyroki w tych sprawach są prawomocne i sąd obecnie nie ma żadnych podstaw prawnych do kontroli tych aktów w zwykłym trybie postępowania. A więc wszelkie zarzuty, które strona kieruje do wyroku wydanego przez WSA w Warszawie z 17 października 2018 r. w sprawie V SA/Wa 423/18 wymykają się z pod kontroli sądu w tym postępowaniu. W postępowaniu w sprawie V SA/Wa 423/19 strona miał możliwość złożenia skargi kasacyjnej w celu kontroli tego wyroku. Poza tym przedmiotem kontroli sądu w tym postępowaniu nie są i nie mogą być czynności podejmowane przez Komornika Sądowego, czy też urzędników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, które nie odnoszą się do umorzenia wnioskowanych należności. Jeżeli zdaniem skarżącej powyższe podmioty uchybiają przepisom, czy też naruszają godność osobistą strony, to skarżąca może zwrócić się do właściwych w tych sprawach podmiotów kontrolujących w celu ewentualnego wyjaśnienia takich postaw, które są zdaniem strony nieprawidłowe. Natomiast postępowanie sądowoadministracyjne w przedmiocie odmowy umorzenia wskazanych należności nie jest postępowaniem, w którym można kontrolować tego tytułu postawy, czy też zachowania. Sąd administracyjny kompetentny jest jedynie do oceny pod względem legalności zaskarżonej decyzji, tj. decyzji wydanej w przedmiocie odmowy umorzenia należności.

Na zakończenie tego wątku sąd wyjaśnia, że w postępowaniu w przedmiocie wniosku o umorzenie należności składkowych nie bada się istnienia oraz wysokości zadłużenia, gdyż umorzyć można jedynie należności, które istniejącą. Sąd zauważa również, że złożenie przez skarżącą wniosku o umorzenie należności winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się ona z kwotą zadłużenia, a jedynie z różnych względów wnosi o zastosowanie ulgi. Tym samym podnoszona przez stronę kwestia wysokości zadłużenia nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Na marginesie jedynie można zauważyć, że jak wynika z wyroku w sprawie V SA/Wa 423/18 przedmiotem umorzenia była jedynie kwestia odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Natomiast obecnie przedmiotem umorzenia oprócz składek na ubezpieczenia społeczne, są również należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. A więc przedmiot obecnego postępowania jest szerszy niż przedmiot postępowania w sprawie V SA/Wa 423/18. Przedmiot obecnego postępowania jest zbieżny z przedmiotem postępowania kontrolowanym przez sąd w sprawie V SA/Wa 3822/15 (wyrok WSA w Warszawie z 26 października 2016 r.) i wówczas wysokość nieopłaconych składek była wyższa niż obecna.

Przechodząc do meritum sprawy należy przypomnieć należy, że z akt sprawy wynika, iż organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 usus i art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie umarzania.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, na co prawidłowo powołał się organ orzekający, że zasadą ustaloną w art. 28 ust. 2 usus jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a.

Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 usus. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 usus jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS orzekając w sprawie prawidłowo ustalił, że przesłanka wskazana w pkt 1 i 3 tej ustawy nie wystąpiła, gdyż strona pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej posiada majątek z którego, z którego można prowadzić egzekucję (działka o pow. 0,0731 w P. zabudowana domem mieszkalnym o pow. 90 m2), a także uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego.

W przypadku skarżącej także przesłanki wskazane w pkt 2, 4 i 4b art. 28 usus także nie występują. W stosunku bowiem do skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani też nie było wszczęte postępowanie likwidacyjne.

Również wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1526) koszty upomnienia, o których mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wynoszą 11,60 zł. Natomiast nie umorzona zaległość to kwoty znacznie przekraczające powyższą wartość.

Prawidłowo ZUS wskazał w odniesieniu do przesłanki z pkt 5 i 6 art 28 usus, że zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne. Na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych 16 lutego 2010r. organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia emerytury. Ze względu na zaistniały zbieg egzekucji administracyjnej z sądową - łączne prowadzenie egzekucji przejął Komornik Sądowy w P. D.D..

Z kolei na podstawie tytułów wykonawczych z 21 maja 2012 r. dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego oraz zajęcia rachunku bankowego. Administracyjne postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone, z uwagi na zawarty układ ratalny 12 czerwca 2017r. (nr umowy (...)).

W związku z powyższym zasadnie organ wskazał, że nie można stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 lub 6 usus zaistniały w przypadku strony. W ocenie sądu obowiązkiem organu działającego jako wierzyciel, jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne (patrz wyrok WSA w Gliwicach z 21 stycznia 2016 r. I SA/Gl 889/15, LEX 1995523).

Tym samym, w ocenie sądu, organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności z art. 28 ust. 3 usus.

Przechodząc do dalszej analizy sprawy związanej z możliwością umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, należy zauważyć, że w art. 28 ust. 3a usus ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a usus określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS uznał, że w przypadku skarżącej nie została spełniona żadna z przesłanek wspomnianego przepisu.

W ocenie sądu poczynione w tej kwestii przez organ ustalenia są prawidłowe. Organ zasadnie stwierdził, że strona nie wykazała przekonująco, iż ze względu na sytuację rodzinną oraz sytuację materialno-bytową nie jest w stanie uregulować zadłużenia w dłuższym okresie czasu, chociażby w ramach ewentualnie zawartego z ZUS układu ratalnego, oraz że rozwiązanie takie spowoduje brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Prawidłowo ZUS zwrócił uwagę na fakt, że dochody skarżącej nie pokrywają jej wydatków. Mianowice strona otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.422,91 zł brutto, tj. 848,60 zł netto (po potrąceniach komornika sądowego w kwocie 346,25 zł). Natomiast swoje wydatki stałe (bez wyżywienia) określiła na kwotę 1.520,00 zł (opłaty eksploatacyjnych - 500 zł, koszty leczenia - 300 zł, rata ZUS – 720 zł). Tym samym strona mimo, że nie posiada wystarczających środków finansowych to reguluje powyższe wydatki terminowo i posiada środki na wyżywienie, środki czystości itp. Wysokości dodatkowych źródeł finansowych strona nie przedstawiła. Tym samym słusznie ZUS stwierdził, że nie ma możliwości przeprowadzenia rzetelnej analizy sytuacji finansowej skarżącej. Skarżąca mimo doskonałej wiedzy jakimi przesłankami organ się kieruje przy rozpoznawaniu wniosku (trzeci wniosek strony o umorzenie) nie przedstawiła rzetelnie swojej sytuacji finansowej i tym samym uniemożliwiła ocenę jej zdolności finansowych. Słusznie w tym kontekście wskazał Zakład, że skoro strona nie wykazała, aby miała trudności w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych oraz posiadała zadłużenie z tytułu czynszu czy nieopłaconych rachunków (nie przedstawiła Pani nieopłaconych rachunków czy faktur), to jej sytuacja ekonomiczna nie pozwala na uznanie zaistnienia w sprawie przesłanki warunkującej umorzenie należności określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Podkreślenia wymaga, że to na stronie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek skarżącej ciąży ciężar wykazania zaistnienia istotnych okoliczności pozwalających na ocenę przesłanek z § 3 rozporządzenia. Brak pełnej informacji na temat źródeł i wysokości osiąganych dochodów, ponoszonych wydatków na utrzymanie wnioskodawcy uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnej analizy i stwierdzenie występowania bądź nie okoliczności określonych w rozporządzeniu.

Skarżąca, jak prawidłowo podał ZUS nie wykazała również, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby ją pozbawić możliwości prowadzenia działalności. A więc przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie wystąpiła w sprawie.

Odnosząc się do przesłanki wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia) należy wskazać, że także ona po stronie skarżącej nie wystąpiła. Schorzenia strony nie są tego typu, by uniemożliwiały jej codzienne funkcjonowanie czy aktywność. Podkreślić należy, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba strony lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W omawianej sprawie sytuacja taka nie występuje. Skarżąca jest uprawniona do pobierania emerytury, zatem nie można stwierdzić, że jej schorzenia uniemożliwiają uzyskanie przychodu. Fakt, że pozostałą kwotę (po zajęciach) przeznacza na dobrowolną spłatę zaległości za zatrudnionych pracowników, nie wpływa na powyższą ocenę.

Skarżąca w toku postępowania powoływała się na postanowienie WSA o przyznaniu prawa pomocy, które w jej ocenie w sposób prawidłowy dokonało oceny jej sytuacji. Odnosząc się do powyższego należy wskazać, że postanowienie to, jak już wcześniej zauważył sąd w sprawie V SA/Wa 423/18 nie może wpływać decydująco na przedstawioną ocenę sytuacji majątkowej. Dzieje się tak ponieważ dotyczyło ono przyznania pomocy poprzez ustanowienie adwokat z urzędu i w tym zakresie oceniano sytuację majątkową strony, opierając się na ówcześnie przedstawionym materiale dowodowym. Orzeczenie to nie jest przy wiążące dla organu rozstrzygającego w obecnie rozpoznawanej sprawie oraz dla składu badającego legalność jego decyzji.

Także zarzut przedawnienia zobowiązań sformułowany w skardze był już przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie V SA/Wa 423/18. W prawomocnym wyroku sąd jednoznacznie wskazał odnosząc się do zarzutu przedawnienia zobowiązania - art. 118 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, że przepis ten nie znajduje zastosowania wobec skarżącej. Dotyczy on bowiem odpowiedzialności osób trzecich. Zarzut dotyczący przedawnienia części należności sformułowano przy tym w sposób ogólny, nie wskazując konkretnych okresów jakich miałby dotyczyć. Sąd w powyższym wyroku także zauważył, że zarzut taki można zasadnie podnosić w postępowaniu dotyczącym ustalenia wysokości należności lub w postępowaniu egzekucyjnym (np. zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego – art. 33 § 1 pkt 1 art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; Dz.U. z 2019 r. poz. 1438). Ramy niniejszego postępowania zostały tymczasem zakreślone wnioskiem skarżącej o umorzenie ciążących na niej zobowiązań. Prawomocny wyrok w sprawie V SA/Wa 423/18 wiąże sąd rozpoznający tę sprawę i co najważniejsze wskazane powyżej argumenty nadal są aktualne i podzielane przez skład orzekający. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności, zgodnie z tym co zostało wyjaśnione już wyżej, nie prowadzi się ustaleń dotyczących istnienia lub nieistnienia należności. W postępowaniu tym rozważa się jedynie przesłanki warunkujące umorzenie istniejących należności.

Na zakończenie sąd wskazuje, że instytucja umorzenia jest wyjątkiem od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji (por. wyrok WSA w Poznaniu z 29 lutego 2012r. III SA/Po 14/12 wszystkie wyroki dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużenia z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżąca podejmując działalność gospodarczą powinna bowiem był liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenia. Prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Niedopuszczalne jest przy tym przenoszenie niedogodnych dla podmiotu podejmującego działalność konsekwencji na ZUS. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 4 lipca 2012 r. III SA/Wr 88/12).

Zauważenia także wymaga, że decyzje o umorzeniu składek mają charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 marca 2007 r. II GSK 345/06 granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 usus i § 3 rozporządzenia w sprawie umarzania. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Organ zatem obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. W sprawie ze swoich obowiązków organ się wywiązał. Organ orzekający przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy i rzetelny, a także dokonał wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi określone w art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), nie przekraczając granic uznania.

W związku z powyższym w ocenie sądu zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.