Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 470/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA Jolanta Bożek, Asesor WSA Andrzej Kania (spr.), Protokolant Magdalena Makowska-Gasek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2006 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia (...) grudnia 2005 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji 1. Skargę oddala; 2. Przyznaje adwokatowi C. K. wynagrodzenie za pełnomocnictwo z urzędu w kwocie 240,00 zł (dwieście czterdzieści złotych) ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; 3. Nakazuje zwrot na rzecz adwokata C. K. kwoty 72,00 zł (siedemdziesiąt dwa złote) uiszczonej tytułem opłaty kancelaryjnej w dniu 26.06.2006 r.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z (...) grudnia 2005 r., nr (...) Prezes instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał w mocy własną decyzję z (...) września 2005 r., nr (...) odmawiającą potwierdzenia, że R. B. przebywał bez wyroku w areszcie UBP w Ś. w okresie od (...) listopada 1954 r. do (...) sierpnia 1955 r., a następnie od (...) sierpnia 1955 r. do listopada lub grudnia 1955 r. w Obozie Pracy Więźniów w S. za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

R. B. pismem z 28 kwietnia 2004 r. wystąpił do Mnisterstwa Sprawiedliwości o poświadczenie pobytu, w okresie od listopada 1953 r. do lutego 1954 r. w Areszcie Śledczym w W.. Sprawa ta przekazana została do Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowego Biura Udostępniania Dokumentów w W., które ustaliło, że R. B. nie figuruje w Księdze Inwentaryzacyjnej Składnicy Akt Centralnego Więzienia Nr (...) w W. oraz Skorowidzach AŚ we W. [k. 1 - 3 akt administracyjnych]. Uwzględniając powyższe Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w W., pismem z 20 lipca 2004 r., poinformował R. B., że nie odnaleziono materiałów pozwalających udzielić jakichkolwiek informacji odnośnie osadzenia go w areszcie śledczym w W. od listopada 1953 r. do lutego 1954 r.

Pismem z 30 lipca 2004 r. R. B. wystąpił do Naczelnika Aresztu Śledczego w Ś. z prośbą o przekazanie danych dotyczących jego pobytu w Zakładzie w Ś. od listopada 1954 r. do lutego 1955 r. a także od maja 1955 r. do czasu wysłania do Ośrodka Pracy Więźniów. Rozpatrując powyższą prośbę Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w W., pismem z 1 września 2004 r., nr (...) poinformował R. B., że w dniu (...) listopada 1954 r. przyjęty został do Aresztu Śledczego w Ś., a także, że brak jest danych o dacie jego zwolnienia. Instytut poinformował również, że R. B. ponownie został przyjęty do tego aresztu w dniu (...) maja 1955 r. a następnie (...) sierpnia tego roku został przetransportowany do S.. Informacje przekazane przez Instytut wynikają z zapisów Skorowidza Więźniów Aresztu Śledczego w Ś. za lata 1952-1954 oraz z 1955 r.

Następnie - po otrzymaniu powyższego pisma z IPN z 1 września 2004 r. - R. B., wnioskiem z 7 października 2004 r., wystąpił do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o ustalenie przyczyn jego aresztowania w dniu (...) listopada 1954 r. w Areszcie Śledczym w Ś. i pobytu w areszcie bez przedstawienia zarzutów, bez wyroku do listopada lub grudnia 1955 r., tj. o ustalenie represji, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego [Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.]. We wniosku strona powołała się na treść pisma Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w W., z dnia (...) września 2004 r., sygn. (...), które załączyła do wniosku. Wskazując okoliczności swojego zatrzymania R. B. podał fakt przebywania w okolicy koszar wojsk r. w Ś.. Oświadczył również, że oskarżony został o rozpowszechnianie propagandy (...) ale z uwagi na brak dowodów, młody wiek oraz brak uświadomienia życiowego i politycznego został zwolniony. Strona stwierdziła także, że nie posiada żadnych dokumentów z okresu aresztowania. Natomiast decyzja o wydanie której wniósł R. B. miała być podstawą do uzyskania uprawnień kombatanckich.

W toku prowadzonego postępowania Instytut Pamięci Narodowej wystąpił do Archiwum Państwowego w K. o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej dotyczącej strony. Zaświadczeniem z (...).12.2004 r. Archiwum potwierdziło pobyt strony w Obozie Pracy Więźniów w S., w okresie od 04.08.1955 r. do 28.11.1955 r. Jednocześnie Archiwum poinformowało, iż w aktach brak jest informacji przez kogo i za co strona była aresztowana a także w jakim charakterze była zatrudniona.

Pismem z 25.01.2005 r. IPN wystąpił do R. B. o nadesłanie szczegółowej relacji dotyczącej prowadzonej przed aresztowaniem działalności, jaka była przyczyna uwięzienia, jakie stawiano zarzuty podczas przesłuchań. Instytut poprosił również o wskazanie świadków, którzy mogliby potwierdzić okoliczności doznanych przez stronę represji. Jednocześnie organ szczegółowo poinformował R. B. o uprawnieniach strony postępowania administracyjnego związanych z przeglądaniem akt sprawy [sporządzaniem odpisów dokumentów] oraz zgłaszaniem uwag i wypowiadaniem się co do przeprowadzonych dowodów.

W odpowiedzi na powyższe R. B., pismem z 07.02.2005 r. opisał prowadzoną przez siebie działalność jako polegającą na rozpowszechnianiu ulotek o treści antypaństwowej, antyradzieckiej a także sprzeciwiającej się ówczesnej rzeczywistości. Do wskazanej działalności zaangażowała stronę matka, która była związana z ruchem oporu w okresie okupacji. Strona oświadczyła również, iż odszukanie świadków po 50 - ciu latach jest nieosiągalne a jakichkolwiek dowodów potwierdzających represje nie ma.

Przesłuchany w charakterze strony, w dniu (...). 03. 2005 r., R. B. zeznał, m in. iż nie należał do żadnej organizacji niepodległościowej. Początkowo towarzyszył matce a później na własną rękę brał udział w działalności antypaństwowej. Matka ze względów bezpieczeństwa nic nie mówiła o działalności dlatego nie zna szczegółów dotyczących tej organizacji.

Pismem z 2 sierpnia 2005 r. strona wystąpiła do IPN o nadanie dalszego biegu w sprawie potwierdzenia represji. Podkreśliła, że materiał sprawy jest w dyspozycji Biura Prawnego IPN oraz, że nie dysponuje innymi, dodatkowymi dowodami w tej sprawie.

Instytut Pamięci Narodowej, pismem z 24 sierpnia 2005 r., ponownie zwrócił się do strony o przekazanie szczegółowych relacji dotyczących prowadzonej przed aresztowaniem działalności.

Odpowiadając na powyższe wystąpienie IPN R. B. przesłał, pismem z 2 września 2005 r., szczegółowy opis swojej działalności. Podał nazwę organizacji do której wstąpił w 1950 r. - w skrócie WIN (W. i N.) oraz dokładny opis działalności w ramach tej organizacji.

Decyzją z (...) września 2005 r., nr (...) Prezes IPN odmówił potwierdzenia, że strona przebywała bez wyroku w areszcie UBP w Ś. w okresie od (...).11.1954 r. do (...).08.1955 r., a następnie od (...).08.1955 r. do listopada lub grudnia 1955 r. w Obozie Pracy Więźniów w S. za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a) ustawy z 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W uzasadnieniu decyzji Prezes IPN zaznaczył, że do wydania decyzji w trybie art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a) w związku z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach niezbędne jest zaistnienie związku przyczynowego pomiędzy przebywaniem wnioskodawcy bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia w latach 1944-1956 z działalnością polityczną lub religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski.

Organ stwierdził, że nie ma żadnych wątpliwości, że wnioskodawca przebywał od (...).11.1954 r. w Areszcie Śledczym w Ś.. Nie można zgodzić się jednak, iż strona przebywała bez przerwy w areszcie do (...) sierpnia 1955 r., ponieważ z akt sprawy wynika, że w dniu (...) maja 1955 r. R. B. trafił ponownie do aresztu i przebywał w nim do (...)sierpnia 1955 r.

Organ podniósł, iż brak jest dowodów potwierdzających, że pobyty w areszcie związane były z działalnością na rzecz suwerenności i niepodległości Polski. Wprawdzie zatrzymanie wnioskodawcy mogło mieć związek z wojenną działalnością jego matki, to w danym wypadku nie może być mowy o represjach w rozumieniu ustawy o kombatantach. W aktach sprawy nie ma żadnych dokumentów potwierdzających zorganizowaną osobistą działalność wnioskodawcy na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Organ odmówił wiarygodności relacjom i zeznaniom strony ponieważ w aktach brak jest jakichkolwiek innych zapisów, na podstawie których możnaby stwierdzić, że powodem aresztowania wnioskodawcy było prowadzenie przez niego działalności na rzecz suwerenności i niepodległości Polski.

Odnosząc się do faktu pobytu strony w OPW M. organ stwierdził, że nie można z niego wywieść, że strona trafiła tam za działalność związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. Opierając się na Wykazie miejscowości, w których zlokalizowane były obiekty więzienne podporządkowane Departamentowi Więziennictwa MBP (MSW) - 1944-1956 autorstwa K. B. organ zauważył, że w OPW M. były co najmniej dwie kategorie więźniów: więźniowie pospolici oraz osoby posądzane o działalność antypaństwową. Wobec braku zapisów o przyczynach aresztowania strony oraz dowodów na prowadzenie przez nią działalności antypaństwowej nie można zdaniem organu jednoznacznie określić do jakiej kategorii więźniów należała strona.

Końcowo Prezes Instytutu Pamięci Narodowej zaznaczył, że z całą pewnością można stwierdzić, iż R. B. jest ofiarą ówczesnego systemu politycznego, to nie jest jednak ofiarą represji w rozumieniu ustawy o kombatantach, ponieważ zgromadzone w sprawie dokument nie potwierdzają, że aresztowanie było następstwem prowadzonych przez niego działań, a więc doznane przez niego represje nie realizują przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 30.09.2005 r. R. B. wskazał, że decyzja nie wyjaśnia do jakiej kategorii więźniów należał czy do więźniów pospolitych czy antypaństwowych. Jednocześnie strona sama wyjaśniła okoliczności związane z czasem pobytu w areszcie w Ś.. Zdaniem strony po jej aresztowaniu w listopadzie 1954 r. i po kilkudniowym pobycie w tym areszcie została przewieziona na Komendę UBP. Po zakończeniu śledztwa ponownie w dniu (...) maja 1955 r. przewieziono ją do aresztu śledczego w Ś..

Decyzją z (...).12.2005 r. ,nr (...) Prezes IPN, po rozpatrzeniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z (...).09.2005 r. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o kombatantach. Organ nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w decyzji z (...) września 2005 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji wniósł o oddalenie skargi.

W dniu 8 lutego 2006 r. R. B. wniósł skargę na powyższą decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej obejmującą orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej legalności, to znaczy zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz z przepisami prawa materialnego, na podstawie których została wydana, Sąd nie stwierdził, aby wydana została ona z naruszeniem prawa, które uzasadniałoby jej uchylenie.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit a powołanej ustawy na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy, w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski.

Należy podzielić pogląd wyrażony w decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do uznania, iż pobyt skarżącego w areszcie UBP w Ś. w okresie od (...) listopada 1954 r. do (...) sierpnia 1955 r., a następnie od (...) sierpnia 1955 r. do listopada lub grudnia 1955 r. w Obozie Pracy Więźniów w S. stanowił represję w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.

Z ustaleń faktycznych sprawy wynika jasno, iż skarżący dwukrotnie przebywał w Areszcie Śledczym w Ś.. jak również w Ośrodku Pracy Więźniów w S.. Potwierdzają to Skorowidze Więźniów Aresztu Śledczego w Ś. za lata 1952 - 1954 oraz za rok 1955 a także zaświadczenie Archiwum Państwowego w K. z (...).12.2004 r. - dotyczące pobytu skarżącego w OPW M.. [k. 10-12 oraz 26 akt administracyjnych]. Potwierdzone [udokumentowane] przypadki osadzenia skarżącego bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia w Polsce stanowiły podstawę do orzekania, w trybie art. 8 ust. 2 pkt 2 lit a ustawy o kombatantach, przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w przedmiocie represji określonych w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Z faktów tych, jak również ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy nie można jednak wywieźć przyczyn aresztowania skarżącego, oraz umieszczenia go w ośrodku pracy.

Podkreślenia wymaga również, iż sam skarżący, w czasie składania wniosku z 7 października 2004 r. nie znał rzeczywistych powodów swojego zatrzymania ponieważ, jak stwierdził nie przedstawiono mu ich. We wniosku zawarł prośbę o wydanie decyzji - orzeczenia wyjaśniającego przyczyny aresztowania w dniu (...) listopada 1954 r. oraz wskazał, że prawdopodobną przyczyną uwięzienia mogło stanowić podejrzenie władz komunistycznych o prowadzenie jakiejś działalności antypaństwowej [rozpowszechnianie ulotek o hasłach (...)]. Jednocześnie skarżący nie potwierdził prowadzenia działalności antypaństwowej. W trakcie postępowania administracyjnego [na wezwane organu z 25.01.2005 r. oraz podczas przesłuchania] skarżący nie podał, że należał do organizacji niepodległościowej, podkreślił, że do działalności zaangażowała go matka należąca do organizacji, której nazwy nie zna.

Skarżący dopiero w końcowej fazie postępowania wyjaśniającego poinformował organ [pismem z 02.09.2005 r.], że należał do organizacji w skrócie WIN [rozwijając nazwę jako W. i N.] do której wstąpił w 1950 r. W sposób szczegółowy przedstawił swoją działalność w ramach organizacji, oświadczył również, że zadania wykonywał zgodnie z poleceniem dowództwa.

W orzecznictwie sądów administracyjnych istotną wagę przykłada się do prawidłowego wykazania działalności na rzecz suwerenności i niepodległości Polski. Wyłącznie świadome, zorganizowane a także osobiste prowadzenie działalności na rzecz suwerenności i niepodległości, której skutkiem było aresztowanie osoby taką działalność prowadzącą może być podstawą spełnienia wymogów art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy.

W kontekście powyższego - zdaniem Sądu - Prezes Instytutu Pamięci Narodowej zasadnie odmówił wiarygodności relacjom skarżącego, które mogłyby wskazywać na prowadzoną przez skarżącego działalność na rzecz suwerenności i niepodległości Polski. Rozbieżności w ramach relacji samego skarżącego, wobec braku jakichkolwiek dokumentów archiwalnych czy świadków mogących potwierdzić działalność skarżącego uniemożliwiają przyjęcie, że powodem aresztowań skarżącego jak również pobytu w OPW M. była działalność polityczna bądź religijna związana z walką o suwerenność i niepodległość. Można natomiast zgodzić się ze skarżącym, że jego zatrzymania miały związek z wojenną działalnością jego matki jednakże - jak trafnie zauważył organ orzekający - w konkretnym wypadku nie może to być interpretowane w kategoriach represji z ustawy o kombatantach.

W konkluzji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić skargę jako niezasadną.