Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1345/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 173 ust. 1 pkt 4, art. 181 ust. 2, art. 187, art. 207 ust. 1, art. 60 ust. 1, 6 i 6a, art. 67 ust. 1 i 2, art. 69
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1-3 i 6, par. 5 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2011 nr 214 poz 1270
law: Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz  wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia.
article: art. 53 par. 1, art. 111 par. 2, art. 106 par. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 70 ust. 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 124 par. 1 i 2, art. 58 par. 1 i 2, art. 59 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 22 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 roku sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Rektora uczelni A z dnia [...] listopada 2014 roku Nr [...] w przedmiocie stypendium dla najlepszych studentów I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dziekana Wydziału [...] uczelni A z dnia [...] 2014 roku Nr [...], II. zasądza od Rektora uczelni A na rzecz skarżącego kwotę 200,- zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane.


UZASADNIENIE

B. B. (dalej również: student) - student Wydziału [...] Uczelni A (dalej również: Uczelnia) w dniu 14 października 2014 r., działając za pośrednictwem pełnomocnika, skierował do Dziekana Wydziału [...] (dalej również: Dziekan Wydziału) wniosek z dnia 12 października 2014 r. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o stypendium ministra za wybitne osiągnięcia – na rok akademicki 2014/2015 (dalej odpowiednio: "wniosek o stypendium ministra" i "stypendium ministra"). W piśmie tym powołał się na przepisy art. 58 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) i podał okoliczności, z powodu których nie złożył wniosku wcześniej, tj. do 19 września 2014 r., z którym to dniem – zgodnie z informacją uzyskaną od pracownika sekretariatu Wydziału – upływał termin do złożenia wniosku. Jednocześnie student złożył przedmiotowy wniosek o stypendium ministra (wraz z załącznikami).

W piśmie z dnia [...] 2014 r. znak [...] Dziekan Wydziału, odpowiadając na wniosek o przywrócenie terminu – "pismo z dnia 12 października 2014 r. dotyczące »przywrócenia terminu do złożenia wniosku o stypendium ministra za wybitne osiągniecia dla studentów na rok akademicki 2014/2015«", stwierdził, że argumenty podane w piśmie studenta "nie mogą być uznane za wystarczające do ponownego rozpatrzenia sprawy". W odpowiedzi z dnia [...] 2014 r. Dziekan wskazał, jaka była podana do wiadomości studentów informacja o warunkach i terminach składania wniosków o stypendium ministra, zwracając uwagę na jej dostępność na stronach internetowych samego Wydziału, jak również Uczelni i Ministerstwa [Nauki i Szkolnictwa Wyższego] . Ponadto podniósł, że "kluczowy dla całej sprawy jest fakt, że wniosek o stypendium nie mógł być złożony i przyjęty w dziekanacie Wydziału przed dniem 10.10.2014 z powodu braku potwierdzenia osiągnięć uzasadniających ten wniosek. Złożenie wniosku w dniu 14.10.2014 r. (wtorek) z datą 12.10.2014 (niedziela) i wskazywanie administracji Wydziału jako głównego winowajcy opóźnienia jest wobec tego nieuzasadnione".

Student, uznając odpowiedź Dziekana Wydziału z dnia [...] 2014 r. za rozstrzygnięcie – postanowienie w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego – wniósł do Rektora Uczelni A (dalej: Rektor Uczelni) zażalenie z dnia 30 października 2014 r. (uzupełnione pismem z dnia 4 listopada 2014 r.) na pismo Dziekana z dnia [...] 2014 r., w którym zarzucił Dziekanowi błąd w ustaleniach faktycznych i naruszenie przepisów postępowania (art. 77 § 1 i art. 58 § 1 k.p.a.) co do tego, czy student mógł przed upływem terminu zapoznać się z informacją o terminie składania wniosków o stypendium ministra. Argumentując, że dochował należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, a uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, student domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i orzeczenia "co do istoty sprawy poprzez przywrócenie wnioskodawcy terminu do złożenia wniosku o stypendium Ministra za wybitne osiągnięcia studentów na rok akademicki 2014/2015", ewentualnie wniósł o "uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania".

W odpowiedzi na zażalenie - pismo z dnia 30 października 2014 r. Rektor Uczelni (Prorektor ds. kształcenia) w piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. znak [...] stwierdził, że "analizując ponownie (...) sprawę", nie znalazł podstaw do "zmiany decyzji Dziekana Wydziału (...) w sprawie wniosku o stypendium ministra (...), podzielając argumentację Dziekana". W dalszej części pisma Rektor stwierdził, że spóźnione potwierdzenie sukcesów sportowych studenta, przez właściwy związek sportowy nie jest przyczyną leżącą po stronie Uczelni. Ponadto podtrzymał dotychczasowe stanowisko Dziekana Wydziału co do tego, że istotny w sprawie jest fakt, iż wniosek o stypendium nie mógł być złożony w dziekanacie Wydziału przed dniem 10 października 2014 r. z powodu braku potwierdzenia osiągnięć uzasadniających ten wniosek, zaś "złożenie (...) wniosku po tym terminie czyni niemożliwym uwzględnienie (...) wniosku o stypendium".

W piśmie z dnia [...] grudnia 2014 r. znak [...] Rektor Uczelni, "z uwagi na kwestionowanie przez (...) B. B. decyzji dotyczącej odmowy przesłania wniosku o stypendium ministra (...) na rok 2014/2015" przesłał Ministrowi Nauki i Szkolnictwa Wyższego dokumentację dotyczącą przedmiotowej sprawy - z prośbą o zajęcie stanowiska. W uzasadnieniu, przedstawiając przebieg postępowania, wyjaśnił m.in., że 25 listopada 2014 r. B. B. złożył zażalenie na bezczynność Dziekana Wydziału w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stypendium ministra - "pomimo udzielonej odpowiedzi w tym przedmiocie".

W dniu 5 grudnia 2014 r. (data nadania pocztowego; data wpływu do siedziby Uczelni: 8 grudnia 2015 r.) B. B., reprezentowany przez pełnomocnika, uznając pismo Rektora Uczelni A z dnia [...] grudnia 2014 r. za rozstrzygnięcie – postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o stypendium ministra – wniósł skargę na postanowienie Rektora z dnia [...] listopada 2014 r. wydane w sprawie znak [...] "w przedmiocie rozpatrzenia wniosku [...] o stypendium ministra [...] na rok akademicki 2014/2015", domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania "sprawy do ponownego rozpoznania". Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił, analogicznie jak w swoim zażaleniu z dnia 30 października 2014 r., błąd w ustaleniach faktycznych co do udostępnienia informacji o terminie składania wniosków o stypendium ministra i naruszenie przepisów postępowania: art. 77 § 1 (w zw. z art. 7) i art. 58 § 1 k.p.a. Ponadto zarzucił naruszenie zasad Konstytucji RP i zasad postępowania administracyjnego: art. 2, art. 7 Konstytucji oraz art. 8 i art. 9 k.p.a., jak również naruszenie § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia (Dz.U. nr 214, poz. 1270 - dalej: rozporządzanie w sprawie stypendium ministra) – w zakresie uznania, że ustanowiony przez Dziekana Wydziału termin do złożenia wniosku o stypendium ministra, jak i termin wskazany w przepisie § 3 ust. 3 rozporządzenia w sprawie stypendium ministra jest materialnoprawnym terminem zawitym, podczas gdy termin taki może być uznany co najwyżej za termin instrukcyjny, porządkowy. Zarzucił również naruszenie art. 173 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 178 ust. 1 w zw. z art. 181 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z 3 ust. 3 rozporządzenia w sprawie stypendium ministra - poprzez nierozpatrzenie złożonego przez skarżącego wniosku o stypendium ministra, w szczególności nieprzedłożenie tego wniosku Radzie Wydziału w celu jego zaopiniowania oraz nieprzekazanie zaopiniowanego wniosku Ministrowi Nauki i Szkolnictwa Wyższego, mimo że skarżący spełnił wszelkie przesłanki obligujące organ do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku.

W uzasadnieniu stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony wyłącznie z ostrożności procesowej na wypadek uznania, że wyznaczony przez Dziekana Wydziału termin do złożenia wniosku o stypendium ministra jest terminem procesowym w rozumieniu art. 58 § 1 k.p.a., a ponadto podkreślił, że uchybił wyznaczonemu przez organ terminowi bez swojej winy. Dalej wyjaśnił, że w pierwszej kolejności [druga podana przez skarżącego możliwość to uznanie pisma Dziekana Wydziału za pozbawione formalnego rozstrzygnięcia, co uzasadniałoby wniesienie do Rektora zażalenia na bezczynność Dziekana] uznał pismo Dziekana Wydziału z dnia [...] 2014 r. – pomimo wątpliwości co do jego formy i charakteru (m.in. pismo pozbawione było pouczenia o możliwości zaskarżenia jego rozstrzygnięcia) – za postanowienie w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i skierował do Rektora Uczelni zażalenie na to pismo Dziekana, a następnie zaskarżył rozstrzygnięcie Rektora z dnia [...] listopada 2014 r. znak [...], traktując je – również pomimo wątpliwości co do jego formy i charakteru (m.in. pismo pozbawione było pouczenia o możliwości zaskarżenia jego rozstrzygnięcia) – jako postanowienie w rozumieniu przepisów procedury administracyjnej.

Skarżący przedstawił okoliczności związane z możliwością zachowania przez niego terminu do złożenia wniosku, jak również przedstawił rozważania dotyczące charakteru terminu do złożenia przedmiotowego wniosku, argumentując, że obowiązujące przepisy nie przyznają dziekanowi lub innemu organowi uczelni kompetencji do ustanowienia materialnoprawnego terminu zawitego w zakresie składnia wniosków o stypendium ministra Wskazując na przepisy "art. 173 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 178 ust. 1 w zw. z art. 181 ust. 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym" oraz § 3 ust. 3 rozporządzenia w sprawie stypendium ministra, stwierdził, że termin, o którym mowa w tym ostatnim przepisie może mieć wyłącznie charakter porządkowy.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uczelni A, reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, wniósł o oddalenie skargi, podnosząc, że sprawa nie dotyczy decyzji administracyjnej ani postanowienia wydanego w postępowaniu administracyjnym, na które służyłoby zażalenie, lub kończące postępowanie ani też innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Rektor stwierdził, że w przedmiotowej sprawie można co najwyżej mówić o władczym akcie organu w postaci udzielenia odpowiedzi na pismo złożone w sprawie, co też organ uczynił zarówno w piśmie z dnia [...] 2014 r., jaki i piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. Nadto Rektor Uczelni odwołał się do brzmienia § 21 ust. 2 Statutu Uczelni A, dotyczącym trybu zwołania posiedzeń rady wydziału, podnosząc, że wobec złożenia wniosku o stypendium ministra w dniu 14 października 2014 r. nie mogło nastąpić skuteczne zebranie się Rady Wydziału w celu zaopiniowania przedmiotowego wniosku, zgodnie z § 3 ust. 3 rozporządzenia w sprawie stypendium ministra. Ponadto Rektor przedstawił stanowisko wcześniej wyrażone w piśmie z dnia [...] listopada 2014 r. co do podania do wiadomości studentów informacji o warunkach i terminach składania wniosków o stypendium ministra.

W odpowiedzi na wezwania Sądu Rektor Uczelni A przedawnił m.in. kopię pisma Dziekana z dnia [...] 2014 r. z adnotacją o wysłaniu przedmiotowego pisma do skarżącego w tym samym dniu, jak również wyjaśnił w piśmie z dnia 26 lutego 2015 r., że informacje o zasadach i trybie ubiegania się o stypendium ministra zostały podane na głównym serwisie internetowym Uczelni A, gdzie uprzednio przed 12 grudnia 2014 r. była podana graniczna data składania wniosków o stypendium ministra, przy czym informacja w tym zakresie była również dostępna na stronie głównej Wydziału [...].

W piśmie procesowym z dnia 19 marca 2015 r. pełnomocnik skarżącego stwierdził, że sprawa dotyczy zaskarżalnego postanowienia, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż obowiązki organu związane ze złożeniem wniosku o stypendium ministra są czynnościami dotyczącymi uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu powołanego przepisu ustawy. Nadto nie zgodził się z twierdzeniem organu, że nie złożył w terminie wniosku o stypendium ministra oraz zaprzeczył twierdzeniom organu co do dostępności informacji o warunkach i terminach składania wniosków o stypendium ministra.

W drugim piśmie procesowym z tego samego dnia skarżący domagał się połączenia przedmiotowej sprawy ze sprawą o sygn. akt II SAB/Po 15/15 do wspólnego rozpoznania na podstawie art. 111 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast w kolejnym piśmie procesowym z dnia 14 kwietnia 2015 r. pełnomocnik skarżącego domagał się przeprowadzenia dowodu z załączonego do tego pisma wydruku ze strony internetowej Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotyczącego kwestii określenia terminu do złożenia wniosku o stypendium ministra.

Na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 r. pełnomocnicy stron podtrzymali swoje dotychczasowe stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W niniejszej sprawie, która dotyczy oceny prawidłowości rozstrzygnięcia Rektora Uczelni A z dnia [...] listopada 2014 r. znak [...] należy w pierwszej kolejności wypowiedzieć się co do dopuszczalności skargi. To zaś wymaga stwierdzenia, czy skarga została wniesiona w terminie, jak i czy dotyczy takiego aktu, który może być skutecznie zaskarżony do sądu administracyjnego.

W ocenie Sądu skarga została złożona w terminie, o którym mowa w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. - dalej p.p.s.a.), nie ulega bowiem żadnej wątpliwości, że kwestionowany akt, tj. pismo Rektora Uczelni z dnia [...] listopada 2014 r., został doręczony stronie skarżącej najwcześniej w dniu sporządzenia przedmiotowego pisma, zaś skarga została wniesiona drogą pocztową w dniu 5 grudnia 2014 r. Przy tym sam fakt doręczenia przedmiotowego pisma z dnia [...] listopada 2014 r., pomimo braku potwierdzenia odbioru pisma w aktach administracyjnych, jest bezsporny, gdyż nie kwestionuje tej okoliczności żadna ze stron, a zaprzeczeniem reguł racjonalności i doświadczania życiowego w realiach niniejszej sprawy byłoby przyjęcie, że skarżony akt nie został wydany lub nie wszedł do obrotu prawnego tylko z powodu braku potwierdzenia odbioru skarżonego pisma. To samo należy odpowiednio odnieść do pisma Dziekana Wydziału z dnia [...] 2014 r.

W dalszej kolejności należało ocenić charakter przedmiotowych pism organów Uczelni: pisma Dziekana Wydziału z dnia 30 października 2014 r. znak [...] i pisma Rektora Uczelni z dnia [...] listopada 2014 r. znak [...]. To z kolei wymaga analizy przepisów regulujących procedurę przyznawania stypendium ministra. Zdaniem Sądu, z art. 173 ust. 1 pkt 3 i art. 182 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie (Dz.U. z 2012 r., poz. 572, z późn. zm.) oraz rozporządzenia w sprawie stypendium ministra wydanego na podstawie art. 187 powołanej ustawy wynika, że organ orzekający w przedmiocie przyznania tej formy pomocy finansowej studentowi - w tym wypadku minister właściwy do spraw szkolnictwa, wydając rozstrzygnięcie w tym przedmiocie, działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Stypendium ministra za wybitne osiągnięcia może być przyznane studentowi szczególnie wyróżniającemu się w nauce lub posiadającemu wybitne osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe. Z kolei działanie organów uczelni wyższej, tj. akty i czynności poprzedzające rozpatrzenie wniosku przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa, wymagają przedstawienia osobnych rozważań - w celu rozstrzygnięcia, czy w warunkach niniejszej sprawy dopuszczalne było rozstrzygniecie w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o stypendium ministra, a jeśli tak, to jakimi jest obwarowane rygorami.

W ocenie Sądu, mimo że Prawo o szkolnictwie wyższym nie wspomina o tym wprost, to niewątpliwie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego o charakterze gwarancyjnym, a w tym zasady zawarte w art. 7-art. 12, mają odpowiednie zastosowanie do postępowania w przedmiocie przyznania studentowi pomocy materialnej, bowiem rozstrzygnięcia w tych kwestiach dotyczą indywidualnych spraw studentów. W konsekwencji organ uczelni – który tylko pełni funkcję organu administracji publicznej w zakresie spraw wyznaczonych w art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym – niezależnie od etapu, na jakim prowadzi postępowanie o przyznanie tego rodzaju pomocy, obowiązany jest podejmować działania przy zachowaniu minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, jednak przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 października 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1098/07, LEX nr 419017).

Wobec tego rozstrzygnięcia zawarte w pismach - odpowiednio Dziekana Wydziału z dnia [...] 2014 r. i Rektora Uczelni z dnia [...] listopada 2014 r. Sąd, w ślad za skarżącym, uznał za rozstrzygnięcia noszące cechy zaskarżalnych (instancyjnie i sądownie) postanowień wydawanych w toku postępowania administracyjnego (tu: postępowania w przedmiocie przyznają stypendium ministra), jakkolwiek obydwa pisma mają pewne braki w zakresie elementów strukturalnych postanowienia, określonych w art. 124 § 1 i 2 k.p.a. stosowanym jedynie odpowiednio do rozstrzygnięć organów uczelni wyższych - w szczególności nie wskazują podstawy prawnej i pouczenia o środkach zaskarżenia. Niemniej jednak zawierają takie elementy, jak oznaczenie organu, datę wydania rozstrzygnięcia, oznaczenie strony i rozstrzygnięcie (odmowę uwzględnienia wniosku) oraz uzasadnienie, a także podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania. Dodać należy, że sam skarżący konsekwentnie uznawał je za rozstrzygnięcie administracyjne, tak wnosząc zażalenie do Rektora na pismo Dziekana z dnia [...] 2014 r., jak i zaskarżając rozstrzygnięcie rektora z dnia [...] listopada 2014 r. do tutejszego Sądu. Również obydwa organy w swoich rozstrzygnięciach wprost odnosiły się do następujących podań skarżącego: Dziekan do wniosku z dnia 12 października 2014 r. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o stypendium ministra, zaś Rektor do pisma z dnia 30 października 2014 r (uzupełnionego pismem z dnia 4 listopada 2014 r.), które stanowiło zażalenie na rozstrzygnięcie (postanowienie) Dziekana z dnia [...] 2014 r. W swoich podaniach skarżący wskazywał też jednoznacznie na podstawę swoich żądań, tj. art. 58 § 1 i 2 oraz art. 59 § 1 k.p.a.

Wydane na podstawie art. 187 Prawa o szkolnictwie wyższym rozporządzenie w sprawie stypendium ministra w § 3 stanowi, że student przedstawia wniosek o przyznanie stypendium wraz z załącznikami dokumentującymi osiągnięcia studenta, kierownikowi podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni, a w przypadku uczelni nieposiadającej podstawowej jednostki organizacyjnej - rektorowi uczelni (ust. 1). Wnioski studentów są przedstawiane do zaopiniowania radzie podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni, a w przypadku uczelni nieposiadającej podstawowej jednostki organizacyjnej - senatowi uczelni. Opinia nie może uwzględniać innych kryteriów niż określone w § 2 (§ 3 ust. 2). Rektorzy uczelni w terminie od dnia 1 lipca do dnia 15 października przekazują wnioski pozytywnie zaopiniowane przez organ wskazany w ust. 2, ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego, z zastrzeżeniem ust. 4 (§ 3 ust. 3). Ministrowie, o których mowa w ust. 4, przekazują wnioski wraz ze swoją opinią ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego, w terminie do dnia 31 października (§ 3 ust. 6). Dodać należy, że przedmiotowe rozporządzenie ogranicza liczbę i wysokość stypendium, jaka może być przyznana przez ministra w danym roku kalendarzowym (§ 5 ust. 1 i 2).

Z powyższych przepisów ustawy oraz rozporządzenia wykonawczego wynika wprost, że działanie jednoosobowych organów uczelni (dziekana, a następnie rektora) sprowadza się do wykonania sekwencji czynności materialno-technicznych, które są niezbędne dla nadania wnioskowi dalszego biegu - już na etapie ministerialnym, przy czym czynności rektora uzależnione są od rozstrzygnięcia organu kolegialnego uczelni (zwykle rady wydziału jako podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni), tj. wyników zaopiniowania wniosku przez ten organ.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 60 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym organami kolegialnymi uczelni publicznej są senat i rady podstawowych jednostek organizacyjnych, z zastrzeżeniem ust. 2, który stanowi, że statut publicznej uczelni może przewidywać zamiast lub obok senatu inny organ kolegialny. Z kolei organami jednoosobowymi uczelni są rektor i kierownicy podstawowych jednostek organizacyjnych, zaś kierownikiem wydziału jest dziekan (art. 60 ust. 6). W uczelniach nieposiadających podstawowej jednostki organizacyjnej prowadzącej co najmniej jeden kierunek studiów zadania rady podstawowej jednostki organizacyjnej w zakresie prowadzenia studiów wykonuje senat uczelni, a zadania kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej - rektor (art. 60 ust. 6a).

Skoro w Uczelni A – jak o tym stanowi Statut Uczelni A uchwalony przez Senat Akademicki Uczelni A (dalej: Statut) przyjęty uchwałą nr [...] z dnia [...] 2011 r. (zmiany wprowadzone uchwałą nr [...] dnia [...] 2012 r., [...]) – funkcjonują podstawowe jednostki organizacyjne w formie wydziałów (§ 43 ust. 1 i § 44 ust. 1 Statutu), a kierownikami tych jednostek są dziekani (§ 14 ust. 2 i § 27 ust. 1 Statutu), dalsze rozważania dotyczące procedowania nad wnioskiem o stypendium ministra należy odnosić kolejno do czynności właściwego dziekana, rady wydziału (§ 14 ust. 1), a następnie Rektora Uczelni.

Zaznaczyć przy tym trzeba, że rozważania dotyczące trybu działania organów Uczelni w zakresie złożonego przez skarżącego wniosku o stypendium ministra przybliżone zostają w niniejszym uzasadnieniu na potrzeby oceny prawidłowości wydania rozstrzygnięć w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o stypendium ministra, nie zaś dla oceny, czy organy pozostają w bezczynności w załatwieniu sprawy z wniosku o przyznanie stypendium ministra. Ostania z wymienionych kwestii nie ma doniosłego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej spawy, a jest przedmiotem rozważań w sprawie o sygn. akt II SAB/Po 15/15, w której zaskarżona została bezczynność Rektora Uczelni w zakresie rozpatrzenia wniosku o stypendium ministra. Warto w tym miejscu wspomnieć, że Sąd nie znalazł podstaw do połączenia na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. niniejszej sprawy ze sprawą ze skargi na rozstrzygnięcie (postanowienie) Rektora Uczelni w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o stypendium ministra. Rozstrzygnięcie Rektora (Prorektora ds. kształcenia) z dnia [...] listopada 2014 r. znak [...] dotyczyło kwestii incydentalnej (wpadkowej) względem rozpatrzenia wniosku o stypendium ministra i prawidłowość wydania aktu w tym przedmiocie stanowi – jak już wspomniano – przedmiot odrębnej sprawy sądowej. Wobec tego rozpatrzenie niniejszej sprawy przez Sąd było zawężone do analizy działań Rektora Uczelni i Dziekana Wydziału związanych z rozpatrzeniem wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o stypendium ministra.

W pierwszej kolejności czynności wstępne związane z wnioskiem skarżącego powinien był podjąć Dziekan Wydział [...], do którego w dniu 14 października 2014 r. wpłynął wniosek studenta o stypendium ministra wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku. W konsekwencji to do Dziekana Wydziału należało przedstawienie kompletnego wniosku o stypendium ministra, który został do niego skierowany zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie stypendium ministra, Radzie Wydziału (§ 3 ust. 2) celem zaopiniowania przez tę podstawową jednostkę organizacyjną Uczelni. Warto wspomnieć, że Dziekan Wydziału jest przewodniczącym Rady Wydziału i ją zwołuje (art. 67 ust. 1 i 2 oraz art. 69 Prawa o szkolnictwie wyższym, § 19 ust. 1 pkt 1 i § 21 Statutu). Następnie, po zaopiniowaniu wniosku w drodze podjęcia stosownej uchwały przez Radę Wydziału (i przekazaniu wniosku Rektorowi Uczelni), Rektor Uczelni obowiązany byłby przekazać wniosek ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego tylko w razie, gdyby wniosek taki został pozytywnie zaopiniowany przez Radę Wydziału (§ 3 ust. 3).

W niniejszej sprawie, oceniając prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia Rektora z dnia [...] listopada 2014 r., należy przede wszystkim rozważyć jaki charakter ma termin wyznaczony przez organy Uczelni na składanie wniosków o stypendium ministra. Natomiast nie ma istotnego znaczenia to, w jaki sposób termin ten został podany do wiadomości studentów ani czy skarżący rzeczywiście uchybił takiemu terminowi bez własnej winy. Wobec tego wniosek dowodowy pełnomocnika skarżącego nie miał żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a przy tym nie dotyczył tego rodzaju wątpliwości, od której wyjaśnienia uzależniona byłaby możliwość rozpatrzenia skargi w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a.

Skarżący słusznie zauważył w skardze, że termin, jaki zostałby wyznaczony przez Dziekana Wydziału lub ewentualnie Rektora Uczelni – pomijając już to, w jakim trybie taki termin został wprowadzony i podany do wiadomości studentów oraz jaki to faktycznie był termin: do 19 września 2014 r. czy do 10 października 2014 r. – na złożenie wniosku o stypendium ministra, mógłby mieć jedynie charakter terminu instrukcyjnego, porządkowego.

W tym miejscu warto zauważyć, że o charakterze terminu – w tym wypadku określonego w regulaminie przyznawania pomocy materialnej – do złożenia wniosku o pomoc materialną wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 maja 2006 r. sygn. akt I OSK 646/06 (LEX nr 213865). W orzeczeniu tym NSA zaprezentował pogląd, który Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie w pełni podziela, że ustawodawca w akcie regulaminowym nie przewidział możliwości wprowadzenia materialnoprawnego terminu zawitego, którego upływ udaremnia przyznanie stypendium; zamieszczony w regulaminie przepis nie może mieć nawet charakteru przepisu procesowego, lecz jedynie terminu porządkowego, a więc niepodlegającego przywróceniu.

Prowadzi to do wniosku, że wyznaczony przez organy uczelni termin na złożenie wniosku o stypendium ministra może mieć jedynie charakter terminu instrukcyjnego, porządkowego. Co więcej, również termin ustanowiony w § 3 ust. 3 rozporządzenia w sprawie stypendium ministra może być jedynie uznany za instrukcyjny. Nie są to natomiast terminy prawa materialnego, a przy tym terminy o charakterze zawitym. Nie są to również terminy procesowe, które mogłyby podlegać przywróceniu w trybie przepisów postępowania administracyjnego. Przeciwna wykładnia naruszałaby przepisy art. 173 ust. 1 pkt 4, art. 181 ust. 2 i art. 187 Prawa o szkolnictwie wyższym oraz zasady konstytucyjne zwarte w art. 70 Konstytucji RP, w tym pomijałaby prawo podmiotowe wywodzone z ust. 4 art. 70 Konstytucji do indywidualnej pomocy finansowej studentów w ramach powszechnego i równego dostępu do wykształcenia.

Reasumując tę część rozważań Sąd stwierdza, że z analizy przywołanych przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym, jak i przepisów wykonawczych, nie wynika, aby ustawodawca w akcie regulaminowym lub jakimkolwiek innym akcie wewnętrznym uczelni wyższej przewidywał wprowadzenie materialnoprawnego terminu zawitego, którego upływ udaremniałby przyznanie świadczenia w postaci stypendium ministra. Nie negując potrzeby wprowadzenia pewnej dyscypliny w celu sprawnego przeprowadzenia postępowania i określenia terminu składania wniosków o stypendium, nie można przyjąć, że ustawodawca przewidział ustanowienie materialnoprawnego terminu zawitego, którego upływ udaremnia przyznanie tego świadczenia. Inną kwestią, której rozważanie przekracza ramy niniejszego postępowania, jest natomiast ocena możności przyznania stypendium, gdy wniosek został złożony po rozdysponowaniu przeznaczonych na ten cel środków lub wyczerpania liczby stypendiów w danym roku kalendarzowym, określonej w 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie stypendium ministra.

W konsekwencji ani rektor, ani też żaden inny organ uczelni nie są upoważnieni do wprowadzania do wewnętrznego porządku prawnego uczelni takiego rodzaju terminu, którego niezachowanie powoduje utratę prawa do stypendium ministra lub ewentualnie wiąże się z koniecznością wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie tego terminu. Innymi słowy, ustawodawca nie przewidział możliwości wprowadzenia przez organy uczelni tego rodzaju terminu, którego upływ udaremnia przyznanie stypendium. Zamieszczony w regulaminie lub wprowadzony w innej formie w akcie wewnętrznym uczelni przepis nie może mieć nawet charakteru przepisu procesowego, lecz jedynie terminu porządkowego, a więc niepodlegającego przywróceniu (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia z dnia 8 maja 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 41/08, LEX nr 506513).

Również w rozporządzeniu wykonawczym wydanym na podstawie art. 187 Prawa o szkolnictwie wyższym ustawodawca nie wprowadził obowiązującego studenta terminu złożenia wniosku o stypendium ministra. Wskazany w § 3 ust. 3 powołanego rozporządzenia termin dotyczy jedynie okresu (od 12 lipca do 15 października danego roku), w którym rektorzy obowiązani są przekazać właściwemu ministrowi wnioski zaopiniowane pozytywnie przez organ wskazany w ust. 2 tego przepisu. Termin ten, mając jedynie charakter porządkowy, nie może stanowić dla studenta granicznej daty, do której może być skutecznie złożony wniosek o stypendium ministra.

W niniejszej sprawie uczelniane organy obu instancji niewątpliwie odmówiły skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium ministra, zaś powodem, dla którego odmówiono przywrócenia terminu do złożenia wniosku było w istocie uznanie przez organy, że skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku przed dniem 10 października 2014 r., a złożenie wniosku po tym terminie uniemożliwiało uwzględnienie wniosku.

Jak już to Sąd wcześniej wyjaśnił, jakiekolwiek terminy ustanowione przez władze uczelni – czy to w regulaminie przyznawania pomocy materialnej, czy też wprowadzone, jak w niniejszej sprawie, w drodze bliżej nieokreślonego aktu Dziekana Wydziału, mogą mieć co najwyżej charakter terminów porządkowych (instrukcyjnych). Wprowadzenie innych terminów nie znajduje bowiem uzasadnienia, a jest wręcz sprzeczne z uregulowaniami art. 181 ust. 2 i art. 187 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Ratio legis przepisu art. 181 ust. 2 tej ustawy jest bowiem stworzenie prawa do uzyskania pomocy materialnej przez studenta spełniającego określone w tym przepisie kryteria – i to w zasadzie bez zakreślania ram czasowych. Skoro upływ terminu wyznaczonego przez władze uczelni nie udaremnia rozpatrzenia wniosku o przyznanie stypendium ministra, to nie było podstaw do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o stypendium ministra. Wprowadzenie przez organy uczelni terminu składania wniosków o przyznanie pomocy materialnej w formie stypendium [tu: stypendium ministra] związane jest co najwyżej z obiektywną potrzebą wyznaczenia takiego terminu, jako służącemu efektywnemu spożytkowaniu określonych kwot przeznaczonych na pomoc dla studentów, jakimi dysponuje instytucja w danym okresie rozliczeniowym. Nie oznacza to jednak, że upływ takiego terminu uniemożliwia rozpatrzenie wniosku o stypendium.

W ocenie Sądu, w sprawie nie było podstaw do zastosowania przez Dziekana Wydziału, a następnie Rektora Uczelni instytucji przywrócenia terminu przewidzianej w art. 58 i art. 59 k.p.a., bowiem ustalony przez Dziekana termin nie jest terminem procesowym, lecz terminem porządkowym, który nie podlega przywróceniu. Przywrócenie terminu jest zaś instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę. Instytucja ta ma wyłącznie zastosowanie do terminów procesowych (patrz B. Adamiak, J. Borkowski [w:] KPA, Komentarz, wyd. 11, Warszawa 2011, str. 280, komentarz do art. 58, nb 1-2). W konsekwencji złożenie przez skarżącego w dniu 14 października wniosku o stypendium ministra zobowiązywało organy Uczelni do nadania wnioskowi odpowiedniego biegu. Wobec tego postanowienia organów obydwu instancji w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o stypendium ministra wydane zostały z naruszeniem prawa, co uzasadnia ich uchylenie.

Z uwagi na powyższe, należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. wyeliminować z obrotu prawnego nie tylko zaskarżone rozstrzygnięcie (postanowienie) Rektora, ale również rozstrzygnięcie Dziekana Wydziału z dnia [...] 2014 r.

Rozpoznając ponownie sprawę organy Uczelni, stosując się do powyższych rozważań Sądu i wskazanych przepisów, powinny nadać odpowiedni bieg wnioskowi o stypendium ministra - w zakresie swoich kompetencji.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł, jak w punkcie I sentencji postanowienia. Stosownie do treści art. 152 p.p.s.a., wobec kierunku rozstrzygnięcia z punktu I, Sąd w punkcie III sentencji określił, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane.

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając wniosek strony i wysokość kosztów sądowych poniesionych przez stronę skarżącą.