Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 670/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 a ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków Protokolant asystent sędziego Sylwia Misztal po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. K. (dalej: skarżąca) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...], nr [...] wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej: ustawa, § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U z 2013 r., poz. 3) i § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U z 2012 r., poz. 959), utrzymująca w mocy decyzję, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta B., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką H. K.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano na następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Powołaną wyżej decyzją organu I instancji odmówiono przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ I instancji wskazał, że wymagająca opieki H. K. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a ustalony stopień datuje się od dnia 6 maja 2011 r., a więc w chwili, gdy niepełnosprawna miała 78 lat.

W tym czasie wnioskodawczyni nie była zatrudniona, bowiem ostatnie zatrudnienie ustało z dniem 19 grudnia 2008 r. Następnie w okresie od dnia 11 marca 2009 r. do dnia 14 września 2012 r. skarżąca była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna.

Zdaniem organu I instancji wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością stałej opieki nad niepełnosprawną matką. Z tego powodu odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

Od decyzji tej odwołanie wniosła skarżąca, poddając, że teraz wie, że nie wolno jej być zarejestrowaną w Urzędzie Pracy jako bezrobotna. Wyjaśniła, że wcześniej - kiedy nie wiedziała jak zakończy sprawa uzyskania znacznego stopnia niepełnosprawności przez mamę, nie mogła się wyrejestrować z Urzędu Pracy.

Następnie odwołująca opisała przebieg choroby matki, wskazując, że matka wymaga opieki. Z tego powodu wnioskowany zasiłek się jej należy.

Organ I instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania we własnym zakresie i przesłał je wraz z aktami sprawy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w J.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że wnioskiem z dnia 2 lipca 2013 r. skarżąca wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad swoją matką.

Z wniosku oraz zebranych w sprawie dowodów wynika, że H. K., urodzona dnia [...] jest osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności, a niepełnosprawność ta datowana jest od dnia 6 maja 2011 r.

W okresie od dnia 4 maja 1993 r. do dnia 19 grudnia 2008 r. wnioskodawczyni była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w Spółdzielni Rękodzieła Artystycznego w B., zaś umowa o pracę została rozwiązana bez wypowiedzenia przez pracodawcę. Następnie w okresie od dnia 11 marca 2009 r. do 14 września 2012 r. skarżąca była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna.

Z akt sprawy wynika, że w skład rodziny wchodzi wnioskodawczyni oraz jej matka. Rodzina w roku 2011 r. osiągnęła dochód na jednego członka rodziny w kwocie 435,86 zł, a zatem ustawowe kryterium dochodowe w kwocie 623 zł niewątpliwie nie zostało przekroczone.

Przechodząc do wyjaśnienia motywów decyzji podjętej przez Kolegium podkreślono, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest nowym rodzajem świadczenia opiekuńczego, przyznawanego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Wprowadzony został z dniem 1 stycznia 2013 r., na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548 - dalej również jako: "ustawa nowelizująca"). Przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest prawo do tego świadczenia, określone zostały w art. 16a ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Dodatkowo, zgodnie z art. 16a ust. 2 ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (tj. 623 zł). Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 4, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego.

W myśl art. 16a ust. 4 pkt 2 ustawy za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, gdy jest ona pełnoletnia, uważa się dochód następujących członków rodziny:

a) osoby wymagającej opieki,

b) małżonka osoby wymagającej opieki,

c) osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko,

d) pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia.

- z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko, a także rodzica osoby wymagającej opieki zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz.

Natomiast zgodnie z art. 16a ust. 8 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje,

jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów,

c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego,

d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego;

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W ustalonym stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, po odniesieniu do niego przywołanych przepisów, organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni specjalnego zasiłku opiekuńczego z uzasadnieniem, że nie spełniła ona przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze również doszło do przekonania, że skarżąca nie spełniła wszystkich ustawowych przesłanek, którymi obwarowane jest prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a zatem prawo to stronie nie przysługuje. W ocenie organu odwoławczego strona nie spełniła przesłanki w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W tym kontekście wyjaśniono i jednocześnie podkreślono, że prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego obwarowane zostało odmiennymi przesłankami, aniżeli inne świadczenie opiekuńcze, jakim jest świadczenie pielęgnacyjne, uregulowane w art. 17 ust. 1 ustawy. W szczególności, zgodnie z ostatnim przepisem, świadczenie pielęgnacyjne może otrzymać osoba, która w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (którego niepełnosprawność powstała w ściśle określonych okresach) nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tymczasem w odniesieniu do specjalnego zasiłku opiekuńczego, art. 16a ust. 1 ustawy stanowi, że przysługuje on osobie zobowiązanej do alimentacji, która w tym samym celu rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Na podstawie art. 3 pkt 22 ustawy, przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Organ odwoławczy podkreślił, że wynikającą stąd różnicę pomiędzy obydwoma świadczeniami wyjaśnił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. II SA/Ol 498/13, w którym wskazano: " (...)w obecnym stanie prawnym ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego (...), ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wykluczono osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego tytułu". Jak wynika więc z tego wyroku, zasadniczą okolicznością, od której uzależnione zostało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest fakt rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, która to rezygnacja pozostawać musi w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W opinii Kolegium, w przypadku wnioskodawczyni sytuacja taka nie miała miejsca. Odwołująca się nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad swoją matką.

W ocenie organu odwoławczego do rezygnacji z zatrudnienia nie doszło z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki na matką, w sytuacji, gdy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło długo przed orzeczeniem o niepełnosprawności, a poza tym - stosunek pracy ustał z woli pracodawcy, nie zaś wnioskodawcy.

Ponadto w okresie od dnia 11 marca 2009 r. do dnia 14 września 2012 r. skarżąca była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 674), osobą bezrobotną w rozumieniu ustawy jest w osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Status skarżącej jako osoby bezrobotnej, wskazuje więc, że nie mogła ona zrezygnować z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. W przypadku strony można mówić nie o "rezygnacji z zatrudnienia", lecz co najwyżej o jego "niepodejmowaniu" - rezygnacji z prób podjęcia zatrudnienia. A w obecnym stanie prawnym ustawodawca - jak to analizowano już wyżej - rozróżnił te dwie sytuacje.

Rezygnacja z zatrudnienia, o której mówi art. 16a ust. 1 ustawy, musi być bowiem w świetle brzmienia tego przepisu powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Niezbędne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Opiekun dlatego właśnie otrzymuje specjalny zasiłek opiekuńczy - jako swoistą rekompensatę - że ze względu na stan zdrowia członka rodziny jest zmuszony zrezygnować z jakiegokolwiek zatrudnienia. Taki właśnie zamysł ustawodawcy wynika z powiązania treści art. 16a ust. 1 z art. 3 pkt 22 ustawy (który mówi o różnych formach zatrudnienia, w tym również takich, które nie wymagają ciągłego świadczenia pracy, jak np. umowa zlecenia). Pomoc w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego przewidziana została zatem tylko w takich sytuacjach, gdy opieka nad osobą niepełnosprawną jest tak bardzo absorbująca, że konieczna jest w tym celu całkowita rezygnacja z zatrudnienia, w tym nawet z takich form zarobkowania, które nie wymagają pracy przez osiem godzin dziennie.

Podkreślono, że H. K. od dnia 6 maja 2011 r. nieprzerwanie pozostaje osobą niepełnosprawną, która z uwagi na ograniczoną zdolność do samodzielnej egzystencji wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby. Tymczasem, opiekująca się nią wnioskodawczyni wykazuje w tym czasie gotowość podjęcia zatrudnienia (na co wskazuje rejestracja w Powiatowym Urzędzie Pracy), co stawia pod znakiem zapytania konieczność rezygnacji z zatrudnienia przez stronę w celu sprawowania tejże opieki.

Okoliczność ta sugeruje także, że opieka nad matką - której sprawowania tutejsze Kolegium nie kwestionuje - nie jest jednakże jedyną i wyłączną przyczyną, z powodu której skarżąca nie wykonuje pracy zarobkowej (z uwagi na niemożność pogodzenia jej z zatrudnieniem). Tymczasem, wnioskowane świadczenie nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki.

W świetle wszystkich powyższych okoliczności uznano, że skarżąca nie spełniła ustawowej przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki na matką, a zatem wnioskowane świadczenie nie mogło zostać przyznane.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] skarżąca zwróciła się o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. Podkreśliła, że głównym powodem nieprzyznania świadczenia opiekuńczego była okoliczność zarejestrowania skarżącej w Urzędzie Pracy, które trwało do września 2012 r. Wcześniej skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne ale gdy weszła w życie nowa ustawa okazało się, że rejestracja w Urzędzie Pracy jest przeszkodą do pobierania świadczenia opiekuńczego. Skarżąca podkreśliła, że rejestracja ta była dla niej formą darmowego ubezpieczenia zdrowotnego. W okresie gdy była zarejestrowana jako bezrobotna, matka skarżącej rozchorowała się. Cierpi m.in. na ataki astmy oskrzelowej. Choroba matki była powodem wyrejestrowania się skarżącej z Urzędu Pracy. Podniosła, że do czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne i obecnie pozostała bez niczego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a.

Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej przez organ I instancji Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie stwierdził, by naruszały one prawo. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] i odmawiająca przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką.

Prawidłowo organy rozpoznające sprawę przyjęły, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowi przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołany przepis obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013 r., na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), która znowelizowała przepisy dotyczące świadczeń przyznawanych z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy wprowadzono specjalny zasiłek opiekuńczy, który przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 ustawy). Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (art. 16a ust. 2 ustawy).

Z powyższej regulacji wynika, że w obecnym stanie prawnym jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przepis w obecnym brzmieniu nie określa natomiast, że warunek ten jest spełniony także w przypadku niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a ustawy jest faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Tym samym ustawodawca zawęził krąg podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie tylko uzależniając jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczył możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kręgu podmiotów uprawnionych do zasiłku opiekuńczego wykluczono zatem osoby niepodejmujące zatrudnienia z tego tytułu.

Wskazać w tym miejscu należy, że w przepisie art. 3 pkt 22 ustawy, ustawodawca zawarł – na użytek tej ustawy – legalną definicję pojęcia "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", które jest równoznaczne z wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywaniem pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Wobec tego zrezygnowanie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na które wskazuje art. 16a ust. 1 ustawy, wiąże się z wcześniejszym (przedterminowym) zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej. Rezygnacja z zatrudnienia musi być również powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 585/13, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Reasumując powyższe, w aktualnym stanie prawa, aby otrzymać specjalny zasiłek opiekuńczy, należy łącznie spełnić kilka warunków. Jednym z nich, obok nieprzekroczenia kryterium dochodowego i faktycznego sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, konieczne jest, aby między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki istniał związek przyczynowy. Mają zatem rację organy obu instancji, że w przypadku skarżącej ta ostatnia przesłanka nie została spełniona.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżąca bowiem od dnia 4 maja 1993 r. do dnia 19 grudnia 2008 r. była zatrudniona w Spółdzielni Rękodzieła Artystycznego w B., zaś umowa o pracę została rozwiązana bez wypowiedzenia przez pracodawcę. Następnie w okresie od dnia 11 marca 2009 r. do dnia 14 września 2012 r. skarżąca była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna. W świetle powyższych, niepodważonych przez skarżącą okoliczności nie można więc uznać, że rozwiązanie umowy o pracę miało jakikolwiek związek z koniecznością opieki nad matką. Matka skarżącej – H. K. została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 6 maja 2011 r. (wyrok Sądu Rejonowego w J. z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt IV U 271/11). Organy administracji muszą uwzględnić tę właśnie datę powstania niepełnosprawności w stopniu znacznym i nie mogą samodzielnie oceniać, czy niepełnosprawność ta powstała wcześniej.

Trafnie zatem organy orzekające w sprawie podkreśliły, że do rezygnacji skarżącej z zatrudnienia nie doszło z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki nad matką, albowiem rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło długo przed wydaniem orzeczenia o niepełnosprawności, przy czym stosunek pracy ustał z woli pracodawcy, nie zaś skarżącej. Nadto rejestracja skarżącej w Powiatowym Urzędzie Pracy w okresie od dnia 11 marca 2009 r. do dnia 14 września 2012 r. oznaczała gotowość skarżącej podjęcia zatrudnienia i sugerowała, że opieka nad matką - której sprawowania nie kwestionowano – nie jest jedyną i wyłączną przyczyną, z powodu której skarżąca nie wykonuje pracy zarobkowej.

W tej sytuacji zasadnie organ odwoławczy uznał, że skarżąca nie spełniła jednej z przesłanek warunkujących uprawnienie do przedmiotowego zasiłku, a tym samym brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego zasiłku opiekuńczego. W aktualnym stanie prawnym osoba uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak uczynił to przy świadczeniu pielęgnacyjnym, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołany przepis jednoznacznie wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w przypadku świadczenia, o które ubiega się skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wskazał jedynie na przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego fakt, że ktoś nie podejmuje zatrudnienia, w świetle dyspozycji art. 16a ustawy, nie wywołuje skutku w postaci spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Aby więc można było przyznać skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, organy administracyjne musiałyby stwierdzić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1758/07, z dnia 7 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 437/11, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Natomiast poczynione w badanej sprawie przez organy orzekające ustalenia na takie stwierdzenie nie pozwalały.

Podkreślenia wymaga, że choć Sąd uznaje za bezsporną trudną sytuację życiową skarżącej oraz niebudzący wątpliwości fakt, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia spowodowane jest koniecznością sprawowania przez nią opieki nad wymagającą opieki matką, to jednak ponownie przypomina to, co zostało zaakcentowane już na wstępie, a mianowicie sąd administracyjny dokonuje kontroli legalności decyzji administracyjnych, pod względem ich zgodności z przepisami prawa. Z kolei organy administracji obowiązane są do przestrzegania naczelnych zasad postępowania administracyjnego, do których zalicza się zasada praworządności (legalności), wyartykułowana w art. 6 k.p.a., a więc działanie na podstawie i w granicach prawa.

Mając na uwadze powyższe, skoro zatem przepis prawa materialnego nie dawał postaw do przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, to organom administracji nie pozostawało zatem nic innego, jak tylko odmówić prawa do wnioskowanego świadczenia.

W tym stanie rzeczy zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do oddalenia skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., co orzeczono w sentencji wyroku.