Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2037/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 kwietnia 2020 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi E. K. jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia (...) września 2019 r. nr (...) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia (...) lipca 2019 r. nr (...) o uznaniu za nieuzasadnione zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym.

W dniu (...) lutego 2019 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. wpłynęły tytuły wykonawcze o numerach: (...) oraz (...) z dnia (...) lutego 2019 r. wystawione przez wierzyciela, tj. Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla (...), którymi wierzyciel objął należności z tytułu zaliczki na poczet wykonania zastępczego w łącznej kwocie (...) należności głównej.

Celem wyegzekwowania przedmiotowych należności organ egzekucyjny na podstawie zawiadomienia z dnia (...) marca 2019 r. nr (...) dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku (...) S.A. Przedmiotowe zawiadomienie doręczono Stronie wraz z odpisami ww. tytułów wykonawczych w dniu (...) kwietnia 2019 r.

Pismem z dnia (...) kwietnia 2019 r. Strona złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, podnosząc na podstawie art. 33 § 1 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) – dalej jako "u.p.e.a.", zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania administracyjnego oraz zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Strona podkreśliła, że nic jej nie wiadomo, by stosowny organ doręczył skutecznie upomnienie zawierając nadto wezwanie do wykonania obowiązku zapłaty wymienionych w tytułach wykonawczych kwot z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę sądową. W sprawie niniejszej, toczącej się od dłuższego czasu, otrzymała już bardzo wiele pism, ale nie ma dokumentu z ostatnich kilku miesięcy, nazwanego "Upomnieniem", który dotyczyłby obowiązku zapłaty zaliczki na prace rozbiórkowe w wysokości wskazanej w tytułach wykonawczych i zawierający wezwanie do wykonania obowiązku zapłaty kwoty (...) zł, z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego.

Uzasadniając drugi z podniesionych zarzutów, tj. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego Strona wskazała, iż koszty rozbiórki budynku gospodarczego o ogólnej powierzchni ok. 150 m kw. wyceniono na prawie 150.000 zł. Zdaniem Strony natomiast koszty prac rozbiórkowych, z których największą pozycję stanowić będą koszty związane z wywózką materiału rozbiórkowego i opłaty za możliwość składowania tych materiałów w dozwolonym miejscu, nie przekroczą z pewnością kwoty 20.000 zł. Ponadto stwierdziła, iż jest w stanie zlecić wykonanie prac we własnym zakresie i nie być obciążoną astronomiczną kwotą zaliczki.

Naczelnik US w dniu (...) kwietnia 2019 r. postanowieniem nr (...) zawiesił postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr (...), (...)oraz pismem nr (...) wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska odnośnie zarzutu wniesionego w trybie art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.

Wierzyciel stwierdził, iż wbrew stanowisku Zobowiązanej, upomnienie w rozumieniu art. 15 § 1 u.p.e.a wystawione w dniu (...) lipca 2018 r., nr (...) wzywające Zobowiązaną do wpłaty zaliczki na poczet wykonania zastępczego obowiązku rozbiórki budynku produkcyjnego przy ul. (...) w W. w kwocie 88.562,25 zł, jak również upomnienie nr (...) wzywające Zobowiązaną do wpłaty zaliczki na poczet wykonania zastępczego obowiązku rozbiórki budynku produkcyjno-socjalnego przy ul. (...) w W. w kwocie (...) zł zostały skutecznie doręczone Zobowiązanej w dniu 23 lipca 2018 r. o czym dowodzą zwrotne potwierdzenia odbioru ww. korespondencji. Ponadto, z ostrożności procesowej przedmiotowe upomnienia wierzyciel skutecznie doręczył również adwokatowi M. K., jako pełnomocnikowi powołanemu przez Zobowiązaną do reprezentacji jej osoby przed PINB dla (...).

Następnie postanowieniem z dnia (...) lipca 2019 r. Naczelnik US uznał zarzuty Strony za nieuzasadnione.

W wyniku rozpatrzenia złożonego przez Skarżącą zażalenia, Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 3 września 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu Dyrektor IAS wskazał, że zadaniem organu egzekucyjnego jest wyłącznie stosowanie przymusu egzekucyjnego, w celu doprowadzenia do wykonania obowiązku ustalonego przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

Co ważne, rozpoznając zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów, organ odwoławczy również jest związany stanowiskiem wierzyciela. Uprawnienie organu sprawującego nadzór nad egzekucją administracyjną (art. 23 u.p.e.a.) nie stwarza podstawy do kontroli przez egzekucyjny organ odwoławczy (organ nadzorujący) stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym (art. 34 § 1 u.p.e.a.). W orzecznictwie wskazuje się wprost, że organ egzekucyjny nie jest i nie może być organem odwoławczym w stosunku do wierzyciela (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2004 r., sygn. akt FW 4/04). Zatem wobec uznania przez wierzyciela za nieuzasadniony zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, to rolą organu egzekucyjnego, z uwagi na związanie stanowiskiem wierzyciela było również uznanie go za nieuzasadniony.

Odnośnie drugiego z zarzutów Strony organ II instancji wyjaśnił, że pierwszą zasadą prowadzenia egzekucji jest wybór takiego środka egzekucyjnego, który umożliwi w ogóle egzekucję należności, kolejną natomiast jest wybór najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego, przy czym obowiązuje jedynie w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. W sytuacji gdy cel egzekucji tego wymaga, organ egzekucyjny może stosować nawet wszelkie dostępne środki egzekucyjne jednocześnie.

Zasada stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego wiąże się z zasadą celowości. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowej realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków - postępowanie egzekucyjne wdrażane jest jedynie wtedy, gdy nałożono na zobowiązanego określone obowiązki, a on sam ich nie wykonuje dobrowolnie.

Dyrektor IAS wskazał również, że zgodnie z przepisem art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. - ilekroć w ustawie jest mowa o środku egzekucyjnym - rozumie się przez to w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także renty socjalnej, z rachunków bankowych, z innych wierzytelności pieniężnych, z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, z weksla, z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, z pozostałych praw majątkowych, z ruchomości, z nieruchomości.

Z powyższego wynika, iż zasadność jak i wysokość nałożonego na Stronę obowiązku wpłacenia zaliczki na poczet wykonania zastępczego nie mieści się w pojęciu środka egzekucyjnego, stosowanego w egzekucji należności pieniężnych, zawartego w u.p.e.a.

W skardze na powyższe postanowienie Skarżąca podkreśliła, że realne koszty rozbiórki kilkudziesięcioletniego budynku gospodarczego z gazobetonu to co najwyżej 20.000 zł - do czego organ, który wydał zaskarżone postanowienie w ogóle się nie odniósł.

Skarżąca stwierdziła też, iż nie jest prawdą, że nie wskazała jakiejkolwiek alternatywy dla zastosowanych środków egzekucyjnych i że brak powołania mniej uciążliwego środka uniemożliwia organowi dokonanie wyboru takiego środka.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, których przedmiotem jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy Dyrektor IAS zasadnie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US uznające za nieuzasadnione zarzuty braku uprzedniego doręczenia zawierającego wezwanie do dokonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania administracyjnego oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Przypomnieć należy, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym przed niezasadnym bądź niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji administracyjnej. Zarzuty te, zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przesłanki, które stanowią podstawę wniesienia zarzutów enumeratywnie wymienia art. 33 u.p.e.a., zaś procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a. Zarzuty zgłaszane są organowi egzekucyjnemu i do tego organu należy rozstrzygnięcie o zasadności bądź bezzasadności czy też niedopuszczalności zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są sformalizowanym środkiem prawnym, a ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do rozpoznania sprawy i wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne.

Mając na uwadze postępowanie prowadzone przez organy egzekucyjne w niniejszej sprawie wskazać należy, że zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być (pkt 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 oraz (pkt 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

Zgodnie natomiast z art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W przypadku egzekucji należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. a-f i pkt 9, stanowiska wierzyciela nie wymaga się. Dodać należy, że na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie (art. 34 § 2 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 34 § 4 u.p.e.a.). Na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie (art. 34 § 5 u.p.e.a.).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, Sąd wskazuje, iż wierzyciel postanowieniem nr (...) z dnia (...) maja 2019 r. uznał zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. za nieuzasadniony, ponieważ wbrew twierdzeniom Skarżącej upomnienia w rozumieniu art. 15§ 1 u.p.e.a wystawione w dniu (...) lipca 2018 r., nr (...) wzywające do wpłaty zaliczki na poczet wykonania zastępczego obowiązku rozbiórki budynku produkcyjnego przy ul. (...) w W. w kwocie (...) zł, jak również upomnienie nr (...) wzywające do wpłaty zaliczki na poczet wykonania zastępczego obowiązku rozbiórki budynku produkcyjno-socjalnego przy ul. (...) w W. w kwocie (...) zł zostały skutecznie doręczone Skarżącej w dniu (...) lipca 2018 r. o czym świadczą zwrotne potwierdzenia odbioru ww. korespondencji. Wierzyciel wskazał również, że z ostrożności procesowej przedmiotowe upomnienia zostały również doręczone pełnomocnikowi powołanemu przez Skarżącą do reprezentacji jej osoby przed PINB dla (...).

Powołane postanowienie wierzyciela stało się ostateczne, o czym wierzyciel poinformował Naczelnika US w piśmie z dnia (...) czerwca 2019 r. W związku z tym organ ten działając zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. uznał wypowiedź wierzyciela w powyższym zakresie za wiążącą. Podkreślić bowiem należy, że będąc związany stanowiskiem wierzyciela organ egzekucyjny nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutów i do obalenia w tym trybie stanowiska wierzyciela.

Jakkolwiek jednak organ egzekucyjny jest związany, na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. stanowiskiem wierzyciela w zakresie zarzutów, o jakich mowa w art. 33 § 1 pkt 1-7 u.p.e.a., to sąd administracyjny jest zobowiązany w sprawie ze skargi na postanowienie w przedmiocie zarzutów zobowiązanego zbadać legalność stanowiska wierzyciela, jako wydanego w granicach tej samej sprawy. Innymi słowy przy sądowej ocenie postanowienia organu egzekucyjnego i organu odwoławczego nie można oderwać się od oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, które wiążąco oddziałuje na postanowienie organu egzekucyjnego. Dokonując takiej oceny Sąd uznał, że stanowisko wierzyciela odnośnie zarzutu, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. jest prawidłowe. W aktach sprawy znajdują się bowiem ww. upomnienia z dnia (...) lipca 2018 r. skierowane do skarżącej i jej pełnomocnika oraz potwierdzenia ich doręczenia odpowiednio w dniu (...) i (...) lipca 2018 r.

Z kolei odnosząc się do zarzutu zastosowania przez organ zbyt uciążliwego środka określonego w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., wskazać należy na treść art. 7 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przytoczony przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela.

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że "uciążliwość" w świetle art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. to dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność, czy utrudnianie w codziennym funkcjonowaniu dłużnika (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2019 r. sygn. akt II OSK 2971/17 – dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uwzględniając okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że zastosowany środek egzekucyjny polegający na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego nie może być kwalifikowany jako zbyt uciążliwy i dolegliwy. Niezależnie od powyższego, aby organ mógł zastosować najmniej uciążliwy środek, musi mieć w tym zakresie wybór, a taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła.

Warto przy tym zaznaczyć, że zawsze czynności egzekucyjne będą w jakimś stopniu dolegliwe dla zobowiązanego. Jeśli środek był zbyt uciążliwy to Skarżąca winna wskazać inny składnik majątkowy. Tymczasem Skarżąca nie przedstawiła praw majątkowych lub rzeczy, z których możliwa byłaby egzekucja, a w konsekwencji i zaspokojenie wierzyciela, a która jej zdaniem byłaby jednocześnie dla niej mniej uciążliwa. Skoro organowi egzekucyjnemu znany był rachunek bankowy Skarżącej, to dokonał jego zajęcia. Działanie organu ocenić należy jako prawidłowe i zgodne z celami prowadzonego postępowania. Wybór środków był w rozpoznawanej sprawie ograniczony zasadą celowości postępowania zmierzającego do wyegzekwowania zaległych należności. Dodatkowo należy wskazać, że judykatura zgodnie przyjmuje, że zajęcie rachunku bankowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Istotne jest to, że rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 21 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Wr 52/18). Podkreślić przy tym należy, że przedmiotem kontrolowanego przez Sąd postępowania nie mogła być ani zasadność ani wysokość nałożonego na Skarżącą obowiązku wpłacenia zaliczki na poczet wykonania zastępczego. Nie ma bowiem uzasadnienia do merytorycznego rozpatrywania na kontrolowanym etapie postepowania egzekucyjnego zarzutów dotyczących wymagalności należności w ogóle bądź w określonej części, jeżeli – tak jak w rozpoznawanej sprawie – została ona określona w orzeczeniu, od którego przysługiwały odrębne środki zaskarżenia.

Z tych też względów powyższy zarzut należało uznać za niezasadny, nie było bowiem podstaw, by zastosowany środek uznać za zbyt uciążliwy.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.