Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 807/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4, art. 28 ust 3 i 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 134, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek Sędzia: WSA Piotr Głowacki Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. S. z dnia 30 maja 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. S. na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie [...]zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych).


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. S. decyzją z dnia 30 maja 2018 r. nr [...] odmówił M. Ł. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres od stycznia 1998 r. do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek w kwocie [...]zł i z tytułu odsetek w kwocie [...]zł. Odsetki za zwłokę naliczono na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 3 kwietnia 2018 r.

W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że w dniu 3 kwietnia 2018 r. wpłynął do Zakładu wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek, w którym wskazała ona na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Do wniosku dołączyła ona nieuwierzytelnione kserokopie: "Stanu należności zobowiązanego na dzień 08.09.2017 r.", przekazów pocztowych z dnia 25 lipca 2017 r. i dnia 25 sierpnia 2017 r. oraz faktury za zakup lekarstw z dnia 8 września 2017 r.

Następnie, pismem z dnia 10 kwietnia 2018 r. ZUS zawiadomił wnioskodawczynię o możliwości złożenia dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności, o prawie do czynnego udziału w postępowaniu oraz o obowiązku składania oryginałów dokumentów lub ich uwierzytelnionych kserokopii. Z tego prawa strona skorzystała, gdyż dnia 4 maja 2018 r. do ZUS wpłynęło jej pismo, do którego dołączyła: odcinek emerytalny z dnia 25 kwietnia 2018 r. i "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej", natomiast do wglądu przedłożyła ona: zaświadczenie o zarejestrowaniu w Urzędzie Pracy w T. M. K. oraz faktury za zakup lekarstw z dnia 8 września 2017 r. (1 szt.) i 27 kwietnia 2018 r. (2 szt.), które Zakład skopiował i dołączył kserokopie do akt sprawy.

ZUS wskazał, że we własnym zakresie ustalił, że wnioskodawczyni nie posiada nieruchomości i samochodu.

ZUS dalej wyjaśnił, że zawiadomieniem z dnia 8 maja 2018 r. poinformował on wnioskodawczynię, że postępowanie wyjaśniające w sprawie zostało zakończone i przysługuje jej prawo wglądu do akt sprawy i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia. Z tego prawa jednak nie skorzystała.

ZUS wskazał w tym miejscu na przypadki umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.s.u.s.), a dotyczące całkowitej nieściągalności, wyjaśniając przy tym, że z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie zachodzą również przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s., gdyż wobec strony, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego. Nie można także stwierdzić, aby zaistniały okoliczności o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził bowiem dotychczas braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Obecnie postępowanie egzekucyjne prowadzi Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T.. Przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. też nie ma zastosowania w sprawie, gdyż odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (11,60 zł), a zadłużenie stront jest znacznie wyższe.

W ocenie ZUS, z tych właśnie powodów nie zachodzą w niniejszej sprawie przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to zatem pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Dalej organ rentowy wskazał, że wobec braku przesłanki całkowitej nieściągalności, można umorzyć należności jeśli zostanie stwierdzone, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanego na tej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). ZUS wskazał w tym miejscu na szczególne przypadki dające podstawę umorzenia wymienione w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia.

ZUS wyjaśnił, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do strony zastosowania, ponieważ nie prowadzi ona już działalności gospodarczej. Ponadto, wnioskodawczyni nie przedstawiła informacji, z których wynikałoby, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ma w jej przypadku zastosowanie. Niewątpliwie sygnalizowane przez stronę problemy zdrowotne mogą wpływać na jej obecną sytuację finansową, jednak nie jest to, wystarczającą przesłanką do umorzenia należności w oparciu o ww. przepisy, gdyż uzyskuje ona dochód z tytułu świadczenia emerytalnego.

ZUS rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez wnioskodawczynię zadłużenia pozbawiałaby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

W ocenie ZUS sytuacja taka w przypadku strony nie występuje. Z przedstawionych dokumentów wynika bowiem, że wnioskodawczyni otrzymuje [...] zł emerytury, prowadzi gospodarstwo domowe wraz córką, która nie uzyskuje dochodów i jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy w T. oraz jej mężem, który osiąga ok. [...] zł dochodu. Z "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym..." wynika, że w skład gospodarstwa domowego wchodzi także jej 27-letni wnuk, który nie jest zgłoszony do ubezpieczeń i nie osiąga dochodów. Nadto, jak podkreślił ZUS, stałe wydatki strony związane z utrzymaniem wynoszą ok. 350-550 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że z tytułu zadłużenia dokonywane są z jej świadczenia potrącenia w kwocie ok. [...] zł miesięcznie, niemniej ZUS podkreślił, że ustawodawca określił kwotę wolną od potrąceń, by chronić dłużnika przed sytuacją w której nie miałby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z zestawienia dochodów rodziny strony w kwocie [...]zł z ponoszonymi wydatkami w kwocie [...]zł, wynika że jej rodzinie pozostaje dochód dyspozycyjny w kwocie [...]zł. Natomiast według opublikowanej 13 kwietnia 2018 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych informacji, minimum socjalne dla czteroosobowego gospodarstwa wynosi [...] zł, co oznacza, że dochód rodziny wnioskodawczyni jest niższy od minimum socjalnego. Na niskie dochody rodziny zapewne ma wpływ fakt, że wnuk nie pracuje i nie osiąga dochodów. Zakład wskazał w tymi miejscu, że nie widzi on jednak przeszkód, aby wnuk strony podjął zatrudnienie, co zapewne przyczyniłoby się do poprawy sytuacji finansowej rodziny. Ponadto z ustaleń ZUS wynika, że córka strony od 21 maja 2018 r. podjęła staż i pobiera stypendium, więc sytuacja finansowa rodziny powinna ulec poprawie. Dlatego umorzenie należności na obecnym etapie sprawy - gdy mogą one zostać spłacone dobrowolnie lub wyegzekwowane w ramach postępowania egzekucyjnego, byłoby działaniem nieracjonalnym.

ZUS wyjaśnił, że nie ma jakiejkolwiek informacji, która wskazywałaby, iż istnieją inne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie zadłużenia strony na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Ponadto ZUS wskazał, że art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dopuszcza możliwość umorzenia należności z tytułu składek za okres do 31 grudnia 1998 r. na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy, pod warunkiem, że zobowiązana do ich opłacania osoba fizyczna nie podlegała przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), o ile przemawiałby za tym ważny interes tej osoby. ZUS stwierdził, że wnioskodawczyni spełnia warunki, które umożliwiają rozważenie podjęcia decyzji w oparciu o wskazany powyżej przepis w ramach uznania administracyjnego, ponieważ odpowiada ona za zadłużenie pochodzące z okresu objętego działaniem wskazanej ww. ustawy oraz w przedmiotowym okresie nie posiadała statusu przedsiębiorcy. Jednakże cytowany przepis uprawnia ZUS do podejmowania decyzji o umorzeniu należności w sytuacji, gdy zaistnieje ważny interes osoby zobowiązanej. Zdaniem ZUS okoliczności przedstawione przez stronę we wniosku o umorzenie nie wyczerpują przesłanki ważnego interesu. Przywoływane bowiem argumenty natury zdrowotnej, osobistej i finansowej, nie dają podstaw do uznania sytuacji za wyjątkową, a tylko taka uzasadniałaby podjęcie decyzji pozytywnej.

Jednocześnie ZUS wskazał, że stan należności nie uwzględnia wpłaty egzekucyjnej z dnia 24 kwietnia 2018 r. w kwocie [...]zł, która spowodowała zmniejszenie stanu zadłużenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M. Ł. zarzuciła obrazę:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., wyrażającą się w zaniechaniu przyjęcia za podstawę decyzji stanu faktycznego istniejącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji i zignorowanie okoliczności, że wnuk skarżącej jest osobą bezrobotną i nie osiąga dochodu, a ocenie przesłanek umorzenia przy przyjęciu za relewantny nieistniejącego, hipotetycznego stanu rzeczy – poprzez przyjęcie, że sytuacja materialna skarżącej z pewnością ulegnie poprawie po podjęciu w przyszłości przez jej wnuka zatrudnienia;

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez błędne odczytanie przesłanek umorzenia i bezpodstawne, w kontekście ustalonego stanu faktycznego, w szczególności zaś sytuacji materialnej skarżącej, przyjęcie, że nie zachodzi przesłanka z pkt 1 rozporządzenia ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny i pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- art. 28 ust. 1 i 3a ustawy u.s.u.s. oraz § 1 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - poprzez "mieszanie" przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, w szczególności zaś poprzez przyjęcie, że umorzenie temu na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy i § 1 ust. 1 rozporządzania sprzeciwia się okoliczność, że należność z tytułu składek może zostać ściągnięta lub w przyszłości spłacona dobrowolnie, podczas gdy okoliczność ta nie może stanowić takiego argumentu, albowiem umorzenie w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. następuje mimo braku całkowitej nieściągalności składek;

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez zaniechanie należytego rozważenia słusznego interesu strony i skonfrontowania go z interesem społecznym, w szczególności w braku poczynienia w tej materii rzeczywistych rozważań i zignorowaniu w tym kontekście poziomu dochodów skarżącej oraz gospodarstwa domowego poniżej minimum socjalnego dla 4 osobowego gospodarstwa rodzinnego;

- art. 9 k.p.a. i art. 79a § 1 k.p.a., wyrażającą się w zaniechaniu poinformowania skarżącej, o procedowaniu jej wniosku także przez pryzmat przepisów art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i innych ustaw, i w konsekwencji pozbawienie w tym wycinku możliwości wykazania istotnych okoliczności mogących w kontekście zaistnienia ważnego interesu osoby zobowiązanej i składania w tym wycinku wniosków dowodowych.

Mając na uwadze sformułowane zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. S. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – dalej "p.p.s.a.".

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną decyzję w oparciu o wyżej wskazane reguły, Sąd uznał, że narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie spór sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. S. zasadnie odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres od stycznia 1998 r. do grudnia 1998 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek w kwocie [...]zł i z tytułu odsetek w kwocie [...]zł.

Skarżąca w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podniosła m.in., że organ zaniechał wnikliwego zbadania sprawy i oceny materiału dowodowego w świetle art. 28 ust. 1 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778, powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 207 ze zm.)

Realizując określone w art. 134 § 1 p.p.s.a, granice kontroli, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W oderwaniu od większości zarzutów podniesionych w skardze, Sąd mając na uwadze, że zaległości dotyczą należności składkowych za 1998 r. powziął wątpliwości co do możliwości wystąpienia przedawnienia zaległych należności składkowych, które zostały wskazane przez ZUS w zaskarżonej decyzji, z uwagi na termin ich wymagalności.

Mając to na uwadze, Sąd jednocześnie odstąpił od weryfikacji, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, podjętej w ramach uznania administracyjnego, organ dokonał prawidłowego ustalenia, na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego, że nie zostały wypełnione przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.

Stwierdzenie przez Sąd podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji nastąpiło

w efekcie zbadania jej, poza granicami zarzutów podniesionych w skardze, pod kątem przesłanek określonych w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W decyzji ZUS wskazano, że na łączną kwotę należności składkowych (13.329,94 zł) objętych decyzją odmawiająca zastosowania ulgi w ich spłacie w postaci umorzenia zaległości, składają się m.in. nieuiszczone składki na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres od stycznia 1998 r. do grudnia 1998 r. Należy zatem zauważyć, że zaległości skarżącej obejmują składki, co do których można przypuszczać, że w związku znacznym upływem czasu od daty powstania obowiązku ich zapłaty, uległy przedawnieniu.

Podkreślenia przy tym należy, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez ZUS prawidłowej decyzji w sprawie umorzenia (odmowy umorzenia) należności z tytułu składek jest jednoznaczne stwierdzenie, że objęte wnioskiem należności są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Kwestia ta ściśle jest więc związana z prawidłowym, wyczerpującym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, dotyczy zatem przestrzegania przez ZUS przepisów postępowania. Dopiero wyjaśnienie tej wstępnej kwestii pozwala organowi rentowemu na dokonanie oceny, czy zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, czy opłacenie należności będących przedmiotem postępowania rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności czy pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok WSA z dnia 28 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 433/16)

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć bowiem może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia.

Przepisy u.s.u.s. regulujące kwestie przedawnienia składek były wielokrotnie nowelizowane.

Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074, ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu (zob. uchwały SN: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, oraz z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08, ponadto zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08).

Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (tak: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09, oraz SN w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II UK 313/10).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od dnia 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z treścią art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (zob. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12).

Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. S. nie poczynił w zaskarżonej decyzji, żadnej analizy w zakresie ewentualnego przedawnienia przedmiotowych składek. Z akt sprawy można jedynie wywnioskować, że wobec skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, przy czym brak jest wskazania daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co uniemożliwiło skontrolowanie przez Sąd, czy np. egzekucja została wszczęta przed upływem terminu przedawnienia, czy może już po upływie tego terminu. Brak jakichkolwiek ustaleń ZUS w tym zakresie powoduje, że wydanie orzeczenia w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek było przedwczesne.

Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie skutkujące niewyjaśnieniem stanu faktycznego w sposób należyty. Zarzuty te odnosiły się do ustalenia przez ZUS okoliczności związanych z jej trudną sytuacją rodzinną i finansową. Pomimo, że Sąd odstąpił od badania poprawności przeprowadzonego przez organ postępowania dowodowego w tym zakresie, to jednak stwierdził, że brak ustaleń w zakresie ewentualnego przedawnienia należności, oznacza że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

Ponadto zdaniem Sądu zasadny jest zawarty w skardze zarzut, że ZUS dokonując wykładni art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, uzależniający możliwość umorzenia należności z tytułu składek od tego, czy przemawia za tym ważny interes dłużnika, wydaje się utożsamiać ten interes tylko z warunkami finansowymi tej osoby podkreślając, że cyt. "Zdaniem ZUS okoliczności przedstawione przez stronę we wniosku o umorzenie nie wyczerpują przesłanki ważnego interesu. Powoływane bowiem argumenty natury zdrowotnej, osobistej i finansowej nie dają podstaw do uznania sytuacji za wyjątkową, a tylko taka uzasadniałaby podjęcie decyzji pozytywnej".

Tymczasem zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umarzać należności z tytułu składek:

1) na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia 31 grudnia 1998 r.,

2) na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2001 r.,

pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby.

Z powyższego brzmienia przepisu wynika, że analizując w konkretnym przypadku występowanie przesłanki ważnego interesu dłużnika, ZUS winien rozpatrywać wszystkie aspekty sytuacji tej osoby, nie tylko finansowe, ale także osobiste. Ponadto nie jest konieczna przesłanka całkowitej nieściągalności, aby wniosek o umorzenie mógł być uwzględniony. Ponadto należy podkreślić, że stanowisko ZUS w tej kwestii ograniczyło się de facto do dwuzdaniowej konstatacji, co w ocenie Sądu nie spełnia standardów prawidłowego uzasadnienia decyzji, o którym mowa w art. 107 § 4 k.p.a.

W tym zakresie zasadny jest także zarzut skargi, co do naruszenia art. 9 oraz art. 79a k.p.a. poprzez zaniechanie poinformowania skarżącej o rozpatrywaniu jej wniosku także w oparciu o przepis art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. i w konsekwencji pozbawienia jej możliwości przedstawienia własnej argumentacji w kwestii wystąpienia ważnego interesu i złożenia w tym zakresie dodatkowych dowodów.

Tak więc przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS przede wszystkim winien dokonać analizy, czy dochodzone należności nie uległy przedawnieniu przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności mających wpływ na zawieszenie, ewentualnie przerwanie biegu terminu przedawnienia. Wyniki tej analizy powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu decyzji. Jeśli ZUS w wyniku tych czynności dojdzie do przekonania, że należności skarżącej z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, oceni ponadto sytuację finansową, zdrowotną oraz osobistą skarżącej w kontekście wystąpienia ważnego interesu, o którym mowa w art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r.

Z uwagi na wyżej powołane okoliczności, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.