Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 3740/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 64e par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 7, art. 8
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia NSA Grażyna Nasierowska (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Łysiak, po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 185/13 w sprawie ze skargi Z. A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 29 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 7 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 185/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Z. A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych.

2. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynikało, że organ egzekucyjny prowadził wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych Naczelnika P. Urzędu Skarbowego w G., obejmujące zaległości zobowiązanego przypisane mu w ramach odpowiedzialności za nieuiszczony podatek od towarów i usług VAT za lata 2000-2001 oraz podatek dochodowy od osób prawnych za rok 2000, należne od Spółki "M" sp. z o.o., zwanej dalej "Spółką". W toku postępowania egzekucyjnego doręczono zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych, dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz spisano protokół o stanie majątkowym, za które to czynności egzekucyjne naliczono opłaty, o których mowa w art. 64 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015), stanowiące w rozumieniu art. 64 c § 1 tej ustawy koszty egzekucyjne, w łącznej kwocie 942.938,77 zł.

Pismem z 2 marca 2007 r., uzupełnionym pismem z dnia 11 czerwca 2007 r., zobowiązany zwrócił się do organu egzekucyjnego o umorzenie należnych kosztów egzekucyjnych, poddając przy tym w wątpliwość ich wysokość. Uzasadniając tę prośbę zobowiązany zaakcentował, że skoro nie jest wymagalnym - wskutek przedawnienia - zobowiązanie podatkowe objęte wskazanymi wyżej tytułami wykonawczymi, to zasadnym jest anulowanie kosztów egzekucyjnych, naliczonych w oparciu o wierzytelności już nieistniejące. Postanowieniem z 13 grudnia 2007 r. organ egzekucyjny odmówił żądanego umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zażalenie na to postanowienie zostało uwzględnione postanowieniem organu odwoławczego z dnia 18 lutego 2008 r. Postanowieniem z 29 lutego 2008 r. organ egzekucyjny określił stronie wysokość kosztów egzekucyjnych na kwotę 942.938,77 zł. Na postanowienie organu odwoławczego utrzymujące w mocy to postanowienie organu egzekucyjnego została wywiedziona skarga, którą oddalił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z 9 września 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 902/08.

Kolejno, postanowieniem z 13 stycznia 2009 r. organ egzekucyjny odmówił zobowiązanemu umorzenia kosztów egzekucyjnych i to rozstrzygnięcie utrzymał w mocy organ odwoławczy postanowieniem z dnia 23 marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 27 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/G1 458/09 uchylił postanowienie organu odwoławczego. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że z treści przepisu art. 64 e § 2 u.p.e.a. wynika, iż wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych, organ jest zobowiązany – przede wszystkim - przedstawić w uzasadnieniu argumenty z zakresu ustaleń faktycznych, dotyczące tego, czy w rozpoznawanej sprawie została spełniona jedna z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, wymienionych w art. 64 e § 2 pkt 1 – 3 ustawy egzekucyjnej. Natomiast w razie pozytywnych ustaleń co do wystąpienia jednej z powyższych przesłanek – organ egzekucyjny jest zobowiązany ponadto przedstawić ocenę okoliczności sprawy uzasadniającą podjęte – w ramach uznania administracyjnego - rozstrzygnięcie o umorzeniu bądź odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Sąd stwierdził, że organ, który wydał zaskarżone postanowienie nie wypełnił obowiązków z zakresu postępowania dowodowego i nie uzasadnił należycie swojego rozstrzygnięcia. Nie dokonał ustaleń i ocen w zakresie przesłanek określonych w art. 64 e § 2 pkt 1 – 3 ustawy egzekucyjnej; nie określił nawet tego, która z podstaw wymienionych w cytowanym wyżej przepisie art. 64 e § 2 pkt 1 - 3 miała być - w jego ocenie - przedmiotem analizy w rozpoznawanej sprawie. Nie odniósł się w najmniejszym nawet stopniu do zarzutów zażalenia, a zwłaszcza zarzutu braku oceny w zakresie, podnoszonych przez skarżącego, twierdzeń dotyczących ubóstwa i złego stanu zdrowia. Organ odwoławczy postanowieniem z 10 czerwca 2010 r. uchylił postanowienie organu egzekucyjnego z 13 stycznia 2009 r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Organ egzekucyjny nie wyraził zgody na umorzenie stronie kosztów egzekucyjnych uzasadniając odmowę nierealizowaniem się przesłanek z art. 64 e § 2 ustawy egzekucyjnej, czemu dał wyraz w postanowieniu z 8 października 2010 r. - uchylonym następnie postanowieniem organu odwoławczego z 16 maja 2011 r., z uwagi na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania w sprawie. W wyniku dokonanych ustaleń organ egzekucyjny w postanowieniu z 14 listopada 2011 r., ponownie orzekł o odmowie umorzenia zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych.

Po uchyleniu tego postanowienia postanowieniem organu odwoławczego dnia 2 lutego 2012 r., organ egzekucyjny wydał w dniu 4 września 2012 r. kolejne postanowienie w tym przedmiocie, nadal odmawiając stronie umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 942.938,77 zł. Organ egzekucyjny relacjonując w wielostronicowym uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przebieg postępowania w sprawie stwierdził, że podstawą udzielenia ulgi w spłacie należnych kosztów egzekucyjnych jest art. 64 e § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej, oparty na konstrukcji uznania administracyjnego, wymagającego przeprowadzenia wyczerpującego postępowania dowodowego. Po zweryfikowaniu sprawy pod kątem realizowania się przesłanek z art. 64 § 2 ustawy egzekucyjnej przyznał, że zebrana w sprawie dokumentacja dotycząca sytuacji finansowej, zdrowotnej i rodzinnej zobowiązanego potwierdza zaistnienie przesłanki wymienionej w punkcie 1 tego przepisu, ale okoliczność braku majątku umożliwiającego zaspokojenie kosztów egzekucyjnych nie ma charakteru trwałego (w kontekście przekazywania na rzecz syna i żony alimentów potrącanych ze świadczenia emerytalnego strony), brak więc uzasadnienia do umorzenia kosztów egzekucyjnych korzystających z pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi wierzytelnościami. Stwierdził też, że nie występują w sprawie dwie pozostałe przesłanki umorzenia. Po rozpatrzeniu zażalenia strony organ odwoławczy postanowieniem z 29 listopada 2012 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 4 września 2012 r. o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 942.938,77 zł podkreślając, że organ egzekucyjny przeanalizował wszechstronnie zebrany w sprawie, obszerny materiał dowodowy i dokonał właściwej jego oceny. Za niezasadny uznał zarzut pominięcia części materiału dowodowego. Opisał przebieg postępowania, w tym istotne dla rozstrzygnięcia ustalenia dowodowe, zacytował i zinterpretował, znajdujące w sprawie zastosowanie, przepisy prawne. Organ odwoławczy wskazał, że bez znaczenia w postępowaniu dotyczącym umorzenia kosztów egzekucyjnych jest ich wysokość, ponieważ koszty zostały określone w odrębnym postępowaniu, a ich wysokość została zaakceptowana prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia 9 września 2009 r. Podkreślił, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest przywilejem o charakterze finansowym i dlatego strona wnosząca o udzielenie ulgi winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać inicjatywę dowodową w celu wykazania okoliczności faktycznych, które umożliwiałyby umorzenie kosztów egzekucyjnych, a strona takiej inicjatywy nie wykazała. W skardze na to postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zobowiązany wniósł o: 1. uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach i umorzenie całości kosztów egzekucyjnych, prawidłowo naliczonych ( z wyłączeniem 2001.r, które w ogóle są nienależne), 2. nakazanie organowi egzekucyjnemu ponowne, prawidłowe wyliczenie w sposób rzetelny wysokości poniesionych kosztów z konkretnym odniesieniem ich wysokości do konkretnej czynności - i zobowiązanie do udokumentowania tych wyliczeń ( z wyłączeniem 2001 r.), 3. nakazanie organowi egzekucyjnemu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego wobec organu egzekucyjnego, który wielokrotnie uchylone przez organ odwoławczy orzeczenia dotyczące odmowy umorzenia kosztów – "rozpatrywał przewlekle nie przestrzegając k.p.a., nie merytorycznie, nie spełniał ustawowego obowiązku - tj. do wydanych postanowień nie dołączył zestawienia załączników dowodów, w oparciu o które podejmował wydawanie postanowień odmowy, z wyraźną sprzecznością z dokumentacją dowodową spełniającą przesłanki umorzenia - uznaniowego, a więc nie spełnione były przesłanki formalne i prawne", 4. nakazanie organowi egzekucyjnemu wyjaśnienie do jakich konkretnie wezwań nie zastosował się skarżący - co w ocenie skarżącego się jest sprzeczne z prawem i nieprawdziwe, a o rzetelności skarżącego się świadczą wielokrotnie uchylane decyzje odmowy umorzenia należności w wydawanych uchylonych postanowieniach. Stwierdził, że brak merytorycznej oceny dowodów "jest próbą nadludzkiego sadyzmu urzędniczego na skarżącym się". Zobowiązany do skargi dołączył 56 załączników. Treść tych dowodów przywoływał w skardze na poparcie swoich twierdzeń i zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Przy piśmie procesowym z 30 lipca 2013 r. skarżący przedłożył dodatkowo 7 dowodów na okoliczność nieprawidłowości działania syndyka masy upadłościowej Spółki, swojego stanu zdrowia oraz stanu ubóstwa stwierdzonego w decyzji Prezydenta Miasta G. wydanej w 2006 r. Podkreślił przedawnienie kosztów egzekucyjnych w związku z przedawnieniem należności głównej, zakwestionował wysokość kosztów egzekucyjnych, sformułował zarzuty dotyczące sposobu prowadzenia kontroli w Spółce z pominięciem jego udziału, co - w świetle zasad reprezentacji Spółki - skutkowało bezprawnością działań kontrolnych. Wniósł o umorzenie kosztów egzekucyjnych w całości, podkreślając stan ubóstwa i wskazując, że za umorzeniem przemawia nie tylko interes skarżącego, ale również interes społeczny. Zaakcentował, że doprowadzono go do stanu katastrofalnego w zakresie zdrowotnym, materialnym i życiowym. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że skarga jest niezasadna. Sąd stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku tut. Sądu z 27 stycznia 2010 r., ponieważ nie doszło do wzruszenia tego wyroku w trybie przewidzianym prawem, nie doszło również do istotnej zmiany stanu prawnego. Sąd wskazał, że podstawą prawną zaskarżonego postanowienia jest art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne (§ 1). Koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (§ 2). Odnosząc się do zarzutu przedawnienia, WSA wyjaśnił, że prawomocnie orzeczone zaległości podatkowe zobowiązanego wynikające z decyzji o odpowiedzialności podatkowej jako osoby trzeciej uległy przedawnieniu: 1) z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2000 r. – z dniem 18 sierpnia 2009 r., 2) z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące styczeń 2000 r. – kwiecień 2001 r. – z dniem 3 kwietnia 2009 r. Koszty egzekucyjne, których umorzenia domaga się skarżący zostały naliczone wyłącznie w zakresie egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na wskazane prawomocnie orzeczone zaległości podatkowe zobowiązanego wynikające z decyzji o odpowiedzialności podatkowej jako osoby trzeciej. Postanowieniem z 29 lutego 2008 r. organ egzekucyjny określił stronie wysokość kosztów egzekucyjnych na kwotę 942.938,77 zł. Na postanowienie utrzymujące w mocy to postanowienie organu egzekucyjnego została wywiedziona skarga, którą oddalił którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 9 września 2009 r. Nie budzi wątpliwości, że doszło do przedawnienia opisanych wyżej zobowiązań podatkowych, jednakże przedawnienie egzekwowanego obowiązku świadczenia pieniężnego nie powoduje przedawnienia powstałych w toku jego egzekucji kosztów egzekucyjnych. Są to dwa odrębne zobowiązania, jedno należne wierzycielowi, a drugie organowi egzekucyjnemu, powstałe w różny sposób i o odmiennym charakterze mimo, iż mogą być dochodzone na podstawie tego samego tytułu wykonawczego. Sąd odnosząc się do zarzutów dotyczących postępowania dowodowego wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie strona wystąpiła do organu o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Przepis art. 64e § 1 i 2 wyznaczył zakres istotnych ustaleń dowodowych w sprawie. Z tego względu - wbrew przekonaniu strony skarżącej - przedmiotem postępowania dowodowego nie mogły być okoliczności związane ze sposobem prowadzenia postępowania kontrolnego w Spółce czy terminowością działania organu egzekucyjnego. Przedmiotem tego postępowania nie mogła być również wysokość kosztów egzekucyjnych. Jak wyżej wskazano postanowieniem z 29 lutego 2008 r. organ egzekucyjny określił stronie wysokość kosztów egzekucyjnych na kwotę 942.938,77 zł. Na postanowienie utrzymujące w mocy to postanowienie organu egzekucyjnego została wywiedziona skarga, którą oddalił którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawomocnym wyrokiem z dnia 9 września 2009 r. Ponieważ wysokość kosztów egzekucyjnych została prawomocnie określona organy nie były uprawnione do prowadzenia postępowania dowodowego na tę okoliczność i wszelkie, formułowane w tym zakresie zarzuty są niezasadne. Sąd stwierdził, że postępowanie dowodowe na okoliczność istnienia przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, a w przypadku pierwszej z tych przesłanek – z odniesieniem do sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i materialnej zobowiązanego, zostało przez organ egzekucyjny przeprowadzone w sposób bardzo szczegółowy, co znalazło odzwierciedlenie w czterech tomach akt administracyjnych, a następnie w uzasadnieniu postanowienia z dnia 4 września 2012 r. Postępowanie dowodowe odpowiadało wymogom proceduralnym zawartym w przepisach k.p.a., do których to przepisów odsyła art. 18 u.p.e.a. wskazując, że jeżeli przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ egzekucyjny działał z poszanowaniem dla zasad wynikających z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zaś zasada praworządności zawarta w art. 7 k.p.a. i rozwinięta w innych przepisach k.p.a.; w tym w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. gwarantuje prawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, które pozwala dokonać subsumcji faktów uznanych za udowodnione pod stosowną normę prawną, a następnie ustalić konsekwencje prawne tych faktów. W sytuacji, gdy organ egzekucyjny wypełnił zalecenia Sądu, przeprowadzając postępowanie dowodowe zgodnie ze wskazanymi przepisami prawnymi, zasadnie organ odwoławczy przyjął ustalenia dowodowe tego organu za własne, wydając zaskarżone przez zobowiązanego orzeczenie. W ocenie Sądu organy wnikliwie przeanalizowały sytuację zobowiązanego we wszystkich aspektach wynikających z określonego przepisem art. 64e § 2 u.p.e.a. zakresu sprawy. Opis dowodów, które uwzględniono w postępowaniu dowodowym został zawarty w postanowieniu organu egzekucyjnego na kartach od 209 do 223. W postępowaniu dowodowym uwzględniono wszystkie dowody przedkładane przez zobowiązanego. Dowody zostały poddane ocenie ich wiarygodności i mocy dowodowej, zaś ocena dowodowa i ustalenia poczynione w postępowaniu wyjaśniającym znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczeń; wprost – jak w przypadku postanowienia organu egzekucyjnego lub poprzez akceptujące odesłanie – jak w przypadku organu odwoławczego. Jak wynika z ustaleń postępowania dowodowego zobowiązany był w dacie wydania zaskarżonego postanowienia osobą siedemdziesięcioletnią. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 8 maja 2005 r. został czasowo uznany za całkowicie niezdolnego do pracy, ciężko choruje (między innymi cierpi na schorzenia neurologiczne, narządów ruchu, tarczycy, wykoślawienie paluchów, dnę moczanową, torbiel na nerce, nadciśnienie tętnicze). Zobowiązany nie posiada majątku nieruchomego czy ruchomego innego niż świadczenie emerytalne. W oświadczeniu o stanie majątku z dnia 17 kwietnia 2012 r. skarżący stwierdził, że źródłem jego dochodu jest emerytura w wysokości 675, 21 zł netto. Z przekazu pocztowego dotyczącego świadczenia emerytalnego wypłaconego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. za kwiecień 2012 r. wynika, że dochód strony kształtuje się w wysokości 3.029, 66 zł brutto. Potrącana jest zaliczka na podatek w wysokości 264 zł oraz składka na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 272,67 zł. Z pisma ZUS Oddział w Z. Inspektorat w T. z dnia 27 stycznia 2011 r. wynika, że z świadczenia emerytalnego dokonuje się w maksymalnej wysokości potrąceń alimentacyjnych. Alimenty są wypłacane na podstawie ugód zawartych przed Sądem Rejonowym w Bytomiu: 1) z żoną B. A. w dniu 27 marca 2007 r.; na mocy tej ugody skarżący zobowiązał się do płacenia alimentów w wysokości 1.000 zł miesięcznie, płatnych z góry do rąk uprawnionej do 20-go dnia każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w razie zwłoki w płatności, poczynając od 1 kwietnia 2007 r., 2) z synem P. A. w dniu 27 lutego 2003 r.; na mocy tej ugody skarżący zobowiązał się do płacenia alimentów w wysokości 1.000 zł miesięcznie, płatnych z góry do rąk uprawnionego do 20-go dnia każdego miesiąca wraz z 16% odsetkami w razie zwłoki w płatności, poczynając od 1 marca 2003 r. Organ egzekucyjny wskazał, że żona zobowiązanego odmówiła złożenia zeznań dotyczących otrzymywanych od zobowiązanego świadczeń alimentacyjnych, podnosząc, że wszystkie istotne okoliczności zawarła w swoim oświadczeniu z dnia 30 sierpnia 2011 r. Z oświadczenia tego natomiast wynika, że: 1) otrzymuje alimenty w niepełnej wysokości (ok. 887 zł) za pośrednictwem przekazów pocztowych, 2) nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego, 3) zawarli w 1996 r. umowę ustanawiającą rozdzielność majątkowa małżeńską, która obowiązuje w dalszym ciągu, 4) alimenty są jej jedynym źródłem utrzymania, 5) w okresie od 2006 r. do 2010 r. była zarejestrowana jako bezrobotna w PUP, nie miała prawa do zasiłku i nie otrzymała żadnych ofert pracy, w 2010 r. zarejestrowała działalność gospodarczą, lecz jej nie prowadzi. Zobowiązany nadto oświadczył, że żona zawiesiła działalność gospodarczą w 2012 r. i ma problemy zdrowotne wymagające leczenia w poradni zdrowia psychicznego. Wskazał, że występują zaległości w spłacie przedmiotowych alimentów. W zakresie alimentacji na rzecz syna, z poczynionych przez organ egzekucyjny ustaleń dowodowych (w szczególności oświadczeń zobowiązanego, działającego w charakterze pełnomocnika syna) wynika, że syn zobowiązanego przerwał studia na IV roku i nie posiada żadnych kwalifikacji, wyjechał zagranicę w 2010 r. celem poszukiwania pracy oraz zdobycia kwalifikacji zawodowych, ma 30 lat, jest stanu wolnego, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze świadczeń alimentacyjnych, które otrzymuje w niepełnej wysokości (887,59 zł). Nie jest znany termin jego powrotu. Według oświadczenia zobowiązanego alimenty są odbierane przekazem i przesyłane synowi za granicę. Pomimo wezwań organu zobowiązany nie przedłożył dokumentów źródłowych potwierdzających przesyłanie synowi świadczeń alimentacyjnych zagranicę a jedynie pismo syna z dnia 28 czerwca 2012 r., w którym P. A. oświadczył, że: 1) regularnie otrzymuje świadczenia alimentacyjne w wysokości wypłacanej przez ZUS, 2) ojciec ma wobec niego zaległości w zapłacie alimentów w kwocie ponad 60.000 zł, 3) ma problemy ze znalezieniem pracy, 4) ma zamiar zdobywać kwalifikacje zagranicą – w szczególności językowe, a jeżeli warunki materialne pozwolą, również kontynuować studia wyższe o kierunku prawniczym oraz ukończyć inne kursy kwalifikacyjne. Mając na względzie tak ustalony stan faktyczny w zakresie obowiązków alimentacyjnych zobowiązanego organ egzekucyjny stwierdził, że istnieje prawdopodobieństwo, że zarówno syn, jak i żona będą w przyszłości uzyskiwali dochody. Alimenty mają charakter przejściowy. W związku z powyższym, pomimo stwierdzenia występowania w sprawie przesłanki określonej w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych. Natomiast organ odwoławczy dokonał innej kwalifikacji tego stanu faktycznego i stwierdził, że przedmiotowa przesłanka nie występuje, ponieważ nieściągalność nie ma charakteru trwałego. Sąd stwierdził, że pomimo niewątpliwie bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej zobowiązanego, ma rację organ odwoławczy wywodząc, że w sprawie nie występuje przesłanka wymieniona w art. 64e § 2 pkt 1, ponieważ nie został spełniony wymóg trwałego charakteru braku majątku, z którego może być prowadzona egzekucja. W ocenie Sądu zgodzić się trzeba z organem, że występuje nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, ale nie ma ona charakteru trwałego. Zobowiązany dysponuje bowiem majątkiem, z którego istnieje – co do zasady – możliwość prowadzenia egzekucji (świadczenie emerytalne w wysokości ponad trzy tysiące złotych brutto). Czasowo występuje nieściągalność związana z realizacją obowiązków alimentacyjnych, ale brak podstaw do twierdzenia, że nieściągalność ma charakter trwały. Zasadnie bowiem można oczekiwać, że ponad trzydziestoletni syn zobowiązanego zacznie się samodzielnie utrzymywać i nie będzie wymagał alimentacji. Ustalenia dowodowe nie dają także podstaw do twierdzenia o braku możliwości uchylenia obowiązku alimentacyjnego w stosunku do żony zobowiązanego w sytuacji, gdy żona zacznie uzyskiwać własne dochody (z działalności gospodarczej czy pracy) lub uzyska świadczenie z ubezpieczenia społecznego (rentowe czy emerytalne). Powyższe wskazuje, że nie występuje w sprawie pierwsza z alternatyw składających się na przesłankę umorzenia kosztów egzekucyjnych określoną w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. Zobowiązany podkreślając wręcz stan ubóstwa nie podjął żadnych działań zmierzających do weryfikacji obowiązku alimentacyjnego, który w stosunku do syna został ukształtowany w roku 2003, w niewątpliwie innej sytuacji życiowej uprawnionego. Zaniechanie przez zobowiązanego podjęcia działań mających na celu weryfikację zasadności i zakresu obowiązku alimentacyjnego powoduje, że również z tego względu trzeba stwierdzić, że zobowiązany nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, ponieważ nie do zaakceptowania w państwie prawa byłoby wywodzenie korzystnych dla zobowiązanego skutków prawnych z jego pasywnej postawy mającej na celu przerzucenie obciążeń wynikających z kosztów egzekucyjnych na państwo i społeczeństwo. Odnosząc się do sporu w zakresie istnienia przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych wymienionej w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.: koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, Sąd wskazał, że rację mają organy twierdząc, że w przypadku zobowiązanego ta przesłanka nie występuje. Organ egzekucyjny wywiódł, że interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych. 4. Od powyższego wyroku Skarżący wniósł skargę kasacyjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

- na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej - "P.p.s.a."), naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W szczególności art. 64e §1 oraz art. 64e §2 u.p.e.a., polegającym na utrzymaniu w mocy i nie uchyleniu decyzji, naruszającej przepisy prawa materialnego, w wyniku czego odmówiono skarżącemu umorzenia kosztów egzekucyjnych w stanie faktycznym wypełniającym pozytywnie przesłanki określone w art. 64 e u.p.e.a.,

- na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. : - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności obrazę przepisów art. 134 P.p.s.a. oraz art. 145 P.p.s.a. w zw. z art. 156 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy i nie uchylenie decyzji trwale niemożliwej do wykonania, - obrazę przepisów art. 7 k.p.a. oraz 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. i art. 64e u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy i nie uchylenie decyzji pozostającej w sprzeczności z podstawowymi zasadami uwzględniania interesu publicznego i słusznego interesu obywateli oraz z zasadą pobudzania zaufania do władzy publicznej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie, w związku z treścią zarzutów skargi kasacyjnej i jej uzasadnienia, zauważyć należy, że zgodnie z art. 183 §1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przy tym, jak wynika z art. 176 P.p.s.a. w skardze kasacyjnej winno być zawarte, między innymi, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, zaś - stosownie do art. 174 P.p.s.a. - podstawami, na których skarga kasacyjna może być oparta, są: 1/ naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut błędnej wykładni prawa materialnego winien być uzasadniony przez wskazanie, w kontekście przedstawionego przez sąd rozumienia danego przepisu, dlaczego taka jego wykładnia jest wadliwa i jaka jest jego prawidłowa interpretacja. Uzasadniając z kolei zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego należy wykazać, że ustalony w sprawie /przyjęty przez sąd/ stan sprawy odpowiada hipotezie normy prawnej, jeżeli sąd bezzasadnie uznał, że dany przepis nie miał zastosowania lub - jeżeli zarzut dotyczy zastosowania przepisu – że stan faktyczny przyjęty przez sąd nie wyczerpuje hipotezy normy prawnej. Gdy natomiast podstawą skargi kasacyjnej jest naruszenie przepisów postępowania należy w uzasadnieniu wyjaśnić, jaki konkretnie przepis i w jaki dokładnie sposób został przez sąd naruszony oraz wykazać, że uchybienie to mogło mieć taki wpływ na wynik sprawy, że gdyby go nie popełniono, to rozstrzygnięcie mogłoby być inne.

Nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji w sprawie niniejszej z urzędu nie stwierdzono.

Odnosząc się do pierwszego z zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej, tj. zarzutu naruszenia art. 64e §1 i §2 u.p.e.a., zauważyć należy, że wskazanego w nim przepisu sąd administracyjny nie stosował, nie jest bowiem organem uprawnionym do prowadzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego (por. art. 1 pkt 2, art. 1a pkt 7, art. 19, art. 20, a także art. 23 u.p.e.a.). Rolą sądu administracyjnego jest natomiast kontrola działalności administracji publicznej, w tym organów prowadzących administracyjne postępowanie egzekucyjne, pod względem zgodności z prawem i stosowanie w związku z tym środków przewidzianych przepisami Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 3 §1 P.p.s.a.). Przy tym, jeśli w wyniku sprawowanej kontroli zgodności z prawem postanowienia, w tym wydanego w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego, wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że nie narusza ono prawa, to wniesioną na to postanowienie skargę oddala (por. art. 151 P.p.s.a.), gdy zaś w jego ocenie postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1-3 i §2 P.p.s.a. - uchyla je lub stwierdza jego nieważność na podstawie odpowiedniego spośród tych przepisów. Formułując zarzut naruszenia wskazanego wyżej przepisu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, autor skargi kasacyjnej nie uwzględnił przedstawionej istoty kompetencji orzeczniczych sądów administracyjnych. Wnoszący skargą kasacyjną upatruje bowiem naruszenia wskazanych przepisów poprzez odmówienie skarżącemu umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Nawet jednak przy przyjęciu, z uwzględnieniem uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, że w istocie zarzucane jest zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 64e §2 pkt 2 u.p.e.a., przez oddalenie skargi na skutek błędnej oceny, że zaskarżone postanowienie nie narusza wymienionych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to i tak zarzut ten nie mógłby być uznany za uzasadniony.

Zauważyć należy, że wyliczenie przesłanek umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego zawarte jest w art. 64e §2 u.p.e.a. i jest ono wyczerpujące. Zgodnie z art. 64e § 2 pkt 1-3 koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1), za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2), ściągniecie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Należy zauważyć, że organ egzekucyjny może umorzyć koszty w przypadku stwierdzenia jednej z tych okoliczności. Treść powołanego wyżej przepisu, wskazuje na uznaniowy charakter podejmowanych przez organ postanowień w tym przedmiocie. Tak więc nawet w przypadku, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie przesłanek z art. 64 §2 pkt 1-3 u.p.e.a. może - działając w ramach uznania administracyjnego - odmówić ich umorzenia, co oznacza, że odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca. Sądowa kontrola legalności orzeczeń wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona do zbadania, czy wydane orzeczenie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Sąd nie dokonuje oceny wydanego rozstrzygnięcia z punktu widzenia słuszności czy sprawiedliwości.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jej autor, wskazuje na naruszenie art. 64e §2 pkt 1 u.p.e.a. i jednocześnie nie kwestionuje ustaleń Sądu I instancji dotyczących stanu faktycznego. Obszernie cytując szczegółowe ustalenia co do stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego, wnoszący skargę kasacyjną odmawia racjonalności rozstrzygnięciu organu odwoławczego. W ocenie kasatora "przesłanka trwałości, choć nie wskazana wprost w art. 64e §2 pkt 1 u.p.e.a. , jest oczywistym elementem dyspozycji". Wyjaśnić należy, że art. 64 §2 pkt 1 u.p.e.a. nie zawiera przesłanki "trwałej nieściągalności".

Odnosząc się do treści przepisu - Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że przesłanka zawarta w art. 64 §2 pkt 1 u.p.e.a. została sformułowana alternatywnie. Występuje zarówno wtedy, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, jak również wtedy, gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Wykładnia systemowa wewnętrzna przypadków objętych jedną przesłanką umorzenia, w sytuacji sformułowania przez ustawodawcę zamkniętego katalogu przesłanek umorzenia, nakazuje ich interpretację w sposób spójny aksjologicznie. Nieściągalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały. Wykazanie przez zobowiązanego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej również podlega ocenie w kontekście trwałego charakteru braku majątku, z którego może być prowadzona egzekucja.

Naczelny Sąd Administracyjny nie może ponadto odnieść się do zarzutu niewykonalności decyzji, ponieważ Sąd I instancji kontrolował wydane w sprawie postanowienia, a nie decyzje.

Niezasadny jest też zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. i 8 k.p.a., ponieważ tych przepisów Sąd I instancji nie stosował. Zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie do uczestników władzy publicznej. Na czym miałoby polegać naruszenie powyższego przepisu - autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnia.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wprowadzający zasadę uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli nie określa hierarchii tych wartości ani też zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Z punktu widzenia struktury i celów postępowania administracyjnego można przyjąć, że wymienione w tym artykule interesy są prawnie równorzędne, co oznacza, że w procesie wykładni norm proceduralnych organ administracji publicznej nie może kierować się założoną a priori hierarchią tych interesów.

Zdaniem NSA prawidłowa była ocena Sądu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie organy administracji należycie rozważyły i oceniły wystąpienie przesłanki interesu publicznego w wyborze sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Ważny interes Skarżącego został skonfrontowany z ważnym interesem publicznym, któremu organ dał prymat. Odmienna ocena tych okoliczności przez Skarżącego nie jest równoznaczna z naruszeniem art. 7 k.p.a.

Mając na względzie wszystkie przytoczone okoliczności, wobec braku uzasadnionych podstaw, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na mocy art. 184 P.p.s.a.