Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1050/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 13 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 października 2021 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 14 kwietnia 2021 r. nr (...), którą organ pierwszej instancji odmówił B. K. (dalej także jako "strona" albo "skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem – K. K. (ur. (...)r.).

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

B. K. w dniu 27 stycznia 2021 r. złożyła w Kancelarii G. Centrum Świadczeń wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem K. K. Do wniosku dołączono m.in. oświadczenia wnioskodawczyni odnośnie wykonywanych czynności opiekuńczych oraz kopie decyzji emerytalnych, orzeczenia o niepełnosprawności męża wnioskodawczyni z dnia 10 maja 2018 r. wydanego przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. i kart informacyjnych leczenia szpitalnego.

Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, w tym wywiadu środowiskowego w dniu 24 lutego 2021 r. Prezydent Miasta G. decyzją z dnia 14 kwietnia 2021 r. nr (...) odmówił B. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – K. K. .

Organ jako przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oraz art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020, poz. 11; dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r.").

W ocenie organu w sprawie nie spełniona została przesłanka związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki, wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż czynności opiekuńcze nad mężem wymienione przez stronę nie świadczą o konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia. W ocenie organu to, że z materiału odwodowego, w tym z posiadanego orzeczenia, wynika, że K. K. wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji nie może automatycznie przesądzać o zasadności przyznania żądanego świadczenia. Wątpliwym według organu jest oświadczenie B. K. o niepodejmowaniu zatrudnienia z powodu sprawowana opieki nad mężem, gdyż zatrudnienie strony ustało w 2011 r., czyli na 7 lat przed uzyskaniem przez męża orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podkreślił nadto, że B. K. (ur. w (...) r.) w dniu złożenia wniosku ukończyła 62 lata oraz, że z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 grudnia 2019 r. nr (...) wynika, iż uzyskała prawo do emerytury w wieku 60 lat. W okresie pobierania świadczenia nie była zgłoszona do ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia. Na podstawie danych uzyskanych z Samorządowej Elektronicznej Platformy Informacyjnej ustalono, że wnioskodawczyni była zatrudniona m.in. jako technik technologii żywności i robotnik magazynowy. Od zakończenia zatrudnienia strona nie podejmowała żadnej aktywności zawodowej. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że osoba, która wiele lat nie była aktywna zawodowo nie jest w stanie skutecznie ponownie wejść na rynek pracy. Wiek wnioskodawczyni jest kolejnym czynnikiem obniżającym zdolność do wykonywania pracy zarobkowej. Wnioskodawczyni nie wskazała szczególnych kwalifikacji zawodowych dzięki którym mogłaby obecnie podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Nie można również porównywać opieki nad mężem z faktycznym wykonywaniem zatrudnienia lub pracy zarobkowej.

Organ stwierdził, że obowiązek zapewnienia pomocy osobom niepełnosprawnym i ich rodzinom, nie może być zrealizowany poprzez zastąpienie emerytury świadczeniem pielęgnacyjnym, którego cel jest inny. W ocenie organu wnioskodawczyni z własnego wyboru nie podejmowała pracy zarobkowej.

Organ pierwszej uznał również, iż ustalone prawo do emerytury stanowi o negatywnej przesłance przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.. Zgodnie z przedmiotową regulacją świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Trudna sytuacja życiowa wnioskodawczyni związana z opieką nad niepełnosprawnym mężem nie może przemawiać za przyznaniem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie uzależniła również możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od wysokości emerytury, lecz wskazuje, że sam fakt posiadania prawa do emerytury wyklucza możliwość pobierania przez taką osobę świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca wprost wykluczył z grona osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury, bez względu na wysokość tej emerytury. Ponadto przejście na emeryturę jest prawem, a nie obowiązkiem ubezpieczonego. Oznacza to, że w chwili, gdy dana osoba spełnia przesłanki do nabycia prawa do emerytury może złożyć stosowny wniosek i nabyć to prawo, ale nie musi tego zrobić.

Organ wskazał również na regulacje zawarte w art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz w art. 95 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm.), dotyczące zbiegu uprawnień do świadczeń i stwierdził, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje możliwości dokonania wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym, a świadczeniem pielęgnacyjnym lub wypłacaniu świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy emeryturą, a świadczeniem pielęgnacyjnym.

W ocenie organu wynikająca z orzeczenia o niepełnosprawności męża wnioskodawczyni niemożność ustalenia daty powstania niepełnosprawności obligowała do odmowy przyznania prawa do żądanego świadczenia, bowiem zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ wskazał przy tym, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) o częściowej niekonstytucyjności części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie uchyla tego przepisu, a poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie ma charakteru uznaniowego.

Po rozpoznaniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. decyzją z dnia 13 października 2021 r. nr (...) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium wskazało, że do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona dołączyła dokumenty z których wynika, że rodzice K. K. nie żyją, ma dwie siostry, z których jedna lat 63 jest niepełnosprawna i otrzymuje świadczenie emerytalne, druga zaś - lat 54 nadal jest aktywna zawodowo. Wnioskodawczyni posiada dwie córki w wieku 41 lat i 37 lat, obie pracują. Wnioskodawczyni posiada prawo do emerytury, nie posiada własnego orzeczenia o niepełnosprawności. Jest żoną osoby podlegającej opiece, z którą wspólnie zamieszkuje. Jest zgłoszona do ubezpieczenia z racji uzyskiwanego świadczenia emerytalnego. Ostatni okres zatrudnienia to 20 września 2011 r. W oświadczeniu o czynnościach wykonywanych podczas opieki zawarto, że strona budzi męża, 4 razy w tygodniu kąpie, 1 raz w tygodniu obcina paznokcie i moczy mu nogi. Nadto, smaruje męża kremami przeciw odparzeniom, przygotowuje ubrania, ubiera, od potrzeby prowadzi do toalety i przewraca na inny bok, 3 razy w tygodniu ćwiczy z nim fizycznie, co drugi dzień mierzy ciśnienie, 1 raz dziennie podaje leki, 5 razy dziennie przygotowuje i podaje posiłki. Umawia męża na wizyty lekarskie, przewozi do lekarzy, jest obecna podczas wizyt lekarskich, opłaca rachunki, robi zakupu 2 razy w tygodniu, wykupuje recepty w miarę potrzeb, załatwia sprawy urzędowe, organizuje spacery po tarasie, wykonuje czynności ogrodnicze, realizuje wspólny czas (np. rozmowy), układa do snu, masuje, oklepuje, czuwa podczas snu od potrzeby. Z kopii orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 10 maja 2018 r. wynika, iż K. K. posiada na stałe orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, który datuje się od dnia 20 marca 2013 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Do akt dołączono także: decyzję ZUS O/G. z dnia 16 grudnia 2019 r. o przyznaniu B. K. emerytury, której wysokość w styczniu 2021 r. wyniosła 1.052,38 zł; karty leczenia szpitalnego K. K. z okresu lipca i sierpnia 2017 r., oraz stycznia, lutego, lipca i sierpnia 2018 r., a także wydruk z centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej, z której wynika, że wnioskodawczyni do 31 sierpnia 2019 r. prowadziła działalność gospodarczą pod firmą "A" w G.. Z dniem 1 września 2019 r. zaprzestała jej prowadzenia. Status przedsiębiorcy brzmi: "wykreślony". Ponadto dołączono pismo B. K. z dnia 1 marca 2021 r. informujące o sprawowaniu opieki nad mężem, o rodzaju czynności wchodzących w skład opieki. Wskazano w piśmie, że mąż nie może samodzielnie funkcjonować, poza B. K. nikt się nim nie zajmuje. Zobowiązanymi do alimentacji są córki, z których jedna mieszka w USA, druga w G., obie aktywne zawodowo. Córki nie mają możliwości sprawowania opieki nad ojcem. Mąż porusza się jedynie przy pomocy żony. Starają się ograniczać używanie sprzętu rehabilitacyjnego. Gdyby nie pomoc, mąż musiałby poruszać się za pomocą chodzika lub laski. Wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych. Mąż nie może pozostać sam w domu na kilka godzin. Pozostaje sam jedynie na krótkie momenty, w czasie kiedy załatwia najpilniejsze sprawy urzędowe, zakupy. Mąż samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i lekarstwa. W piśmie również wskazano, że w czasie opieki nad chorym na raka mężem, B. K. prowadziła jednocześnie działalność gospodarczą. Była w stanie tak działać ponieważ zatrudniała pracownika, który przejął znaczną część jej obowiązków. 20 września 2011 r. zamknęła swoją działalność gospodarczą. Natomiast została podjęta działalność gospodarcza męża, który był właścicielem firmy. Wnioskodawczyni pomagała w prowadzeniu działalności i zajmowała się mężem. Jednak ze względu na zły stan zdrowia męża i śmierć pracownika zdecydowali z mężem o zamknięciu działalności w marcu 2020 r. Aktualnie B. K. pobiera emeryturę, ale zakres opieki jest na tyle szeroki, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy.

W dniu 24 lutego 2021 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy z którego wynika, że B. K. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, nad którym sprawuje opiekę od 2013 r. K. K. jest po zawale serca, ma tętniaka aorty, nowotwór prostaty, problemy urologiczne, jest po operacji kręgosłupa - nie może dźwigać. Jest po rocznej chemioterapii z powodu mięsaka Ewinga, ma zatorowość płuc. Nie ma czucia w prawej ręce. Znajduje się pod kontrolą specjalistyczną. Wymaga stałego przyjmowania leków. Wymaga stałej, codziennej pomocy drugiej osoby. W szczególności wymaga pomocy przy czynnościach higieny osobistej, nie może samodzielnie zasznurować butów, czy wykonać innych precyzyjnych czynności z uwagi na brak czucia w prawej ręce. Wnioskodawczyni robi zakupy i przygotowuje posiłki. Niepełnosprawny mąż nie jest w stanie wykonać tych czynności. Wymaga pomocy przy ubieraniu, asekuracji przy kąpieli. Nie jest w stanie dotrzeć samodzielnie do lekarza. Poruszając się po schodach potrzebuje asekuracji. W obrębie mieszkania porusza się samodzielnie. Wnioskodawczyni oświadczyła, że czynności opiekuńcze zajmują dziennie od 5 do 6 godzin. Wskazano, że K. K. nie jest osobą leżącą, natomiast jego sprawność jest ograniczona. Poruszając się korzysta wyłącznie z asekuracji, nie używa żadnych sprzętów rehabilitacyjnych. Samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki. Nad zaspokojeniem wszystkich potrzeb czuwa wnioskodawczyni. We wnioskach pracownik wskazał, że osoba, nad którą sprawowana jest opieka wymaga codziennej opieki, którą sprawuje żona. Z uwagi na miejsce zamieszkania i pracę zawodową nie może liczyć na pomoc córek. Dochód rodziny stanowi emerytura B. K. w wysokości 1.052 zł i emerytura męża w wysokości 4.600 zł. Warunki mieszkaniowe i materialne - bytowe zostały określone jako bardzo dobre.

Kolegium wskazało, że B. K. bezsprzecznie należy do grona osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem, jako małżonka osoby wymagającej opieki ma ona obowiązek do wzajemnego wsparcia i pomocy, w tym i świadczenia opieki nad swoim małżonkiem. Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. odczytywana łącznie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza pozostałych krewnych.

Kolegium przychyliło się do stanowiska prezentowanego przez sądy administracyjne, w których wskazywana jest konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13). Kolegium uznało, iż organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że w sprawie istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r..

Kolegium podkreśliło jednakże, że w treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ustawodawca ustanowił szereg przesłanek, które muszą zostać spełnione łącznie, aby wnioskodawczyni mogła otrzymać świadczenie. Główną przesłanką wskazaną w tym przepisie jest istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, bądź jej niepodejmowanie w tymże celu.

W ocenie Kolegium, z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego oraz złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń co do wykonywanej opieki nie wynika, by zachodził związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony postępowania, a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. W tym aspekcie organ wskazał, że wykreślenie i zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez B.K., pod firmą "A" w G., nastąpiło w dacie 1 września 2011 r. Orzeczenie z dnia 16 kwietnia 2013 r. o stopniu niepełnosprawności, wydane przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. wskazuje, iż K. K. został na czas określony zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień datuje się od 20 marca 2013 r. Drugie orzeczenie, wydane przez ten sam organ w dniu 10 maja 2018 r., stanowi kontynuację pierwszego, z tym, że orzeczenie to zostało wydane na stałe, a wskazania w nim wymienione dotyczyły niezdolności do zatrudnienia. Kolegium stwierdziło, że wnioskodawczyni zaprzestała aktywności zawodowej we wrześniu 2011 r., a więc na kilka lat przed zakwalifikowaniem małżonka do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, że wnioskodawczyni złożyła oświadczenie, o tym że opiekę nad osobą niepełnosprawną zaczęła realizować od 2013 r. Kolegium również wskazało, że strona była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, jednakże nie była ona zainteresowana wsparciem ze strony doradcy zawodowego. W ocenie Kolegium celem strony było otrzymywanie zasiłku po okresie zasiłkowym. Po upływie okresu pobierania zasiłku strona nie stawiła się w wyznaczonym przez PUP terminie i nie powiadomiła w okresie 7 dni o uzasadnionej przyczynie swojego niestawiennictwa.

Ponadto Kolegium wskazało, że strona 16 grudnia 2019 r. osiągnąwszy 60 rok życia, nabyła prawo do emerytury. W okresie pobierania świadczenia nie była zgłoszona do ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia. Z materiału dowodowego nie wynika także, by strona ubiegała się o powrót na rynek pracy, by zabiegała o zatrudnienie. Organ podkreślił, że strona złożyła wniosek w 62 roku życia, a od wielu lat nie realizowała się na rynku pracy. Strona nie wykazywała także jakichkolwiek kwalifikacji zawodowych, które umożliwiłyby jej powrót na rynek pracy. Organ zwrócił uwagę, że strona wskazywała na pomoc mężowi przy prowadzeniu jego działalności gospodarczej, jako przedsiębiorcy. Działalność męża strony została rozpoczęta i była prowadzona w okresie, w którym ustalono u K. K. znaczny stopień niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium powyższe przemawia za tym, że strona godziła pomoc w prowadzeniu tejże działalności z opieką nad mężem i zakres tej opieki nie wymagał jej stałej, ciągłej dyspozycyjności. Dopiero w marcu 2020 r., czyli po około ponad 3 (trzech) lat, 2,5 (dwóch i pół) roku od okresu hospitalizacji męża - lipiec/sierpień 2017 r., styczeń/luty oraz lipiec/sierpień 2018 r. działalność ta została zamknięta, wskutek śmierci pracownika.

Zdaniem Kolegium z akt sprawy, w tym i z wywiadu środowiskowego, nie wynika, by charakter, rozmiar oraz zakres opieki wymuszał na wnioskodawczyni niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Choroby K. K. (lat 68) wskazują, że wymaga on opieki osoby drugiej, lecz jak strona podała, mąż nie jest osobą leżącą, wymagającą karmienia, przebierania, przeciwdziałania odleżynom itp. Według ustaleń pracownika socjalnego sporządzającego wywiad środowiskowy K. K. w obrębie mieszkania porusza się samodzielnie. Przy wyjściu na zewnątrz wymaga asekuracji (np. po schodach). Nie używa sprzętu rehabilitacyjnego, ale jak wynika z wypowiedzi wnioskodawczyni z 1 marca 2021 r. "starają się ograniczać używanie sprzętu rehabilitacyjnego. Gdyby nie moja pomoc, musiałby poruszać się za pomocą chodzika lub laski". Powyższe zatem wskazuje, że asekuracja jest wyborem co do sprzętu rehabilitacyjnego pozostającego do dyspozycji małżonka. Dalej podano, że samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki. Nie jest pampersowany. "Od potrzeby" wymaga prowadzenia do toalety. Pomoc jest natomiast wymagana przy czynnościach higieny osobistej, zasznurowaniu butów, wykonaniu precyzyjnych czynności, robieniu zakupów, przygotowywaniu posiłków wobec braku czucia w prawej ręce. Leki natomiast jak zostało to wskazane w oświadczeniu strony z 26 stycznia 2021 r. przyjmowane są raz dziennie, mierzenie zaś ciśnienia co drugi dzień, ćwiczenia fizyczne - trzy razy w tygodniu. Mąż wymaga także pomocy w dotarciu do lekarzy.

Kolegium stwierdziło, że realizacja wymienionych czynności opiekuńczych nad chorym mężem nie świadczy o ciągłym, długotrwałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawczyni, by nie można było podjąć zatrudnienia. W ocenie Kolegium wskazane czynności przy właściwej organizacji, to jest wcześniejszym zrobieniu zakupów, przygotowaniu posiłków i leków dla męża, pomocy przy kąpieli, czy nawet ubieraniu umożliwiają podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z kolei, świadczona pomoc w zakresie prania, sprzątania, załatwiania spraw urzędowych, wizyty u lekarza, opłacania rachunków, robienia zakupów, wykupywania recept, czynności ogrodniczych zasadniczo sprowadzają się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Nie zawsze też ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Strona w wywiadzie środowiskowym oświadczyła że czynności opiekuńcze realizowane wobec męża wynoszą od 5 do 6 godzin.

Końcowo Kolegium podkreśliło, że z materiału dowodowego nie wynika, by na dzień składania wniosku, bądź w toku sprawy, sytuacja finansowa strony uległa gwałtownej zmianie, która zmusiłaby ją do powrotu na rynek pracy. Sytuacja obojga małżonków jest ekonomicznie stabilna w związku z otrzymywanymi emeryturami (emerytura strony - 1.052 zł, emerytura małżonka - 4.600 zł.). Warunki mieszkaniowe i materialne - bytowe określone zostały jako bardzo dobre. Organ uznał, że jeżeli strona wykazuje chęć powrotu na rynek pracy, ma możliwość sfinansowania opieki dla męża. W tym zakresie finansowo wesprzeć stronę mogą także córki strony, które są aktywne zawodowo, jedna z nich wypływa w rejsy statkami, druga zamieszkuje w USA.

W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku B. K. reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową, Wskazano, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że skarżąca ze względu na sprawowaną opiekę nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasowym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie skargi nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Orzekając w tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego

1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie

ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje,

jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Z akt sprawy wynika, że K. K. orzeczeniem z dnia 10 maja 2018 r. Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. został zliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to wydano na stałe, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 marca 2013 r., natomiast nie dało się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje.

W ocenie organu pierwszej instancji jednym z powodów uzasadniających odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia był brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. z uwagi na niemożliwości ustalenia daty w jakiej powstała niepełnosprawność K.K.. W tej kwestii Kolegium słusznie uznało, że niemożliwość ustalenia daty powstania niepełnosprawności u wymagającego opieki męża skarżącej nie uzasadnia odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się obecnie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W ocenie organu pierwszej instancji kolejnym powodem uzasadniającym odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia było wystąpienie przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a mianowicie ustalone dla wnioskodawczyni prawo do emerytury. Odnosząc się do tego aspektu sprawy należy wskazać, że problem ten był już wielokrotnie analizowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej powoływanej w skrócie jako "u.e.r.f.u.s."), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Biorąc jednak pod uwagę zasady konstytucyjne uznać jednak należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, to jest w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.

Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym. Zawieszenie tego prawa eliminuje jednak negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stanowisko wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie również nietrafne.

Kwestia powołania się w sprawie przez organ pierwszej instancji na regulacje art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. jak i rozważania w przedmiocie wątpliwego z uwagi na wiek, kwalifikacje zawodowe i posiadanie ustalonego prawa do emerytury (przedstawione w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego) powrotu skarżącej do aktywności zawodowej nie wpływają na generalne zapatrywanie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z tą regulacją świadczenie pielęgnacyjne przysługuje określonym w nim osobom, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2820/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji sprawowana opieka, a ściślej mówiąc jej wymagany, konieczny i wykonywany w stosunku do danej osoby niepełnosprawnej zakres, musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania bądź podjęcia jakiejkolwiek pracy zawodowej. Związek między rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Nie można podzielić stanowiska skarżącej, że sprawowana przez nią opieka jest na tyle absorbująca, że nie jest w stanie ona podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasowym. Wynikające z akt sprawy okoliczności nie pozwalają bowiem na przyjęcie, że mąż skarżącej jest na tyle niesamodzielny, że konieczna jest przy nim stała obecność skarżącej. Z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi wynika wprost, że K. K. pomimo szeregu schorzeń nie jest osobą leżącą i całkowicie niesprawną ruchowo. Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że samodzielnie porusza się w obrębie mieszkania. Z kolei z oświadczenia skarżącej nie wynika, że nie jest niemożliwe by mąż poruszał się przy pomocy specjalistycznego sprzętu. Skarżąca oświadczyła nadto w toku postępowania, że mąż samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i lekarstwa. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej czynności opiekuńcze zajmują dziennie od 5 do 6 godzin. Należy mieć przy tym na uwadze, że czynności składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego to zbiór czynności, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z ustaleń poczynionych w sprawie bezspornie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym, ewentualnym (jeżeli taka możliwość byłaby w ogóle realna) podjęciem pracy choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Nie kwestionując złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności jego wsparcia (do czego skarżąca jest zobowiązany zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), należy podkreślić za organem odwoławczym, który nie zanegował faktu należytego sprawowania opieki przez skarżącą, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem, jak i kwestii związanych z jego stanem zdrowia oraz możliwością samodzielnego funkcjonowania w określonych sferach życia. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która to zawiera w pełni wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

W skardze z kolei nie zawarto jakichkolwiek argumentów pozwalających na podważenie zasadności wydanych rozstrzygnięć. Argumentacja uzasadnienia skargi ograniczona została do przytoczenia przepisów prawa materialnego i prostego zaprzeczenia poczynionym przez organy ustaleniom oraz wyciągniętym na ich podstawie prawidłowym wnioskom.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.