Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 378/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1, art. 5
journal: Dz.U. 2016 poz 10
law: Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 23 października 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Asesor WSA Małgorzata Kowalska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2020 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2016 r., poz. 10) i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256), po rozpatrzeniu odwołania A. B. od decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. z dnia [...] r. nr [...], orzekającej o odmowie zmiany nazwiska A. B. na nazwisko K., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Jak wynika z akt sprawy A. B. wystąpiła do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. z wnioskiem o zmianę swojego nazwiska B. na nazwisko K.. Uzasadniając swoje żądanie wskazała między innymi, iż z miłości pragnie zmienić nazwisko B. na nazwisko po swoim zmarłym partnerze – K..

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Ł., po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] r. orzekł o odmowie zmiany nazwiska wnioskodawczyni na nazwisko K..

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem A. B. złożyła odwołanie do Wojewody [...], w którym wskazała, iż ww. decyzja jest obiektywnie zła. Odwołująca wniosła o jej uchylenie i wydanie nowej - obiektywnie dobrej.

Przywołaną na wstępie decyzję z dnia [...] r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. z dnia [...] r. nr [...], orzekającą o odmowie zmiany nazwiska.

Na wstępie Wojewoda wyjaśnił, iż podstawowe uregulowania i zasady dotyczące nazwisk jakie noszą obywatele Rzeczypospolitej Polskiej zawarte są w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r., poz. 2086). To Kodeks rodzinny i opiekuńczy w treści przepisów art. 88 - 901 reguluje, czyje nazwisko nosi dziecko (tzw. nazwisko rodowe) i przewiduje możliwość przyjęcia nazwiska małżonka w związku z zawarciem związku małżeńskiego (przepis art. 25 ww. ustawy). Z powyższymi przepisami ściśle związane są również regulacje zawarte w ustawie z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.).

Nazwisko należy do sfery dóbr osobistych, których ochronę gwarantują przepisy prawa rodzinnego i administracyjnego. Nazwisko wskazuje na pochodzenie od określonych osób, a zasady ustalenia nazwiska dziecka określają przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (nazwisko rodowe). Zmiana nazwiska może nastąpić w wyniku zawarcia związku małżeńskiego (uregulowania prawne w zakresie nazwiska małżonków zawarte są w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym oraz w ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego). Prawo przewiduje także możliwość administracyjnej zmiany nazwiska, która może dotyczyć zarówno nazwiska rodowego, jak i nazwiska nabytego wskutek zawarcia małżeństwa.

W myśl przepisu art. 29 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, nazwiskiem rodowym jest nazwisko zamieszczone w akcie urodzenia, nazwiskiem jest nazwisko zamieszczone w akcie małżeństwa lub w akcie zgonu; nazwiskiem osoby, która nie zawarła związku małżeńskiego, jest nazwisko rodowe.

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska wniosek o zmianę nazwiska podlega uwzględnieniu wyłącznie z ważnych powodów. Katalog ważnych powodów jest katalogiem otwartym i ogranicza się jedynie do wymienienia kilku przykładowych okoliczności uzasadniających taką zmianę, w szczególności zaś, gdy zmiana dotyczy nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka, zmiany na nazwisko używane, na nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione lub na nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.

Powyższe oznacza, że sama wola osoby chcącej zmienić imię i nazwisko nie stanowi samodzielnej i wystarczającej przesłanki do dokonania takiej zmiany. Względna stabilizacja imion i nazwisk jest wartością prawnie chronioną. Imię i nazwisko, z uwagi na spełniane funkcje w życiu jednostki, rodziny i grup społecznych oraz ich trwałości dla prawidłowej realizacji tych funkcji powoduję, że nie mogą być one postrzegane jedynie jako dobra osobiste, podlegające ochronie na gruncie prawa cywilnego. Podmiotowe prawo do imienia i nazwiska nie funkcjonuje w próżni, gdyż towarzyszy mu nie tylko obowiązek posługiwania się imieniem (imionami) i nazwiskiem prawnie przypisanymi, ale również prawna ochrona względnej ich trwałości, jako swoistego dobra publicznego.

Wojewoda dodał, iż ustawodawca w przepisie art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, wskazał jedynie przykładowy katalog okoliczności umożliwiających zmianę nazwiska. Powyższe oznacza, że dopuścił możliwość zaistnienia innych sytuacji, które mogą uzasadniać zmianę imienia i nazwiska, jeżeli zostaną ocenione przez organ jako "ważne powody". Ich ocena powinna zatem uwzględniać indywidualne warunki każdego przypadku (każdej sprawy). Ważne powody nie mogą jednak wynikać z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom. Rozstrzygnięcie, czy zachodzą ważne powody uzasadniające uwzględnienie wniosku wymaga wyważenia z jednej strony interesu społecznego i celów jakie ma realizować zawarta w ww. przepisie art. 4 ust. 1. zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk, a z drugiej strony indywidualnego interesu strony wnioskującej o zmianę imienia i nazwiska. Dokonując takiej oceny należy mieć przy tym na uwadze, że nabycie oraz posługiwanie się własnym imieniem i nazwiskiem ma znaczenie indywidualizujące i identyfikujące daną osobę w stosunkach urzędowych i prywatnych. Powinna je zatem cechować stabilność i pewność (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 1981 r., sygn. akt SA/974/81, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 410/13 oraz z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt III SA/Łd 679/15, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Gl 780/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2018r., sygn. akt IV SA/Wa 1752/18).

Organ odwoławczy wskazał, że skoro organom orzekającym w sprawach zmiany imienia i nazwiska przyznano uprawnienie do badania ważkości oraz zasadności przyczyn takiej zmiany, a jednocześnie obarczono je obowiązkiem niedopuszczenia do naruszenia dobra osobistego wnioskodawcy, to nie mogą one bezkrytycznie uwzględniać wszystkich wniosków o zmianę.

Wojewoda podniósł, że w polskim porządku prawnym nazwisko identyfikuje daną osobę i służy ustalaniu jej tożsamości i w tym zakresie stanowi ono również element porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Rezultaty dokonywanej przez organ wykładni pojęcia "ważne powody" nie mogą prowadzić do wniosków sprzecznych z uregulowaniami istniejącymi w polskim porządku prawnym.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, iż A. B. nie zawierała żadnego związku małżeńskiego, od urodzenia nosi nazwisko wpisane w jej akcie urodzenia. We wniosku o zmianę nazwiska A. B. wskazała, iż pragnie zmienić swoje nazwisko z miłości do zmarłego w dniu 2 października 2019 r. partnera, z którym mieszkała wspólnie przez ponad czternaście lat.

Wojewoda [...], po przeanalizowaniu zgromadzonego przed organem pierwszej instancji materiału dowodowego uznał za udowodnioną okoliczność, iż A. B. pozostawała przez wiele lat w związku partnerskim z Z. K., którego niewątpliwie darzyła wielką miłością. Niemniej jednak związek ten nie został zalegalizowany. Jest to więc jedynie okoliczność faktyczna, a nie prawna, gdyż związki takie nie są znane polskiemu prawu. Pod ochroną państwa pozostaje jedynie małżeństwo, rozumiane jako związek kobiety i mężczyzny. Jednym z atrybutów związku małżeńskiego jest możliwość dokonania wyboru nazwiska, czego konsekwencją może być noszenie wspólnego nazwiska przez męża i żonę. Ustawodawca nie przewidział natomiast możliwości tworzenia innego rodzaju związków, w których partnerzy nosiliby to samo nazwisko. Uznanie, iż samo pozostawanie w innym niż małżeński związku stanowi ważny powód do zmiany nazwiska na nazwisko partnera, oznaczałoby rozszerzenie możliwości wyboru o nazwiska na osoby pozostające w tych związkach. To z kolei spowodowałoby wkroczenie prawa administracyjnego w dziedziny regulowane przez prawo rodzinne (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2017 r., sygn. akt II OSK 293/16).

Jednocześnie Wojewoda wskazał, iż podczas wspólnego życia z partnerem, A. B. nie podejmowała próby zmiany swojego nazwiska, a noszenie przez wnioskodawczynię dotychczasowego nazwiska w żaden sposób nie zmniejszało uczucia do partnera.

Niezależnie od powyższych rozważań organ odwoławczy wskazał nadto, iż Z. K. do śmierci pozostawał w związku małżeńskim z inną kobietą.

W ocenie Wojewody [...], zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności przedstawione przez wnioskodawczynię argumenty przemawiające, jej zdaniem, za wnioskowaną zmianą nazwiska z B. na nazwisko K., nie dają podstaw do stwierdzenia, iż w przedmiotowej sprawie zachodzą ważne powody uzasadniające taką zmianę. Trudno bowiem przyjąć, zdaniem organu, za "ważny powód" zmiany danych osobowych okoliczność pozostawania, nawet przez wiele lat, w związku partnerskim z Z. K. i chęć noszenia, po jego śmierci, nazwiska K. W obecnym stanie prawnym zmiana taka nie jest możliwa.

Wojewoda [...] podzielił stanowisko Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ł., iż zmiana nazwiska wnioskodawczyni na nazwisko K., byłaby myląca w kontaktach społecznych i obrocie prawnym co do rodzaju więzi rodzinnych (w sensie prawnym) łączących A. B. z Z. K. i sugerowałaby, iż A. B. jest wdową. W ocenie organu odwoławczego pozostawanie przy obecnym nazwisku nie spowoduje umniejszenia więzi emocjonalnych łączących A. B. ze zmarłym partnerem Z. K..

Na ostateczną decyzję Wojewody [...] skargę do sądu administracyjnego złożyła A. B.. Wskazując na siłę uczucia, jakie łączyło ją ze zmarłym partnerem skarżąca podniosła, iż zmiana nazwiska rodowego B. na nazwisko K., na pewno nie destabilizowałoby kontaktów społecznych i obrotu prawnego.

Organ administracji w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddaleni, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie przeprowadzenie rozprawy, z uwagi na istniejącą pandemię, mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla stron. Nadto należy podnieść, że w WSA w Łodzi nie ma możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W związku z czym sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1. uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego;

c. inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu tj., czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Ponadto, co należy podkreślić, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2020 r., poz. 707).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy, zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany:

1. imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;

2. na imię lub nazwisko używane;

3. na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;

4. na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwa również się posiada.

Jak stanowi art. 5 ww. ustawy, zmiany nazwiska nie dokonuje się w przypadku ubiegania się o zmianę na nazwisko historyczne, wsławione w dziedzinie kultury, nauki, działalności politycznej, społecznej albo wojskowej, chyba że osoba ubiegająca się o zmianę nazwiska posiada członków rodziny o tym nazwisku.

Tak jak słusznie podkreśliły organy, ustawodawca jako zasadę przyjął względną stabilizację imion i nazwisk, dopuszczając dokonanie zmiany imienia i/lub nazwiska w trybie administracyjnym tylko i wyłącznie z ważnych powodów. Katalog ważnych powodów uzasadniających zmianę imienia lub nazwiska zawartych w cytowanym przepisie nie jest zamknięty. Wskazuje na to sformułowanie "w szczególności", które oznacza, że ustawodawca dopuszcza możliwość zaistnienia także innych sytuacji, które mogą uzasadnić zmianę imienia lub nazwiska, jeżeli zostaną ocenione jako "ważne powody". Sformułowanie "ważne powody" jest zwrotem nieostrym, którego interpretację pozostawiono organom orzekającym w sprawie. Ponieważ z treści przepisu wynika, że decyzja wydawana na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy ma charakter uznaniowy, obowiązkiem sądu dokonującego kontroli legalności takiej decyzji jest zbadanie, czy na tle konkretnego stanu faktycznego ocena pojęcia "ważne powody" dokonana przez organ nie nosi cech dowolności i nie przekroczyła dopuszczalnej granicy swobody interpretacji ( por. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r. sygn. akt SA 974/81 – ONSA 1981/1/49)

Rozstrzygnięcie, czy zachodzą ważne powody uzasadniające uwzględnienie wniosku wymagało zatem wyważenia z jednej strony interesu społecznego i celów jakie ma realizować zawarta w art. 4 ust. 1 zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk, a z drugiej indywidualnego interesu wnioskodawczyni.

Dokonując takiej oceny należy pamiętać, że nabycie oraz posługiwanie się własnym imieniem, odgrywającym rolę identyfikatora w relacjach prywatnych oraz nazwiskiem, pełniącym przede wszystkim funkcje identyfikatora publicznego, jest uznawane za publiczne prawo podmiotowe, jest wyrazem godności i poszanowania praw człowieka, jest jego dobrem osobistym. (Materialne prawo administracyjne, pr. zb. pod red. M. Stahl, W-wa 2005). W codziennych kontaktach nieurzędowych używanie określonego imienia i nazwiska zależy wyłącznie od jego posiadacza i pozostaje poza zainteresowaniem prawa administracyjnego. Jednocześnie jednak imię i nazwisko danej osoby są jej trwałymi atrybutami, przypisanymi prawnie w aktach stanu cywilnego, według zasad zawartych w ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego (tj. Dz. U. z 2011, nr 212, poz. 1264), i w tym aspekcie ich zmiana może nastąpić tylko z ważnych powodów. Ustawodawca przesądził, że sama wola danej osoby, aby zmianie uległo jej imię lub nazwisko i jej subiektywne przekonanie, że takie ważne powody występują, nie jest wystarczającą przesłanką dokonania zmiany. Imię i nazwisko spełnia bowiem w zorganizowanym społeczeństwie istotną funkcję identyfikacyjną i porządkującą. Aby taką funkcję mogło spełniać, dane te musi cechować pewność i stabilność. Posługiwanie się w przestrzeni publicznej, w sprawach urzędowych, bankowych czy przy prowadzeniu działalności gospodarczej, określonymi danymi osobowymi (imieniem i nazwiskiem) przypisanymi urzędowo powoduje, że zmiana tych danych z uwagi na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa obywateli, ładu publicznego i pewności obrotu prawnego może następować w zupełnie wyjątkowych sytuacjach. W polskim porządku prawnym nazwisko identyfikuje daną osobę i służy ustalaniu jej tożsamości i w tym zakresie stanowi ono również element porządku prawnego RP.

W związku z powyższym, rozstrzygnięcie wydawane na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy musi uwzględniać indywidualne warunki każdego przypadku, a również musi mieć na uwadze istniejące w polskim porządku prawnym uregulowania, gdyż rezultaty dokonywanej wykładni pojęcia "ważne powody" nie mogą prowadzić do wniosków sprzecznych z tymi uregulowaniami.

Organ dokonując wykładni powyższego przepisu prawidłowo podkreślił, że podstawowe uregulowania i zasady dotyczące nazwisk jakie noszą obywatele RP zawarte są w ustawie z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r. poz. 583) [dalej Krio]. To Krio reguluje, czyje nazwisko nosi dziecko ( nazwisko rodowe) ( art. 88 - 90¹) i przewiduje możliwość przyjęcia nazwiska małżonka w związku z zawarciem związku małżeńskiego (art. 25 Krio przewiduje możliwość złożenia przed kierownikiem USC oświadczenia o nazwisku, które każdy z małżonków będzie nosił po zawarciu małżeństwa) . Z tymi uregulowaniami ściśle związane są też regulacje zawarte w ustawie z 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego ( Dz. U. 2014 r poz. 1741).

Art. 29 ust 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego stanowi, że nazwiskiem rodowym jest nazwisko zamieszczone w akcie urodzenia, a nazwiskiem jest nazwisko zamieszczone w akcie małżeństwa lub akcie zgonu; nazwiskiem osoby, która nie zawarła związku małżeńskiego, jest nazwisko rodowe.

Przewidziana w art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska możliwość administracyjnej zmiany imienia i/lub nazwiska wprowadza wyjątki od regulacji zawartych w ustawie Kodeks rodzinny i opiekuńczy i ustawie Prawo o aktach stanu cywilnego i już z tego tylko faktu należy wyprowadzić wniosek, że wykładnia tego przepisu nie może być wykładnią rozszerzającą i prowadzić do omijania zasad wynikających z powyżej wskazanych ustaw.

Zdaniem Sądu, wskazówki, jakie sytuacje mogą uzasadniać zmianę nazwiska w trybie administracyjnym zawierają pkt 1-4 ust. 1 ustawy. Pomijając sytuację z punktu 1, administracyjna zmiana nazwiska prowadzi albo do "zatwierdzenia" nazwiska, pod którym osoba już funkcjonuje w społeczeństwie albo przywraca nazwisko (rodowe lub nazwisko noszone po zawarciu małżeństwa) bezprawnie zmienione albo pozwala osobie posiadającej inne jeszcze, niż polskie, obywatelstwo korzystać z własnego nazwiska noszonego zgodnie z przepisami tego drugiego kraju. W każdym z tych przypadków zmiana nazwiska nie prowadzi jednak do całkowitego zerwania więzi pozwalających na zidentyfikowanie pochodzenia danej osoby i jej stanu cywilnego. Zmiana nazwiska dokonywana jest na nazwisko, z którym dana osoba jest lub była związana albo przez urodzenie albo fakt zawarcia małżeństwa.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że A. B. wystąpiła do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. z wnioskiem o zmianę nazwiska panieńskiego (rodowego) B. na nazwisko K., motywując to chęcią przyjęcia nazwiska po zmarłym partnerze, z którym przez czternaście lat była w związku nieformalnym. Skarżąca dodała, iż zmarły partner – Z. K. nigdy nie rozwiódł się z żoną. Wskazała jednakże, że miała bardzo dobre relacje z żoną i dziećmi partnera i traktowała ich jak rodzinę, a jej rodzina traktowała jej partnera jak zięcia.

W ocenie Sądu przyjęcie, jak chce tego skarżąca, że okoliczność pozostawania przez daną osobę w związku o charakterze konkubinatu, stanowi ważny powód zmiany nazwiska na nazwisko partnera, nie jest w obecnym stanie prawnym możliwe. Zmiana nazwiska rodowego określającego pochodzenie osoby, co do zasady może nastąpić tylko przy zawarciu związku małżeńskiego. W związku z tym zastosowanie takiej szerokiej wykładni pojęcia "ważne powody" jak chce tego skarżąca i uznanie, że takim ważnym powodem jest pozostawanie w trwałym związku partnerskim z inną osobą, byłaby myląca w kontaktach społecznych i obrocie prawnym, co do rodzaju więzi rodzinnych (w sensie prawnym) łączących osoby partnerów. W przypadku związku osób różnej płci (konkubinat osób heteroseksualnych) sugerowałaby, że mamy do czynienia z małżeństwem, a w przypadku związków osób jednej płci np. z rodzeństwem. W gruncie rzeczy stanowiłoby to także obejście prawa, gdyż stanowiłoby to substytut zawarcia związku małżeńskiego, a jak wskazała skarżąca, jej zmarły partner nigdy nie rozwiódł się z żoną.

W ocenie Sądu, w obowiązującym stanie prawnym należy uznać, że pozostawanie przez osoby w związku o charakterze konkubinatu, czyli w innym związku niż związek małżeński, nie stanowi "ważnego powodu", w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska, do zmiany nazwiska jednego z partnerów na nazwisko drugiego partnera.

"Ważnego powodu" do zmiany nazwiska rodowego skarżącej na nazwisko jej partnera, nie może stanowić też podnoszona więź emocjonalna z rodziną zmarłego partnera, czy też traktowanie zmarłego partnera jako członka rodziny przez rodzinę skarżącej. Co więcej, słusznie podniósł organ drugiej instancji, że podczas wspólnego życia z partnerem, A. B. nie podejmowała próby zmiany swojego nazwiska, a noszenie przez wnioskodawczynię dotychczasowego nazwiska w żaden sposób nie zmniejszało uczucia do partnera. Organ zasadnie podkreślił również, że powód do zmiany nazwiska musi być ważny także z obiektywnego punktu widzenia. Subiektywne przekonanie o potrzebie zmiany nie jest wystarczające. Sąd nie kwestionuje, że z punktu widzenia skarżącej istnieją subiektywnie ważne powody uzasadniające zmianę jej nazwiska, jednak w jego ocenie, obowiązujące przepisy prawa nie pozwalają tych powodów uznać za "ważne powody" w rozumieniu ustawy. Uregulowania zawarte w ustawie z dnia 17 października 2008 r. wprowadzające możliwość zmiany nazwiska w trybie administracyjnym stanowią o wyjątkach od reguł określonych w Krio i nie mogą tych reguł zmieniać.

Pogląd, iż pozostawanie przez osoby w związku o charakterze konkubinatu nie stanowi "ważnego powodu" w rozumieniu art.4 ust.1 ustawy z dnia 17 października 2008r., do zmiany nazwiska jednego z partnerów na nazwisko drugiego partnera wyraził WSA w Łodzi w wyroku z 21 października 2015r. w sprawie III SA/Łd 679/15. Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w wymienionym orzeczeniu.

Odnosząc zagadnienie rozstrzygane w przedmiotowej sprawie do postanowień Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej Protokołami nr 3,5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. i uzup.) należy zauważyć, że Konwencja nie zawiera żadnych przepisów konkretnie odnoszących się do nazwisk , a Państwa – Strony Konwencji korzystają z szerokiego marginesu swobody w tej kwestii. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka odmowa zmiany nazwiska oceniana była w kontekście zgodności przede wszystkim z art. 8 Konwencji, zgodnie z którym każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji (ust. 1). Niedopuszczalne jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności oraz ochronę praw i wolności innych osób (ust. 2).

W ocenie Sądu odmowa wyrażenia zgody na zmianę nazwiska rodowego skarżącej na nazwisko jej partnera nie stanowi naruszenia cytowanego przepisu, gdyż nie narusza ona prawa skarżącej do poszanowania jej życia prywatnego i rodzinnego. W tym wypadku prawo nie ingeruje w żaden sposób w jej życie rodzinne, a przeciwnie, to skarżąca z faktu prowadzenia życia rodzinnego z drugą osobą chce wywodzić skutki prawne, które w polskim porządku prawnym zastrzeżone zostały dla rodziny w znaczeniu prawnym (krewnych , małżonków). Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 25 listopada 1994 r. (18131/91) wskazał, że granice pomiędzy pozytywnymi i negatywnymi obowiązkami Państwa na podstawie art. 8 nie pozwalają na precyzyjne ich zdefiniowanie. Zasady znajdujące zastosowanie są, niemniej jednak, podobne. W obu kontekstach należy mieć na względzie sprawiedliwą równowagę, która winna być zachowana pomiędzy konkurującymi interesami jednostki i społeczeństwa jako takiego. Trybunał stwierdził, że pomimo coraz częstszego korzystania z numerów identyfikujących tożsamość, nazwiska w dalszym ciągu odgrywają główną rolę przy identyfikacji osób. Jakkolwiek zatem uznając, że mogą istnieć autentyczne powody kierujące osobą, która chce zmienić swe nazwisko, Trybunał stwierdził, że ograniczenia prawne takiej możliwości mogą mieć uzasadnienie w świetle interesu publicznego, na przykład w celu zapewnienia dokładnej ewidencji ludności lub w celu zabezpieczenia środków identyfikacji tożsamości oraz powiązania osób noszących dane nazwisko z daną rodziną (podobnie wyrok ETPC z 1.07. 2008 r. Nr 44378/05 , wyrok ETPC z 16.05.2013 r. Nr 20390/07).

W ocenie Sądu, istniejące w RP regulacje nie naruszają "sprawiedliwej równowagi, która winna być zachowana pomiędzy konkurującymi interesami jednostki i społeczeństwa jako takiego" i dlatego zarzut dotyczące sprzeczności zaskarżonej decyzji z art. 8 Konwencji jest nieuzasadniony.

Reasumując odmowa zmiany nazwiska rodowego skarżącej na nazwisko jej zmarłego partnera, nie oznacza braku poszanowania jej życia rodzinnego. Oznacza tylko, że prowadzenie faktycznego życia rodzinnego z inną osobą, nie może wywołać skutków prawnych w postaci uwzględnienia wniosku o zmianę nazwiska. W tym przypadku w ustawie przedmiotem ochrony prawnej jest nazwisko jako element porządku prawnego i środek służący powszechnie do identyfikacji osób, a nie instytucja małżeństwa.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

e.o.