Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 488/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) del. WSA Jerzy Siegień Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2014r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt II SA/Ke 641/12 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich we wznowionym postępowaniu oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Ke 641/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę A. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich we wznowionym postępowaniu.

Wyrok powyższy zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, dalej "Kierownik UdSKiOR", orzekając m.in. na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] o odmowie uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji własnej z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] odmawiającej przyznania A. W. uprawnień kombatanckich z tytułu represji doznanych na skutek wybuchu Powstania Warszawskiego, wysiedlenia, pobytu w obozie przejściowym w Pruszkowie, obozach na terenie III Rzeszy, w tym pobytu i wykonywania pracy przymusowej przez matkę w cywilnym obozie pracy Hugo Schaffeld oraz Peiner Walzwerk. W uzasadnieniu Kierownik UdSKiOR wskazał, że decyzja z dnia [...] maja 2010 r. była przedmiotem kontroli, w wyniku której WSA w Kielcach wyrokiem z dnia 6 października 2010 r., sygn. II SA/Ke 468/10, oddalił skargę A.W., a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 marca 2012 r., sygn. II OSK 46/11, oddalił jej skargę kasacyjną.

W dniu [...] czerwca 2012 r. do organu wpłynęło pismo A. W., z którego wynikało, że NSA rozpoznając sprawę nie wziął pod uwagę niektórych dokumentów, których strona wówczas nie mogła przedstawić. Do wniosku dołączyła pismo Międzynarodowego Biura Poszukiwań w Arolsen dotyczące obozu Edelweiss w miejscowości Peine oraz fragment publikacji historycznej autorstwa Martiny Staats wraz z mapą. Na tej podstawie, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., organ postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] maja 2010 r.

Kierownik UdSKiOR, powołując się na zasadę trwałości decyzji administracyjnych wyrażoną w art. 16 k.p.a. i cytując przepisy regulujące instytucję wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 5, art. 150 § 1, art. 151 § 1 k.p.a.), wskazał, że dowody przedstawione przez A.W. nie dają podstaw do uchylenia kwestionowanej decyzji, ponieważ w żaden sposób nie zmieniają charakteru obozu, w jakim strona przebywała wraz z matką. Organ wskazał również na swoje związanie w tym zakresie wyrokiem WSA w Kielcach, z mocy art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Organ stwierdził w konkluzji, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia aby A. W. przebywała w miejscu odosobnienia, określonym w art. 4 ust. 1 w/w ustawy z dnia 24 stycznia 1991r.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie A.W. podniosła, że uzyskała nowe dowody uzasadniające przyznanie jej uprawnień kombatanckich, mianowicie dwa pisma z archiwum miejskiego w Peine z dnia [...] maja 2011r. i [...] maja 2012r. Zdaniem skarżącej obozy, w których przebywała wraz z matką były filiami obozu koncentracyjnego Neungamme.

W odpowiedzi na skargę Kierownik UdSKiOR wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając na skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dalej p.p.s.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wskazał, że jej przedmiotem w niniejszej sprawie jest legalność wydanej po wznowieniu postępowania decyzji odmawiającej uchylenia decyzji ostatecznej z dnia [...] maja 2010 r. ponadto Sąd przypomniał, że sprawa umieszczenia A.W. w obozach w Peine była już przedmiotem rozpoznania przez Sąd Wojewódzki, który prawomocnym wyrokiem z dnia 6 października 2010 r. przesądził, że miejsca te nie były miejscami odosobnienia, o których mowa w w/w art. 4 ust. 1 pkt 1.

Sąd pierwszej instancji następnie wskazał, że mając na uwadze regulacje art. 153 p.p.s.a. organ II instancji był związany ustaleniami dokonanymi przez WSA w Kielcach oraz Naczelny Sąd Administracyjny w zapadłych w niniejszej sprawie wyrokach, a także oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniach tych wyroków. Przedłożone przez skarżącą dokumenty, które stały się podstawą wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a także dokumenty, na które powołała się w skardze, w żaden sposób nie podważają ustaleń poczynionych przez organ oraz rozważań Sądu w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 6 października 2010 r. Z pisma z archiwum miejskiego w Peine z dnia [...] maja 2011r. wynika jedynie, że skarżąca została przeniesiona jako dziecko w wieku [...] lat, razem z matką do obozu "Edelweiss" na terenie walcowni w Peine (Peiner Walzwerke), a następnie umieszczona w obozie "Schaffeld" przy Hagenstrasse 1. Z dokumentu z dnia [...] maja 2012r. wynika zaś, że obóz "Edelweiss", jakkolwiek strzeżony i ogrodzony płotem, miał status specjalnego obozu dla robotników przymusowych obydwu płci z Polski i Związku Radzieckiego. Żaden z tych dokumentów nie wskazuje aby przedmiotowe obozy były miejscami odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c ustawy. Przedłożone przez skarżącą pismo z Międzynarodowego Biura Poszukiwań w Arolsen z dnia [...] lipca 1977r. potwierdza, że w Peine istniał obóz dla cywilnych cudzoziemskich robotników przymusowych pod nazwą "Edelweiss – Peiner Walzwerke." Również z publikacji Martiny Staats i załączonej do niej mapy nie wynika aby przedmiotowy obóz miał charakter inny niż ustalony przez organ w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu z dnia 6 października 2010 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika A.W. zaskarżając go w całości, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego art. 4 ust. 1 pkt 1 litera b i c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 42, poz. 371 z 2002 r. z późn. zm.) przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż warunki panujące w obozie, w którym przebywała skarżąca różniły się od warunków panujących w obozach koncentracyjnych co uzasadnia odmowę przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej autor skargi kasacyjnej wskazał, że już sam fakt przebywania w obozie świadczył o jego eksterminacyjnym charakterze. W dokumencie z dnia [...] maja 2012 r. wyjaśniono, iż obóz Edelweiss gdzie przebywała skarżąca ze swoją mamą był podwójnie zabezpieczony, ogrodzony i strzeżony a zatem znamiona obozu koncentracyjnego były zachowane. Pobyt w obozie koncentracyjnym odbił się negatywnie na jej zdrowiu psychicznym i fizycznym.

W oparciu o powyższy zarzut skarżąca kasacyjnie wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości uznając, iż warunki panujące w obozie w Paine w którym przebywała skarżąca wraz z matką nie różniły się od warunków panujących w obozach koncentracyjnych, co uzasadnia przyznanie uprawnień kombatanckich, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.,) w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł okoliczności mogących wskazywać na nieważność postępowania, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Jedynym zarzutem skargi kasacyjnej jest błędna wykładnia przepisów art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b i c ustawy o kombatantach zmierzająca do obalenia stanowiska organu administracji i Sądu, że warunki panujące w obozie w którym przebywała skarżąca różniły się od warunków panujących w obozach koncentracyjnych co uzasadniało odmowę przyznania jej uprawnień kombatanckich. Przepisy art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a, b i c ustawy o kombatantach stanowią, że "Przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania a) w hitlerowskich więzieniach obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa".

Niekwestionowanym w sprawie jest, że A. W. doznała represji na skutek wybuchu Powstania Warszawskiego, wysiedlenia, pobytu w obozie przejściowym w Pruszkowie, obozach na terenie III Rzeszy, w tym pobytu i wykonywania pracy przymusowej przez jej matkę w cywilnym obozie pracy Hugo Schaffeld oraz Peiner Walzwerk. Jednakże w tym miejscu należy przypomnieć, że kontrolowane postępowanie administracyjne toczyło się w trybie nadzwyczajnym – wznowionym w związku ze złożonymi przez skarżącą nowymi dokumentami dotyczącymi warunków panujących w miejscach odosobnienia w których przebywała podczas drugiej wojny światowej. Warunki te zostały już ocenione w toczącym się uprzednio postępowaniu zwyczajnym jako nie spełniające wymogów z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a, b i c ustawy o kombatantach. Stanowisko Kierownika UdSKiOR zostało wówczas zaaprobowane przez WSA w Kielcach wyrokiem z dnia 6 października 2010 r., sygn. II SA/Ke 468/10, który oddalił skargę A.W., a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 marca 2012 r., sygn. II OSK 46/11, oddalił jej skargę kasacyjną.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego złożone przez Skarżącą kasacyjnie nowe dokumenty nie wpływają na dotychczasową niekorzystną dla skarżącej ocenę represji jakich doznała jako nie spełniających przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b i c ustawy o kombatantach. Słusznie uznał Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku, że przedłożone przez skarżącą dokumenty, które stały się podstawą wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a także dokumenty, na które powołała się w skardze, w żaden sposób nie podważają ustaleń poczynionych przez organ oraz rozważań Sądu w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 6 października 2010 r. Za tym Sądem należy powtórzyć, że z pisma z archiwum miejskiego w Peine z dnia [...] maja 2011r. wynika jedynie, że skarżąca została przeniesiona jako dziecko w wieku 4 lat, razem z matką do obozu "Edelweiss" na terenie walcowni w Peine (Peiner Walzwerke), a następnie umieszczona w obozie "Schaffeld" przy Hagenstrasse 1. Z dokumentu z dnia [...] maja 2012r. wynika zaś, że obóz "Edelweiss", jakkolwiek strzeżony i ogrodzony płotem, miał status specjalnego obozu dla robotników przymusowych obydwu płci z Polski i Związku Radzieckiego. Żaden z tych dokumentów nie wskazuje aby przedmiotowe obozy były miejscami odosobnienia, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a-c ustawy. Przedłożone przez skarżącą pismo z Międzynarodowego Biura Poszukiwań w Arolsen z dnia [...] lipca 1977r. jedynie potwierdza, że w Peine istniał obóz dla cywilnych cudzoziemskich robotników przymusowych pod nazwą "Edelweiss – Peiner Walzwerke." Również z publikacji Martiny Staats i załączonej do niej mapy nie wynika aby przedmiotowy obóz miał charakter inny niż ustalony przez organ w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu z dnia 6 października 2010 r.

W podsumowaniu należy stwierdzić, że z przedłożonych przez skarżącą nowych dokumentów, nie wynika iż warunki panujące w obozie w Peine nie odbiegały od warunków panujących w obozach koncentracyjnych, dokumenty te nie wskazują na eksterminacyjny charakter tego obozu, bowiem nie świadczy o tym tylko zabezpieczenie tego obozu przed ucieczką osób w nim umieszczonych. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że ograniczenia panujące w obozach, w których przebywała skarżąca razem z matką, dotyczyły szeroko rozumianej sfery warunków pracy i opieki oraz wyżywienia. Obozy te nie były miejscami odosobnienia przeznaczonymi do izolacji i niewolniczej eksploatacji fizycznej oraz eksterminacji ludzi. W tych okolicznościach brak było podstaw do uznania, że skarżąca spełniła warunki z art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit b i c do uzyskania uprawnień kombatanckich.

Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 - 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Zatem w tym zakresie winien orzec Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach.