Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2200/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1,2,4
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.
article: art. 156 par. 1 i 2,  art. 157 par. 2,  art. 28, 7,8,9,10,12, 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 924,  art. 925
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi Województwa [...] na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Minister Infrastruktury po rozpatrzeniu wniosku Województwa [...], o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Infrastruktury z [...] maja 2010 roku nr [...] stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] stycznia 1951 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], o powierzchni [...] m2, zapisanej w księdze hipotecznej tom 91 wykaz [...], KW [...], stanowiącej własność B. i Z. C. – utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] maja 2010 roku.

W uzasadnieniu organ nadzoru wskazał, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. orzeczeniem z [...] stycznia 1951 r. nr [...] wywłaszczyło m.in. nieruchomość położoną w B. przy ul. [...], o powierzchni [...] m2 z całej parceli o powierzchni [...] m2, zapisanej w księdze hipotecznej tom 91 wykaz [...], KW [...] stanowiącej własność B. i Z. C.

Pismem z 7 grudnia 1990 r. K.C. (spadkobierczyni B.C. na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w B. z [...] lutego 1962 r., sygn. akt [...]) wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] stycznia 1951 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w B. przy ul. [...].

Decyzją z [...] marca 1991 r. nr [...] Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia.

Decyzją z [...] stycznia 2002 r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po rozpatrzeniu sprawy z urzędu, stwierdził nieważność decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z [...] marca 1991 r. nr [...].

Postanowieniem z [...] grudnia 2003 r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] stycznia 1951 r. nr [...], do czasu przedłożenia postanowienia o nabyciu spadku po Z.C. – byłej właścicielce wywłaszczonej nieruchomości.

Postanowieniem z [...] listopada 2005 r. nr [...] Minister Transportu i Budownictwa podjął zawieszone postępowanie.

Postanowieniem z [...] maja 2006 r. nr [...] Minister Transportu i Budownictwa zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie, do czasu przedłożenia prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po Z.C. co do nieruchomości wchodzących w skład masy spadkowej, położonych na terytorium Polski.

Postanowieniem z [...] sierpnia 2007 r. nr [...] Minister Budownictwa podjął zawieszone postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku K.C., w miejsce której wstąpili M.P. i K.R. (na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w S. z [...] lutego 2007 r., sygn. akt [...]) o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] stycznia 1951 r.

W uzasadnieniu wskazano, że w związku ze śmiercią wnioskodawczyni, która została wezwana postanowieniem Ministra Budownictwa z [...] maja 2006 r. nr [...] do wystąpienia do właściwego sądu z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po Z.C., co do nieruchomości wchodzących w skład masy spadkowej, położonych na terytorium Polski do właściwego sądu powszechnego, organ nadzoru obowiązany był do podjęcia postępowania w niniejszej sprawie.

Decyzją z [...] maja 2010 r. nr [...] Minister Infrastruktury stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] stycznia 1951 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], o powierzchni [...] m2, zapisanej w księdze hipotecznej tom 91 wykaz [...], KW [...], stanowiącej własność B. i Z. C.

W uzasadnieniu decyzji wskazano m.in., że Ministerstwo Skarbu Tymczasowy Zarząd Państwowy na Województwo [...] w B., na podstawie tytułu wykonawczego Sądu Grodzkiego w B. z [...] lipca 1945 r. sygn. akt [...], wprowadził B. i Z. małżonków C. z dniem [...] września 1945 r. w posiadanie przedmiotowej nieruchomości o powierzchni [...] m2. Protokół zdawczo-odbiorczy o wprowadzeniu w posiadanie byłych właścicieli przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny na Województwo [...] został spisany [...] maja 1946 r.

Ponadto, pomiędzy Gminą Miasta B. a B.C. została zawarta umowa dzierżawy nieruchomości położonej w B. przy ul. [...]. Nieruchomość została wydzierżawiona Gminie Miasta B. na cele [...] Ośrodka [...] na czas od dnia 1 sierpnia 1946 r. do dnia 31 lipca 1949 r.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że w dniu wejścia w życie dekretu Skarb Państwa był jedynie dzierżawcą przedmiotowej nieruchomości, natomiast samoistnym posiadaczem, a więc w konsekwencji jedynym władającym, zgodnie z postanowieniem sądu byli właściciele B. i Z. C.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z [...] maja 2010 r. nr [...] wystąpiło Województwo [...]. W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w S. z [...] czerwca 2005 r. sygn. akt [...] uznano "za skuteczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenie Sądu Najwyższego Stanu [...] w A. z [...] czerwca 1981 r., którym ogłoszono testament S.C. zmarłej [...] kwietnia 1991 r., która testamentem tym powołała do spadku swoją córkę K.C. z wyłączeniem nieruchomości wchodzących w skład masy spadkowej, a położonych na terytorium Polski". Skarżący podniósł, że w aktach nie ma postanowienia sądu w sprawie dziedziczenia nieruchomości położonych na terytorium Polski po Z.C. przez K.C. W uzasadnieniu decyzji organ również nie powołał dokumentów świadczących o ciągłości dziedziczenia przez M.P. i K.R. po Z.C. Postanowieniem z [...] sierpnia w 2010 r. nr [...] Minister Infrastruktury sprostował oczywistą omyłkę w decyzji z [...] maja 2010 r. poprzez wskazanie prawidłowej daty wydania orzeczenia wywłaszczeniowego zamiast [...] stycznia 1950 r. powinna być data [...] stycznia 1951 r.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku oraz całości akt sprawy organ nadzoru odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że w dacie uznania przez Sąd Okręgowy w S. skuteczności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenia Sądu Najwyższego Stanu [...] w A. z [...] czerwca 1991 r. o powołaniu do dziedziczenia po Z.C. jej córki – K.C., tj. w dniu [...] czerwca 2005 r. w skład masy spadkowej po Z.C. nie wchodziła nieruchomość położona w B. o pow. [...] m2, a wyłącznie roszczenia do tej nieruchomości.

Jako następczyni prawna byłej współwłaścicielki wywłaszczonej nieruchomości K.C. uzyskała natomiast możliwość wystąpienia do właściwych organów z wnioskiem o zbadanie legalności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] stycznia 1951 r. nr [...] o wywłaszczeniu między innymi nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], o pow. [...] m2, zapisanej w księdze hipotecznej tom 91 wykaz [...], KW [...]. Organ wyjaśnił, że przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie art. 156 i następne kpa nie jest bezpośrednio zwrot nieruchomości, ale ocena legalności decyzji wywłaszczeniowej. Tym samym wyłączenie przez Sąd Okręgowy w S. w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2005 r., sygn. akt [...] skuteczności dziedziczenia przez K.C. w stosunku do nieruchomości położonych na terytorium RP nie pozbawiło spadkobierczyni, jak również jej następców prawnych roszczenia do domagania się oceny legalności orzeczenia wywłaszczeniowego. Zdaniem organu nadzoru nie jest zasadny zarzut o braku ciągłości dziedziczenia po Z.C., który uniemożliwia jej następcom prawnym występowanie w niniejszym postępowaniu nadzorczym.

Organ podniósł, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, organ który prowadzi to postępowanie, ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 kpa, co oznacza, że nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty w granicach określonych ocenianą decyzją.

Celem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bowiem jedynie ustalenie, czy dana decyzja dotknięta jest jedną z wad enumeratywnie wymienionych w przepisie art. 156 § 1 kpa.

Dokonując oceny legalności orzeczenia wywłaszczeniowego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] stycznia 1951 r. nr [...] organ nadzoru wskazał, że zostało ono wydane w oparciu o przepisy dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. z 1948 r. Nr 20, poz. 138 ze zm.), rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 24 września 1934 r. – Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. z 1934 r., Nr 86, poz. 776 ze zm.)) oraz rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 1928 r., Nr 36, poz. 341 ze zm.). Zatem w aspekcie zgodności z powołanymi przepisami oraz w oparciu o okoliczności faktyczne istniejące w dacie orzekania należy ocenić zaskarżone orzeczenie.

Minister wskazał, że zgodnie z art. 1 ust.1 dekretu z 7 kwietnia 1948 r. dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1) dekretu i które znajdowały się w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 powołanego dekretu dopuszczalne było także wywłaszczenie nieruchomości, zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1) i przewidzianych w dniu wejścia w życie niniejszego dekretu na budowę, rozbudowę i przebudowę przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa.

Warunkiem wszczęcia postępowania w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości, a tym samym jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa w trybie tych przepisów było stosownie do treści art. 3 dekretu z 7 kwietnia 1948 r. zgłoszenie przez ubiegającego się o wywłaszczenie wniosku do właściwego wojewody w terminie do 31 grudnia 1950 r.

Minister wyjaśnił, iż z akt sprawy wynika, że z wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], o pow. [...] m2 z całej parceli o pow. [...] m2, zapisanej w księdze hipotecznej tom 91 wykaz [...], KW [...], stanowiącej własność B. i Z. C., wystąpił do Przewodniczącego Prezydium Rady Narodowej w B. przy piśmie z 23 września 1950 r. nr [...], Wydział Ogólny Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B.

Stosownie do treści art. 4 ust. 1 pkt 2 dekretu z 7 kwietnia 1948 r. do wniosku załączono dwa plany sytuacyjne, dwa wyciągi z księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości oraz odpis uchwały [...] maja 1950 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości. We wniosku wskazano przedmiot wywłaszczenia, a także okoliczności, które w ocenie wnioskodawcy wypełniały przesłanki wywłaszczenia określone w dekrecie o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.

Powyższy wniosek został opatrzony datą 23 września 1950 r. i złożony do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. w dniu 25 września 1950 r., a zatem z zachowaniem terminu określonego w art. 3 ust. 1 dekretu.

Minister wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 dekretu do wywłaszczenia stosowano odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1934 r. – Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. R.P. Nr 86, poz. 776) w brzmieniu nadanym ustawą z 30 marca 1939 r. (Dz. U. R.P. Nr 31, poz. 205) z tym, że zawiadomienie i doręczenie do rąk właściciela lub posiadacza nieruchomości w toku czynności wstępnych postępowania przygotowawczego i wywłaszczenia zastąpiono ogłoszeniem w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i przez wywieszenie odpisu tych ogłoszeń w siedzibie właściwego zarządu gminnego lub miejskiego.

Stosownie do powyższych regulacji obwieszczeniem z [...] października 1950 r. poinformowano o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do nieruchomości stanowiącej współwłasność B. i Z. C. Obwieszczenie zostało opublikowane w [...] Dzienniku Wojewódzkim z dnia [...] listopada 1950 r. Nr [...], poz. [...] (str. [...] dziennika).

Zgodnie z art. 22 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1934 r. – Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym orzeczenie w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości mogło zapaść po przeprowadzeniu rozprawy. Wypełniając powyższy obowiązek Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. przeprowadziło w dniu [...] grudnia 1950 r. rozprawę w przedmiocie wywłaszczenia m.in. nieruchomości o pow. [...] m2, na którą mimo wezwania nie stawili się B. C. oraz Z.C. Na rozprawie pełnomocnik Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. podtrzymał wniosek wywłaszczeniowy z 23 września 1950 r. Nr [...].

Orzeczeniem z [...] stycznia 1951 r. nr [...], uznając zaistnienie przesłanek warunkujących przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa określonych w dekrecie z 7 kwietnia 1948 r., Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. wywłaszczyło m.in. nieruchomość położoną w B. przy ul. [...], o pow. [...] m2 z całej parceli o pow. [...] m2 stanowiącą własność B. i Z. C.

Stosownie do treści art. 75 prawa o postępowaniu administracyjnym, w orzeczeniu wskazano podstawę prawną wywłaszczenia, określono jego przedmiot poprzez podanie powierzchni nieruchomości, księgi wieczystej oraz wskazanie jej właścicieli, jak również pouczono strony o możliwości odwołania się do Prezydium Rady Ministrów w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu [...] maja 1945 r. na przedmiotowej nieruchomości mieścił się szpital [...], a w dniu 16 kwietnia 1948 r. tj. w dniu wejścia w życie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. [...] Ośrodek [...], co w ocenie organu wywłaszczeniowego wypełniało przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia określone w w/w dekrecie.

Dokonując analizy dopuszczalności wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości w trybie przepisów dekretu z 7 kwietnia 1948 r. Minister Infrastruktury wskazał, że przedmiotowa nieruchomość wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na [...] Ośrodek [...].

Wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło więc na cel użyteczności publicznej wskazany w art. 2 pkt 1 lit. f dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r.

Jednakże warunkiem wywłaszczenia nieruchomości w trybie powyższych przepisów było, na co wskazano w decyzji nadzorczej z [...] maja 2010 r., władanie przez Skarb Państwa nieruchomością w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r.

Minister Infrastruktury stwierdził, iż z akt sprawy wynika, że B. i Z. C. zostali wprowadzeni [...] września 1945 r. w posiadanie przedmiotowej nieruchomości o pow. [...] m2. Podstawą wprowadzenia był tytuł wykonawczy Sądu Grodzkiego w B. z [...] lipca 1945 r., sygn. akt [...]. Protokół zdawczo-odbiorczy o wprowadzeniu w posiadanie byłych właścicieli przez Okręgowy Urząd Likwidacyjny na Województwo [...] został spisany [...] maja 1946 r. Ponadto, pomiędzy Gminą Miasta B. a B.C. została zawarta umowa dzierżawy nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], na podstawie której przedmiotowa nieruchomość została wydzierżawiona Gminie Miasta B. na cele [...] Ośrodka [...] na czas od dnia 1 sierpnia 1946 r. do dnia 31 lipca 1949 r.

Na podstawie powyższego organ nadzoru stwierdził, że na podstawie powyższego 16 kwietnia 1948 r. właścicielem i władającym przedmiotową nieruchomością, a zatem i jej dysponentem byli B. i Z. C., a nie Skarb Państwa. Dzierżawienie nieruchomości przez organy administracji państwowej na podstawie umowy nie wypełnia przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia nieruchomości określonej w art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Organ nadzoru na poparcie swojego stanowiska powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 1993 r., sygn. akt IV SA 202/93, opubl. ONSA 1994/4, poz. 156).

Minister podkreślił, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z [...] stycznia 1951 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], o pow. [...] m2 z całej parceli o powierzchni [...] m2, zapisanej w księdze hipotecznej tom 91 wykaz [...], KW [...], stanowiącej własność B. i Z. C., zostało zatem wydane z rażącym naruszeniem art. 1 dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.

Organ nadzoru wskazał, że dopuszczalność stwierdzenia nieważności decyzji jest Kodeksie postępowania administracyjnego oparta na trzech przesłankach: przesłance pozytywnej, którą stanowi wystąpienie jednej z wyczerpująco wyliczonych w art. 156 § 1 kpa podstaw i na przesłankach negatywnych, z których jedną stanowi termin a drugą – spowodowanie przez decyzję nieodwracalnych skutków prawnych.

Właściwy organ jest władny orzec o stwierdzeniu nieważności badanej decyzji administracyjnej tylko wówczas, jeżeli równocześnie stwierdzi, że wystąpiła przynajmniej jedna z podstaw stwierdzenia nieważności wyczerpująco wyliczonych w art. 156 § 1 kpa oraz, iż nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek stwierdzenia nieważności, a więc nie upłynął termin dopuszczalności stwierdzenia nieważności badanej decyzji, ani też decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych (art. 156 § 2 kpa).

Minister podniósł, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym nieodwracalność skutku prawnego wywołanego decyzją ma miejsce wtedy, gdy przepisy procesowe nie upoważniają organów administracji do jego cofnięcia lub, gdy wykonanie decyzji wywołało takiego rodzaju stan prawny lub faktyczny, że w świetle obowiązujących przepisów prawa nie jest możliwy powrót do stanu pierwotnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 514/2007, opubl. LexPolonica nr 1958303, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA 1656/2000, opubl. LexPolonica nr 381584).

Organ nadzoru wyjaśnił, że z materiałów geodezyjnych i prawnych wynika, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi obecnie działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha, ujawnioną w księdze wieczystej KW nr [...], w dziale II której wpisane jest jako właściciel Województwo [...], na podstawie decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2000 r. Organ nadzorczy wskazał, że w stosunku do nieruchomości o powierzchni [...] m2, stanowiącej przed wywłaszczeniem własność B. i Z. C., nie nastąpiły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyło Województwo [...]. Wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji z [...] maja 2010 r.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił stan faktyczny i prawny nieruchomości oraz przebieg postępowania nadzorczego.

Skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, 8, 9, 10, 12, i 77 kpa.

Zarzucił, że w postępowaniu administracyjnym K.C. udokumentowała wyłącznie prawo do spadku po ojcu B.C. – nigdy nie przedstawiła natomiast dowodów świadczących o nabyciu spadku po zmarłej [...] kwietnia 1991 r. matce Z.C. Skarżący wskazał, że wprawdzie organ administracji prowadzący postępowanie z wniosku K.C. o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] stycznia 1951 r. w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o powierzchni [...] m2 położonej w B. przy ul. [...], w toku prowadzonych czynności dążył do wykazania dziedziczenia po Z.C., a tym samym ustalenia wszystkich stron postępowania administracyjnego, jednakże nie egzekwował wykonania przez stronę wskazanych obowiązków w zakreślanym przez siebie terminie.

Organ podjął zawieszone postępowanie pomimo, że nie wykazano prawa do spadku po Z.C. Skarżący zarzucił, że postępowanie nadzorcze było prowadzone wadliwie, a wadliwość ta polega przede wszystkim na:

- nieustaleniu stron postępowania, bowiem w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym brali udział wyłącznie spadkobiercy po B.C., nie brali zaś udziału spadkobiercy po jego żonie – Z.C., a wskazana nieruchomość stanowiła współwłasność łączną małżonków;

- niewykonalności decyzji.

Skarżący podniósł, że zgodnie z art. 157 § 2 kpa stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości mogą żądać stosownie do treści art. 28 kpa wyłącznie strony postępowania wywłaszczeniowego. W związku z tym, że w toku prowadzonych czynności ciągłość dziedziczenia została wykazana wyłącznie po B.C., należy w ocenie skarżącego stwierdzić, że w sprawie uczestniczyły strony legitymujące się prawem do części nieruchomości. Tak zakończone postępowanie spowoduje problemy związane z wydaniem nieruchomości, ponieważ M.P. i K.R. nie będą posiadali prawa do całej nieruchomości, a pozostali spadkobiercy po nieżyjącej Z.C. nie będą znani. Ponadto Województwo [...] wskazało, że po wykreśleniu prawa własności z księgi wieczystej nr KW [...] nie będzie ono miało legitymacji prawnej do ponoszenia wydatków z budżetu województwa na remonty i utrzymanie obiektu. Zdaniem skarżącego wadliwie wydana decyzja w wyniku przewlekłego i wadliwego postępowania wywoła szkodliwe społecznie skutki prawne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola sądowo-administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria należy uznać, że skarga nie jest zasadna.

Zarzuty skargi sprowadzają się w istocie do nieustalenia przez organ nadzoru wszystkich stron postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. Zdaniem skarżącego, K.C. wnosząc o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego wykazała jedynie prawo do spadku po B.C., a nie wykazała, że jest spadkobierczynią po Z.C.

Zarzut ten jest chybiony.

Jak wynika z postanowienia Sądu Okręgowego w S. z [...] czerwca 2005 r. w sprawie [...], Sąd ten uznał za skuteczne na terenie Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenie sądu [...] o ogłoszeniu testamentu Z.C., na mocy którego powołała ona do spadku w całości swoją córkę K.C., jednakże z wyłączeniem nieruchomości wchodzących w skład masy spadkowej, a położonych na terytorium Polski.

Z.C. zmarła [...] kwietnia 1991 r. Stosownie do art. 924 kc spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy. Z kolei przepis art. 925 kc stanowi, że spadkodawca nabywa spadek z chwilą jego otwarcia. Na spadkobiercę (spadkobierców) z chwilą otwarcia spadku przechodzi całość praw i obowiązków należących do spadku w takim zakresie, w jakim przysługiwały one spadkodawcy. Otóż w chwili śmierci K.C. nieruchomość o pow. [...] m2, położona w B. przy ul. [...] nie wchodziła w skład masy spadkowej, gdyż została ona wywłaszczona w 1951 r. Z powyższej przyczyny do tej nieruchomości nie ma zastosowania zastrzeżenie, o jakim mowa w postanowieniu Sądu Okręgowego w S. z [...] czerwca 2005 r. w sprawie [...].

Zważyć należy, że K.C. w niniejszym postępowaniu domagała się stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego, a do tego żądania była ona legitymowana z tytułu powołania do całości spadku po swojej matce.

Skarżący łączy kwestię legitymacji K.C. do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia z nieustaleniem wszystkich stron postępowania nadzorczego i w konsekwencji z "problemami" wydania nieruchomości, a wobec tego jej niewykonalnością.

Skarżący nie odróżnia skutków decyzji o stwierdzeniu nieważności od legitymacji podmiotów uprawnionych do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia. Jak wyżej wskazano, K.C. będąc spadkobierczynią po swojej matce mogła skutecznie żądać stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego dotyczącego nieruchomości położonej w Polsce. Natomiast ewentualne wydanie nieruchomości, o ile będą ku temu podstawy i krąg osób legitymowanych do żądania wydania, jest bez znaczenia dla oceny legalności orzeczenia wywłaszczeniowego i prawidłowości decyzji nadzorczej. Dlatego zarzut niewykonalności zaskarżonej decyzji jest bezzasadny. Podnieść należy, że nie można stawiać znaku równości pomiędzy niewykonalnością decyzji a ewentualnym przyszłym żądaniem wydania nieruchomości. Roszczenie o wydanie nieruchomości ma charakter cywilny, do którego nie stosuje się art. 156 § 1 pkt 5 kpa.

Skarżący nie dostrzega, że usunięcie z obrotu prawnego nieważnej decyzji (orzeczenia) nie powoduje absolutnego przywrócenia stanu pierwotnego, lecz ma służyć dopiero usunięciu szeregu następstw obowiązywania decyzji, której nieważność została stwierdzona (por. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 762). Z przyczyn wyżej omówionych zarzuty skargi odnośnie nie ustalenia stron postępowania nadzorczego, nie wykazania praw do spadku po Z.C., a także zarzuty naruszenia przepisów art. 7, 8, 9, 10, 12 i 77 kpa, są bezzasadne. W niniejszym postępowaniu nadzorczym brały udział wszystkie strony postępowania, a następstwo prawne po byłych właścicielach i K.C. zostało wykazane znajdującymi się w aktach administracyjnych postanowieniami spadkowymi.

Wprawdzie organ nadzoru postanowieniem z [...] maja 2006 r. zawiesił postępowanie do czasu przedłożenia prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku po Z.C. co do nieruchomości wchodzących w skład spadku, położonych w Polsce, a następnie podjął je postanowieniem z [...] sierpnia 2007 r. wskazując, że zostali ustaleni spadkobiercy po zmarłej K.C., a więc odmienne były przesłanki podjęcia i zawieszenia postępowania administracyjnego, jednakże nie ma to znaczenia dla prawidłowości postępowania nadzorczego i zaskarżonej decyzji, gdyż jak wyżej wyjaśniono, K.C. jako jedyna spadkobierczyni po swojej matce była legitymowana do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego. Nie było więc potrzeby zawieszenia postępowania z przyczyn wskazanych w postanowieniu z [...] maja 2006 r.

Odnośnie zarzutu przewlekłości postępowania, to wskazać należy, że zarzut ten nie może być przedmiotem oceny w niniejszej sprawie, która dotyczy oceny legalności decyzji nadzorczej, a nie bezczynności.

Zważyć należy, że orzeczenie z [...] stycznia 1951 r. zostało wydane na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczaniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. Zgodnie z art. 1 ust. 1 dekretu, dopuszczalne było wywłaszczenie nieruchomości zajętych w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 i znajdujących się w dniu wejścia w życie tego dekretu (16 kwietnia 1948 r.) we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Przepisy powyższe wyznaczały więc następujące trzy przesłanki, które musiały być spełnione łącznie, aby mogło dojść do wywłaszczenia nieruchomości:

1) zajęcie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele określone w tym przepisie;

2) użytkowanie po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. nieruchomości na wyżej wymienione cele;

3) władanie nieruchomością przez Skarb Państwa, związek samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstwo państwowe w dniu wejścia w życie dekretu.

Stwierdzenie więc na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego wydanego na podstawie przepisów powyższego dekretu wymaga bezspornego ustalenia, że nie była spełniona przynajmniej jedna z wyżej wymienionych przesłanek wywłaszczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1151/08, LEX nr 594928; wyrok Sądu Najwyższego z 17 września 2001 r., sygn. III RN z 14/00/OSN Nr 13/2002, poz. 298).

W ocenie Sądu zebrane w sprawie dowody wskazują, że prawidłowo organ nadzoru stwierdził nieważność orzeczenia wywłaszczeniowego, gdyż zostało ono wydane z rażącym naruszeniem art. 1 ust. 1 dekretu z 7 kwietnia 1948 r.

Jak wynika z akt sprawy, nie została spełniona przesłanka władania nieruchomością przez Skarb Państwa w dniu wejścia w życie dekretu. Właścicielom nieruchomości, tj. małżonkom C. zostało przywrócone posiadanie - na podstawie orzeczenia Sądu Grodzkiego w B. z [...] lipca 1945 r., a następnie na podstawie tytułu wykonawczego tego Sądu zostali oni wprowadzeni w posiadanie nieruchomości. Posiadając samoistnie nieruchomość i będąc jej właścicielem, B.C. w 1946 r. wydzierżawił ją Gminie B. na okres od 1 sierpnia 1946 r. do 31 lipca 1949 r. dla potrzeb [...] Ośrodka [...]. Zatem zajęcie nieruchomości w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 16 kwietnia 1948 r. przez podmiot publiczno - prawny na podstawie umowy dzierżawy zawartej z właścicielem nieruchomości nie spełniało wymogu "władania", o jakim mowa w art. 1 ust. 1 dekretu.

Prawidło w decyzji nadzorczej organ wskazał i uzasadnił, że orzeczenie wywłaszczeniowe nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa, wobec czego możliwe było stwierdzenie jego nieważności.

Mając na uwadze wszystkie omówione okoliczności - z mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.