Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 794/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2015-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 9
journal: Dz.U. 2013 poz 966
law: Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych - tekst jednolity.
article: art. 55, art. 60, art. 61, art. 64
journal: Dz.U. 2009 nr 157 poz 1240
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2015 r. sprawy ze skargi A.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata T.K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta – powołując się na art. 61 ust.1 pkt 2 i art. 64 ust.1 w zw. z art. 55 i art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ( Dz. U z 2013 r., poz. 885 – określanej dalej jako u.f.p. ), art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych ( Dz. U z 2013 r., poz. 966 ze zm. - określanej dalej jako u.d.m.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2013r. poz. 267 – określanej dalej jako k.p.a.) odmówił A.D. umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego w wysokości 3.761,04 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że decyzjami z dnia [...] stycznia 2007r., [...] lipca 2007r., [...] lipca 2008r., [...] stycznia 2009r. przyznano A.D. dodatki mieszkaniowe, a podstawą ich przyznania były wnioski o przyznanie dodatków mieszkaniowych wraz z deklaracjami o wysokości dochodów. W dniu [...] października 2011r. wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne nieznane organowi w dniu wydania decyzji, a dotyczące dochodu rodziny. Mianowicie z otrzymanego przez organ pisma z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynikało, iż B.D. od dnia [...] października 2003 r. pobierała rentę socjalna, której wnioskodawca w deklaracjach wysokości dochodów członków gospodarstwa domowego nie wykazał. W związku z powyższym organ I instancji, działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. wydał decyzje uchylające decyzje przyznające dodatki mieszkaniowe i wydał nowe decyzje rozstrzygające o istocie sprawy, które zostały następnie utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Skargi złożone przez A.D. od powyższych decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zostały oddalone.

Następnie organ I instancji wezwał A.D. do zwrotu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości na łączną kwotę - 3.761,04zł.

Pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. B. i A.D. zwrócili się do Prezydenta Miasta z prośbą o umorzenie niesłusznie pobranego dodatku mieszkaniowego podając, że zgodzili się spłacać raty po 25,00 zł, ale i tej kwoty nie są w stanie spłacać, gdyż są bardzo zadłużeni.

W wyniku rozpoznania powyższego wniosku decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. Prezydent Miasta odmówił B. i A.D. umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego. Na skutek złożonego przez wnioskodawców odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] października 2012 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wskazując, że organ I instancji podejmując rozstrzygnięcie nie wziął pod uwagę zarówno interesu publicznego, jak i ważnego interesu podatnika, ponadto nie rozważył też, czy odmowa umorzenia przedmiotowej należności nie pogłębi trudnej sytuacji strony i spowoduje konieczność sięgania przez nią do środków pomocy społecznej.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] organ I instancji ponownie odmówił B. i A.D. umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego w wysokości 9.212,94 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że instytucja umorzenia należności powinna znajdować zastosowanie jedynie w wyjątkowych sytuacjach, nagłych i szczególnie uzasadnionych przypadkach, a w przedmiotowym postępowaniu takie nie występują. Ponadto zdaniem organu zobowiązani nie przedstawili wystarczających dowodów na uzasadnienie żądania, mimo iż niewątpliwie znajdują się obecnie w trudnej sytuacji.

W związku z odwołaniem wnioskodawców Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że mimo przeprowadzenia przez organ I instancji wszechstronnego postępowania wyjaśniającego dotyczącego sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej strony zaskarżona decyzja nie mogła się ostać. Kolegium podkreśliło, że wniosek o umorzenie należności złożyli oboje małżonkowie nie wskazując o umorzenie jakich należności występują (czy tylko należności wspólnych, czy też każdego z osobna), a więc organ I instancji winien, powyższe kwestie ustalić i wydać stosowne decyzje odrębnie na każdego zobowiązanego. Kolegium wskazało również, że kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest ustalenie czy w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 67 u.f.p. w zakresie w jakim stanowi, iż do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych brak jest podstaw do zastosowania art. 67a §1 Ordynacji podatkowej.

Mając na uwadze zalecenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego organ I instancji pismami z dnia [...] maja 2013 r. oraz [...] maja 2013 r. wystąpił do B.D. oraz A.D. o wskazanie o umorzenie jakich należności występują. W odpowiedzi na wezwanie pismem z dnia [...] maja 2013 r. A.D. zwrócił się z prośbą o umorzenie wyłącznie należnego od niego zwrotu kwoty 3.761,04 zł, ponieważ nie jest w stanie spłacić tego zadłużenia. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku organ I instancji wydał w dniu [...] czerwca 2013 r. decyzję nr [...] odmawiając A.D. umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego w kwocie 3.761,04 zł.

Na skutek złożonego przez A.D. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Kolegium uznało, że organ I instancji rozpatrując wniosek A.D. przekroczył granice uznania administracyjnego. Kolegium stwierdziło, że wydanie zaskarżonej decyzji, mimo że zostało poprzedzone wnikliwą analizą sytuacji materialno-dochodowej wnioskodawcy, nie uwzględnia czy spłata należności nie pozbawi strony wszystkich środków niezbędnych do egzystencji. Organ nie przeanalizował dochodów stron postępowania w świetle prowadzonych postępowań egzekucyjnych dotyczących majątku państwa D., nie uzasadnił jak odmowa umorzenia należności wpłynie na kwestie związane np. z leczeniem zobowiązanych, nie dowiódł jaki wpływ pozbawienie środków uzyskanych z pomocy społecznej może mieć na dalszą egzystencję rodziny. Kolegium wskazało, że organ administracji winien ustalić sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową strony, w tym faktyczny dochód miesięczny, wydatki strony związane z jej utrzymaniem - z uwzględnieniem stanu zdrowia strony. Kolegium wskazało również, że A.D. wnioskował wyłącznie o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego w całości, co uniemożliwiło organom rozważenie zasadności udzielenia innych ulg z katalogu określonego w art. 55 u.f.p., w tym w szczególności umorzenia należności w części lub rozłożenia ich spłaty na raty.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku organ I instancji wydał w dniu [...] stycznia 2014 r. decyzję nr [...] o odmowie umorzenia A.D. należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego w wysokości 3.761,04 zł. Od powyższej decyzji odwołał się A.D. na skutek, którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2014 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że organ w trakcie prowadzonego ponownie postępowania winien podjąć dodatkowe działania w celu jednoznacznego ustalenia sytuacji w jakiej znajduje się obecnie skarżący.

Na skutek ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji wydał w dniu [...] maja 2014 r. decyzję nr [...], na mocy której odmówił A.D. umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego w wysokości 3.761,04 zł. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał na treść art. 7 ust. 9 u.d.m. zgodnie z którym jeżeli w wyniku wznowienia postępowania stwierdzono, że dodatek mieszkaniowy przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku, osoba otrzymująca dodatek mieszkaniowy jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości. Należności te wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Organ wskazał, iż wyżej wymienione należności zaliczane są do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym, o których mowa w art. 60 u.f.p. Z uwagi na fakt, iż zagadnienie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego nie znajduje uregulowania w u.d.m. organ wskazał, iż zastosowanie znajduje u.f.p.. W tym zakresie organ odwołał się do treści art. 64 ust. 1 u.f.p. zgodnie z którym organ na wniosek zobowiązanego może udzielić określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności o których mowa w art. 60. Organ wskazał, iż art. 55 u.f.p. przewiduje możliwość: umorzenia należności w całości lub w części, odroczenie terminu spłaty należności lub ich rozłożenie na raty.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ ustalił, że gospodarstwo domowe A.D. składa się z dwóch osób: wnioskodawcy i jego żony. Wnioskodawca ma 72 lata, jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały, datuje się od 2006 r. Organ wskazał, iż źródło dochodu gospodarstwa domowego wnioskodawcy w łącznej wysokości 1.603,33 zł stanowi emerytura A.D. w kwocie 840 zł oraz renta socjalna w kwocie 610,33 zł i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł B.D.. Średni miesięczny dochód w przeliczeniu na jednego członka rodziny wynosi według obliczeń organu 801,67 zł. Organ ustalił ponadto, iż na wniosek B.D. przyznano dodatek mieszkaniowy na lokal mieszkalny przy ul. [...] od [...] października 2013 r. do [...] marca 2014 r. w wysokości 18,47 zł. Organ podał, iż A.D. poza emeryturą nie posiada innego dochodu, nie posiada oszczędności ani majątku do ewentualnego spieniężenia, nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Na miesięczną kwotę wydatków ponoszonych przez gospodarstwo domowe A.D. składają się opłaty na mieszkanie, energię elektryczną, ogrzewanie, wodę, nieczystości stałe, wyżywienie, środki czystości i higieny, telewizję kablową oraz leki w łącznej wysokości 990,78 zł. Zdaniem organu sytuacja materialna i zdrowotna A.D. niewątpliwie jest bardzo trudna, lecz nie można przypisać jej charakteru nadzwyczajnego zdarzenia losowego, niezależnego od działania strony. Organ wskazał, iż rozpatrując wniosek o umorzenie należności wzięto pod uwagę okoliczności, w jakich doszło do powstania zobowiązania z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego, podkreślając, iż nie są one skutkiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz następstwem niedopełnienia obowiązków przez wnioskodawcę. W ocenie organu strona nie wykazując w składanych deklaracjach wszystkich dochodów musiała się liczyć z konsekwencjami, jakie przewidują przepisy prawa w przypadku podania nieprawdziwych danych. Rozpatrując wniosek A.D. o umorzenie należności organ wziął pod uwagę interes innych zobowiązanych, którzy pomimo trudnej sytuacji materialnej wywiązują, się ze swoich zobowiązań z tytułu nienależnie pobranych dodatków mieszkaniowych. Rezygnacja z należnego prawem świadczenia byłaby zdaniem organu zbytnim uprzywilejowaniem strony w stosunku do innych podmiotów w zakresie równego traktowania pod względem praw i obowiązków.

Od powyższej decyzji A.D. wniósł odwołanie twierdząc, że zaskarżona decyzja jest dla niego bardzo krzywdząca.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wskazując w podstawie prawnej art. 7 ust. 9 u.d.m., art. 55, art. 60 pkt 7, art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz art. 64 ust. 1 u.f.p. oraz art.138 §1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Na wstępie uzasadnienia decyzji organ przytoczył treść przepisów przywołanych w podstawie prawnej decyzji.

Następnie organ zwrócił uwagę, iż wydanie decyzji uznaniowej powinno być poprzedzone należytym zgromadzeniem i przeanalizowaniem całego materiału dowodowego oraz ustaleniem stanu faktycznego.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego Kolegium ustaliło, że A.D. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – B.D.. A.D. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały i datuje się od 2006 r.. Rodzina utrzymuje się z emerytury A.D. w kwocie 852,71 zł oraz renty socjalnej B.D. w kwocie 610,33 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153,00 zł. Wydatki na mieszkanie, energię elektryczną/ ogrzewanie, wodę, wywóz nieczystości stałych, wyżywienie, środki czystości i higieny, telewizję kablową oraz leki wynoszą 1.196,68 zł miesięcznie. Ponadto z emerytury A.D. komornik egzekwuje kwotę 446,70 zł. Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego oraz braku szczególnych przesłanek umożliwiających przyznanie specjalnego zasiłku celowego w latach 2011-2013 rodzina nie korzystała ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W ramach wsparcia pracownik socjalny dał skierowanie do Centrum [...] w celu wydania żywności państwu B. i A.D. w okresie VII-XII 2013 r.

Z tak ustalonego stanu faktycznego zdaniem organu odwoławczego wynika jednoznacznie, że sytuacja materialna i zdrowotna rodziny A.D. jest bardzo trudna, lecz nie można stwierdzić, że ma ona charakter nadzwyczajnego zdarzenia losowego, niezależnego od działania strony. Zdaniem organu obecna trudna sytuacja finansowa rodziny Państwa D. jest wynikiem niedopełnienia obowiązków przez wnioskodawcę. Organ wskazał, iż A.D. składając przez kilka lat wnioski o przyznanie dodatku mieszkaniowego i nie wykazując w składanych deklaracjach wszystkich dochodów musiał się liczyć z konsekwencjami, jakie przewidują przepisy prawa w przypadku podania nieprawdziwych danych w zakresie dochodów. A.D. składając wniosek o umorzenie należności wskazał na trudną sytuację finansową swojej rodziny jednak sytuacja ta zdaniem Kolegium pozwoli na spłatę zadłużenia tym bardziej, że kredyty komercyjne są przez w/w spłacane. Zdaniem Kolegium w pierwszej kolejności winny być spłacane należności publicznoprawne, jakimi są m. in. nienależnie pobrane dodatki mieszkaniowe.

W ocenie organu odwoławczego rezygnacja z należnego prawem świadczenia byłaby zbytnim uprzywilejowaniem strony w stosunku do innych podmiotów w zakresie równego traktowania pod względem praw i obowiązków. W interesie wierzyciela, którym jest Prezydent Miasta, jest odzyskanie utraconych środków publicznych.

W końcowych rozważaniach decyzji organ podał, iż odmowa wnioskowanego przez A.D. umorzenia w całości należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego nie stoi na przeszkodzie ubiegania się o udzielenie innych ulg w spłacie zobowiązań tj. umorzenia w części, odroczenia lub rozłożenia na raty.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wnieśli B. i A.D., w której skarżący zarzucili organowi dokonanie wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zdaniem skarżących organ nie uwzględnił wszystkich okoliczności dotyczących stanu zdrowia skarżących, w tym przede wszystkim złego stanu zdrowia B.D., która posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Ponadto skarżący zwrócili uwagę, iż kwoty podane w decyzji organu stanowią kwoty brutto, tymczasem skarżący do dyspozycji posiadają zaledwie kwotę 1.100 zł. Zatem odmowa umorzenia zdaniem skarżących pogłębi i tak trudną już sytuację stron, uzależniając ich od środków pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na skutek wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. referendarz sądowy ustanowił na rzecz skarżących adwokata, którym wyznaczony został adwokat T.K..

W piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2015 r., złożonym na rozprawie, pełnomocnik skarżących podtrzymał skargę dodatkowo ją uzupełniając o wskazanie zarzutów: 1) naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na wtórnym i niespełniającym wymogów prawa sporządzeniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji, 2) art. 80 w zw. z art. 7, art. 77 i art. 136 k.p.a. polegającym na dokonaniu wybiórczego zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie i dowolnej ocenie materiału dowodowego, który został zebrany, z naruszeniem zasad logiki i doświadczenia życiowego.

Na podstawie tych zarzutów pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie w całości decyzji obu organów oraz przyznanie wynagrodzenia, które nie zostało zapłacone ani w całości ani w części. Pełnomocnik załączył do powyższego pisma procesowego pismo Komornika przy Sądzie Rejonowym odnośnie stanu zadłużenia skarżących, w którym komornik odmówił udzielenia dokładnych danych.

Jednocześnie na rozprawie w dniu 04 lutego 2015 r. pełnomocnik skarżących oświadczył, iż cofa skargę B.D. w związku z tym, iż postępowanie i decyzje dotyczyły jedynie A.D.. Stąd Sąd postanowieniem wydanym na rozprawie umorzył postępowanie sądowadministracyjne ze skargi B.D..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. , poz.1647 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym badana jest co do zasady wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa, obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu, do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Dokonując oceny we wskazanym zakresie sądy administracyjne nie mogą zatem brać pod uwagę argumentów natury słusznościowej, czy celowościowej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - określanej dalej jako p.p.s.a. ), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W razie niewystąpienia wskazanych uchybień, na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu..

W ramach badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a. ). Oznacza to, iż kontrola sądowa sprawowana jest w granicach sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją, a sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnić każde dostrzeżone naruszenia prawa, o ile miało lub mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie była legalność decyzji organów administracji odmawiających umorzenia skarżącemu należności z tytułu nienależnie pobranego przez niego dodatku mieszkaniowego w wysokości 3.761,04 zł. Mając na uwadze tak nakreślony zakres kognicji sąd uznał, iż skarga A.D. nie zasługuje na uwzględnienie.

Skarżącemu przyznano dodatek mieszkaniowy decyzjami Prezydenta Miasta z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...], [...] lipca 2007 r. nr [...], [...] lipca 2008 r. nr [...], [...] stycznia 2009 r. nr [...]. Jednakże w następstwie wznowienia postępowania - w związku z ujawnieniem dochodów żony skarżącego w postaci renty socjalnej - powyższe orzeczenia zostały uchylone decyzjami Prezydenta Miasta z dnia [...] listopada 2011r. o następujących nr [...] i przyznano skarżącemu dodatek mieszkaniowy w niższej wysokości albo w ogóle odmówiono mu przyznania tego dodatku. Decyzję te w następstwie kontroli odwoławczej zostały utrzymane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] grudnia 2011 r. ([...]), a skargi od decyzji organu II instancji zostały oddalone wyrokami WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 08 marca 2012 r. ( sygn. akt II SA/Go 102/12, II SA/Go 107/12 ), 15 marca 2012 r. ( sygn. akt II SA/Go 103/12 ) oraz 14 marca 2012 r. ( sygn. akt II SA/Go 106/12 ) .

W związku z tym – zgodnie z art. 7 ust. 9 u.d.m. – jeżeli w wyniku wznowienia postępowania stwierdzono, że dodatek mieszkaniowy przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku, o których mowa w ust. 1, osoba otrzymująca dodatek mieszkaniowy jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości. Obowiązek ten wynika wprost z ustawy. Rozstrzygnięcie w tym zakresie nie należy więc do kompetencji organów, które obowiązane są i uprawnione jedynie do ustalenia w określonych okolicznościach zaistnienia przesłanek warunkujących wznowienie postępowania. Jeżeli na skutek tego postępowania stwierdzono, że dodatek mieszkaniowy przyznano na podstawie nieprawdziwych danych zawartych w deklaracji lub wniosku, obowiązek zwrotu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości powstaje tu z mocy prawa, a należności te podlegają ściągnięciu w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji (art. 2 § 1 pkt 5 w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 - określanej dalej jako u.p.e.a.), bez potrzeby konkretyzacji tego obowiązku w formie decyzji administracyjnej ( por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 15 marca 2012 r. , II SA/Go 103/12 ).

Powyższa należność z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publiczno-prawnym, przysługującą jednostce sektora finansów publicznych w rozumieniu art. 60 u.f.p. i w tej ustawie przewidziane są również przesłanki umarzania tego rodzaju należności ( por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 grudnia 2012 r. II SA/Go 736/12, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 listopada 2013 r. II SA/Gd 705/14 ).

Stosownie do treści art. 61 ust. 1 pkt 2 tej u.f.p. organami pierwszej instancji właściwymi do wydawania decyzji w odniesieniu do tego rodzaju należności, które zostały wymienione w art. 60 – w stosunku do należności budżetów jednostek samorządu terytorialnego – jest wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta albo marszałek województwa. Organem odwoławczym jest natomiast samorządowe kolegium odwoławcze, o czym stanowi art. 61 ust. 1 pkt 4 u.f.p.

W myśl art. 64 ust. 1 u.f.p. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Przepis ten zawiera zatem odesłanie nakazujące w przypadku niepodatkowych należności publicznoprawnych stosowanie zasad umarzania należności cywilnoprawnych przysługujących jednostkom sektora finansów publicznych, o których mowa w art. 55 u.f.p. Z kolei przesłanki umarzania należności cywilnoprawnych zostały wymienione w art. 56 ust. 1 u.f.p. Mogą one być umarzane w całości, jeżeli:

1) osoba fizyczna – zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;

2) osoba prawna – została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Z treści art. 61 ust. 1 u.f.p. wynika, że rozstrzygnięcia w odniesieniu do niepodatkowych należności publicznoprawnych jednostek sektora finansów publicznych zapadają w formie decyzji. Oznacza to, że rozstrzygnięcia te powinny zostać poprzedzone postępowaniem przeprowadzonym na podstawie przepisów k.p.a.

Analiza wystąpienia w okolicznościach niniejszej sprawy przesłanek umorzenia należności przewidzianych w art. 55 u.f.p. ( znajdujących zastosowanie do należności publicznoprawnych na mocy art. 64 ust. 1 u.f.p. ) prowadzi do wniosku, że ewentualne uwzględnienie żądania skarżącego mogłoby nastąpić tylko dzięki zaistnieniu przesłanki z art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p., tzn. ze względu na ważny interes dłużnika. Interes ten zaistnieje wówczas, gdy dłużnikowi w spełnieniu ciążącego na nim zobowiązania stanie na przeszkodzie okoliczność nadzwyczajna, niezależna od jego woli i niemożliwa do przezwyciężenia. Należy jednakże zgodzić się z poglądem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż sytuacja skarżącego niewątpliwie jest bardzo trudna, lecz nie można stwierdzić, że ma ona charakter nadzwyczajnego zdarzenia losowego, niezależnego od nich.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że nie istnieje przepis prawa, w myśl którego pozostawanie w trudnej, czy nawet bardzo trudnej sytuacji materialnej automatycznie wiąże się z umorzeniem należności publicznoprawnych przysługującym gminie czy innym jednostkom sektora finansów publicznych. Nawet w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnia przesłanki do umorzenia tego rodzaju należności, umorzenie ich nie jest obligatoryjne, lecz pozostaje w sferze uznania organu administracyjnego. Należy również mieć na względzie, że umorzenie zobowiązania publicznoprawnego jest równoznaczne z wygaśnięciem tego zobowiązania, czyli definitywną rezygnacją organu władzy publicznej z możliwości uzyskania środków finansowych z tego tytułu.

Ponadto podstawą umorzenia należności nie mogą być negatywne odczucia psychiczne osoby zobowiązanej, związane z prowadzeniem wobec niej postępowania egzekucyjnego, czy też subiektywne odbieranie przez zobowiązanego każdej podejmowanej przez organ próby wyegzekwowania należności stwierdzonej ostateczną decyzją lub odmowy umorzenia dochodzonej należności jako nękania go.

Trudno uznać, że skarżący nie będzie w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań publicznoprawnych, skoro spłaca liczne zobowiązania cywilnoprawne zaciągnięte w bankach komercyjnych oraz instytucjach parabankowych. Zresztą - co należy wyraźnie podkreślić – nie sposób uznać, iż zobowiązania wobec jednostki samorządu terytorialnego powinny być wyprzedzane w zaspokojeniu przez zobowiązania w stosunku do instytucji bankowych lub parabankowych, jeśli nie zostały zabezpieczone ( arg. z art. 115 § 1 u.p.e.a. ). Tym bardziej, iż skarżący wykazuje się w zaciąganiu zobowiązań daleko idącą niefrasobliwością i brakiem racjonalności tak dalece posuniętą, iż nawet nie potrafi określić ani wielkości zobowiązań, ani podmiotów wobec których jest zadłużony.

Ponadto zatajając przez organem pierwszej instancji fakt uzyskiwania przez B.D. dochodów z tytułu renty socjalnej skarżący powinien był liczyć się z konsekwencjami w postaci obowiązku zwrotu nienależnie uzyskanego dodatku mieszkaniowego oraz związanej z tym sankcji, tzn. konieczności zwrotu podwójnej wysokości tego świadczenia. Zważyć bowiem należy, iż nie sposób całkowicie abstrahować w postępowaniu wywołanym wnioskiem o umorzenie postępowania od okoliczności w jakich doszło do powstania obowiązku zwrotu świadczenia. Jak trafnie bowiem się podnosi w orzecznictwie organ podejmujący decyzję o umorzeniu powinien uwzględnić rodzaj należności, której umorzenia dochodzi wnioskodawca i która ma służyć wymuszeniu na przyszłość pożądanych zachowań, co ma istotne znaczenie z perspektywy interesu społecznego ( por. wyrok NSA z dnia 04 czerwca 2014 r., II GSK 666/13 ). W związku z tym - zdaniem Sądu - organy obu instancji słusznie uwzględniły powyższą okoliczność z punktu widzenia interesu publicznego i nadały mu właściwą wagę. Nie sposób bowiem w swoisty sposób promować poprzez stosowanie instytucji umorzenia tego rodzaju zachowań, które powodują, iż świadczenia są przyznawane osobom, którym one nie przysługują albo przysługują w niższej wysokości i to na podstawie nieprawdziwych informacji podawanych przez te osoby. Godzi to bowiem w interes społeczny, niewątpliwie nie kształtuje właściwych postaw, a wręcz może rodzić lekceważenie dla prawa. Stąd w odniesieniu do tego rodzaju nienależnych świadczeń jak w niniejszej sprawie organ winien stosować tą instytucję umorzenia w nadzwyczajnych, wyjątkowo drastycznych sytuacjach.

Odnosząc się do zarzutu, iż wyegzekwowanie od skarżącego należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego uniemożliwi zaspokajanie jego podstawowych potrzeb życiowych, należy zwrócić uwagę na dwie kwestie.

Po pierwsze, funkcję zabezpieczającą dłużnika (utrzymującego się tak jak w przypadku skarżącego ze świadczeń otrzymywanych z ZUS) przed utratą dochodu pozwalającego na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb życiowych pełni regulacja zawarta w art. 10 § 1 u.p.e.a., w myśl którego świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach. Z kolei art. 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.) określa, w jakiej części emerytury i renty wolne są od potrąceń i egzekucji. Tak więc nawet ewentualne skierowanie omawianej należności na drogę egzekucji administracyjnej nie pozbawi skarżącego środków na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych, w przewidzianej przepisami prawa wysokości. Ponadto należy zwrócić uwagę, iż jak wynika ze złożonych oświadczeń zarówno skarżącego, jak i jego żony mimo swej trudnej sytuacji są w stanie wygenerować środki na telewizję w wysokości aż 80 zł miesięcznie. Za uzasadniony wydatek na ten cel można uznać jedynie obowiązkowy abonament rtv wynoszący w chwili wydawania zaskarżonej decyzji 19,30 zł .

Po drugie argumentacja zawarta w skardze opiera się na założeniu, że nieuchronną konsekwencją odmowy umorzenia należności objętych wnioskiem skarżącego będzie niezwłoczne ich wyegzekwowanie, co wpłynie negatywnie na jego sytuację życiową i zmusi do korzystania z pomocy społecznej. Argumentacja ta znajduje zapewne swoje źródło w poglądzie wyrażonym przez WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 11 stycznia 2012 r., I SA/Sz 797/11 (LEX nr 1107552), w myśl którego nie może powstać taka sytuacja, w której zapłata zaległych należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, zaś organ tę okoliczność całkowicie pomija. Pogląd ten, zapewne słuszny w sprawie, w której go sformułowano, nie musi automatycznie przekładać się na okoliczności każdej innej sprawy dotyczącej umorzenia należności publicznoprawnych. Jak bowiem wynika z akt niniejszej sprawy, skarżący dysponuje świadczeniem emerytalnym z którego można prowadzić egzekucję w zakresie, który jednocześnie gwarantuje zachowanie zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym podkreślić należy, iż wbrew twierdzeniom skarżącego dochody zarówno jego, jak i małżonki organ odwoławczy uwzględnił w swych rozważaniach po uprzednim odliczeniu podatku dochodowego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne i są one w wysokościach, które co do zasady wykluczają możliwość uzyskiwania przez nich świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2003 r. ustawy o pomocy społecznej Dz. U nr 2013 r., poz. 182 ze zm. ) .

Jeżeli chodzi o zarzut nie wzięcia pod uwagę przez organy stanu zdrowia B.D. i jej znacznego stopnia niepełnosprawności, to wprawdzie istotnie jest to równoznaczne z naruszeniem art. 7, 77 § 1 k.p.a., jednakże nie miało ono wpływu na wynik sprawy. Za takim wnioskiem przemawiają zamieszczone wyżej uwagi na temat możliwości wyegzekwowania należności od skarżącego w przyszłości, w sposób możliwie najmniej dla niego dolegliwy. Ponadto – co było najistotniejsze - organy uwzględniły w swej ocenie konsekwencje stanu zdrowia skarżącego i jego małżonki w sferze materialnej. Wzięły bowiem pod uwagę wysokość wydatków na lekarstwa.

Podsumowując należy stwierdzić, że ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie dostarczyła podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego z uwagi na naruszenie powołanych przez pełnomocnika skarżącego przepisów. Organy poczyniły w sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne, wywiodły z nich prawidłowe wnioski, przytoczyły przepisy prawa znajdujące zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego i omówiły ich treść. W toku przeprowadzonego przez organy postępowania administracyjnego Sąd nie dopatrzył się również naruszeń procedury, które miałyby istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W szczególności nie ma podstaw do przyjęcia, aby organy gromadziły i rozpatrywały materiał dowodowy w sposób stronniczy, przekroczyły granice swobodnej oceny dowodów bądź granice uznania administracyjnego, czy też prowadziły postępowanie mając na celu wydanie orzeczenia o ustalonej z góry treści. W sprawie zostały zastosowane prawidłowe przepisy prawa materialnego, zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi wynikające z art. 107 k.p.a. Zasady postępowania dowodowego wynikające z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. zostały wprawdzie naruszone w opisany wyżej sposób, jednakże nie miało to wpływu na wynik sprawy.

Z uwagi na brak po stronie orzekających w sprawie organów administracyjnych naruszeń prawa materialnego lub przepisów postępowania, skutkujących koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę . Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznanego pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy znajduje oparcie w art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461) .