Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 266/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art.184, 204 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, 77, 105 § 1 i 107 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.136 ust 3
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędzia del. WSA Tamara Dziełakowska Protokolant: st. asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Województwa [...] i Szpitala Specjalistycznego im. [...] w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 września 2015 r. sygn. akt II SA/Kr 874/15 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. oddala skargi kasacyjne, 2. zasądza od Województwa [...] na rzecz J. W. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3. zasądza od Szpitala Specjalistycznego im. [...] w K. na rzecz J. W. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 25 września 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 874/15 wydanym w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015 r. w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Sąd podał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. Prezydent Miasta K. orzekł o odmowie zwrotu działki nr [...] o powierzchni 492 m2 położonej w obrębie [...], jednostce ewidencyjnej P., w K., objętej księgą wieczystą nr [...] na rzecz J. W. uznając, iż działka ta (powstała z podziału działki nr [...]) nie mieści się w kategorii nieruchomości wywłaszczonych podlegających zwrotowi w trybie art. 136 ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518).

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. W. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2015 r., wydaną na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja wywłaszczeniowa Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] lipca 1983 r. dotyczyła jedynie działki [...], zaś działka nr [...] powstała z podziału działki nr [...] nie została wywłaszczona wskazaną wyżej decyzją, w związku z czym nie jest możliwy jej zwrot. Organ oparł się w tym miejscu na wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 2468/12, w uzasadnieniu którego wskazano, że do obrotu prawnego weszła jedynie decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] lipca 1983 r. w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], bez naniesionych odręcznych poprawek (polegających na przekreśleniu oznaczenia nieruchomości przeznaczonej do wywłaszczenia i jej powierzchni tj. działki nr [...] i odręcznym wpisaniu działki nr [...] i jej powierzchni), natomiast złożenie decyzji do księgi wieczystej z naniesionymi poprawkami nie może być traktowane jako wprowadzenie jej do obrotu prawnego. Odnosząc się do zawartego w odwołaniu zarzutu niewyrażenia wprost stanowiska, że przedmiotowa nieruchomość nie została nigdy wywłaszczona, a także zaniechania wskazania, iż działka nr [...] stanowi własność skarżącej J. W. organ II instancji wskazał, że ocena prawna organu I instancji była jego zdaniem prawidłowa, wystarczająca i jednoznaczna, zaś formułowanie dalszych wniosków dotyczących aktualnego stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości pozostaje poza zakresem niniejszego rozstrzygnięcia.

Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J. W., zarzucając jej między innymi naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy merytorycznej decyzji organu I instancji, podczas gdy organ winien zastosować art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i wydać decyzję uchylającą decyzję organu I instancji i umarzającą postępowanie I instancji w całości ze względu na jego bezprzedmiotowość, skoro jak uznał Wojewoda [...] (za organem I instancji) nieruchomość nie została wywłaszczona (wobec czego brak było podstaw do wydania decyzji merytorycznej). Zarzucono również naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. poprzez odmowę zwrotu działki, podczas gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany pomimo upływu 10 letniego terminu od wydania decyzji wywłaszczeniowej i pomimo, że organy nie zbadały żadnych przesłanek zwrotu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269, dalej: p.p.s.a.). W jego ocenie zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu z uwagi na naruszenie przepisów postępowania. Zasadny bowiem okazał się zarzut skargi, iż nie jest możliwe odmowne załatwienie wniosku w sytuacji, gdy wniosek ten dotyczy zwrotu nieruchomości, która nie jest nieruchomością wywłaszczoną w rozumieniu art. 136 u.g.n. W ocenie Sądu skarżąca słusznie podniosła, że w sytuacji gdy organ uznał, że nieruchomość nie była wywłaszczona, brak było podstaw do wydania decyzji merytorycznej. Przedmiotem analizy w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest kwestia zbędności tej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Taka jest przesłanka zwrotu nieruchomości i to po jej zbadaniu można wydać decyzję merytoryczną tj. decyzję o zwrocie albo o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. To, czy objęta wnioskiem działka jest "nieruchomością wywłaszczoną" jest okolicznością decydującą o tym, czy postępowanie w sprawie zwrotu w ogóle posiada przedmiot, czy może się toczyć. Jeżeli wniosek o zwrot nie dotyczy nieruchomości wywłaszczonej, to postępowanie administracyjne w tej sprawie powinno podlegać umorzeniu jako bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Dostrzegając powyższą wadliwość Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję jako naruszającą art. 138 ust. 1 pkt 1 k.p.a. przez jego zastosowanie oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie. Ponieważ ustalenia faktyczne oraz ich ocena dokonana w zaskarżonej decyzji nie budzą wątpliwości, nie było potrzeby zdaniem Sądu uchylania również decyzji organu I instancji. W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] winien wydać decyzję uchylającą decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie I instancji w całości ze względu na jego bezprzedmiotowość. Taka jest bowiem konsekwencja uznania, że wniosek o zwrot nie dotyczył nieruchomości wywłaszczonej. Sąd wyjaśnił również, że ani organ rozstrzygający sprawę zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], ani też Sąd rozpoznający tę sprawę nie był formalnie związany poglądem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2013 r., sygn. I OSK 2468/12. Sąd jednak - podobnie jak Wojewoda [...] - podzielił ustalenia faktyczne oraz ich ocenę dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przedmiotem kontroli sądowej w tamtym postępowaniu była ważność decyzji o wywłaszczeniu w kontekście naniesionych odręcznie dopisków i poprawek na niektórych egzemplarzach decyzji wywłaszczeniowej, zmieniających numerację i powierzchnię wywłaszczonej nieruchomości. W postępowaniu administracyjnym szczegółowo wyjaśniono które egzemplarze mają odręczne dopiski, a które nie mają, ustalono również, że dopiski te poczyniono dopiero na etapie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Województwo [...], zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż decyzje organów obu instancji dotyczące odmowy zwrotu przedmiotowej nieruchomości były niezgodne z prawem, bowiem postępowanie w niniejszej sprawie powinno zostać przez te organy umorzone jako bezprzedmiotowe, skoro nieruchomość nie została wywłaszczona, a zdaniem uczestnika obie decyzje, które zapadły w niniejszej sprawie co do zasady są zgodne z prawem i zawierają prawidłowe rozstrzygnięcie - odmowę zwrotu skarżącej przedmiotowej nieruchomości. Ponadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie i uchylenie decyzji Wojewody [...], mimo iż zawierała prawidłowe rozstrzygnięcie, a Wojewoda w przedmiotowym rozstrzygnięciu nie naruszył przepisów postępowania w taki sposób, aby mogło to mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. W ocenie skarżącego kasacyjnie w niniejszej sprawie powinno zapaść rozstrzygnięcie merytoryczne ze względu na liczne postępowania dotyczące przedmiotowej nieruchomości wszczynane przez skarżącą J. W., w których to skarżąca zgłaszała zróżnicowane, czasami wręcz sprzeczne, żądania. Zwrócił uwagę na to, że skarżąca zainicjowała rzeczone postępowanie administracyjne już po tym jak Naczelny Sąd Administracyjny wydał wspominany wyżej wyrok z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 2468/12, a więc miała świadomość zawartej w tym orzeczeniu oceny odręcznych poprawek na decyzji wywłaszczeniowej. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zakończenie postępowania administracyjnego wydaniem decyzji umarzającej, będącej rozstrzygnięciem formalnym, co prawda kończącym sprawę, ale nie rozstrzygającym jej merytorycznie oraz niestwarzającym sytuacji powagi rzeczy osądzonej, sprawi, że nie będzie mógł się powołać na zasadę trwałości decyzji administracyjnych i stan rzeczy osądzonej w sytuacji zainicjowania przez skarżącą kolejnego postępowania opartego na tych samych podstawach prawnych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano również, że sprawa zwrotu nieruchomości wywłaszczonej stanowi jedną i nierozerwalną całość, jej pierwszym i podstawowym elementem jest ustalenie, że nieruchomość, której dotyczy wniosek o zwrot mieści się w kategorii nieruchomości objętych zakresem roszczenia z art. 136 ust. 3 u.g.n. Zdaniem skarżącego kasacyjnie ustalenie przez organy I i II instancji, że nieruchomość nie mieści się w zakresie pojęcia "nieruchomości wywłaszczonej" dawało im prawo do wydania merytorycznej decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości. Na poparcie tego stanowiska powołano się na treść wyroku WSA w Krakowie z dnia 20 października 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 686/07, utrzymanego w mocy wyrokiem NSA z dnia 20 marca 2009 r., sygn. I OSK/08, jak również na wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Gd 778/12 oraz wyrok NSA z dnia 7 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1673/09 i wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 listopada 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 710/10.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył również Szpital Specjalistyczny im. [...] w K., zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, a to: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 138 ust. 1 pkt 1 k.p.a. polegające na błędnym przyjęciu, że nie zachodziły przesłanki do utrzymania w mocy decyzji Prezydenta Miasta K.; art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 138 ust. 1 pkt 2 k.p.a. polegające na błędnym przyjęciu, że Wojewoda winien wydać decyzję uchylającą decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie w całości ze względu na jego bezprzedmiotowość albowiem nieruchomość nie została wywłaszczona; art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 i 107 § 1 k.p.a. polegające na zaaprobowaniu błędnego ustalenia faktycznego, że działka nie została wywłaszczona mimo, że z uzasadnienia decyzji wywłaszczeniowej jednoznacznie wynika, że wywłaszczona została cała nieruchomość (działka nr [...]) zgodnie z wnioskiem jej ówczesnego właściciela i doszło do ustalenia odszkodowania za całą wywłaszczoną nieruchomość, a ówczesny właściciel nie skarżył postanowienia o założeniu dla tej działki księgi wieczystej z wpisem własności na rzecz Skarbu Państwa oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 77 i 107 § 3 k.p.a. polegające na zaakceptowaniu ustaleń faktycznych NSA z wyroku z dnia 26 marca 2013 r., że tylko na niektórych egzemplarzach decyzji wywłaszczeniowej z 1983 r. dokonano odręcznego skreślenia i że decyzja ze skreśleniem nie została doręczona poprzedniczce prawnej skarżącej. W uzasadnieniu podniesiono, że przyjęcie, iż nie doszło do wywłaszczenia działki nr [...] z tego powodu, że nieskuteczne jest naniesienie odręcznej poprawki na kopii decyzji znajdującej się w aktach organu wymaga ustaleń podjętych w trakcie tego postępowania, w szczególności dotyczących tego, czy decyzja z odręczną poprawką została doręczona ówczesnej właścicielce działki M. M. Zdaniem skarżącego kasacyjnie przejęcie ustaleń z postępowania dotyczącego kwestii legalności decyzji wywłaszczeniowej z 1983 r., zakończonego wyrokiem NSA z dnia 26 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 2468/12, nie może się utrzymać bez potwierdzenia tego w prowadzonym przez organ postępowaniu administracyjnym. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną ustalenia poczynione przez NSA we wspominanym wyżej wyroku z dnia 26 marca 2013 r., a przyjęte następnie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznający niniejszą sprawę, nie odpowiadają stanowi rzeczywistemu i nie wynika z nich, że decyzja wywłaszczeniowa ze skreśleniem nie została doręczona M. M.

Skarżąca J. W. złożyła odpowiedzi na skargi kasacyjne Województwa [...] oraz Szpitala Specjalistycznego im. [...] w K., w których wniosła o ich oddalenie w całości jako nieuzasadnionych oraz zasądzenie od skarżących kasacyjnie na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Podzieliła ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji i wskazała, że w jej ocenie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie odpowiada prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w związku z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania sądowego, przy czym ta ostatnia okoliczność nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do najdalej idących zarzutów Szpitala im. [...] (dalej jako Szpital) dotyczących wadliwego ustalenia stanu faktycznego. Istota tych zarzutów sprowadza się do podważania ustaleń organów zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji, które przyjęły, że działka nr [...] będąca przedmiotem wniosku zwrotowego nie była objęta decyzją wywłaszczeniową z dnia [...] lipca 1983 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew tym zarzutom, organy administracji przeprowadziły postępowanie dowodowe w stopniu wystarczającym do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, niewymagające jego uzupełnienia. Na marginesie należy tu zauważyć, że skarżący kasacyjnie Szpital nie podaje jakie konkretnie jeszcze czynności dowodowe miałyby przeprowadzić organy administracji. Wbrew zarzutom organy administracji przedstawiły ustalony przez nie stan faktyczny i argumentację na poparcie takich ustaleń. Powołanie się na stanowisko NSA przyjęte w sprawie dotyczącej nieważności decyzji wywłaszczeniowej i powtórzenie go w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji oraz przyjęcie go za własne, nie jest uchybieniem powodującym konieczność uchylenia zaskarżonych decyzji. Należy przypomnieć, że jak to słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji, organy i Sąd nie były formalnie związane w niniejszej sprawie stanowiskiem NSA. Jednak przesłanką odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej było ustalenie, że obejmowała ona jedynie działkę [...] w skład której nie wchodziła działka [...] będąca przedmiotem niniejszej sprawy. Ta okoliczność mająca zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia także niniejszej sprawy, była przedmiotem szczegółowo uzasadnionego przez NSA stanowiska. Argumentacji przedstawionej przez NSA kontrolujący postępowanie nieważnościowe nie sposób podważyć. Dlatego należy podzielić stanowisko organów administracji i Sądu pierwszej instancji, że decyzja wywłaszczeniowa nie obejmowała działki nr [...] będącej przedmiotem niniejszego postępowania zwrotowego.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego w szczególności wynika że, w nadesłanej przez skarżącą na wezwanie organu kopii egzemplarza decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] lipca 1983 r. brak jest jakichkolwiek odręcznych poprawek czy skreśleń, zaś w pkt 8 decyzji opisana jest wywłaszczona nieruchomość oznaczona numerem [...] o pow. 2032 m². Poza tym w aktach archiwalnych niniejszej sprawy znajdują się trzy koperty z decyzją wywłaszczeniową z [...] lipca 1983 r., które wróciły do organu wywłaszczeniowego z adnotacją "powtórne awizo" i w których również znajdują się egzemplarze decyzji z dnia [...] lipca 1983 r. bez jakichkolwiek odręcznych skreśleń czy poprawek. W aktach sprawy zachowała się też decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z [..] października 1983 r. orzekająca o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość położoną w b. gm. kat. Z. w K. przy ul. K., oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 2032 m², zapisaną w Iwh. [...], stanowiącą własność M. M. (pkt 8). Decyzja ta została skierowana i wysłana do M. M., która jej nie odebrała. Decyzja ta nie zawiera żadnych skreśleń i poprawek. Natomiast ta sama decyzja z [...] października 1983 r., która została w posiadaniu organu wywłaszczeniowego, zawiera odręczne poprawki i skreślenia w zakresie dotyczącym oznaczenia numeru działki i powierzchni wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. W KW nr [...] wpisano jako właściciela działek nr [...], [...], [...] i [...] Skarb Państwa. Wpis ten nastąpił jednak na podstawie przesłanej decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z [...] lipca 1983 r., na której dokonano odręcznych poprawek pod poz. 8: skreślono działkę nr [...] o pow. 2032 m², a wpisano działkę nr [...] o pow. 2734 m². Również decyzja odszkodowawcza z [...] października 1983 r. została przesłana do sądu z odręcznymi poprawkami.

Organy administracji dysponując takim materiałem dowodowym w sposób nie budzący wątpliwości ustaliły, iż do obrotu prawnego weszła decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] lipca 1983 r. bez naniesionych odręcznych poprawek. Także decyzja o odszkodowaniu z dnia [...] października 1983 r. skierowana do poprzedniczki prawnej skarżącej nie zawierała żadnych skreśleń lub poprawek. Tylko egzemplarz decyzji wywłaszczeniowej z [...] lipca 1983 r. przesłany do ksiąg wieczystych i egzemplarz decyzji z dnia [...] października 1983 r., który został w posiadaniu organu wywłaszczeniowego zawierają odręczne poprawki i skreślenia w zakresie dotyczącym oznaczenia numeru działki i powierzchni wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Pozwala to przyjąć, że poprawki zostały naniesione na decyzji odszkodowawczej po jej wydaniu i wysłaniu do poprzedniczki prawnej skarżącej. Skarżąca potwierdziła, że ani ona, ani jej poprzedniczka prawna nie otrzymały decyzji zawierającej poprawki. Podzielić należy więc stanowisko organów i Sądu pierwszej instancji, że do obrotu prawnego trafiła decyzja wywłaszczeniowa bez naniesionych poprawek. Natomiast odrębną kwestią jest okoliczność, na którą (wbrew odmiennemu stanowisku Szpitala) powołał się również NSA w sprawie nieważnościowej, przekazania decyzji wywłaszczeniowej zawierającej poprawki do sądu wieczysto - księgowego, który na tej podstawie dokonał wpisu w księdze wieczystej. Powyższa kwestia nie może być traktowana jako doręczenie decyzji, a tym samym wprowadzenie jej do obrotu prawnego. Sprostowanie dokonanego wpisu w księdze wieczystej, który nie odpowiada prawu może mieć miejsce jedynie w drodze ustalenia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, na podstawie przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wskazanych wyżej istotnych okoliczności, które świadczą o tym, że decyzja wywłaszczeniowa nie obejmowała działki nr [...], nie może podważyć fakt niezaskarżenia postanowienia o wpisaniu prawa własności tej działki do księgi wieczystej oraz stanowisko J. W., że nie doszło do skutecznego wywłaszczenia, ponieważ nie było ono niezbędne do wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Stanowisko to jest przez nią prezentowane także obecnie, zapewne z ostrożności procesowej. Ponadto co prawda z uzasadnienia decyzji wywłaszczeniowej wynika, że wywłaszczeniem objęto całą działkę [...], jednak jest to okoliczność stojąca w oczywistej sprzeczności z pierwotnym sformułowaniem rozstrzygnięcia zawartym w tej decyzji doręczonej właścicielce wywłaszczonej nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się także z twierdzeniem skarżącego Szpitala, że przepisy k.p.a. ani inne nie wymagają aby decyzje były wydawane jedną techniką pisarską i pozwalają na dokonanie skreślenia na egzemplarzu decyzji i wpisanie właściwego tekstu odręcznie. Odnosząc się do tego twierdzenia należy tu tylko wskazać, że nieformalne naniesienie takich poprawek po wejściu decyzji do obrotu prawnego, bez wątpienia ociera się o fałszowanie takiej decyzji. W rezultacie nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 7, 77 i 107 § 1 k.p.a.

Następne zarzuty skarżącego Szpitala i zarzuty Województwa [...] związane są z tym, że organy administracji w związku z ustaleniem, że działka [...] nie była przedmiotem wywłaszczenia, odmówiły jej zwrotu. Sąd pierwszej instancji przyjął natomiast, że w takiej sytuacji postępowanie zwrotowe stało się bezprzedmiotowe i powinno być umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. i z tej przyczyny uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie skarżących kasacyjnie stanowisko Sądu jest nieprawidłowe. Jak to trafnie podaje Województwo [...], orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite w kwestii sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej dotyczącej zwrotu nieruchomości po stwierdzeniu przez organ administracji, że nieruchomość nie była przedmiotem wywłaszczenia lub niewystąpienia przesłanek określonych w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z jednej strony przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 marca 2015 r. sygn. akt I OSK 1698/13 LEX nr 1665689, w wyroku z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1673/09, LEX nr 745124 a także wyroku z dnia 16 listopada 2000 r., sygn. akt I SA 1539/99 - LEX nr 75555; wyroku z dnia 27 czerwca 1991 r., sygn. akt SA/Ka 60/91, OSP 1993/7/147 oraz wyroku z dnia 25 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA 276/99 - OSP 2001/5/80; zob. też M. Wolanin, "Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej", Przegląd Sądowy 2000/7-8/18). Prezentowany jest także pogląd, że stwierdzenie tej przesłanki powoduje, iż organy powinny orzec o bezzasadności żądania strony a nie o bezprzedmiotowości postępowania. Według tego poglądu prawidłowym rozstrzygnięciem jest merytoryczna decyzja odmawiająca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 765/04, Lex nr 179226, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 listopada 2007 r., II SA/Gd 500/07, a także Tadeusz Woś - Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, str. 228-229, wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004 oraz glosa Ludwika Żukowskiego do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA 276/99 - OSP 2001/5/80).

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie opowiada się za pierwszym z tych stanowisk. Trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, że w sytuacji gdy organ uznał, że nieruchomość nie była wywłaszczona, to brak było podstaw do wydania decyzji merytorycznej. Przedmiotem analizy w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w trybie przepisów art. 136 i 137 u.g.n. jest kwestia zbędności tej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Taka jest przesłanka zwrotu nieruchomości i to po jej zbadaniu można wydać decyzję merytoryczną, tj. decyzję o zwrocie albo o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. To, czy objęta wnioskiem działka jest "nieruchomością wywłaszczoną" jest okolicznością decydującą o tym, czy postępowanie w sprawie zwrotu w ogóle posiada przedmiot, czy może się toczyć. Jeżeli wniosek o zwrot nie dotyczy nieruchomości wywłaszczonej, to postępowanie administracyjne w tej sprawie powinno podlegać umorzeniu jako bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. W przypadku zgłoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości, która nie była przedmiotem wywłaszczenia, organ zobowiązany jest wydać decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości, bowiem brak jest w takiej sytuacji materialnoprawnej podstawy do jego prowadzenia.

Sąd pierwszej instancji dostrzegając powyższą wadliwość zaskarżonego do Sądu rozstrzygnięcia, prawidłowo uchylił zaskarżoną decyzję jako naruszającą art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie. Ponieważ Wojewoda [...] winien wydać decyzję uchylającą decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie I instancji w całości ze względu na jego bezprzedmiotowość. Taka jest bowiem konsekwencja uznania, że wniosek o zwrot nie dotyczył nieruchomości wywłaszczonej. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji nie naruszył też przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n., bowiem przedmiotem kontrolowanego postępowania nie była kwestia zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Na powyższą ocenę nie mogły mieć wpływu obawy Województwa [...] co do dalszych działań spadkobierczyni przedmiotowej działki nr [...] zmierzające do jej odzyskania, ponieważ są to argumenty pozaprawne.

Jak trafnie zauważyło Województwo [...] sądy administracyjne kontrolując decyzje wydawane po stwierdzeniu, że nieruchomość nie była przedmiotem wywłaszczenia lub wystąpienia negatywnych przesłanek z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami często uznają, że zarówno wydanie decyzji umarzającej postępowanie zamiast odmownej, jak i wydanie decyzji odmownej zamiast umarzającej postępowanie nie stanowi uchybienia powodującego konieczność uchylenia takich decyzji, akcentując skutki podjętego w takiej sytuacji rozstrzygnięcia. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i decyzja odmowna sprowadzają się do tego, że nie może nastąpić zwrot wywłaszczonej nieruchomości (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1673/09, LEX nr 745124, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 listopada 2010 r., IV SA/Po 710/10, LEX nr 758595). Niemniej jednak oddalenie skargi przez Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. z uwagi na to, że uchybienie przepisom postępowania nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, powinno mieć indywidualne uzasadnienie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. W okolicznościach niniejszej sprawy wynik sprawy w postaci odmowy zwrotu nieruchomości lub umorzenia postępowania administracyjnego, może nie pozostawać bez wpływu na skuteczność dalszych działań J. W. zmierzających do odzyskania przedmiotowej działki w naturze lub uzyskania odszkodowania. Z powyższych względów Sąd pierwszej prawidłowo uznał, że uchybienie organów co do formy rozstrzygnięcia miało wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na względzie Sąd prawidłowo zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...].

W rezultacie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skargi kasacyjne nie mają usprawiedliwionych podstaw, dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. je oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego od skarżących kasacyjnie na rzecz J. W. orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.