Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2593/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 24 sierpnia 2022 r. nr KO-724/4103/330/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy B. z dnia 7 czerwca 2022 r. nr GOPS.4243.50.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku na rzecz A. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 24 sierpnia 2022 r. nr KO – 724/4103/330/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku, działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] odmawiającą A. M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I. C..

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, że Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto Wójt jako podstawę decyzji odmownej wskazał, że brak jest bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Organ I instancji wyjaśnił, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż I. C. nie jest osobą leżącą, niesprawną ruchowo. Wnioskodawczyni podaje mamie leki, robi zakupy, prowadzi gospodarstwo domowe (sprzątanie i pranie), przygotowuje posiłki, pomaga w ubraniu się, umawia wizyty lekarskie. Zdaniem Wójta, czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad matką nie zajmują stronie takiej ilości czasu w ciągu doby, aby strona przy należytej organizacji takiej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej - dostosowanej do rozmiaru sprawowanej opieki, a więc np. na część etatu.

W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w konsekwencji nie zaakceptowało jednej z podawanych przez organ I instancji podstaw odmowy przyznania świadczenia.

Kolegium zauważyło jednak, że przesłanką decyzji odmownej był również fakt niespełnienia przez stronę innych ustawowych przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego, z akt wynika, że wnioskodawczyni wspiera wprawdzie okazjonalnie swoją matkę, jednakże sprawowana przez nią opieka nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie nosi bowiem cech opieki stałej i długotrwałej. Z zebranego materiału nie wynika, aby sprawowana opieka wykluczała podjęcie przez stronę jakiegokolwiek zatrudnienia - zatem w sprawie nie zachodzi bezpośredni i ścisły związek między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Organ ustalił, że matka wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, nie wymaga leczenia odleżyn, ran, karmienia przez sondę, nie używa cewnika, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych, nie jest pampersowana, z toalety korzysta samodzielnie, posiłki spożywa samodzielnie. W ciągu dnia dużo śpi, odpoczywa. Powyższe zdaniem organu wskazuje, że nie wymaga ona szczególnej pielęgnacji, specjalnej diety oraz ciągłej (całodziennej) obecności czy też nadzoru ze strony córki, skoro większość podstawowych czynności dnia codziennego wykonuje sama albo z niewielką pomocą wnioskodawczyni. Również podawanie leków i zapewnienie wizyt lekarskich nie wymaga od strony zupełnego zaprzestania aktywności zawodowej - z zeznań wynika bowiem, że mama przyjmuje leki tylko dwa razy dziennie, a wizyty u lekarza rodzinnego odbywają się raz w miesiącu.

Organ stwierdził, że opieka nad mamą obejmuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czyli przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, zakupy. Są to zwykłe czynności dnia codziennego, wykonywane w każdym gospodarstwie domowym i nie są one przeciwskazaniem do podjęcia zatrudnienia. Ponadto strona zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie tylko ze swoją mamą, ale również ze swoim mężem i [...]-letnim synem, a więc znaczną część czynności domowych wykonuje przede wszystkim dla siebie samej, swojego męża i syna.

Natomiast, w ocenie organu, niektóre czynności wykonywane przy mamie (przygotowywanie posiłków, podawanie leków, dowożenie do lekarza) to typowe czynności świadczone okazjonalnie przez dzieci względem swoich starszych rodziców. Czynności tego rodzaju są również bardzo często wykonywane przez osoby czynne zawodowo.

W związku z powyższym organ uznał, że opieka sprawowana nad mamą nie wymaga takiego zaangażowania czasowego ze strony wnioskodawczyni, że niemożliwe jest podjęcie zatrudnienia - np. w niepełnym wymiarze czasu pracy, zwłaszcza przy odciążeniu jej przez innych dorosłych domowników w wykonywaniu codziennych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Kolegium uznało, że w sprawie brak jest również bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją/niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z akt sprawy wynika bowiem, że A. M. nie pracuje od 23 listopada 2021 r., kiedy to uległa rozwiązaniu za porozumieniem stron umowa o pracę. Strona oświadczyła, że zrezygnowała z pracy w celu sprawowania opieki na niepełnosprawnym ojcem, który zmarł dnia [...] kwietnia 2022 r. Bezpośrednim powodem rezygnacji z pracy była więc konieczność sprawowania opieki nad ojcem, a nie nad matką. Ponadto ustalone w sprawie okoliczności wskazują, że obecnie strona nie podejmuje pracy z innych przyczyn, niż tylko konieczność sprawowania opieki nad matką, tj. z powodu swojego stanu zdrowia (w maju 2022 r. przeszła operację usunięcia tarczycy) i z uwagi na swoje osobiste (rodzinne) decyzje i wybory. Oświadczyła bowiem, że mąż powiedział jej, żeby nie pracowała, tylko zajmowała się mamą. Mąż zaś zobowiązał się, że będzie ją utrzymywał, bo otrzymuje wynagrodzenie i emeryturę.

Organ podkreślił, że obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki wynika wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i ciąży w równym stopniu na wszystkich dzieciach. Z akt sprawy wynika, że niepełnosprawna I. C. oprócz wnioskodawczyni ma jeszcze drugą córkę, a z przeprowadzonego wywiadu nie wynika, aby w jej przypadku istniały obiektywne przeszkody, które uniemożliwiałyby wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego wobec matki.

A. M. w piśmie z dnia 27 września 2022 r. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości. Skarżąca zarzuciła organowi:

- naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że z utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych wynika, iż nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego argument, że rodzeństwo wnioskodawcy winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w przypadku gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Tym samym jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy ocenić jako prawidłowe stanowisko organu odwoławczego w zakresie dotyczącym uznania za wadliwe rozstrzygnięcia organu I instancji odmawiającego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozważania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tej części znajdują bowiem potwierdzenie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych.

Sąd nie podziela jednak stanowiska organu odwoławczego, który przyjął, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki jest osobą, na której zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki.

Koniecznym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie rezygnującej z zatrudnienia (lub niepodejmującej zatrudnienia) jest, aby rezygnacja ta miała na celu sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie, art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w żaden sposób nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (zob.: B. Chludziński [w:] P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 590/19; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 287/19; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 970/19, wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21, wszystkie przytaczane orzeczenia opublikowane w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zaś z treścią art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.), do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jak wynika z cytowanego przepisu, osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności wymaga, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Należy zauważyć, że treść tego przepisu koresponduje z przesłankami przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które, jak wskazano, uzależniają przyznanie tego prawa od rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skoro ustawodawca określił, że dla pełnienia ról społecznych osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga opieki o charakterze stałym lub długotrwałym, to oczywiste jest, że uznał, iż zakres sprawowanej opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga od osoby sprawującej takiego rodzaju opiekę rezygnacji z podejmowania zatrudnienia. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zaś częściowe zrekompensowanie opiekunowi strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, a zakres tych potrzeb jest określony w orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA dnia 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). Należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie organ nie kwestionował samego faktu sprawowania opieki przez skarżącą, uznając jednak, że zakres tej opieki nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy.

Tymczasem, jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21). Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Taki kontekst prawny, jaki wyłania się z przywołanych regulacji, powinny mieć na względzie organy przy ocenie zakresu oraz "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności. Zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (zob. wyroki NSA: z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19; z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19 oraz z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 448/15).

Organy orzekające o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają kompetencji do dokonywania oceny stanu zdrowia osoby, nad którą sprawowana jest opieka, w tym również do badania, czy osoba ta wymaga opieki o charakterze stałym lub długotrwałym. Okoliczności te są bowiem przedmiotem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które zostało wydane zgodnie ze standardami określonymi w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018 r., poz. 2027). Zarówno organ, jak i sąd administracyjny nie mają wiadomości specjalistycznych pozwalających na dokonywanie oceny, czy stan zdrowia badanego wymaga sprawowania nad nim stałej lub długotrwałej opieki. W tym zakresie konieczne jest zatem oparcie się na prawomocnym orzeczeniu o niepełnosprawności.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ w istocie zignorował wskazania zawarte w orzeczeniu i podjął samodzielną próbę ustalenia, w jakim zakresie matka skarżącej wymaga stałej opieki, do czego w świetle powyższych rozważań nie był uprawniony. Uwagi organu dotyczące zakresu wymaganej przez matkę skarżącej pomocy w istocie zmierzają do zakwestionowania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co nie może mieć miejsca na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko zmiana takiego orzeczenia w odpowiednim trybie i przez właściwe organy mogłaby uprawniać do odmiennej oceny stanu zdrowia osoby, nad którą sprawowana jest opieka.

W ocenie Sądu, przyjęta przez organ ocena zakresu koniecznej opieki świadczonej przez skarżącą pozostaje w sprzeczności nie tylko z treścią orzeczenia o niepełnosprawności, ale również z ustalonym w toku postępowania, na podstawie niekwestionowanych przez organ oświadczeń skarżącej, stanem zdrowia i stopniem samodzielności matki skarżącej. Jak ustalił pracownik socjalny w trakcie przeprowadzonego w dniu 25 maja 2022 r. wywiadu środowiskowego, skarżąca nie może pozostawić mamy samej w domu, ponieważ "mama zapomina się, może zostawić garnek na gazie i wywołać pożar". Ponadto skarżąca oświadczyła, że w przypadku gdy nie może osobiście sprawować opieki nad matką, np. w związku z koniecznością wyjazdu do lekarza we własnej sprawie, prosi swoją siostrę o pomoc w sprawowaniu opieki. Powyższe świadczy o tym, że opieka sprawowana przez skarżącą ma charakter stały i długotrwały i nie może być sprawowana jedynie okazjonalnie. Nie sposób więc zgodzić się z organem, że podejmowane przez skarżącą czynności, opisywane w toku postępowania administracyjnego, stanowiły jedynie typowe czynności świadczone okazjonalnie względem starszych rodziców. Organ nie uwzględnił, że matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ma zatem znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Tego rodzaju sytuacja nie może zostać z pewnością określona jako typowa, lecz świadczy ona o konieczności zapewnienia opieki w znacznie szerszym wymiarze niż świadczona przez dzieci starszych rodziców, którzy tego rodzaju orzeczeniem się nie legitymują.

Fakt, że skarżąca pierwotnie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, który zmarł w dniu [...] kwietnia 2022 r. nie powoduje, że w tej sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten uzależnia bowiem przyznanie świadczenia nie tylko od rezygnacji z zatrudnienia lecz również od jego niepodejmowania, jeżeli ma ono na celu sprawowanie opieki. W rozpoznawanej sprawie skarżąca niewątpliwie rozwiązała umowę o pracę w celu sprawowania opieki nad ojcem, jednak po jego śmierci zdecydowała się nie podejmować ponownie zatrudnienia, kierując się koniecznością (wynikającą jednoznacznie z treści orzeczenia o niepełnosprawności) zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki matce.

Jako niemającą wpływu na uprawnienie skarżącej do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego należało ocenić również okoliczność, że skarżąca nie jest jedyną osobą uprawnioną do alimentacji. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie ogranicza bowiem prawa do przyznania świadczenia wyłącznie do sytuacji, w których osoba wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 4 jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, na które zasadnie powołała się skarżąca, w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia (por. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 22 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 675/22 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2366/22). W orzecznictwie podkreśla się, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Jeżeli zatem skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 737/21, LEX nr 3221221, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 22 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Po 834/21, LEX nr 3339198).

Z kolei jako niezrozumiały należało ocenić podnoszony przez organ argument, mający przemawiać za odmową przyznania świadczenia, że rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą jest skutkiem jej osobistego i rodzinnego wyboru. Tego rodzaju wybór leży przecież co do zasady u podstaw wystąpienia w danej sprawie przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z oświadczenia skarżącej, które nie jest kwestionowane przez organ, zdecydowała się ona na rezygnację z zatrudnienia właśnie w celu sprawowania opieki nad matką. Okoliczność, że decyzja ta spotkała się ze wsparciem innych członków rodziny (w tym również wsparciem finansowym) nie oznacza sama w sobie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania Sądu, a badając spełnienie przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględni konsekwencje wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) orzekł jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania w punkcie 2. sentencji orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącej kwotę składa się wynagrodzenie jej pełnomocnika procesowego (480 zł), zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.