Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1088/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2007 nr 68 poz 448
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
article: art. 336
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Karpińska, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Sędzia WSA Gabriela Jyż, Protokolant Ref. Anna Tymowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi L.C. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej na dostosowanie gospodarstw rolnych do standardów Unii Europejskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. (dalej Dyrektor ARiMR), rozpatrując odwołanie L.C., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w M. (dalej Kierownik ARiMR) z dnia [...] r. nr [...], którą organ ten odmówił stronie przyznania płatności ONW do działek rolnych lub ich części położonych na obszarze ONW (Obszar ze specyficznymi utrudnieniami) na rok 2007 i nałożył sankcję w wysokości [...] zł wskazując, że będzie ona potrącana z przyznanej płatności, do której rolnik jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodność.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Wnioskiem z dnia [...]r. L.C. zwrócił się o przyznanie na rok 2007 płatności do gruntów rolnych oraz pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Strona zadeklarowała działki rolne oznaczone literami [...], [...], [...], [...], [...]i [...] o łącznej powierzchni [...] ha. W części dotyczącej oświadczenia o sposobie wykorzystania działki rolnej [...] (położonej w J., gminie Z., powiecie m., województwie s.) podała, że ma ona powierzchnię [...] ha równą powierzchni działki ewidencyjnej o nr [...] i taką powierzchnię zadeklarowała do pomocy finansowej z tytułu ONW.

W wyniku wystosowania do strony wezwania do złożenia wyjaśnień odnośnie działki rolnej [...], [...] i [...] strona złożyła dnia [...] r. korektę wniosku, w której zadeklarowała powierzchnię działek rolnych [...] i [...] w wielkości po [...] ha zamiast [...] ha. Natomiast w zakresie działki rolnej [...] ponownie zadeklarowała jej powierzchnię w wysokości [...] ha. Jednocześnie do tej korekty dołączyła umowę dzierżawy między innymi działki [...] zawartą z Agencją Nieruchomości Rolnych dnia [...] r. oraz oświadczenie, że od dnia [...] r. jest jej użytkownikiem i użytkuje ją od 2006 r. i że w poprzednim roku otrzymała dopłatę do tej działki.

W trakcie postępowania przeprowadzono kontrolę złożonego wniosku oraz rozprawę administracyjną dnia [...]r., w trakcie której przesłuchano stronę ora wezwanych świadków.

Następnie pismem z dnia [...] r. Kierownik ARiMR opisując stan faktyczny sprawy zwrócił się do Dyrektora ARiMR w C. z prośbą o "wytyczne oraz pomoc" w niniejszej sprawie. W piśmie tym wskazano, że ustalono, iż strona jedynie dzierżawi przedmiotową działkę, a w 2007 r. użytkował ją rolniczo bez zgody dzierżawcy M.H., który również umieścił ją we wniosku obszarowym za 2007 r. W związku z tym Kierownik ARiMR postawił pytanie: któremu z tych osób przyznać płatność, czy też odmówić płatności w obydwu sprawach.

Odpowiadając na to pismo dotyczące obsługi wniosku sprawy obszarowej producentów w osobie L.C. i M.H. Dyrektor ARiMR w piśmie z dnia [...] r., powołując się na wyjaśnienia Departamentu prawnego, że osobą uprawnioną do uzyskania płatności bezpośrednich jest ten, kto faktycznie użytkuje rolniczo grunty rolne i ustalenia, że "użytkownikiem prowadzącym działalność rolniczą na spornej działce ewidencyjnej [...] (...) jest Pan M.H., stwierdził, iż w myśl tej opinii temu podmiotowi przysługuje płatność do gruntów rolnych.

Po ponownym wezwaniu strona złożyła oświadczenia dnia [...] i [...]r. wskazując w nich, że dzierżawi działkę [...] i ją użytkuje od dwóch lat płacąc za nią podatki. Zaznaczyła też, że: nie zawierała żadnych umów na jej użytkowanie ani na wejście na nią; w 2007 r. nie kosiła na tej działce trawy, ponieważ było sucho oraz że świadkowie złożyli fałszywe zeznania.

W związku z wystąpieniem nowych okoliczności w sprawie w kolejnym piśmie z dnia [...]r., wystosowanym do Dyrektora ARiMR, Kierownik ARiMR zwrócił się z pytaniem, czy "mimo złożonego oświadczenia podtrzymującego użytkowanie działki ewidencyjnej [...] należy wykluczyć błąd kontroli zobowiązań wieloletnich i skierować wniosek do windykacji".

Wyjaśniając te wątpliwości Dyrektor ARiMR w piśmie z dnia [...] r. wskazał, że organ jest zobowiązany do wyjaśnienia w postępowaniu, kto użytkuje (właściciel, dzierżawca) działkę rolną objętą dwoma lub większą ilością wniosków, a odnosząc się do okoliczności sprawy stwierdził, że "z analizowanej sprawy wynika, że w trakcie przeprowadzonej rozprawy administracyjnej Producent p. L.C. nie potwierdził użytkowania rolniczego spornej działki w związku z powyższym należy wykluczyć błędy dotyczące kontroli krzyżowej oraz błędy kontroli zobowiązań ONW".

Decyzją z dnia [...] r. Kierownik ARiMR rozstrzygając sprawę płatności do gruntów rolnych na rok 2007 przyznał płatności do gruntów rolnych w wysokości [...] zł w ramach jednolitej płatności obszarowej (JPO).

Następnie rozpatrując wniosek w zakresie płatności ONW za 2007 r. decyzją z dnia [...] r. odmówił stronie tych płatności nakładając sankcję w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu ostatnio powołanej decyzji jako podstawę faktyczną odmowy przyznania płatności organ podał, że powierzchnia zadeklarowana gruntu wynosiła [...] ha, a stwierdzona w czasie kontroli administracyjnej [...] ha. Dalej zauważył, że wnioskodawca skorygował powierzchnię działek rolnych: [...] z [...] do [...] ha i [...] z [...] ha do [...]ha. Poza tym ogólnie wskazał na wyniki rozprawy administracyjnej z dnia [...] r. dotyczącej działki [...] zaznaczając, że uzasadniają one wykluczenie tej działki oznaczonej jako [...] o powierzchni [...] ha.

Natomiast jako podstawę prawną wykluczenia organ powołał między innymi art. 16 ust. 3 akapit 2 i ust. 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasadny stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 386, z 23.12.2006, str. 74) i § 2, § 3 ust. 1, 2, 3, § 5 ust. 3 i 4 oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowe w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich za lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448, zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 11 kwietnia 2007 r.) zaznaczając, że wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek zadeklarowanych we wniosku a powierzchnią stwierdzoną w czasie kontroli administracyjnej wynosiła 51,37 %.

W odwołaniu od tej decyzji strona nie zgodziła się z twierdzeniami organu dotyczącymi działki [...] i oświadczyła, że działka ta jest przez nią używana od momentu wygrania przetargu w 2006 r. i że płaci za nią podatek. Zauważyła, że za 2006 r. otrzymała dotację na tę działkę. Jeszcze raz podkreśliła, że nie zawierała żadnych umów z [...]. ani na dzierżawę, ani na wejście na jej teren.

Rozpatrując to odwołanie Dyrektor ARiMR decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Powołując się na § 2 i § 3 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 2007 r. organ odwoławczy zauważył, że powierzchnia części działki rolnej we wniosku, nie może być mniejsza niż 0,10 ha i że pomoc finansowa przyznawana jest na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników. Poza tym zacytował przepis art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427, zwana dalej ustawą z dnia z dnia 7 marca 2007 r.).

W dalszej części uzasadnienia oceniając zebrany materiał dowodowy organ stwierdził, że zarówno z zeznań świadków złożonych do protokołu jak i wyjaśnień strony nie wynika, aby strona w 2007 r. "faktycznie użytkowała" działkę [...], tj. wykonywała zabiegi agrarne, zbierała plony. Zaznaczono jednocześnie, że strona nie złożyła innych wniosków dowodowych potwierdzających, iż była "w posiadaniu" tej działki w okresie objętej wnioskiem mimo obowiązku wynikającego z art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. Według organu "użytkownikiem" działki był M.H., który usuwał z działki kamienie i zbierał trawę.

W skardze z dnia [...]r. strona wskazywała na wszystkie okoliczności powoływane w toku postępowania administracyjnego uzasadniające jej prawo do spornej działki i fakt jej użytkowania. Dodatkowo oświadczyła, że na wiosnę 2007 r. posiała sztuczny nawóz na spornej działce, na której już nie było trawy, gdyż "ktoś wcześniej ją skosił". Nie zgodziła się z wyjaśnieniami M.H. i zeznaniami świadków wnioskowanymi przez tę osobę.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że płatności przyznawane są na wniosek producenta, który w danym roku musi spełniać warunki określone w przepisach, które wymagają też kontynuowania działalności rolniczej na konkretnej działce ewidencyjnej jednego producenta.

Na rozprawie dnia 25 lutego 2009 r. strona skarżąca akcentowała, że M.H. bezprawnie korzysta z jego działki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej, w tym organów podatkowych, pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.).

Tym samym, aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwaną dalej P.p.s.a.) Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych mających zastosowanie w sprawie aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

W przedmiotowej sprawie odmowa przyznania wnioskowanej płatności za 2007 r. dotyczyła pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" zwanej "płatnością ONW".

W świetle zebranego materiału dowodowego organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania tej pomocy, uznał między innymi, że strona nie była "użytkownikiem", "posiadaczem" spornej działki rolnej [...] oznaczonej we wniosku literą [...]. Według organu odwoławczego takim użytkownikiem była inna osoba, a mianowicie M.H., który również swoim wnioskiem objął tę działkę.

Wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy naruszył nie tylko przepisy prawa materialnego poprzez błędną ich wykładnię, ale też przepisy postępowania mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Jeśli chodzi o istotne w danej sprawie przepisy materialne regulujące warunki przyznania określonemu podmiotowi mającemu status rolnika płatności ONW, to w pierwszej kolejności należy wskazać na § 2 rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 2007 r. i przepisy prawa wspólnotowego tam wymienione. Zgodnie z § 2 pkt 2 tego rozporządzenia (pogrubienia i podkreślenia Sądu) łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia wymienionego we wprowadzeniu do wyliczenia, zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, wynosi co najmniej 1 ha.

Z przepisu tego wynika, że warunkiem uzyskania pomocy jest między innymi "posiadanie" działek rolnych i prowadzenie na nich "działalności rolniczej". W związku z tym, tylko na podstawie tego warunku, wnioskodawca musi być uznany za "posiadacza" określonej działki rolnej, a na działce musi być "prowadzona działalność rolnicza".

Pojęcie "posiadania" nie zostało zdefiniowanie ustawowo w ramach analizowanej regulacji. Definicja ustawowa posiadania znajduje się w przepisach prawa cywilnego (art. 336 i nast. k.c.). Inaczej jest z określeniem "działalności rolniczej". Stosownie do obowiązującego na dzień wydania zaskarżonej decyzji art. 2 pkt c rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (...) (Dz. Urz. UE L 270 z 21.10.2003, str. 1) "działalność rolnicza" oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt dla celów gospodarczych, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnie z ochroną środowiska, zgodnie z art. 5.

Wymogi minimalne dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, w krajowym systemie prawnym, stosownie do art. 5 powyższego rozporządzenia Rady, określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej (Dz. U. Nr 65, poz. 600 z późn. zm.). W rozporządzeniu tym w ramach obowiązku podejmowania określonych działań wymienia się takie czynności jak: uprawę roślin lub ugorowanie gruntów ornych, koszenie okrywy roślinnej i wypasanie zwierząt. Ugorowanie oznacza poddaniu gruntu ornego, co najmniej raz w roku do dnia 15 lipca koszeniu lub innym zabiegom uprawowym zapobiegającym występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów.

W przedmiotowej sprawie w toku postępowania organy nie kwestionowały tego, że na spornej działce [...] w 2007 r. prowadzona była działalność rolnicza. Wątpliwości jakie wynikły w sprawie były następstwem zadeklarowania tej działki rolnej do obszaru objętego płatnością ONW przez dwa odrębne podmioty: stronę skarżącą i M.H. Tym samym organy oceniały, w świetle obowiązujących przepisów, któremu z tych podmiotów przysługuje wnioskowana pomoc.

Oceniając prawidłowość wydanej decyzji w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że powyższe przepisy, w ramach konstruowanych warunków przyznania płatności ONW, nie posługują się pojęciem "użytkownika" - jeśli chodzi o podmiot lub "użytkowaniem" – odnośnie obowiązku podejmowania określonych działań. Posłużenie się przez prawodawcę jedynie w przepisie § 3 ust. 2 rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 2007 r. określeniem "użytkowanych" nie może uzasadniać twierdzenia, że przy weryfikacji warunków płatności ONW pojęcie to łączy powyższe elementy "posiadania" i "prowadzenia działalności rolniczej". Przepis ten reguluje tylko określoną kwestię, i to następczą po spełnieniu warunków z § 2, a mianowicie wysokość przyznanej pomocy. Tym samym nie może on rzutować na wykładnię przepisu § 2 rozporządzenia z dnia11 kwietnia 2007 r. w taki sposób, że niweluje pewne przesłanki przyznania płatności, a mianowicie między innymi konieczność ustalenia, czy dany wnioskodawca jest właściwym posiadaczem działki rolnej wymienionej we wniosku, na której prowadzona jest działalność rolnicza.

W związku z tym organ odwoławczy błędnie zinterpretował te przepisy ponownie badając sprawę w zakresie, czy strona była "użytkownikiem" spornej działki rolnej.

Poza tym, organ odwoławczy, powołując się na art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. i stwierdzając w tym kontekście, że strona nie była "posiadaczem", a w domyśle "posiadaczem zależnym" tej działki, dokonał również błędnej wykładni przepisów materialnych regulujących zagadnienie posiadania jak i też nie wyjaśnił wszechstronnie wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia przez co naruszył poniższe przepisy postępowania.

W zakresie naruszenia przepisów materialnych chodzi tu przede wszystkim o przepis art. 336 k.c., który określa pojęcie posiadania, jego istotę i elementy. W wydanej decyzji organ uznał, że to nie strona skarżąca "faktycznie użytkowała" daną działkę rolną.

Odwołanie się do przepisu art. 336 k.c. ma uzasadnienie w powołanym przepisie § 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 2007 r., gdzie posiadanie zostało wymienione jako jeden z elementów warunku przyznania płatności i zastosowanym przez organ odwoławczy przepisie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. Przepis art. 18 wskazuje, któremu z podmiotów przysługuje pomoc, w przypadku, gdy dany grunt jest przedmiotem posiadania samoistnego i posiadania zależnego (ust. 1) albo gdy grunt stanowi przedmiot współposiadania (ust. 2). Zestawiając treść tych dwóch jednostek redakcyjnych art. 18 i treść art. 336 k.c. należy dojść do wniosku, że pojęciem "współposiadania" z ust. 2 art. 18 należy objąć przypadek współposiadania samoistnego albo współposiadania zależnego, gdyż w sytuacji zbiegu posiadania samoistnego i zależnego z ust. 1 art. 18 nie można mówić o współposiadaniu. Zakwalifikowanie danej sprawy do jednego z tych przypadków rodzi różne skutki, tj. materialne, jeśli chodzi o efekt w postaci przyznania pomocy i procesowe, wiążące się z obowiązkiem dowodzenia (między innymi w przypadku współposiadania konieczność uzyskania pisemnej zgody współposiadaczy – ust. 2 i 3).

W dalszej kolejności sięgając do ustawowej definicji "posiadania" zawartej w art. 336 k.c. należy też stwierdzić, że posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto rzeczą faktycznie włada "jak" właściciel. Natomiast posiadaczem zależnym jest ten, kto rzeczą faktycznie włada "jak" użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Przepis ten nie uzależnia przypadku władania rzeczą tylko do władania zgodnego z prawem. Poza tym podkreśla się, że czynnikami współkonstytuującymi posiadanie jest, obok elementu fizycznego władania rzeczą (corpus), czynnik psychiczny wiążący się z zamiarem władania dla siebie rzeczą w oznaczonym zakresie (animus). Element zamiaru jest podstawą odróżnienia pomiędzy posiadaniem samoistnym i zależnym, gdyż pozwala wyodrębnić zakres władania rzeczą ("jak właściciel" lub "jak mający prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą"). Ustalenie w danej sprawie istnienia i treści zamiaru władania rzeczą dla siebie, z wszystkimi odcieniami woli, może nastąpić jedynie według zewnętrznych, zamanifestowanych przejawów posiadania. Ścisłe dowody wewnętrznej woli posiadania są trudne do uzyskania. Dopiero oznaki zachowania posiadacza będą świadczyły o tym. Przy tym należy jeszcze uwzględnić dalsze fakty, jak wyraźne oświadczenie osoby zainteresowanej, co do jej zamiaru, okoliczności nabycia posiadania rzeczy, jak i też wystąpienia i wypowiedzi wobec organów oraz otoczenia. W rozwiązaniu problemów wiążących się z taką kwalifikacją, według ustawodawcy, ma pomóc domniemanie prawne wynikające z art. 339 k.c. Domniemanie to oparte jest na założeniu, że ten kto faktycznie włada rzeczą jest uznawany za posiadacza samoistnego. To domniemanie można obalić przeprowadzając dowód przeciwny.

Na gruncie ostatnio wymienionego przepisu w orzecznictwie przyjmuje się, że "dla istnienia posiadania nie jest konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, lecz sama możliwość takiego korzystania" (wyrok SN z dnia 3 czerwca 1966 r., III CR 108/66; OSPiKA 1967/10/234) i że "posiadanie jest stanem faktycznym polegającym na faktycznym władztwie, przez które rozumie się samą możność władania rzeczą. Efektywne więc w sensie gospodarczym korzystanie z rzeczy (nieruchomości) nie jest konieczną przesłanką posiadania" (wyrok SN z dnia 15 czerwca 1972 r., III CRN 121/72). Stanowiska te są aprobowane w doktrynie (zob. E. Gniewek Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz, Zakamycze, 2001, komentarz do art. 336 k.c.). Tym samym błędna wykładnia powyższego przepisu polegała na tym, że organ uznał, iż przy badaniu wystąpienia posiadania zależnego w zestawieniu z posiadaniem samoistnym istotna jest tylko okoliczność, który z podmiotów rzeczywiście korzystał ze spornej działki w 2007 r. Organ pominął to, że w obu rodzajach posiadania chodzi o samą "możliwość", a nie "rzeczywiste" korzystanie z rzeczy w określonym charakterze.

Natomiast naruszenie przepisów postępowania w pierwszej kolejności polegało na tym, że organ odwoławczy w części faktycznej uzasadnienia zaskarżonej decyzji przyjmując, w świetle zebranego materiału dowodowego, że M.H. w 2007 r. był posiadaczem zależnym spornej działki rolnej, nie wskazał jednak jaki status miał wnioskodawca występujący w niniejszej sprawie, a jeśli przyjął, że był on samoistnym posiadaczem, to nie wymienił zewnętrznych przejawów przemawiających za tym. Wywiązanie się z tego obowiązku jest istotne ze względu na brzmienie art. 18 ustawy z dnia 7 marca 2007 r., na który organ się powołał wymieniając podstawy prawne swego rozstrzygnięcia i skutki z niego wynikające, a także ze względu na obowiązki ciążące na organie, a wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. W tym zakresie organ odwoławczy nie wskazał szczegółowo faktów, które uznał za udowodnione, nie wymienił dokładnie dowodów na których się oparł, a przede wszystkim nie podał przyczyn, z powodu których innym dowodom, na które powoływała się strona, odmówił wiarygodności. Odwołanie się między innymi do stanowiska Kierownika ARiMR wyrażonego w wydanej decyzji, który stwierdził - "w oparciu o oświadczenia świadków oraz wyjaśnienia stron konfliktu ujęte w Protokole nr [...] (...)" i ustalił - "użytkownikiem działki był Pan M.H." oraz wyrażenie własnego stanowiska, że "zarówno oświadczenia świadków złożone do Protokołu jak i wyjaśnienia Pana L.C. złożone w trakcie rozprawy nie potwierdzają bowiem, aby w roku 2007 sprawował faktycznie użytkował ww. działkę tj. wykonywał zabiegi agrarne, zbierał plony" nie spełniają w pełni powyższych wymagań, jeśli chodzi o pełne uzasadnienie zajętego stanowiska.

Biorąc pod uwagę prawidłową wykładnię art. 336 k.c., odnośnie rozumienia pojęcia posiadania samoistnego i zależnego, o którym mowa w art. 18 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 2007 r. i braki uzasadnienia decyzji w tym zakresie, należy stwierdzić również, że organ odwoławczy nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy wskazujących na charakter tego posiadania. Do takich wniosków należy dojść nawet w świetle już przeprowadzonego postępowania dowodowego. Nie został w pełni zbadany i opisany po stronie występujących podmiotów element fizycznego władania sporną działką (corpus) i czynnik psychiczny, czyli zamiar władania dla siebie w oznaczonym zakresie (animus). Jak zaznaczono powyżej, dopiero prawidłowe odczytane przejawów zewnętrznych zamiaru w postaci takich okoliczności jak np. składanych oświadczeń, nabycia posiadania, występowania wobec organów i otoczenia, pozwoli wyodrębnić zakres władania sporną działką "jak właściciel" (posiadacz samoistny) lub "jak mający prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą" (posiadacz zależny). W tym kontekście nie można zgodzić się z organem odwoławczym, że fakt dzierżawy spornej działki przez stronę skarżącą nie ma znaczenia dla sprawy przyznania pomocy. Jest on jednym z elementów oceny statusu posiadania. Nawet hipotetycznie przyjmując za organem odwoławczym, że sporną działkę "faktycznie użytkował" poprzez "wykonywanie zabiegów agrarnych, zbieranie plonów" M.H., a nie strona skarżąca (w świetle błędnie rozumianego elementu faktycznego władania (corpus) i domniemania wynikającego z art. 339 k.c.), należy dojść do przeciwnego wniosku, tzn. M.H. należy uznać za posiadacza samoistnego, a nie zależnego. W takim przypadku przy kwalifikacji strony skarżącej jako posiadacza zależnego, który objął w posiadanie sporną działkę jako dzierżawca na podstawie zawartej umowy z jej właścicielem i który faktycznie nią włada "jak" osoba mająca takie władztwo, płatność przysługiwałaby stronie skarżącej zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. Natomiast przy kwalifikacji strony jako posiadacza zależnego wystąpiłaby sytuacja współposiadania, o której mowa w art. 18 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r.

Wyjaśnienie tych okoliczności z urzędu spoczywało na organie pierwszej i drugiej instancji na podstawie art. 7, art. 77 k.p.a. i art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. Strona działając w myśl art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2001 r. przedstawiała dowody oraz składała wyjaśnienia na okoliczność posiadania spornej działki i prowadzenia na niej działalności rolniczej wywodząc z tego skutki prawne korzystne dla siebie. Przyjmowała, że to ona ma prawo skorzystania z płatności, a nie bezprawnie działający M.H.

Nie wypełnienie powyższych obowiązków procesowych mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, gdyż wiązało się z koniecznością zastosowania właściwych hipotez i dyspozycji norm kolizyjnych zawartych w art. 18 ustawy z dnia 7 marca 2007 r.

Poza tym organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji naruszył jeszcze zasadę ogólną jaką jest zasada dwuinstancyjności postępowania wyrażona w art. 15 k.p.a., co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Realizacja tej zasady wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć organów, lecz także zakłada ich podjęcie w wyniku przeprowadzenia przez każdy z nich merytorycznego postępowania poprzez dwukrotną ocenę dowodów i rzeczową analizę wszelkich argumentów strony. Tym samym należy zgodzić się ze stanowiskiem, że niedopuszczalna jest praktyka zasięgania przez organ pierwszej instancji przed podjęciem merytorycznej decyzji w konkretnej sprawie jakichkolwiek opinii czy porad organu odwoławczego i że organ drugiej instancji może ingerować w bieg sprawy wyłącznie poprzez podejmowanie decyzji w postępowaniu odwoławczym lub nadzorczym (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 grudnia 2005 r., II SA/Wa 1696/05, Lex nr 187391).

Z akt sprawy wynika, że przed podjęciem decyzji przez Kierownika ARiMR organ ten występował dwa razy do Dyrektora ARiMR o "wytyczne oraz pomoc" w niniejszej sprawie. Były to wystąpienia w konkretnej sprawie, gdyż organ pierwszej instancji opisywał okoliczności faktyczne sprawy. Po pierwszym piśmie Kierownika ARiMR z dnia [...]r. Dyrektor ARiMR zajął stanowisko, że "użytkownikiem prowadzącym działalność rolniczą na spornej działce ewidencyjnej [...] (...) jest Pan M.H." i że w myśl zaprezentowanej opinii prawnej to temu podmiotowi przysługuje płatność do gruntów rolnych. W odpowiedzi na drugie pismo z dnia [...] r., wystosowane w nowym stanie faktycznym, Dyrektor ARiMR uznał, iż "z analizowanej sprawy wynika, że w trakcie przeprowadzonej rozprawy administracyjnej Producent p. L.C. nie potwierdził użytkowania rolniczego spornej działki w związku z powyższym należy wykluczyć błędy dotyczące kontroli krzyżowej oraz błędy kontroli zobowiązań ONW". W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy nie przeprowadził wywodów, dlaczego uznał, że zajmując już stanowisko w sprawie nie naruszył zasady dwuinstancyjności postępowania.

Przy ponownym rozpatrzeniu odwołania organ drugiej instancji winien uwzględnić stosowną wykładnię przepisów materialnych zaprezentowaną przez Sąd, następnie w jej świetle ocenić, czy wszechstronne wyjaśnienie okoliczności sprawy między innymi poprzez ustalenie rodzaju posiadania przez dane podmioty może nastąpić we własnym zakresie, czy też będą zachodziły podstawy do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. celem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Przy czym wydana decyzja powinna zawierać wszystkie elementy wymagane przepisem art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w szczególności zawierać uzasadnienie co do realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe okoliczności prawne i uchybienia organu odwoławczego Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Orzekł też o wstrzymaniu wykonania tej decyzji stosownie do art. 152 P.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł w odrębnym postanowieniu.