Postanowienie NSA, sygn. akt I GSK 269/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odrzucono skargę o wznowienie postępowania sądowego
Powołane przepisy: article: art. 280 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi [...] Spółki z o.o. w Warszawie o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1387/04 ze skargi kasacyjnej [...] Spółki z o.o. w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 września 2004 r., sygn. akt V SA 2201/02 w sprawie ze skargi [...] Spółki z o.o. w Warszawie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2003 r., nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 23 stycznia 2006 r. [...] Spółka z o.o. wniosła skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1387/04, oddalającym skargę kasacyjną na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 września 2004 r., sygn. akt V SA 2201/03.

Na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, art. 45 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, art. 272 § 1 oraz art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej: p.p.s.a.) skarżąca wniosła o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego oraz zmianę wyroku NSA poprzez wydanie orzeczenia zgodnego z treścią żądania wyrażonego przez nią w skardze kasacyjnej. Jako podstawę uzasadniającą żądanie podała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, w którym Trybunał orzekł, że:

- art. 18 p.p.s.a. jest zgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 2, art. 10 ust. 1 i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP;

- art. 19 p.p.s.a. w zakresie, w jakim ogranicza przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP;

- art. 19 p.p.s.a. nie jest niezgodny z art. 2, art. 10 ust. 1 i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu skarżąca podała, że w składzie orzekającym w I instancji zasiadała sędzia Ewa Jóźków, w stosunku do której zachodziła podstawa wyłączenia wynikająca z treści art. 19 p.p.s.a., a mianowicie istniały "inne okoliczności", które mogły mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego. Sędzia do kwietnia 2002 r. sprawowała funkcję Wiceprezesa Głównego Urzędu Ceł i związku z tym była zaangażowana w sprawę postępowań wszczętych i prowadzonych wobec firm farmaceutycznych, w tym skarżącej spółki. Ponadto pismo Wiceprezesa GUC z dnia 17 stycznia 2002 r. dotyczące nowej interpretacji prawa celnego, służyło jako uzasadnienie decyzji wydawanych w postępowaniach celnych dotyczących firm farmaceutycznych, w tym skarżącej, mimo, że nie była ona adresatem pisma. Uzasadnia to zdaniem skarżącej wniosek, że zaistniały okoliczności mogące wpłynąć negatywnie na ocenę bezstronności sędziego.

Skarżąca wyjaśniła, że chociaż nie wnosiła wniosku o wyłączenie sędzi Jóźków w postępowaniu w I instancji, to jednak już w skardze kasacyjnej wskazywała na naruszenie prawa do rozpatrzenia sprawy przez bezstronny i niezawisły sąd. Zdaniem skarżącej, niewskazanie w skardze kasacyjnej podstawy prawnej z art. 19 p.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji nie może mieć wpływu na zasadność skargi o wznowienie postępowania, ponieważ sąd sam wybiera podstawę prawna rozstrzygnięcia.

Wyrok kończący sprawę w postępowaniu przed NSA opierał się częściowo na niekonstytucyjnym przepisie art. 19 p.p.s.a. oraz nie brał pod uwagę treści art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, o sygn. akt 53/04, art. 19 p.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP powinny być interpretowane w zgodzie z zasadami określonymi w tym wyroku. W związku z tym orzeczenie NSA nie ma konstytucyjnej podstawy prawnej i podlega wzruszeniu na zasadach art. 190 ust. 4 i art. 272 § 1 p.p.s.a.

Ponadto spółka podniosła, że niezależnie od podstawy prawnej wznowienia z art. 272 § 1 p.p.s.a. spełnione są również warunki do wznowienia postępowania na podstawie art. 273 § 2 p.p.s.a., ponieważ wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz wynikające z niego zmiany w rozumieniu treści normatywnej art. 19 p.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, a także nowe możliwości procesowe, które przysługują skarżącej ze względu na skutki prawne, jakie art. 190 ust. 4 Konstytucji wiąże z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego należy uznać za nowe okoliczności lub środki dowodowe w rozumieniu art. 273 § 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarżąca domagała się wznowienia postępowania powołując się na podstawy wznowienia określone w art. 272 § 1 i art. 273 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Według tego pierwszego przepisu można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego w Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Przepis art. 273 § 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że postępowanie może być wznowione w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Według art. 280 § 1 p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Dla wykazania, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia nie wystarcza samo przytoczenie w skardze ustawowej podstawy wznowienia. Trzeba wykazać, że te ustawowe podstawy w danej sprawie rzeczywiście istnieją, a więc przytoczyć fakty i okoliczności mieszczące się w dyspozycji przepisu prawnego, określającego podstawę wznowienia postępowania.

Z uzasadnienia skargi o wznowienie postępowania wynika, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi żadna z przytoczonych w skardze podstaw wznowienia.

Nie ulega wątpliwości, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04, orzeczono jedynie o niezgodności art. 19 p.p.s.a. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Poza sporem jest również to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 2 września 2004 r., V SA 2201/03 nie zajmował się w ogóle kwestią wyłączenia sędzi Jóźków. Jednocześnie należy zauważyć, że kwestią tą nie zajmował się również Naczelny Sąd Administracyjny, wbrew temu co sugeruje w skardze o wznowienie postępowania skarżąca, w skardze kasacyjnej nie sformułowano zarzutu polegającego na "naruszeniu zasady bezstronności sądu".

Wobec tego niezrozumiały i oczywiście bezzasadny jest podniesiony w skardze o wznowienie postępowania zarzut, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 lutego 2005 r., GSK 1387/04, opierał się częściowo na niekonstytucyjnym przepisie art. 19 p.p.s.a., poparty stwierdzeniem, że Sąd (kasacyjny) sam wybiera podstawę prawną swego rozstrzygnięcia.

Warto wobec tego przypomnieć, że NSA jako sąd kasacyjny bada, w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), zgodność z prawem wyroków sądów administracyjnych pierwszej instancji, według stanu prawnego na dzień wydania zaskarżonego wyroku. W rozpatrywanym przypadku chodzi o wyłączenie sędziego w sprawie rozstrzygniętej wyrokiem WSA z dnia 2 września 2004 r. WSA nie mógł więc orzekać w kwestii tego wyłączenia na podstawie art. 19 p.p.s.a. z tego powodu, że przepis ten dotyczy wyłączenia sędziego na wniosek, a nie z urzędu.

W niniejszej sprawie w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, jako sądem pierwszej instancji, jak i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, jako sądem kasacyjnym, przepis art. 19 p.p.s.a. nie był stosowany, gdyż nie było ani żądania sędziego o jego wyłączenie od rozpoznania sprawy ani wniosku strony o wyłączenie sędziego, jak też w skardze kasacyjnej nie było zarzutu naruszenia art. 19 p.p.s.a. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postępowaniu sądowoadministracyjnym przy wydawaniu wyroku, przez to, że w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia, który winien być wyłączony na własne żądanie lub na wniosek strony z uwagi na wątpliwości co do jego bezstronności. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że tylko w razie naruszenia art. 18 p.p.s.a. sąd kasacyjny bierze to naruszenie z urzędu pod rozwagę, jako przesłankę nieważności postępowania, określoną w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. - w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Natomiast wyłączenie, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. nie jest wyłączeniem z mocy samej ustawy, lecz może nastąpić na żądanie sędziego lub na wniosek strony. Jeżeli zatem nie było żądania sędziego ani wniosku strony i wobec tego nie było wydane postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a., to kwestia naruszenia tego artykułu mogłaby być rozważana w postępowaniu kasacyjnym tylko na zarzut strony wnoszącej kasację, z uwagi na związanie sądu granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Ewentualna skuteczność tego zarzutu uzależniona byłaby, stosownie do art. 20 § 2 p.p.s.a., od wykazania przez stronę, że o przyczynie wyłączenia dowiedziała się po przystąpieniu do rozprawy przed sądem pierwszej instancji, a nawet po ogłoszeniu lub doręczeniu jej nieprawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie przed tym sądem.

Należy także nadmienić, że w sytuacji, gdy zostało wydane postanowienie sądu o nieuwzględnieniu żądania sędziego lub wniosku strony o jego wyłączenie z przyczyny określonej w art. 19 p.p.s.a., to z uwagi na treść art. 272 § 1 w zw. z art. 270 p.p.s.a., dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania na podstawie art. 272 p.p.s.a. byłaby uzależniona od prawomocnego uchylenia tego postanowienia i wyłączenia sędziego przy zastosowaniu przepisów o wznowieniu postępowania (por. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego: postanowienie z dnia 2 marca 2004 r. sygn. akt S 1/04-OTK-A 2004 r., nr 3, poz. 24 oraz wyrok z dnia 27 października 2004 r. sygn. akt SK 1/04-OTK-A 2004 r., nr 9, poz. 96, które to orzeczenia wskazują na kierunek konstytucyjnej wykładni odnośnych przepisów k.p.c. o wznowieniu postępowania tj. ich zgodności z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, a także por. do znowelizowanych, w uwzględnieniu stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w powyższych orzeczeniach co do znaczenia art. 190 ust. 4 Konstytucji, przepisów art. 403 § 4 i art. 4161 k.p.c.).

W niniejszej sprawie jest oczywiste, co wynika z samej treści skargi o wznowienie postępowania, że w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1387/04 nie zostało wydane, wobec braku żądania sędziego lub wniosku strony, postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego Ewy Wrzesińskiej - Jóźków, a także jest oczywiste, co wynika z samej treści skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 września 2004 r., sygn. akt V SA 2201/03, że w skardze tej nie było zarzutu wydania tego wyroku z naruszeniem art. 19 p.p.s.a. przez udział sędzi Ewy Wrzesińskiej - Jóźków w jego wydaniu.

Jak to już wyżej wskazano, z przepisu art. 272 § 1 wynika, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jest przesłanką wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądu tylko wówczas, jeżeli orzeczenie sądu zostało wydane na podstawie przepisu prawa uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny. Musi zachodzić zatem adekwatny związek przyczynowy między podstawą prawną orzeczenia sądu, a przepisami prawa, których niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny.

W konsekwencji, brak ustawowej przyczyny wznowienia, określonej w art. 272 § 1 p.p.s.a. zachodzi także wówczas, gdy w skardze o wznowienie powołano się wprawdzie na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzające niezgodność określonych przepisów prawa z Konstytucją, lecz przepisy te nie były stosowane na żadnym etapie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądu.

Jak to przedstawione zostało wyżej, w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1387/04 przepis art. 19 p.p.s.a. ani art. 18 p.p.s.a. nie był stosowany przez sądy obu instancji na żadnym etapie postępowania.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r. nie może być również potraktowany jako nowa okoliczność faktyczna lub środek dowodowy w rozumieniu art. 273 § 2 p.p.s.a. Głównie dlatego, że w tym przepisie chodzi o okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które istniały przed uprawomocnieniem się wyroku zaskarżonego skargą o wznowienie. Okoliczności (dowody) zostały "później wykryte", a zatem nie były znane stronom w czasie toczącego się postępowania i z tego tylko powodu nie mogły być wykorzystane w tym postępowaniu, co mogłoby mieć wpływ na jego wynik. Trzeba również dodać, że ustawa p.p.s.a. określa w art. 271 - 273 przesłanki wznowienia postępowania sposób rozdzielny, co oznacza, że jedna i ta sama okoliczność (w tym przypadku wyrok Trybunału Konstytucyjnego) nie może stanowić przedmiotu odniesienia dwóch różnych przepisów prawnych (art. 272 § 1 i art. 273 § 2).

Przedstawione rozważania uzasadniają stwierdzenie, że skarga o wznowienie postępowania nie jest oparta na żadnej z ustawowych podstaw wznowienia, określonych w art. 270 - 273 p.p.s.a. dlatego też podlega odrzuceniu na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 280 § 1 i art. 276 w związku z art. 16 § 2 p.p.s.a.