Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 406/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2016-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 29
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Dnia 19 października 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , Protokolant Referent-stażysta Blanka Kuźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2016 roku sprawy ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia(...), nr (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 10, art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014r. poz. 1438 ze zm.), art. 28 ust. 1-3, art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013r., poz. 173), § 2 ust. 1 pkt 3, § 39 ust. 2 pkt 2, ust. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013r., poz. 361 ze zm.), art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, § 4, art. 56 § 1, § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2005r. nr 8, poz. 60 ze zm.), obwieszczenia Ministra Finansów z dnia 10 października 2014r. w sprawie stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych oraz obniżonej stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych (M.P. z 2014r., poz. 905), art. 7 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.Urz.UE.L.2014.227.69), art. 5a rozporządzenia Komisji (WE) nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFGR i EFRROW (Dz.Urz.UE.L.2006.171.90), art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz.U.UE.L.2006.171.1), art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.Urz.UE.L.1995.312.1), rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, art. 73 ust. 1-4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady: współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasad współzależności przewidziane w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.U.UE.L.2004.141.18) - Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z dnia (...), nr (...) o ustaleniu J. B. kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu 29 maja 2008r. J. B. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2008 rok, w którym zadeklarował przystąpienie do 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie Pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone wariant 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania na powierzchni 87,09 ha. W dniu 13 października 2008r. strona złożyła wniosek o wycofanie części działki rolnej G o powierzchni 0,60 ha, co skutkowało zmniejszeniem powierzchni realizacji programu rolnośrodowiskowego do 86,49 ha.

Decyzją z dnia (...), nr (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. przyznał J. B. płatność rolnośrodowiskową na rok 2008 w wysokości 28 334,12 zł, w tym z tytułu: - pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania w wysokości 28 334,123 zł, do powierzchni 86,49 ha. Decyzja została doręczona stronie w dniu 5 stycznia 2009r. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów w dniu 16 lutego 2009r.

W dniu 14 maja 2009r. J. B. złożył wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2009 rok w zakresie Pakietu l Rolnictwo zrównoważone wariant 1. 1 Zrównoważony sposób gospodarowania na powierzchni 87,09 ha. W dniu 29 września 2009r. T. M. działając jako pełnomocnik J. B. złożyła wniosek o wycofanie części działek, co skutkowało zmniejszeniem powierzchni realizacji programu rolnośrodowiskowego do 86,49 ha.

Decyzją z dnia (...), nr (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. przyznał J. B. płatność rolnośrodowiskową na rok 2009 w wysokości 31 136, 40 zł, w tym z tytułu: - pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone w wariancie 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania w wysokości 31 136, 40 zł, do powierzchni 86,49 ha. Decyzja została doręczona stronie w dniu 28 grudnia 2009r., a przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy strony w dniu 8 lutego 2010r.

W dniu 17 maja 2010r. J. B. złożył wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2010 rok zakresie Pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone wariant 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania na powierzchni 86,49 ha.

W dniach 26-27 października 2010r. została przeprowadzona kontrola na miejscu w zakresie kwalifikowalności powierzchni działek rolnych zadeklarowanych przez J. B. we wniosku o przyznanie płatności na rok 2010, położonych w województwie (...), powiecie (...), gminie (...), obręb (...). W wyniku oględzin stwierdzono nieprawidłowości na działkach rolnych: C, D i E.

Mając na uwadze wyniki udokumentowane w raporcie z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. ustalił, że powierzchnia uprawniona do płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu Zrównoważony system gospodarowania uległa zmniejszeniu o 54,87 ha.

W dniu 17 maja 2011r. do organu wpłynęła korekta wniosku na rok 2010 J. B. wraz z pełnomocnictwem dla T. M..

Decyzją z dnia (...), nr (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. odmówił przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej z sankcjami wieloletnimi. Decyzja została doręczona stronie w 18 lipca 2011r.

W dniu 16 maja 2011r. J. B. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w W. wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2011 rok w zakresie Pakietu l Rolnictwo zrównoważone wariant 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania na powierzchni 75,02 ha.

W dniu 26 października 2011r. w zakresie programu rolno środowiskowego, a następnie w dniu 14 grudnia 2011r. w zakresie wzajemnej zgodności, zostały przeprowadzone kontrole na miejscu w części gospodarstwa rolnego J. B. położonej na terenie powiatu (...). Pozostała części gospodarstwa J. B. położona w powiecie (...) województwie (...) została skontrolowana w zakresie wzajemnej zgodności oraz w zakresie programu rolnośrodowiskowego w dniach 8, 9 i 10 listopada 2011r. oraz w dniu 29 grudnia 2011r.

W dniu 29 maja 2012r. T. M. złożyła w Biurze Powiatowym ARMiR w W. podanie z żądaniem zawieszenia postępowania w sprawach na rok 2011.

Postanowieniem z dnia (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. odmówił zawieszenia postępowania.

Decyzją z dnia (...), nr (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. odmówił przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej na 2011r.

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie.

Decyzją z dnia (...), nr (...) Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego w W. z dnia (...) o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowych z sankcjami wieloletnimi na 2011r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia (...), nr (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. odmówił przyznania J. B. przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011r.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie.

Decyzją z dnia (...), (...) Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W dniu 15 maja 2012r. J. B. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w W. wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok w zakresie Pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone wariant 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania na powierzchni 3,30 ha. Producent nie zadeklarował działek rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr: 331/2, 35, 331/7, 34,337, 1339/3, 36, 340, przy czym w sprawie nie nastąpiło skuteczne przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego.

W dniu 14 sierpnia 2012r. przeprowadzono w gospodarstwie strony kontrole na miejscu dotyczące kwalifikowalności powierzchni oraz programu rolnośrodowiskowego. W związku z tym, że zadeklarowana powierzchnia zobowiązania rolnośrodowiskowego na rok 2012 uległa zmniejszeniu, wezwaniem z dnia 5 czerwca 2013r. wezwano producenta rolnego do złożenia wyjaśnień w związku z wykrytym błędem kontroli zobowiązań wieloletnich.

Wobec braku odpowiedzi na ww. pismo organ rozpatrzył wniosek na podstawie posiadanych dokumentów i decyzją z dnia (...) nr (...) przyznał płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej wysokości w kwocie 1 176,12 zł. Decyzja została doręczona stronie w dniu 3 lipca 2013r., a środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy strony w dniu 22 lipca 2013r.

Zawiadomieniem z dnia 14 września 2015r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych J. B. na mocy decyzji z dnia (...), nr (...) o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na rok 2008 oraz decyzji z dnia (...), nr (...) o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na rok 2009.

Decyzją z dnia (...), nr (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 57 198,73 zł.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, w którym wnosząc o jej uchylenie podniosła, że wszystkie przytoczone w zaskarżonej decyzji przepisy zostały zinterpretowane na niekorzyść rolnika, a w szczególności przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności i niepowiadomienie strony o zwrocie w terminie 12 miesięcy od dnia dokonania płatności, czyli od dnia 8 lutego 2010r.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy wskazał, że powodem wszczęcia postępowania administracyjnego było stwierdzenie zaniechania przez rolnika realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach Pakietu l Rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1 Zrównoważony sposób gospodarowania, rozpoczętego w 2008r. na powierzchni 86,49 ha. W 2009 r. niniejsze zobowiązanie zostało utrzymane na powierzchni 86,49 ha. Postępowania w sprawie przyznania płatności za lata 2010-2011 zakończyły się wydaniem decyzji o odmowie przyznania płatności. W roku 2012 beneficjent złożył wniosek na powierzchnię 3,30 ha i do takiego obszaru została mu przyznana płatność. Różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną w pierwszym roku zobowiązania, tj. 86,49 ha a powierzchnią deklarowaną w piątym roku zobowiązania, tj. 3,30 ha wynosi 83,19 ha. W związku z powyższym organ stwierdził, że skarżący zmniejszył powierzchnię objętą 5-letnim zobowiązaniem o 83,19 ha. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w części przyznanej do działek rolnych objętych zmniejszeniem, tj. w łącznej wysokości 57 198,73 zł.

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, który realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005. Stosownie do treści § 39 ust. 2 pkt 2 ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik: 2) zmniejszył obszar gruntów ornych, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1, do powierzchni mniejszej niż powierzchnia, do której została przyznana pierwsza płatność rolnośrodowiskową w ramach tego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach tego pakietu, która odpowiada procentowemu stosunkowi:

a) powierzchni stanowiącej różnicę między:

- powierzchnią, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskową, a

-powierzchnią stanowiącą różnicę między:

-powierzchnią obszaru gruntów ornych, na którym powinien być realizowany ten pakiet, a

-powierzchnią obszaru gruntów ornych objętego zmniejszeniem,

b) do powierzchni, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskową.

Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencją pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej – następuje

w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej. Do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012r., poz. 749, ze zm.), z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni. "

Zgodnie z art. 73 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Odsetki naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych.

Stosownie zatem do art. 47 § l Ordynacji podatkowej w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR termin płatności kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wynosi 60 dni od daty doręczenia decyzji ustalającej wysokość tej kwoty. W myśl art. 51 § l Ordynacji podatkowej, zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności. Stosownie natomiast do art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej, od zaległości podatkowych, z zastrzeżeniem art. 54 Ordynacji podatkowej, naliczane są odsetki za zwłokę. Zgodnie natomiast z art. 53 § 4 Ordynacji podatkowej odsetki za zwłokę naliczane są od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności podatku. Zgodnie z art. 56 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej stawka odsetek za zwłokę jest równa sumie 200 % podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Polskim, i 2 %, z tym że stawka ta nie może być niższa niż 8 %.

Minister właściwy do spraw finansów publicznych ogłasza, w drodze obwieszczenia, stawkę odsetek za zwłokę w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski." Na dzień wydania i doręczenia zaskarżonej decyzji stawka odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych wynosi 8 % kwoty zaległości w stosunku rocznym.

Odpowiednie zastosowanie przywołanych powyżej regulacji do należności z tytułu nienależnie pobranych płatności oznacza, iż w przypadku niewpłacenia przez stronę powyżej wskazanej kwoty w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji organu I instancji, od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności, od kwoty nienależnie pobranych płatności nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

W myśl art. 28a ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005, obecnie art. 54 i 56 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 Kierownik Biura Powiatowego Agencji, odstępuje od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) nr 885/2006, nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006, który stanowi, iż w odniesieniu do operacji, dla których nie jest określony termin w sektorowych przepisach rolnych, stosowny kurs wymiany jest przedostatnim kursem wymiany walut ustanowionym przez Europejski Bank Centralny przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane.

Organ wskazał, że w rozpatrywanej sprawie na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności rolnośrodowiskowej w wysokości 27 251,75 zł przyznanej na rok 2008, a także 29 946,98 zł przyznanej za rok 2009. Każda z ww. kwot przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006.

Zgodnie z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże, w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Organ stwierdził, że płatności przyznane decyzjami nr: (...) z dnia (...), nr (...) z dnia (...) wydanymi przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR i zamykającymi postępowania za rok 2008 i za rok 2009 nie wynikały z pomyłki ARiMR. Wydając ww. decyzje Kierownik Biura Powiatowego ARiMR nie mógł przewidzieć, że rolnik w kolejnych latach zaprzestanie realizacji 5-letniego zobowiązania. Ponadto wskazać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 wymaga spełnienia łącznie dwóch przesłanek: 1) płatność musi być dokonana na skutek błędu organu oraz 2) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Pomyłka organu może zaistnieć wówczas, gdy na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych. W takiej sytuacji rolnik byłby zwolniony z obowiązku zwrotu nienależnej płatności przekraczającej prawidłowo wyliczoną kwotę nadpłaty i to pod warunkiem, "jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika". W ocenie odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione ww. warunki odstąpienia od dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Ponadto zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy wyznaczające okres przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej. W odniesieniu do płatności za rok 2008 oraz za rok 2009 badając okres przedawnienia należy mieć na uwadze art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95. Zgodnie z brzmieniem ust. 1 wskazanego przepisu okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1. Wskazany przepis w sposób szczególny reguluje okres przedawnienia dla programów wieloletnich. Zgodnie z akapitem drugim zdanie drugie cytowanego przepisu, w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przepis ten powinien być interpretowany w ten sposób, że upływ terminu przedawnienia nie może nastąpić przed ostatecznym zakończeniem programu. Oznacza to, że termin przedawnienia wynikający z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 lub dłuższy termin stosowany na mocy prawa krajowego zgodnie z ust. 3 tego przepisu, będzie mógł trwać nawet po zakończeniu programu. Z drugiej strony, termin przedawnienia czynności, do której odnosi się art. 3 ust. 1, nie może zakończyć się przed momentem ostatecznego zakończenia programu. Nienależnie pobrana przez stronę płatność rolnośrodowiskowa objęta była Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, zatem mamy do czynienia z programem wieloletnim. Z art. 28 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005, zatytułowanego "Wypłaty i salda zamknięcie programu" wynika, że datą ostatecznego zamknięcia programu PROW 2007-2013 jest data 30 czerwca 2016 r. przewidziana dla przekazania przez Państwo Członkowskie sprawozdania finansowego z ostatniego roku budżetowego realizacji programu budżetowego. Zatem w odniesieniu do płatności w ramach PROW 2007-2013 okres przedawnienia ulega przedłużeniu do dnia zamknięcia programu wynikającego z deklaracji zamykającej program wysyłanej do Komisji Europejskiej, a więc co najmniej do dnia 31 grudnia 2015r., jednakże nie dłużej niż do dnia 30 czerwca 2016r. Ponieważ w analizowanej sprawie nienależnie pobrana płatność wypłacona została w ramach PROW 2007-2013, to stwierdzić należy, że nie doszło do przedawnienia przedmiotowych należności, gdyż do chwili obecnej program ten nie został zamknięty.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podtrzymując zarzuty postawione w odwołaniu oraz dodatkowo podnosząc zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i wstrzymanie jej wykonania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia 20 lipca 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

W dniu 28 września 2016r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe pełnomocnika skarżącego stanowiące uzupełnienie skargi, w którym podniósł zarzut naruszenia:

a) art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, poprzez jego zastosowanie, mimo że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego, bądź stwierdzone zostanie, że została wydana z naruszeniem prawa, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca;

b) § 39 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 6 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi za lata 2008 i 2009, mimo iż w tych latach nie stwierdzono uchybień, o których mowa w przedmiotowym przepisie;

c) art. 18 ust. 2 rozporządzenia UE nr 65/2011 poprzez jego pominięcie i zastosowanie przez organ zakresu zwrotu płatności za lata 2008 i 2009, obliczonego w takim samym stosunku jak stwierdzone w roku 2010 i następnych uchybienia, podczas gdy zakres ten nie odpowiada kryteriom zwrotu, o których mowa we wskazanym przepisie to jest rozmiarowi zasięgowi i trwałości stwierdzonej niezgodności;

d) art. 18 ust. rozporządzenia UE nr 65/2011 poprzez jego pominięcie, co skutkuje, że zastosowana podstawa prawna rozstrzygnięcia jest niespójna i niedostatecznie wyjaśniona;

e) art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 względnie art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, poprzez jego niezastosowanie, mimo że o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności;

f) art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WED nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30 kwietnia 2004 r.) oraz art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzą przewidziane w tych przepisach przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności, podczas gdy w sprawie wystąpiły przesłanki skutkujące stwierdzeniem braku obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z powodu krótszego okresu przedawnienia, gdyż działania skarżącego cechowała dobra wiara;

g) art. 156 § 1 pkt 3 w zw. z art. 16 § 1 K.p.a. w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich - poprzez wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, mimo że przedmiotowa sprawa została już poprzednio rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, a decyzja ta nie została wyeliminowana z obrotu prawnego oraz nie stwierdzono, że została wydana z naruszeniem prawa.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia (...).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 - dalej p.p.s.a.) - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że badanie legalności zaskarżonej decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji oraz zgodność z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów, wykazała, że skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Ł. Oddziału ARiMR z dnia (...) utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z dnia (...) o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego.

Istota sporu sprowadza się do oceny, czy organy w sposób uprawniony uznały, że wypłacone skarżącemu kwoty na podstawie ostatecznych decyzji w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowych za lata 2008 – 2009 w łącznej wysokości 57 198,73 zł są płatnościami nienależnymi i czy wobec tego istniały podstawy do orzeczenia o ich zwrocie przez skarżącego.

W sprawie bezsporne było, że skarżącemu zostały przyznane i wypłacone na jego rachunek bankowy płatności rolnośrodowiskowe za lata 2008 i 2009, jak również, że rolnik realizował 5 - letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach Pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone, wariant 1.1. Za lata 2010 – 2011 odmówiono skarżącemu przyznania płatności, natomiast w roku 2012 złożył wniosek o przyznanie płatności do powierzchni 3,30 ha i do takiego obszaru została mu przyznana płatność. Ustalono, że różnica pomiędzy powierzchnią deklarowaną w pierwszym roku zobowiązania, tj. 86,49 ha a powierzchnią deklarowaną w piątym roku zobowiązania, tj. 3,30 ha wynosi 83,19 ha. Powyższe zaś oznacza, że skarżący zmniejszył powierzchnię objętą 5-letnim zobowiązaniem o 83,19 ha.

O istnieniu podstaw do orzeczenia o zwrocie pomocy pobranej w nienależnej wysokości w odniesieniu do lat poprzedzających rok, w którym stwierdzono istnienie nieprawidłowości poprzez zmniejszenie obszaru gruntów ornych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach Pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone, przesądza treść art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 oraz treść art. 18 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L.2011.25.8).

I tak zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004 w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki. Stosownie do treści art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Wprawdzie rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 stosuje się od dnia 1 stycznia 2011 r., ale treść powołanego art. 18 ust. 1 odnosząca się do zobowiązań wieloletnich wskazuje, że odzyskiwanie kwot wypłaconych z tytułu tych zobowiązań odnosi się do lat wcześniejszych.

Ponadto art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 należy odczytywać jako normę o charakterze kompetencyjnym, upoważniającą państwo członkowskie do szczegółowej regulacji przesłanek, czy też przypadków zwrotu płatności rolnośrodowiskowej, która powinna uwzględniać rozmiar, zasięg i trwałość stwierdzonej niezgodności (art. 18 ust. 2).

Obowiązek zwrotu pomocy i pomocy technicznej, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości przewiduje art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, zgodnie z którym pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Pomoc pobrana nienależnie została zdefiniowana w art. 28 ust. 2 pkt 1 – 4 ustawy, który stanowi, że jest to w szczególności:

1) pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem;

2) wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem;

3) wypłacona bez podstawy prawnej lub w wysokości wyższej niż określona na realizację operacji; wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje zobowiązań związanych z przyznaniem pomocy technicznej.

Uszczegółowieniem zasad zwrotu płatności rolnośrodowiskowej jest przepis § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., w którym wskazano, że płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Zwrotowi podlega też część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, jeżeli rolnik nie przestrzega wymogów w ramach wariantu określonego pakietu (§ 39 ust. 2 pkt 1). Ponadto stosownie do § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, zwrotowi podlega płatność w przypadku zmniejszenia obszar gruntów ornych, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1, tj. Pakietu 1 - Rolnictwo zrównoważone, do powierzchni mniejszej niż powierzchnia, do której została przyznana pierwsza płatność rolnośrodowiskowa w ramach tego pakietu, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach tego pakietu, która odpowiada procentowemu stosunkowi:

a) powierzchni stanowiącej różnicę między:

– powierzchnią, do której przyznano pierwszą płatność rolnośrodowiskowa, a

– powierzchnią stanowiącą różnicę między:

– powierzchnią obszaru gruntów ornych, na którym powinien być realizowany ten pakiet, a

– powierzchnią obszaru gruntów ornych objętego zmniejszeniem,

b) do powierzchni, do której przyznano pierwszą płatność rolno środowiskowa.

Płatność rolnośrodowiskową nie podlega zwrotowi:

1) w przypadku, o którym mowa w art. 44 ust. 3 rozporządzenia nr 1974/2006;

2) mimo zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie

rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem i 2 ha oraz zostało dokonane przed dniem 15 marca 2012 r. ( ust. § 39 ust. 4).

Odnośnie płatności za lata 2008 i 2009 zauważyć należy, że podobna regulacja znajdowała się także w § 28 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. nr 34, poz. 200) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 33, poz. 262, ze zm.). Rozporządzenia te zostało następnie zastąpione rozporządzeniem z dnia 13 marca 2013 r.

W rozpoznanej sprawie zastosowanie znajdują powołane przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., gdyż stosownie do § 58 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. traci moc rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Zgodnie natomiast z § 46 rozporządzenia z 2013 r., przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r. stosuje się do przyznania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowej w sprawach objętych postępowaniem wszczętym i niezakończonym ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia oraz zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie dotychczasowych przepisów, które zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia. Natomiast w rozpoznawanej sprawie postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją wszczęte zostało 14 września 2015r.

Zatem przepisami krajowymi w zakresie płatności rolnośrodowiskowej są przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program Rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, które miały zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie § 46 tego rozporządzenia.

Przepisy tego rozporządzenia, tak jak rozporządzenia UE nr 65/2011 rozróżniają instytucje w postaci zmniejszenia, wykluczenia, odzyskiwania (zwrotu). Instytucje te charakteryzują się innymi przesłankami i powinny być stosowane zależnie od okoliczności faktycznych, które uregulowane są w przepisach.

Powyższe wskazuje, że sytuacja w której dochodzi do nienależnego pobrania środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata, tak jak w rozpoznawanej sprawie), a rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, poprzez zmniejszenie obszaru, na którym winien realizować to zobowiązanie rolnośrodowiskowe, czy też poprzez nieprzestrzeganie wymogów.

Uwzględnienia wymaga ponadto powinność informowania Agencji przez beneficjenta o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, przedłużanie, korzystanie lub dalsze wypłacanie płatności rolnośrodowiskowej, wynikającą z zapisów umieszczonych we wniosku o przyznanie płatności. W świetle przytoczonych przepisów i dodatkowych zobowiązań przyjmowanych przez rolnika składającego pierwotny wniosek o płatność rolnośrodowiskową jest oczywiste, że w razie zmiany warunków realizacji przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, bez poinformowania organów Agencji o przyczynach tego stanu, istnieje - co do zasady - podstawa do wydania decyzji ustalającej wysokość kwoty pobranych płatności przypadających do zwrotu. Zgodnie natomiast z art. 23 ust. 5 pkt 1 wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1: pkt 1 może zostać zmieniony w części dotyczącej wskazania uprawy uprawianej na danej działce rolnej.

W rozpoznawanej sprawie za prawidłowe należy uznać stanowisko organów, że otrzymana pomoc rolnośrodowiskowa stała się pomocą pobraną nienależnie, która zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich i § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., podlega zwrotowi. Nienależną płatnością jest bowiem wypłacona rolnikowi kwota nienależnie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, która przestała być należna na skutek wygaśnięcia obowiązku jej wypłacenia z powodu późniejszego zaistnienia okoliczności przewidzianych w przepisach regulujących pomoc finansową.

Organ w przedmiotowej sprawie prawidłowo zastosował właśnie powyżej cytowany § 39 rozporządzenia, a nie § 38, który reguluje instytucję zmniejszenia płatności.

Postępowanie prowadzone było m.in. na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438, ze zm.), zwanej dalej "ustawą".

Stosownie do powyższych przepisów, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej, do której wydania był właściwy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR.

Składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w dniu 29 maja 2008 r. i deklarując we wniosku realizację Pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone, wariant Zrównoważony system gospodarowania o powierzchni 87,09 ha skarżący musiał spełniać warunki określone w § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2008 roku, tj.:

1) posiadać nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) posiadać działki rolne w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia wymienionego we wprowadzeniu do wyliczenia, zwanych dalej "działkami rolnymi", o łącznej powierzchni co najmniej 1 ha;

3) realizować 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późno zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej,

4) spełniać warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Skoro więc stosownie do § 2 ust 1 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2008 r. skarżący przyjął na siebie zobowiązanie realizacji 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, to zaprzestanie prowadzenia działalności w trakcie tego okresu, poprzez pomniejszenie deklarowanej powierzchni o 83,19 ha spełnia przesłankę zwrotu pobranej płatności. Zmniejszenie powierzchni przekracza 3% całkowitej powierzchni.

Obowiązek ten ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5 - letniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz także skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego.

Konsekwencje z zaprzestaniem realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego określone zostały w § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. W powyższym przepisie nie zawarto zastrzeżenia, że dotyczy on tylko roku, w którym stwierdzono uchybienie. Mając więc powyższe na uwadze, a także to, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe jest zobowiązaniem wieloletnim stwierdzić należy, iż obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowej dotyczy płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego.

Wywiązywanie się z obowiązków przyjętych w ramach programu ocenia się w perspektywie podjętego wieloletniego zobowiązania, zatem stwierdzenie uchybień w realizacji programu oznacza niedotrzymanie zobowiązania wieloletniego i skutkuje obowiązkiem zwrotu pobranych kwot, również wypłaconych w latach wcześniejszych, przyznanych za realizację tego zobowiązania (wyrok NSA z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt II GSK 2710/14).

Obowiązkiem rolnika jest bowiem realizacja całego wieloletniego zobowiązania, co do którego się zobowiązał we wniosku i w odniesieniu do tego całego zobowiązania powinien być z kolei odnoszony zakres jego nierealizowania. Tym samym producent nie będzie realizował całości zobowiązania zarówno w sytuacji, gdy nie będzie w ogóle realizował zobowiązania, do którego się zobowiązał, jak i w sytuacji, gdy będzie realizował zobowiązanie, ale jedynie w części.

Za prawidłowe należy uznać stanowisko organów, że brak jest możliwości zwolnienia beneficjenta nienależnych płatności z obowiązku zwrotu uzyskanego wsparcia. Stosownie do art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Rację mają organy, że w rozpoznawanej sprawie wypłata płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych za lata 2008-2009 nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatności te stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że skarżący nie dotrzymał zobowiązania w zakresie przestrzegania zasad uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym, a ujawnienie tego faktu miało miejsce po wydaniu decyzji przyznających płatności i po wypłacie tych płatności.

Podkreślić należy, że to wnioskodawca decyduje o treści wniosku, który podpisuje i wnosi do ARiMR. Składając zaś własnoręczny podpis na formularzu wniosku oświadcza, że zna zasady przyznawania płatności oraz zobowiązuje się do przestrzegania nałożonych na rolnika obowiązków, m.in. w zakresie wymogów przewidzianych dla poszczególnych wariantów.

Wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego, w sprawie tej organy ARiMR dokonały ustaleń w pełni wystarczających do podjęcia niewadliwego rozstrzygnięcia, kierując się rozwiązaniami wynikającymi z prawidłowo wskazanych aktów prawnych, które legły u podstaw wydanych decyzji.

Odnośnie naruszenia art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poprzez jego zastosowanie, pomimo niewyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznych decyzji przyznających środki z funduszu Unii Europejskiej, skarżący przyjmuje bowiem, że warunkiem umożliwiającym wydanie decyzji ustalających kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest uprzednie wyeliminowanie z obrotu decyzji przyznających te środki, albowiem w przeciwnym razie dochodzi do sytuacji, w której, w obrocie pozostają sprzeczne ze sobą decyzje - wskazać należy, że postępowanie prowadzone w trybie 29 ust. 1 i 2 ustawy z 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym. Niezasadna jest argumentacja, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatność (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2014r., sygn. akt II GSK 1415/12, LEX nr 1452674). Pierwsze z postępowań dotyczyło przyznanego stronie prawa do świadczeń ze środków publicznych za rok rozliczeniowy, natomiast drugie z postępowań dotyczyło ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranej w świetle złożonej przez stronę wcześniejszej deklaracji i stwierdzonych dopiero ex post okoliczności faktycznych. Są to zatem dwa różne postępowania i różny jest też przedmiot wydanych w ich wyniku decyzji. Decyzja wydawana na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR jest decyzją pokontrolną, stwierdzającą pewien obowiązek, na skutek niewłaściwego skorzystania z przyznanego stronie uprawnienia. Na potrzeby wydania takiej decyzji nie trzeba wzruszać (przepisy prawa tego też nie przewidują) wcześniejszej decyzji przyznającej dane uprawnienia. Słusznie, w konsekwencji takiej oceny, zastosowały organy przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, przewidujący decyzyjny tryb ustalania nienależnych pobranych płatności.

Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, w tym działania "Program rolnośrodowiskowy", mamy zatem do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy beneficjent nie dotrzymuje podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego przez cały wymagany okres, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Oznacza to, że dla ustalenia kwot świadczeń nienależnie pobranych przez skarżącego w roku 2008-2009 nie było konieczne wzruszenie decyzji przyznających pomoc i dopuszczalne jest uznanie za nienależnie pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostają ostateczne decyzje przyznające płatności za poszczególne lata.

Wobec powyższego brak jest podstaw do uznania zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., art. 16 K.p.a. w związku z art. 21 ust. 2 pkt ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

Za znajdujące oparcie w prawie sąd uznał również stanowisko organów obu instancji, że w sprawie nie wystąpiły określone w art. 54 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013 podstawy do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależenie pobranych płatności, ponieważ sankcjonowane nieprawidłowości znacznie przekraczają kwotę 100 euro.

W sprawie nie upłynął również termin przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich - cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości (kontrola stwierdzająca nieprawidłowości w rozpoznawanej sprawie została przeprowadzona w dniu 14 sierpnia 2012 r.), a w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

Skoro program PROW 2007-2013 nie został zamknięty w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, to nie doszło do przedawnienia przedmiotowych należności.

Natomiast zgodnie z ust. 5 art. 73 rozporzadzenia nr 796/2004 obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat.

Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Odnosząc się do pojęcia dobrej wiary, nie można było uznać, że skarżący działał w dobrej wierze skoro podjął się realizacji programu rolnośrodowiskowego na znanych zasadach. Miał więc świadomość skutków braku kontynuowania zobowiązania wieloletniego, a mimo to kontrole stwierdzały powtarzające się w kolejnych latach nieprawidłowości w realizacji programu. Powyższe świadczy o tym, że skarżący świadomie nie podejmował czynności w celu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego.

W tym stanie rzeczy sąd stwierdził, że zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania są niezasadne.

Mając powyższe na uwadze, sąd stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

B.K.