Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 797/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 73
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant: Sekretarz sądowy Izabela Adamowicz po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M.Ł. na decyzję Wojewody z dnia 28 sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 grudnia 2010r. Wojewoda stwierdził, że z dniem 1 stycznia 1999r. z mocy prawa przeszła na własność Skarbu Państwa nieruchomość stanowiąca dz. nr [...] o powierzchni 145m² wydzielona z działki nr [...], zapisanej w księdze wieczystej kw nr [...] (obecnie [...]), położonej przy ul. [...] w G., obręb [...], zajęta pod drogę krajową, a będąca współwłasnością: M. K. J., A. M. J., Z. K. J., J. H. D., T. B. O. i M. H. Ł.

Zawiadomieniem z dnia 24 lutego 2011r. Prezydent Miasta zawiadomił osoby wymienione w decyzji Wojewody o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania, według zasad i trybu określonego w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości zawartych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami za wyżej opisaną działkę nr [...], która z mocy prawa przeszła na własność Skarbu Państwa z dniem 1 stycznia 1999r. zgodnie z art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

Po przeprowadzeniu postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną

Decyzją z dnia 22 kwietnia 2013r.

1. Prezydent Miasta, przyznał odszkodowanie

-na rzecz-A. M. J. w kwocie 7138,83zł – wniosek dnia

30 grudnia 2005r.,

-na rzecz M. K. J. w kwocie 7138,83zł- wniosek z dnia

30 grudnia 2005r,

-na rzecz Z. K. J. w kwocie 7138,83zł- wniosek z dnia

30 grudnia 2005r..

2. odmówił ustalenia odszkodowania dla

-T. O. – wniosek z dnia 14 marca 2011r.,

- J. D. z dnia 14 marca 2011r.,

z uwagi na niespełniony wymóg art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, tj. złożenie wniosku po upływie ustawowego terminu, tj. po dniu 31.12.2005r.

-M. H. Ł., z uwagi na niespełniony wymóg art. 73 ww. ustawy, tj. brak wniosku o ustalenie odszkodowania.

3. Za nieruchomość położoną w G., przy ul. [...] stanowiącą działkę nr [...] o pow. 0,0145ha, obręb ewidencyjny nr [...], dla której Sąd Rejonowy G. P. III Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi obecnie księgę wieczystą nr [...], uprzednio nr [...], która z mocy prawa przeszła na własność Skarbu Państwa, zajęta pod drogę krajową nr [...].

Nadto decyzja Prezydenta Miasta zawiera następujące postanowienia:

4. Do wypłaty odszkodowania określonego w pkt 1, zobowiązany jest Prezydent Miasta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej na rzecz osób wymienionych w punkcie pierwszym- byłych współwłaścicieli, stosownie do wielkości ich udziałów.

5. Wypłata odszkodowania nastąpi w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Prezydent Miasta przywołał art. 129 ust. 1 i 5, art. 130, art. 132 ust. 1a i 2, art.134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2004, nr 261, poz. 2603 ze zm.), art. 73 ww. ustawy z dnia 13 października 1998r. oraz art. 104 i 107 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa).

Od powyższej decyzji odwołanie do Wojewody wnieśli wszyscy byli współwłaściciele działki nr [...].

A. J., M. K. J. i Z. K. J. wnieśli o ponowną wycenę nieruchomości oraz ustalenie wysokości odszkodowania w wysokości wyższej niż określona w Decyzji Prezydenta Miasta. Odwołujący podnieśli, że wycena wartości nieruchomości na kwotę 265.640zł dokonana przez rzeczoznawcę majątkowego, jest rażąco niska a rzeczoznawca nie uwzględnił cen nieruchomości dla dróg położonych przy głównym ciągu komunikacyjnym, jakim jest [...], lecz wziął pod uwagę ceny dla dróg wewnętrznych na peryferiach miasta.

T. O. i J. D. wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie im odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę krajową. W uzasadnieniu odwołujący podnieśli, że decyzja została wydana z naruszeniem ich praw do odszkodowania za zabraną nieruchomość. Wskazali, że po otrzymaniu decyzji okazało się, że nie otrzymają odszkodowania z tej przyczyny, że nie złożyli wniosku przed końcem roku 2005r., mimo że decyzja Wojewody o przejęciu nieruchomości została wydana dopiero w 2010r. Podniesiono, że organ wszczął postępowanie w sprawie wysokości odszkodowania, mimo braku wniosku ze strony odwołujących i nie wezwał ich do uzupełnienia tego braku poprzez złożenie takiego wniosku, przez cały czas organy administracji traktowały odwołujących jako współwłaścicieli, postępowanie administracyjne toczyło się z udziałem odwołujących, a organ nie kwestionował ich uprawnień do uzyskania odszkodowania, gdyż w postępowaniu była badana jedynie jego wysokość.

Nadto odwołujący wskazali, że postępowanie spadkowe, które toczyło się z inicjatywy Wojewody w latach 2009-2010 po zmarłych rodzicach, uczyniły z odwołujących prawnych współwłaścicieli. Zatem nie mogli oni złożyć wniosku w 2005r. Także decyzja Wojewody została wydana w 2010r. Powołując się na powyższe podnieśli, że nie można odmówić im praw do odszkodowania.

H. Ł. w swoim odwołaniu podała, że nieruchomość odwołujących została zajęta pod drogę na początku lat 70-tych, z pozostawieniem budynku mieszkalnego. Odwołująca powołała się również na 2 postanowienia Sądu Rejonowego G. P. o nabyciu spadku, w tym na postanowienie z dnia 1 lipca 2010r. stwierdzające nabycie spadku przez wszystkich spadkobierców. Postępowania spadkowe były prowadzone z wniosku Skarbu Państwa –Wojewody. Postępowania te były podstawą dla zawieszenia postępowania, które zostało podjęte w dniu 21 października 2010r. Odwołująca wskazała, że po otrzymaniu decyzji Wojewody z dnia 9 grudnia 2010r. uzyskała telefoniczną informację przeczącą na zapytanie czy musi składać dodatkowy wniosek o odszkodowanie. Odwołująca podniosła, że jest współwłaścicielem nieruchomości, który uczestniczył w procesie ustalania odszkodowania i wnosi o przywrócenie prawa do jego przyznania w należnej jej części z wywłaszczonej nieruchomości.

Decyzją z dnia 28 sierpnia 2013r., Wojewoda po rozpatrzeniu odwołań, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Rozpoznając odwołanie Wojewoda Pomorskiprzytoczył treść przepisu art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną – stanowiący, że odszkodowanie za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999 r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, ustala się i wypłaca według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Z treści przepisu wynika jednoznacznie, iż uprawnionym do otrzymania odszkodowania jest tylko właściciel nieruchomości, który w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. złożył wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania.

W przedmiotowej sprawie jest bezsporne, że działka oznaczona ewidencyjnie nr [...], o pow. 0,0145ha, została zajęta pod drogę krajową, co potwierdziła deklaratoryjna decyzja Wojewody z dnia 9 grudnia 2010r. Prawo własności do przedmiotowej działki w dniu 31 grudnia 1998 r. przysługiwało współwłaścicielom M. K. J., A. M. J., Z. K. J., J. H. D., T. B. O. i M. H. Ł., każdy w udziale [...]. Każda z tych osób była uprawniona do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania, jednakże bezspornym jest, że wnioski T. O. i J. D. o wypłatę odszkodowania wpłynęły do Urzędu Miejskiego w Gdańsku w dniu 14 marca 2011r., natomiast M. H. Ł. w ogóle nie złożyła wniosku o odszkodowanie.

Organ II instancji powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych wskazał, że w związku z faktem, że termin do złożenia wniosku jest terminem ustawowym, mającym charakter terminu materialnego, to nie ma możliwości jego przywrócenia. Ponadto terminy prawa materialnego nie mogą być ani przedłużane, ani skracane. Organ odwoławczy wskazał również, że problematyka związana z konstytucyjnością rozwiązań art. 73 ustawy była przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 15 września 2009r. sygn. akt P33/07 ocenił art. 73 ustawy jako zgodny ze standardami konstytucyjnymi.

Nadto organ II instancji ocenił, że wysokość przyznanego odszkodowania została ustalona prawidłowo.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Wojewody wniosła M. H. Ł., domagając się stwierdzenia jej nieważności.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła

1) rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 140 i 199 kpc, poprzez władczą, bezprawną i bezzasadną ingerencję w prawo własności nieruchomości przez organy władzy państwowej, stanowiącą naruszenie konstytucyjnie i ustawowo chronionego prawa własności,

2) rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 kpa poprzez naruszenie zasady praworządności organów administracji państwowej wskutek wykluczających się wzajemnie dwóch decyzji Wojewody, a mianowicie decyzji z dnia 9 grudnia 2010r. stwierdzającej prawo skarżącej do współwłasności nieruchomości i zaskarżonej decyzji - która pozbawia skarżącą prawa w procesie odszkodowawczym,

3) pominięcie okoliczności, że wszystkie osoby biorące udział w postępowaniu odszkodowawczym są współwłaścicielami nieruchomości niepodzielnej, a tym samym partycypują w opłatach lokalnych i podatkach w równych częściach stanowiących 1/6 udziału każdy

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu decyzji organu II instancji. W piśmie procesowym z dnia 9 maja 2014r. stanowiącym uzupełnienie i sprecyzowanie skargi skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, poprzez jego niewłaściwą wykładnię,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

a) art. 7 kpa polegające na niepodjęciu kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z pominięciem słusznego interesu obywateli w zakresie interpretacji zachowania skarżącej w ten sposób że uznano, iż nie przejawia ona woli dochodzenia wypłaty na jej rzecz odszkodowania;

b) art. 9 kpa poprzez nieinformowanie skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz nieudzielenie skarżącej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, co spowodowało, że skarżąca poniosła skodę w postaci nieotrzymania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość;

c) art. 10 § 1 kpa polegające na niezapewnieniu skarżącej czynnego udziału w postępowaniu;

d) art. 61 § 2 kpa poprzez zignorowanie ważnego interesu strony i niezastosowanie instytucji przewidzianej w tym przepisie;

3. art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasad, na jakich dopuszczalne jest dokonanie wywłaszczenia poprzez pozbawienie byłych właścicieli możliwości skorzystania z procedury wywłaszczeniowej.

W uzasadnieniu ww. pisma skarżąca wskazała, że o postępowaniu dotyczącym wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dowiedziała się w 2009r. w związku ze wszczętym z inicjatywy Wojewody postępowaniem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej w 1993r. E. Z. (matce skarżącej). W dniu 26 lutego 2010r. zmarł ojciec skarżącej jeden ze współwłaścicieli nieruchomości. Wówczas ponownie z inicjatywy organu przeprowadzono postępowanie spadkowe. Wówczas, jak wskazała skarżąca wraz z pozostałymi współwłaścicielami dziedziczącymi po rodzicach skarżącej przyłączyli się oni do postępowania w sprawie wywłaszczenia nieruchomości. Decyzja "wywłaszczeniowa" została wydana przez Wojewodę w 2010r. Skarżąca została o niej powiadomiona, jako właścicielka, następnie skarżąca uczestniczyła w postępowaniu dotyczącym przyznania odszkodowania. Skarżąca wskazała, że skoro organy dopuściły ją do udziału w postępowaniu dotyczącym ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę, to oczywistym było, że odszkodowanie winno być przyznane również na rzecz skarżącej.

Skarżąca zarzuciła, że organ błędnie uznał, że niezłożenie wniosku w terminie, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ww. ustawy skutkuje niemożliwością przyznania odszkodowania. Taka interpretacja przepisu w istniejącym stanie faktycznym jest sprzeczna ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym wyroku z dnia 23 lutego 2011r. sygn. akt I OSK 453/10. W wyroku tym NSA stwierdził, że złożenie w ustawowym terminie wniosku o odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną przez jednego ze współwłaścicieli powoduje, że roszczenie nie wygasa w stosunku do pozostałych współwłaścicieli. Nadto w wyroku tym Sąd stwierdził, że z chwilą zgłoszenia wniosku o odszkodowanie przez jednego ze współwłaścicieli w ustawowym okresie, organ ma obowiązki wynikające z art. 61 § 4 kpa, stanowiącym, że o wszczęciu postępowania należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Niepodjęcie tych czynności stanowi o naruszeniu przez organ administracji art. 10 § 1 kpa zasady czynnego udziału stron w postępowaniu.

Skarżąca wskazała, cytując wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2010r. sygn. akt I OPS 3/09 że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 września 2009r. sygn. akt P33/07 orzekł , że art. 73 ust. 4 jest zgodny z Konstytucją (art. 2, 32 ust. 2, art. 64 ust. 2), to nie może to jednak oznaczać, że w sytuacji wydania decyzji dopiero po 31 grudnia 2005r. ograniczony jest krąg podmiotów uprawnionych do odszkodowania, do osób które takie wnioski złożyły w terminie. Uznanie konstytucyjności takiej regulacji musi prowadzić do zgodnej z Konstytucją interpretacji pojęcia "właściciela" zawartego w art. 73 ust. 4 ustawy. Złożenie wniosku powoduje, że dla wszystkich współwłaścicieli zachowany został termin, bo byli oni stronami postępowania administracyjnego. Skarżąca podała, że do końca 2005r nie otrzymała od organu żadnej informacji dotyczącej konieczności złożenia wymaganego prawem wniosku, informację taką otrzymali natomiast inni współwłaściciele.

Organ winien zastosować przepis art. 61 § 2 kpa, a zaniedbania organu nie mogą obciążać stron postępowania. Nadto skarżąca podniosła, że stanowisko organu stanowi pogwałcenie zasady wyrażonej w art. 21 ust. 2 Konstytucji stanowiącym, że wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, co do zasady, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem i polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

W niniejszej sprawie skarżąca M. H. Ł. nie zgadza się z decyzją Wojewody z dnia 28 sierpnia 2013r., nr [...], która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 22 kwietnia 2013r., odmawiającą przyznania odszkodowania za nieruchomość - działkę nr [...], o pow.0,0145ha położoną w G., przy ul. [...], zajętą pod drogę krajową.

W niniejszej sprawie podstawę prawną, która legła u podstaw odmownego rozstrzygnięcia, stanowiły przepisy art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. 1998, Nr 133, poz. 872 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia Ustawą.

I tak, zgodnie z art. 73 ust. 1 Ustawy - nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Stosownie do ust. 2 tego art. odszkodowanie, o którym mowa w ust.1, wypłaca: 1) gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r., drogami gminnymi, 2) Skarb Państwa w odniesieniu do pozostałych dróg. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa (art. 73 ust. 4 Ustawy).

Przepis ten wprowadził generalną zasadę uwłaszczenia w odniesieniu do nieruchomości zajętych w dniu 31 grudnia 1998 r. pod drogi publiczne.

Jak wynika z treści przywołanego przepisu ustawodawca przyjął, że podstawową przesłanką przyznania odszkodowania jest złożenie wniosku przez właściciela wywłaszczonej nieruchomości w określonym terminie, tj. w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.

W niniejszej sprawie zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ drugiej instancji przyjęły, że skarżąca nie złożyła wniosku w ustawowym terminie, która to okoliczność była podstawą negatywnego rozstrzygnięcia. Przy czym organy administracji obu instancji ustaliły, że skarżąca wniosku takiego w ogóle nie złożyła. Ustalenie to nie jest prawidłowe. Z akt sprawy, a mianowicie odwołania skarżącej od decyzji Prezydenta Miasta Gdańska wynika, że w jego treści został jednocześnie sformułowany wniosek o wypłatę odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę. Odwołanie to zostało wniesione w dniu 8 maja 2013r. W konsekwencji przyjąć należy, że wniosek, o którym mowa w powoływanym przepisie ustawy został złożony w dniu 8 maja 2013r. Jednakże powyższe nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Okoliczność przejścia z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa na własność Skarbu Państwa - działki nr [...], położonej przy ul. [...] w G., stanowiącej współwłasność skarżącej, nie była kwestionowana. Potwierdziła tą okoliczność decyzja Wojewody z dnia 9 grudnia 2010r., która stała się ostateczna z dniem 31 stycznia 2011r.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się przede wszystkim do oceny zachowania przez skarżącą ustawowego terminu do złożenia wniosku o przyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w trybie przywołanego przepisu Ustawy, w szczególności na tej podstawie, że wniosek taki złożyli inni współwłaściciele, a organ prowadził postępowanie w sprawie wypłaty odszkodowania z udziałem skarżącej, nie informując jej o konieczności złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania. Skarżąca podnosiła, że możliwość zgłoszenia wniosku wystąpiła po wydaniu decyzji przez Wojewodę i ustaleniu spadkobierców właścicieli działki, na mocy złożonych do akt sprawy postanowień Sądu Rejonowego G. – P. o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 22 lipca 2009r. sygn. akt [...] po E. D. i z dnia 1 września 2010r. sygn. akt [...] po K. D. Sprawy o stwierdzenie nabycia spadku prowadzone były z wniosku Skarbu Państwa-Wojewody.

Na wstępie rozważań należy podkreślić, że skarżąca nie twierdziła ani w toku postępowania przed organami administracyjnymi, ani we wniesionej skardze, aby wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania złożyła w ustawowym terminie, tj. w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. W ocenie Sądu, już tylko ta okoliczność - nie złożenia wniosku w ustawowym terminie, jest czynnikiem determinującym rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

Niewątpliwie w tej sprawie, mamy bowiem do czynienia ze szczególnym charakterem terminu, jak i uwłaszczenia - regulacji aktem jednorazowym, którego działanie zostało ograniczone w czasie. Regulacja ta wyznaczyła - granice czasowe - w których było możliwe skuteczne złożenie wniosku o przyznanie odszkodowania. Zachowanie zaś terminu do złożenia wniosku było podstawową przesłanką do ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Termin ten obejmował okres od dnia 1 stycznia 2001 do 31 grudnia 2005 r., co oznaczało, że tylko w tych granicach czasowych możliwe było skuteczne złożenie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania.

Niewątpliwym jest, że wolą ustawodawcy była możliwość skutecznego złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania tylko w tym, a nie w innym okresie czasu (terminie). Ramy czasowe do skutecznego złożenia wniosku zostały przez ustawodawcę jednoznacznie określone, a mianowicie: 1 stycznia 2001 r. - 31 grudnia 2005 r. Wobec jednoznacznego literalnego brzmienia tego przepisu, brak jest podstaw do przyjęcia innej jego interpretacji lub wykładni. Zamiarem Ustawodawcy nie było ograniczenie prawa do słusznego odszkodowania a jedynie wyznaczenie terminu od i do którego odszkodowania mogą być skutecznie dochodzone.

W tym miejscu należy wskazać, a co nie jest obojętne dla powyższych poglądów, na charakter prawny przywołanego terminu. Nie podlega bowiem dyskusji, że termin określony w przepisie art. 73 ust. 4 Ustawy jest terminem zawitym prawa materialnego. Oznacza to m.in., że termin ten nie może być przywrócony, a wniosek złożony po tym terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa. I to niezależnie od tego, z jakich powodów strona nie dochowała temu terminowi, co prawidłowo ustaliły organy administracji obu instancji. Dla biegu terminów prawa materialnego nie są bowiem istotne przyczyny jego uchybienia. W konsekwencji też złożenie wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania poza ustawowym terminem oznacza niemożność uwzględnienia roszczenia. Konstytucyjność przywołanej regulacji nie może również budzić wątpliwości.

Zagadnienie konstytucyjności przepisu art. 73 Ustawy było przedmiotem niejednokrotnego badania Trybunału Konstytucyjnego, w tym regulacji zawartej w ust. 4 tego przepisu. Kwestia ograniczenia terminem zawitym możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania została uznana za zgodną z Konstytucja RP w wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 11/2002. W tym też wyroku Trybunał uznał, że art. 73 ust. 4 Ustawy jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz wskazał, że przepis ten tworzy mechanizm regulujący wywłaszczenie nieruchomości zajętych pod drogi publiczne, w których powoduje pewne ograniczenie ekwiwalentności odszkodowania. Prowadzi do tego zarówno odsunięcie w czasie możliwości złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania, ograniczenie okresu dochodzenia roszczenia, jak też brak określenia terminu zapłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz wyłączenie z zakresu czasowego waloryzacji okresu między dniem utraty własności a dniem ustalenia wysokości odszkodowania. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego rozwiązanie to pozostaje jednakże w granicach wyznaczonych przez konstytucyjny wymóg przyznania słusznego odszkodowania, którego słuszność mierzy się nie tylko interesami podmiotu wywłaszczanego, lecz również znanymi ustawodawcy możliwościami władzy publicznej, w zakresie sprostania wymaganiom związanym z uregulowaniem sytuacji prawnej nieruchomości zajętych pod drogi publiczne (kwestia czasu koniecznego na przygotowanie środków w budżetach państwowych i gminnych do wypłaty odszkodowań)". Podobnie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 marca 2000 r., sygn. akt P. 5/99 uznał za zgodny z konstytucją art. 73 ust.1 i 5 Ustawy, a w wyroku z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P. 33/07 Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że "zawarty w art. 73 przepisów wprowadzających mechanizm potwierdzenia wywłaszczenia i uzyskania odszkodowania jest poprawny systemowo i nie ogranicza ochrony praw należnych byłym właścicielom. Trybunał uznał, że decyzja o której mowa w art. 73 ust. 3 ustawy jest rozstrzygnięciem wydawanym w ramach procedury administracyjnej. Decyzja stwierdzająca przejście własności nie tworzy nowego stanu prawnego ,lecz jedynie potwierdza , że doszło do wywłaszczenia z mocy prawa, a decyzja ma charakter dowodowy, to uznać należy, że nie jest ona konieczna dla samego zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego, ale stanowi element konieczny postępowania dotyczącego ustalenia wysokości odszkodowania Jednakże możliwość wykorzystania wskazanych powyżej instytucji postępowania administracyjnego może być w praktyce utrudniona. Trzeba bowiem pamiętać, że wywłaszczenie z mocy prawa na podstawie art. 73 przepisów wprowadzających objęło właścicieli, którym faktycznie odebrano nieruchomości na przestrzeni kilkudziesięciu lat. W takiej sytuacji ustawodawca powinien mieć na względzie ustanowienie skutecznego mechanizmu informacyjnego dla wszystkich podmiotów objętych wywłaszczeniem z mocy prawa. Upowszechnienie informacji o treści przepisów, które powodują utratę prawa majątkowego ex lege, powinno stanowić jeden z elementów gwarantujących skorzystanie z uprawnień, jakie przewidział ustawodawca". Z powodu braku tego mechanizmu informacyjnego Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził jednak niezgodności z Konstytucją art. 73 ust. 4 Przepisów wprowadzających w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydanie decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej Ustawy. W dalszej części wywodu Trybunał wskazał, że "rozstrzygnięcie ustawodawcy o zastosowaniu dla regulacji stanu prawnego nieruchomości zajętych pod drogi publiczne szczególnego trybu wywłaszczenia nie powoduje konieczności szczegółowego określenia procedury. Wystarczające jest dokonane w art. 73 przepisów wprowadzających określenie administracyjnego charakteru postępowania zarówno w sprawie potwierdzenia wywłaszczenia, jak i ustalenia odszkodowania. Sposób prowadzenia sprawy, obowiązki organów wydających decyzje oraz przysługujące byłemu właścicielowi uprawnienia wynikają jednoznacznie z regulacji ogólnego postępowania administracyjnego. Nie ma więc podstaw do uznania, że ustawodawca przekroczył zakres przysługującej mu swobody regulacji".

Również w wyroku z dnia 19 maja 2011r. sygn. akt 20/99 Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 73 ust. 4 ustawy jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał podkreślił ponownie, że skoro wywłaszczenie nastąpiło z mocy ustawy, która stała się jednocześnie podstawą prawną roszczenia odszkodowawczego, deklaratoryjna decyzja potwierdzająca zmianę stanu prawnego nie mogła stanowić przeszkody w złożeniu wniosku, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy. Realizacja roszczenia odszkodowawczego została uzależniona od aktywności i staranności uprawnionego. Prawo do odszkodowania określa jedynie możność postępowania podmiotu

Podsumowując powyższe rozważania, należy stwierdzić, że skarżąca mogła złożyć skutecznie wniosek o ustalenie i wpłatę odszkodowanie tylko w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. - skarżąca w terminie ustawowym takiego wniosku nie złożyła.

Przeszkodami uniemożliwiającymi złożenie takiego wniosku nie było wydanie przez Wojewodę ww. decyzji deklaratoryjnej oraz prowadzone postępowania spadkowe. Na realizację prawa do odszkodowania w ustawowym terminie, poprzez złożenie wniosku o wypłatę odszkodowania, nie ma wpływu data wydania decyzji deklaratoryjnej przez Wojewodę w dniu 9 grudnia 2010r.Jest to decyzja deklaratoryjna i potwierdza, co wynika jednoznacznie z jej treść, że zajęcie nieruchomości i przejście na własność Skarbu Państwa nastąpiło z dniem 1 stycznia 1999r. Dla zgłoszenia żądania o wypłatę odszkodowania w terminie do dnia 31 grudnia 2005r., wbrew zarzutom skarżącej, nie ma żadnego znaczenia data wydania tej decyzji, co wynika w sposób jednoznaczny z przytoczonych uzasadnień wyroków Trybunału Konstytucyjnego. Również prowadzone postępowania spadkowe nie stanowiły przeszkody dla zgłoszenia wniosku o odszkodowanie, skoro skarżąca stała się współwłaścicielką nieruchomości już w 1993r. co wynika z postanowienia Sądu z dnia 22 lipca 2009r. (data zgonu matki skarżącej). Data wydania postanowienia nie oznacza, że w tej dacie skarżąca nabyła własność nieruchomości.

Sąd nie podzielił również zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 73 ust. 4 ustawy oraz stanowiska skarżącej opartej na tezie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 23 lutego 2011,sygn. akt I OSK453/10, lex784167), iż złożenie wniosku na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy w ustawowym terminie o odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną przez jednego ze współwłaścicieli powoduje, że roszczenie nie wygasa w stosunku do pozostałych współwłaścicieli.

Sąd uznał, że wystąpienie jednego ze współwłaścicieli w imieniu własnym o zapłatę odszkodowania jest samodzielnym uprawnieniem współwłaściciela.

Sąd uznał, że roszczenie o wypłatę odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 ustawy jest roszczeniem o zapłatę kwoty pieniężnej, które jest roszczeniem podzielnym. Prawo do odszkodowania nie jest prawem przysługującym niepodzielnie współwłaścicielom wywłaszczonej nieruchomości. Stosownie do art. 209 kc każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania tego prawa. Współwłaściciel dokonujący tych czynności nie działa w imieniu innych współwłaścicieli. Jak to wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 15 marca 2013r.,sygn. akt IISA/Kr 1752/12, lex 1302999) skoro przepis art. 209 ma na względzie czynności zmierzające do zachowania wspólnego prawa własności, to nie może on dotyczyć roszczenia o odszkodowanie za utraconą nieruchomość. W takim stanie rzeczy wniosek o odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne nie zmierza do zachowania prawa własności, ta bowiem została już odjęta z mocy samego prawa, wskutek spełnienia przesłanek z art. 73 ust. 3 ustawy.

Nadto jak to wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 5 marca 2013r. sygn. akt II SA/Łd 1062/12, lex 1303636) ustalenie odszkodowania za przejętą nieruchomość następuje według zasad określonych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, przy czym decyzja wydawana na podstawie art. 73 ust.4 ustawy ma charakter deklaratoryjny, decyzja o wywłaszczeniu charakter konstytutywny i w przypadku wydania takiej decyzji nie jest koniecznym odrębny wniosek o wypłatę odszkodowania, o odszkodowaniu organ orzeka z urzędu. Natomiast w przypadku ustawy postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania prowadzone jest na wniosek. Odszkodowanie związane jest z wartością nieruchomością i wartością udziału we współwłasności każdego ze współwłaścicieli. Każdy ze współwłaścicieli może samodzielnie występować o ustalenie odszkodowania, a złożenie wniosku przez jednego ze współwłaścicieli nie powoduje automatycznie wszczęcia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania. Tak wiec wystąpienie z wnioskiem o wypłatę odszkodowania w dniu 30 grudnia 2005r. nie spowodowało wszczęcia postępowania w stosunku do skarżącej, mimo że organ zapewnił skarżącej udział w postępowaniu po uzyskaniu przez Wojewodę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Odnośnie powołanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2010r. , sygn. akt I OPS 3/09, to dotyczy on innego stanu faktycznego. Powyższy wyrok dotyczy sytuacji, gdy mimo przejścia nieruchomości, zajętej pod drogę publiczną, na rzecz Skarbu Państwa, nieruchomość ta była przedmiotem obrotu cywilnoprawnego, w sytuacji gdy decyzje Wojewodów o przejęciu nieruchomości zajętej pod drogi publiczne z mocy prawa w trybie art. 73 ustawy są nadal wydawane. W wyroku tym stwierdzono, że wydanie decyzji przez Wojewodę po dniu 31 grudnia 2005r. nie może oznaczać, że ograniczony jest krąg podmiotów uprawnionych do odszkodowania, które złożyły wnioski w tym przedmiocie do dnia 31 grudnia 2005r.

W wyroku tym Sąd stwierdził, że "W zakresie objętym regulacją art. 73 istotne znaczenie ma konstytucyjna zasada, że za odjęcie własności należy się odszkodowanie, że został złożony wniosek w tym przedmiocie w ustawowym terminie oraz że wniosek ten złożyła osoba uprawniona do odszkodowania. Osobą tą jest oczywiście były, tj. sprzed 1 stycznia 1999r. właściciel nieruchomości". "Uprawnionym do złożenia wniosku i wypłacenia odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998r. , ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 4 zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi

Ustawodawca przewidział szczególne uregulowania roszczeń osób pozbawionych mocą ustawy praw własnościowych. Określił on, iż wniosek o wypłatę odszkodowania może być złożony w ściśle oznaczonym okresie, szczegółowy tryb i sposób ustalenia jego wysokości.

W konsekwencji powyższych rozważań należy uznać, że brak było materialnych podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez skarżącą żądania, gdyż nie zgłosiła skutecznie wniosku w ustawowym terminie. Wniosek ten dla wywołania skutków prawnych musiał być złożony w konkretnej przestrzeni czasowej wyznaczonej przez Ustawodawcę.

Podsumowując dokonane rozważania, należy uznać, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Mając powyższe na uwadze i działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę.