Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 1/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2011-03-18 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 3, art. 246 par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, postanowieniem z dnia 18 lutego 2011r. sygn. akt I SA/Bd 1/11 Referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy.

Pismem z dnia 1 marca 2011r. A. K. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia zarzucając mu:

- naruszenie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., poprzez nieuzasadnioną odmowę przyznania prawa pomocy;

- naruszenie przepisu art. 258 § 1 pkt 3 p.p.s.a., poprzez błędną ocenę stanu majątkowego, a w szczególności poprzez niedopuszczalne uznanie, że obroty na rachunku bankowym są jednoznaczne z osiągnięciem dochodów pozwalających na pokrycie kosztów sądowych w sprawie, bez uszczerbku dla zaspokajania podstawowych potrzeb rodziny.

Jednocześnie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy, zgodnie z wnioskiem zawartym w treści skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]

W uzasadnieniu sprzeciwu strona stwierdziła, że całkowicie nieuzasadnione jest twierdzenie, że przychody przedsiębiorstwa pozwalają na pokrycie kosztów sądowych. Jej zdaniem z treści zaskarżonego postanowienia wynika jednoznacznie, że podstawą rozstrzygnięcia było błędne przyjęcie, że obroty na rachunku bankowym skarżącego są równoznaczne z osiągnięciem dochodów pozwalających na pokrycie opłat sądowych, bez uszczerbku dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych swoich i rodziny.

W ocenie strony, nie można zgodzić się także z twierdzeniem, że skarżący nie wykazał dostatecznie przesłanek udzielenia pomocy prawnej poprzez zwolnienie go od kosztów sadowych. Skarżący podkreślił, że kwestia ta wynika jednoznacznie z faktu, iż w obecnej chwili utracił płynność finansową, a co za tym idzie, skoro jego dochody nie pozwalają na pokrycie bieżących wydatków, to tym bardziej, nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych.

Odnosząc się do poruszonej, w treści zaskarżonego postanowienia, kwestii regulowania przez skarżącego należności wobec kontrahentów i innych podmiotów, strona wskazała, iż płatności te są związane m.in. z kredytem obrotowym zaciągniętym w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa oraz terminowością w zakresie płatności rat leasingu. Stwierdziła, że dokonana ocena tych zdarzeń gospodarczych, nie tylko przekracza zasadę swobodnej oceny materiału dowodowego, ale także jest całkowicie niedopuszczalna. Podkreśliła, że sugerowanie, iż winna narazić się na utratę składników przedsiębiorstwa (przedmiotów umów leasingowych), prowadzi de facto do błędnego koła, albowiem w przypadku braku terminowych płatności, leasingodawcy wypowiedzą umowy, a strona utraci składniki majątkowe, konieczne do dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Skarżący wskazał, że ww. kredyt obrotowy został zaciągnięty w celu utrzymania płynności finansowej przedsiębiorstwa i możliwości bieżącego regulowania zobowiązań, przede wszystkim wobec pracowników i kontrahentów.

Reasumując, zdaniem skarżącego, dokonana przez Referendarza sądowego ocena stanu majątkowego została dokonana w sposób niepełny, a jej konsekwencją jest uniemożliwienie obrony jego praw. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 grudnia 2010, sygn. akt I SA/Bk 605/10 skarżący podkreślił, że sam fakt istnienia obrotów na jego rachunku bankowym, bez zaistnienia dochodu z działalności pozwalającego na pokrycie kosztów sądowych, nie może stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.

Pismem z dnia 1 marca 2011r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010r., który nie został odrzucony przez Sąd.

W świetle art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane

ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy.

Na podstawie art. 245 § 1 i 3 wskazanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części

albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest

w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się

w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możliwość obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa

i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie

i rodziny.

Z nadesłanego przez stronę wraz ze skargą wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody w kwocie brutto około 2.600 zł. (formularz PPF poz. 10). We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje, oprócz skarżącego, jego małżonka E. oraz trójka dzieci: 17-letni Ł., 15-letnia J. i 13-letnia W. Skarżący wskazał, że koszty utrzymania rodziny wynoszą łącznie około 2.350 zł plus koszty spłacanych kredytów w wysokości 400 zł, zaciągniętych na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący posiada samochód ciężarowy podlegający zajęciu oraz samochód osobowy marki Fiat o wartości 2.800 zł. Jak wynika natomiast z dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę (oświadczenia z dnia 31.01.2011r. - k. nr 64 akt sądowych), łączne koszty utrzymania domu i rodziny wynoszą około 4.679 zł. Ponadto skarżący wskazał, że posiada zaciągnięte i nie spłacone kredyty w łącznej wysokości ponad 350 tys. zł (k. nr 66 akt sądowych). Małżonka skarżącego oświadczyła, że w lutym 2010r. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej (gabinet kosmetyczny), którą rozlicza w formie karty podatkowej, a która aktualnie nie przynosi dochodu (k. nr 34 akt sądowych). Wnioskodawca podkreślił również, że składniki majątkowe jego firmy zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, a dłużnicy zalegają z płatnościami (k. nr 45-46 akt sądowych).

W oparciu o przedstawioną sytuację finansową i materialną strony należy stwierdzić, że nie wykazała ona, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do przyznania prawa pomocy.

Przede wszystkim odnosząc się do deklarowanych przez stronę wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego należy zauważyć, że w tej kwestii udzielano sprzecznych ze sobą informacji. Skarżący pierwotnie zadeklarował, że rodzina ponosi wydatki w wysokości 2.350 zł (wniosek PPF nadesłany wraz ze skargą), a następnie oświadczył, że wynoszą one 4.379 zł (oświadczenie z dnia 31.01.2011r.). Analiza danych zadeklarowanych jako dochody w zestawieniu z wydatkami budzą wątpliwości co do ich rzetelności. Rozpoznający sprawę Sąd zobowiązany jest kierować się m.in. logiką i doświadczeniem życiowym, a te nie pozwalają uznać, że 5-osobowa rodzina dysponująca miesięcznym dochodem w wysokości 2.600 zł, bez dodatkowych źródeł utrzymania, byłaby w stanie ponosić koszty miesięcznego utrzymania w wysokości 4.679 zł. Strona skarżąca zatem wydaje więcej (4.679zł) niż wykazany dochód (2.600 zł), nie podając źródła pokrycia wydatków.

Odnosząc się do okoliczności podnoszonej przez stronę w sprzeciwie, iż utraciła ona płynność finansową oraz, że obroty na rachunku bankowym nie są równoznaczne z osiągnięciem dochodu z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, stwierdzić trzeba, że taka sytuacja wynika między innymi ze sposobu prowadzenia działalności gospodarczej, w tym podejmowanych decyzji, co do wyboru kontrahentów. Okoliczność, że kontrahenci nie płacą należności, nie stwarza automatycznie podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych.

Podkreślić należy, że konieczność spłaty kredytu obrotowego zaciągniętego w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa oraz płatności z tytułu rat leasingowych nie stanowią w przekonaniu Sądu o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Jak już wielokrotnie wskazywano, niedopuszczalne jest preferowanie zobowiązań prywatnoprawnych ponad publicznoprawne, do których zalicza się obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Podkreślić należy, że podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny oceniając sytuację skarżącego A. K. w postanowieniu z dnia 2 września 2010 r. sygn. akt I FZ 346/10, oddalającym zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 372/10.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie uczynił zadość tym wymaganiom. Nie można ustalić w oparciu o podane przez skarżącego dane z jakiego źródła pokrywane są wydatki przewyższające wskazany dochód. Świadczy to o nierzetelności po stronie skarżącego w zakresie podania wszystkich źródeł dochodu. Nie można zaakceptować sytuacji, w której skarżący twierdzi, że wydaje więcej niż wskazany przez niego dochód, a Sąd to bezkrytycznie przyjmuje i zwalnia od kosztów sądowych. Skorzystanie ze zwolnienia jest prawem, jednakże wymaga po stronie wnioskodawcy należytego przedstawienia sytuacji majątkowej w tym finansowej jego i rodziny. Podana niespójność pomiędzy osiąganym dochodem a ponoszonymi wydatkami wyklucza przyznanie prawa pomocy.

Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.

Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu