Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 191/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Działalność gospodarcza
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i uchwały organów administracji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 188
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędziowie NSA Edward Kierejczyk Jan Kacprzak (spr.) Protokolant Katarzyna Warchoł po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 316/06 w sprawie ze skargi R. A. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w Warszawie z dnia 2 grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia obowiązku objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną przez nią w mocy decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z siedzibą w Gdańsku, 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego R. A. kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego za obie instancje.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R. A. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 2 grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oparł swe ustalenia na następującym stanie faktycznym. Skarżący R. A. wykonywał działalność gospodarcza pod nazwą BAR "N." na podstawie wpisu do Ewidencji Działalności Gospodarczej nr [...]. Od dnia 1 września 2005 r. R. A. zaprzestał prowadzenia tej działalności nie dokonując jednocześnie jej wykreślenia z powyższej ewidencji.

Dyrektor Pomorskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Gdańsku, na skutek wniosku R. A. o wydanie decyzji w sprawie dobrowolnego kontynuowania ubezpieczenia zdrowotnego w czasie okresowego nieprowadzenia działalności gospodarczej, decyzją z dnia 3 października 2005 r., stwierdził, iż R. A. jest od dnia 15 czerwca 1999 r. "do nadal" objęty obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Powołując się na treść ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., organ wskazał, że ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Skoro zatem skarżący nie złożył, w terminie 7 dni, wniosku o wykreślenie jego działalności z ewidencji, od dnia faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności, to zawieszenie jej wykonywania bez wykreślenia jej z ewidencji pozostawało bez wpływu na obowiązek ubezpieczeniowy wynikający z tytułu prowadzenia tej działalności gospodarczej.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia 2 grudnia 2005 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzje w mocy. Organ ustalił na podstawie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej nr [...], iż skarżący wykonywał działalność gospodarczą od dnia 15 czerwca 1999 r. do dnia wydania decyzji, a w dniu 1 września 2005 r. dokonał jedynie wyrejestrowania z ubezpieczenia, lecz nie wykreślił działalności z ewidencji działalności gospodarczej. Organ stwierdził, że czas objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego osób wykonujących działalność gospodarczą, a więc także ubezpieczeniem zdrowotnym, jest tożsamy z czasem prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o przepisy o działalności gospodarczej i inne przepisy szczególne. Z powyższego organ wyprowadził wniosek, iż dla określenia okresu objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania działalności gospodarczej istotnym jest moment rozpoczęcia tej działalności i jej zakończenia. Za zakończenie działalności nie można natomiast uznać tzw. "zawieszenia" działalności. Skarżący od dnia 15 czerwca 1999 r. do dnia wydania decyzji wykonywał zgłoszoną działalność gospodarczą, bowiem dotychczas jej nie wykreślił, zatem zdaniem organu zawieranie umów o dobrowolne ubezpieczenie nie ma znaczenia dla stwierdzonego obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wziął pod rozwagę, iż skarżący zarejestrował działalność gospodarczą, której charakter był sezonowy, w związku z czym w okresie jej wykonywania skarżący odprowadzał składki obowiązkowe na ubezpieczenie zdrowotne, natomiast w okresach pozasezonowych składek tych nie odprowadzał uznając, że za te okresy właściwym było zawieranie stosownych umów na ubezpieczenie dobrowolne. Skarżący określił te okresy jako "przerwy" w wykonywaniu działalności.

Za niesporne Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący należy do kręgu osób wykonujących pozarolniczą działalność gospodarczą, zatem obejmuje go, zgodnie z art. 69 ust 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.), zwanej dalej u.ś.o.z., obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust 1 pkt 1 lit. c powyższej ustawy. Obowiązek ten powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Obowiązkowi ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i chorobowego podlegają osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia rozpoczęcia jej wykonywania do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Skarżący zaś po zarejestrowaniu swojej działalności nie wyrejestrował jej do dnia wydania zaskarżonej decyzji administracyjnej.

Za trafne Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał stanowisko skarżącego, iż przerwa w prowadzeniu działalności gospodarczej, jako stan faktyczny, a nie stan prawny, nie jest przewidziana w przepisach ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 ze zm.), zwanej dalej u.d.g., ani w ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 90, poz. 416 ze zm.), nie funkcjonuje również w powołanej ustawie u.ś.o.z. Z samego określenia użytego przez skarżącego – "przerwa" – dało się już wyprowadzić wniosek, iż nie jest to zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej lecz okresowy brak działania w zgłoszonej sferze gospodarczej. Powody dla jakich przedsiębiorca przez jakiś czas nie wykonuje działalności gospodarczej są z gruntu obojętne dla ubezpieczenia obowiązkowego, bowiem to jedynie jego wolą jest, czy działalność tę prowadzi czy nie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył również, że przyczyny okresowej przerwy w wykonywaniu działalności mogą leżeć poza przyczynami zależnymi od przedsiębiorcy, jak na przykład sezonowość działalności. Trafnie w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ administracji wskazał, iż Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 17 lipca 2003 r. – II UK 111/03 – stwierdził, że faktyczne niewykonywanie działalności gospodarczej w czasie oczekiwania na kolejne zamówienia lub w czasie ich poszukiwania nie oznacza zaprzestania prowadzenia takiej działalności i nie powoduje uchylenia obowiązku ubezpieczenia społecznego. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego powyższy pogląd jest nadal aktualny i zasługuje na aprobatę.

Skarżący, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wadliwie rozumiejąc przepisy ustaw o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, "doubezpieczał" się w okresach przerwy w swojej działalności uważając, że za te okresy nie miał obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie obowiązkowe, bowiem w tych okresach, w jego przekonaniu, "zaprzestawał" wykonywania działalności gospodarczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż rozważania skarżącego na temat obowiązku ubezpieczania i jego dobrowolności trafnie zostały ocenione przez organ administracji, jako niemające wpływu na treść zaskarżonej decyzji administracyjnej. Skarżący był bowiem zobowiązany, przez czas wykonywania działalności gospodarczej do momentu dokonania zgłoszenia o jej wykreśleniu, odprowadzać składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne, zaś fakt zawierania umów dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego nie mógł zastąpić ubezpieczenia ustawowego.

W skardze kasacyjnej R. A. zaskarżył w całości powyższy wyrok, wnosząc o jego zmianę i uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia i utrzymanej tą decyzją w mocy decyzji Dyrektora Pomorskiego Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia oraz o zasądzenie kosztów według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Skarga kasacyjna oparta została na zarzutach naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 13 pkt 4 u.s.u.s. w związku z art. 69 ust 1 u.ś.o.z., polegającej na przyjęciu, że dla określenia okresu objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania działalności pozarolniczej znaczenie ma tylko fakt figurowania w ewidencji działalności gospodarczej, a nie również rzeczywiste zaprzestanie jej wykonywania wskutek zawieszenia działalności z uwagi na brak możliwości osiągania dochodów w związku z sezonowością prowadzonej działalności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego, a zatem podlega ona rozpoznaniu na tle stanu faktycznego, jaki był podstawą wydania zaskarżonego wyroku. Podstawą faktyczną tego wyroku było ustalenie, że skarżący rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 15 czerwca 1999 r. jako działalność sezonową i do dnia wydania zaskarżonej decyzji działalności tej nie wyrejestrował. Z uwagi na sezonowość działalności gospodarczej, w okresie jej wykonywania (sprzedawania usług) odprowadzał składki obowiązkowe na ubezpieczenie zdrowotne, natomiast w okresach posezonowych (kiedy usług nie świadczył) składek tych nie odprowadzał, uważając te okresy, za okresy przerwy w wykonywanej działalności, i w związku z tym w okresach tych zawierał stosowne umowy na ubezpieczenie dobrowolne.

W tych okolicznościach faktycznych sprawy, zarzut kasacyjny naruszenia art. 13 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 69 ust. 1 u.ś.o.z. poprzez błędną jego wykładnię jest zasadny w zakresie w jakim podnosi błędne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że dla określania okresu objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej ma znaczenie tylko fakt figurowania w ewidencji działalności gospodarczej, tj. do momentu dokonania zgłoszenia o jej wykreśleniu z tej ewidencji, a nie również rzeczywiste zaprzestanie jej wykonywania w związku z sezonowością prowadzonej działalności. Na gruncie takiej wykładni Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni zaakceptował stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji, że dla określenia okresu objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania działalności gospodarczej znaczenie prawne ma wyłącznie wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz wykreślenie go z ewidencji a nie faktyczne, rzeczywiste zaprzestanie jej wykonywania.

Powyższa wykładnia w zakresie, w jakim wyklucza przypadki szczególne, w których mimo niezłożenia wniosku o wykreślenie wpisu o działalności gospodarczej z ewidencji dopuszczalne może być wykazanie, że działalność gospodarcza nie jest lub nie była faktycznie, rzeczywiście wykonywana, jest wykładnią błędną.

Przede wszystkim podnieść należy, że według art. 13 pkt 4 u.s.u.s. w zw. z art. 69 ust. 1 u.ś.o.z., osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 8 ust. 6 pkt 1 u.s.u.s.) podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności. Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2005 r. – I UK 80/05 (OSNP 2006, nr 19-20, poz. 309) wynika, że chodzi tu nie tylko o formalne, ale także faktyczne wykonywanie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z uwagi na art. 8 ust. 6 pkt 1 u.s.u.s., przy wykładni art. 13 pkt 4 tej ustawy należy uwzględnić przepisy o działalności gospodarczej. Zważywszy na treść zaskarżonej decyzji, w której określono istnienie obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego od 15 czerwca 1999 r. bez żadnych przerw, w niniejszej sprawie chodzi o odnośne przepisy ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 ze zm.) zwanej dalej u.d.g. a od dnia 1 stycznia 2001 r. przepisy ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. – Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm. – art. 100 tej ustawy), zwanej dalej p.d.g. w zw. z art. 66 pkt 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1808).

Zarówno według art. 8 u.d.g., jak i art. 7 ust. 2 p.d.g., osoba fizyczna (przedsiębiorca) może podjąć działalność gospodarczą po zgłoszeniu do ewidencji działalności gospodarczej – po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, przy czym, w zgłoszeniu o dokonanie wpisu należy wskazać datę rozpoczęcia działalności gospodarczej. Jeżeli chodzi o wykreślenie wpisu, to zarówno według art. 19 ust. 1 pkt 1 u.d.g., jak i art. 7e ust. 1 pkt 1 p.d.g., wpis do ewidencji podlega wykreśleniu w przypadku zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia – wykonywania działalności gospodarczej.

Z tych uregulowań wynika, że wpis do ewidencji działalności gospodarczej ma charakter deklaratoryjny. Taki charakter ma także wykreślenie wpisu na skutek zawiadomienia o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej. Wpis do ewidencji działalności gospodarczej stwarza zatem domniemanie, że osoba wpisana do ewidencji działalności gospodarczej prowadzi tę działalność od daty wskazanej w zgłoszeniu do daty dokonania zawiadomienia organu ewidencyjnego o zaprzestaniu jej wykonywania z określonym dniem, powodującego wykreślenie wpisu z ewidencji. Tak więc zasadą jest, że dopóki nie nastąpi wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji, to istnieje domniemanie prowadzenia – wykonywania działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że nie jest dopuszczalne przeprowadzenie dowodu na okoliczność faktyczną, że mimo istnienia wpisu do ewidencji działalność gospodarcza w rzeczywistości nie jest czy nie była wykonywana. Na dopuszczalność dokonywania takich ustaleń faktycznych w sprawach dotyczących podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 stycznia 2005 r. – I UK 105/04 (OSNP 2005, nr 13, poz. 198), w którym stwierdzono, że zgłoszenie faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej tylko w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych może prowadzić do ustania obowiązku ubezpieczenia w przypadku rzeczywistego zaistnienia przerw w prowadzeniu tej działalności, przy czym zależy to od wyników kontroli, w trakcie której zgłoszenie ustania obowiązkowego ubezpieczenia poddawane jest weryfikacji. Stanowisko to podzielił także Sąd Najwyższy w przywołanym wyżej wyroku z dnia 25 listopada 2005 r. – I UK 80/05. W wyroku tym Sąd Najwyższy, odwołując się do orzecznictwa sądowego i doktryny, w tym do przywołanego w zaskarżonym wyroku postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2003 r. – II UK 111/03 (M.P.Pr. 2004, nr 7, poz. 16), ustalił jednocześnie, że wykonywanie (prowadzenie) działalności gospodarczej w rozumieniu art. 13 ust. 4 u.s.u.s. obejmuje nie tylko faktyczne wykonywanie bezpośrednio samych usług, charakteryzujących prowadzoną działalność gospodarczą ale też wykonywanie czynności o charakterze przygotowawczym, pozostających w ścisłym związku z działalnością usługową a zmierzających do stworzenia właściwych warunków do jej wykonywania, jak poszukiwanie nowych klientów, zamieszczanie ogłoszeń w prasie, załatwianie spraw urzędowych. W konkluzji Sąd Najwyższy wskazał, że przy dokonywaniu oceny w tym przedmiocie, należy uwzględnić wszelkie okoliczności sprawy, w tym także zamiar (wolę) osoby prowadzącej działalność gospodarczą.

Wobec powyższego powołanie się w rozpatrywanej sprawie tylko na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2003 r. – II UK 111/03 nie może być uznane za wystarczający argument w tej sprawie co do kierunku wykładni art. 13 ust. 4 u.s.u.s., gdyż postanowienie to wskazuje jak należy rozumieć rzeczywiste – faktyczne niewykonywanie działań gospodarczych oraz dotyczy innych sytuacji faktycznych aniżeli sezonowość działalności gospodarczej, która jest zasadniczym elementem przyjętego w zaskarżonym wyroku stanu faktycznego sprawy. Z uwagi na ten podstawowy element stanu faktycznego sprawy, nie zachodzi tu także sytuacja, której dotyczył wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2005 r. – I UK 95/05 (OSNP 2006, nr 19–20, poz. 311), że "zawieszenie działalności gospodarczej" nie zwalnia ubezpieczonego z obowiązku uiszczania składek ubezpieczeniowych. W niniejszej sprawie bowiem w istocie nie chodzi o przypadek "zawieszenia działalności gospodarczej" ani o "przerwy w jej prowadzeniu", czy o "brak przychodu z prowadzonej działalności", które charakteryzowały stany faktyczne występujące w sprawach, w których zapadły powyższe orzeczenia Sądu Najwyższego, lecz o samą istotę zgłoszonej i zarejestrowanej działalności, która według skarżącego z założenia ma charakteryzować się sezonowością. Skarżący od początku kładł nacisk na sezonowość prowadzonej działalności, jako na zasadniczą przyczynę przerw w wykonywaniu tej działalności – zawieszania jej w okresach posezonowych i nie osiągania w tych okresach przychodów. Bezsporne jest w stanie faktycznym sprawy, że skarżący corocznie od 1999 r. do 2004 r. włącznie zawierał z ubezpieczycielem – najpierw z Kasą Chorych a następnie z Narodowym Funduszem Zdrowia – umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego w okresach "pozasezonowych" – z reguły od jesieni danego roku do czerwca następnego roku.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w tej sprawie podziela stanowisko akcentowane w powołanych wyżej wyrokach Sądu Najwyższego z dnia: 11 stycznia 2005 r. – I UK 105/04 i 25 listopada 2005 r. – I UK 80/05, że zgłoszenie w organie ubezpieczeniowym faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej bez jej wyrejestrowania z ewidencji może prowadzić do ustania obowiązku ubezpieczenia w przypadku rzeczywistego zaistnienia przerwy w prowadzeniu tej działalności, a w ocenie czy taka rzeczywista przerwa zaistniała należy uwzględnić wszelkie okoliczności sprawy.

Należy także wskazać na zasadnicze różnice między treścią normatywną przepisu art. 13 pkt 4 w zw. z art. 8 ust 6 pkt 1 u.s.u.s. a przepisem art. 2 ust 1 pkt 2 lit f ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.), zwanej dalej u.z. i r.p., - poprzednio art. 2 ust 1 pkt 2 lit f ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i bezrobociu (Dz. U. 1995 r., Nr 1, poz. 1 ze zm.), który stanowi, że za bezrobotnego uznaje się osobę, która "nie podjęła pozarolniczej działalności (gospodarczej) od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji do dnia wyrejestrowania tej działalności". Według tej normy prawnej, decydującym jest zatem, po zarejestrowaniu działalności pozarolniczej i jej podjęciu, wyrejestrowanie tej działalności z ewidencji działalności gospodarczej – osoba, która po zarejestrowaniu podjęła taką działalność nie może skutecznie powoływać się na zaprzestanie jej prowadzenia, okresowego lub trwałego, dopóki nie nastąpi wykreślenie działalności z ewidencji. Jest to zasadnicza różnica normatywna – odmienne uregulowanie prawne – w stosunku do uregulowania zawartego w przepisie art. 13 pkt 4 w zw. z art. 8 ust 6 pkt 1 u.s.u.s., według którego osoba prowadząca pozarolniczą działalność (gospodarczą) podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu w okresach "od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności". Nie ma tu wyłącznego utożsamienia zaprzestania wykonywania rozpoczętej działalności z jej wyrejestrowaniem z ewidencji – uznania, że nastąpiło zaprzestanie wykonywania tej działalności tylko w razie wyrejestrowania jej z ewidencji. Przy takiej odmienności normatywnej przepisów nie można dokonywać wykładni art. 13 pkt 4 u.s.u.s. w sposób prowadzący do utożsamienia jego rozumienia i stosowania na potrzeby ubezpieczenia społecznego, w tym zdrowotnego, z normą prawną zawartą w przepisie art. 2 ust 2 pkt 2 lit f u.p.z. i r.p. dotyczącą bezrobotnych.

Z powyższych względów należało uznać za usprawiedliwioną skargę kasacyjną, zarzucającą zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 13 pkt 4 u.s.u.s. w zw. z art. 69 ust. 1 u.ś.o.z. przez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, że dla określenia okresu objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej znaczenie ma tylko sam fakt figurowania w ewidencji działalności gospodarczej. Skoro zaś w zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podzielił taką wykładnię przyjętą w decyzjach organów Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) obu instancji i wyłącznie na skutek takiego stanowiska oddalił skargę na ostateczną decyzję tych organów, to zasadny jest wniosek skargi kasacyjnej o "zmianę" zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ i utrzymanej tą decyzją w mocy decyzji organu pierwszej instancji, co odpowiada normie zawartej w art. 188 p.p.s.a.

Z przepisu art. 188 p.p.s.a. wynika, że jeżeli skarga kasacyjna zarzuca wyrokowi wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku i uwzględniając skargę kasacyjną może uchylić zaskarżony wyrok i rozpoznać skargę.

Wynika z tego zatem dalej, że jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny po uchyleniu zaskarżonego wyroku rozpoznaje skargę na zaskarżoną decyzję, to od tej chwili przejmuje rolę wojewódzkiego sądu administracyjnego, co oznacza, że nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), że orzeka w stosunku do zaskarżonej decyzji w jeden ze sposobów określonych w przepisach art. 145–151 p.p.s.a. oraz że w razie uchylenia zaskarżonej decyzji, powodującego konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ administracji, powinien w uzasadnieniu wyroku zamieścić wskazania co do dalszego postępowania (art. 141 § 4 zdanie drugie p.p.s.a.).

Mając powyższe na uwadze należy najpierw podnieść, że Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zawartego w zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ stanowiska i zaakceptowanego w zaskarżony wyroku, że umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego na poszczególne miesiące lat 1999–2005, zawarte między skarżącym a ubezpieczycielem na podstawie art. 9 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), a następnie na podstawie art. 11 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391), nie mają znaczenia dla ustalenia, że skarżący podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od dnia 15 czerwca 1999 r. bez uwzględniania okresów objętych umowami dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego.

Trzeba mieć na uwadze, że umowy te są umowami cywilnoprawnymi. Stosownie do przepisów powołanych wyżej ustaw, na podstawie których umowy te zostały zawarte, wywołały one określone skutki prawne, w szczególności, że osoba, która umowę zawarła została objęta dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym z dniem określonym w umowie, a przestała być nim objęta z dniem rozwiązania umowy lub po upływie 30 dni (miesiąca) nieprzerwanej zaległości w opłacaniu składek. Według postanowień tych umów ubezpieczający się mógł je rozwiązać w drodze pisemnego poinformowania ubezpieczyciela o rezygnacji z dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego. Postanowienia tych umów w sprawach w nich nieuregulowanych odsyłały do przepisów Kodeksu cywilnego. Powołane ustawy "o ubezpieczeniu zdrowotnym" nie zawierały przepisów szczególnych w stosunku do przepisów tego Kodeksu, dotyczących ważności takich umów, pozbawiania ich skutków prawnych, stwierdzania ich nieobowiązywania, zniweczenia wywołanych skutków prawnych itp. Brak też przepisów szczególnych, które przewidywałyby, najogólniej mówiąc, "pozbawianie skutków prawnych" takich umów i to ze skutkiem wstecznym (ex tunc) przez wydanie decyzji administracyjnej.

Z powyższych względów, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, decyzja administracyjna wydana na podstawie art. 109 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1 i 4 u.ś.o.z., stwierdzająca objęcie określonej osoby obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i określająca jego czasokres, powinna uwzględniać okresy wynikające z zawartych między tą osobą a ubezpieczycielem umów dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego, jeżeli we właściwym trybie skutki prawne tych umów nie zostały zniweczone.

Ponadto przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, w szczególności co do okresu podlegania skarżącego obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu od dnia 1 czerwca 2005 r., organ administracji będzie miał na uwadze, stosownie do art. 153 p.p.s.a., wskazania powyższe co do kierunku wykładni art. 13 pkt 4 u.s.u.s. w zw. z art. 69 ust. 1 u.ś.o.z., że przerwy w rzeczywistym wykonywaniu działalności gospodarczej bezpośrednio związane z jej sezonowością, jako zasadniczą i istotną cechą zgłoszonej i zarejestrowanej działalności gospodarczej, mogą być uwzględnione przy stwierdzaniu okresów podlegania (niepodlegania) obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W związku z tym w toku ponownego rozpatrywania sprawy, w zakresie wyżej wskazanym, organ administracji powinien dokładnie zbadać zasadność twierdzeń skarżącego, że przerwy w rzeczywistym wykonywaniu działalności związane były i są z istotą i charakterem jego działalności jako działalności sezonowej, że rzeczywiście zarejestrowana i prowadzona przez niego działalność ze względu na jej istotę i charakter, miejsce jej prowadzenia, warunki jej prowadzenia, zakres i rodzaj prowadzonych usług, asortyment sprzedawanych produktów (towarów) itp. okoliczności, jest tego rodzaju, że za niewątpliwe można uznać, iż obiektywnie niemożliwe jest wykonywanie tej działalności przez cały rok, a także czy i jakie czynności i w jakich okresach wykonuje skarżący, związane z "zamknięciem sezonu a następnie z jego rozpoczęciem".

W powyższym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 188 p.p.s.a., art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).