Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 878/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 31 zo. ust. 1, art. 31 zq. ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 107 § 1 pkt 3, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 22
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 czerwca 2021r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Spółka A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz Spółki A. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Spółka A (dalej jako: "skarżąca", "strona", "Spółka") zwróciła się 23 kwietnia 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "ZUS", "Zakład", "organ") z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r..

B. L. prowadząca Biuro Księgowe "[...]" (dalej jako: "Biuro Księgowe", "B. L.") 4 września 2020 r. przesłała drogą elektroniczną do ZUS - Centrum Obsługi Telefonicznej (k. 9 akt administracyjnych) informację, że została złożona po terminie deklaracja rozliczeniowa (ZUS DRA) Spółki za miesiąc maj 2020 r. Dodała równocześnie, że ww. dokument został wysłany 30 czerwca 2020 r. i była przekonana, że wpłynął on w terminie do systemu informatycznego Zakładu. Tłumacząc równocześnie brak jej złożenia w terminie awarią komputera lub internetu. Wskazała też, że zorientowała się o tym, sporządzając na początku lipca 2020 r. listę płac za miesiąc czerwiec 2020 r. Stwierdziła również, że przedmiotową deklarację przesłała 5 lipca 2020 r., ale było to już po terminie. Zwróciła się też, o przyjęcie przez Zakład złożonych wyjaśnień, jako usprawiedliwienia, w związku ze złożeniem przedmiotowego dokumentu po terminie. Podkreśliła równocześnie, że nie było to jej złą wolą, a jedynie niedopatrzeniem. Dodała też, że takie sytuacje nie często mają miejsce, więc była przekonana, że deklaracja rozliczeniowa została wysłana w terminie.

Decyzją z "[...]" (nr "[...]") ZUS, działając na podstawie art. 31zo ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm., dalej jako: "ustawa Covid 19") w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266, ze zm., dalej jako: "U.s.u.s.") - odmówił Spółce prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres maj 2020 r. (dalej jako: "prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek"). Zgodnie z treścią tego przepisu - na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

W uzasadnieniu Zakład podniósł też, że deklaracja rozliczeniowa ZUS DRA za maj 2020 r. wpłynęła do ZUS 5 lipca 2020 r. To zaś zadecydowało, że skarżącej odmówiono prawa do zwolnienia.

Spółka złożyła 27 września 2020 r. do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podkreśliła, że w art. 31zo. ustawy Covid 19 ustawodawca wskazał jednoznacznie, iż "zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek ZUS, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r.". Dodała również, że tenże ustawodawca w art. 31zq. ust. 3 ustawy Covid 19 warunkuje ww. zwolnienie od złożenia deklaracji rozliczeniowej najpóźniej do 30 czerwca 2020 r. Jednakże ust. 4 tego przepisu wskazuje, że zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo przedmiotowej ustawy, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Wskazała równocześnie, że decyzja ZUS została podjęta "[...]" a deklaracja wpłynęła 5 lipca 2020 r. Wniosła ponadto o uwzględnienie wyjaśnień Biura Księgowego z 4 września 2020 r., dotyczących przyczyny opóźnienia w dostarczeniu na czas deklaracji rozliczeniowej Spółki. Stwierdziła też, że skarżąca nie może ponosić konsekwencji finansowych z tytułu awarii systemu komputerowego i elektronicznego przekazywania dokumentów do Zakładu.

B. L. na druku zat. "Pismo ogólne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych" z 7 października 2020 r. (k. 12 akt administracyjnych) zwróciła z prośbą o uznanie przez ZUS deklaracji rozliczeniowej złożonej po terminie. W części zat. "Opis sprawy" powtórzyła argumentację przywołaną w korespondencji elektronicznej z 4 września 2020 r. Dodała jednocześnie, że nie często mają miejsce sytuacje awarii, albo przeciążenia systemu, czy też internetu. Wskazała też, że był to ostatni dzień składania deklaracji i może gdzieś ona utknęła w systemie, a później się cofnęła i pozostała jako nie wysłana. Stwierdziła równocześnie, że nie potrafi tego inaczej wyjaśnić. Prosząc także o rozpatrzenie niniejszej sprawy, z możliwością uznania deklaracji rozliczeniowej jako złożonej w terminie. Motywując to tym, że w konsekwencji to ona będzie musiała pokryć całość składki, która została naliczona w deklaracji, a jest to dla niej duże obciążenie w dzisiejszych czasach.

Pismem z 20 października 2020 r. Zakład, w związku z koniecznością zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym zawiadomił o przedłużeniu terminu załatwienia wniosku z 1 października 2020 r o ponowne rozpatrzenie sprawy do 11 listopada 2020 r. Jednocześnie przywołał art. 37 §1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 20-20 r. poz. 256, ze zm., dalej jako: "K.p.a."), pouczając stronę o prawie do wniesienia ponaglenia, jeśli nie załatwiono sprawy w terminie, o którym jest mowa w art. 35 K.p.a.. Organ poinformował też, że postępowanie dowodowe w sprawie zostało zakończone, a o sposobie rozstrzygnięcia wniosku Spółka zostanie poinformowana w drodze decyzji. Pouczono też o prawie do czynnego udziału strony w postępowaniu oraz o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Decyzją z "[...]" ZUS utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ dla poparcia swojego rozstrzygnięcia przywołał treść:

• art. 31zq. ust. 8 ustawy Covid 19 - od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o której mowa w ust. 7, płatnikowi składek przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego dotyczące odwołań od decyzji oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,

• art. 31zo. ust. 1 ustawy Covid 19 - na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

• art. 31 zq. ust. 3 ustawy Covid 19 - warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania,

• art. 138 §1 pkt 1 K.p.a. – organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję i

• art. 47 ust. 1 pkt 3 U.s.u.s. – płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, nie później niż do 15 dnia następnego miesiąca.

Wskazał również, że odmówił Spółce prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020, z uwagi na złożenie dokumentów rozliczeniowych 5 lipca 2020 r. Dodał też, że ponowna weryfikacja akt sprawy ustaliła, że kompletne dokumenty ZUS DRA i ZUS RCA za ww. miesiąc zostały złożone właśnie 5 lipca 2020 r. Mając więc na uwadze to, że termin na złożenie tych dokumentów, na podstawie których mogłoby nastąpić zwolnienie skarżącej z opłacania składek, został ustawowo wyznaczony do 30 czerwca 2020 r., a przedmiotowe deklaracje zostały złożone dopiero 5 lipca 2020 r., Zakład nie znalazł podstaw prawnych, aby zmienić decyzję w zakresie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek.

Pismem z 20 listopada 2020 r. skierowanym do Zakładu skarżąca zwróciła uwagę, że ten nie odniósł się do podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 27 września 2020 r. argumentacji. Dotyczy to wyjaśnień złożonych przez Biuro Księgowe, a odnoszących się do przyczyn złożenia deklaracji po terminie, z uwagi na awarię systemu elektronicznego, przekazywania dokumentów do różnych instytucji państwowych. Wskazała jednocześnie, że biuro to jest odpowiedzialne za terminowe wysyłanie wspomnianej już dokumentacji rozliczeniowej. Dodała też, że prawo nie zabrania Zakładowi aby w pierwszej kolejności brał pod uwagę dobro wnioskodawcy. Zauważyła także, że zgodnie z art. 31zq. ust. 2 ustawy Covid 19 decyzja powinna być wydana w ciągu 30 dni od otrzymania deklaracji rozliczeniowych, a została wydana dopiero "[...]"

W odpowiedzi z 2 grudnia 2020 r. na ww. pismo ZUS przedstawił analogiczną argumentację, jak w decyzji II instancyjnej. Pouczając jednocześnie skarżącą o prawie i terminie do złożenia skargi do sądu administracyjnego. Zwrócił się również do Spółki o wypowiedzenie się, czy pismo z 20 listopada 2020 r. stanowi przedmiotową skargę.

Pełnomocnik skarżącej adwokat A. H. – G. (dalej jako: "pełnomocnik skarżącej") skargą z 7 grudnia 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez uwzględnienie wniosku skarżącej o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. oraz obciążenie Zakładu kosztami niniejszego postępowania. Zarzuciła jednocześnie zaskarżonej decyzji:

• naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy: art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 K.p.a., art. 80 K.p.a. w zw. z art. 58 §1 i §2 K.p.a. poprzez niepodjęcie przez ZUS (zarówno na etapie przed jak i w trakcie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) wszelkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes strony, w szczególności nieuwzględnienie zgłaszanych przez skarżącą okoliczności świadczących o braku zawinienia w niedochowaniu terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowych, warunkujących przyznanie ulgi w składkach za miesiąc maj 2020 r., co winno obligować organ do wydania odmiennego niż to zaskarżone, rozstrzygnięcia,

• naruszenie przepisów prawa materialnego, art. 31zo. ustawy Covid 19 poprzez błędną jego wykładnię, niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że uzasadniona w okolicznościach niniejszej sprawy jest odmowa zwolnienia skarżącej z opłacania składek na rzecz organu, w sytuacji gdy prawidłowa ocena dowodów zebranych w sprawie i okoliczności podnoszonych przez skarżącą winno zobligować ZUS do wydania odmiennej decyzji.

W uzasadnieniu podniosła również, że zgodnie z art. 58 §1 i §2 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Wskazała również na zasadę prawdy obiektywnej i zasadę udzielenia informacji, przywołując w tym zakresie treść art. 7 K.p.a. i 9 K.p.a. (w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.). Przenosząc to na grunt przedmiotowej sprawy pełnomocnika skarżącej wskazała, że nie budzi wątpliwości fakt obowiązku złożenia deklaracji bądź raportów w terminie do 30 czerwca 2020 r. Nie budzi również wątpliwości, że dokumentacja ta miała zostać w terminie złożona przez Biuro Księgowe (prowadzące stałą obsługę Spółki), albowiem takie zapewnienie zostało złożone. Dodała też, że przyczyną opóźnienia złożenia wymaganej dokumentacji była awaria komputera lub internetu. Zauważyła również, że organ otrzymał stosowne wyjaśnienia od ww. biura (o istnieniu przekonania o przesłaniu dokumentacji w terminie), co znajduje wyraz w dokumentacji zgromadzonej przez ZUS. Zauważyła też, że dopiero przy sporządzaniu listy płac wspomniane biuro zauważyło, że wspomniana dokumentacja nie wpłynęła do Zakładu. To spowodowało, że niezwłocznie, tj. 5 lipca 2020 r. zostały przesłane wymagane dokumenty, usprawiedliwiając powstałe nieporozumienie. Pełnomocnik skarżącej zauważyła też, że organy obu instancji nie odniosły się do ww. wskazanej kwestii, która była podnoszona też we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodała także, że wyjaśnieniami Biura Księgowego w tym zakresie dysponował organ już na etapie decyzji I instancyjnej. W podsumowaniu stwierdziła jednocześnie, że w przedmiotowej sprawie winien mieć zastosowanie, z uwagi na podnoszone w skardze argumenty art. 58 §1 i §2 K.p.a. W razie bowiem uchybienia terminowi, należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli ten uprawdopodobni (nie udowodni), że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Zauważyła też, że na potwierdzenie argumentacji, będącej w jej ocenie podstawą to przywrócenia uchybionemu terminowi zostało przesłane do organu stosowne pismo, które pozostało bez odzewu. Jednocześnie wskazała, że zostało to uczynione w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny ww. uchybienia, tj. 5 lipca 2020 r. (kiedy Biuro Księgowe uzyskało o tym wiedzę i tego samego dnia dokonała tej czynności). Jednocześnie dodała, że nawet przy przyjęciu, że 1 lipca 2020 r. nastąpiła naprawa systemu, czy sieci, 7-dniowy termin upłynąłby 7 lipca 2020 r.. Dlatego też czynność ta została dokonana w terminie zakreślonym przez art. 58 §1 i §2 K.p.a.. Zwróciła też uwagę na to, że z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wynika wprost prośba o przywrócenie terminu, o którym jest mowa ww. przepisie. Niemniej jednak, w ocenie pełnomocnik skarżącej treść tego wniosku nie pozostawia wątpliwości, że właśnie tego on dotyczył. Tym bardziej, że skarżąca podniosła w nim, że doszło do wskazywanego już uchybienia terminowi bez jej winy. Podkreśliła też, że ZUS stojąc na straży praworządności (na wniosek lub z urzędu) powinien podjąć wszelkie czynności, niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz przede wszystkim do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. I tej zasadzie organ nie sprostał. Jednocześnie podkreśliła, że nawet gdyby Zakład nie uznał wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy za wniosek z art. 58 §1 i §2 K.p.a. to powinien poinformować i pouczyć stronę (należycie i wyczerpująco) o konieczności wystosowania takiego wniosku o przywrócenie terminu. Organy bowiem czuwają nad tym, aby strona i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 §2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U z 2019 r. poz. 2325, ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Uchylenie zaskarżonego aktu następuje w szczególności w przypadku, gdy narusza on przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 §1 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.).

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

W ocenie Sądu płaszczyzna i istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowości zastosowania art. 31zo. ust. 1 w zw. z art. 31zq. ust. 3 ustawy Covid 19 w ustalonym przez ZUS stanie faktycznym.

Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy Covid 19 - na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Według art. 31 zq. ust. 3 ustawy Covid 19 - warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Przystępując do rozstrzygnięcia tak zarysowanej kwestii, w pierwszej kolejności uwagę Sądu zwróciło uchybienie proceduralne organu rozpoznającego przedmiotową sprawę na obu jej etapach, które skutkowałoby tym, że uzasadnienie rozstrzygnięcia sprawy, tak w zakresie uzasadnienia faktycznego, jak i uzasadnienia prawnego – musiałby przejąć na siebie sąd administracyjny. Tymczasem, zasadą tego postępowania jest to, że Sąd nie ma kognicji do merytorycznego rozpatrywania sprawy administracyjnej i formułowania uzasadnienia rozstrzygnięcia. Jego rolą jest kontrola prawidłowości działań organu, na podstawie kryterium legalności. Zgodnie z treścią art. 107 §1 pkt 6 i §3 K.p.a. decyzja musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, na które składają się w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Analiza przyjętych na obu etapach postępowania rozstrzygnięć Zakładu wyraźnie pokazuje, że trudno uznać, w ocenie Sąd, że ZUS realizuje w praktyce normy wynikające z ww. art. 107 §1 pkt 6 i §3 K.p.a.. Na uwagę zwraca bowiem to, że uzasadnienia decyzji w oby instancjach są lakoniczne i zawężone w istocie do przywołania treści wskazanych tam przepisów prawa. W przypadku pierwszego rozstrzygnięcia uzasadnienia faktycznego praktycznie w ogóle nie ma. Ogranicza się ono tylko do jednego zdania: "(...) Jak ustaliliśmy deklaracja rozliczeniowa ZUS DRA za maj 2020 r. wpłynęła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 5 lipca 2020 r. (...)". Co zwróciło uwagę Sądu organ nie przywołał nawet kluczowego dla sprawy art. 31zq. ust. 3 ustawy Covid 19, który to przepis zakreśla graniczny termin (30 czerwca 2020 r.) do złożenia wymaganych przez Zakład dokumentów. Co jest też symptomatyczne, pouczenie w tej decyzji jest obszerniejsze niż jego uzasadnienie. Podobne uwagi dotyczą uzasadnienia faktycznego i prawnego zawartego w decyzji II instancyjnej, która choć w mniejszym stopniu również zawiera ograniczone i lakoniczne uzasadnienie. W tym przypadku organ przywołując treść, licznie tam wskazanych przepisów nie pokusił się nawet o wyjaśnienie, dlaczego mają one w przedmiotowej sprawie zastosowanie i dlaczego to właśnie one zostały przyporządkowane do ustalonego przez organ stanu faktycznego. Na co zwrócił również uwagę Sąd organ, z bliżej nieznanych powodów (których nie można się doszukać w decyzji) przywołał, np. treść art. 47 ust. 1 pkt 1 U.s.u.s., który wskazuje, że płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, nie później niż do 15 dnia następnego miesiąca. W tym miejscu, na uwagę zasługuje wyrok WSA w Krakowie z 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1496/14 (wyroki dostępne na stronie internetowej - orzeczenia.nsa.gov.pl.), w który Sąd ten stwierdził, iż: "(...) prawidłowe uzasadnienie, to takie które zawiera ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa, oraz wskazuje, jaki zachodzi związek między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia. Organ powinien zatem należycie uzasadnić, jak rozumie przepisy mające zastosowanie w rozpoznawanej sprawie i dlaczego należy je przyporządkować do konkretnych warunków stanu faktycznego danej sprawy.(...)". Nie wolno przy tym zapominać, że uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 K.p.a. Jak zauważył bowiem WSA w Warszawie w wyroku z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1245/08: "Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy" (zob. też wyrok WSA w Krakowie z 13 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 353/21). Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok WSA Krakowie z 20 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 450/21). Sąd zwraca również uwagę na to, że poza rozstrzygnięciem uzasadnienie jest jedyną częścią, w której mogą się pojawić treści merytoryczne. Jest też jedyną częścią, gdzie organ tłumaczy od strony merytorycznej dlaczego podjął takie a nie inne rozstrzygnięcie. Dlatego też powinno być ono skrupulatnie i jasno sformułowane, tak aby adresat zrozumiał motywy, którymi kierował się organ dokonując danego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu organ powinien także wskazać wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty, które uznał za udowodnione. Jeżeli chodzi o uzasadnienie prawne to winno ono polegać na precyzyjnym wyjaśnieniu podstawy prawnej orzeczenia (dlaczego można tę właśnie podstawę przyporządkować do ustalonego w danej sprawy stanu faktycznego). Chodzi również o wytłumaczenie motywów, dlaczego Zakład zastosował dany przepis. Powinno być ono także wywodem prawniczym, mającym na celu wykazanie, że wydane rozstrzygnięcie jest wynikiem poprawnego, logicznego procesu stosowania normy prawa materialnego. Jego funkcją jest bowiem sformułowanie umotywowanej oceny stanu faktycznego sprawy w świetle konkretnego przepisu prawa oraz wykazanie związku pomiędzy tą oceną, a treścią dokonanego w sprawie rozstrzygnięcia. Jak wskazuje w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 17 stycznia 2017 (sygn. akt IV SA/Gl 556/16): "Uzasadnienie decyzji, poza wskazaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ma być dla strony źródłem informacji o sposobie rozumowania organu podejmującego decyzję i przyjętych przez niego założeniach, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia.". Organ nie może też ograniczyć się do przytoczenia przepisów prawa oraz ich treści, ale powinien również wskazać na ich relację do stanu faktycznego sprawy. Tego w obu decyzjach ZUS w ocenie Sądu zabrakło. Jeżeli zaś chodzi o uzasadnienie faktyczne to ten element powinien cechować logiczny związek z rozstrzygnięciem oraz kompletność użytych motywów, które do tego rozstrzygnięcia posłużyły. Jak zauważył, np. WSA Gliwice w wyroku z 17 stycznia 2017r. – sygn. akt IV SA/Gl 556/16: "(...) Braki uzasadnienia faktycznego nie pozwalają stronie na poznanie przesłanek rozstrzygnięcia, a Sądowi na dokonanie kontroli jego prawidłowości, czyniąc tym naruszenie art. 107 §3 KPA.". Nie jest też rzeczą skarżącej doszukiwanie się i domyślanie się uzasadnienia faktycznego dla przyjętego przez organ stanowiska, skoro tenże takiego nie przedstawił, albo przedstawił je w sposób lakoniczny i pozorny. Stoi to bowiem w sprzeczności z obowiązkiem poszanowania praw skarżącej oraz jej gwarancji procesowych. Organ nie może więc, poza wskazaniem przepisów oraz ich treści - jednym zadaniem (jak było w przypadku pierwszego rozstrzygnięcia), a w przypadku decyzji II instancyjnej kilkoma zdaniami uzasadniać swojego rozstrzygnięcia. Jak stwierdziła bowiem w komentarzu do art. 107 K.p.a. Barbara Adamiak (w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 17, Warszawa 2021/Legalis): "Najistotniejsze wadliwości uzasadnienia to: niepełność, (...) pozorność uzasadnienia, (...) - J. Zimmermann, Motywy decyzji administracyjnej, (...).". Taki sposób uzasadnienia, w ocenie Sądu nie spełnia wyżej opisanych kryteriów, co znacznie też uniemożliwia Sądowi ocenę prawidłowości i legalności działań organu. Jak zauważył Jan Zimmermann w artykule zat. "Znaczenie uzasadnienia rozstrzygnięcia organu administracji publicznej dla orzecznictwa sądowoadministracyjnego" (Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2010/5-6/511-524-Artykuł): "Prawidłowo zredagowane uzasadnienie jest (...) pewnym procesem autoimitacji organu, który służy organom kontrolnym, zwłaszcza sądom administracyjnym. Organ zobowiązany do ujawnienia motywów swojego działania i swojego rozstrzygnięcia musi się sam ograniczyć. Musi sam zadbać o to, żeby jego decyzja dała się skutecznie skontrolować.". Brak w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji ustaleń oraz jakiegokolwiek rozważenia okoliczności związanych z przedmiotem postępowania stanowi naruszenie dyspozycji art. 107 §3 KPA w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Wadliwe uzasadnienie decyzji nie pozwala również na ocenę, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności lub zaniechania przy wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Tym samym zarzut naruszenie art. 107 §3 K.p.a. w zw. z art. 11 K.p.a. i postulowanego przez pełnomocnik skarżącej art. 7 K.p.a. i art. 8 K.p.a. należy uznać za w pełni uzasadniony.

W ocenie Sądu Zakład prowadząc tego typu postępowanie administracyjne powinien zwrócić również uwagę na to, że ustawa Covid 19, pomimo jej szczególnego i doraźnego charakteru, nie zawiera generalnego wyłączenia do postępowań administracyjnych w niej uregulowanych stosowania Kodeksu postępowania administracyjnego. Jest wręcz przeciwnie, są jedynie szczegółowe regulacje o charakterze wyłączającym, modyfikującym, czy też wskazujące na odpowiednie stosowanie konkretnie wskazanych tam przepisów, np. art. 7a ust. 5, art. 15zzzzzn. pkt 1, art. 31za. ust. 1, art. 31zq. ust. 8, art. 31zy10. ustawy Covid 19. Organ powinien więc, prowadząc postępowanie w danej sprawie respektować i uwzględniać rygory i zasady z niego wynikające.

Sąd zwrócił również uwagę, w kontekście ustalonego szczątkowo przez organ stanu faktycznego oraz po dokonanej analizie obu orzeczeń i zgromadzonej w sprawie dokumentacji, że Zakład mając świadomość, już na wczesnym etapie postępowania potencjalnej możliwości wystąpienia przesłanki do zastosowani art. 58 §1 i §2 K.p.a. (z uwagi na wskazywaną przez Biuro Księgowe awarii komputera lub internetu) nie podjął żadnych czynności wyjaśniających w tym zakresie. Pomimo, że "[...]" 2020 r., czyli jeszcze przed wydaniem "[...]" decyzji I instancyjnej został o tym fakcie poinformowany (k. 9 akt administracyjnych). Już wówczas organ mógł sprawdzić, czy B. L. prowadząca to biuro miała umocowanie do reprezentowania skarżącej, skoro poinformowała, że to ona była odpowiedzialna za przesłanie wspomnianych deklaracji rozliczeniowych (z uchybieniem terminu). Tym bardziej, że czynność ta (złożenie dokumentów po terminie) może rodzić daleko idące, negatywne konsekwencje dla Spółki w wymiarze finansowym. I tak się też stało w tej sprawie. Potwierdzając taki stan rzeczy organ powinien też rozpatrzeć, czy przedmiotowe wystąpienie nie stanowi, w związku z tym wniosku o przywrócenie terminu złożonego w trybie art. 58 §1 i §2 K.p.a., a jego celem dopełnienie czynności, o której jest mowa w art. 31zq. ust. 3 ustawy Covid 19. Tym bardziej, że czynność ta faktycznie została dopełniona 5 lipca 2020 r., co potwierdza również sam Zakład. Organ powinien też wyjaśnić, czy rzeczywiście do takiej awarii doszło, kiedy do niej doszło i czy miało to wpływ na możliwość przesłania deklaracji w określonym przez prawo. Ustalenie dokładnego czasu ewentualnej awarii jest bowiem istotne w kontekście treści art. 58 §2 K.p.a., który stwierdza, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny jego uchybienia. Tymczasem Zakład ustalając stan faktyczny sprawy całkowicie pominął tę okoliczność. Nie odniósł się do niej również w wydanych decyzjach. To samo odnosi się do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 27 września 2020 r. Tym samym pozostawił ją poza swoimi rozważaniami. Takie postępowanie organu powoduje również to, że nie jest realizowana zasada przekonywania (art. 11 K.p.a.), gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane. Jak zaś zauważył WSA w Gdańsku w wyroku z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 411/21, z czym Sąd się w pełni zgadza, z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W tym kontekście, zauważalny jest także brak konsekwencji organu, który na okoliczność odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek powołuje się właśnie na czynność przesłania 5 lipca 2020 r. przez Biuro Księgowe deklaracji rozliczeniowych za maj 2020 r. Pomimo tego, że nie zweryfikował on umocowania B. L., prowadzącej Biuro Księgowe "[...]" do wykonania tej czynności. Mając to na uwadze należy podzielić, w ocenie Sądu zarzut naruszenia przez Zakład art. 77 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. oraz i art. 7 K.p.a.. Takie postępowanie, które nie buduje w ocenie Sądu zaufania do organów państwa narusza również art. 8 K.p.a. Tym samym Zakład naruszył też art. 31zo. ust 1 w zw. z art. 31zq. ust. 3 ustawy Covid 19. Jak bowiem zauważył WSA w Kielcach w wyroku z 20 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 263/21: "Zasadę zaufania obywateli do organów państwa organ realizuje także w ten sposób, że w razie istnienia wątpliwości co do okoliczności istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, wzywa stronę do jednoznacznego zajęcia stanowiska we wskazanym zakresie. Obowiązek zwrócenia się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska w sprawie, ustalenia charakteru i zakresu żądania zgłoszonego przez stronę wynika także z zasady informowania." Mając to na uwadze, w ocenie Sąd, przyjęte rozstrzygnięcie należy uznać za przedwczesne.

Nie uszło uwadze Sądu także to, że w decyzji I instancyjnej organ, jako dokument, który zgodnie z art. 31zq. ust. 3 w zw. z art. 31zo. ust. 1 ustawy Covid 19 winien być przesłany do Zakładu do 30 czerwca 2020 r. wskazał deklarację ZUS DRA za maj 2020 r. Tymczasem w decyzji II instancyjnej jest już mowa o dwóch deklaracjach ZUS DRA i ZUS RCA za miesiąc maj 2020 r.

Nie można też tracić z pola widzenia tego, że przepisy ustawy Covid 19 są rozwiązaniami o szczególnym charakterze. Mają one na celu, m.in. łagodzenie społeczno-gospodarczych skutków związanych z występowaniem epidemii Covid 19. Jej założeniem było udzielanie różnego rodzaju wsparcia materialnego różnym podmiotom, w tym przedsiębiorcom. Wprowadzane przez ustawodawcę ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej, bez względu na formę, w jakiej to następowało, także w związku z przeciwdziałaniem Covid 19, powinny wiązać się z rozwiązaniami mającymi udzielać wymiernego i realnego wsparcia tym, którzy określonymi ograniczeniami są/byli bezpośrednio obejmowani, a przez to doznali faktycznego, a nie tylko formalnego, ograniczenia konstytucyjnego prawa swobody prowadzenia działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483, ze zm.) i możliwości zarobkowania. Określenie formy wsparcia należy do ustawodawcy, a udzielenie ulgi w realizacji fiskalnych obowiązków publicznoprawnych jest jedną z nich. Takie wsparcie przedsiębiorców stanowi realizację zasady sprawiedliwości społecznej.

Sąd nie znalazł potwierdzenia na naruszenie przez Zakład art. 6 K.p.a. Przepis ten stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Niewątpliwie organy posiadają uprawnienie do działania, jedynie na mocy przepisów obowiązujących. Nie mogą, np. stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia administracyjnego przepisy, które z uwagi na swoją niekonstytucyjność zostały zakwestionowane (patrz wyrok WSA w Rzeszowie z 7 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 313/20). Jak zauważył też NSA w wyroku z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 3977/18: "Zgodnie z zasadą ogólną praworządności (art. 6 k.p.a.), mającą walor zasady konstytucyjnej (art. 7 Konstytucji RP), organy administracji mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa. To zaś implikuje w szczególności powinność rozpoznawania i rozstrzygania spraw przez organy administracji na gruncie obowiązującego aktualnie (tj. na dzień orzekania przez dany organ) stanu prawnego.". Tego jednak pełnomocnik skarżącej nie wykazała.

W świetle powyższych wywodów, aby rozstrzygnąć przedmiotową sprawę Sąd musiałby najpierw ustalić jej stan faktyczny, a następnie dokonać jego subsumpcji pod mający zastosowanie w sprawie przepis art. 31zo. ust 1 w zw. z art. 31zq. ust. 3 ustawy Covid 19. Przyjęty na tle wykładni tych przepisów pogląd musiałby też zostać połączony ze stosowną argumentacją. To jednak, jak już wyżej wskazano nie jest jego rolą. Sąd nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną przez stronę decyzję pod względem prawnym i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo uchyla ją, podając przyczyny, które skłoniły do tego sąd. Nie jest też władny do przyznania pomocy publicznej w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, gdyż to należy do uprawnień ZUS, który po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, kierując się wskazaniami Sądu, zawartymi w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku, wyda stosowne rozstrzygnięcie zawierające, w szczególności uzasadnienie odpowiadające wymogom art. 107 §3 K.p.a.

Z tych względów Sąd ocenił kontrolowaną decyzję za wadliwą, wydaną przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania wymienionych powyżej, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego, Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200 P.p.s.a., art. 205 §2 P.p.s.a., art. 209 P.p.s.a. oraz §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800).