Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1182/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 9, art. 79a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 95 ust. 1, art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.) Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi D. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej D. O. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 127a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), art. 17, art. 23, art. 24, art. 26 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działający z upoważnienia Wójta Gminy W. (zwany dalej: "organem I instancji") odmówił D. O. (zwanej dalej: "stroną" lub "skarżącą") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na D. C..

W uzasadnieniu decyzji I instancji organ wskazał, że w dniu [...] lipca 2021 r. wpłynął wniosek strony, przekazany przez Ośrodek Pomocy Społecznej w W., o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nad matką strony - D. C.. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynikało, że strona sprawuje opiekę nad matką w sposób prawidłowy i bez zastrzeżeń. Strona nie podejmuje zatrudnienia oraz innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad matką która wymaga pomocy osoby drugiej. Strona nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności.

Organ ustalił, że matka strony orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnoprawności w W. z dnia [...] kwietnia 2021 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do [...] kwietnia 2021 r. Znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2021 r., co oznacza, że matka strony stała się osobą niepełnosprawną w wieku [...] lat, a więc po ukończeniu 25 roku życia. Organ uznał, że tym samym nie został spełniony wymóg z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r.

Zdaniem organu I instancji, kolejną przesłanką do odmowy przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia jest fakt, że strona ma przyznane prawo do emerytury.

W oświadczeniu złożonym w dniu [...] strona 2021 r. strona podała, że nie dokona zawieszenia prawa do przyznanego świadczenia emerytalnego, ponieważ nie będzie miała wystarczających środków do życia. Kierując się powyższym organ I instancji odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

Strona, zastępowana przez radcę prawnego, wniosła odwołanie od wskazanej decyzji organu I instancji, której zarzuciła naruszenie prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez jego zastosowanie pomimo uznania tego przepisu za sprzeczny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W uzasadnieniu odwołania strona podniosła ponadto, że pozbawianie osób na emeryturze lub rencie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego narusza zasadę równego traktowania. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., powinien być rozumiany w taki sposób, że wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby na emeryturze nie w całości, tylko do jej wysokości.

Decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...], wydaną podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 u.ś.r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (zwane dalej: "organem II instancji") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji przedstawił ustalenia stanu faktycznego. Zauważył, że matka strony jest osobą niepełnosprawną w wieku [...] lat, wdową, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada troje dorosłych dzieci, dwoje z nich jest w wieku produkcyjnym czynnych zawodowo, jedno z nich ma lat [...] i jest w wieku emerytalnym. Wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe z pełnoletnim synem, zamieszkuje w niedalekiej odległości od miejsca zamieszkania matki. Strona posiada uprawnienia emerytalne, pobiera emeryturę w wysokości niższej od wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego ([...] zł). Organ wskazał w tym miejscu na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Dodał, że strona jest osobą bierną zawodowo i w tych okolicznościach nie zachodzi przesłanka niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Następnie organ II instancji wyjaśnił, że przepis art. 17 u.ś.r. stanowi zamkniętą regulację normującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu, nie można prawa do niego wywodzić z innych niż wskazanych w treści tego przepisu zdarzeń i sytuacji, ani z innych ustaw. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacji z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Z uwagi na powyższy cel z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego zostały wyłączone osoby, które mają ustalone prawo do świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., czyli m. in. osoby mające prawo do emerytury.

Zdaniem organu II instancji, rezultat wykładni celowościowej i systemowej art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., nie budzi wątpliwości.

Organ II instancji podkreślił, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. został poddany ocenie Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, który orzekł, że wskazany przepis w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W pozostałym zakresie wskazany przepis nie został uznany za niezgodny z Konstytucją, w związku z czym jest obowiązującym prawem, które podlega zastosowaniu w sprawach indywidualnych i konkretnych rozstrzyganych drodze decyzji administracyjnych.

Następnie organ II instancji zaznaczył, że przedmiotowe świadczenie nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze spełnienia swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej, o ile jest możliwa. O rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego oczywiście niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Musi przy tym istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. Konieczność sprawowania opieki musi wiązać się z utratą uzyskiwanych przez osobę opiekującą się dochodów, a to w niniejszej sprawie nie miejsca, gdyż strona pobiera emeryturę z ZUS-u. Jak argumentował organ II instancji, ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu emerytury powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zbieg świadczeń ani ich wzajemna kompensata.

Organ II instancji odniósł się do zarzutu strony, że wnosiła o przyznanie świadczenia w wysokości pomniejszonej o otrzymywaną emeryturę. Wyjaśnił, że w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który umożliwiałby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno stanowiącego różnicę między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a pobieraną emeryturą, jak również brak jest regulacji przewidującej zasadę przyznania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (emerytury), a także kompensowania wysokości emerytury do kwoty świadczenia pielęgnacyjnego (jako świadczenia o wyższej wysokości), czy też wstrzymania wypłaty niższego kwotowo świadczenia.

Podsumowując organ II instancji stwierdził, że odmowa przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiła na podstawie obowiązujących przepisów u.ś.r., tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy (nie zachodzą przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia) w związku ze sprawowaną opieką nad osobą tej opieki wymagającą oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (opiekun osoby wymagającej opieki jest uprawniony do emerytury).

Końcowo organ II instancji wskazał, że na powyższe rozstrzygnięcie nie miało wpływu zastosowanie przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, organ odwoławczy wyjaśnił, że należało uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej.

D. O., zastępowana przez radcę prawnego, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z dnia [...] października 2021 r., wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o rozważenie uchylenia decyzji organu I instancji. Ponadto skarżąca wniosła o zwrot kosztów postępowania, wedle norm przepisanych od organu na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego.

Wydanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

I. prawa procesowego, tj.:

1) art 77 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym rozpatrzeniem, tj. do niedostatecznie wyjaśnionego stanu faktycznego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2) art. 7 k.p.a., poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony;

II. naruszenie prawa materialnego, w postaci:

1) błędnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że sama okoliczność posiadania przez matkę strony dzieci stanowi kryterium negatywne dla przyznania świadczenia, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt istnienia obowiązku alimentacyjnego dzieci względem matki ma istotne znaczenie dla oceny złożonego wniosku,

2) naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wydanie decyzji o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 4 i art. 17 ust. 5 u.ś.r. w zw. z art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych w związku z pominięciem wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej tych przepisów, polegające na uznaniu, że wobec istniejącego abstrakcyjnie obowiązku alimentacyjnego dzieci względem matki świadczenie nie przysługuje osobie sprawującej faktyczną opiekę nad niepełnosprawną,

3) pominięcia norm art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP, przez co decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad konstytucyjnych.

W uzasadnieniu skargi wnosząca ją podniosła, iż zarzuca organowi II instancji, że nie wykorzystał wszystkich możliwych instrumentów jakie posiadał i nie wezwał skarżącej do zawieszenia emerytury na czas otrzymywania ewentualnie przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca oświadczyła, że może zawiesić swoją emeryturę, aby być w sytuacji zrównanej z osobami otrzymującymi już świadczenie pielęgnacyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") stanowi z kolei, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej

i stosują środki określone w ustawie. Według art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron

w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę na wniosek skarżącej i przy braku sprzeciwu organu. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów, wykazała, że skarga podlega uwzględnieniu z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd wyjaśnia jednocześnie, że nie mogło być uwzględnione żądanie skargi, poprzez ustalenie w postępowaniu sądowym prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem sądy administracyjne nie są uprawnione do zastępowania organów administracji w realizacji przysługującym im obowiązków rozstrzygania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej.

Materialnoprawną podstawę wydania przedmiotowej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z kolei, w przepisie art. 17 ust. 5 u.ś.r. określono przesłanki wykluczające możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym w pkt 1a, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Natomiast, w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także

w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Przedmiot rozpoznania w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. odmawiająca przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

W ocenie organu odwoławczego przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia jest niespełnienie wymogu określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia oraz fakt pobierania przez skarżącą emerytury.

W ocenie sądu, skarżąca spełniła wszystkie przesłanki niezbędne do otrzymania świadczenia, określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie jest również przeszkodą w otrzymaniu świadczenia pobieranie przez przyszłą beneficjentkę emerytury, której wysokość jest niższa od kwoty świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd judykatury, zgodnie z którym prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy. Sąd nie podziela natomiast stanowiska tej linii orzeczniczej sądów, zgodnie z którą osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym, a więc prawo do emerytury wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie do wysokości tej emerytury. Na powyższe trudności zwrócił również uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, w którym podkreślił, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy między ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 484/21).

W ocenie sądu, właściwa interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymaga aby organ rozpoznający wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miał na względzie ustawowy cel tego świadczenia, którym jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z pracy zarobkowej

z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie więc prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających jedno ze wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczeń w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne powoduje, że cel instytucji świadczeń pielęgnacyjnych nie jest w stosunku do pewnej grupy opiekunów realizowany, pomimo, że sprawujący opiekę nie może podjąć pracy zarobkowej w celu poprawienia swojej sytuacji ekonomicznej. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że fakt uzyskania świadczeń emerytalnych nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia.

Ponadto, zdaniem sądu, przy stosowaniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy dokonać jego prokonstytucyjnej wykładni, pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP).

W ramach ustawy o świadczeniach rodzinnych funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. na mocy którego, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Stąd też, w ocenie sądu, sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi, jest przyjęcie analogicznego rozwiązania w zakresie prawa do wyboru świadczenia, w sytuacji gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera inne świadczenie emerytalno-rentowe, w niższej wysokości niż wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Z powyższych przyczyn sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko przyjęte w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19 oraz z dnia 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20 oraz w wyroku z dnia 15 grudnia 2020 r. I OSK 2006/20 (niepub.)

We wskazanych orzeczeniach podkreślono, z czym sąd w obecnym składzie się zgadza, że wybór świadczenia strona może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy jednak o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem na wniosek emeryta można zawiesić wypłatę m.in. emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale zgodzić należy się ze skarżącą, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, zgodnie z art. 9 k.p.a.

Ponadto, zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Istotnym jest jednakże wskazanie, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien skarżącą poinformować.

Sąd podkreśla, że obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W rozpoznawanej sprawie konieczna jest zatem taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej świadczenia nawet przez krótki czas.

W niniejszej sprawie żaden z organów podjął się wyjaśnienia intencji skarżącej co do zawieszenia jej prawa do emerytury i przedstawienia jej trybu procedowania, by takie świadczenie mogła otrzymać. Taka wadliwość decyzji jest o tyle zrozumiała, że organy co do zasady kwestionowały prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na pobieranie przez nią emerytury. Nie oznacza to jednak, ze stanowisko zaprezentowane przez organy jest prawidłowe, co sąd już wyżej wskazał w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

W zaistniałej sytuacji, w ocenie sądu przyjąć należało, że naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 9 i 79a k.p.a.- który to przepis ma istotne znaczenie przy rozpatrywaniu spraw inicjowanych wnioskiem strony) doprowadziło do odmowy ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przy tym mając na uwadze zakres dostrzeżonych przez sąd wad prowadzonego postępowania administracyjnego, dla końcowego załatwienia sprawy niezbędne okazało się uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji, ale także uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Organy ponownie rozpatrując sprawę, związane zgodnie z art. 153 p.p.s.a. wyrokiem sądu, podejmą działania zmierzające do ponownego rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz naprowadzą ją na taki tryb postępowania, by poprzez zrzeczenie się prawa do świadczenia emerytalnego nie poniosła uszczerbku finansowego, czyli nie pozostała bez prawa do jakiegokolwiek świadczenia.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] sierpnia 2021 r. o czym orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania zasądzonych na rzecz skarżącej od organu, Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).