Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1043/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136  ust. 3,  art. 137,  art. 140
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego A. L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania A. L., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] orzekającą o odmowie zwrotu 5/8 części udziału w prawie własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej obecnie jako działka ewid. nr [...] z obrębu [...].

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego Rep. Nr [...] z dnia [...] marca 1948 r., J. i W. L. nabyli niepodzielnie w częściach równych nieruchomość położoną wówczas w Ż. pod W. przy ul. [...], ozn. jako działka nr [...] o pow. [...] m².

Opisana nieruchomość (ozn. jako "[...]") została przejęta na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] kwietnia 1972 r., nr [...] o zakończeniu podziału i wprowadzeniu nowego stanu własności na terenach budownictwa jednorodzinnego wchodzących w skład obszaru określonego w Uchwale Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] października 1964 r., nr [...] pod nazwą "[...]". Jako podstawę prawną wydania decyzji wskazano § 19 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1958 r., wydanego z upoważnienia art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138 ze zm.).

Pismem z dnia 14 października 2000 r. A. L. wystąpił z wnioskiem o zwrot nieruchomości położonej w W., w dzielnicy [...], przy ulicy [...]. Z treści wniosku wynika, że dotyczył on nieruchomości, która stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach. Wnioskodawca wskazał, że nieruchomość, którą jego rodzice nabyli na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] marca 1948 r. miała powierzchnię [...] m², natomiast powierzchnia działki ewid. nr [...], z obrębu [...], której własność A. L. nabył na podstawie umowy działu spadku z dnia [...] lipca 1994 r. (Rep. A Nr [...]) wynosi [...] m². W ocenie wnioskodawcy doszło do odjęcia prawa własności nieruchomości o pow. [...] m².

Na potrzeby postępowania Prezydent W. ustalił, że spadkobiercami byłych właścicieli, a zarazem uprawnionymi do ubiegania się o zwrot, są A. L. w udziale 5/8 oraz Skarb Państwa w udziale 3/8. Powyższe wynika z postanowienia Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [...] lutego 1993 r., sygn. akt [...], na podstawie którego spadek po J. L. (zm. w 1969 r.) nabyli mąż W. L. i syn A.L. w udziale po 1/2 części każde z nich, zaś spadek po W. L. (zm. w 1978 r.) nabyli żona R. L. i syn A. L. w udziale po 1/2 części każde z nich. Z kolei z postanowienia Sądu Rejonowego dla W. [...] w W. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] kwietnia 2008 r., sygn. akt [...] wynika, że spadek po R. L. (zm. w 2001 r.) nabył Skarb Państwa.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny, Prezydent W. decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], stanowiącej obecnie działkę ew. nr [...] z obrębu [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, opierając się na oświadczeniu Prezydenta W. z dnia 26 stycznia 2010 r. o nieprzyłączeniu się do wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, że nie wszyscy spadkobiercy wystąpili ze stosownym wnioskiem.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] uchylił w/w rozstrzygnięcie Prezydenta W. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu Wojewoda stwierdził, iż zachodzi potrzeba ponownego przeanalizowania i wyjaśnienia, czy w omawianej sprawie Prezydent W., występujący równocześnie w dwóch rolach, tj. jako organ i jako osoba uprawniona do ubiegania się o zwrot, jest zdolny do załatwienia sprawy, czy też podlega wyłączeniu stosownie do art. 24 Kpa.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] Prezydent W. ponownie orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu wskazał, iż brak jest podstaw do wyłączenia Prezydenta W. Zdaniem organu takie wyłączenie stałoby się bezcelowe, bowiem zarówno Wojewoda [...], jak i starosta wyznaczony przez Wojewodę, czy nawet Minister Infrastruktury, reprezentują Skarb Państwa.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] uchylił decyzję Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2010 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Argumentując powyżej rozstrzygnięcie organ II instancji wskazał na konieczność ustalenia, czy w świetle przepisów art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami zachodzą przesłanki do uznania, że przedmiotowa działka stała się zbędna na cele, dla których nastąpiło wywłaszczenie. Ponadto wskazał, iż w takim przypadku przedmiotem rozpatrywania mógłby być wniosek osoby fizycznej o zwrot w udziale wynoszącym 5/8 części w przedmiotowej nieruchomości.

W wyniku niniejszego rozstrzygnięcia A. L. zmienił swój wniosek o zwrot, ubiegając się o zwrot udziału wynoszącego 5/8 do nieruchomości stanowiącej działkę ewid. nr [...] z obrębu [...].

Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] Prezydent W. orzekł o odmowie zwrotu 5/8 części udziału w prawie własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej obecnie jako działka ewid. nr [...] z obrębu [...]. Organ wyjaśnił, że analiza mapy sytuacyjnej z projektowanym podziałem nieruchomości położonych na obszarze dzielnicy [...] pn. "[...]", wpisanej do ewidencji w składnicy geodezyjnej w dniu 28 stycznia 1972 r. wraz z wykazami powierzchni zawartej w ks. rob. [...] "[...]" (zawierającej: "Wykaz powierzchni przechodzących bez odszkodowania na własność Państwa", "Rejestr pomiarowy nowego stanu własności", "Skorowidz przydziału działek", "Rejestr powierzchni starego stanu własności") wskazuje, iż w skład dawnej nieruchomości "[...]", stanowiącej dawną własność J. i W. L., wchodzą obecnie działki ewid. nr: [...] (pow. [...] m²), [...] (pow. [...] m²) i [...] (pow. [...] m²) o łącznej pow. [...] m². Działkami przechodzącymi na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania, przeznaczonymi pod poszerzenie ulic, są działki oznaczone obecnie nr [...] i nr [...] z obrębu [...]. Działkami wg. nowego stanu własności przydzielonymi w/w osobom są zaś obecnie dz. nr [...] i nr [...]-cz. z obrębu [...] (dawna działka nr [...]) - jednakże organ wskazał, iż część działki nr [...] przydzielona na własność J. i W. L. niepochodziła z nieruchomości "[...]" i przyjął, iż działka ta stanowiła formę rozliczenia w zakresie nowego podziału działek i przyjęciu części dzielonej nieruchomości z przeznaczeniem pod drogę. Następnie organ dodał, że część działki ewid. nr [...] (odpowiadająca dawniej działce ewid. nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m²), która wskutek wprowadzenia nowego podziału własności stała się własnością J. i W. L., została sprzedana przez A. L. (spadkobiercę byłych właścicieli) na rzecz E. R.-B. na mocy aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia [...] lutego 2003 r. Zgodnie z ewidencją gruntów i budynków obecnie działka ewid. nr [...] z obrębu [...] (która powstała ze scalenia działki nr [...] i nr [...] z obrębu [...]) stanowi własność E. R.

Tym samym Prezydent W. stwierdził, iż przyczyną odmowy zwrotu 5/8 części udziału w prawie własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej obecnie jako działka ewid. nr [...] z obrębu [...], był fakt przyznania w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej, która to nieruchomość zamienna została następnie zbyta przez będącego następcą dawnych właścicieli A. L. na rzecz E. R.-B.

Po rozpatrzeniu odwołania A. L., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2012 r. W toku postępowania odwoławczego Wojewoda [...] powtórzył ustalenia organu pierwszej instancji dotyczące sposobu przejęcia nieruchomości i faktu odjęcia działki zamiennej.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. z gruntów objętych podziałem 33% ogólnej powierzchni przechodzi na własność Państwa bez odszkodowania z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej oraz jako działki budowlane umożliwiające prezydiom rad narodowych prowadzenie właściwej gospodarki terenami. Zgodnie z art. 12 ww. ustawy w przypadkach gdy obszar, którego podział ma być przeprowadzony, obejmuje dwie lub więcej nieruchomości, nieruchomości te w celu dokonania podziału łączy się w jedną całość (ust. 1), natomiast po dokonaniu podziału właściciele poszczególnych nieruchomości złączonych w jedną całość otrzymują własność działki lub działek o łącznej powierzchni odpowiadającej powierzchni, jaką posiadali przed dokonaniem podziału, zmniejszonej o 33% (ust. 2). W normie prawnej z art. 13 ust. 1 ustawy z 1958 r. zawarta została dyrektywa, zgodnie z którą w przypadkach, gdy na nieruchomości objętej podziałem dokonane są inwestycje, w szczególności jeśli znajdują się na niej budynki, rozpoczęte budowy, urządzenia ogrodnicze, sady lub drzewostany, należy w wyniku podziału przydzielić dotychczasowemu właścicielowi działkę lub działki budowlane, na których te inwestycje znajdują się.

W ocenie organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie, niewątpliwy jest fakt, iż powierzchnia działki przyznanej W. i J. L., oznaczonej na projekcie podziału numerem [...], wynosiła [...] m², co stanowi ok. 77% powierzchni nieruchomości oznaczonej jako "[...]", której powierzchnia wynosiła [...] m² (zgodnie z rejestrem starego stanu własności oraz załączonym do wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wyrysem z rejestru gruntów). Natomiast w myśl art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 1958 r., właściciele poszczególnych nieruchomości złączonych w jedną całość otrzymują własność działki lub działek o łącznej powierzchni odpowiadającej powierzchni, jaką posiadali przed dokonaniem podziału, zmniejszonej o 33% - tzn. winni otrzymać nieruchomość o powierzchni wynoszącej 67% powierzchni nieruchomości, jaką posiadali przed dokonaniem podziału. Z powyższego wynika, iż po zakończeniu podziału W. i J. L. winno przysługiwać prawo własności nieruchomości o pow. [...] m². Jest to powierzchnia odpowiadająca powierzchni gruntu oznaczonego w rejestrze powierzchni starego stanu własności jako część projektowanej działki nr [...] (kolejne oznaczenia: część działki nr [...], następnie działka nr [...]).

Powyższa okoliczność oznacza – zdaniem Wojewody – iż pozostała część projektowanej działki nr [...] (kolejne oznaczenia: część działki nr [...], działka nr [...], część działki nr [...]) o pow. ok. [...] m² stanowi formę rozliczenia w zakresie nowego podziału działek i przyjęciu części dzielonej nieruchomości z przeznaczeniem pod drogę. Dodał, że powyższa nieruchomość oznaczona aktualnie jako część działki nr [...] z obrębu [...] nie stanowiła części dawnej nieruchomości oznaczonej jako "[...]". Zatem jedyną podstawą nabycia opisanego powyżej gruntu mogła być decyzja Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...], Wydział Architektury Nadzoru Budowlanego i Geodezji z dnia [...] kwietnia 1972 r.

W ocenie Wojewody powyższy wniosek znajduje oparcie w treści księgi wieczystej [...] prowadzonej w momencie założenia dla nieruchomości powstałej poprzez odłączenie z księgi wieczystej "[...]" gruntu o powierzchni [...] m², stanowiącego część dawnej działki hipotecznej nr [...] (aktualna działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...]) oraz odłączenie z księgi wieczystej nr [...] gruntu o powierzchni [...] m² (część aktualnej działki nr [...] z obrębu [...]).

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lutego 2013 r. Wojewoda [...] wyjaśnił, że przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do treści art. 137 tejże ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jednakże warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 ustawy. Powyższy przepis nie może być jednak interpretowany w oderwaniu od pozostałych przepisów zawartych w rozdziale 6 omawianej regulacji. Chodzi tu w szczególności o art. 140 ust. 1, zgodnie z którym w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania.

W związku z treścią w/w przepisów oraz wymogami jakie przewidują, możliwe są do rozpatrzenia trzy sytuacje, jakie wiążą się z ich zastosowaniem (lecz jedynie wówczas, kiedy wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu), tzn. gdy poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości (lub jego spadkobiercy): 1. uzyskał wyłącznie odszkodowanie; 2. uzyskał wyłącznie nieruchomość zamienną; 3. uzyskał zarówno odszkodowanie, jak i nieruchomość zamienną.

Możliwość odzyskania wywłaszczonej nieruchomości za jednoczesnym zwrotem otrzymanego odszkodowania, będzie możliwa wyłącznie w sytuacji przewidzianej w pkt 1. Tylko wówczas poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości może ją odzyskać jedynie za zwrotem przyznanego odszkodowania, wszak nieruchomości zamiennej w ogóle nie otrzymał. Nie może więc jej zwrócić. W pozostałych sytuacjach tenże właściciel musi zwrócić wyłącznie nieruchomość zamienną (pkt 2), bądź nieruchomość zamienną łącznie z odszkodowaniem (pkt 3). Ustawodawca nie przewidział więc możliwości odzyskania nieruchomości wywłaszczonej bez jednoczesnego zwrotu nieruchomości zamiennej. Nie przewidział także możliwości odzyskania części tej nieruchomości z jednoczesnym zwrotem odszkodowania stanowiącego różnicę pomiędzy jej wartością a wartością nieruchomości zamiennej, której zwrot z racji jej zbycia nie jest możliwy.

W ocenie organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie, doszło do przyznania poprzednim właścicielom wywłaszczonego gruntu – W. i J. L. – odszkodowania w formie nieruchomości zamiennej. Jako, że aktualnie prawo własności nieruchomości zamiennej nie przysługuje spadkobiercom poprzednich właścicieli - na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia [...] lutego 2003 r. A. L. zbył na rzecz E. R.-B. nieruchomość o powierzchni [...] m² oznaczoną wówczas jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] (aktualne oznaczenie - część działki nr [...] z obrębu [...]), to tym samym należy przyjąć, iż w przedmiotowej sprawie nie ma obiektywnej możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej, co implikuje konieczność wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Na decyzję organu drugiej instancji A. L., reprezentowany przez r.pr. J.G., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się uchylenia zarówno decyzji z dnia [...] lutego 2013 r., jak i poprzedzającego ją rozstrzygnięcia z dnia [...] czerwca 2012 r. Wydanym decyzjom organów obu instancji skarżący zarzucił naruszenie prawa, w szczególności:

- art. 11 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż przepis ten dopuszczał przyjęcie gruntów na cele użyteczności publicznej za odszkodowaniem, w sytuacji, gdy artykuł ten wykluczał możliwość przyznania odszkodowania w jakiejkolwiek formie,

- art. 15 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. poprzez sprzeczne z prawem przyjęcie, iż indywidualna decyzja odszkodowawcza w sprawie przyznania działki zamiennej mogła być podjęta przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej, podczas gdy z powołanego wyżej przepisu wynikała właściwość Naczelnika Powiatu,

- art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu, że na mocy decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...], Wydział Architektury Nadzoru Budowlanego i Geodezji z dnia [...] kwietnia 1972 r. skarżący otrzymał działkę zamienną tytułem odszkodowania za działkę nr [...], podczas gdy w/w decyzja nie zawierała takiej treści, a nadto – poprzez sprzeczność z własnymi ustaleniami organów, zgodnie z którymi własność działki nr [...] z obrębu [...] przeszła na Skarb Państwa bez odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w opisanych wyżej okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy Prezydent W. i Wojewoda [...] zasadnie odmówili zwrotu nieruchomości z uwagi na to, że w sprawie doszło do przydzielenia osobom uprawnionym nieruchomości zamiennej, której zwrot nie jest aktualnie możliwy.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że materialnoprawną podstawę dla wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) – dalej jako u.g.n., które określają przesłanki zwrotu nieruchomości. W myśl przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu nieruchomości lub jej części jeżeli stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie zaś z art. 137 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (ust. 1 ) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (ust. 2). Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Natomiast w myśl przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n. Stosownie zaś do wskazanego w powołanym przepisie art. 140 u.g.n. warunku, w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca, zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego

w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone

w decyzji odszkodowania, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana

w ramach odszkodowania. W sytuacji zatem, gdy podmiot uprawniony składa wniosek

o zwrot nieruchomości organ prowadzący postępowanie jest zobligowany do przeprowadzenia dogłębnego postępowania wyjaśniającego i zbadania, czy w sprawie wystąpiły przesłanki do zwrotu nieruchomości, o których mowa w powołanych wyżej przepisach.

Dokonując pod tym kątem oceny zaskarżonych decyzji Sąd uznał, że wymóg prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego został w obu instancjach naruszony.

Jak wskazano wcześniej, z literalnej treści przepisu art. 140 u.g.n. wynika, że w razie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeśli była w ramach odszkodowania przyznana. Jakkolwiek ustawodawca nie wyjaśnia bezpośrednio w ustawie o gospodarce nieruchomościami co rozumie pod pojęciem nieruchomości zamiennej, posługuje się nim jednak w przepisie art. 140 ust. 5 u.g.n.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pojęcie "nieruchomości zamiennej", o której mowa w przepisie art. 140 ust. 1 u.g.n., należy rozumieć tak, jak było ono określone w przepisach ustaw, na podstawie których nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości lub nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa, zrównane, stosownie do zapisu art. 216 u.g.n, w skutkach prawnych z wywłaszczeniem nieruchomości (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt II SA/Gd 373/07). Stwierdza się również, że kwestia wielkości powierzchni, przeznaczenia i wartości nieruchomości zamiennej powinna być brana pod uwagę w toku rozważań organu nad wnioskiem o przyznanie nieruchomości zamiennej. (por. T. Woś " Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości" Wydawnictwo Prawnicze PWN 1998 str. 129). Ponadto w piśmiennictwie akcentuje się, że poszczególnych uregulowań u.g.n. nie można interpretować w oderwaniu od specyfiki i celów instytucji prawnej, której dotyczą. Z interpretacji przepisów nie można zatem robić takiego użytku, który prowadziłby do wypaczenia istoty uregulowań zawartych w zasadach ogólnych gospodarki nieruchomościami (por. J. Siegień "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz" Ośrodek Doradztwa i Szkolenia, Warszawa- Jaktorów 2003, teza 1 str. 238). Powyższe tezy są istotne o tyle, że jak wynika z akt sprawy nieruchomość, która została przejęta przez Skarb Państwa, oznaczona jako "[...]" (o pow. [...] m² - zgodnie z aktem notarialnym Rep. Nr [...] z dnia [...] marca 1948 r.), obecnie odpowiada działkom nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...]. W tej sytuacji uznanie przez Prezydenta W., jak i Wojewodę [...], że brak jest przesłanek do zwrotu nieruchomości nr [...], gdyż osoby uprawnione uzyskały część działki ew. nr [...] (odpowiadającej dawniej działce ew. nr [...] z obrębu [...]) o pow. [...] m², która stanowi nieruchomość zamienną, jest przedwczesne.

Jeszcze raz należy podkreślić, że pojęcie "nieruchomość zamienna" jest terminem prawa, którym posługuje się ustawodawca i nie może ono podlegać dowolnej interpretacji. W ocenie Sądu zarówno Prezydent W., jak i Wojewoda [...] nie przeprowadzili postępowania wyjaśniającego w kwestii ustalenia, czy

w dacie przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa doszło faktycznie do przyznania osobom uprawnionym nieruchomości zamiennej, tym bardziej, że w aktach administracyjnych sprawy nie ma żadnej decyzji potwierdzającej w sposób formalny przekazanie nieruchomości zamiennej w zamian za wywłaszczoną. Wątpliwości w tej materii zdają się mieć same organy, które w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji, zestawiając jedynie aktualne oznaczenia działek i ich powierzchnie, odpowiadające nieruchomości wywłaszczonej ("[...]") i przydzielonej (działka nr [...]), wskazują na przyznanie byłym właścicielom nieruchomości oznaczonej obecnie jako część działki ewid. nr [...] (odpowiadającej dawniej działce ewid. nr [...], następnie nr [...], następnie nr [...]) o pow. [...] m² i utożsamiają to z przyznaniem nieruchomości zamiennej. W ocenie Sądu stanowi to zupełnie swobodne uznanie organu, niepotwierdzone żadnym dowodem w sprawie. W aktach sprawy znajduje się bowiem jedynie poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] kwietnia 1972 r., kończącej podział nieruchomości przeznaczonej dla terenu osiedla "[...]". Brak jest natomiast rozstrzygnięcia w postaci decyzji administracyjnej, dotyczącego przyznania nieruchomości zamiennej na rzecz pozbawianych własności.

Uznać zatem należy, że organy obu instancji nie zbadały, czy w sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w przepisie art. 140 u.g.n., a bez wyjaśnienia tej kwestii nie sposób zbadać legalności decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości.

Skoro zatem postępowania zakończone zaskarżonymi decyzjami zostały przeprowadzone z naruszeniem norm prawa materialnego i procesowego, gdyż organy obu instancji nie przeprowadziły w sposób należyty postępowania wyjaśniającego, uzasadnione jest uchylenie obu decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Rozpoznając zatem po raz kolejny sprawę organy odniosą się do podniesionych kwestii i przeprowadzą postępowanie, z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.