Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 664/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6463 Wzory przemysłowe
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 102, art. 106(1), art. 107
journal: Dz.U. 2003 nr 119 poz 1117
law: Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 czerwca 2003 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo własności przemysłowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant Aneta Stefaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi E. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt. "Kołek mocujący" nr [...] oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2009 r., działającego w trybie postępowania spornego, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy o unieważnienie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pt.: "Kołek mocujący" nr [...] udzielonego na rzecz E. SA, W. na skutek sprzeciwu wniesionego przez M. W. "M.", K., a uznanego za bezzasadny na podstawie art. 102 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117, z późn. zm.; dalej: p.w.p.) oraz art. 98 k.p.c. w zw. z art. 256 ust. 2 p.w.p., unieważniono prawo z rejestracji przedmiotowego wzoru przemysłowego.

W uzasadnieniu przypomniano, że pismem z dnia [...] marca 2007 r. M. W. "M.", K. (dalej: zastępowana przez pełnomocnika wnioskodawca) wniosła sprzeciw wobec decyzji Urzędu Patentowego o udzieleniu prawa z rejestracji na wzór przemysłowy pt.: "Kołek mocujący" nr [...] (dalej sporny wzór) na rzecz E. SA, W. (dalej: zastępowany przez pełnomocnika uprawniony).

W sprzeciwie podniesiono zarzut braku nowości spornego wzoru (art. 103 w zw. z art. 102 p.w.p.) w świetle zgłoszonych z wcześniejszym pierwszeństwem wynalazków nr P 363213, P 363421 i P 367327. W sprzeciwie podniesiono również zarzut braku indywidualnego charakteru spornego wzoru bez powołania odpowiedniego przepisu p.w.p.

W odpowiedzi z dnia [...] czerwca 2007 r. uprawniony uwypuklił różnice między spornym wzorem a przeciwstawieniami i w konkluzji stwierdził, że przeciwstawienia nie świadczą o braku nowości spornego wzoru, zatem sprzeciw jest bezzasadny.

Na rozprawie w dniu [...] września 2008 r. wnioskodawca sprecyzował podstawę prawną sprzeciwu powołując przepisy art. 102, art. 103 i art. 104 p.w.p., okazał listwę zafoliowaną, do której wsuwa się kołki i stwierdził, że kołek mocujący po zamontowaniu nie jest widoczny przy normalnym użytkowaniu. Docelowym użytkownikiem listwy i kołka jest mieszkaniec bloku lub właściciel domu. Kołek stanowi istotną część listwy, przy czym uprawniony nie oferuje do sprzedaży samych kołków. Sporny kołek nie spełnia cech wzoru, ponieważ nie jest widoczny w zwykłym użytkowaniu.

Uprawniony dokonał analizy porównawczej spornego kołka i przeciwstawień stwierdzając w konkluzji, że żadne z przeciwstawień nie jest podobne do górnej części spornego wzoru oraz powołał art. 102 ust. 3 p.w.p. wskazując, że przedmiotem ochrony może być część składowa wytworu.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2008 r. uprawniony wyjaśnił, że kołki według spornego wzoru nie są wprowadzane do obrotu samodzielnie, tj. bez listew, jednak w przypadku jeśli klient potrzebuje nabyć kołki niezależnie od listew, to może złożyć zamówienie indywidualne, które zostanie zrealizowane.

Uprawniony stwierdził również, że zgodnie z art. 102 ust. 3 pkt 3 p.w.p., za wytwór uważa się również część składową, jeżeli może być przedmiotem samodzielnego obrotu. Z brzmienia całego ust. 3 art. 102 p.w.p. wynika, że każda z przesłanek wymienionych w tym przepisie ma charakter samodzielny i spełnienie jednej z nich jest wystarczające do przyjęcia możliwości uznania danej rzeczy za wytwór w rozumieniu art. 102 ustawy. W konsekwencji nawet część składowa, która po jej włączeniu do wytworu złożonego nie pozostaje widoczna w trakcie jego zwykłego używania (jak w przypadku spornego kołka) jest wytworem w rozumieniu art. 102 ust. 1 ustawy, jeżeli może być przedmiotem samodzielnego obrotu. Np. analogiczny do spornego wzoru kołek wprowadza do obrotu wnioskodawca niezależnie od listew mocujących.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2008 r. wnioskodawca podtrzymał zajęte wcześniej stanowisko, że sporny wzór nie spełnia wymagań określonych dla uzyskania prawa z rejestracji na wzór przemysłowy. Niezależnie od powyższego wnioskodawca podtrzymał zarzut, że sporny wzór nie spełnia przesłanki nowości oraz indywidualnego charakteru.

Według wnioskodawcy, każda z przesłanek w art. 102 ust. 3 p.w.p. powinna być rozpatrywana łącznie z treścią art. 102 ust. 1 p.w.p., czyli wytwór lub jego część powinny być widoczne w trakcie jego zwykłego używania.

Wnioskodawca odniósł się również do reguł zawartych w prawie europejskim: a) rozporządzenie Rady WE nr 6/2002 r. z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów wspólnotowych (Dz. U. UE L z dnia 5 stycznia 2002 r.) w pkt (12) preambuły stanowi:

(12) Ochrona nie powinna obejmować części składowych niewidocznych podczas normalnego używania produktu ani elementów części niewidocznych, kiedy dana część jest zamontowana (...).

Art. 4 tegoż rozporządzenia stanowi w ust. 2 lit. a): 2. Wzór stosowany lub zawarty w produkcie, który stanowi część składową produktu złożonego jest uważany za nowy i posiada indywidualny charakter jedynie:

a) jeżeli część składowa włączona do produktu złożonego pozostaje widoczna podczas zwykłego używania tego produktu;(...).

Ust. 3 art. 4 stanowi, że "zwykłe używanie" w rozumieniu ust. 2 lit. a) oznacza używanie przez użytkownika końcowego wyłączając konserwację, obsługę i naprawę.

b) Dyrektywa 98/71 WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 listopada 1998 r. w sprawie prawnej ochrony wzorów (Dz. U. UE L z dnia 28 października 1998 r.) stanowi w preambule:

(12) Ochrona przyznana z tytułu rejestracji nie obejmuje tych części składowych, które są niewidoczne podczas normalnego użytkowania produktu (...).

Określone artykułem 3 warunki ochrony stanowią w ust. 3 lit. a): Wzór włączony do produktu, który stanowi część składową produktu złożonego jest uznany za nowy jedynie wówczas, gdy posiada cechy indywidualne:

a) jeśli część składowa wmontowana do produktu złożonego pozostaje widoczna podczas normalnego stosowania tego drugiego (...), zaś przez normalne stosowanie rozumie się (ust. 4 art. 3) stosowanie przez użytkownika końcowego, wyłączając konserwację, obsługę i naprawę.

Reasumując, wnioskodawca stwierdził, że sporny wzór nie jest widoczny w trakcie zwykłego użytkowania, zatem nie spełnia kryteriów wymaganych od wzoru przemysłowego w art. 102 p.w.p.

Na rozprawie w dniu [...] stycznia 2009 r. strony podtrzymały swoje uprzednio zajęte stanowiska.

Urząd przypomniał, że sporny wzór przemysłowy pt.: "Kołek mocujący" nr [...] został zgłoszony do rejestracji w dniu [...] maja 2006 r., zatem do oceny jego zdolności rejestracyjnej w myśl art. 315 ust. 3 p.w.p. mają zastosowanie przepisy p.w.p. obowiązujące w tej dacie. Informacja o rejestracji tego wzoru została opublikowana dnia [...] stycznia 2007 r. w Wiadomościach Urzędu Patentowego nr [...]., więc sprzeciw z dnia [...] marca 2007 r. wpłynął w terminie, o którym mowa w art. 246 ust. 1 p.w.p.

Wobec uznania przez uprawnionego sprzeciwu za bezzasadny, sprawa w myśl art. 247 ust. 2 p.w.p. została przekazana do rozstrzygnięcia w postępowaniu spornym.

Według opisu w aktach [...] przedmiotem wzoru przemysłowego jest kołek mocujący, który służy do mocowania listew progowych maskujących. Istotą wzoru przemysłowego jest nowa postać kołka mocującego przejawiająca się w jego kształcie. Kołek jest pokazany na rysunku, na fig. 1 i fotografiach fig. 1.1.

Cechy istotne spornego wzoru:

- kołek mocujący ma elementy blokujące w kształcie płytek prostokątnych o zaokrąglonych promieniowo powierzchniach czołowych, które usytuowane są prostopadle do powierzchni bocznej kołka w kształcie walca; do góry kołek rozszerza się stożkowo w prowadnicę walcową o średnicy nieco mniejszej od średnicy wyznaczonej przez zaokrąglone promieniowo krawędzie płytek prostokątnych;

- na prowadnicy walcowej znajduje się szyjka z łbem prostokątnym, która utworzona jest z dwóch powierzchni bocznych równoległych względem siebie oraz dwóch powierzchni bocznych odchylających się łukowo do połączenia z krótszymi bokami łba prostokątnego.

W piśmie procesowym z dnia [...] października 2008 r. wnioskodawca w pkt 1 podniósł zarzut, że sporny wzór nie jest wzorem przemysłowym w rozumieniu art. 102 p.w.p., ponieważ nie jest widoczny w trakcie jego zwykłego używania, zatem w pierwszej kolejności należy rozważyć, czy sporny wzór spełnia przesłanki wymagane od wzoru przemysłowego w tym przepisie.

W myśl art. 102 ust. 1 p.w.p. wzorem przemysłowym jest nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, strukturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację:

- ust. 2: wytworem jest każdy przedmiot wytworzony w sposób przemysłowy lub rzemieślniczy, obejmujący w szczególności opakowania, symbole graficzne oraz kroje pisma topograficznego, z wyłączeniem programów komputerowych;

- ust. 3: za wytwór uważa się także:

1) przedmiot składający się z wielu wymienialnych części składowych umożliwiających jego rozłożenie i ponowne złożenie (wytwór złożony);

2) część składową, jeżeli po jej włączeniu do wytworu złożonego pozostaje widoczna w trakcie jego zwykłego używania, przez które rozumie się każde używanie, z wyłączeniem konserwacji, obsługi lub naprawy;

3) część składową, jeżeli może być przedmiotem samodzielnego obrotu;

- ust. 4: w przypadku wzoru stosowanego lub zawartego w części składowej wytworu złożonego, w rozumieniu ust. 3 pkt 1, ocena nowości i indywidualnego charakteru dotyczy tylko jego widocznych cech.

W książce (Prawo własności przemysłowej, Ewa Nowińska, Urszula Promińska, Michał du Vall, Wyd. Prawnicze, Wydanie 3 LexisNexis, Warszawa, 2007 r.) prof. Ewa Nowińska na str. 91, 92 komentując art. 102 p.w.p. pisze, co następuje: "Nadal jednak otwarta pozostaje kwestia, co tak naprawdę jest chronione. Wątpliwości powstają bowiem w odniesieniu do rozwiązań zawartych w produkcie, które wprawdzie stanowią element jego wyglądu zewnętrznego, jednak tylko w chwili sprzedaży. Mowa jest o takich produktach jak np. listwy przypodłogowe, w których można dopatrywać się cech wzoru w kształcie przekroju. Powstaje w związku z tym pytanie, czy ochrona właściwa dla takiego rozwiązania może w ogóle powstać, jeśli wykorzystanie takiego produktu w sposób funkcjonalny, zgodny z jego przeznaczeniem, powoduje, iż (wzór) przekrój jest niewidoczny. Czy zatem w odniesieniu do tego rodzaju wzorów stosuje się ocenę związaną ze zwykłym używaniem, o której mowa w art. 102 ust. 3 pkt 2 p.w.p., w odniesieniu do części składowej? A może listwa taka oferowana w odcinkach stanowi część składową, która może być przedmiotem samodzielnego obrotu w rozumieniu art. 102 ust. 3 pkt 3. W tym przypadku musielibyśmy przyjąć, iż połączone listwy do czego dochodzi w procesie montowania stanowią wytwór złożony - art. 102 ust. 3 pkt 1 p.w.p. (...). Moim zdaniem (pisze dalej autorka) to właśnie możliwość percepcji wzoru przez zwykłego (końcowego) użytkownika powinna decydować o tym, czy mamy tu do czynienia ze wzorem przemysłowym, wzorem użytkowym, czy z jakimś innym rozwiązaniem, podlegającym ochronie płynącej np. z prawa autorskiego bądź w ogóle niechronionym."

Pogląd autorki, że o tym, czy mamy do czynienia ze wzorem przemysłowym powinna decydować możliwość percepcji tego wzoru przez zwykłego - końcowego użytkownika znajduje poparcie w przepisach unijnych:

- w myśl art. 3 ust. 4 Dyrektywy 98/71 WE "zwykłe używanie" (...) oznacza używanie przez użytkownika końcowego, wyłączając konserwację, obsługę i naprawę;

- w myśl art. 3 ust. 3 rozporządzenia Rady nr 6/2002 r. "zwykłe używanie" oznacza używanie przez użytkownika końcowego, wyłączając konserwację, obsługę i naprawę.

W książce pt.: "Własność przemysłowa - orzecznictwo sądów administracyjnych" pod redakcją Andrzeja Kisielewicza (Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Wyd. 1, Warszawa 2007 r.), jest omówiony wyrok WSA z dnia 17 marca 2006 r., sygn. VI SA/Wa 2257/05, dotyczący wzoru zdobniczego pt.: "Donica ozdobna". W tym wyroku Sąd wyraził m.in. następujący pogląd (str.33):

"Po wejściu Polski do Unii Europejskiej (1 maja 2004 r.) niezbędne jest stosowanie przez wszystkie organy państwowe, w tym Urząd Patentowy RP oraz Sądy, całego wspólnotowego dorobku prawnego. W ocenie Sądu, mając powyższe na uwadze oraz fakt, że wniosek o unieważnienie prawa ochronnego został złożony w dniu [...] kwietnia 2000 r., koniecznym staje się dokonanie pro wspólnotowej wykładni omawianych przepisów oraz ocena, czy zaskarżona decyzja i zawarte w niej stanowisko Urzędu Patentowego RP respektuje prawo wspólnotowe. W związku z powyższym niezbędnym wydaje się wskazanie na dwa akty prawne odnoszące się do wzorów przemysłowych: dyrektywę 98/71 EC Parlamentu Europejskiego i Rady z 13 października 1998 r. w sprawie ochrony prawnej wzorów przemysłowych oraz rozporządzenie Rady nr 6/2000 z dnia 12 grudnia 2001 r. o wzorze przemysłowym Wspólnoty" (...).

Według uprawnionego sporny wzór może być sprzedawany samodzielnie (tj. bez listwy) i w trakcie zakupu jego cechy postaciowe są widoczne, wobec czego w myśl art. 102 ust. 3 pkt 3 p.w.p., sporny wzór jest wzorem przemysłowym w rozumieniu definicji podanej w art. 102 ust. 1 p.w.p.

Aby zinterpretować treść art. 102 ust. 3 pkt 3 p.w.p należy kolejno omówić całość art. 102 p.w.p.

- ad. art. 102 ust. 1: pod pojęciem "postać wytworu" należy rozumieć wygląd przedmiotu postrzegany wzrokowo, nie jest tutaj określone, czy wystarcza, aby postać wytworu była widoczna w trakcie zwykłego używania wzoru zgodnie z jego przeznaczeniem;

- ad. art. 102 ust. 2: wytworem jest każdy przedmiot (...) z wyłączeniem programów komputerowych. Ten przedmiot powinien charakteryzować się cechami postaciowymi, o których mowa w art. 102 ust. 1 (kontury, kształty, kolorystyka itp.) dostrzegalnymi wizualnie, lecz dalej nie wiadomo czy w trakcie kupna/sprzedaży, czy w trakcie zwykłego używania. Oczywiście w szerokim pojęciu (zbiorze) - "każdy przedmiot" mieszczą się przedmioty wymienione w ust. 3 pkt 1, 2 i 3 art. 102 p.w.p.;

- ad. art. 102 ust. 3 pkt 1: ten przepis odnosi się do wytworu złożonego z wymienialnych części, dającego się składać i rozkładać i należy ten przepis czytać łącznie z przepisem art. 102 ust. 4, zatem ochronie mogą podlegać tylko cechy widoczne, nie wiadomo czy widoczne w chwili kupna/sprzedaży, czy w trakcie zwykłego używania zgodnie z przeznaczeniem wzoru;

- ad. art. 102 ust. 3 pkt 2: przepis dotyczy części składowej wytworu złożonego, która pozostaje widoczna w trakcie zwykłego używania wytworu, przy czym zwykłe używanie to każde używanie z wyłączeniem konserwacji, obsługi lub naprawy. Pojęcie "zwykłe używanie" nie jest tożsame z pojęciem "kupno/sprzedaż", zatem nie wystarczy, aby część składowa była widoczna w obrocie rynkowym, musi być widoczna w trakcie zwykłego używania wytworu złożonego. Omawiany przepis dotyczy wytworu złożonego w rozumieniu ust. 3 pkt 1, a ściślej jego części składowej, zatem zastosowanie ma tutaj również przepis ust. 4;

- ad. art. 102 ust. 3 pkt 3: przepis dotyczy części składowej (należy domniemywać, że chodzi o część składową większej całości - tj. wytworu złożonego, o którym mowa w ust. 3 pkt 1), jeżeli może być przedmiotem samodzielnego obrotu. Ten przepis należy czytać łącznie z ust. 4, przy czym nie wiadomo, czy wystarczające jest, aby cechy części składowej były widoczne w trakcie kupna/sprzedaży, czy też powinny być widoczne po włączeniu (zamontowaniu) części składowej do wytworu złożonego i zwykłego używania tego wytworu;

- ad. art. 102 ust. 4: przepis dotyczy wzoru stosowanego lub zawartego w części składowej wytworu złożonego (w rozumieniu art. 102 ust. 3 pkt 1), przy czym ochronie mogą podlegać tylko cechy widoczne. Nie wiadomo, czy chodzi o cechy widoczne tylko w trakcie kupna - sprzedaży, czy też mają być widoczne w trakcie zwykłego używania wytworu.

Omówione wyżej przepisy miały być odwzorowaniem przepisów unijnych dot. wzorów przemysłowych, jednak to odwzorowanie nie do końca jest wierne. W cyt. wyżej przepisach unijnych w ogóle nie ma przepisu o treści takiej jak w art. 102 ust. 3 pkt 3 p.w.p., z kolei w przepisach p.w.p. w przeciwieństwie do unijnych pominięto np. definicję zwykłego używania, które odnosi się do użytkownika końcowego.

Doktryna, orzecznictwo i przepisy unijne są zgodne z do tego, że postać wytworu lub część postaci powinna być widoczna w zwykłym używaniu, tj. u użytkownika końcowego, w przeciwnym razie wytwór (jego część) nie jest wzorem przemysłowym.

Przepisy p.w.p. również stanowią, że postać wytworu lub część postaci powinna być widoczna, jednak te przepisy nie precyzują, czy ma być widoczna u końcowego użytkownika, czy też wystarczy aby była widoczna na rynku. Stąd zgłaszający błędnie sądzą (w zw. z treścią art. 102 ust. 3 pkt 3), że wystarczy, aby wytwór lub część tego wytworu była widoczna nie u końcowego użytkownika lecz w obrocie rynkowym. Błędne stanowisko uprawnionego można wykazać na następującym przykładzie: samochód osobowy jest wytworem złożonym z kilku tysięcy części, ale tylko kilkadziesiąt z nich widać w trakcie zwykłego użytkowania pojazdu (pomijając konserwację, obsługę lub naprawę). Widoczne są elementy karoserii i wyposażenia wnętrza kabiny. Jednak każda z kilku tysięcy części znajduje się w obrocie rynkowym, czyli jest widoczna w chwili kupna - sprzedaży.

I tutaj dochodzimy do wniosku, że każda z kilku tysięcy części samochodu jest wzorem przemysłowym. Wniosek taki jest oczywiście błędny. W ocenie Urzędu Patentowego o tym, czy mamy do czynienia ze wzorem przemysłowym nie może decydować sama obecność części na rynku, lecz szczególna właściwość niektórych z tych części polegająca na tym, że są widoczne dla końcowego użytkownika w trakcie zwykłego użytkowania pojazdu.

W rozważanym tutaj przypadku sporny wzór (kołek mocujący, stosowany do mocowania listew łączeniowych podłogowych) jest sprzedawany razem z listwą, zatem postać wytworu (listwa + kołek) jest widoczna w obrocie rynkowym, przy czym kołek może być przedmiotem samodzielnego obrotu (art. 102 ust. 3 pkt 3 p.w.p.). W piśmie z dnia [...] października 2008 r. uprawniony przyznał, że sporny wzór nie jest widoczny w trakcie zwykłego używania, zatem zdaniem Urzędu nie jest on wzorem przemysłowym w rozumieniu art. 102 p.w.p., wobec czego zgodnie z żądaniem wnioskodawcy sporny wzór należało unieważnić na podstawie art. 102 p.w.p. Pozostałe zarzuty podniesione przez wnioskodawcę na podstawie art. 103, 104, 105 ust. 5, 106, 107 ust. 1 pkt 1 p.w.p. należało oddalić, ponieważ tego typu zarzuty można byłoby podnieść tylko w przypadku, gdyby sporny wzór był wzorem przemysłowym w rozumieniu art. 102 p.w.p.

Skargę na powyższą decyzję Urzędu Patentowego złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uprawniony zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 102 ust. 3 pkt 3 p.w.p. przez jego błędną wykładnię oraz przyjęcie, że wytworem jest jedynie taka część składowa wytworu złożonego mogąca być przedmiotem samodzielnego obrotu, która po jej włączeniu do wytworu złożonego pozostaje widoczna w trakcie jego zwykłego używania.

W związku z powyższym zarzutem skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Skarżący nie neguje następujących ustaleń stanu faktycznego poczynionych przez Urząd Patentowy RP: 1) kołek mocujący nie jest widoczny w trakcie zwykłego użytkowania u użytkownika końcowego po jego zamocowaniu w listwie przypodłogowej; 2) kołek mocujący jest widoczny na etapie obrotu nim (np. w sklepie). Skarżąca i organ nie podzielają zaś oceny prawnej takiego stanu faktycznego.

W trakcie postępowania strona skarżąca zwracała uwagę, że prawo ochronne z wzoru przemysłowego może chronić na podstawie art. 102 ust. 3 pkt 3 p.w.p. postać części składowych wytworów złożonych, które mogą być przedmiotem samodzielnego obrotu, niezależnie czy po ich zamontowaniu w wytworze złożonym pozostają one widoczne w trakcie zwykłego użytkowania. Istotne jest natomiast, czy te części składowe są widoczne na etapie obrotu nimi. Jednocześnie strona skarżąca wykazała, że kołki mocujące objęte ochroną unieważnionego prawa z rejestracji wzoru przemysłowego spełniają przesłanki art. 102 ust. 3 pkt 3 ustawy Prawo własności przemysłowej. W odpowiedzi na ten argument organ wydający zaskarżoną decyzję uznał, że również na gruncie art. 102 ust. 3 pkt 3 p.w.p. dla przyznania ochrony z prawa z rejestracji wzoru przemysłowego wymagane jest, aby część składowa wytworu złożonego była widoczna w trakcie zwykłego użytkowania u użytkownika końcowego. Taka wykładnia art. 102 ust. 3 pkt 3 ustawy Prawo własności przemysłowej jest niedopuszczalna.

W pierwszej kolejności zauważyć należy, że art. 102 ust. 3 pkt 2 i pkt 3 p.w.p. regulują odrębne przesłanki uznania określonego przedmiotu za wytwór.

Zgodnie z art. art. 102 ust. 3 pkt 2 ustawy za wytwór uważa się m.in. część składową, jeżeli po jej włączeniu do wytworu złożonego pozostaje widoczna w trakcie jego zwykłego używania, przez które rozumie się każde używanie, z wyłączeniem konserwacji, obsługi lub naprawy.

Zgodnie z art. art. 102 ust. 3 pkt 3 ustawy za wytwór uważa się m.in. część składową, jeżeli może być przedmiotem samodzielnego obrotu.

Bezsporne jest więc, że polski ustawodawca w art. 102 ust. 3 pkt 2 i pkt 3 ustawy Prawo własności przemysłowej uregulował odrębne przesłanki ochrony części składowych prawem z rejestracji wzoru przemysłowego. Wykładnia art. 102 ust. 3 pkt 3 ustawy, którą dokonał Urząd Patentowy RP w zaskarżonej decyzji, jest błędna, gdyż prowadzi do utworzenia z obu powyższych przepisów jednej normy prawnej, w konsekwencji eliminując z porządku prawnego art. 102 ust. 3 pkt 3 ustawy. Skoro bowiem uznamy, że również na gruncie tego przepisu wymagane jest, aby część składowa po jej włączeniu do wytworu złożonego pozostawała widoczna w trakcie jego zwykłego używania, to wówczas hipoteza art. 102 ust. 3 pkt 2 ustawy obejmuje wszystkie przypadki uregulowane w art. 102 ust. 3 pkt 3, tym samym pozbawiając ten ostatni przepis znaczenia normatywnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie był wyrażany pogląd, że wykładnia funkcjonalna nie może przekreślać rezultatów wykładni językowej (por. uchwała NSA z dnia 2 lipca 2001 r., FPS 3/01, PG 2001, nr 10, poz. 29; wyrok NSA z dnia 16 listopada 1994, SA/Kr 1905/94, Mon. Pod. 1995, nr 5, s. 156). Podobne stanowisko zajmuje W. Jakimowicz (Wykładnia w prawie administracyjnym, Kraków 2006, s. 449). Wykładnia funkcjonalna dokonana przez Urząd Patentowy RP, niezależnie od oceny racjonalności takiego rozwiązania, prowadzi do zaprzeczenia wykładni językowej art. 102 ust. 3 pkt 3 p.w.p.

W drugiej kolejności należy podnieść, że również przepisy prawa wspólnotowego nie uzasadniają powyższej wykładni. Dyrektywa 98/71 WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 1998 r. w sprawie prawnej ochrony wzorów ma charakter harmonizacji minimalnej, nie zaś zupełnej, co oznacza uprawnienie polskiego ustawodawcy do szerszego uregulowania zakresu ochrony przyznawanej prawem z rejestracji wzoru przemysłowego. Przywołane przez Urząd Patentowy RP rozporządzenie Rady WE nr 6/2002 z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie wzorów minimalnych nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy, albowiem dotyczy ona krajowego prawa z rejestracji wzoru przemysłowego, nie zaś wspólnotowego. Niezależnie od powyższego należy podnieść ponadto, że wykładnia prowspólnotowa, zgodnie z ustalonym orzecznictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, nie może prowadzić do wykładni prawa krajowego contra legem. Na gruncie przepisów prawa własności przemysłowej w sprawie Silhoutte International Schmied GmbH & Co. KG p-ko Hartlauer Handelsgesellschaft mbH (sprawa C-355/96, Zb. Orz. 1998. s. I-4799) Europejski Trybunał Sprawiedliwości uznał, że przepisy dyrektywy o znakach towarowych nie mogą być bezpośrednio zastosowane, jeżeli brak jest właściwej normy w prawie austriackim - nie może być stosowana wykładnia rozszerzająca contra legem (por. również K. Kowalik-Bańczyk, Prowspólnotowa wykładnia prawa polskiego, Europejski Przegląd Sądowy, grudzień 2005, s. 14).

Konkludując, polski ustawodawca w art. 102 ust. 3 pkt 3 p.w.p. ustanowił odrębną przesłankę ochrony części składowych prawem z rejestracji wzoru przemysłowego. Uznanie, że na gruncie tego przepisu wymagane jest, aby taka część składowa była widoczna w trakcie zwykłego użytkowania u końcowego użytkownika stanowi wykładnię contra legem, gdyż prowadzi do pozbawienia znaczenia normatywnego ww. przepisu p.w.p.

W konsekwencji opierając się na błędnej wykładni przepisów prawa materialnego Urząd Patentowy RP nietrafnie unieważnił w zaskarżonej decyzji prawo z rejestracji wzoru przemysłowego pt. "Kołek mocujący" nr [...].

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie.

W ocenie Urzędu, skarga jest bezzasadna, a konkluzja skargi błędna.

W art. 102 ust. 3 pkt 1 jest mowa o wytworze złożonym z wymienialnych części składowych, zatem te części jako części zamienne niewątpliwie mogą być w myśl art. 102 ust. 3 pkt 3 przedmiotem samodzielnego obrotu, jednak nie każda z tych części jest wzorem przemysłowym w rozumieniu art. 102 ust. 1 p.w.p., ponieważ istnieje ograniczenie w postaci art. 102 ust. 4 p.w.p.

W art. 102 ust. 3 pkt 2 jest mowa o części składowej wytworu złożonego, która w myśl art. 103 ust. 3 pkt 3 niewątpliwie może być jako część zamienna przedmiotem samodzielnego obrotu, jednak nie każda z tych części jest wzorem przemysłowym w rozumieniu art. 102 ust 1 p.w.p., co wynika wprost z treści przepisu art. 102 ust. 3 pkt 2 p.w.p.

W art. 102 ust. 3 pkt 3 p.w.p. jest mowa o części składowej (wytworu złożonego zdefiniowanego w art. 102 ust. 3 pkt 1 i ust. 4 p.w.p.), jeśli może być przedmiotem samodzielnego obrotu, zatem treść tego przepisu odnosi się do części składowych wytworu złożonego o którym mowa w art. 102 ust. 3 pkt 1 i 2 i ust. 4 p.w.p., więc treść przepisu art. 102 ust. 3 pkt 3 ma jedynie charakter instruktażowy i nie wynika z niego, że dotyczy innych części składowych niż wymienione w art. 102 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 102 ust. 4 p.w.p. oraz wymienionych w art. 102 ust. 3 pkt 2 p.w.p.

Prawidłowa analiza całego przepisu art. 102 p.w.p. nie może prowadzić do wniosku, że w art. 102 ust. 3 pkt 3 ustawodawca ustanowił nową, szczególną kategorię wzorów przemysłowych "niewidzialną" dla końcowego użytkownika i wyłączoną z definicji wzoru przemysłowego w art. 102 ust. 1 p.w.p. - postać wytworu postrzegana zmysłem wzroku w trakcie zwykłego używania przez końcowego użytkownika.

Dla porządku jedynie należy dodać, że wytworami złożonymi są m.in. wszelkiego rodzaju maszyny, urządzenia, przyrządy, pojazdy, artykuły gospodarstwa domowego itp. i części zamienne do nich (części składowe w rozumieniu art. 102 ust. 3 pkt 3 p.w.p.) są przedmiotem samodzielnego obrotu.

Gdyby przyjąć punkt widzenia skarżącej, każda z tych części zamiennych jest wzorem przemysłowym bez względu na to czy jest lub nie jest postrzegana wzrokowo przez końcowego użytkownika w trakcie zwykłego używania przedmiotu złożonego. Właściwą ochronę na części "niewidzialne" mogą stanowić prawa ochronne na wzory użytkowe lub patenty na wynalazki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] stycznia 2009 r., którą na skutek sprzeciwu wniesionego przez wnioskodawcę, a uznanego za bezzasadny unieważniono prawo z rejestracji wzoru przemysłowego pt.: "Kołek mocujący" nr [...].

Nie ulega wątpliwości, że sporny wzór przemysłowy, tzn. kołek mocujący jest wprowadzany do obrotu jako część składowa listew progowych maskujących; kołek ten służy do mocowania listew maskujących.

Wnioskodawca twierdzi, że kołek stanowi istotną część listwy, przy czym uprawniony nie oferuje do sprzedaży samych kołków. Sporny kołek nie spełnia cech wzoru, ponieważ nie jest widoczny w zwykłym użytkowaniu.

Natomiast według uprawnionego, choć kołki nie są odrębnym przedmiotem powszechnego obrotu, to klient ma możliwość ich indywidualnego zamówienia.

W ocenie Sądu nie ma podstaw, by negować twierdzenie uprawnionego, a zatem należy uznać, że sporny kołek maskujący, stanowiący część składową listew progowych maskujących może być przedmiotem odrębnego obrotu.

Ponadto sporne jest, czy kołek po połączeniu z listwą pozostaje widoczny w trakcie jego zwykłego używania.

Istota sprawy sprowadza się do interpretacji art. 102 p.w.p., a zwłaszcza – wobec tego, że sporny kołek stanowi część składową wytworu złożonego – przepis ust. 3 powołanego przepisu. Zgodnie z tym przepisem:

"3. Za wytwór uważa się także:

1) przedmiot składający się z wielu wymienialnych części składowych umożliwiających jego rozłożenie i ponowne złożenie (wytwór złożony);

2) część składową, jeżeli po jej włączeniu do wytworu złożonego pozostaje widoczna w trakcie jego zwykłego używania, przez które rozumie się każde używanie, z wyłączeniem konserwacji, obsługi lub naprawy;

3) część składową, jeżeli może być przedmiotem samodzielnego obrotu."

W ocenie Sądu, z powołanego wyżej przepisu nie wynika, by wymienione wyżej przesłanki uznania części składowej za wytwór musiały być spełnione łącznie, tzn. by część składowa po jej włączeniu do wytworu złożonego pozostawała widoczna w trakcie jego zwykłego używania, przez które rozumie się każde używanie, a jednocześnie stanowiła przedmiot samodzielnego obrotu. Według Sądu, wystarczy jeżeli część składowa wytworu złożonego albo po jej włączeniu do wytworu złożonego pozostawała widoczna w trakcie jego zwykłego używania, albo mogła stanowić przedmiot samodzielnego obrotu.

Podobne stanowisko wyrażono również w pracy pod red. U. Promińskiej (Prawo własności przemysłowej, wyd. II, Difin, Warszawa 2005, str. 173) stwierdzając, że w p.w.p. "Za przedmiot ochrony uznano również wzory odnoszące się do wytworów złożonych (przedmiotów składających się z wielu części składowych umożliwiających ich rozłożenie i złożenie ponowne) oraz części składowych, jeżeli część składowa po włączeniu do wytworu złożonego pozostaje widoczna w zwykłym używaniu lub jeżeli może być przedmiotem samodzielnego obrotu."

W rozpatrywanym przypadku sporny kołek maskujący, służący do mocowania listew progowych maskujących, może być przedmiotem samodzielnego obrotu. Ustawa p.w.p. nie definiuje bowiem pojęcia obrotu, a w szczególności nie zawęża tego pojęcia do obrotu powszechnego i nie wyłącza z tego pojęcia sprzedaży/nabycia na indywidualne zamówienie klienta.

Żądanie, by kołek maskujący, służący do mocowania listew progowych maskujących, był po połączeniu z listwą widoczny w trakcie jego zwykłego używania, pozostaje w oczywistej sprzeczność z istotą wytworu, który z założenia ma maskować połączenie różnych powierzchni.

Nie oznacza to, że ten warunek nie może być spełniony – jeżeli tylko uzna się, że pojęcie zwykłego używania (każdego używania) odnosi się – w przypadku wytworów, których istotą jest maskowanie, ukrywanie pewnych złączy – do momentu ich zakupu. Jest bowiem wiele metod i sposobów mocowania listew maskujących, które można ocenić i wybrać tylko przy ich zakupie, gdy łącznie stanowią wytwór złożony. Nabywca z założenia może tylko wtedy ocenić je łącznie, gdyż później ze swej istoty elementy mocujące listwy maskującej mają pozostać niewidoczne.

Przedstawione stanowisko jest zgodne z poglądem wyrażonym w wyroku NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 276/06, LEX nr 321281, zgodnie z którym "1. Przepis art. 102 ust. 3 pkt 2 p.w.p. pozostaje w ścisłym związku z ust. 1 tego artykułu, a zatem normą prawną zawartą w ust. 3 pkt 2 jest to, że wytworem jest taka część składowa, która po włączeniu do wytworu złożonego jest widoczna w dacie przekazania wytworu do używania, z reguły w dacie jego nabycia, i jest widoczna ("pozostaje widoczna") w trakcie jego zwykłego używania. Nie można przepisu tego odczytywać w taki sposób, że dla oceny nowości wytworu, jego część nadająca mu tę cechę nie musi być widoczna w momencie jego nabycia, lecz ważne jest aby została uwidoczniona w trakcie zwykłego używania wytworu. Jest to sprzeczne z istotą wzoru przemysłowego i jego funkcją rynkową."

Sąd nie uważa również, by rozwiązanie przyjęte w art. 102 ust. 3 pkt 2 i pkt 3 p.w.p. pozostawało w sprzeczności z przywołanymi przez Urząd regulacjami wspólnotowymi.

Sąd nie podziela oceny Urzędu Patentowego, iż przyjęcie przedstawionego punktu widzenia uprawnionego prowadzi do uznania, że każda z części zamiennych jest wzorem przemysłowym bez względu na to czy jest lub nie jest postrzegana wzrokowo przez końcowego użytkownika w trakcie zwykłego używania przedmiotu złożonego. Z art. 1061 i 107 p.w.p. wynika bowiem, że ochrona wynikająca z rejestracji wzoru przemysłowego nie obejmuje tych cech wytworu, które są uwarunkowane wyłącznie ich funkcjami technicznymi oraz tych, które muszą być odtworzone w dokładnej formie i wymiarach w celu umożliwienia mechanicznego połączenia lub współdziałania z innym wytworem (tzw. części zamienne), (op. cit., str. 173). Autorki powołanej pracy stwierdzają, że ten ostatni przepis ma szczególne znaczenie, gdyż dotyczy kwestii, z którą wiążą się ważne interesy ekonomiczne dotyczące w szczególności importowania części zamiennych dla przemysłu samochodowego. Przyjęte rozwiązanie ma na celu zapobieżenie monopolizacji obrotu tymi częściami.

Natomiast Sąd zgadza się z poglądem Urzędu Patentowego RP wyrażonym w odpowiedzi na skargę, że właściwą ochronę na części "niewidzialne" (w tym – w ocenie Sądu – maskujące) mogą stanowić prawa ochronne na wzory użytkowe lub patenty na wynalazki. Wdrożenie tego poglądu należy już jednak do samego Urzędu.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 127 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.