Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1550/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Gabriela Nowak Protokolant Referent stażysta Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2019 r. sprawy ze skargi E.P., A.L., D.L., J.L. i J.L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2016 r., nr [...].

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Decyzją z [...] kwietnia 1976 r., nr [...] Naczelnik Gminy w [...] orzekł o przejęciu na własność Państwa, jako opuszczonego, gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, położonego we wsi S., stanowiącego własność H. L..

Następnie po rozpoznaniu odwołania właścicielki gospodarstwa Prezydent [...] decyzją z [...] maja 1976 r., nr [...] utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie.

E. P., J. L., J. L., A. L. i D. L., będący spadkobiercami H. L., wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] stycznia 2016 r. odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydenta [...] z [...] maja 1976 r., utrzymującej w mocy wskazaną uprzednio decyzję z [...] kwietnia 1976 r.

Organ wskazał, że przejęcie gospodarstwa nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną o osadnictwem rolnym ( Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.).

W jego ocenie bezsporne jest, że H. L. zamieszkiwała wówczas w W., a ani jej małżonek, rodzice lub dzieci nie zamieszkiwali przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Ponadto z badanej decyzji wynika, iż grunty te leżały odłogiem od 1945 r. i nie były uprawiane i poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. Z kolei [...] maja 1976 r. przeprowadzono lustrację na nieruchomości i stwierdzono, że jedynie jej część, o pow. [...] ha, była użytkowana rolniczo, a pozostałe grunty od wielu lat leżały odłogiem. Przy czym z innych dokumentów oraz zeznań świadków wynika, iż gospodarstwo było dzierżawione, a ok 14 ha gruntów było zagospodarowane. Przy czym część dokumentów archiwalnych zaginęła, w tym protokół lustracji gospodarstwa z [...] maja 1976 r. Nie można więc skonfrontować treści tych dokumentów, a w konsekwencji uznać, że przedmiotowe gospodarstwo rolne było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym, a nie jakimkolwiek, zabiegom agrotechnicznym. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji.

E. P., J. L., J. L., A. L. i D. L., wnieśli o ponowne rozpoznanie sprawy.

Podnieśli, że grunty H. L. zostały potraktowane jako gospodarstwo rolne. Ponadto zwrócili uwagę, że były one w większej części uprawiane przez dzierżawców.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2018 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2016 r.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Minister stwierdził, że decyzja Naczelnika Gminy w [...] z [...] kwietnia 1976 r. została wydana na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39 poz. 174 z ze zm.) w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 198). Dyspozycje zawarte w tych przepisach przewidywały możliwość przejęcia na własność Państwa nieruchomości (gruntowych i budynkowych), w przypadku gdy:

1) przejmowane nieruchomości tworzyły gospodarstwo rolne;

2) w gospodarstwie nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym

3) gospodarstwo nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Kontrolowane nadzorczo postępowanie obejmowało swym zakresem działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha. Były one położone we wsi S. i tworzyły gospodarstwo, mające charakter rolny. W jego skład wchodziły bowiem grunty, które mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, tj. grunty orne ok. [...] ha, łąki ok. [...] ha, pastwiska ok. [...] ha, lasy ok. [...] ha oraz nieużytki ok. [...] ha. Powierzchnia użytków rolnych stanowiła ok. 88% powierzchni gospodarstwa. W tych okolicznościach nie ulega wątpliwości, że przejmowana nieruchomość stanowiąca własność H. L., tworzyła gospodarstwo rolne. Wymóg przejęcia nieruchomości, które tworzyły gospodarstwo rolne został zatem spełniony.

Ponadto organ uznał, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż ani H. L., jak też jej dzieci, rodzice, czy małżonek, nie zamieszkiwali w przejmowanym gospodarstwie. Potwierdzają to nie tylko informacje zawarte w decyzji z dnia [...] kwietnia 1976 r., jak również wyjaśnienia właścicielki, zawarte w piśmie kierowanym do Dyrektora Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu Urzędu [...].

Natomiast odnosząc się do przesłanki, dotyczącej uprawy gospodarstwa rolnego, Minister zwrócił uwagę na ustalenia decyzji z dnia [...] kwietnia 1976 r., gdzie wskazano, że grunty leżą odłogiem od 1945 r. Ustalenia te były następnie weryfikowane przez Prezydenta [...] w postępowaniu odwoławczym. Organ ten podzielił wprawdzie stanowisko Naczelnika Gminy w [...], co do kwalifikacji gospodarstwa jako opuszczonego. Uznał jednak, że nie wszystkie grunty wchodzące w skład przejmowanego gospodarstwa były odłogowane, ale znaczna ich część. Użytkowane było jedynie [...] ha, pozostała część gruntu, tj. [...] ha od wielu lat leżała odłogiem i była porośnięta krzewami oraz drzewostanem z samosiewu. Powołał się w tym zakresie na protokół lustracji z [...] maja 1976 r.

Minister podniósł ponadto, że nie udało się odnaleźć większości akt archiwalnych postępowania, w tym, m.in. całych akt z postępowania przed organem I instancji oraz protokołu lustracyjnego z dnia [...] maja 1976 r. - na który powoływał się organ rozpatrując odwołanie.

Jednocześnie organ wskazał, że za tym, że gospodarstwo było opuszczone przemawiają w szczególności uzasadnienie ww. decyzji z dnia [...] kwietnia 1976 r., uzasadnienie decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] maja 1976 r., pismo Urzędu Gminy w [...] z [...] maja 1976 r., zawierające prośbę o przysłanie jak najszybciej komisji, która stwierdzi w jakim stanie znajdowały się grunty wchodzące w skład przejmowanego gospodarstwa, a grunty te (jak wyjaśniano) zostały wstępnym protokołem z dnia [...] kwietnia 1976 r. przekazane Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]", która do pierwszej połowy maja ma je uporządkować i po tym terminie nie będzie możliwe stwierdzenie stanu, jaki miał miejsce w chwili podjęcia decyzji, arkusz inwentaryzacyjny nieużytkowanych lub źle użytkowanych gruntów z [...] maja 1974 r., z którego wynika, że gospodarstwo było uprawiane częściowo przez kilku dzierżawców, którzy wykorzystywali jedynie "co lepsze" kawałki ziemi, a dzierżawcy nie stosowali zarówno nawożenia naturalnego, jak i mineralnego, przez co plony na dzierżawionych gruntach odstawały o 50% od średniej we wsi S. pisma z dnia [...] sierpnia 1974 r. skierowanego do Urzędu Powiatowego w [...] w którym Kółko Rolnicze w S. informowało o opuszczonych i zaniedbanych gruntach należących do H. L., wykazu gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji oraz ziemi źle użytkowanej, w którym wymienione zostało gospodarstwo J. L. (poprzedniczki prawnej H. L.), pismo H. L. z maja 1976 r., z którego wynika, że zdawała sobie ona sprawę z tego, że to gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji.

Ponadto organ orzekający w II instancji uznał, że twierdzenia skarżącej o zagospodarowaniu gruntu, zawarte w odwołaniu, nie zasługują na uwzględnienie, ponieważ są sprzeczne ze stanem na gruncie, który został ustalony przez komisję podczas przeprowadzonej [...] maja 1976 r. lustracji. Oświadczenie powyższe doznaje równocześnie osłabienia na skutek wyjaśnień zawartych w powołanym piśmie z maja 1976 r.

Zdaniem Ministra na ocenę stanu faktycznego nie mogą także wpływać zeznania dzierżawców oraz ich późniejsze oświadczenia. Zeznania złożone w toku postępowania uwłaszczeniowego zawierają bowiem informację jedynie o powierzchni gruntów, które były dzierżawione w bliżej nieokreślonym czasie. Dzierżawcy nie wspominali nic o stanie dzierżawionych gruntów, zaś sama dzierżawa nie jest równoznaczna z tym, że grunty te były zagospodarowane, a tym bardziej zagospodarowane prawidłowo. We wspomnianym arkuszu inwentaryzacyjnym z [...] maja 1974 r. zespół kontrolujący wskazał, że dzierżawcy wykorzystywali jedynie "co lepsze" kawałki ziemi, a grunty nie były prawidłowo zagospodarowane. Powierzchnia dzierżawionych gruntów nie ma jednak znaczenia, ponieważ dla uznania gospodarstwa za opuszczone wystarczające było ustalenie, że wchodzące w jego skład grunty nie były poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym - przesłanka ta została bezsprzecznie spełniona. Jednocześnie podniósł, że wyjaśnienia dzierżawców nie są spójne z pozostałym materiałem dowodowym. Z kolei zaświadczenie sołtysa wsi S., informujące o tym, że grunty wchodzące w skład gospodarstwa H. L. były uprawiane przez miejscowych rolników, którzy wykorzystywali je w sposób prawidłowy, na cele zgodne z przeznaczeniem i zgodnie z wymogami agrotechnicznymi, nie może zostać potraktowane jako wiarygodne źródło informacji. Jest ono bowiem całkowicie sprzeczne z wcześniejszymi informacjami, udzielonymi przez tę osobę w arkuszu inwentaryzacyjnym z [...] maja 1974 r.

Odnosząc się do zarzutu, że grunty należące do H. L. nie mogły zostać potraktowane jako gospodarstwo rolne, Minister wyjaśnił, że położenie oraz powierzchnia nieruchomości nie stanowią okoliczności, która wykluczałby możliwość uznania za gospodarstwo rolne. Argumentacja dotycząca braku zabudowań pozostaje bez znaczenia z punktu widzenia kwalifikacji tych gruntów, gdyż stanowiły one element, który mógł należeć do gospodarstwa rolnego.

Ponadto okoliczność uzyskania przez H. L. tytułu prawnego do działek nr [...] i [...] rok przed ich przejęciem na własność Państwa, również nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż znajdowały się one w jej posiadaniu znacznie wcześniej - tj. od ok. 1940 r.

Zarzut dotyczący tego, że przejęte grunty nie zostały nabyte przez H. L. na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, a zatem nie mogły zostać uznane za gospodarstwo rolne lub działkę pracowniczą, o których mowa w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, również nie jest uzasadniony. Dyspozycja zawarta w art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. przewidywała możliwość przejęcia na własność Państwa nie tylko gospodarstw rolnych i działek pracowniczych, ale również wszelkich innych gospodarstw rolnych.

Odnosząc się z kolei do żądania dotyczącego odtworzenia akt sprawy, zakończonej decyzją z dnia [...] kwietnia 1976 r. oraz protokołu z dnia [...] maja 1976 r., organ wyjaśnił, że w tym zakresie wystarczająca jest ocena dowodów pośrednich, zgodnie z art. 80, 7 i 77 kpa.

Ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpili E. P., J. L., J. L., A. L. i D. L., , zaskarżając ją w całości. Wnieśli oni o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2016 r. w całości, jako wydanych z naruszeniem prawa.

Skarżonym rozstrzygnięciom zarzucili:

I. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:

a) błędne uznanie nieruchomości za gospodarstwo rolne opuszczone przez właścicieli, w rozumieniu art. 2 ustawy z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 10 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. (Dz. U. Nr 32, poz. 161) - pominięte całkowicie w dotychczasowym postępowaniu,

b) błędne uznanie nieruchomości za opuszczoną, z uwagi niezamieszkiwanie właściciela na nieruchomości,

c) błędne uznanie, iż nieruchomość nie była poddawana w całości lub części zabiegom agrotechnicznym.

II. rażące naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7, 8, 9, 75 § 1, 77 § 2, 78 § 1, 80 oraz art. 81 a § 1 kpa.

Skarżący uzasadnili, że organ błędnie zakłada, że przesłanka przejęcia gospodarstwa rolnego została spełniona. Minister w ewidentnie wybiórczy i subiektywny sposób podzielił tylko tę argumentację, która przemawia za rozstrzygnięciem przyjętym w zaskarżonej decyzji.

W przedmiotowej sprawie nieruchomość nie została nabyta na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie. Zważywszy na położenie nieruchomości i jej rozmiar oraz okres posiadania nie można jej uznać za gospodarstwo rolne lub działkę w rozumieniu art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną. Przedmiotowa nieruchomość nie miała cech gospodarstwa rolnego, określonego w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. Spalenie i zniszczenie zabudowań gospodarstwa podczas wojny i brak ich odbudowy spowodowały, że nieruchomość ta utraciła cechy gospodarstwa rolnego, pozostając jedynie nieruchomością rolną.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, bowiem nie zawiera ona nowych okoliczności, uzasadniających zmianę zajętego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga nie jest zasadna a zaskarżone orzeczenia nie naruszają przepisów prawa.

Na wstępie podnieść trzeba, że kontrolowane w niniejszej sprawie orzeczenia zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, czyli w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego.

Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a. Procedura stwierdzenia nieważności jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem, a zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest ocena tej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem. Ocena ta dotyczy zatem tego, czy decyzja ostateczna wydana została z naruszeniem przepisów określonych w art. 156 § 1 kpa. W konsekwencji, postępowanie takie ma odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane w taki sposób, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy, zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjnoprawnego (por. orzeczenie SN z 7.03.1996 r., sygn. akt III ARN 70/95, publ. OSNP 1996/18/258). W wyroku z 2 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 490/05, publ. LEX nr 196696 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który sąd w składzie orzekającym w całości podziela, iż w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 kpa. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań. Przy tym, należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy, istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważnościowym aktu.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż o stwierdzeniu nieważności orzeczenia, z uwagi na rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa) decydują łącznie trzy przesłanki, tj. oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja (por. wyrok NSA z 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04, publ. LEX nr 165717). Oczywistość naruszenia prawa polega na ewidentnej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Z zasady musi to być wada tkwiąca w samej decyzji. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyrok NSA z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1888/10, LEX nr 1069632; wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r., sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91; wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn. akt I OSK 28/10, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie Naczelnik Gminy w [...] [...] kwietnia 1976 r. orzekł o przejęciu na własność Państwa jako opuszczonego gospodarstwa rolnego, o powierzchni [...] ha, położonego we wsi [...], stanowiącego własność H. L. Na skutek złożonego odwołania orzeczenie to zostało utrzymane w mocy decyzją Prezydenta [...] z [...] maja 1976 r.

Organ prowadzący postępowanie w trybie nieważnościowym nadzoru uznał, iż kwestionowane decyzje nie zawierają wady rażącego naruszenia prawa. W ocenie organu nadzoru zachowany archiwalny materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, iż kwestionowane orzeczenia z 1976 r. zawierają wadę rażącego naruszenia prawa.

Zdaniem Sądu, powyższa ocena organu nadzoru jest prawidłowa.

Jak wskazano powyżej, w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji istnienie przesłanek nieważności musi być oczywiste. Nie może zatem być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań.

Weryfikowane w postępowaniu nieważnościowym orzeczenia wydane zostały na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. Stosownie do przepisu art. 2 ust. 1 powołanej ustawy gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne.

Oznacza to, iż powołany przepis art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. stanowił więc podstawę do przejmowania mienia dwojakiego rodzaju:

1) gospodarstw rolnych i działek, określonych w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r.,

2) wszelkich innych gospodarstw rolnych opuszczonych przez właścicieli.

W konsekwencji, w przedmiotowej sprawie wymagało ustalenia, na podstawie materiału dowodowego sprawy, czy przejęta na własność Państwa nieruchomość spełniała na dzień wydania decyzji cechy gospodarstwa rolnego opuszczonego. Tryb przejęcia wskazany w powyższym aktem był dopuszczalny bowiem tylko do opuszczonych gospodarstw rolnych, a nie do wszystkich nieruchomości wskazujących cechy opuszczenia. Przy czym zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198), stanowiącego także podstawę prawną kwestionowanej decyzji, za gospodarstwo rolne opuszczone uważano gospodarstwo, na którym nie zamieszkiwał właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

W ocenie Sądu przejęte nieruchomości stanowiły gospodarstwo rolne. Powyższa konstatacja wynika z tego, iż sami skarżący przyznają, że w czasie wojny zostały zniszczone zabudowania istniejącego tam gospodarstwa rolnego, lecz nie zostały one odbudowane do czasu wydania kwestionowanej decyzji. Rozważyć zatem należy, czy fakt zniszczenia zabudowań gospodarskich pozwala na twierdzenie, że w dacie wydania decyzji z 1976 r. grunty te nie mogły zostać uznane za gospodarstwo rolne.

W dacie wydania kwestionowanych decyzji definicję gospodarstwa rolnego zawierał § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215 ze zm.). Stosownie do powołanego § za gospodarstwo rolne uważano wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. (§ 2 ust. 1 ww. rozporządzenia). W myśl § 2 ust. 2 ww. rozporządzenia, do gospodarstwa rolnego zalicza się również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości określonych w ust. 1, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tymi nieruchomościami zorganizowaną całość gospodarczą

Na gruncie przytoczonej definicji gospodarstwa rolnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntował się pogląd - który Sąd podziela - że głównym składnikiem gospodarstwa rolnego była nieruchomość rolna, która stanowiła lub mogła stanowić zorganizowaną całość gospodarczą. Pozostałe składniki wymienione w § 2 ust. 1 rozporządzenia z 28 listopada 1964 r. również wchodziły w skład gospodarstwa rolnego. Jednakże brak któregoś z tych elementów nie oznaczał, iż nie mamy do czynienia z gospodarstwem rolnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1061/13, dostępny w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei jak stanowił § 1 ust. 1 powołanego aktu nieruchomość uważa się za rolną, jeżeli jest lub może być użytkowana na cele produkcji rolnej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej.

Z tych względów nie można podzielić przekonania skarżących, że przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła gospodarstwa rolnego, gdyż mogła być wykorzystana na cele produkcji rolnej. Użytki rolne stanowiły bowiem w ponad [...] hektarowej nieruchomości blisko 88% powierzchni, a dodatkowo do lat czterdziestych XX w. grunty te stanowiły gospodarstwo rolne. Po wojnie zaś były w jakimś stopniu wykorzystywane rolniczo przez dzierżawców. Nieruchomość ta spełnia zatem bezsprzecznie wymogi określone w powołanych przepisach. Podkreślić należy, że aby nieruchomość na podstawie powołanych przepisów była uznana za gospodarstwo rolne wystarczyło tylko to, że mogła ona stanowić zorganizowaną całość gospodarczą i składała się z gruntów o charakterze rolnym.

Odnosząc się do niezamieszkiwania przez jej właścicielkę, ani członków jej rodziny w przedmiotowym gospodarstwie, stwierdzić należy, iż okoliczność ta pozostaje poza sporem. Natomiast na przesłankę nieuprawiania gospodarstwa nie mają wpływu dowody przedłożone przez stronę w postaci oświadczeń użytkowników tych gruntów, jak też wcześniejsze zeznania użytkowników tych gruntów.

W tym miejscu należy bowiem jeszcze raz przypomnieć, że aby można było mówić o rażącym naruszeniu prawa musi istnieć sprzeczność w samej decyzji lub można bez dodatkowych zabiegów stwierdzić, że decyzja została wydana wbrew jasnemu brzmieniu przepisu prawa.

W sprawie niniejszej natomiast nie da się stwierdzić, aby już z samej kwestionowanej nadzorczo decyzji wynikały jakiekolwiek sprzeczności, w tym dotyczącej omawianej przesłanki. Nie zawiera ich również decyzja organu odwoławczego, która dodatkowo powołuje się na lustrację gruntów przeprowadzoną po wydaniu decyzji w I instancji.

Oczywiście ocenę materiału dowodowego utrudnia brak akt archiwalnych badanej nadzorczo sprawy, zgromadzonych przez organ I instancji, jednak jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2125/15 brak możliwości pełnej kontroli, z uwagi na braki materiału dowodowego, nie może skutkować przyjęciem, że skoro przeprowadzone kilkadziesiąt lat temu postępowanie nie pozwala aktualnie na weryfikację przesłanek do zastosowania określonej normy prawnej, to wydane rozstrzygnięcie rażąco narusza prawo.

Sąd podziela zasadność przyjęcia przez Ministra, że mając na uwadze materiał dowodowy nie można skutecznie zanegować spełnienia przesłanki dotyczącej braku uprawy gospodarstwa w większej części oraz poddawania go właściwym zabiegom agrotechnicznym. Zdaniem składu orzekającego prawidłowo organ przedstawił taki pogląd, zwłaszcza biorąc pod uwagę istotę postępowania nadzorczego oraz fakt, że jest ono prowadzone po kilkudziesięciu latach od przejęcia przedmiotowej nieruchomości. Potwierdzają go nie tylko ocena kontrolowanej decyzji, jak wskazano powyżej, ale również ocena pozostałych materiałów w sprawie. Dowody wskazujące na możliwość niewypełnienia omawianego warunku wywłaszczenia nie dowodzą bowiem w sposób ewidentny i jednoznaczny, że w dacie wydania decyzji w 1976 r. gospodarstwo skarżącej było uprawiane w znacznej części i poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. Nie zawierają one dokładnych informacji dotyczących dzierżawionych gruntów i ich stanu – na co słusznie wskazał organ administracji.

W świetle tego co wyżej podniesiono, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zasadnie uznał, że kwestionowane decyzje nie zostały dotknięte wadą rażącego naruszenia prawa. W konsekwencji nie było podstaw do stwierdzenia ich nieważności.

Reasumując, Sąd uznał, że organ administracji rozpatrujący przedmiotową sprawę prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające i wydał rozstrzygnięcia zgodnie z prawem, nie naruszając reguł procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd nie podzielił zarzutów skargi dotyczących naruszenia wymienionych w niej przepisów, ani prawa procesowego, ani prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

|.|