Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2332/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Sylwester Golec, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 176 zł (słownie: sto siedemdziesiąt sześć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z 7 marca 2006 r. Skarżąca - M. T., prowadząca działalność gospodarczą pod firmą "A." zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej "Zakładem") z wnioskiem o umorzenie "odsetek podatkowych naliczonych od niezapłaconych składek" za okres od stycznia do czerwca 1999 r. Podniosła, że w 2000 r. wystąpiono z pismem w sprawie zaliczenia nadpłat składek z konta jej męża na poczet jej zaległości, jednakże Zakład tego nie uczynił. Nadmieniła, że w lutym 2000 r. otrzymała z Zakładu zaświadczenie o niezaleganiu w opłacaniu składek podpisane przez Zastępcę Dyrektora Oddziału J. K.. W związku z powyższym Skarżąca wyraziła zdziwienie, że w lutym 2006 r. poinformowano ją o zaległościach wobec Zakładu za ww. okres. Skarżąca zaznaczyła, że prowadząc działalność gospodarczą przez 10 lat zawsze regulowała wszelkie zobowiązania w terminie.

W piśmie z 27 marca 2006 r. Skarżąca zmieniła żądanie, wnosząc o umorzenie całości składek. Podniosła, że na jej koncie nie mogą występować zaległości z 1999 r., którego rozliczenie uzgodniła z Zakładem.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Zakład odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od stycznia do czerwca 1999 r. w kwocie 4.425,08 zł; ubezpieczenie zdrowotne za październik 2005 r. w kwocie 157,48 zł; a także na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres stycznia do czerwca 1999 r. w kwocie 32,53 zł. Kwoty powyższe obejmują także odsetki.

Przytoczył treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej jako "u.s.u.s."), określającego przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Zakład stwierdził, iż z jego ustaleń wynika, że aktualnie Skarżąca "pozostaje w zatrudnieniu", otrzymując wynagrodzenie, z którego mogą być zaspokojone nieopłacone należności z tytułu składek. Jego zdaniem nie zachodzi zatem warunek nieściągalności składek, co oznacza, że nie jest możliwe zastosowanie trybu umorzenia należności z tego powodu. Zakład zaznaczył, że obecny brak możliwości zapłaty całości zadłużenia nie przesądza o trwałej nieściągalności, a okres, z którego pochodzą zaległości, pozwala przypuszczać, że przed upływem terminu przedawnienia należności zostaną uregulowane.

W ocenie Zakładu pozostałe przesłanki, jak wynika z akt sprawy, nie mają zastosowania w obecnej sytuacji majątkowej i prawnej Skarżącej. Zakład wyjaśnił, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych dopuszcza w art. 28 ust. 3a możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek pomimo braku całkowitej nieściągalności. Przytoczył treść § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141 z 2003r., poz. 1365), dalej: "rozporządzenie o umarzaniu składek"). Powołując się na dokumentacje zgromadzoną w aktach sprawy podniósł, że zarówno Skarżąca jak i jej małżonek uzyskują stałe dochody z tytułu zatrudnienia. W jego ocenie nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, że Skarżąca nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny.

Zakład zaznaczył, że wskazane przepisy nie nakazują mu umarzania należności w każdym przypadku, nawet gdy zaistniały ku temu przesłanki, a "dają" jedynie możliwość uznania, czy okoliczności przedstawione przez zobowiązanego i wynikające z akt sprawy uzasadniają celowość umorzenia i czy nie są sprzeczne z interesem finansów ubezpieczeń społecznych.

Wyjaśnił, że w okresie, za jaki na koncie rozliczeniowym Skarżącej figuruje zaległość, obowiązek opłacania składek wynikał z faktu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej (art. 9 ust 6 u.s.u.s.). Pobieranie przez Skarżącą zasiłku macierzyńskiego w okresie trwania stosunku pracy nie wpływał na obowiązek opłacenia składek na wszystkie fundusze. Zgodnie zaś z art. 41 ust. 1 u.s.u.s. to na płatniku ciąży obowiązek przekazania w prawem przewidzianych terminach prawidłowo wypełnionej dokumentacji rozliczeniowej. Jeśli dokumenty takie zawierają nieprawidłowości, płatnik jest zobowiązany złożyć korekty, zgodnie z art. 41 ust. 6 u.s.u.s. Nieprawidłowości może stwierdzić zarówno sam płatnik jak i Zakład, przy czym w tym ostatnim przypadku nie zakreślono terminu, w jakim Zakład miałby obowiązek wskazania płatnikowi tych nieprawidłowości. Dopóki płatnik nie skoryguje dokumentacji rozliczeniowej w sposób odzwierciedlający rzeczywisty stan w zakresie podlegania ubezpieczeniom Zakład nie ma przesłanek do zakwestionowania informacji zamieszczonych przez płatnika w dokumentach złożonych pierwotnie.

Zakład zaznaczył również, że wniosek w części dotyczącej rozłożenia zadłużenia na raty został pozostawiony bez rozpoznania zgodnie z art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), ponieważ Skarżąca niw wywiązała się z warunków, od których uzależnił rozpatrzenie wniosku z dnia 19 stycznia 2006 r.

Pismem z 21 kwietnia 2006 r. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, argumentując, że stanowisko prezentowane przez Zakład ww. decyzji jest dla niej krzywdzące, ponieważ nie ponosi ona winy za zaistniały stan rzeczy ani też nie przyczyniła się do powstania zadłużenia. Przeciwnie, to właśnie Zakład wydając zaświadczenia z [...] lutego 2000 r. i z [...] stycznia 2004 r. o niezaleganiu z opłatą składek za cały 1999 r. potwierdził, że zadłużenie nie istnieje. Zdaniem Skarżącej są to oświadczenia woli a nie wiedzy i dlatego wywołują określone skutki prawne. Stąd domniemanie, że spełniają one wymogi instytucji określonej w art. 508 k.c. Skarżąca wywodziła, że jeżeli instytucja państwowa. mając odpowiednie służby finansowo-ekonomiczne, mimo istnienia zadłużenia oświadcza płatnikowi składek w sposób prawem przewidziany, że dług nie istnieje, to nie można tego oświadczenia woli traktować inaczej jak zwolnienie z długu. W przeciwnym wypadku należałoby uznać, że instytucja państwowa i jej pracownik poświadczyli nieprawdę. Skarżąca uznała za bezsporne, że przepisy rozporządzenie o umarzaniu składek stanowią jedynie możliwość prawną, a nie nakładają na organ obowiązku umorzenia należności. Powołując się zatem na sytuację rodzinną i osiągane dochody, a przede wszystkim to, że złożone przez Zakład oświadczenia wprowadziły ją w błąd, Skarżąca wniosła o umorzenie przedmiotowych kwot. Podniosła też, że dochodzenie odsetek rażąco narusza zasady współżycia społecznego i zasady sprawiedliwości społecznej.

Decyzją z dnia [...] maja 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") - na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Uzasadnienie jego decyzji zasadniczo jest dosłownym powtórzeniem uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji. Prezes Zakładu dodatkowo podniósł, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca nie przedstawiła nowych, nieznanych okoliczności, które miałyby wpływ na zmianę rozstrzygnięcia. Zaznaczył również, ze zaświadczenia o niezaleganiu wydane [...] lutego 2000 r. oraz [...] stycznia 2004 r. dotyczyły kont rozliczeniowych męża Skarżącej - T.T..

Na decyzję powyższą Skarżąca złożyła skargę, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Skarżąca stwierdziła, że nieprawdziwe jest twierdzenie organu odwoławczego, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawiła nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Jej zdaniem oba organy pominęły, czy też nie chciały dostrzec, że cała sprawa wynikła z faktu, że organ wydając zaświadczenia o niezaleganiu ze składkami potwierdził nieprawdę. W konsekwencji to Odział Zakładu ponosi winę za zaistniały stan rzeczy. Rozpatrując pierwotnie i ponownie sprawę organy w ogóle nie odniosły się do tej kwestii z wyjątkiem jednego zdania, że zaświadczenia te dotyczyły kont rozliczeniowych jej męża. Skarżąca stwierdziła, że zobowiązania wobec Zakładu objęte są ustawową wspólnością małżeńską, a między nią i mężem nie istnieje rozdzielność majątkowa. "Z ostrożności procesowej" podniosła, że rozpatrując sprawę oba organy winny, co najmniej orzec o bezzasadności nakładania obowiązku zapłaty odsetek - a czego nie uczyniły. Nie uzasadniły też, dlaczego do tego nie doszło. Skarżąca podniosła również, że uzasadnienie decyzji ogranicza się do wymienienia przesłanek art. 28 u.s.u.s. Zaznaczyła, że jej sytuacja materialna nie pozwala nawet na częściowe pokrycie zadłużenia, ponieważ jego splata pociągałaby dla niej i jej rodziny zbyt dotkliwe i ciężkie skutki.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie Skarżąca wycofała wniosek o umorzenie postępowania administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd oparł się przede wszystkim na powodach innych niż w niej wskazane. Działanie takie umożliwia Sądowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Zgodnie zaś z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy.

Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie były decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Przepisy zaś, między innymi o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wymienione wyżej należności umarzane być mogą tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia o umarzaniu składek.

Postępowanie poprzedzające wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 180 § 1 tegoż kodeksu. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.).

Zdaniem Sądu organy rentowe nie ustaliły wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, niezbędnych dla podjęcia rozstrzygnięcia. Jedynym dowodem, znajdującym się w aktach sprawy jest kwestionariusz o stanie majątkowym płatnika składek z dnia [...] lutego 2006 r., sporządzony dla potrzeb postępowania związanego z wnioskiem Skarżącej o układ ratalny, złożonym tego samego dnia. Nie pozbawia to oczywiście jego przydatności w niniejszej sprawie, jednakże ograniczenie się do tego jednego dowodu nie może być uznane za wystarczające dla stwierdzenia, że organy orzekające prawidłowo zrealizowały zasadę prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a., a rozwiniętą w art. 77 § 1 tego kodeksu.

Organy uznały, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

Za uzasadnione należy uznać odwołanie się przy ocenie istnienia tej przesłanki do faktu uzyskiwania przez Skarżącą dochodów. Jednakże samo powołanie się na tę okoliczność jest niewystarczające. Tym bardziej, że w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji podano sprzeczne informacje, w jednym miejscu podnosząc, że Skarżąca uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia na umowę o pracę, a w innym - że zarówno Skarżąca, jak i jej mąż uzyskują stałe dochody z tytułu zatrudnienia. Z treści ww. kwestionariusza o stanie majątkowym wynika, że to Skarżąca zatrudniona jest w "B.", z wynagrodzeniem netto 1.900 zł (netto). Natomiast mąż Skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi straty. Podanych w kwestionariuszu informacji organy w żaden sposób nie zweryfikowały.

Tą samą okolicznością organy rentowe uzasadniły stwierdzenie o braku przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia o umarzaniu składek, który nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Obowiązek wykazania powyższych okoliczności należy rozumieć jako konieczność przedstawienia okoliczności uzasadniających wniosek. Okoliczności te podlegają ocenie organu w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w tym przedstawiony przez stronę postępowania. Zasady tej oceny określone zostały w 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a odzwierciedleniem jej jest uzasadnienie decyzji.

Rolą organu, który chciał ocenić w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. okoliczności przedstawione przez Skarżącą było ustalenie także comiesięcznych kosztów ponoszonych nią w związku utrzymaniem własnym i rodziny oraz zestawienie ich z comiesięcznymi dochodami. Skarżąca koszty te określiła na ok. 1.000 zł. Sąd zwraca przy tym uwagę, że w interesie Skarżącej leży współpraca z organami rentowymi w ustaleniu stanu faktycznego sprawy, w szczególności zaś przedłożenie wszelkich dokumentów istotnych z punktu widzenia wykazania przez nią istnienia przesłanek umorzenia należności.

Podkreślić należy, że organy orzekające mogą przyjąć za wiarygodne dane podane przez stronę postępowania np. w kwestionariuszu o stanie majątkowym i na ich podstawie podjąć rozstrzygnięcie. Jednakże dane te, w ocenie organów, muszą być wystarczające do podjęcia tego rozstrzygnięcia. Tymczasem zarówno Zakład, jak i Prezes Zakładu uznali, że skoro Skarżąca i jej małżonek uzyskują stałe dochody, to nie można jednoznacznie stwierdzić, iż Skarżąca nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i rodziny.

Otóż rzeczą organów orzekających było właśnie jednoznaczne ustalenie tej okoliczności. Decyduje ona bowiem o tym, czy wystąpiła omawiana przesłanka umorzenia należności.

Organy akcentowały uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podkreślając, że przepisy nie nakładają na nie obowiązku umorzenia należności.

Sąd nie kwestionuje ani uznaniowego charakteru tego rodzaju decyzji, ani też prawa organów do podjęcia rozstrzygnięcia z uwzględnieniem tego charakteru. Jednakże zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia. Ich brak bowiem zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości. Skoro zatem w sprawie niniejszej organy stwierdziły brak przesłanek umorzenia należności, to nie mogły powoływać się na działanie w ramach uznania administracyjnego.

Sąd za zasadny uznał zarzut Skarżącej dotyczący uzasadnienia decyzji, aczkolwiek w zakresie innym, iż to ona wskazywała.

Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Przede wszystkim jednakże uzasadnienie decyzji nie może ograniczać się do przytoczenia przepisów prawa oraz stwierdzenia o braku przesłanek umorzenia należności. Rację ma Skarżąca podnosząc, że w uzasadnieniu decyzji Prezesa Zakładu jednym zdaniem wyjaśniono, że zaświadczenia, którym tak duże znaczenie przypisywała Skarżąca, dotyczyły jej męża. W żaden bowiem sposób nie wyjaśniono, czy i jakie znaczenie mają one dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Okoliczność, że strona nie przedstawiła nowych okoliczności, czy też dowodów nie zwalnia organu drugiej instancji z obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy i oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, wydanej w konkretnym stanie faktycznym. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy w tym konkretnym stanie faktycznym organ pierwszej instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne. W ocenie Sądu jednakże niedopuszczalne jest czynienie stronie zarzutu, iż składając w postępowaniu instancyjnym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie przedstawiła nowych dowodów lub nie wskazała nowych okoliczności.

Całkowicie zbędne było natomiast w niniejszej sprawie opisywanie sposobu załatwienia wniosku o rozłożenie spłaty należności na raty. Przedmiotem postępowania wszczętego wnioskiem Skarżącej z 7 marca 2006 r., a zakończonego ostatecznie zaskarżoną decyzją było bowiem umorzenie należności.

Lakoniczność uzasadnienia zaskarżonej decyzji co do przesłanek, jakimi kierowały się organy podejmując decyzję sprawia, że przedstawioną w nich ocenę stanu faktycznego sprawy Sąd uznał za dowolną i nie popartą materiałem dowodowym. Stanowi to naruszenie wyrażonej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów. Ocena ta wymaga przy tym wykazania faktycznych podstaw rozumowania, którego jest rezultatem. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. organy mają obowiązek nie tylko zebrać materiał dowodowy, ale też w sposób wyczerpujący cały ten materiał dowodowy rozpatrzyć.

Dopiero ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla podjęcia rozstrzygnięcia i wyczerpująca ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uwzględniająca całokształt tego materiału, pozwoli Prezesowi Zakładu na stwierdzenie czy w sprawie niniejszej wykazane zostało istnienie przesłanek umorzenia należności obciążających Skarżącą. Ocena ta winna przy tym znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Zważyć przy tym należało, że uzasadnienie decyzji Prezesa Zakładu jest identyczne jak uzasadnienie organu pierwszej instancji (poza elementami wskazanymi przy opisie stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy). W ocenie Sądu dodatkowo świadczy to nierozpatrzeniu sprawy przez Prezesa Zakładu w sposób, który mógłby być uznany za wyczerpujący i właściwy dla wskazanego wyżej zakresu postępowania odwoławczego.

Sąd zauważa, że w sentencji decyzji organu pierwszej instancji, podano oczywiście błędną kwotę należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres stycznia do czerwca 1999 r. Łączna kwota tych należności podana przez Zakład to 32,53 zł, a składają się na nią składki w kwocie 119,53 zł oraz odsetki w kwocie 210 zł. Jeżeli jest to błąd rachunkowy, o czym świadczyć może to, że suma składek i odsetek wynosi 329,53 zł, to nie został on sprostowany, a zatem musiał być uwzględniony przy podejmowaniu rozstrzygnięcia przez Sąd. Oznacza zaś, że nie wyjaśniono, jakiej kwoty należności dotyczą decyzje.

Organ pierwszej instancji w podstawie prawnej swojej decyzji powołał art. 30 u.s.u.s. stanowiący, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Ani z treści decyzji, ani też z akt sprawy nie wynika, aby tego rodzaju składki obciążały Skarżącą. Prezes Zakładu powinie był dostrzec tę okoliczność i wyjaśnić ją, skoro nie uczynił tego Zakład. Wskazać tu należy, że jeżeli organ pierwszej instancji stwierdzi, że wniosek zobowiązanego obejmuje także tego rodzaju należności, obowiązany jest w tym zakresie umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 k.p.a. Jeżeli natomiast organ odwoławczy stwierdzi, że wbrew treści art. 30 u.s.u.s. Zakład objął swoim rozstrzygnięciem składki, do których przepisy o umarzaniu należności nie mają zastosowania - powinien uchylić w tej części decyzję organu pierwszej instancji i w tym zakresie umorzyć postępowanie (art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.).

Opisane wyże naruszenia art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 k.p.a. Żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Obowiązek ten ciąży na każdym organie administracji - także na organie ponownie rozpatrującym sprawę.

Okoliczność, że jedynym dowodem w sprawie był wypełniony przez Skarżącą kwestionariusz o stanie majątkowym, nie zwalniała organów od obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Zawarte w jego treści sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia. Czym innym jest przy tym zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, wyrażające się w umożliwieniu jej składania wyjaśnień, zgłaszania dowodów oraz uczestniczenia w ich przeprowadzaniu, a czym innym stworzenie jej możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, będące dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie to takie, w którym uwzględniono oba te elementy. W sprawie niniejszej żaden z organów nie wypełnił obowiązków określonych w art. 10 § 1 k.p.a. Oznacza to, że Skarżąca nie miała możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny kompletności materiału dowodowego, jaki miał stanowić podstawę rozstrzygnięcia.

Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. mogło zatem mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Prezes Zakładu, w podstawie prawnej swojej decyzji powinien był wskazać również art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., który to przepis przewiduje utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, a zatem rozstrzygnięcie przez niego podjęte. Pominięcie tego przepisu, aczkolwiek narusza art. 107 § 1 k.p.a., nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy.

Analogicznie Sąd ocenił wskazanie Prezesa Zakładu w nagłówku decyzji organu pierwszej instancji. Z treści sentencji decyzji wynika bowiem jednoznacznie, że podjął ją właściwy w sprawie organ tj. Zakład.

Odnosząc się natomiast do zarzutów Skarżącej podkreślić należy raz jeszcze, że przedmiotem niniejszej sprawy jest wnioskowane przez nią umorzenie należności z tytułu składek. Sąd orzeka w granicach sprawy, jakie zakreśla strona skarżąca zaskarżając konkretny akt administracyjny. W postępowaniu, którego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem decyzji odmawiających umorzenia należności z tytułu składek Sąd nie może badać zasadności obciążenia Skarżącej obowiązkiem uiszczenia tych składek. Z uzasadnienia decyzji Zakładu wynika, że przyjęto kwoty należności określone przez Skarżącą w składanej przez nią dokumentacji rozliczeniowej.

Odsetki, jako należność o charakterze akcesoryjnym powstają za okresy i w kwotach obliczanych od należności głównej. Ich naliczenie jest więc bezzasadne, gdy nie uchybiono terminowi płatności lub nie istniała należność główna. Brak jest natomiast podstaw prawnych do orzekania o "bezzasadności naliczenia odsetek". Uwzględniając przedmiot niniejszego postępowania wyjaśnić należy, że umorzenie należności głównej powoduje automatyczne umorzenie odsetek. Możliwe jest też umorzenie tylko odsetek, o co początkowo wnioskowała Skarżąca. Takie też rozstrzygnięcie podjąć mogą organy rentowe w granicach tego postępowania, jeżeli uznają to za zasadne i uzasadnione okolicznościami faktycznymi sprawy.

Całkowicie chybione jest twierdzenie Skarżącej, że zaświadczenia o braku zaległości traktować należy jako oświadczenia woli skutkujące zwolnieniem jej z długu na podstawie art. 508 Kodeksu cywilnego. Zaświadczenie jest środkiem dowodowym należącym do czynności faktycznych lub czynności materialno-technicznych administracji, nie posiadającym cech aktu administracyjnego. Zaświadczenie jedynie potwierdza stan rzeczy. Nie stanowi natomiast oświadczenia woli organu. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że przedmiotowe zaświadczenia dotyczyły składek męża Skarżącej, a zatem - należy przypuszczać - należności innych niż objęte wnioskiem Skarżącej. Nie zmienia to jednakże wyrażonej wyżej oceny, że kwestia ta nie została wyjaśniona w sposób wystarczający.

Małżeńska wspólność majątkowa, na którą powołuje się Skarżąca ma to znaczenie, że zobowiązania jednego z małżonków mogą być dochodzone z majątku wspólnego. Pozostają one jednak zobowiązaniami małżonka, którego dotyczą.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania tj. art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Zakres w jakim uchylona decyzja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Koszty postępowania zasądzono ja rzecz Skarżącej na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a., w kwocie równej wykazanym przez nią kosztom przejazdu do Sądu. Skarżąca była zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego.