Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 582/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 129 ust. 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2015 poz 782
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
article: art. 21 ust. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Dnia 29 listopada 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), , Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant Pomocnik sekretarza Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2016 roku sprawy ze skargi L. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...[ nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzają ją decyzję Starosty [...] z dnia [...], znak [...]; 2) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej L. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. LS


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2016r. Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 23 – dalej "k.p.a.") po rozpatrzeniu odwołania L. S. od decyzji Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za działki położone w S., w gminie O., oznaczone w ewidencji gruntów numerami: 1113/2, 1113/3, 1105/2, uregulowane w prowadzonej przez [...] Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Z. księdze wieczystej KW Nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy tytułem wstępu wyjaśnił, że na wniosek L. S. z dnia 6 sierpnia 2002r., występującej jako pełnomocnik F. S., wszczęte zostało w dniu 29 sierpnia 2002r przez Starostę [...] wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej postępowanie o wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną gminną, oznaczony na mapie sytuacyjnej do celów prawnych przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starostwa Powiatowego w Z. w dniu 8 marca 2002r. za nr 062-1/2002, jako działki nr 1113/2 o pow. 0,0317 ha, 1113/3 o pow. 0,0612 ha i nr 1105/2 o pow. 0.1120 ha obrębu S. gm. O.

Postanowieniem Starosty [...] wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej z dnia [...] września 2002r. postępowanie zawieszone zostało do czasu wydania przez Wojewodę [...] decyzji stwierdzającej nabycia własności przedmiotowych działek przez Gminę O.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2005r. Nr [...] odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999r. przez Gminę O. własności powyższych nieruchomości . Jako podstawę odmowy stwierdzenia nabycia własności nieruchomości organ wskazał okoliczność, iż wybudowanej na spornych działkach drodze nie nadano statusu drogi publicznej.

Postanowieniem z dnia [...] września 2005r Starosta [...] podjął postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za grunt.

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 lutego 2006r. sygn. akt II SA/Łd 1199/05 uchylone zostały decyzja Wojewody [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] września 2005r. Nr [...], którą organ Sąd zarzucił organom brak podstaw do umorzenia postępowania w trybie art. 105 § 1 k.p.a., organ rozpatrujący wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania winien wydać decyzję merytorycznie rozstrzygającą ten wniosek.

Decyzją z dnia [...] lipca 2006r. Starosta [...] orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania, ale decyzja ta został wyeliminowana z obrotu prawnego w toku kontroli instancyjne w celu ustalenia umocowania F. S. dla L. S. oraz rozpoznania także wniosku L. S. o odszkodowanie na jej rzecz, złożonego w toku postępowania w dniu 14 stycznia 2003 roku.

Należy wskazać, iż kolejnym pismem z dnia 14 grudnia 2015r. L. S. podtrzymała wcześniejsze stanowisko w przedmiocie nie włączania jej wniosku z dnia 14 stycznia 2003r. do postępowania wszczętego przez Starostę [...] ponieważ jak wskazała w treści pisma, F.S. już od 8 sierpnia 2002 r. nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości (akt notarialny - umowa darowizny z dnia [...] sierpnia 2002 r. Rep. [...] Nr [...]). Ponadto wskazała że F. S. zmarł 27 listopada 2011r.

Mając na uwadze postępowanie wszczęte na wniosek F. S. ,wniosek L. S. z dnia 14.01.2003 r. dotyczący ustalenia odszkodowania, a następnie jej kolejne wnioski o wszczęcie odrębnego postępowania o ustalenie odszkodowania Starosta [...] w dniu 23 grudnia 2015r. zdecydował się wydać odrębne zawiadomienie o wszczęciu postępowania z wniosku L. S. z dnia 14 stycznia 2003r.

Pismem z dnia 12.12.2013 r. L. S. wystąpiła na podstawie art. 156 § 1 pkt. 4 Kpa do Ministra Infrastruktury i Rozwoju z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...].06.2005 r. Nr [...] kwestionując niedoręczenie przedmiotowej decyzji jej jako stronie postępowania. W/w decyzja Wojewody została doręczona L. S. będącej pełnomocnikiem F. S.

Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, po rozpatrzeniu wniosku L. S. z dnia [...] stycznia 2003 r., odmówił ustalenia i wypłacenia odszkodowania za działki: nr 1113/2, nr 1113/3, nr 1105/2, położone w S., w gminie O. Organ wskazał, iż wnioskodawczyni nie legitymuje się ostateczną decyzją stwierdzającą nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa spornych działek.

Od ww. decyzji L. S. złożyła w ustawowym terminie odwołanie, wnosząc o uchylenie decyzji w całości.

Decyzją z dnia [...] maja 2016 roku Starosta [...] umorzył postępowanie prowadzone z wniosku F. S.

Następnie organ odwoławczy wskazał, iż materialnoprawną podstawę w niniejszej sprawie stanowi regulacja zawarta w art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Warunkiem ustalenia i wypłaty odszkodowania, o którym mowa w ww. art. 73 ust. 4 ustawy, jest nie tylko złożenie stosownego wniosku w przewidzianym ustawowo terminie przez uprawniony podmiot, ale również funkcjonowanie w obrocie prawnym deklaratoryjnej decyzji potwierdzającej przysługiwanie tytułu prawnego do spornego gruntu na rzecz określonego podmiotu publicznoprawnego. Odszkodowanie, jako rekompensata za odebrane prawo własności, przysługuje właścicielowi, który utracił prawo własności. O ile w realiach sprawy wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania został złożony w terminie wskazanym w ustawie przez osobę legitymującą się prawem własności do spornego gruntu, to jednak nie nastąpiło odjęcie wnioskodawczyni tytułu własności.

Objęte wnioskiem z dnia 14 stycznia 2003 r. działki nr 1113/2, nr 1113/3, nr 1105/2 uregulowane są w prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Z. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych księdze wieczystej KW Nr [...], w której jako właścicielka nieruchomości wpisana jest L. S. (dowód: odpis zwykły księgi wieczystej wg stanu na dzień 26 kwietnia 2016 r.). Dokumentem, na podstawie którego L. S. wstąpiła w prawo własności nieruchomości jest akt notarialny - umowa darowizny Rep. [...] Nr [...] z dnia 8 sierpnia 2002 r.

Co istotne nadto, decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. Wojewoda [...] i, działając na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, odmówił stwierdzenia nabycia z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa przez Gminę O. prawa własności części nieruchomości położonej w S., w gminie O., oznaczonej na mapie z [...] marca 2002 r. nr [...] jako działki: nr 1113/2, nr 1113/3, nr 1 105/2. Decyzja stała się ostateczna i podlega wykonaniu z dniem [...] lipca 2005 r.

Organ właściwy w zakresie orzekania o odszkodowaniu jest związany rozstrzygnięciem zawartym w osnowie decyzji wydanej na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, przy czym decyzja ta, w kontekście oceny zasadności ustalenia odszkodowania, stanowi wyłączny dowód na okoliczność nabycia własności przez podmiot publicznoprawny. Decyzja wydana na podstawie art. 73 ust. 1 omawianej ustawy warunkuje prowadzenie postępowania w przedmiocie odszkodowania, ale i w przypadku odmowy nabycia mienia przez podmiot publicznoprawny niejako przesądza o braku zasadności odszkodowania. Skoro w orzeczeniu Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. nie zostało potwierdzone nabycie prawa własności gruntu przez podmiot publicznoprawny, czyli nie nastąpił skutek nabycia własności z mocy ustawy, to tym samym nie odjęto prawa własności gruntu wnioskodawczyni, a zatem nie jest należne odszkodowanie ustalane w trybie art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

Decyzja z dnia [...] czerwca 2005 r. wydana na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną o odmowie stwierdzenia nabycia prawa własności gruntu wiąże organ właściwy w zakresie orzekania o odszkodowaniu dopóki ewentualnie nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, przy czym samo uruchomienie procedury mającej na celu orzeczenie nieważności tego aktu administracyjnego nie stanowi przeszkody do wydania decyzji kończącej postępowanie wszczęte z wniosku o odszkodowanie.

Jak wynika z dokonanych ustaleń, przed Ministrem Infrastruktury i Budownictwa prowadzone jest z wniosku L. S. z dnia [...] grudnia 2013 r. postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. Podnieść jednak trzeba, że dla niniejszego postępowania kwestia powyższa nie stanowi zagadnienia wstępnego, mogącego uzasadniać zawieszenie postępowania odszkodowawczego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 1699/14, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestia nabycia gruntu została już bowiem rozstrzygnięta ostateczną decyzją. Decyzja z dnia [...] czerwca 2005 r. objęta jest wynikającą z art. 16 § 1 k.p.a. zasadą trwałości decyzji ostatecznych i ma moc obowiązującą do czasu jej uchylenia lub zmiany. W przypadku wydania przez Ministra orzeczenia stanowiącego o nieważności decyzji z [...] czerwca 2005 r. istnieje natomiast możliwość późniejszego wzruszenia decyzji odszkodowawczej we właściwym trybie.

Na ostateczną decyzję Wojewody [...] skargę do sądu administracyjnego złożyła L. S., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji Starosty [...] z dnia [...] lutego 2016r lub stwierdzenie nieważności tych decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa. Skarżąca zawarła w uzasadnieniu skargi szereg zarzutów dotyczących innych postępowań, w tym rozpatrywania jej wniosków o zmianę decyzji w trybie art. 154 k.p.a., postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody w sprawie nabycia spornej nieruchomości z mocy prawa.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

W toku kontroli sądowoadministracyjnej sąd, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.; dalej w uzasadnieniu przywoływana jako: P.p.s.a.), rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, mając na względzie regulację art. 135 P.p.s.a. sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).

Skarga jest uzasadniona, choć nie wszystkie jej zarzuty są skuteczne. W niniejszym postępowaniu sąd nie ma podstaw do rozważań o trafności odmowy zmiany ostatecznej decyzji w trybie art. 154 k.p.a. czy do badania zarzutu nieważności decyzji w sprawie przejęcia nieruchomości z mocy prawa.

Konieczność wyeliminowania z obrotu zaskarżonych decyzji wynika z niewyjaśnienia okoliczności istotnych dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia. Zarzut ten dotyczy zarówno okoliczności faktycznych, jak i oceny prawnej dokonanej przez organy.

Jak wynika z uzasadnień zaskarżonych decyzji, organy rozpoznały wniosek L. S. w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 roku Przepisy wprowadzające reformę administracji publicznej (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm). Zgodnie z tym przepisem, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem (ust.1); podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody (ust.2); wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania należało składać w okresie od 1 stycznia 2001 roku do 31 grudnia 2005 roku, po upływie tego okresu roszczenie wygasa (ust.4).

Z powszechnej w sądowoadministracyjnym wykładni powyższego przepisu wynika, iż podstawą do ustalenia odszkodowania jest uzyskanie ostatecznej decyzji o przejściu na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości. Tym samym poza rozważaniami sądu w niniejszym postępowaniu pozostaje przyczyna braku owej wstępnej decyzji, nawet jeśli jest to następstwem błędnych działań organów, czy też akceptacji błędów osób realizujących inwestycję drogową. Jednoznaczna wykładnia gramatyczna art. 73 ust.2 ustawy nie pozwala na tezę, że zrealizowanie drogi powszechnego użytku jest tożsame z realizacją drogi publicznej w rozumieniu powyższych unormowań. W niniejszym postępowaniu Sąd jest związany treścią prawomocnej decyzji odmawiającej stwierdzenia nabycia własności nieruchomości w mocy prawa.

Niemniej w ustaleniach organów brak wyjaśnienia elemantarnej kwestii, w jakim trybie skarżąca – jej poprzednicy prawni - zostali pozbawieni władztwa nad spornymi nieruchomościami. Pełną weryfikację wniosków organów, poza powyższym brakiem utrudnia znacząco okoliczność, iż sąd dysponuje kserokopią akt administracyjnych, pewną kompilacją kopii z różnych akt, co wynika chociażby ze zmiennej numeracji poszczególnych kart. Niemniej najistotniejsze jest to, że organy nie pochyliły się dostatecznie nad ważkim problemem, jakim jest tryb, w jakim doszło do zajęcia nieruchomości pod budowę ulic.

Jak wynika z zapisu księgi wieczystej KW Nr [...], prowadzonej przez [...] Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Z. L. S. od 6 stycznia 2003 roku (data aktu darowizny) pozostaje właścicielką nieruchomości - działek położonych w S. w gminie O., oznaczonych w ewidencji gruntów numerami: 1113/2, 1113/3, 1105/2.

W aktach sprawy znajdują się dokumenty wskazujące, że działkach 1113/2, 1113/3, 1105/2 urządzone są ulice, opatrzone nazwami. Na karcie 148 tomu I akt adm znajduje się kserokopia wypisu z Księgi wieczystej zawiadomienie o zmianie, w którym to dokumencie jako właściciel wszystkich ww działek na dzień 29 lipca 2003 roku figuruje Skarb Państwa, władający Urząd Gminy O. zaś jako przeznaczenie tych działek wskazano drogi powszechnego korzystania – ulice W. i O. w S. Zmiana dotyczyła wpisu właściciela – L. S., charakter i przeznaczenie gruntu pozostały bez zmian. Również w ewidencji gruntów z 2014 roku widnieje zapis, że każda z trzech działek ma status działki ulicznej, przy czym działki 113/2 i 113/3 stanowią ulicę O., zaś działka 1105/2 ulicę W. Właścicielką pozostaje L. S. (wypis z rejestru gruntów – k.151tomu[...]).

Z akt administracyjnych nie wynika, co było podstawą zmiany wpisu właściciela, w szczególności czy zmiana ta spowodowana był jedynie darowizną ze strony F. S. Nie wyjaśniono też, na jakiej podstawie i do kiedy jako właściciel działek 1105/2 1113/2, 1113/3 wpisany był Skarb Państwa, zwłaszcza czy miało to związek z powołaną wyżej informacją Wójta Gminy O., iż nieruchomości zostały przeznaczone po drogę w trybie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 1928 roku.

Jak wynika również z dokumentacji zebranej przez organ I instancji, organy Gminy podejmowały próby nadania owym działkom – ulicom statusu drogi gminnej. Na tę okoliczność powołuje się Wójt Gminy O. w piśmie z dnia 25 sierpnia 2005 roku, skierowanym do L. S.(k.39 tom I akt adm). W tym samym piśmie Wójt Gminy O. powołuje się na fakt nieodpłatnego pozyskania ww nieruchomości pod budowę ulic w trybie rozporządzenia Prezydenta RP z 16 listopada 1928 roku o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli pod realizację ulic. Być może ustalenie okoliczności i czasu pozbawienia dotychczasowego właściciela nieruchomości pozwoli na wyjaśnienie przesłanek, dla których to Skarb Państwa widniał w księdze wieczystej jako właściciel spornych działek, zaś Gmina jako władający niemi jeszcze w 2003 roku.

Jak wynika z załączonej do akt sądowych przez skarżącą uchwały zarządu Gminy w O. z dnia 5 grudnia 2000roku, organ ten ustalając przebieg dróg gminnych na terenie gminy O. uwzględnił ulice W. i O. w miejscowości S.

W sprawie spornych nieruchomości w sądzie Rejonowym w Z. toczyło się z wniosku Wójta Gminy O. postępowanie o nabycie przez zasiedzenie spornych nieruchomości. Organ nie ustalił jego wyniku.

Powyższych dowodów jednak organy nie oceniły. Przywołane przez sąd fakty, jak i ich znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku L.S. pominięte zostały milczeniem.

Tymczasem nie pozostają one bez wpływu na ocenę prawidłowości postępowania.

Należy bowiem wskazać, że niezależnie od braku decyzji o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa spornych nieruchomości przez Skarb Państwa - co stanowi przesłankę konieczną orzeczenia o odszkodowaniu w trybie art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną - faktem bezspornym pozostaje, że skarżąca (jej poprzednicy prawni) zostali faktycznie pozbawieni prawa korzystania z nieruchomości. Poza sporem jest, że trzy objęte wnioskiem L. S. nieruchomości stanowią obecnie ogólnodostępne ulice w miejscowości S.. Istotnym jest też, że organ gminy czynił starania nadania owym działkom statusu dróg gminnych, na przeszkodzie zaś stało niedotrzymanie parametrów technicznych. Świadczy to również o tym, że intencją było wywłaszczenie pod drogi publiczne. Ten błąd realizacji inwestycji w istocie uniemożliwia uzyskanie odszkodowania w trybie powołanej w decyzji ustawy Przepisy wprowadzające reformę administracji publicznej. Tak więc następstwa błędów organów administracji publicznej ponosi jedynie skarżąca.

W ocenie sądu taka sytuacja jest nieakceptowalna z punktu widzenia zasady praworządności, z punktu widzenia zasady umacniania autorytetu Państwa działaniami organów administracji publicznej (art. 11 k.p.a.).

Umknęło przy tym uwadze organów, że skarżąca już w odwołaniu z dnia 21 września 2005 roku (od decyzji Starosty [...] z [...] września tegoż roku) żądała wypłacenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości podkreślając, że w jej ocenie niemożność jego przyznania w wybranym przez organy trybie nie powinna zamykać drogi do rozważań o zasadności żądania, w tym np. w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podstawą prawną, którą organ winien rozważyć, jest art. 129 ust.5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W ocenie sądu z rozpoznawanej sprawie obie przesłanki -nastąpiło pozbawienie prawa do nieruchomości oraz wskazać można podstawę do żądania odszkodowania.

Bezsprzecznie pozbawienie właściciela prawa korzystania z nieruchomości, przeznaczenie jej na cele publiczne stanowi formę wywłaszczenia w rozumieniu art. 21 ust.2 Konstytucji RP. Winno zatem nastąpić za stosownym odszkodowaniem, co wynika z normy powołanego przepisu Konstytucji. Sytuacja, w której fizycznie odejmuje się władztwo nad nieruchomością, odmawiając przejęcia własności i wypłaty odszkodowania, jednocześnie twierdząc, że dotychczasowy właściciel nadal nim pozostaje jest nie do zaakceptowania w Państwie prawa.

Pozbawienie prawa do nieruchomości nie może być utożsamiane wyłącznie z utratą tytułu prawnego przez dotychczasowego właściciela i jego przejściem na rzecz innego podmiotu w związku z realizacją celu publicznego. Wykładnia przepisu art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1995r., nr 36, poz. 175/1 ze zm.) dokonana w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 6 listopada 2007r., w sprawie B. i inni przeciwko Polsce (skarga nr [...]) wskazuje, iż pozbawienie prawa do nieruchomości następuje także jako skutek ingerencji ze strony władzy publicznej w swobodne korzystanie przez właściciela z przysługującemu mu prawa własności, chociażby w następstwie odjęcia wyłącznego posiadania i wyłącznego użytkowania przedmiotu własności, przy jednoczesnym, formalnym zachowaniu dotychczasowego tytułu prawnego do nieruchomości. Trybunał wskazał, iż działania władzy publicznej polegające na pozbawieniu posiadania i korzystania z nieruchomości, które w praktyce znacząco ograniczają możliwość efektywnego czerpania przez właściciela korzyści z przysługującego mu prawa, powodują naruszenie prawa do poszanowania własności, a więc normy art. 1 Protokołu Nr 1 stanowiącej, iż każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia, oraz, że nikt nie może być pozbawiony swej własności chyba, że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego (tak WSA w Łodzi w wyroku z dnia 19 sierpnia 2014 roku w sprawie II SA/Łd 488/14).

Jak się wydaje, Skarb Państwa - obecnie Gmina O. - objęła sporne nieruchomości we władanie nie na skutek działań cywilnoprawnych, a realizując uprawnienia władcze, w trybie działań administracyjnych. Przeto w ocenie sądu również wykorzystując pozycję władczą organy winny znaleźć takie rozwiązanie, które pozwoli wnioskodawczyni uzyskać stosowną rekompensatę za faktyczne pozbawienie prawa do nieruchomości, zwłaszcza że to jedynie organ a nie właścicielkę obciąża przyczyna niemożności uwzględnienia żądania w trybie art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające reformę administracji publicznej.

W takim stanie faktycznym, jaki zaistniał w rozpoznawanej sprawie naruszeniem zasady zaufania do organów Państwa i praworządności byłoby odsyłanie skarżącej na drogę postępowania przed sądem powszechnym w celu uzyskania stosownej rekompensaty. Biorąc pod uwagę zasadę kontradyktoryjności postępowania cywilnego, a więc konieczność wykazywania inicjatywy dowodowej, aktywności procesowej, od której często zależy wynik postępowania, czas trwania procesu, byłoby to niczym nieuzasadnionym przerzuceniem na skarżącą ciężaru następstwa wadliwych działań organów administracji publicznej.

W rozpoznawanej sprawie, jak się zdaje, mamy do czynienia z faktycznym pozbawieniem skarżącej jej własności, co stanowi zarówno o braku poszanowania przez władze publiczne mienia skarżącej, jak i o faktycznym pozbawieniu mienia, w rozumieniu art. 1 Protokołu Nr 1. Tym samym poprzez niezastosowanie w niniejszej sprawie powoływanego art. 129 ust.2 pkt 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji R.P., organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania. Konieczność wyeliminowania obydwu decyzji z obrotu prawnego jest związana również z niewyjaśnieniem okoliczności faktycznych, brakiem gruntownej oceny materiału dowodowego w omówionym we wcześniejszych rozważaniach zakresie, co narusza unormowanie art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Wobec powyższego sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w związku z art. 135 P.p.s.a..

O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 200 P.p.s.a..

Ponownie prowadząc postępowanie organy winny zastosować się do oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 P.p.s.a.).

DC