Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 926/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2009-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 249 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Anna Juszczyk - Wiśniewska Asesor WSA Alina Rzepecka Protokolant sekr. sąd. Grzegorz Oracz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi T.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego co do pochodzenia towaru oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarżący T.K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z [...] października 2008r., nr [...] w punkcie pierwszym uchylił decyzję własną z [...] maja 2008r. nr [...], w punkcie drugim odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Celnej z [...] września 2005r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z [...] czerwca 2005r. nr [...].

Organ celny ustalił w sprawie następujący stan faktyczny i prawny.

Pismem z [...] września 2006r. pełnomocnik strony - J.C. wystąpił z wnioskiem o wznowienia postępowania celnego i podatkowego na podstawie art.240 §1 pkt1 i art.246 §1 Ordynacji podatkowej, lub stwierdzenia nieważności skarżonej decyzji ostatecznej w świetle art. 247 §1 pkt 2 i 3 Ordynacji podatkowej. W obu przypadkach wniósł o wstrzymanie wykonania ww. decyzji.

W motywach uzasadnienia podkreślił, iż decyzja objęta wnioskiem została wydana zarówno bez podstawy prawnej jak i z rażącym naruszeniem prawa. Objawiało

się to w tym, że organ dokonał weryfikacji świadectw pochodzenia nie posiadając odpowiednich uprawnień. Brak jest bowiem umowy międzynarodowej, która pozwalałaby polskim organom występować o pomoc prawną bezpośrednio do organów nie będących organami celnymi tych państw. Tym samym, otrzymane tą drogą wyniki weryfikacji uznał za dokumenty uzyskane bezprawnie, które w konsekwencji nie powinny były stanowić dowodu w sprawie. Wskazał też na brak dyspozycji, co do zakresu i sposobu przeprowadzenia samej weryfikacji. Zarzucił organom nie wyjaśnienie na czym polegało fałszerstwo świadectw pochodzenia i kto jego dokonał. Podkreślił też, iż organy mimo że dysponują zbiorem wzorów stempli i podpisów stosowanych przez organy zagraniczne w procesie potwierdzania świadectw pochodzenia, nie skorzystały z tych zasobów przy przyjmowaniu zgłoszenia celnego. W związku z tą okolicznością wniósł o powołanie biegłego, celem potwierdzenia lub obalenia tezy organów celnych o sfałszowaniu świadectw pochodzenia towarów przedłożonych przez stronę w oryginale w toku zgłaszania towarów, gdyż tylko taki dowód, jak uzasadniał, może być uznany za dowód w postępowaniu celnym w świetle art.180 §1 Ordynacji podatkowej.

Pełnomocnik wskazał ponadto na nieprawidłowe wyliczenie odsetek od długu celnego, które przejawiało się w tym, że organ celny powołał podstawy prawne do stosowania odsetek wyrównawczych, w uzasadnieniu odniósł się również do odsetek wyrównawczych, ale w sentencji dokonał obliczenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych.

W jego ocenie także nieprawidłowo zastały zastosowane stawki celne, albowiem

w art.13 §3 Kodeksu celnego brak było delegacji do ustanawiania stawek celnych konwencyjnych oraz autonomicznych.

Na zakończenie podkreślił, że organ w każdym przypadku pobierał próbki towarów, które winny były być dowodem w toku prowadzonego postępowania na ustalenie kraju pochodzenia towaru. Uznając więc, że czynnik ten może mieć istotny wpływ na wysokość stawki celnej, wniósł o przeprowadzenia dowodu na okoliczność ustalenia kraju pochodzenia towarów w oparciu o pobrane próbki zgłoszonych przez stronę towarów.

Dyrektor Izby Celnej (zw. dalej Dyrektor IC) postanowieniem z [...] października 2006r. pozostawił w/w wniosek bez rozpoznania wskazując, iż podanie

to nie spełniało wymogów określonych w przepisach prawa wynikających z art.169 §1i §2 Ordynacji podatkowej.

W złożonym w ustawowym terminie zażaleniu strona wniosła o uchylenie skarżonego postanowienia, wszczęcie postępowania zgodnie z wnioskiem strony z [...] września 2006r. jak też o wstrzymanie wykonania skarżonego postanowienia.

Dyrektor IC działając w trybie nadzwyczajnym, jako organ II instancji postanowieniem

z [...] stycznia 2007r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik wniósł o uchylenie obu wydanych w przedmiotowej sprawie postanowień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w wyroku z 25 września 2007r. sygnatura akt l SA/Go 238/07 uchylił zaskarżone postanowienie, uzasadniając iż zostały naruszone przepisy postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Dyrektor IC w swojej decyzji pierwszoinstancyjnej z [...] maja 2008r., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji objętej wnioskiem strony. W uzasadnieniu obok omówienia przesłanek, których spełnienie jest niezbędne do stwierdzenia nieważności decyzji podkreślił między innymi, że z brzmienia art.13 §1 §2 §3 pkt 2 Kodeksu celnego, wynika, że cła określane są na podstawie Taryfy celnej lub innych środków taryfowych. Taryfa celna obejmuje stawki celne, sposób, warunki i zakres ich stosowania. Stawki celne są stosowane na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których się to odnosi, spełniają warunki do ich zastosowania. W art.15 §1 Kodeksu celnego, wyjaśniono cel niepreferencyjnego pochodzenia towaru, a w §2 wskazuje się, że reguły ustalania niepreferencyjnego pochodzenia określają art.16 - art.19 Kodeksu celnego. W myśl przepisu art.19 §1 Kodeksu celnego ustalenie pochodzenia towarów o których mowa w art.16 i art.17 dokonywane jest przez organ celny na podstawie dowodu pochodzenia towarów. Zgodnie z §11 pkt1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określania szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz. U. nr 130, poz. 851 ze zm.), pochodzenie towarów wymienionych w wykazie nr 3 musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia. Natomiast w pkt 2 w/w paragrafu wskazuje się, że dowodem pochodzenia może być świadectwo pochodzenia; faktura, specyfikacja towarów, kontrakt, świadectwo jakości lub inny dokument urzędowy, o ile w dokumentach tych zamieszczony jest zapis o kraju pochodzenia; trwałe oznaczenie kraju pochodzenia na towarze.

Odnosząc powyższe do stanu sprawy podkreślił, że weryfikacja przedłożonego przez stronę świadectwa wykazała, że jest ono nieautentyczne. Tym samy uzasadnionym było wszczęcie przez organ postępowania i wydania decyzji w której nie uwzględniono zastosowanej stawki preferencyjnej.

Odpowiadając na zarzut dotyczący braku podstawy prawnej wyjaśnił, iż podstawa do pobierania odsetek wyrównawczych wynika z art.222 §4 Kodeksu celnego przy czym

w brzmieniu obowiązującym od 10 sierpnia 2001r., co z kolei wynika z art.3 ustawy

z dnia 23 kwietnia 2003r. wprowadzającej nowelizację do kodeksu celnego (Dz. U. Nr 120 poz. 1122 z 2003r.) nakazującej jedynie stosowanie dotychczasowych przepisów kodeksu celnego do postępowań wszczętych i niezakończonych ostatecznie przed dniem wejścia w życie nowelizacji z zastrzeżeniem ust.2 art.3. Zgodnie z art.222 § 4 w wypadku przesunięcia daty powstania długu celnego lub zarejestrowania kwoty wynikającej z tego długu organ celny pobiera odsetki wyrównawcze, liczone przy zastosowaniu stawki określonej w przepisach dotyczących pobierania odsetek za zwłokę od należności podatkowych. W §5 w brzmieniu obowiązującym od dnia 10 sierpnia 2003r. określono, że Minister właściwy do spraw finansów publicznych określi w drodze rozporządzenia sposób naliczania odsetek wyrównawczych, biorąc pod uwagę okoliczności przesunięcia daty powstania długu celnego oraz zarejestrowania kwoty wynikającej z tego długu. Na podstawie wyżej opisanej delegacji Minister Finansów wydał rozporządzenia z dnia 29 sierpnia 2003r. w sprawie odsetek wyrównawczych (Dz. U. z 2003r., nr 155, poz.1515).Miało ono zastosowanie w niniejszej sprawie. Zgodnie z §3 tego aktu w wypadku gdy kwota wynikająca z długu celnego została zarejestrowana na podstawie nieprawidłowych lub niekompletnych danych podanych przez zgłaszającego w zgłoszeniu celnym, odsetki wyrównawcze nalicza się od kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą należną, a kwotą pobraną. Sposób obliczenia odsetek reguluje §4 ust.5 tego rozporządzenia.

Zarzut dotyczący braku oryginałów dowodów potwierdzających doręczenia pisma również został przez organ uznany za bezzasadny, bowiem z akt sprawy wynika, iż

Strona - T.K. w dniu [...] czerwca 2005 r. potwierdził odbiór decyzji, a ponadto odbiór decyzji potwierdziła Agencja Celna, działająca jako przedstawiciel pośredni ( dnia [...] czerwca 2005 r.). W związku z udzielonym upoważnieniem pośrednim, organ prowadzący postępowanie doręczał wszelką korespondencję wskazanej Agencji Celnej oraz ustanowionemu przez stronę pełnomocnikowi. W związku z tym organ wszelką korespondencje doręczał ustanowionemu pełnomocnikowi - w trybie art.145 §2 Ordynacji podatkowej. Organ podkreślił ponadto, że w odwołaniu z [...] czerwca 2005r. ani strona, ani jej pełnomocnik nie kwestionowali faktu, iż korespondencja wysłana w toku postępowania była skierowania do osoby nie będącej stroną w sprawie.

Od powyższego rozstrzygnięcia Strona wniosła odwołanie, po którego rozpatrzeniu Dyrektor IC decyzją z [...] października 2008r. w punkcie pierwszym uchylił decyzję własną z [...] maja 2008 r. nr [...], w punkcie drugim odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Izby Celnej z [...] września 2005 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z [...] czerwca 2005 r. nr [...].

W motywach uzasadnienia podał, że stosownie do art. 249 § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy wydaje decyzje o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli w szczególności:

1) żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji lub

2) sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba, że żądanie oparte jest na przepisie art. 247 § 1 pkt 4.

Organ skonstatował, że w rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł na decyzję Dyrektora Izby Celnej z [...] września 2005 r. nr [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z 19 grudnia 2005 r. sygn. akt I SA/Go 2221/05 odrzucił skargę strony a wyrokiem z 9 listopada 2006 r. sygn. akt I SA/Go 2220/05 oddalił skargę przedstawiciela pośredniego. Tym samym ze względu na zasadę powagi rzeczy osądzonej, brak jest możliwości wszczęcia przez organ celny postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności.

Od tej decyzji pełnomocnik skarżącego złożył skargę W skardze zarzucił organowi celnemu, że twierdzenia odnośnie powagi rzeczy osądzonej są niezgodne z prawem oraz że "ani organy celne, ani WSA nie wykazały, czy Dyrektor Izby Celnej zwrócił się do właściwego organu państwa obcego i zgodnie z obowiązującą w tym zakresie procedurą". Argumentacja ta została rozwinięta w piśmie procesowym z [...] marca 2009r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Istota sporu w niniejszej sprawie zasadza się na odmiennej ocenie

stron tego sporu, a mianowicie skarżącego oraz organu, który wydał zaskarżone rozstrzygnięcie, co do dopuszczalności wszczęcia postępowania w trybie nadzwyczajnym, to jest w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji

Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2005 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] określenia długu celnego.

Na kanwie przedmiotowej sprawy zarysowały się problemy dotyczące instytucji stwierdzenia nieważności, a ściślej - zakresu badania decyzji ostatecznej w tym nadzwyczajnym trybie postępowania przez organ administracyjny, kontroli sądowoadministracyjnej, granic danej sprawy w postępowaniu sądowym, tzw. głębokości orzekania oraz skutków prawomocnego wyroku sądu administracyjnego.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż postępowanie w trybie nadzwyczajnym wymaga do jego wszczęcia wykonania tych samych czynności procesowych, co wszczęcie postępowania w trybie zwykłym, niemniej przesłanki, które stanowią o dopuszczalności podjęcia tych czynności różnią się zasadniczo. W trybie zwykłym postępowanie jest wszczynane w danej sprawie, w której bada się istnienie i zakres interesu prawnego lub obowiązku, o których orzeka się w decyzji. Natomiast postępowanie w trybie nadzwyczajnym wszczyna się w sytuacji, w której istnieje już ostateczna decyzja, a możliwość jej wzruszenia wymaga oceny w świetle przesłanek ustawowych.

Ustanowienie przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wiąże się niewątpliwie z zasadą trwałości decyzji ostatecznej, wyrażoną w art.128 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z powołanym przepisem ostateczne są decyzje, od których nie służy odwołanie w postępowaniu podatkowym. Przy czym wskazać należy, że przymiot ostateczności można przypisać decyzjom w następujących sytuacjach: po pierwsze, gdy nie jest przewidziane odwołanie, po drugie, gdy bezskutecznie upłynął ustawowy termin do wniesienia odwołania, bo strona takiego odwołania nie złożyła i po trzecie, gdy jest to decyzja wydana przez organ odwoławczy w wyniku rozpatrzenia odwołania strony. Gdy mamy do czynienia z decyzją ostateczną, to zgodnie ze zdaniem drugim art.128 Ordynacji podatkowej, trwałość takiej decyzji polega na tym , że jej uchylenie lub zmiana, jak też stwierdzenie nieważności albo wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie Ordynacja podatkowa oraz w ustawach podatkowych.

Stwierdzenie nieważności decyzji, o co wnosił skarżący, możliwe jest jedynie

w wypadku stwierdzenia, że decyzja ta zawiera jakąkolwiek z wad kwalifikowanych wymienionych enumeratywnie w art. 247 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która: 1) została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, 2) została wydana bez podstawy prawnej, 3) została wydana z rażącym naruszeniem prawa, 4) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, 5) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, 6) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa, 8) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą.

Z treści natomiast art. 248 § 1 - § 3 Ordynacji podatkowej wynika, iż postępowanie

w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się z urzędu lub na żądanie strony. Właściwym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest: 1) organ wyższego stopnia; 2) minister właściwy do spraw finansów publicznych, dyrektor izby skarbowej, dyrektor izby celnej lub samorządowe kolegium odwoławcze, jeżeli decyzja została wydana przez ten organ; 3) minister właściwy do spraw finansów publicznych, jeżeli decyzja została wydana przez dyrektora izby skarbowej lub dyrektora izby celnej, z tym że w tym przypadku postępowanie może być wszczęte wyłącznie z urzędu. Rozstrzygnięcie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji następuje w drodze decyzji.

Zgodnie zaś z brzmieniem art.249 §1 - § 2 Ordynacji podatkowej organ wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli w szczególności:

1) żądanie zostało wniesione po upływie 5 lat od dnia doręczenia decyzji lub

2) sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba że żądanie oparte jest na przepisie art.247 § 1 pkt 4.

Okoliczności, o których mowa w §1, uwzględnia się również w zakresie wszczęcia postępowania z urzędu.

Z dotychczasowych wywodów wynika, iż przesłanki dopuszczalności wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji są więc następujące: ostateczność decyzji, rodzaj wadliwości decyzji, terminy dotyczące czynności stron oraz czynności organu, skutek sądowej kontroli decyzji. Bezsprzecznie na wynik niniejszego postępowania i wydanych przez organ rozstrzygnięć wpływ miał fakt, iż w sprawie decyzji objętej wnioskiem strony o stwierdzenie nieważności orzekał sąd administracyjny , to jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, który wyrokiem z dnia 9 listopada 2006 r. o sygn. akt I SA/Go 2220/05 oddalił skargę. Orzeczenie powyższe, stało się prawomocne od dnia 31 marca 2007 r.

Wyjaśnić dodatkowo należy, iż pierwszym i podstawowym skutkiem procesowym wniesienia skargi jest uruchomienie postępowania przed sądem administracyjnym. Oznacza to, że z tą chwilą między stroną skarżącą a organem, którego działanie lub bezczynność została zaskarżona, rozpoczął się spór o legalność zaskarżonego aktu lub czynności (bezczynności), który ma zostać rozstrzygnięty orzeczeniem sądu administracyjnego. Sąd od chwili wniesienia skargi staje się "gospodarzem" postępowania, w którym organ administracji publicznej zaczyna być stroną sporu o legalność podjętego przez siebie aktu lub dokonanej czynności (zob.T. Woś w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2005, str.248). Wniesienie skargi do sądu administracyjnego sprawia, iż co do zasady ocena legalności aktów wydanych we wszystkich postępowaniach w granicach sprawy (art.135 P.p.s.a.) przechodzi już w kompetencje sądu administracyjnego. Na tym etapie w proces badania sprawy skierowanej do sądu - na zasadzie wyjątkowych i wykonywanych w związku z wniesieniem skargi niejako w zastępstwie sądu administracyjnego uprawnień autorewizyjnych - może włączyć się już tylko organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono i to wyłącznie na podstawie art.54 § 3 P.p.s.a., który przewiduje instytucję autokontroli działania lub bezczynności.

Dokonując oceny w rozpoznawanej sprawie należy też zauważyć, iż w postępowaniu sądowoadministarcyjnym funkcjonują dwie podstawowe zasady, istotne z punktu widzenia kontroli legalności zaskarżanych aktów lub czynności. Po pierwsze, zasada niezwiązania sądu administracyjnego granicami skargi, wyrażona w art.134 §1 P.p.s.a., zgodnie z którą sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Po drugie, zasada możliwości orzekania w głąb sprawy, przewidziana w art.135 P.p.s.a., który stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W myśl pierwszej z powyższych zasad wojewódzki sąd administracyjny może

i powinien zarówno na etapie rozpoznania skargi, jak i orzekania o jej zasadności wyjść poza granice skargi wyznaczone przez zawarte w skardze zarzuty sformułowane przez stronę skarżącą w stosunku do zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie przekraczając jednocześnie granic rozpoznania określonych w art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), czyli sprawowania kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Taka konstrukcja wyznacza szeroki zakres kognicji wojewódzkiego sądu administracyjnego, jako sądu pierwszej instancji. Z tak ukształtowaną zasadą korespondują, w przypadku zaskarżenia decyzji, przepisy art.145 P.p.s.a., które wyznaczają prawny zakres kontroli decyzji lub postanowień przez sąd administracyjny. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynika sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art.145 § 1 P.p.s.a.). W sprawach skarg na decyzje lub postanowienia wydane w innym postępowaniu, niż uregulowane

w Kodeksie postępowania administracyjnego i w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepis §1 stosuje się z uwzględnieniem przepisów regulujących postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję lub postanowienie (art.145 §2 P.p.s.a.). W tej grupie mieszczą się decyzje wydawane na podstawie przepisów ordynacji podatkowej.

Szczególnego znaczenia w postępowaniu sądowym nabierają przy tym przesłanki nieważności. Zwrócić bowiem należy uwagę, że te najcięższe z możliwych wad zaskarżonych rozstrzygnięć sprawiły, że ustawodawca generalnie przesądził, iż skarga skutecznie wniesiona do sądu administracyjnego winna doprowadzić do usunięcia z obiegu prawnego decyzji obarczonych takimi wadami, oczywiście tych decyzji, które mieszczą się w granicach sprawy objętej skargą. Dzieje się to w oparciu o przepisy art.145 §1 pkt 2 w związku z art.134 i art.135 P.p.s.a.

Z przytoczonych regulacji wynika, że sąd administracyjny musi zwłaszcza i w pierwszej kolejności badać z urzędu istnienie w sprawie przesłanek nieważności. Może to robić tylko w ramach związania granicami danej sprawy. Te z kolei granice wyznaczone zostają wniesieniem skargi przez stronę skarżącą na akt wydany w określonej sprawie administracyjnej (lub określoną czynność bądź bezczynność).

W kwestii drugiej z wymienionych powyżej zasad należy stwierdzić, iż obowiązkiem sądu administracyjnego jest - przez wydanie orzeczenia - stworzenie takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie funkcjonował żaden akt (lub czynność) organu administracji publicznej niezgodny z prawem. Sąd ten zatem ma uprawnienia do objęcia zakresem badania sprawy "w głąb" i pozbawienia bytu prawnego wszystkich rozstrzygnięć wydanych w sprawie administracyjnej, niezgodnych z prawem. Określenie "we wszystkich postępowaniach", użyte w art. 135 P.p.s.a., wskazuje, że środki prawne, o których mowa w tym przepisie, powinny być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc w odrębnych postępowaniach prowadzonych "w granicach sprawy, której dotyczy skarga".

Inną kwestią, na którą należy zwrócić uwagę, jest związanie sądu wyrokiem -od chwili jego ogłoszenia - gdy wyrok wydany został na rozprawie, od podpisania sentencji - jeżeli wydany został na posiedzeniu niejawnym ( art.144 P.p.s.a) . Oznacza to, że od wskazanych momentów wyrok nie może być zmieniony, ani uchylony przez sąd, który go wydał, oraz przez sąd wyższej instancji inaczej, jak tylko w wyniku wniesienia środka odwoławczego lub na zasadach określonych w ustawie (skarga kasacyjna, sprostowanie - art.156 i art.173 §1 P.p.s.a.). Orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy (art.168 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie z art.170 cyt. ustawy orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia. Jego ratio legis polega na tym, iż gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 1999 r., sygn. akt 2543/98, niepublik.). Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że wskazane w powyższym przepisie podmioty muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. W konsekwencji w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana (por. J. Kunicki, glosa do postanowienia SN z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt I CKN 169/98, OSP 2001, z. 4, poz. 63).

W art.171 P.p.s.a. zawarto z kolei zasadę powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), w myśl której wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do

tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Res iudicata

to moc prawna prawomocnego orzeczenia co do istoty sprawy, wydanego

w postępowaniu jurysdykcyjnym, wykluczająca ponowne rozstrzygnięcie tej samej sprawy. Konsekwencją procesową tej zasady jest to, że nie można skutecznie wszcząć postępowania w tym samym przedmiocie i między tymi samymi stronami. Istota sądowej kontroli administracji publicznej tkwi w ocenie prawnej wyrażonej w orzeczeniu sądu administracyjnego, przez które należy rozumieć, co już wspomniano, zarówno jego sentencję, jak i uzasadnienie. W związku z takim stanem rzeczy należy przyjąć, że powaga rzeczy osądzonej powinna być oceniana według istoty orzeczenia w związku ze stanem sprawy mającym swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu. Powaga rzeczy osądzonej skierowana jest do stron postępowania sądowo-administracyjnego, wyłączając możliwość kwestionowania przez nie wydanego wyroku sądowego zarówno w sposób bezpośredni - przez wnoszenie środków odwoławczych od tego wyroku, jak i pośrednio - przez wniesienie nowej skargi od tego samego aktu lub czynności organu administracji publicznej. Z treści art.171 P.p.s.a. wynika także, że wyrok ma powagę rzeczy osądzonej "tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia". Wyznaczając granice przedmiotowe res iudicata w taki właśnie sposób ustawodawca nawiązał do dwu omówionych już wyżej podstawowych konstrukcji postępowania sądowego, a mianowicie zasady niezwiązania sądu administracyjnego granicami skargi (art.134 §1 P.p.s.a.) i zasady kontroli wszystkich aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach sprawy administracyjnej, której dotyczy skarga (art.135 P.p.s.a.).

W przypadku wyroku oddalającego skargę (art.151 P.p.s.a.) powagą rzeczy osadzonej objęte jest ustalenie, iż decyzja jest zgodna z prawem, a ściślej, że nie zawiera takich wad prawnych, które wymagałyby jej wyeliminowania z obrotu prawnego (nie każda bowiem wada pozwala sądowi na usunięcie decyzji z obiegu prawnego - art.145 P.p.s.a.). Prawomocność decyzji "utrzymanej w mocy" (poprzez oddalenie skargi) przez sąd administracyjny nie stoi na przeszkodzie do wzruszenia takiej decyzji w trybach nadzwyczajnych przewidzianych dla decyzji niewadliwych (np. tryb uchylenia lub zmiany - art.253a Ordynacji podatkowej). Zamyka natomiast organom i podmiotom mającym legitymację do uruchomienia nadzwyczajnego postępowania możliwość skorzystania z uprawnień do pozbawienia mocy wiążącej decyzji wadliwych, choć tylko w takim zakresie, w jakim przyczyny tej wadliwości objęte były zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego (ten element jest widoczny we wznowieniu postępowania administracyjnego, które niekiedy może mieć miejsce mimo oddalenia skargi przez sąd). Nie może jednak ulegać wątpliwości, że nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji prawomocnej. Kontrolując bowiem zgodność z prawem decyzji, sąd administracyjny z urzędu - niezwiązany granicami skargi - w pierwszej kolejności ustala, co już wyżej wyjaśniono, czy zachodzą okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji. W przypadku stosowania Ordynacji podatkowej chodzi o zbadanie istnienia przesłanek, o których mowa w art.247 §1 tej ustawy. Żadna przy tym

z przyczyn nieważności nie może powstać po wydaniu decyzji przez organ administracyjny, a wszystkie mogą zostać ujawnione w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznanej w tym postępowaniu sądowym sprawy przypomnieć należy i podkreślić, iż decyzja z dnia [...] września 2005r. nr [...] była przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. Sąd oddalił skargę, a wydany w dniu 9 listopada 2006 r. wyrok ( I SA/Go 2220/05) jest prawomocny od dnia 7 września 2007 r. i nadal funkcjonuje w obrocie prawnym.

Tym samym nie może być skutecznie podnoszone i w jakikolwiek sposób, czy przez kogokolwiek, wywodzone istnienie w wyżej wymienionej decyzji wad nieważności.

W świetle powyższego trzeba uznać, iż zaskarżone rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Celnej zostały wydane zgodnie z obowiązującym prawem. Stosownie bowiem do treści art.249 §1 pkt 2 Ordynacji podatkowej organ podatkowy odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba że żądanie oparte jest na przepisie art.247 §1 pkt 4 tej ustawy.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, jak też nie zawiera innego naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy i stąd na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

/-/ A. Juszczyk-Wisniewska /-/ J. Niedzielski /-/ A. Rzepecka