Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1300/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: § 2, § 5
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
article: art. 29, art. 64 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2004 nr 10 poz 76
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności
article: art. 10 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 2 lit. a i b
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Gariela Jyż Sędzia del. WSA Dariusz Skupień (spr.) Protokolant Julia Kubasik po rozpoznaniu w dniu 9 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 grudnia 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 743/10 w sprawie ze skargi P. M. - wspólnik spółki cywilnej "P. A." na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 743/10 objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. M. – wspólnika P. s. c. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej na wspieranie gospodarowania na obszarach górskich, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...] grudnia 2009 r., stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku, a także zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że P. s. c., która złożyła wniosek o płatności, zarejestrowana w ewidencji producentów rolnych pod numerem [...], została zawiązana przez wspólników: P. M. oraz A. Sp. z o.o. w B. Kierownik ARiMR powołując się na brak osobowości prawnej spółki cywilnej i treść art. 29 i 30 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej jako: k.p.a., uznał, że spółka cywilna nie może też być stroną postępowania administracyjnego, ani adresatem decyzji administracyjnych. Stwierdził, że skoro wspólnicy spółki cywilnej P. są zarejestrowani w ewidencji producentów rolnych ARiMR jako niezależni producenci rolni (każdy z osobna), to nie można przyznać płatności rolnej, o którą wnosi spółka cywilna, na rzecz jej wspólników, a wniosku złożonego w imieniu spółki nie można traktować jako wniosku wniesionego przez jej wspólników. W konkluzji organ uznał, że wniosek został złożony przez "organ nie uprawniony", to jest nieposiadający zdolności prawnej i dlatego wywołane takim wnioskiem postępowanie należało umorzyć. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 104 i art. 105 § 1 k.p.a. oraz § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 40, poz. 329), dalej jako: rozporządzenie z dnia 11 marca 2009 r., w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64 poz. 427 ze zm.), dalej jako: ustawa z dnia 7 marca 2007 r.

Dyrektor ARiMR po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że postępowanie zostało wszczęte błędnie przez organ I instancji, gdyż od początku było dotknięte wadą bezprzedmiotowości. Skoro spółka cywilna nie jest podmiotem prawa i nie ma zdolności prawnej, nie może zostać beneficjentem płatności. Organ przyznał, że podczas nadawania numeru identyfikacji w krajowym rejestrze producentów błędnie został nadany numer identyfikacyjny dla spółki cywilnej, co w konsekwencji wpłynęło na bezprzedmiotowość postępowania w zakresie przyznania płatności.

Skargę na powyższą decyzję wniósł P. M.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uzasadniając swoje rozstrzygnięcie stwierdził, że zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), wnioskodawcy podlegającemu wpisowi do ewidencji producentów na podstawie kilku tytułów nadaje się jeden numer identyfikacyjny, zaś zgodnie z art. 12 ust. 5 tej ustawy w przypadku producentów rolnych działających w formie spółki cywilnej nadaje się jeden numer ewidencyjny temu wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę. Agencja wbrew tym przepisom nadała spółce cywilnej odrębny numer identyfikacyjny producenta rolnego. Konsekwentnie używała tego numeru tak określając wnioskodawcę w "spersonalizowanym" wniosku przesłanym zainteresowanym, to jest z wpisanymi przez Agencję w formularzu wniosku danymi spółki cywilnej, w tym z wadliwie nadanym jej numerem identyfikacyjnym. Działanie takie wprowadzało w błąd zainteresowanych wspólników uzasadniając ich świadomość co do tego, że spółka cywilna jest podmiotem traktowanym jako producent rolny, uprawnionym do otrzymywania stosownej pomocy finansowej. Według WSA wykorzystanie takiego błędu, w celu wydania niekorzystnego dla wnioskodawców rozstrzygnięcia pozbawiającego ich możliwości merytorycznego rozpatrzenia wniosku, stanowiło naruszenie zasady zaufania obywateli do organów Państwa z art. 8 k.p.a. Gdyby do naruszenia zasady zaufania nie doszło i gdyby organ dostrzegając swój błąd we wcześniejszym potraktowaniu spółki cywilnej jako podmiotu uprawnionego poinformował o tym wspólników, mogłoby to pozwolić wspólnikom na skorygowanie błędnego oznaczenia spółki jako wnioskodawcy, a więc wskazane naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało według Sądu uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszointancyjnej na podstawie art. 145 1 ust. 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.

Sąd wskazał, że podmiotem uprawnionym do otrzymania pomocy finansowej dla producentów rolnych (rolnikiem) może być również grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Takie określenie kręgu podmiotów uprawnionych zawarte jest w art. 2 lit. a Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (...) (Dz. U. UE Nr L 270 z 21 października 2003 r., s. 1), dalej jako: Rozporządzenie Nr 1782/2003, i przepisy prawa krajowego dotyczące dopłat odsyłają właśnie do tej definicji. Za tak rozumianego "rolnika" uprawnionego do otrzymania pomocy należy zatem uznać będących osobami fizycznymi i/lub prawnych wspólników spółki cywilnej prowadzących na podstawie węzła obligacyjnego wynikającego z zawiązanej przez nich umowy spółki działalność rolniczą w ich gospodarstwie na terenie Wspólnoty.

Organy uznając, że spółka cywilna nie może być stroną w sprawie przyznania dopłat rolniczych, wydając decyzje o umorzeniu postępowania, dopuściły się według WSA naruszenia art. 64 § 2 w zw. z art. 63 § 2, art. 29 i art. 30 k.p.a., nie stosując procedury wezwania do usunięcia braków określonej w art. 64 § 2 k.p.a. Skoro spółka cywilna w myśl art. 29 i 30 k.p.a. i zgodnie z powstałym u organu w toku postępowania przekonaniem, stroną nie jest, to organ powinien dojść do przekonania, że wniosek nie wskazując strony, nie czyni zadość wymogom formalnym określonym w art. 63 § 2 k.p.a. i powinien na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. wezwać wnoszących do usunięcia braków przez wskazanie, kto jest wnioskodawcą. Gdyby takie naruszenie przepisów prawa nie miało miejsca i stosowne wezwanie do usunięcia braków nastąpiło, to wnoszący wniosek mieliby możliwość wskazania właściwego podmiotu, który mógłby być stroną postępowania. A więc i to naruszenie przepisów postępowania popełnione przez organ I instancji i niedostrzeżone przez organ odwoławczy, mogło mieć według Sądu I instancji istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało uchylenie obu decyzji także z tej przyczyny na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.

Dalej WSA wskazał, że konsekwencją wskazanych naruszeń było wadliwe zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. przez organ I instancji. Zdarzeniem powodującym "stanie się bezprzedmiotowym" postępowania było bowiem według organów przekonanie, że wskazana jako wnioskodawca spółka cywilna nie jest stroną postępowania. Taka zmiana "stanu świadomości" nie czyniła według WSA postępowania bezprzedmiotowym, powinna zaś prowadzić do próby usunięcia stwierdzonych braków wniosku przez wezwanie zainteresowanych w trybie art. 64 § 2 k.p.a. do właściwego wskazania strony, a dopiero po takim wezwaniu, przy wskazaniu jako podmiotu uprawnionego takiego, który beneficjentem pomocy dla rolników być nie może, organ mógłby rozważyć bądź to umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., bądź wydanie decyzji merytorycznej.

Z art. 29 k.p.a. Sąd I instancji wywiódł, że spółka cywilna nie ma ogólnej zdolności administracyjnej, nie sposób doszukać się również przepisów nadających podmiotowość administracyjnoprawną spółce cywilnej w przepisach dotyczących pomocy dla rolników opartej na przepisach Unii Europejskiej. Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji orzekł powołując w podstawie m.in. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W., zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucono naruszenie:

1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z:

a) art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 29, art. 61 § 1, art. 64 § 2, art. 105 § 1, art. 107 k.p.a. w zw. z art. 2 lit a i b Rozporządzenia Nr 1782/2003 oraz w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. i w zw. z § 2 i § 5 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r. poprzez ich błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, iż postępowanie administracyjne w sprawie nie stało się bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy spółka cywilna, która skierowała żądanie do organu o przyznanie płatności nie ma podmiotowości prawnej, nie może być stroną postępowania administracyjnego oraz nie jest i nie może być uznana za rolnika,

b) art. 29, art. 61 § 1, art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 lit. a i b Rozporządzenia Nr 1782/2003 poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż postępowanie przed organem I instancji nie stało się bezprzedmiotowe, w sytuacji gdy stroną postępowania rozpoznawanego przez skarżącego była spółka cywilna, a zatem zgodnie z ustaleniami poczynionymi w zaskarżonym wyroku przez Sąd instytucja nieposiadająca osobowości prawnej w rozumieniu art. 29 k.p.a. oraz niemająca statusu rolnika,

c) art. 33 k.c. i art. 1 k.c. oraz w związku z art. 30 i 61 § 1 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż płatność może być przyznana wspólnikowi spółki wskazanemu przez spółkę, a zatem osobie niewystępującej jako strona w postępowaniu,

d) art. 61 § 1, art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 2 lit a i b Rozporządzenia Nr 1782/2003 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. i w zw. z § 2 i § 5 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r., poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż płatność, o którą wnioskowała spółka cywilna może być przyznana wspólnikowi tej spółki wskazanemu przez wspólników, w sytuacji, gdy zgodnie z powyższymi przepisami płatność może być przyznana jedynie na wniosek rolnika, który złoży wniosek o przyznanie takiej płatności, a nadto w sytuacji, gdy każdy ze wspólników spółki jest zarejestrowanym zgodnie z ustawą o krajowym systemie ewidencji producentów producentem rolnym "rolnikiem", a zatem zgodnie z powyższymi wytycznymi płatność zostałaby przyznana na rzecz podmiotu niewystępującego z żądaniem przyznania płatności, a zatem z naruszeniem obowiązujących przepisów prawnych,

e) art. 6 i 7 k.p.a. oraz w zw. z art. 2 lit. a i b Rozporządzenia Nr 1782/2003 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. i w zw. z § 2 i § 5 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r. poprzez zobowiązanie organu od rozpoznania przedmiotu postępowania wobec strony, która nie złożyła wniosku o przyznanie płatności, tj. wspólnika spółki cywilnej, na którego pozostali wspólnicy lub pełnomocnik wyrażą zgodę,

f) art. 141 § 4 oraz art. 153 p.p.s.a poprzez ich błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie polegające na błędnym wskazaniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz błędne jej wyjaśnienie,

2) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 2 lit a i b Rozporządzenia Nr 1782/2003 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. i w zw. z § 2 i § 5 rozporządzenia z dnia 11 marca 2009 r. przez ich błędną wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie na skutek przyjęcia, iż spółka cywilna jest rolnikiem - grupą osób fizycznych lub prawnych (wspólników spółki cywilnej) mającą zdolność administracyjnoprawną do ubiegania się o przyznanie płatności ONW.

W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono, że organy nie naruszyły art. 6 i art. 7 k.p.a. oraz wynikającej z art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, ponieważ numer producenta rolnego dla spółek cywilnych należących do P. M. został nadany na jego wniosek, w którym domagał się nadania numeru producenta rolnego właśnie spółce cywilnej. P. M. przyczynił się więc do powstania zaistniałego stanu faktycznego i prawnego w sprawie.

Ponadto organ wywiódł, że otrzymując od ARiMR tzw. wniosek spersonalizowany, w którym jako producenta rolnego wskazano spółkę cywilną, P. M. wraz z wnioskiem otrzymał od organu zindywidualizowaną instrukcję informującą o sposobie wypełniania wniosków o przyznanie płatności. P. M. mimo otrzymania ww. instrukcji, wniosek wypełnił w sposób niewłaściwy, niezgodny z treścią instrukcji jak również z zasadami wypełniania wniosku o przyznanie płatności, mimo, że posiadał w tym zakresie doświadczenie, gdyż składał wnioski o przyznanie dopłat oraz znał aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych negujące zdolność do bycia stroną przez spółkę cywilną na gruncie przepisów k.p.a. W ocenie organu spółka cywilna nie może być traktowana w polskim ustawodawstwie jako rolnik - grupa osób fizycznych i prawnych w rozumieniu art. 2 lit. a Rozporządzenia Nr 1782/2003, ponieważ nie ma podmiotowości prawnej a co za tym idzie nie posiada organów oraz własnej struktury organizacyjnej pozwalającej na realizację czynności właściwych dla rolnika. W spółce cywilnej rolnikami są wspólnicy spółki cywilnej a nie spółka. Tylko osoby fizyczne działające osobiście oraz osoby prawne działające za pośrednictwem swoich statutowych organów mogą dokonywać czynności w zakresie posiadania oraz współposiadania gruntów rolnych. Władać i posiadać gospodarstwo rolne mogą tylko osoby fizyczne albo osoby prawne dokonując czynności faktycznych za pośrednictwem swoich statutowych organów.

Dalej kasator podał, że ponieważ wniosek złożyła spółka cywilna reprezentowania przez P. M. - właściciela wszystkich spółek cywilnych zawiązanych na potrzeby pozyskiwania płatności, nie było podstaw do tego aby wzywać wspólników tej spółki do złożenia wyjaśnień poprzez wskazanie jednego z nich jako osoby uprawnionej do otrzymania płatności. Odmienne rozważania w tym zakresie były błędne. W sytuacji wskazywanej przez WSA mogłoby dojść do sytuacji, w której wniosek o przyznanie płatności jako wnioskodawca składa spółka cywilna, a płatności otrzymują wspólnicy spółki cywilnej. Tym samym płatności otrzymywałby inny podmiot niż wskazany we wniosku, co byłoby sprzeczne ze złożonym żądaniem w świetle art. 61 § 1 k.p.a.

W ocenie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. postępowanie w sprawie przyznania spółce cywilnej płatności ONW na rok 2009 r. od początku było dotknięte wadą bezprzedmiotowości. Spółka cywilna nie mogła bowiem zostać uznana za stronę w rozumieniu k.p.a., a wobec tego nie może być beneficjentem płatności dlatego uzasadnione było umorzenie tych postępowań jako bezprzedmiotowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest bezzasadna.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji prawidłowo wyeliminował z obrotu prawnego decyzje organów ARiMR obu instancji uznając, że zostały wydane z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. i uchybienie to wypełniło dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z oceną legalności decyzji dokonaną przez Sąd I instancji, niemniej nie podziela argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu tego wyroku. Wadliwość uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie mogła mieć jednak wpływu na wynik postępowania kasacyjnego. Zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W orzecznictwie przyjmuje się, że orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, jeżeli nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu, rozstrzygnięcie nie uległoby zmianie (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04, opubl. w: ONSAiWSA 2005/5/101, wyrok NSA z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 369/11, dostępny na stronie internetowej www.nsa.gov.pl – zakładka Orzecznictwo, Baza orzeczeń - orzeczenia.nsa.gov.pl.). Z tego względu nie mógł być uznany za uzasadniony zarzut błędnego wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia (art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a.), skoro w podstawie prawnej rozstrzygnięcia Sąd I instancji prawidłowo powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a.

Sąd I instancji błędnie natomiast przyjął w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że organy przedwcześnie (a tym samym wadliwie) umorzyły postępowanie z wniosku spółki cywilnej o przyznanie płatności ONW, dlatego, że uznając, iż spółka cywilna nie może być wnioskodawcą, były obowiązane uprzednio wezwać wspólników tej spółki na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. do usunięcia braków wniosku przez wskazanie jednego z nich, jako osoby uprawnionej do otrzymania płatności. Powyższa ocena Sądu I instancji była konsekwencją wadliwego przyjęcia za organami administracji, że uprawnioną do płatności ONW nie może być spółka cywilna z uwagi na brak osobowości prawnej i podmiotowości (zdolności) prawnej w rozumieniu art. 29 k.p.a. Sąd I instancji zauważył wprawdzie, że podmiotem uprawnionym do otrzymania pomocy finansowej (rolnikiem) może być nie tylko osoba fizyczna lub prawna, ale również grupa osób fizycznych lub prawnych, w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003, niemniej wadliwie przyjął, że za tak rozumianego "rolnika" uprawnionego do otrzymania pomocy finansowej można uznać jedynie będących osobami fizycznymi i/lub prawnymi wspólników spółki cywilnej prowadzących na podstawie umowy spółki cywilnej działalność rolniczą na terenie Wspólnoty. Należy zauważyć, że w tych stwierdzeniach Sądu kryje się dość oczywista niekonsekwencja. Jeżeli bowiem przyjmuje się, że rolnikiem uprawnionym do płatności jest grupa osób fizycznych lub prawnych, to nie można jednocześnie twierdzić, że prawo do tych płatności mają członkowie tej grupy, w rozpatrywanej sprawie wspólnicy spółki cywilnej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który podziela pogląd już zaprezentowany w sprawie o sygn. akt II GSK 754/11, brak było podstaw do umorzenia postępowania przez organy ARiMR. Jednakże nie z tych powodów, które przyjął Sąd I instancji, a więc niewezwania wspólnika spółki cywilnej – P. M., występującego z wnioskiem w imieniu spółki, do sprecyzowania kto jest wnioskującym o przyznanie płatności. W tej sprawie nie zachodziła bezprzedmiotowość postępowania, ponieważ z taką bezprzedmiotowością mamy do czynienia między innymi wtedy, gdy wszczęcia postępowania domaga się podmiot nieuprawniony (zob. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 5 lipca 1999 r. sygn. akt OPS 16/98, opubl. w: ONSA 1999/4/119). Organy ARiMR umarzając postępowanie administracyjne tak właśnie przyjęły uznając, że spółka cywilna nie jest uprawniona do płatności.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego zapatrywania. Nie są więc zasadne zarzuty naruszenia przez Sąd I instancji art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 29, art. 61 § 1, art. 64 § 2 i art. 105 § 1 k.p.a. w sposób wskazany w skardze kasacyjnej przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W.

Bezzasadne są również zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 2 lit. a) i b) rozporządzenia nr 1782/2003 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz § 2 i § 5 rozporządzenia ONW z 11 marca 2009 r. Błędnej wykładni oraz niewłaściwego zastosowania tych przepisów autor skargi kasacyjnej upatruje w przyjęciu, że "spółka cywilna jest rolnikiem - grupą osób fizycznych lub prawnych (wspólników spółki cywilnej) mającą zdolność administracyjnoprawną do ubiegania się o przyznanie płatności ONW". Tymczasem Sąd I instancji wyraził pogląd, że spółka cywilna nie ma podmiotowości prawnej w tych sprawach, nie jest rolnikiem w rozumieniu przytoczonych wyżej przepisów prawnych.

Problematyka dotycząca podmiotowości spółki cywilnej była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle identycznych okoliczności faktycznych. Sąd w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12, podjętej na podstawie art. 264 § 1 w zw. z art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdził, że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), zwanej dalej: ustawą o krajowym systemie ewidencji, przysługuje spółce cywilnej.

Naczelny Sąd Administracyjny, orzekający w tej sprawie podziela stanowisko wyrażone w uchwale oraz dokonaną w jej uzasadnieniu wykładnię - mających zastosowanie również w tej sprawie - przepisów prawa krajowego i unijnego, z następujących powodów.

Z treści art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji wynika, że producentem rolnym jest: osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca: a) posiadaczem gospodarstwa rolnego lub b) rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003 lub c) posiadaczem zwierzęcia. Z kolei z art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003, do którego przywołana powyżej regulacja odsyła wynika, iż producentem rolnym, tj. rolnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna, bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą.

Uwzględniając treść przywołanych regulacji stwierdzić więc należy, że producentem rolnym – rolnikiem jest – obok osoby fizycznej lub prawnej – jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej. Według art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003 tą jednostką organizacyjną, nieposiadającą osobowości prawnej jest grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy w świetle prawa krajowego, a więc również grupa osób związanych na podstawie prawa polskiego umową spółki cywilnej. Z przepisów tych niedwuznacznie wynika, że w określeniu podmiotów uprawnionych do płatności odróżnia się osoby fizyczne lub prawne od grupy osób fizycznych lub prawnych.

W powołanej uchwale składu 7 sędziów NSA stwierdził, że art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji w sposób samoistny nie kształtuje zdolności prawnej spółki cywilnej w sferze płatności. Użyte w tej ustawie określenie producenta rolnego wskazuje jedynie podmiot, który może się ubiegać o płatności i płatności mogą mu być przyznane. (...) Prawo unijne i prawo krajowe wykracza, w zakresie dopłat, poza tradycyjny podział podmiotów prawa na osoby fizyczne i osoby prawne, uznając również za podmiot uprawniony do dopłat grupę osób fizycznych lub prawnych (inaczej jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej). Trzeba zwrócić uwagę na to, że przepisy prawa unijnego uznają za rolnika grupę osób fizycznych lub prawnych całkowicie abstrahując od statusu prawnego takiej grupy i jej członków w prawie krajowym (art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003). Traktują grupę jako rolnika, a więc podmiot prawny, niezależnie od tego, kto na gruncie prawa krajowego ma w takim przypadku podmiotowość prawną – grupa jako taka czy jej członkowie. Wynika z tego niebudzący wątpliwości wniosek: sam fakt, że spółka cywilna nie ma według prawa krajowego osobowości prawnej, nie została generalnie, jako odrębny od wspólników podmiot wyposażona w zdolność prawną nie jest przeszkodą do uznania spółki cywilnej, na podstawie szczególnych przepisów prawnych, za uprawnioną do uzyskania płatności. Dopuszczalności występowania spółki cywilnej jako podmiotu uprawnionego do płatności nie należy zatem rozpatrywać w kategoriach ogólnej zdolności do działań prawnych (ściślej braku takiej zdolności), lecz według wymagań określonych przez omawiane przepisy prawne, dotyczące płatności. Spółka cywilna ma prawo do dopłat, jeżeli jest rolnikiem w znaczeniu wyżej przedstawionym, a więc jeżeli może być uznana za jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej (według rozporządzenia nr 1782/2003 za grupę osób fizycznych lub prawnych, prowadzących działalność rolniczą).

Spółka cywilna może być więc uznana za producenta rolnego – rolnika w kategorii: "jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej" (grupa osób, o jakiej mowa w art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003). Należy jednak podkreślić, że osoby tworzące grupę osób – rolnika w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003, związane umową spółki cywilnej, muszą wspólnie (wszystkie) prowadzić działalność rolniczą w ramach wspólnego (jednego) gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że według tej reguły współdziałania wspólników, a nie reguł współdziałania (wnoszenia wkładów) określonych przepisami prawa krajowego dotyczącymi spółki cywilnej, należy oceniać spełnienie przez grupę osób tworzących spółkę wymagań uprawniających do uzyskania płatności.

Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że podmiotem legitymowanym do wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ONW może być spółka cywilna. Kwestia przyznania spółce cywilnej płatności wiązać się będzie jednak z koniecznością przeprowadzenia przez organy ARiMR oceny co do faktycznego prowadzenia działalności rolniczej przez wszystkich członków grupy związanych umową spółki cywilnej, w ramach jednego (wspólnego) gospodarstwa rolnego.

Z uwagi na powyższe należało uznać za bezzasadne podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące braku zdolności prawnej spółki cywilnej w sprawie dotyczącej przyznania płatności ONW.

W sytuacji, gdy Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, ale wyraża w uzasadnieniu wyroku inną oceną prawną niż Sąd I instancji, ocena NSA jest wiążąca dla organów administracyjnych oraz wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 207/04, opubl. w: ONSAiWSA 2005/5/101).

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

D.Skupien A.Kuba G.Jyż