Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 776/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2015-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2012 poz 86
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności - tekst jednolity.
article: art. 101, art. 97
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi N.Ś. reprezentowanej przez przedstawicieli ustawowych L.Ś. i P.Ś. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie anulowania numeru identyfikacyjnego i wykreślenia wpisu z ewidencji producentów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2014 r., Nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARIMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w sprawie anulowania numeru identyfikacyjnego i wykreślenia wpisu małoletniej N.Ś. z ewidencji producentów rolnych.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym.

W dniu 9 kwietnia 2013 r. w Biurze Powiatowym ARiMR został złożony przez P.Ś., działającego w imieniu małoletniej N.Ś., wniosek o wpis do ewidencji producentów, do którego załączony został odpis skrócony jej aktu urodzenia z dnia [...] czerwca 2009 r.

W wyniku weryfikacji wniosku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w dniu [...] kwietnia 2013r., wydał zaświadczenie o nadaniu numeru identyfikacyjnego [...] dla N.Ś..

W dniu 25 czerwca 2013 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło potwierdzone notarialnie oświadczenie z dnia [...] czerwca 2013 r., w którym L. i P.Ś. oświadczyli, iż działki o numerze [...] ujęte w księgach wieczystych nr [...] zostały zakupione dla córki N.Ś..

Pismem z dnia [...] września 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zawiadomił L. i P.Ś. o wszczęciu z urzędu postępowanie administracyjnego w sprawie anulowania numeru identyfikacyjnego i wykreślenia N.Ś. z wpisu z ewidencji producentów rolnych.

W odpowiedzi na zawiadomienie o wszczęciu postępowania, w piśmie z dnia [...] września 2013r. P.Ś. wskazał, że w oparciu o nadane numery zostały poniesione znaczne koszty związane z określeniem profilu gospodarstwa i dostosowaniem się do wymaganych norm. Anulowanie nadanych numerów wiązałoby się z dotkliwymi stratami finansowymi jak i koniecznością dokonania głębokiego i gruntowego przeorganizowania struktury gospodarstwa.

Pismem z dnia [...] września 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR

zobowiązał P.Ś. do przedstawienia dokumentów potwierdzających, że N.Ś. jest producentem rolnym oraz dokumentów stwierdzających, że przedstawiciel ustawowy dziecka, którym jest jeden z rodziców, posiada zdolność do dokonywania czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod jego władzą rodzicielską.

W odpowiedzi na wezwanie organu L. i P.Ś. podali, że ich córka jest producentem rolnym, albowiem została wpisana na listę producentów i jest posiadaczem gospodarstwa rolnego na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, które to gospodarstwo w jej imieniu i na jej rzecz prowadzi rodzic. Ponadto podkreślili, że nie muszą posiadać zgody, o której mowa w art. 101 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jednakże mając na uwadze stanowisko organu L. i P.Ś. oświadczyli, iż złożyli do sądu opiekuńczego wniosek o wyrażenie zgody na dokonywanie czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka. Jednocześnie wnieśli o zawieszenie postępowania.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2013r., Nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zawiesił postępowanie administracyjne.

W dniu 14 stycznia 2014 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] listopada 2013 r., sygn. akt [...] zawierające zgodę dla L. i P.Ś. na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletnich N.Ś. i N.Ś. polegającej na złożeniu w imieniu małoletnich wniosków o wpis do ewidencji producentów i nadanie numerów identyfikacyjnych producentów rolnych.

W odpowiedzi na wezwanie organu o dostarczenie dokumentów i potwierdzenia faktu posiadania gospodarstwa rolnego przez małoletnią D.Ś., L. P.Ś. przedłożyli umowę użyczenia z dnia [...] marca 2013 r. zawartą między nimi, a małoletnią D.Ś.. Umowa swym zakresem obejmowała użyczenie nieruchomości działek rolnych nr [...] o pow. 26,9491 ha, nr [...] o pow. 27,4603 ha, przez L. i P.Ś. na rzecz małoletniej N.Ś..

Decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR anulował nadany w dniu [...] kwietnia 2013 r. nr identyfikacyjny [...] i wykreślił wpis małoletniej N.Ś. z ewidencji producentów.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie wykazał materialnoprawnej przesłanki w rozumieniu ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r., poz. 86), której małoletnia N.Ś. nie spełniła. Ponadto organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji, że powodem anulowania numeru identyfikacyjnego i wykreślenia wpisu z ewidencji producentów dla małoletniej N.Ś. był fakt, że małoletnia nie posiadała zdolności do czynności prawnych, a prowadzenie działalności rolniczej nie mieści się w zakresie spraw, które małoletnia może prowadzić we własnym imieniu, a ponadto dokonywanie powyższych czynności, w tym i podejmowanie zobowiązań w przypadku ubiegania się o płatności z programów wspólnotowych wymaga zgody sądu opiekuńczego. Zdaniem organu odwoławczego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie oparł się na całości zgromadzonej dokumentacji, nie zastosował w sposób właściwy przepisów prawa w stosunku do zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów m.in. poprzez niewyjaśnienie przyczyn nieuznania postanowienia Sądu Rejonowego Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] listopada 2013 r., sygn. akt [...] zezwalające L. i P.Ś. na dokonanie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniej N.Ś.. Nadto organ I instancji nie podjął zawieszonego postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. postępowania administracyjnego, czym naruszył art. 97 § 2 kpa stanowiący, że gdy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wznowił postępowanie administracyjne zawieszone postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r.

Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR anulował nadany w dniu [...] kwietnia 2013 r. nr identyfikacyjny [...] i wykreślił wpis małoletniej N.Ś. z ewidencji producentów.

W uzasadnieniu organ podkreślił, że zgodnie z treścią art. 3 pkt 3 ustawy

z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2012 r., poz. 86) producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego lub rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 roku lub posiadaczem zwierzęcia. Zgodnie natomiast z treścią art. 12 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny (t.j. Dz. U. 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie, natomiast zgodnie z art. 14 § 1 k.c. czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna. Jednak w imieniu osoby małoletniej czynność prawna może być dokonana przez jej opiekuna ustawowego, a przedstawicielami ustawowymi dziecka, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. 2012 r., poz. 788 z późn. zm.) są rodzice, tylko o tyle, o ile dany rodzaj czynności może być w ogóle dokonany przez przedstawiciela. Przy czym biorąc pod uwagę kryterium samodzielności rodziców w możliwości rozporządzania majątkiem dziecka kodeks cywilny wyróżnia dwie kategorie czynności. Pierwsza to czynność zwykłego zarządu, przez które należy rozumieć załatwienie bieżących spraw związanych ze zwykłym korzystaniem z przedmiotów wchodzących w skład majątku dziecka i utrzymanie tych przedmiotów w stanie niepogorszonym. O podjęciu tych czynności rodzice decydują sami. Pozostałe, które nie mieszczą się w tym zbiorze, są czynnościami przekraczającymi zwykły zarząd. Zgodnie zaś z art. 101 § 3 k.r.o. rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka, ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko.

Biorąc pod uwagę powyższe, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, że czynność polegająca na złożeniu wniosku o wpis do ewidencji producentów i nadanie numeru identyfikacyjnego producentowi rolnemu oraz zawieranie umów cywilnoprawnych w imieniu małoletnich dzieci przekracza zakres zwykłego zarządu majątku małoletniego i wymaga uzyskania przez osobę działającą w imieniu małoletniego zezwolenia sądu opiekuńczego. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] listopada 2013 r. sygn. akt [...] L. i P.Ś. uzyskali jedynie zezwolenie na złożenie wniosku o nadanie numeru identyfikacyjnego, natomiast nie uzyskali zezwolenia na zawieranie umów cywilnoprawnych w imieniu małoletniej N.Ś.. Zdaniem organu I instancji umowa użyczenia zawarta w dniu [...] marca 2013 r. pomiędzy L. i P. małżonkami Ś. a małoletnią D.Ś. jest nieważna.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył pełnomocnik N.Ś. zarzucając rażące naruszenie przepisów postępowania, tj.:

– art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji

w sposób sprzeczny z treścią tego przepisu wobec poprzestania na przytoczeniu poglądów doktryny oraz treści przepisów, bez ich odniesienia do okoliczności sprawy,

– art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego wobec zmarginalizowania dowodu w postaci opinii Departamentu Baz Referencyjnych, nie odniesienie się do jego treści, a także nie dokonania oceny tego dowodu, choć potwierdzał on prawidłowość argumentacji i stanowiska strony, przy samym tylko odwołaniu się do swobody decyzyjnej organu I instancji,

– art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego wobec zmarginalizowania dowodu w postaci opinii Departamentu Baz Referencyjnych, nie odniesienie się do jego treści, choć dowód ten potwierdzał prawidłowość argumentacji i stanowiska strony,

– art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez podważenie zaufania do organu administracji państwowej i naruszenia ich słusznego interesu poprzez stopniowanie utrudnień, albowiem podnoszono najpierw zarzut braku zezwolenia sądu rodzinnego, a w sytuacji kiedy zgoda taka została przedstawiona podniesiono kolejny zarzut braku zezwolenia sądu rodzinnego na objęcie posiadania gruntów przez małoletnią,

– art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności w zw. z art. 101 § 1 k.r.o. poprzez dokonanie ich błędnej wykładni

i przyjęcie, że osoba małoletnia nie może być uznana za producenta rolnego, podczas gdy jest ona posiadaczem gospodarstwa rolnego, zaś fakt jego prowadzenia przez przedstawicieli ustawowych jest tylko i wyłącznie zewnętrznym wyrazem sprawowania zarządu majątkiem dziecka,

– art. 58 k.c. w zw. z art. 101 § 3 k.r.o. poprzez dokonanie ich błędnej wykładni

i uznanie, że umowa użyczenia zawarta z rodzicami jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu, co wobec braku zgody sądu czyniło tę umowę nieważną, podczas gdy w okolicznościach sprawy umowa ta miała służyć zaspokajaniu potrzeb małoletniej oraz jej rodziny i w żaden sposób nie zagraża interesom majątkowym dziecka i jako taka dla ważności nie wymaga zgody sądu.

Jednocześnie pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji

i umorzenie postępowania.

Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy podkreślił, że przekazanie gruntów na rzecz małoletniej N.Ś. na mocy umowy użyczenia wymagało uzyskania zgody sądu, o której mowa w art. 101 § 3 k.r.o. Zgodnie bowiem z ww. przepisem, rodzice jako przedstawiciele ustawowi, nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko. Miernikiem czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu jest ciężar gatunkowy dokonywanej czynności, jej skutki w sferze majątku małoletniego, wartości przedmiotu danej czynności oraz szeroko pojęte dobro dziecka i ochrona jego interesów życiowych. W rozpatrywanej sprawie L. i P.Ś. przekazali na mocy umowy użyczenia w bezpłatne użytkowanie działki rolne o łącznej powierzchni 82,34 ha na cele produkcji rolniczej. Ponadto z ksiąg wieczystych (udostępnionych na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości) dotyczących przedmiotowych działek wynika, że na działkach tych ustanowiona została hipoteka. Nie ulega wątpliwości, że rozporządzenie tak znacznym majątkiem jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd. W tej kwestii organ powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone m.in. w wyroku z 3 kwietnia 2007 r. (sygn. akt II UK 178/06), w którym SN stwierdził, że umowa dzierżawy zawarta bez zgody sądu opiekuńczego przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych jest nieważna jako przekraczająca zakres zwykłego zarządu i nie podlega konwalidacji na podstawie art. 18 k.c.

Odnosząc się natomiast do treści odwołania, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR nie podzielił argumentacji pełnomocnika, którego zdaniem zawarcie umowy użyczenia nie jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu. W opinii organu zawarcie przedmiotowej umowy ma sztuczny i pozorny charakter ukierunkowany jedynie na możliwość uzyskania wpisu do ewidencji producentów przez małoletnią D.Ś., co z kolei umożliwia m.in. pobieranie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych. Organ podkreślił, że umowa ta została zawarta pomiędzy L. i P.Ś. (jako użyczającymi) a małoletnią córką D.Ś. (jako biorącą w użyczenie), a zgodnie z przepisem art. 98 § 2 pkt 2 k.r.o., regulującym stosunki majątkowe pomiędzy rodzicami i dziećmi, żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka przy czynnościach prawnych między dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską oraz przy czynnościach prawnych między dzieckiem a rodzicami, chyba że czynność prawna polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo, że dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania. Zatem umowa użyczenia została zawarta z naruszeniem art. 98 § 2 pkt 2 k.r.o. (który to przepis ma na celu wyeliminowanie zajścia sprzeczności interesów pomiędzy rodzicami a dziećmi), gdyż została zawarta pomiędzy małoletnim dzieckiem a jego rodzicami, co jest niezgodne z przedmiotowym przepisem.

Odnosząc się natomiast do treści pisma Departamentu Bar Referencyjnych znak [...], w którym wskazano, iż osoba małoletnia może być producentem rolnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, organ odwoławczy wskazał, iż powyższe pismo w sposób ogólny wyjaśnia podstawy prawne związane z możliwością uzyskania wpisu do ewidencji producentów przez osoby nieletnie. Organ podkreślił, że przesłanką umożliwiającą wpis małoletniego do ewidencji producentów mogą być np. sytuacje, w których osoba taka w sposób przez siebie nieprzewidziany, losowy bądź naturalny nabywa gospodarstwo rolne np. w drodze spadku lub darowizny. Co prawda organ I instancji w uzasadnieniu nie odniósł się do treści tego pisma, czym naruszył dyspozycję art. 107 § k.p.a., jednakże stwierdzone naruszenie pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż wnioskodawczyni nie spełniła warunków koniecznych do uzyskania wpisu.

Skargę na powyższą decyzję złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. N.Ś. działająca przez przedstawicieli ustawowych – L.Ś. i P.Ś. reprezentowanych przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie obydwu decyzji i umorzenie postępowania.

W skardze, tak jak i w odwołaniu zarzucono naruszenie art. 3 ust. 3 ustawy

o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności w zw. z art. 101 §1 k.r.o. przez przyjęcie,

że osoba małoletnia nie może być uznana za producenta rolnego, podczas gdy jest ona posiadaczem gospodarstwa rolnego oraz art. 58 k.c. w zw. z art. 103 § 3 k.r.o. przez dokonanie przez organ błędnej wykładni i uznanie, że umowa użyczenia jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik podkreślił, że organ II instancji w sposób wadliwy dokonał oceny przedmiotowej sprawy uznając za wiodącą kwestię przyznania płatności rolnośrodowiskowych, choć nie była ona istotą niniejszego postępowania.

W ocenie pełnomocnika to właśnie ta przesłanka była przyczyną utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. Tymczasem nadanie numeru identyfikacyjnego nie jest równoznaczne ze spełnieniem warunków do przyznania wspomnianych płatności. Ponadto, jak wynika z treści ksiąg wieczystych nieruchomości w dalszym ciągu pozostają one własnością rodziców małoletniej. Hipoteka jest zabezpieczeniem obciążającym nieruchomość bez względu na to czyją nieruchomość stała się własnością. Dłużnikiem rzeczowym jest tym samym każdorazowy właściciel nieruchomości. Umowa użyczenia nie powoduje natomiast skutku w postaci przeniesienia prawa własności, a jedynie stwarza możliwość używania rzeczy, czego w przedmiotowej sprawie organy nie rozróżniają. Fakt istnienia hipoteki nie jest zatem żadnym niebezpieczeństwem dla interesów małoletniej. Również zobowiązanie, które zabezpiecza ww. hipoteka dotyczy zapłaty reszty ceny nabycia i nie jest zobowiązaniem N.Ś.. Dłużnikiem zarówno osobistym, jak i rzeczowym pozostają zatem rodzice małoletniej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie. Organ zgodził sie ze stanowiskiem skarżacej, że nadanie numeru identyfikacyjnego producenta nie jest równoznaczne ze spełnieniem warunków do przyznania płatności, np. rolnośrodowiskowych. Jednakże zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów system ten składający się m.in. z ewidencji producentów i gospodarstw rolnych (art. 4 ustawy) wykorzystywany jest w zakresie przyznania i wypłaty płatności m.in. płatności rolno środowiskowych. Co więcej posiadanie numeru identyfikacyjnego jest celowe/zasadne wyłącznie dla potrzeb ubiegania się o przyznanie płatności.

Jednocześnie organ podkreślił, że przekazanie gruntów rolnych do użytkowania małoletniemu dziecku nie stanowi bezpłatnego przysporzenia na rzecz dziecka, bowiem przekazywane grunty nie wchodzą (w sposób trwały) w skład majątku dziecka. Argumentacja Skarżącej, że umowa użyczenia ma na celu zabezpieczenie bytu członków rodziny jest całkowicie niezrozumiała, albowiem nie istnieją przeszkody prawne, aby rodzice małoletniej ubiegali się o przyznanie płatności (różnego rodzaju np. bezpośrednich, rolnośrodowiskowych, z tytułu użytkowania gruntów na obszarach

o niekorzystnych warunkach gospodarowania) samodzielnie i w ten sposób zaspokajali potrzeby małoletniej N.Ś..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Stosownie do treści art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (DZ.U. z 2012 r. poz. 86), dalej nazwana "ustawą", pojęcie producent rolny oznacza osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą:

a) posiadaczem gospodarstwa rolnego lub

b) rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, lub

c) posiadaczem zwierzęcia.

Wpisu producenta do ewidencji producentów dokonuje się na jego wniosek złożony do kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy, na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję. Jednocześnie z wpisem nadaje się numer identyfikacyjny producenta rolnego (art. 11 i art. 12 ustawy)

W myśl art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (DZ. Z 2012 r. poz. 1164) jednym z warunków przyznania rolnikowi jednolitej płatności obszarowej jest nadanie mu numeru identyfikacyjnego w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 3 ustawy uzależnia przyznanie numeru identyfikacyjnego od spełnienia (minimum) jednego z wymienionych w nim warunków. Ustawa, na potrzeby jej stosowania, nie określa pojęcia – "posiadacz gospodarstwa rolnego" (art. 3 pkt 3a). Dla zdefiniowania pojęcia "posiadanie" należy zatem sięgnąć do odpowiednich przepisów Kodeksu cywilnego. W myśl art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Zatem posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą. W przypadku posiadania zgodnego z prawem stanowi ono element treści określonego prawa podmiotowego. W najogólniejszym, potocznym ujęciu posiadanie kojarzy się z wykonywaniem "władztwa" nad rzeczą. Jednakże w ściślejszym, techniczno-prawnym znaczeniu, zdefiniowanym w art. 336 k.c., niezbędne jest władanie rzeczą "jak właściciel" lub "jak mający inne prawo do władania cudzą rzeczą", z wykluczeniem dzierżenia "wykonywanego za kogo innego" (zob. art. 338 k.c.). Według panującego poglądu doktryny posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768-769; A. Kunicki (w:) System..., s. 830; E. Skowrońska-Bocian (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681) (por. Komentarz do art. 336 Kodeksu cywilnego, Edward Gniewek, Lex).

Kierując się powyższymi uwagami, należy stwierdzić, że posiadanie gospodarstwa rolnego, w rozumieniu przytoczonego powyżej przepisu ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, oznacza sprawowanie faktycznego władztwa nad danym, konkretnym gospodarstwem rolnym, któremu musi towarzyszyć zamiar władania gospodarstwem dla siebie.

W analizowanej sprawie z wnioskiem o wpis do rejestru producentów rolnych i nadanie numeru identyfikacyjnego wystąpiła małoletnia N.Ś. (ur. [...] maja 2009 r.) reprezentowana przez przedstawicieli ustawowych P.Ś. i L.Ś..

Zaświadczeniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR potwierdził nadanie N.Ś. numeru identyfikacyjnego producenta rolnego.

W myśl art. 101§ 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko.

Na dokonanie czynności polegającej na złożeniu wniosku o nadanie numeru identyfikacyjnego P.Ś. i L.Ś. uzyskali zezwolenie Sądu Rejonowego Zamiejscowy Wydział Rodzinny i Nieletnich (postanowienie z dnia [...] listopada 2013 r. sygn. akt [...]).

W przedstawionym stanie faktycznym i prawnym powstało pytanie, czy wpis do ewidencji producentów oraz nadanie numeru ewidencyjnego producenta rolnego dokonane zostały zasadnie, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym.

Na okoliczność spełnienia przez małoletnią D.Ś. przesłanki z art. 3 pkt 3a ustawy (posiadanie gospodarstwa rolnego), na wezwanie organu, przedstawiciele ustawowi małoletniej przedłożyli umowę użyczenia zawartą w dniu [...] marca 2013 r. pomiędzy L. i P. małżonkami Ś. – jako "Użyczającymi", a małoletnią D.Ś. reprezentowaną przez rodziców L. i P.Ś. – jako "Biorącą". Zgodnie z zapisami umowy Użyczający dali Biorącej w użyczenie nieruchomość rolną, w skład weszły 3 działki oznaczone nr [...] o powierzchni 27,4325 ha, nr [...] o powierzchni 27,71 ha oraz [...] o powierzchni 27,1988 ha na cele produkcji rolniczej.

Treść przedłożonej do akt sprawy umowy użyczenia nie budzi wątpliwości i wynika z niej jednoznacznie, że jej stronami są po stronie – Użyczającego - P. i L.Ś., natomiast po stronie biorącego w użyczenie – małoletnia N.Ś., reprezentowana przez rodziców P. i L.Ś..

Zgodnie z istotą reprezentacji, rodzice jako ustawowi przedstawiciele dzieci są uprawnieni do dokonywania w ich imieniu czynności skutkujących bezpośrednio dla nich ( art. 95 k.c.). Zgodnie z ogólną formułą art. 95 § 1 k.c. z zakresu umocowania wyłączone czynności wyraźnie wskazane przepisami oraz takie z których właściwości wynika niedopuszczalność ich dokonywania przez przedstawiciela. Jednoznacznych włączeń dokonał ustawodawca w art. 98 § 2 k.r.o., stwierdzając, ze żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka przy czynnościach pomiędzy dziećmi pozostającymi pod ich władzą rodzicielską oraz przy czynnościach między dzieckiem a jednym z rodziców lub jej małżonkiem. W drugim przypadku chodzi o przypadki wyeliminowania niebezpieczeństwa potencjalnego naruszenia interesów majątkowych dziecka przez nieuczciwych rodziców, dokonujących czynności "samym z sobą" lub korzystnych dla swojego współmałżonka, którym może być drugi rodzic dziecka. Od tej reguły przewidziano dwa wyjątki dopuszczające reprezentowanie dziecka w ramach czynności polegających na dokonywaniu przez każdego z rodziców bezpłatnego przysporzenia na rzecz dziecka oraz dotyczących należnych dziecku od drugiego małżonka środków utrzymania i wychowania. Pierwszy wyjątek obejmuje jedynie czynności całkowicie nieodpłatne, a więc dotyczy zawarcia umowy darowizny tzw. nieobciążliwej, a drugi umowy o należne dziecku alimenty ( art. 138 k.r.o.).

Cecha charakterystyczną umowy użyczenia jest jej nieodpłatność. Polega ona na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz biorącego, które sprowadza się do możliwości korzystania przez niego z przedmiotu użyczenia. Jest umową jednostronnie zobowiązującą, bowiem zobowiązanym do spełnienia świadczenia jest wyłącznie użyczający. Używanie obejmuje swoim zakresem jedynie korzystanie z przedmiotu użyczenia. Biorący rzecz w użyczenie nie może pobierać z niej pożytków. Przypadają one użyczającemu. O sposobie korzystania z rzeczy w pierwszej kolejności decyduje treść umowy. Dopiero w razie braku stosownych w niej postanowień kwestię tę rozstrzyga się stosując wskazówki zawarte w art. 712 § 1 k.c. Biorący powinien używać rzecz zgodnie z jej właściwościami oraz przeznaczeniem. Ma także obowiązek sprawowania pieczy nad nią. Ze względu na osobisty charakter umowy użyczenia, biorący bez zgody użyczającego nie może oddać przedmiotu użyczenia do używania innym osobom. Biorący do używania ponosi też koszty utrzymania rzeczy ( art. 713 k.c.). Biorący w użyczenie nie może doprowadzić do zużycia przedmiotu użyczenia.

Z treści art. 718 k.c. wynika bowiem obowiązek zwrotu rzeczy w stanie niepogorszonym (Kodeks cywilny. Komentarz pod red. Konrada Osajda, Wyd.C.H.Beck 2014 ).

Jeżeli przedmiotem użyczenia jest gospodarstwo rolne, to obowiązek zwrotu w stanie niepogorszonym, obejmuje podejmowanie osobistych działań związanych z produkcją rolną, tak aby nie doprowadzić do tego, żeby gospodarstwo nie stanowiło ugoru. Wiąże się to oczywiście z koniecznością ponoszenia znacznych kosztów.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodził zatem przypadek, o którym mowa w art. 98 § 2 pkt 2 k.r.o., gdyż małoletnia N.Ś. – jako "Biorąca" – podczas zawierania umowy użyczenia gospodarstwa rolnego reprezentowana była przez oboje rodziców, którzy jednocześnie występowali jako "Użyczający". Nadto przekazanie gruntów rolnych małoletniemu dziecku nie stanowi bezpłatnego przysporzenia po stronie dziecka, bowiem przekazane grunty nie weszły do majątku dziecka. Na małoletnią D.Ś. zostały nałożone poważne obowiązki związane z korzystaniem z gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 82,3413 ha, tj. prowadzenie działalności rolniczej, ponoszenie kosztów tej działalności, obowiązek zwrotu gospodarstwa rolnego w stanie niepogorszonym.

Słuszne jest stanowisko organu, zgodnie z którym czynność prawna polegająca na zawarciu wskazanej powyżej umowy użyczenia nieruchomości rolnej wymagała uzyskania zezwolenia właściwego sądu rodzinnego i opiekuńczego, jako przekraczająca zwykły zarząd majątkiem małoletniej (art. 101 § 3 kro ).

Dla oceny czy czynność zawarcia umowy użyczenia stanowiła przekroczenie zwykłego zarządu majątkiem dziecka, a co za tym idzie, czy dla jej zawarcia wymagane było uzyskanie zezwolenia sądu rodzinnego i opiekuńczego, należy wziąć pod uwagę jej skutki w sferze majątkowej dziecka oraz rozmiar i rodzaj obowiązków jakie umowa nakłada na małoletnią stronę umowy.

Przypomnieć trzeba, że wspomnianą umową, małoletniej przekazano w użyczenie działki rolne o znacznej powierzchni, bo przekraczającej 80 ha. Grunty użyczone zostały w celu prowadzenia działalności rolniczej, co oznacza konieczność podejmowania na bieżąco szeregu czynności natury faktycznej, organizacyjnej oraz prawnej. W tej sytuacji czynność tę nie sposób zakwalifikować jako czynność zwykłego zarządu, które - określając je w ogólności - dotyczą spraw życia codziennego.

Podkreślenia wymaga, że przy wykładni przewidzianego w art. 101 § 3 k.r.o pojęcia czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka należy mieć na uwadze, że u podłoża tego przepisu leży dobro dziecka i ochrona jego interesów majątkowych. Zajęte w tej sprawie stanowisko potwierdza jednolite orzecznictwo Sądu Najwyższego. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem SN, czynność prawna dotycząca majątku małoletniego, dokonana przez przedstawiciela ustawowego – bez uprzedniego zezwolenia sądu opiekuńczego wymaganego przez przepisy art. 101 § 3 i 156 k.r.o., jest nieważna i nie może być konwalidowana (zob. uchwała całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1961 r., 1CO 16/61, OSNCO 1963 Nr 9, poz. 187, uzasadnienie uchwały pełnego składu Izby Cywilnej z dnia 30 kwietnia 1977 r. III CZP 73/76, OSNCP 1978 Nr 2, poz. 19 oraz uchwała z dnia 4 lutego 1997 r., III CZP 127/96, OSNC 1997 Nr 5, poz. 50).

W wyroku z dnia 3 kwietnia 2007 r. sygn. II UK 178/06 Sąd Najwyższy stwierdził, że umowa dzierżawy zawarta bez zgody sądu opiekuńczego przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych jest nieważna jako przekraczająca zakres zwykłego zarządu i nie podlega konwalidacji na podstawie art. 18 k.c. (OSNO 2008/9-10/141). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 2102/ 12 (Lex nr 1447211) wyraził stanowisko, zgodnie z którym przekazanie działek rolnych w bezpłatne użytkowanie stanowi czynność przekraczającą zwykły zarząd w rozumieniu art. 101 § 3 k.r.o.

Zaprezentowany wyżej pogląd będzie aktualny w sprawach czynności prawnych dotyczących majątku małoletniego, bez względu na rodzaj zawartej umowy, co zdaje się potwierdzać wskazane powyżej orzecznictwo Sądu Najwyższego.

Skutkiem prawnym zawarcia umowy przekraczającej zwykły zarząd majątkiem małoletniego, bez zgody sądu rodzinnego i opiekuńczego, jest jej nieważność.

W tym stanie sprawy stanowisko organu odpowiadało przepisom prawa. Słusznie organ zakwestionował prawidłowość przedłożonej do sprawy umowy użyczenia. Konstatacja ta musiała prowadzić do podważenia zasadności wpisu N.Ś. do ewidencji producentów rolnych oraz nadania jej numeru identyfikacyjnego producenta rolnego. Skoro bowiem małoletnia nie wykazała, że jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, to oznacza, że warunek z art. 3 pkt 3a ustawy nie został spełniony. Wskazać w tym miejscu należy, że powyższa okoliczność przesądziła, o tym że również warunek z art. 3 pkt 3b ustawy nie został zachowany. W myśl art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, do którego odsyła wskazany przepis ustawy, "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Natomiast "gospodarstwo" oznacza wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego (art. 2 lit. b rozporządzenia nr 73/2009).

Jak wyżej wywiedziono małoletnia N.Ś. nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego.

Ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów nie reguluje wprost możliwości wykreślenia z ewidencji producentów, ani pozbawienia numeru ewidencyjnego, jednakże nie może to oznaczać dowolności co do trybu i formy rozstrzygnięcia tej kwestii. Wpis do ewidencji producentów rolnych i nadanie numeru identyfikacyjnego jest czynnością materialno – techniczną, dokonywaną z zakresu administracji publicznej, zgodnie z wnioskiem strony, a zatem eliminacja tej czynności z obrotu prawnego powinna następować w formie umożliwiającej stronie obronę jej interesów. W razie ujawnienia okoliczności, które wskazują, że rejestracja producenta i związane z nią nadanie numeru identyfikacyjnego zostały dokonane pomimo braku wymaganych w tym względzie przesłanek, a brak ten wystąpił już w momencie dokonania wpisu, konieczne staje się wyeliminowanie wadliwej czynności, poprzez jej uchylenie w drodze decyzji przy zastosowaniu - na zasadzie analogii - art. 13 ust. 1 ustawy, przewidującego odmowę dokonania wpisu do ewidencji producentów w formie decyzji. Przepis art. 13 ust. 1 ustawy nie ogranicza wprost właściwego organu do badania prawdziwości i prawidłowości danych stanowiących podstawę wpisu do ewidencji producentów i nadania i im numeru identyfikacyjnego do określonej chwili wykonywania obowiązku ewidencyjnego. Powołany przepis może obejmować sytuacje w nim wskazane, które będą wynikały już z wniosku bądź też takie, które ujawnią się na skutek wykonywania nadzoru nad systemem ewidencji. W szczególności gdy ujawnią się sprzeczności pomiędzy danymi zawartymi w systemie ewidencji, a stanem faktycznym, o którym wiadomość dotarła do organu. Nie można wykluczyć sytuacji sprowadzającej się do ujawnienia okoliczności, że rejestracja producenta i związane z nią nadanie numeru identyfikacyjnego zostały dokonane wadliwie (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r. sygn.. akt II GSK 2419/13, Lex nr 1495174).

Powyższe pozwala na stwierdzenie, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie uchybiły przepisom prawa procesowego oraz prawa materialnego, w stopniu skutkującym konieczność ich eliminacji z obrotu prawnego, również postępowanie prowadzące do ich wydania przeprowadzone zostało zgodnie z regułami kpa.

W tym stanie sprawy zarzuty skargi nie mogły odnieść spodziewanego skutku.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270), skarga podlegała oddaleniu.