Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 160/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Maciej Busz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi T. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 27 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

IV SA/Po 160/22

Uzasadnienie

Prezydent Miasta L. decyzją z [...].11.2021 r. nr [...] 2021.20312 wydaną na podstawie art.17, art.20 ust.3, art. 24 ust.4, art.32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2020., poz. 111, dalej jako u.ś.r. ) w związku z art. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2014r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2014r., poz. 559) oraz art. 104, art. 163 kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 poz. 735 z póź.zm.) po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...].10.2021 r. odmówił T. N. (dalej jako skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad synem M. N. ur. [...].

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że skarżąca w dniu [...].10.2021 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem M. N.. Na podstawie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...].06.2021 r. dołączonego do wniosku ustalono, że niepełnosprawność syna w znacznym stopniu powstała od [...].05.2021 r., czyli w [...] roku jego życia.

Wobec powyższego skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którymi świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Do wniosku z dnia [...].10.2021 r. skarżąca dołączyła oświadczenie, w którym poinformowała organ, że posiada prawo do renty rodzinnej. Nie posiada ona orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Jest wdową. W dniu [...].11.2021 r. skarżąca dostarczyła organowi oryginał orzeczenia o niepełnosprawności, oryginał decyzji o przeliczeniu renty rodzinnej oraz oryginały kart informacyjnych leczenia szpitalnego.

Skarżąca w dniu [...].11.2021 r. oświadczyła, że nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad synem, gdyż niepełnosprawność M. N. powstała w okresie, kiedy nie pracowała. Była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w P. od [...].09.1976r. do [...].06.2011r. Skarżąca na potwierdzenie tego faktu przedstawiła oryginał świadectwa pracy. Od dnia 2011 r. do roku 2020r. podejmowała prace dorywcze, różne prace na umowy zlecenia. Od roku 2021 r. nie podejmuje żadnego zatrudnienia.

Nie podejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie miało bezpośredniego związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem, gdyż wynikało z osiągniętego wieku emerytalnego (oświadczenie skarżącej z dnia [...].11.2021 r.).

Skarżąca oświadczyła, że jej stan zdrowia pozwala na sprawowanie opieki nad synem, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, nie choruje przewlekle, swój stan zdrowia ocena jako dobry i czuje się w pełni sił, aby opiekować się chorym synem. Oświadczyła, że opieka nad synem polega na codziennej osobistej higienie (szczegółowy opis czynności z dnia [...].10.2021 r. dołączony do wniosku znajduje się w aktach sprawy). Skarżąca codziennie podaje leki, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, pierze, prasuje, robi zakupy, realizuje recepty, umawia oraz zawozi syna na wizyty lekarskie. Skarżąca w imieniu syna załatwia sprawy urzędowe, czyta książki, czasopisma oraz codziennie wykonuje z synem ćwiczenia, które rozwijają mowę, czytanie, pisanie oraz myślenie. Ponadto układa syna do snu, masuje, oklepuje go oraz czuwa przy nim podczas snu.

Sprawowanie opieki nad synem przez skarżącą zostało potwierdzone podczas wywiadu środowiskowego, który został przeprowadzony w dniu [...].11.2021 r

Ponieważ jednym z podstawowych warunków, od których zależy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, musi mieć charakter całkowity z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą, której zakres wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą bliską, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Z oświadczenia skarżącej wynika, że taka sytuacja nie ma miejsca.

Mąż skarżącej K. N. zmarł w dniu [...] i po jego śmierci skarżącej zostało przyznane prawo do renty rodzinnej (decyzja o przeliczeniu renty rodzinnej z dnia [...].12.2016r. w aktach sprawy). Skarżąca nie podejmowała zatrudnienia w związku z uzyskaną rentą rodzinną, a nie z koniecznością sprawowania opieki nad synem. Niepełnosprawność jej syna powstała później, gdy już nie pracowała. Ponadto skarżąca oświadczyła, że nigdy nie składała wniosku o przyznanie emerytury, nigdy jej nie pobierała i nie zamierza pobierać, gdyż pozostaje przy pobieraniu renty rodzinnej (oświadczenie z dnia [...].11.2021r.)

Artykuł 17 ust. 5 u.ś.r. zawiera zamknięty wykaz negatywnych przesłanek przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym przesłanek istniejących po stronie osoby sprawującej opiekę.

Wśród nich wymienia się sytuację, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z 31.01.2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz.U. poz. 303), lub ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4.04.2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2017 r. poz. 2092 ze zm.).

Zatem w świetle w/w przepisu w odniesieniu do renty rodzinnej tylko pobieranie przez osobę sprawującą opiekę renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego (to jest w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma prawo i do swojej emerytury lub renty i do renty po mężu, ale wybiera tę rodzinną po mężu, bo jest korzystniejsza), stanowi negatywną przesłankę w przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka sytuacja nie występuje w rozpatrywanej sprawie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u .ś. r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1 )matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2020 r. poz. 821), 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt. 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1 )nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. (...)

Ponieważ niepełnosprawność męża skarżącej powstała w jego 66 roku życia w ocenie organu I instancji zachodził przesłanka do odmówienia przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem.

Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny z 21 października 2014r.w sprawie K38/13 uznał, iż ww. przepis ze względu na moment powstania niepełnosprawności różnicuje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezgodny jest z art. 32 ust.1. ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, jednak w sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny nie określił daty utraty mocy obowiązującej przepis art.17 ust.1b u.ś.r. w związku z czym wyrok wszedł w życie z dniem ogłoszenia to jest 23 październik 2014r. Z dniem ogłoszenia wyroku obalone zostało więc domniemanie konstytucyjności tego przepisu. W punkcie 8 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził zaś, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art.17 us.1b u.ś.r. ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeśli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art.17.ust.1b u.ś.r.. Poprawienie tego stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki.

W ocenie organu I instancji chociaż Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust.1 b u.ś.r., to nie zmienił sytuacji prawnej strony. W ocenie organu wyrok Trybunału Konstytucyjnego sam nie spowodował żadnej zmiany normatywnej tj. derogacji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Odwołanie od ww. decyzji w ustawowym terminie wniosła T. N. zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Powołując się na powyższe zarzuty, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie T. N. prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Nadto w piśmie z [...].12.2022 r. podniesiono, że z zaświadczenie z ZUS wynika, że pobierana przez T. N. renta nie została przyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym.

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a enumeratywnie wymienia świadczenia, których pobieranie stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym rentę rodzinną przyznaną w przypadku zbiegu renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Z powyższego przepisu wynika więc a contrario, że renta rodzinna, która nie została przyznana w w/w zbiegu nie stanowi negatywnej przesłanki przy ustalaniu prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze strona nie będzie występować o zawieszenie prawa do przysługującego jej świadczenia emerytalno-rentowego, ponieważ pobieranie przez nią w/w świadczenia nie uniemożliwia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie decyzją z 27.01.2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy m.in. wskazał, że z rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że: T. N. jest wdową i mieszka wraz z synem M. N. oraz córką A. N. i jej rodziną. Nie pracuje zawodowo, od [...] pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu. Ostatnie zatrudnienie ww. podejmowała w latach 2013-2018 na umowę zlecenie. Wcześniej podejmowała prace dorywcze. Sytuacja zdrowotna skarżącej jest dobra, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Przez całą dobę sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem M. , który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Syn trafił w dniu [...].03.2021 r. do szpitala w P. po wypadku w pracy, przeszedł operację, a następnie przebywał na rehabilitacji w G.. W dniu [...].10.2021 r. przeszedł kolejną operację, w związku z czym konieczna jest rehabilitacja. Obecnie syn M. porusza za pomocą kul w asyście mamy. Ma problemy z dłuższym siedzeniem, większą część dnia spędza w pozycji leżącej. Wymaga stałej opieki i pomocy w czynnościach codziennych. Skarżąca pomaga synowi w podstawowych czynnościach domowych. Jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad synem.

Po przytoczeniu treści art.17 u.ś.r. Kolegium wskazało, że organ I instancji jako przyczynę odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w zaskarżonej decyzji wskazał dwie okoliczności, tj.:

1. brak spełnienia ustawowego wymogu - kryterium wieku powstania niepełnosprawności określonego w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.,

2. brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy nieaktywnością zawodową wnioskodawczyni a wymogiem sprawowania opieki nad synem.

Organ odwoławczy podkreślił, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność, iż niepełnosprawność M. N. nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub pomiędzy 18 a 25 rokiem życia, w trakcie nauki, o czym stanowi art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W wyroku z dnia 21 października 2014 r. wydanym w sprawie o sygn. akt K 38/13 (LEX nr 1523271) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W powyższym zakresie ukształtowała się już utrwalona linia orzecznicza, zgodnie z którą w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 lipca 2016 r. o sygn. akt I OSK 223/16, LEX nr 2100585, z dnia 2 marca 2017 r. o sygn. akt I OSK 2407/16, LEX nr 2282068 i z dnia 26 kwietnia 2019 r. o sygn. akt I OSK 8/19, LEX nr 2676639).

Rozstrzygając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym należy zatem każdorazowo zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną.

Tym samym, w powyższym zakresie Kolegium uznało stanowisko organu pierwszej instancji za nieprawidłowe.

W ocenie Kolegium powyższy błąd nie miał jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem głównym i jedynym powodem, dla którego należało odmówić przyznania T. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było niespełnienie określonej w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. podstawowej przesłanki umożliwiającej ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest nie podejmowanie lub rezygnacja skarżącej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad swoim niepełnosprawnym synem M. N..

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium zwróciło uwagę na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, takich jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało. W świetle powyższego nie każda zatem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będą podstawą do przyznania świadczenia, a jedynie takie, których celem jest sprawowanie opieki (por, wyroki NSA: z dnia 5 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1411/06; z dnia 27 lipca 2011 r.. sygn. akt I OSK 556/11: z dnia 12 lipca 2012 r.. sygn. akt I OSK 101/12; z dnia 13 maja 2015 r.. sygn. akt I OSK 2820/13). Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji lub nie podejmowania zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, a jeżeli tak to ustalenie, czy - co do zasady - wymiar faktycznie sprawowanej przez nią koniecznej opieki nad synem rzeczywiście wyklucza możliwość podjęcia przez nią jakiegokolwiek - choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że w dniu [...].06.2021 r. zostało wydane przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w L. wobec M. N. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, w myśl którego jego niepełnosprawność została zakwalifikowana jako znaczny stopień niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. W powyższym orzeczeniu wskazano, iż niepełnosprawność istnieje od [...] roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].05.2021 r. Jednocześnie, znajdujący się w aktach sprawy kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego wykazuje, że ostatnie zatrudnienie skarżąca podejmowała w latach 2013-2018 - zatrudnienie na umowę zlecenie, wcześniej podejmowała prace dorywcze. Ponadto, w przedłożonych aktach znajduje się oświadczenie T. N. z dnia [...].11.2021 r., w którym ww. poświadcza, że:

" 1. Nie zrezygnowałam z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad synem gdyż niepełnosprawność syna powstała w okresie kiedy nie pracowałam.

2. Na umowa o pracę byłam zatrudniona od 1976 - 2011 r. Następnie do 2020 r. podejmowałam prace dorywcze bez umów o pracę. Od roku 2021 nie podejmuję żadnego zatrudnienia.".

Z zestawienia tych okoliczności wynika, że nie występuje tutaj "rezygnacja" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wpierw bowiem skarżąca zaprzestała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a dopiero potem wobec M. N. ustalono znaczny stopień niepełnosprawności z datą początkową od [...].05.2021 r., od którego to ustalenia wiązać można opiekę w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W zachowaniu skarżącej brak też jest po jej stronie woli podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W oświadczeniu z dnia [...].11.2021 r. wskazała bowiem, że: "Nie podejmowanie przeze mnie zatrudnienia nie miało bezpośredniego związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem. Nie podejmowanie zatrudnienia wynika z osiągniętego przeze mnie wieku emerytalnego. ".

Zauważono, że odwołanie nie zawiera żadnej argumentacji, która odnosiłaby się do przesłanek "nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki".

Kolegium podzieliło więc stanowisko organu pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka umożliwiająca ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. nie podejmowanie lub rezygnacja skarżącej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad swoim synem M. N..

Podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19), jak na przykład osiągnięcie wieku emerytalnego, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Nie budziła wątpliwości Kolegium okoliczność sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem, jak również faktyczny zakres tej opieki. Poza sporem było również to, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne uniemożliwiające przyznanie T. N. świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem pomimo, iż skarżąca ma ustalone prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku, to jednak świadczenie to nie zostało jej przyznane w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno - rentowym. Niemniej jednak nie spełnienie przez skarżącą zasadniczego warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, powoduje brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Podkreślono, że ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy wyczerpane są łącznie wszystkie przesłanki pozytywne wymienione w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkujące przyznanie takiego świadczenia, przy jednoczesnym braku zaktualizowania się którejkolwiek z przesłanek prawnych negatywnych zawartych w treści art. 17 ust. 5 u.ś.r.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu T. N. wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie, którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącej wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jej syn potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Okoliczność, że syn skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczając osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację i dodatkowo wskazując, że wbrew twierdzeniom podniesionym w treści skargi, Kolegium w zaskarżonej decyzji nie zakwestionowało zarówno faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem i faktycznego zakresu tej opieki, jak również tego, że syn skarżącej potrzebuje codziennej, stałej opieki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej – p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art.119 pkt 2 p.p.s.a.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm., dalej u.ś.r.).

Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie objęta była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z 27.01.2022 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z [...].11.2021 r. nr [...] odmawiającą T. N. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku ze sprawowaniem opieki nad synem M. N. ur. w dniu [...]

Niespornym jest, że skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad synem, który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od [...].05.2021 r. Organ nie podważał tego faktu, ani też zakresu opieki.

W myśl art.17 ust.1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według art. 17 ust.1b. u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Sąd wskazuje, że Kolegium trafnie uznało, że organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu. W rezultacie Kolegium prawidłowo oceniło spełnienie przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium wiekowego określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. i przyjęło, że spełnione są w/w przesłanki. Sąd w pełni podziela to stanowisko organu odwoławczego oraz przedstawioną na jego poparcie argumentację.

W realiach tej sprawy istotne jest bowiem, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. (sygn. K 38/13) orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W uzasadnieniu tego wyroku TK wskazał m.in., że stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie, gdyż dochodzi tutaj do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii np. w zakresie wysokości przysługujących im świadczeń opiekuńczych. Zwrócono uwagę, że ustawodawca może przyjąć odmienne zasady przyznawania świadczeń opiekuńczych względem opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Rozstrzygnięcie takie powinno być jednak konsekwentne. W dłuższej perspektywie czasowej nie może dopuszczać do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej w obrębie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Z tych przyczyn w przywołanym wyroku orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Niekonstytucyjność dotyczy jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. TK stwierdził, iż wykonanie wyroku wymagać będzie podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądził, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Pozostawił ustawodawcy w tej kwestii pewien margines swobody (pozwalający na uwzględnienie zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanowanie poprawnie nabytego prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa).

Jednocześnie TK w uzasadnieniu wyroku wskazał, iż "skutkiem wejścia w życie tego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. TK orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki". Wyrok wydany przez TK jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej jednostki aktu normatywnego, a jedynie wywodzonej z tego przepisu określonej normy prawnej. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dalszym ciągu jest przepisem obowiązującym. Wyrok ten odnosi się więc do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób niż wskazane w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W świetle powyższego niewątpliwie z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443).

Wprawdzie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w literalnym brzmieniu nadal istnieje, jednak szczególnie w świetle orzeczenia TK z 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 wymaga oczywiście interpretacji wykraczającej poza zakres wykładni językowej. Przy czym w zaistniałym stanie prawnym interpretacja tego przepisu w chwili wydania kwestionowanej decyzji organu I instancji w dniu 28.05.2020 r. była już jasna i nie budziła wątpliwości w świetle skutków jaki rodzi stwierdzenie jego niekonstytucyjności. Zauważyć należy, że obecne znaczenie art.17 ust.1b u.ś.r., a właściwie podstawowe konsekwencje wejścia w życie w/w orzeczenia TK dla jego stosowania, zostało już wielokrotnie wyjaśnione w orzecznictwie sądów administracyjnych. Należy podkreślić, że odmienna linia orzecznicza, która ostatecznie się nie utrzymała, oparta była na wyrokach sądów z 2015 r. Uznać należy zatem, że w zakresie konieczności uwzględnienia zmian wynikających z orzeczenia TK z 21 października 2014r. przepis art. 17 ust.1b u.ś.r. nie mógł budzić żadnych wątpliwości interpretacyjnych chwili wydania kwestionowanej decyzji organu I instancji.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Według art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 02 sierpnia 2016r. o sygn. I OSK 923/16 (publ. CBOSA) w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Nie ma przy tym znaczenia prawnego odwoływanie się do treści uzasadnienia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zawiera ono bowiem jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie zastępuje jednak tego rozstrzygnięcia, ani nie stanowi jego uzupełnienia. Zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał uznał dany przepis za niezgodny z Konstytucją, na podstawie tego przepisu. (tak również trafnie NSA w wyroku z 10 listopada 2016 r. o sygn. I OSK 1512/16, publ. CBOSA).

Jak już wspomniano, Trybunał Konstytucyjny w przytaczanym wyroku nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis - we wskazanym w wyroku zakresie - domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tego przepisu. Pogląd taki przedstawiają w swoich wyrokach zgodnie sądy administracyjne (np. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 grudnia 2015 r. II SA/Go 861/15, WSA w Krakowie z dnia 18 grudnia 2015 r., III SA/Kr 756/15, WSA w Poznaniu z dnia 27 listopada 2015 r., II SA/Po 970/15, WSA w Opolu z dnia 12 listopada 2015 r., II SA/Op 360/15). Zdaniem sądów, wyrażonym m.in. w powyższych wyrokach, we wskazanym zakresie Trybunał stwierdził niekonstytucyjność omawianego przepisu, a jego dalsze stosowanie wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1 b u.ś.r. odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego.

Dostrzec trzeba, że wyrok Trybunału wszedł w życie w dniu ogłoszenia, tj. w dniu 23 października 2014 r., i wprawdzie nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną, która w polskim porządku prawnym nie może być bardziej oczywista. Ma on wpływ na sytuację prawną skarżącego i dlatego organy administracji rozstrzygające o prawie skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Orzecznictwo sądów administracyjnych, aprobujące powyższe stanowisko jest stosunkowo jednolite (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 5/17 i powołane tam orzeczenia; wyroki WSA w Opolu z dnia 6 października 2016 r., sygn. akt II SA/Op 370/16, z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Op 34/18 i z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Op 138/18; wyrok WSA w Poznaniu z 10 kwietnia 2019r. o sygn. II SA/Po 1152/18; wyroki NSA z 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16; sygn. akt I OSK 40/20; wszystkie orzeczenia dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA).

Powyższe stanowisko sądów administracyjnych jest nadal aktualne, czego dowodem są kolejne orzeczenia aprobujące wyżej przedstawioną argumentację.

Nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją.

Wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1853/16; z dnia 10 maja 2017r. sygn. akt I OSK 158/17).

Sąd wskazuje, że Kolegium trafnie także uznało, że skoro w niniejszej sprawie skarżąca pobiera rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka przyznanej, jednak nie ma zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, to nie zachodzi przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. Przepis ten bowiem jednoznacznie stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie wówczas jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rodzinnej tytułu śmierci małżonka w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Taki zbieg w kontrolowanej sprawie nie występuje. Świadczy o tym choćby jednoznaczne oświadczenie skarżącej, iż nie pobierała i nie zamierza pobierać emerytury i pozostaje przy pobieraniu renty rodzinnej (k.15 akt admin.).

Zasadniczą osią sporu w tej sprawie jest to, czy skarżąca spełnia zasadniczą przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a mianowicie przesłankę niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wyraźnie wskazano, że świadczenie przysługuje wtedy, gdy wnioskujący nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tak więc musi istnieć ścisły i bezpośredni związek pomiędzy niepodjęciem lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem w/w opieki. W kontrolowanej sprawie takiego związku brak. Słusznie wskazało Kolegium, że niepodejmowanie zatrudnienia powinno wynikać z konieczności sprawowania opieki, a sprawowanie jej powinno to zatrudnienie niejako uniemożliwiać. Sąd podziela ocenę SKO w Poznaniu, że w niniejszej sprawie nie zostało dostatecznie udowodnione, że zaistniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącej z zatrudnienia, a koniecznością zapewnienia przez nią opieki i pomocy synowi.

Jak wynika, ze znajdującego się w aktach sprawy kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego ostatnie zatrudnienie skarżąca podejmowała w latach 2013-2018 - zatrudnienie na umowę zlecenie, wcześniej podejmowała prace dorywcze.

Ponadto, w aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie T. N. z dnia [...].11.2021 r., w którym ww. poświadcza, że:

" 1. Nie zrezygnowałam z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad synem gdyż niepełnosprawność syna powstała w okresie kiedy nie pracowałam.

2. Na umowa o pracę byłam zatrudniona od 1976 - 2011 r. Następnie do 2020 r. podejmowałam prace dorywcze bez umów o pracę. Od roku 2021 nie podejmuję żadnego zatrudnienia.".

Z akt sprawy wynika więc, że skarżąca ostatnie zatrudnienie podejmowała w latach 2013 – 2018 – na umowę zlecenie. Oświadczyła, że nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad synem, gdyż niepełnosprawność syna powstała w okresie kiedy nie pracowała. Oświadczenie to jest zgodne z zebraną dokumentacją. Wskazała, że na umowę o pracę była zatrudniona od 1976 do 2011 r. Następnie do 2020 r. podejmowała prace dorywcze bez umów o pracę. Od 2021 r. nie podejmuje żadnego zatrudnienia.

Tak więc z akt sprawy i oświadczeń skarżącej jasno wynika, że fakt rezygnacji z zatrudnienia nie jest powiązany z koniecznością opieki nad synem. Skarżąca zrezygnowała z podejmowania zatrudnienia jeszcze przed wydaniem orzeczenia o niepełnosprawności syna i wskazała wprost, że niepodejmowanie przez nią zatrudnienia nie miało bezpośredniego związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem, a wynikało z osiągniętego przez nią wieku emerytalnego (skarżąca nie pobiera świadczenia emerytalnego).

Z zestawienia tych okoliczności wynika więc, że nie występuje tutaj "rezygnacją" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Najpierw bowiem skarżąca zaprzestała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a dopiero później wobec M. N. ustalono znaczny stopień niepełnosprawności z datą początkową od [...].05.2021 r., od którego to ustalenia wiązać można opiekę w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W zachowaniu skarżącej brak też jest po jej stronie woli podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W oświadczeniu z dnia [...].11.2021 r. wskazała bowiem wyraźnie i jednoznacznie, że: "Nie podejmowanie przeze mnie zatrudnienia nie miało bezpośredniego związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem. Nie podejmowanie zatrudnienia wynika z osiągniętego przeze mnie wieku emerytalnego. ".

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18).

A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19), jak na przykład osiągnięcie wieku emerytalnego, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. Celem tego uregulowania jest bowiem udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia lub jego podjęcia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. (tak wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 stycznia 2022 r., o sygn. IV SA/Po 995/21, publ. LEX nr 3292326).

Podkreślono, że ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy wyczerpane są łącznie wszystkie przesłanki pozytywne wymienione w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkujące przyznanie takiego świadczenia, przy jednoczesnym braku zaktualizowania się którejkolwiek z przesłanek prawnych negatywnych zawartych w treści art. 17 ust. 5 u.ś.r.

W świetle powyższego zasadne jest stwierdzenie, że skarżąca nie spełniła zasadniczej w tej sprawie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodjęcia. Decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową, lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenie kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej.

Sąd ponownie podkreśla, że podstawową przesłanką umożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest nie podejmowanie zatrudnienia bądź rezygnacja z pracy zarobkowej przez osobę zdolną i gotową do pracy wyłącznie z uwagi na wykonywanie opieki nad osobą niepełnosprawną, a taka sytuacja w kontrolowanej sprawie nie miała miejsca.

Jak trafnie wskazał WSA w Gdańsku w wyroku z 15.04.2021 r. o sygn. III SA/Gd 1214/20 (publ. CBOSA) zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 u.ś.r.).

Zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19).

Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zrekompensowanie utraty uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu. Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Rezygnacja z podjęcia pracy lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny, a więc pomoc tym osobom, które poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. Celem tego uregulowania jest bowiem udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia lub jego podjęcia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie.

Sąd orzekający podkreśla, że zarzuty skargi w ogóle nie odnosiły się do omówionej powyżej i zarazem podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze skupiono się na zarzucie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. Tymczasem organy nie kwestionowały zarówno konieczności sprawowania opieki nad M. N., jak i faktu sprawowania takiej opieki przez skarżącą i jej zakresu.

Mając zatem na uwadze, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw, a także, iż Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego - które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.