Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1223/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 58 pkt 12 lit. b, art. 79 ust 2, art. 76 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) , art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 8, art. 10, art. 75 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Protokolant Aneta Stefaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2009 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego R.K. kwotę 200 (dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], Minister Sprawiedliwości – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 79 ust. 3 w zw. z art. 68 ust. 6a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) – utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] grudnia 2008 r. utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] października 2007 r. w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich.

Z akt sprawy wynika, iż uchwałą z dnia [...] października 2007 r. Okręgowa Rada Adwokacka w K. - działając na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w zw. z § 8 i 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej uchwalonego przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu 3 września

2005 r. - skreśliła skarżącego R. K. z listy aplikantów adwokackich Izby Adwokackiej w K. z dniem [...] października 2007 r. Podstawą podjęcia tej uchwały było otrzymanie przez skarżącego dwukrotnie (w dniach 28 czerwca 2007 r. i 13 września 2007 r.) negatywnych ocen z kolokwium rocznego oraz poprawkowego kolokwium rocznego.

Skarżący złożył odwołanie od ww. uchwały do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, wnosząc o jej uchylenie i zarzucając naruszenie przepisów art. 79 ust. 2 oraz art. 58 pkt 12 lit. b ustawy - Prawo o adwokaturze, przepisów § 3, § 8, § 16, § 18 i § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej oraz przepisów art. 7, art. 10, art. 77 § 1

i art. 80 k.p.a.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] marca 2008 r. utrzymało w mocy ww. uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia

[...] października 2007 r.

W dniu 10 kwietnia 2008 r. R. K. złożył odwołanie od ww. uchwały do Ministra Sprawiedliwości, zarzucając naruszenie:

- art. 79 ust. 2 oraz art. 58 pkt 12 lit. b ustawy - Prawo o adwokaturze,

- przepisów § 3, § 8, § 16, § 18 i § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej,

uchwalonego w dniu 3 września 2005 r. ze zm.,

- art. 7, art. 10, art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1

i art. 80 k.p.a.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, uznając zasadność podniesionego przez skarżącego zarzutu, że zarówno w składzie Okręgowej Rady Adwokackiej w K. , jak i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej znalazła się dr M. K., nie przekazując sprawy do organu wyższego stopnia - Ministra Sprawiedliwości, postanowiło uchylić, w oparciu o art. 132 § 1 k.p.a., zaskarżoną uchwałę z dnia [...] marca 2008 r. Wobec powyższego, w dniu [...] kwietnia 2008 r. Prezydium NRA podjęło dwie uchwały: jedną uchylającą własną uchwałę z dnia

[...] marca 2008 r., a drugą utrzymującą w mocy zaskarżoną uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2007 r. w przedmiocie skreślenia R. K. z listy aplikantów.

Od uchwał tych skarżący wniósł odwołania do Ministra Sprawiedliwości zarzucając m.in. naruszenie normy art. 132 § 1 k.p.a., poprzez wydanie decyzji autokontrolnej uwzględniającej tylko jeden z zarzutów przedstawionych w odwołaniu.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. uchylił w całości obie ww. uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] kwietnia 2008 r. oraz poprzedzającą je uchwałę Prezydium NRA z dnia [...] marca 2008 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Rozpoznając sprawę ponownie Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] grudnia 2008 r. utrzymała w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] października 2007 r. w sprawie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich.

W uzasadnieniu uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uznało za wystarczające wyjaśnienia Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w K. co do formy stwierdzenia niezaliczenia kolokwium i wskazało, że na podstawie załączonych do akt testów kolokwiów wraz z zaznaczoną na nich punktacją, należy uznać za udowodnione, że skarżący otrzymał ocenę negatywną z kolokwium rocznego oraz kolokwium poprawkowego. Prezydium podniosło ponadto, że z Regulaminu aplikacji adwokackiej nie wynika, by przeprowadzenie kolokwium pisemnego wymagało sporządzenia odrębnego protokołu, zaś wynik testu odzwierciedlony jest zapisem ustalającym ilość uzyskanych punktów i podpisanym przez dwóch członków Komisji Egzaminacyjnej. Zdaniem Prezydium NRA uzyskanie danej ilości punktów przesądza o zdaniu kolokwium według jego regulaminu i obowiązującej punktacji, podanej do wiadomości: wszystkich aplikantów przed rozpoczęciem kolokwium. Prezydium wskazało również, że Naczelna Rada Adwokacka umożliwiła skarżącemu zapoznanie z materiałem zgromadzonym w toku postępowania i wypowiedzenie się co do tego w trybie art. 10 § 1 k.p.a., z czego skarżący nie skorzystał. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uznało za niezasadne podniesione przez skarżącego zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 79 ust. 2 oraz art. 58 pkt 12 lit. b ustawy - Prawo o adwokaturze, a także przepisów § 3, 8, 16, 18, 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej z dnia 3 września 2005 r. oraz przepisów art. 7, 10, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zdaniem Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej błędne jest rozumowanie skarżącego, jakoby w myśl § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej wymagane było kumulatywne spełnienie przynajmniej dwóch przesłanek wymienionych w tym przepisie. Organ podkreślił, że przesłanka negatywnego wyniku kolokwium rocznego stanowi samoistną i wystarczającą przyczynę stwierdzenia nieprzydatności do zawodu, której znaczenia i konsekwencji nie mogą uchylić inne, korzystne dla aplikanta okoliczności, w tym np. opinia patrona. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie podzieliło też poglądu skarżącego co do zawyżonych wymagań, jakim musi podołać osoba zdająca test, stwierdzając, że skarżący wykazał się znajomością materiału objętego szkoleniem na poziomie nieznacznie przekraczającym 50%. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie podzieliło też poglądu skarżącego o przekroczeniu granic delegacji ustawowej wynikającej z art. 58 ust. 12 b ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez przyznanie zbyt dużej dowolności w zakresie organizacji szkoleń i egzaminów. Organ stwierdził, że ustalenie szczegółowego planu zajęć, realizacja ich oraz weryfikacja wiedzy aplikantów muszą być powierzone kompetencjom okręgowych rad adwokackich, zaś różnice między konkretnymi izbami (np. program wykładów, kolokwium ustne i pisemne, ilość pytań itp.) są konieczne i oczywiste, a jednocześnie dozwolone, o ile mieszczą się w unormowaniach ustawy, regulaminu i ramowego planu szkolenia. Co do zarzutu skarżącego, że kolokwium roczne było w istocie kolokwium częściowym, Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej stwierdziło, że zgodnie z § 18 ust. 1 Regulaminu "na zakończenie każdego roku szkoleniowego aplikant składa kolokwium roczne z przedmiotów objętych szkoleniem". Sformułowanie przepisu w oczywisty sposób wyłącza z zakresu kolokwium rocznego te przedmioty, które nie były objęte szkoleniem w danym roku, nie obliguje natomiast włączenia w zakres kolokwium wszystkich przedmiotów, czy pełnej problematyki roku szkoleniowego. Zdaniem Prezydium NRA o nadaniu określonemu kolokwium charakteru "rocznego" (w odróżnieniu od "częściowego") decyduje okręgowa rada adwokacka i to jej uchwała przesądza o randze danego sprawdzianu (§ 20 ust. 1 Regulaminu). W tym kontekście organ uznał, iż zastrzeżenia skarżącego, jakoby "niepełność" zakresu tematycznego kolokwium odbierała mu charakter kolokwium rocznego - nie znajdują uzasadnienia.

W dniu 20 stycznia 2009 r. skarżący wniósł odwołanie od ww. uchwały Prezydium NRA do Ministra Sprawiedliwości.

W odwołaniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i umorzenie postępowania w sprawie skreślenia jego z listy aplikantów adwokackich, ewentualnie o uchylenie uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów:

-art. 79 ust. 2, art. 58 pkt 12 lit. b oraz art. 76 ust. 1 i 2 ustawy — Prawo o adwokaturze;

- § 3, § 8, § 16, § 18 oraz § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej uchwalonego przez Naczelna Radę Adwokacką w dniu 3 września 2005 r.;

-przepisów art. 6 – 10 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

W szczególności skarżący zarzucił Prezydium Naczelnej Radzie Adwokackiej przekroczenie ram delegacji ustawowej zawartej w art. 58 pkt 12 lit. b) ustawy - Prawo o adwokaturze, wskazując, że upoważnienie do uchwalenia regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej nie oznacza upoważnienia do regulowania przesłanek skreślenia z listy aplikantów. Skarżący zakwestionował również twierdzenie Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, że w myśl § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej, negatywny wynik kolokwium rocznego stanowi samoistną

i wystarczającą przyczynę stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. Skarżący zarzucił ponadto, że zebrany materiał nie jest wystarczający do podjęcia wiążącej uchwały oraz brak jest jakiegokolwiek dokumentu stwierdzającego niezdanie kolokwium w obu terminach. Skarżący podniósł też, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone z naruszeniem zasad postępowania określonych w art. 75 § 1 i 77 § 1 k.p.a, które nakazują dopuszczenie jako dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Skarżący uznał, że w związku z brakiem wyczerpującego postępowania dowodowego nie została zweryfikowana błędnie wyliczona suma punktów, którą skarżący uzyskał na kolokwium w terminie podstawowym, gdyż w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały jest podana suma 51 punktów, a faktycznie po przeliczeniu wynosi ona 53 punkty. Podkreślił również, że zaskarżone decyzje naruszyły ogólne zasady postępowania administracyjnego, co dawało możliwość zastosowania art. 132 § 1 k.p.a. Skarżący zarzucił też, że przeprowadzony w okresie odbywania aplikacji adwokackiej egzamin nie był kolokwium rocznym, a jedynie kolokwium częściowym, gdyż egzamin ten obejmował przedmioty wykładane tylko w II semestrze, albowiem Okręgowa Rada Adwokacka w K. uznała, że przedmioty wykładane w I semestrze były już przedmiotem kolokwium częściowego.

Decyzją z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy ww. uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] grudnia 2008 r. utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] października 2007 r. w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich.

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że nie ulega wątpliwości, że regulamin aplikacji adwokackiej został uchwalony przez Naczelną Radę Adwokacką w ramach ustawowego upoważnienia zawartego w przepisie art. 58 pkt 12 lit. b) ustawy – Prawo o adwokaturze i jest obowiązującym dla aplikantów aktem prawnym o charakterze wewnętrznym, w żadnym zaś razie nie narusza porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem organu bezspornie Regulamin aplikacji adwokackiej nie reguluje kwestii związanych ze skreśleniem z listy aplikantów, określa jedynie przesłanki stwierdzenia nieprzydatności aplikantów do wykonywania zawodu adwokata, nie wykracza więc poza ramy ustawy. Ponadto organ stwierdził, przesłanki wymienione w § 19 tego Regulaminu są stosowane bez wyjątku do każdego z aplikantów. Odnosząc się do zarzutu, że pojęcie "nieprzydatności do wykonywania zawodu" jest pojęciem szerokim i mieści się w nim więcej niż tylko sam fakt niezaliczenia kolokwium, organ podkreślił, że § 19 ww. Regulaminu stanowi, iż negatywny wynik kolokwium rocznego, negatywna opinia patrona lub negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej stanowią podstawę do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu. W konsekwencji oznacza to, zdaniem Ministra, że wystąpienie którejkolwiek z ww. przesłanek może stać się podstawą do skreślenia z listy aplikantów. Minister podzielił również pogląd Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, że przeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez skarżącego, takich jak opinia patrona, jest zbędne, bowiem podstawy skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich dotyczą niezdania kolokwium, a nie opinii patrona, czy też samego skarżącego. Organ podzielił również dokonaną przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej ocenę zebranego materiału dowodowego, w szczególności testów, w oparciu o które przeprowadzone zostały kolokwia z zaznaczoną na nich punktacją oraz dołączonego regulaminu kolokwium (podanego do wiadomości aplikantom przed przystąpieniem do niego), które w sposób niebudzący wątpliwości potwierdzają, że skarżący otrzymał dwukrotnie negatywne oceny z kolokwium rocznego oraz poprawkowego kolokwium rocznego. Organ uznał też, że niezasadne są zarzuty dotyczące naruszenia zasad postępowania, w szczególności naruszenia przepisów art. 6 -10 k.p.a., 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. Co do zarzutów skarżącego, że kolokwium, którego nie zdał nie było w istocie kolokwium rocznym, ale jedynie częściowym (semestralnym), organ stwierdził, że nie znajdują one potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Zdaniem Ministra z akt sprawy i zawartych w nich wiarygodnych dokumentów wynika, że kolokwium, którego nie zdał skarżący, było kolokwium rocznym. W sposób niebudzący wątpliwości wynika to - zdaniem organu - z podjętej na posiedzeniu w dniu 22 czerwca 2007 r. uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w K. , na podstawie której skarżący i inni aplikanci z jego rocznika dopuszczeni zostali do kolokwium rocznego, wyznaczonego na 28 czerwca 2007 r.

W dniu 6 czerwca 2009 r. R. K., działając za pośrednictwem Ministra Sprawiedliwości, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2009 r.

Skarżący zarzucił Ministrowi Sprawiedliwości:

a) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 79 ust. 2, art. 58 pkt 12 lit. b) oraz art. 76 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 maja

1982 r. - Prawo o adwokaturze,

- § 3, § 8, § 16, § 18 i § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej uchwalonego przez Naczelną Radę Adwokacką w dniu 3 września 2005 r.

b) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

- art. 7, art. 8, art. 10, art. 75 § 1 oraz art. 80 k.p.a.

W konsekwencji skarżący, podtrzymując swoje dotychczasowe zarzuty, wniósł o uchylenie w całości ww. decyzji Ministra Sprawiedliwości.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości - wnosząc o jej oddalenie - podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 14 października 2009 r. wniesionym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w skardze, dodatkowo zarzucił zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości naruszenie powołanych w skardze przepisów prawa materialnego polegające na wadliwym sformułowaniu pytań i odpowiedzi na teście egzaminacyjnym w dniu 13 września 2007 r. w pytaniach nr 12, nr 15, nr 23, nr 38, nr 48, nr 64, nr 73, nr 75 i nr 88. W ocenie strony skarżącej z analizy pytań wynika, że w teście egzaminacyjnym z dnia 13 września 2007 r. w pytaniach nr 75 i 88 użyto sformułowań nieprecyzyjnych lub dokonano nieprecyzyjnego opisu stanu faktycznego. Według strony pytanie nr 15 oparto na niejednolitym orzecznictwie lub orzecznictwie wydanym na podstawie nieobowiązujących przepisów. Z kolei, jeśli chodzi o pytania nr 12, nr 38, nr 23, nr 48, nr 64 i nr 73, zawierają one błędne odpowiedzi z uwagi na niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa lub orzecznictwa. Strażacy w uzasadnieniu pisma procesowego przedstawił szczegółową analizę zakwestionowanych pytań w zakresie prawidłowości ich sformułowania i podanych odpowiedzi. Ponadto skarżący podniósł, iż kwestia objęta stawianymi zarzutami odnośnie co najmniej pytań nr 12, nr 15 i nr 73 była już przedmiotem rozpoznania przez Ministra Sprawiedliwości w sprawie zakończonej prawomocną decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] wydaną w sprawie dotyczącej skreślenia z listy aplikantów adwokackich D. K. Skarżący zauważył, iż w uzasadnieniu wspomnianej decyzji Minister Sprawiedliwości ustosunkowując się do zarzutów stwierdził, że "przytoczona w odwołaniu argumentacja, poparta poglądami doktryny, może wskazywać na wadliwość pytań, jednak ocena taka, oparta na szczegółowej analizie winna być dokonana przez Prezydium NRA". W związku z tym skarżący wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z wymienionego dokumentu, tj. decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2009 r. Na marginesie skarżący wskazał, iż w przypadku innego testu egzaminacyjnego przeprowadzonego w dniu 5 września 2008 r., po II roku aplikacji adwokackiej, który skarżący zdał, aplikanci adwokaccy zgłosili zastrzeżenia do 80 pytań testowych na ogólną liczbę 144 pytań, zaś komisja egzaminacyjna uwzględniła zarzuty co do 14 pytań testowych.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 6 listopada 2009 r. skarżący, podtrzymując zarzuty skargi, wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...], a także z dokumentu uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2009 r. - na okoliczność stwierdzenia, że pytania testowe nr 12, nr 15 i nr 73 z kolokwium, zostały zakwestionowane w postępowaniu dotyczącym skreślenia z listy aplikantów adwokackich D. K.

Z kolei obecny na rozprawie pełnomocnik Ministra Sprawiedliwości, podtrzymując stanowisko organu, wniósł o oddalenie skargi. Ustosunkowując się do stanowiska strony skarżącej oraz jej wniosków dowodowych - stwierdził, iż prawidłowość sformułowania pytań na kolokwium rocznym ma znaczenie przy rozstrzyganiu sprawy dotyczącej skreślenia z listy aplikantów adwokackich na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, o ile ewentualne naruszenie może mieć wpływ na końcowy wynik sprawy.

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 6 listopada 2009 r., Sąd oddalił wnioski dowodowe strony skarżącej zgłoszone na rozprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga R. K. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości narusza prawo.

Przechodząc do oceny poszczególnych zarzutów skargi należy na wstępie wskazać na te zarzuty strony skarżącej, których Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił rozstrzygając niniejszą sprawę.

Otóż Sąd nie podzielił przede wszystkim zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym przede wszystkim unormowań zawartych w art. 79 ust. 2, a także art. 58 pkt 12 lit. b) oraz art. 76 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze. Ponadto Sąd uznał, że wydając sporne rozstrzygnięcia organy samorządu adwokackiego, jak również Minister Sprawiedliwości nie dopuścili się jakiejkolwiek obrazy regulacji prawnych zawartych w § 3, § 8, § 16, § 18 oraz § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej.

Należy wskazać, iż zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze, kształcenie aplikantów adwokackich należy do zadań samorządu zawodowego adwokatury.

Natomiast art. 58 pkt 12 lit. b) cyt. ustawy stanowi, że uchwalanie regulaminów, dotyczących zasad odbywania aplikacji leży w kompetencji Naczelnej Rady Adwokackiej.

Podstawą do skreślenia aplikanta z listy aplikantów adwokackich jest art. 79 ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, zgodnie z którym okręgowa rada adwokacka skreśla aplikanta adwokackiego z listy aplikantów w przypadku wystąpienia przesłanek wymienionych w tym przepisie, a ponadto może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi nieprzydatność aplikanta do wykonywania zawodu adwokata (art. 79 ust. 2 ww. ustawy).

Wydany na podstawie art. 58 pkt 12 lit. b) ustawy - Prawo o adwokaturze Regulamin aplikacji adwokackiej (uchwała Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia

3 września 2005 r.) w § 19 stanowi, że negatywny wynik kolokwium rocznego, negatywna opinia patrona lub negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej stanowią podstawę do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu.

Niesłuszny jest w tej sytuacji - zdaniem Sądu - pogląd skarżącego, co do konieczności kumulatywnego spełnienia co najmniej dwóch przesłanek wymienionych w przepisie § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej, w celu stwierdzenia nieprzydatności aplikanta adwokackiego do zawodu adwokata.

Przepis art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze stanowi podstawę do fakultatywnego działania okręgowej rady adwokackiej, pozostawiając do jej uznania podjęcie decyzji o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów w przypadku stwierdzenia jego nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata.

W przepisie § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej wymieniono konkretne przesłanki, które są podstawą stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. Konstrukcja tego przepisu wskazuje jednoznacznie, że przesłanki te są niezależne od siebie - a zatem, jak słusznie wskazał Minister Sprawiedliwości, nie muszą być spełnione łącznie, by możliwe było stwierdzenie nieprzydatności do wykonywania zawodu. W konsekwencji oznacza to, zdaniem Sądu, że wystąpienie którejkolwiek z tych przesłanek może stać się podstawą do skreślenia z listy aplikantów.

Należy zauważyć, iż stanowisko powyższe znajduje potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (tak m.in. /w:/ wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 listopada 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 1570/08 oraz z dnia 6 marca 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2128/08, a także wyrok WSA z dnia 10 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1218/09). W orzeczeniach tych Sąd wyraźnie stwierdził, że negatywny wynik kolokwium rocznego stanowi samoistną i wystarczającą przyczynę stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. Na marginesie warto wskazać, iż podobne stanowisko na gruncie unormowań dotyczących aplikacji prokuratorskiej wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny (vide: wyrok NSA z dnia 25 września 2009 r., sygn. akt I OSK 88/09).

Zdaniem Sądu nie ulega również wątpliwości, że - wbrew twierdzeniom skarżącego - Regulamin aplikacji adwokackiej został uchwalony przez Naczelną Radę Adwokacką w ramach ustawowego upoważnienia zawartego w przepisie art. 58 pkt 12 lit. b) ustawy – Prawo o adwokaturze i jest obowiązującym dla aplikantów aktem prawnym o charakterze wewnętrznym, w żadnym zaś razie nie narusza porządku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej. Bezspornie też aplikanci adwokaccy - jako członkowie adwokatury (vide: art. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze) - podlegają wewnętrznym regulacjom, które podjęte zostały przez organy do tego uprawnione, są zatem zobowiązani do przestrzegania przepisów Regulaminu aplikacji adwokackiej.

Nieuzasadniony jest zarzut, jakoby Regulamin aplikacji adwokackiej miał regulować przesłanki skreślenia z listy aplikantów. Bezspornie Regulamin aplikacji adwokackiej nie reguluje kwestii związanych ze skreśleniem z listy aplikantów, określa jedynie przesłanki stwierdzenia nieprzydatności aplikantów do wykonywania zawodu adwokata, nie wykracza więc poza ramy ustawy.

Zdaniem Sądu Minister Sprawiedliwości zasadnie uznał również, że przeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez skarżącego, takich jak m.in. opinia patrona - jest zbędne, albowiem podstawa skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich dotyczyła wyłącznie kwestii niezaliczenia kolokwium rocznego, a nie opinii patrona, czy też samego skarżącego. Przeprowadzenie zatem powołanych przez stronę dowodów byłoby nieprzydatne dla stwierdzenia okoliczności, które są istotne w sprawie, stąd nie można uznać, że w tym zakresie naruszono przepisy art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a.

Sąd nie podzielił również zarzutu skarżącego, że kolokwium, którego nie zdał nie było w istocie kolokwium rocznym, ale jedynie częściowym (semestralnym). Sąd stwierdził, że zarzuty te nie znajdują potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Zdaniem Sądu należy stwierdzić, iż - wbrew zarzutom strony skarżącej - w stanie prawnym obowiązującym w chwili wydania zarówno zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości, jak i poprzedzających ją uchwał organów samorządu adwokackiego istniała - co do zasady - pełna podstawa do skreślenia z listy aplikantów adwokackich z uwagi na uzyskanie negatywnego wyniku z kolokwium rocznego.

Rozstrzygając niniejszą sprawę Sąd uznał jednakże, że Minister Sprawiedliwości, wydając sporną decyzję z dnia [...] maja 2009 r., dopuścił się ewidentnego naruszenia przepisów prawa z uwagi na niedokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności poprzez niejednoznaczne ustalenie, czy Okręgowa Rada Adwokacka w K. prawidłowo przeprowadziła poprawkowe kolokwium roczne z dnia 13 września 2007 r., a w konsekwencji, czy w sprawie bezspornie zaistniała jedna z wymienionych w § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej przesłanek (niezaliczenie przez skarżącego Rafała Kutę kolokwium rocznego), stanowiących podstawę stwierdzenia nieprzydatności do zawodu adwokata.

W ocenie Sądu, aby stwierdzić, iż podjęcie uchwały o skreśleniu skarżącego z listy aplikantów adwokackich było zgodne z obowiązującymi przepisami, należy wpierw jednoznacznie wyjaśnić wszelkie wątpliwości dotyczące prawidłowości przeprowadzonego poprawkowego kolokwium rocznego.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ administracji publicznej jest obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej także wówczas, gdy decyzja wydana w sprawie indywidualnej ma charakter uznaniowy. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32; podobnie /w:/ wyroku NSA z dnia 19 lipca 1982 r., II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141).

Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (tak m.in. /w:/ wyrok Sądu Najwyższego z dnia

23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83).

W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela.

Należy stwierdzić, iż w ramach oceny całokształtu materiału dowodowego Minister Sprawiedliwości winien wyjaśnić w sposób precyzyjny i jednoznaczny, czy pytania testowe, które zanegował skarżący były prawidłowo sformułowane.

Z akt sprawy wynika, iż w piśmie procesowym z dnia 14 października 2009 r. wniesionym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił wadliwe sformułowanie pytań i odpowiedzi w pytaniach nr 12, nr 15, nr 23,

nr 38, nr 48, nr 64, nr 73, nr 75 i nr 88 w teście egzaminacyjnym na poprawkowym kolokwium rocznym przeprowadzonym w dniu 13 września 2007 r. Ponadto skarżący podniósł, iż kwestia objęta stawianymi zarzutami odnośnie co najmniej pytań nr 12, nr 15 i nr 73 była już przedmiotem rozpoznania przez Ministra Sprawiedliwości w sprawie zakończonej prawomocną decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] wydaną w sprawie dotyczącej skreślenia z listy aplikantów adwokackich innego aplikanta ORA w K. – D. K.

Należy zwrócić uwagę, iż w uzasadnieniu wspomnianej decyzji Minister Sprawiedliwości, ustosunkowując się do zarzutów ww. aplikanta, stwierdził, że "przytoczona w odwołaniu argumentacja, poparta poglądami doktryny, może wskazywać na wadliwość pytań, jednak ocena taka, oparta na szczegółowej analizie winna być dokonana przez Prezydium NRA".

Warto wskazać ponadto, iż pełnomocnik Ministra Sprawiedliwości na rozprawie w dniu 6 listopada 2009 r. przyznał, że prawidłowość sformułowania pytań na kolokwium rocznym ma znaczenie przy rozstrzyganiu sprawy dotyczącej skreślenia z listy aplikantów adwokackich na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, o ile ewentualne naruszenie może mieć wpływ na końcowy wynik sprawy.

W niniejszej sprawie skarżący uzyskał z poprawkowego kolokwium rocznego 52 pkt, co przy uwzględnieniu limitu wymaganych punktów dla pozytywnego zaliczenia tego egzaminu (60 pkt) oraz ilości negowanych przez stronę pytań testowych prowadzi do wniosku, że ewentualne naruszenie polegające na nieprawidłowym sformułowania pytań na kolokwium rocznym mogło mieć wpływ na końcowy wynik tego egzaminu, a w konsekwencji na wynik niniejszej sprawy.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie należy w tej sytuacji uznać, iż aby można było mówić w niniejszej sprawie o prawidłowym zastosowaniu przez organy samorządu adwokackiego przepisu art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze należałoby wpierw precyzyjnie wyjaśnić ww. kwestię, czego Minister Sprawiedliwości w toku postępowania nie dokonał.

Wobec powyższego należy niewątpliwie uznać, iż Minister Sprawiedliwości, niezależnie od uchybienia normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa wyrażoną w art. 8 k.p.a. Z zasady wyrażonej w tym przepisie wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak ukształtowanego postępowania mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa.

W ocenie Sądu spełnienie normy wynikającej z przepisu art. 8 k.p.a. wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody.

Ponieważ Minister Sprawiedliwości nie wyjaśnił dostatecznie jasno wszystkich ważnych dla sprawy okoliczności, należało więc wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję, jako uchybiającą w sposób istotny zasadom postępowania administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany jest ponadto wyjaśnić, iż oddając na rozprawie w dniu 6 listopada 2009 r. wnioski dowodowe skarżącego, złożone w toku postępowania sądowego, działał na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym to przepisem sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

Należy zwrócić uwagę, iż postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (tak również: B. Dauter /w:/ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005, s. 257 i powołany tam wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 671/00).

Należy zauważyć, iż przeprowadzenie dowodu z dokumentu jest niezbędne, jeżeli bez tego dokumentu nie jest możliwe rozstrzygnięcie istniejących w sprawie wątpliwości. Jednocześnie należy mieć na uwadze, iż nie może prowadzić to do merytorycznego rozpoznania sprawy, bowiem rolą sądu jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego aktu.

W tej sytuacji, z uwagi na wskazane powyżej istotne uchybienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości, orzekając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd oparł się na przepisie art. 152 p.p.s.a.

Zasądzając zwrot kosztów postępowania sądowego, poniesionych w niniejszej sprawie przez stronę skarżącą, Sąd działał na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a.