Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 574/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2013-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 28 ust 3  pkt 1 -6
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 września 2013 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 24 kwietnia 2013 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 22 marca 2013 r. nr [...] odmawiającą A. C. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 2008 r. do grudnia 2012 r. w łącznej kwocie [...] zł (z tytułu składek w kwocie [...] zł; z tytułu odsetek za zwłokę liczonych na dzień wpływu wniosku, tj. 8 grudnia 2011 r. od składek za okres od stycznia 2008 r. do lipca 2011 r. –[...] zł; z tytułu odsetek za zwłokę liczonych na dzień wpływu pisma, tj. 15 stycznia 2013 r. od składek za okres od sierpnia 2011 r. do grudnia 2012 r. –[...] zł zł, na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu składek za październik 2011 r. – [...] zł, na Fundusz Pracy za okres od stycznia 2008 r. do grudnia 2012 r. w łącznej wysokości [...] zł (z tytułu składek w kwocie [...] zł; z tytułu odsetek za zwłokę liczonych na dzień wpływu wniosku, tj. 8 grudnia 2011 r. – [...] zł; z tytułu odsetek za zwłokę liczonych na dzień wpływu pisma, tj. 15 stycznia 2013 r. w kwocie [...] zł).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że w piśmie

z dnia 8 grudnia 2011 r. A. C. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie składek. Uzasadniając swój wniosek, zobowiązany wskazał, że znalazł się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, gdyż jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku

([...] lata), z orzeczoną II grupą niepełnosprawności. Stan zdrowia ulegał ciągłemu pogorszeniu, co znacznie ograniczało możliwość prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na przewozie osób taksówką i uzyskiwanie z tego tytułu dochodów umożliwiających spłatę należności z tytułu składek. Warsztatem pracy był 16-letni samochód wymagający kosztownych napraw, które były finansowe

z zaciągniętego przez zobowiązanego kredytu. Wnioskodawca dodał, że pracował przez kilka dni w miesiącu po kilka godzin, a z powodu braku klientów nie zawsze osiągał dochód, jednakże do innej pracy się nie nadawał. Wskazał, że aktywność zawodowa była przede wszystkim formą jego rehabilitacji, która pozwalała skutecznie walczyć z postępującą chorobą, zaspokajała jego niezbędne potrzeby bytowe, pozwalała aktywnie funkcjonować w społeczeństwie oraz umożliwiała utrzymanie względnej sprawności fizycznej. Ponadto dzięki prowadzeniu działalności gospodarczej nie korzystał z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej

w S.

Wnioskodawca wskazał również, że w całym okresie prowadzenia działalności nigdy nie zalegał z opłacaniem składek zdrowotnych, o czym świadczy pismo ZUS

z dnia 10 maja 2011 r. Składek ubezpieczeniowych nie płacił z niewiedzy, ponieważ ZUS nigdy nie poinformował o powstałym zadłużeniu. O zaległości w opłacaniu składek dowiedział się dopiero wtedy, gdy żona złożyła w jego imieniu wniosek

o doliczenie stażu pracy. Dodał, że nie jest w stanie spłacić zaległych składek bez uszczerbku koniecznego utrzymania.

Zobowiązany oświadczył, że gdyby wcześniej wiedział o powstałym zadłużeniu, zrezygnowałby z prowadzenia "nisko dochodowej" działalności. Według zobowiązanego ewentualna egzekucja należności przez ZUS przyczyni się do zlikwidowania działalności i do skrajnego pogorszenia jego sytuacji życiowej.

W ocenie wnioskodawcy ZUS wypłacając świadczenie rentowe, miał możliwość dokonania ewentualnych potrąceń. Nie dokonano tego, prawdopodobnie

z powodu niewiedzy o zmianie przepisów prawa pracowników, którzy – podobnie jak zobowiązany – nie zapoznali się ze zmianami.

Dalej Zakład wskazał, że po prawomocnym oddaleniu apelacji ubezpieczonego przez Sąd Apelacyjny w Szczecinie od wyroku Sądu Okręgowego

w K. IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 marca 2012 r. sygn. akt IV U 1049/11 oddalającego odwołanie A. C., ZUS wezwał wyżej wymienionego do przedłożenia stosownych dokumentów. Odpowiadając na wezwanie, zobowiązany złożył pismo z dnia 19 kwietnia 2012 r., w którym rozszerzył zakres żądania o umorzenie należności powstałych po dniu złożenia wniosku z dnia 8 grudnia 2011 r. do dnia 31 grudnia 2012 r. W uzasadnieniu przytoczył te same argumenty, na które powołał się w poprzednim piśmie, dodając, że otrzymuje stałą rentę inwalidzką w wysokości [...] zł miesięcznie, która nie wystarcza na zaspokojenie jego elementarnych potrzeb życiowych. Wskazał również, że po opłaceniu bieżących rachunków związanych z opłatami mieszkaniowymi nie stać go na zakup leków i podstawowej żywności. Wskazał, że obarczenie obowiązkiem zapłaty długu spowodowało drastyczne i nieodwracalne skutki życiowe, gdyż został pozbawiony przez Państwo perspektyw normalnego funkcjonowania w społeczeństwie, skazany na wegetację w czterech ścianach i powolną śmierć. Zobowiązany przedłożył również dokumenty dotyczące m.in. jego wydatków ponoszonych na zakup leków, na uiszczenie opłat związanych z utrzymaniem mieszkania (rachunków za gaz, energię elektryczną, telefon, czynsz), wpłat dokonywanych na rzecz banków i ZUS-u.

Zakład po rozpoznaniu wniosku zobowiązanego, decyzją z dnia 22 marca

2013 r. odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, uznając, że w sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności należności z art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (DZ.U. z 2009 roku, Nr 205 poz. 1585 ze zm.), dalej zwana: "u.s.u.s.", a także przesłanka ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek, o której mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej zwanym "rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r.".

W piśmie z dnia 4 kwietnia 2013 r. A. C. złożył wniosek

o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, w którym podniósł, że pomimo przystąpienia do układu ratalnego, nie zgadza się z powstałym długiem. Zdaniem wnioskodawcy prawo nie może działać wstecz, zwłaszcza w sytuacji braku wiedzy zobowiązanego o ciążącym na nim ustawowym obowiązku, tym bardziej, że sam ZUS w spornym okresie również nie wiedział o powstaniu zaległości składkowej. Na szczególną uwagę – zdaniem zobowiązanego -zasługuje brak powiadomienia go przez Zakład o powstałej zaległości. Wskazał, że aktualnie przechodzi poważny kryzys zdrowotny i finansowy. Poinformował także, iż z powodów od niego niezależnych nie może wywiązać się

z wpłacania rat w uzgodnionej wysokości, co spowodowało, że poczuł się zdołowany psychicznie, a co z kolei negatywnie wpłynęło na stan jego mocno nadwątlonego zdrowia. Stres i zły stan zdrowia może z czasem skutkować zmniejszeniem możliwości zarobkowania, a nawet ją udaremnić na dłuższy czas.

Zakład ponownie rozpatrujący wniosek w przedmiocie umorzenia należności

z tytułu nieopłaconych składek, utrzymał w mocy decyzję z dnia 22 marca 2013 r., gdyż uznał, że w stosunku do dłużnika nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w ww. rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez zobowiązanego, wskazał, że podnosząc, iż był w poważnym kryzysie zdrowotnym, nie przedłożył na tę okoliczność żadnego nowego dowodu. Podkreślił, że sam fakt zaistnienia choroby nie stanowi przesłanki uzasadniającej umorzenie. Choroba winna być trwała

i uniemożliwiająca dłużnikowi uzyskiwanie dochodu jak i powinna się z nią wiązać konieczność ponoszenia znacznych wydatków. Z akt sprawy wynikało natomiast, że stan zdrowia nie pozbawił dłużnika źródła utrzymania czy możliwości zarobkowania. Uzyskiwał bowiem dochód z tytułu świadczenia rentowego przyznanego na stałe,

a ponadto pomimo niepełnosprawności orzeczonej w 1989 roku, od 1999 roku wykonywał działalność gospodarczą, która została zawieszona od 1 stycznia 2013 r. Ponadto, żona zobowiązanego miała stałe dochody z tytułu świadczenia emerytalnego. Z uzyskiwanych środków ponoszone były wydatki na utrzymanie

i koszty leczenia oraz spłacane były zobowiązania kredytowe w kwocie po [...] zł miesięcznie. Zobowiązany posiadał również majątek w postaci lokalu mieszkalnego

i samochodu, jakkolwiek wartość auta z uwagi na rok produkcji nie była wysoka.

W ocenie Zakładu taki stan rzeczy uzasadniał przyjęcie, że zobowiązany nie znajdował się w sytuacji, w której ewentualna ratalna spłata zadłużenia, w tym

np. w dogodnych ratach, pozbawiłaby rodzinę dłużnika środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ podkreślił, że należności z tytułu składek są należnościami uprzywilejowanymi w stosunku do innych zobowiązań i winny być zaspokajane przed nimi, natomiast uwzględnienie wniosku zobowiązanego, doprowadziłoby do naruszenia tej zasady, wobec tego Zakład nie mógł umorzyć zaległości.

Na podstawie zebranych w sprawie dokumentów, Zakład uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że sytuacja majątkowa i rodzinna zobowiązanego przemawia

za umorzeniem należności składkowych, gdyż nie można uznać, że żyje on

w ubóstwie, a zatem nie zaistniały przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na zasadach określonych w wyżej powołanym rozporządzeniu, tj. mimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności.

W ocenie Zakładu podnoszona przez zobowiązanego okoliczność, że podupadł na zdrowiu od czasu prowadzenia windykacji zaległych składek przez ZUS, nie może być brana pod uwagę, bowiem wyżej wymieniony nie przedłożył na tę okoliczność żadnych dowodów. Organ zauważył, że z posiadanej przez ZUS dokumentacji wynika, że dotychczas Zakład nie podejmował i nie prowadził działań windykacyjnych.

W odniesieniu do obciążających zobowiązanego zaległości z tytułu składek były prowadzone jedynie działania związane z ustaleniem obowiązku ich zapłaty oraz możliwością umorzenia.

A. C. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie skargę na ww. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia

24 kwietnia 2013 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zwolnienie skarżącego od uiszczania naliczonych składek na ubezpieczenie społeczne oraz naliczonych odsetek, zobowiązanie Zakładu do wydania "pełnego bilansu wszystkich wyliczeń spornych kwot wynikających z okresu roszczeniowego", zwolnienie

z obowiązku dostarczenia ZUS-owi dokumentacji za okres od września 2001 roku

do grudnia 2002 r. oraz wezwanie na rozprawę przed Sądem. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

– wydanie jej z naruszeniem jego interesu prawnego i z pogwałceniem zasad współżycia społecznego;

– brak wykazania wysokości zaległości składkowych, brak podania konkretnych danych dotyczących sposobu ich zbilansowania;

– brak uwzględnienia pogarszającego się stanu zdrowia skarżącego, ciężkiego położenia życiowego i podeszłego wieku.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że zaskarżona decyzja nie może się ostać,

z uwagi na podnoszone przez niego zarzuty w jego pismach wnoszonych w sprawie. Zaznaczył, że początkowo ZUS domagał się łącznej kwoty [...] zł, która po jego "interwencjach" zmalała do kwoty [...] zł z tytułu zaległości składkowych oraz [...] zł z tytułu odsetek, co świadczy o tym, że ZUS nie jest w stanie jednoznacznie określić wysokości swoich roszczeń ani wskazać podstaw dokonywanych przez siebie naliczeń.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Dodatkowo na rozprawie Skarżący domagał się uchylenia wyroku i zwrócenie sprawy Sądowi Okręgowemu w K. Wydziałowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpatrzenia, podnosząc ponownie argumenty za niezasadnym stanowiskiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności

z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) – dalej "u.p.p.s.a.", w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie.

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami i uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Bezsporne jest w niniejszej sprawie, że Skarżący posiada zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy. Zważywszy na przedmiot kontrolowanego aktu wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, stanowi przepis art. 28 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(tj. Dz. U. Nr 205, z 2009 r., poz. 1585 ze zm.) dalej "u.s.u.s.". Stosownie zaś do przepisu art. 32 ustawy również umorzenie składek na Fundusz Pracy następuje wg zasad przewidzianych dla umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne.

Decyzjami z dnia 22 marca 2013 r. i z dnia 24 kwietnia 2013 r. po ponownym postępowaniu organ odmówił umorzenia zaległości uznając w okolicznościach sprawy, że brak jest podstaw do umorzenia zaległości zobowiązanego.

Z takim stanowiskiem organu nie godzi się Skarżący przy czym zarzuty skargi koncentrują się wokół kilku zagadnień, które w istocie są odrębnymi sprawami

w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa.

Rozważając argumentację skargi, wskazać należy, że Sąd Administracyjny nie uniewinnia od popełnienia jakiegokolwiek czynu, z uwagi na zakres prowadzonej kontroli obejmuje tą kontrolą wykonywanie administracji publicznej przez organ jakim jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych opiera się na badaniu przesłanek warunkujących umorzenie zaległości w okolicznościach konkretnej sprawy, nie opiera się na zasadzie winy czy jej braku po stronie zobowiązanego. Stosownie do powołanego wyżej art. 3 u.p.p.s.a. przedmiotem kontroli jest legalność zaskarżonej decyzji, co oznacza, że sądowa kontrola ostatecznej decyzji administracyjnej polega na badaniu jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego. Konsekwencją sprawowanej przez Sąd funkcji kontrolnej

w przypadku stwierdzenia w wyniku tej kontroli, że zaskarżona decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, jest to, że Sąd decyzję taką eliminuje z obrotu prawnego poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie nieważności - w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia ( art. 145 u.p.p.s.a.) i to w sytuacji gdy naruszenie prawa materialnego, miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów postępowania, mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub mogło prowadzić do wznowienia postępowania. W tak pojmowanym naruszeniu przepisów nie mieści się pojęcie winy.

Ponadto Sąd administracyjny dokonuje kontroli legalności decyzji we wskazanym wyżej zakresie, nie zastępuje organu w podejmowaniu decyzji, nie może zatem umorzyć zaległości z tytułu nieopłaconych składek czy jak chce Skarżący uwolnić od naliczonych składek czy odsetek od tych zaległości.

Wskazać też należy, że kontrola Sądu obejmuje rozstrzygnięcie organu na dzień jego podjęcia. Oznacza to, że okoliczności które mają miejsce po dacie podjęcia decyzji przez organ, nie mogą i nie mają wpływu na legalność zaskarżonej decyzji. Mogą być ewentualnie jako nowe okoliczności nie istniejące w dacie rozstrzygania przez organ, przedmiotem oceny przez organ w kolejnym wniosku strony.

W ramach wskazanej kontroli Sąd Administracyjny nie może zobowiązać Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania dokumentacji pełnego bilansu wszystkich wyliczeń spornych kwot wynikających z okresu rozliczeniowego albowiem poza rozważaniami dotyczącymi zaistnienia przesłanek mogących skutkować umorzeniem postępowania pozostaje kwestia objęcia Skarżącego ubezpieczeniem

i jego wysokością. W postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji

tj. z dnia 24 kwietnia 2013 r., ZUS nie mógł ponownie rozpatrywać sprawy

w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu i wysokości kwot ubezpieczenia. Kwestia ta bowiem – jak trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – była przedmiotem decyzji tego organu, a środkiem odwoławczym przysługującym Skarżącemu od tego rozstrzygnięcia było odwołanie do Sądu Okręgowego

w K., z którego to środka zaskarżenia Skarżący skorzystał, podobnie jak

z możliwości wniesienia apelacji do Sądu Apelacyjnego w Szczecinie. Oba postępowania zakończyły się odpowiednio wyrokami z dnia 13 marca 2012 r. sygn. akt IV U 1049/11, z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt III AUa 448/12. Sąd Administracyjny nie jest kolejną instancją sądową, nie kontroluje, nie weryfikuje prawomocnych wyroków sądów powszechnych. Ustalenia w zakresie powstania obowiązku co do składek ubezpieczeniowych, ich wysokości wykraczają poza zakres kompetencji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Sąd Administracyjny nie może w ramach skargi na decyzję o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek, poddać kontroli wyrok sądu powszechnego w zakresie obowiązku ubezpieczenia,

w tym jak podnosi Skarżący naruszenia jego praw Konstytucyjnych poprzez wymuszenie podporządkowania się niekonstytucyjnej ustawie.

Co do działania Urzędu Skarbowego, w związku z utrudnieniem uzyskania dokumentacji, to Sąd w ramach niniejszego postępowania sądowego, nie może nakazać organowi skarbowemu wydania dokumentacji czy zaświadczenia, inny jest bowiem przedmiot tych dwóch spraw, inny jest podmiot do którego kieruje Skarżący stosowne żądania. W pierwszym przypadku mamy Zakład Ubezpieczeń Społecznych i decyzję o odmowie umorzenia zaległości składkowych i to jest poddane kontroli tutejszego Sądu, w drugim z działaniem organu skarbowego, które może być ewentualnie objęte skargą z działu VIII ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267). Zauważyć jednak należy, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 22 marca 2013 r. informujące ZUS na temat formy opodatkowania działalności prowadzonej przez Skarżącego od 1 stycznia 2003 r.

tj. karty podatkowej.

Podobnie Sąd Administracyjny nie może uwolnić Skarżącego od dostarczenia ZUS dokumentacji w zakresie umożliwiającej przeanalizowanie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. O ile, jak zasadnie wskazał to organ w swoim rozstrzygnięciu Skarżący podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, to ewentualnie stwierdzenie nadpłaty zapłaconych składek zdrowotnych jest możliwe tylko i wyłącznie na wniosek Skarżącego i to po korekcie deklaracji ubezpieczeniowych w tym zakresie. Inicjatywa ta należy i skorzystanie z tego prawa zależy od samego Skarżącego. Ewentualne postępowanie organu na skutek wniosku Skarżącego będzie odrębnym od niniejszego, zakończy się stosowną decyzją podlegającą odrębnemu zaskarżeniu. Jak wynika to z zaskarżonej decyzji organ nie żąda dokumentów warunkując od tego możliwości całkowitego umorzenia naliczonych składek, ale ewentualnego stwierdzenia nadpłaty w składkach na ubezpieczenie zdrowotne.

Już organ w swoim rozstrzygnięciu wskazał, i takie stanowisko należy zaaprobować, że rozliczenie należności z tytułu składek zdrowotnych może odbyć się po skorygowaniu deklaracji ubezpieczeniowych przez zobowiązanego i stwierdzeniu ewentualnej nadpłaty z tytułu uiszczonych składek ubezpieczenia zdrowotnego, dającego możliwość zaliczenia takiej nadpłaty na poczet zaległości z tytułu składek ubezpieczenia społecznego czy na Fundusz Pracy. Działanie organu jest możliwe wyłącznie przy aktywnej postawie Skarżącego, albowiem bez stosownego wniosku Skarżącego skierowanego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, organ nie może podjąć działań w tym zakresie. Zatem ewentualne rozliczenie należności z tytułu składek zdrowotnych wykracza poza sprawę umorzenia zaległości i w ramach skargi na decyzję o odmowie umorzenia zaległości nie może być przedmiotem kontroli Sądu Administracyjnego.

Mając na uwadze zarzut Skarżącego, że ZUS nie zna stanu zaległości wobec dokonanych korekt i zmniejszeniu w ostateczności długu , który to zarzut formułuje mając na uwadze decyzję ZUS z dnia 10 maja 2011 r., to wskazać należy, że Skarżący został poinformowany, że decyzja ta dotyczy rozliczenia otrzymywanego

w 2010 r. świadczenia rentowego, z uwagi na osiąganie przychodów przez Skarżącego. Decyzja z 10 maja 2011 r. nie jest tożsamą z decyzją o umorzeniu zaległości z tyłu składek z dnia 22 marca 2013 r. utrzymana przez decyzję z dnia 24 kwietnia 2013 r.– obie decyzje rozstrzygają o różnych sprawach, podlegają odrębnemu zaskarżeniu.

Odnosząc się do zarzutów Skarżącego co do decyzji odmawiającej umorzenia zaległości składkowych wskazać należy, że umorzenie składek ubezpieczeniowych dokonywane jest w oparciu o art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r.

w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Nie subiektywne przekonanie zobowiązanego

o krzywdzie ale obiektywne okoliczności wskazujące na działanie organu wbrew obowiązującym przepisom prawa determinuje kontrolę sądową decyzji w przedmiocie umarzania składek ubezpieczonych. Podobnie nie zasady współżycia społecznego ale przesłanki z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. czy § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. w zw z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w tym stan majątkowy czy sytuacja rodzinna zobowiązanego.

Wskazać należy, że stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć

w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możność umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone".

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec Skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na posiadanie przez Skarżącego stałego źródła dochodów z tytułu otrzymywanego świadczenia rentowego oraz posiadania nieruchomości, do której można skierować skuteczne postępowanie egzekucyjne.

W ocenie Sądu prawidłowo zatem ustalono, iż w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości – jak wyżej wyjaśniono – umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej §3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny,

w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z §3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje orzekającym organom. Mogą one umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organów do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd zauważa, że organ miał podstawy aby stwierdzić, iż żadna z wymienionych powyżej przesłanek nie zachodzi. Organ

w oparciu o własne ustalenia i oświadczenie Skarżącego ustalił, że otrzymuje on świadczenie rentowe w wysokości [...] zł, prowadzi działalność gospodarczą którą zawiesił na okres 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2014 r., wykonuje prace dorywcze z których uzyskuje dochód w wysokości [...] zł, prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, żona otrzymuje świadczenie emerytalne

w wysokości [...] zł, posiada mieszkanie i 16 letni samochód (warsztat pracy), koszty utrzymania mieszkania wynoszą [...] zł, leczenia [...] zł, zobowiązania kredytowe [...] zł.

Organ nie negując trudnej sytuacji Skarżącego, wskazał, oceniając okoliczności sprawy, że posiadany majątek i dochody zobowiązanego, wobec braku dobrowolnego uiszczenia zaległości mogą stanowić źródło zabezpieczenia oraz spłaty należności Zakładu, nawet w przypadku egzekucji świadczenia rentowego do wysokości [...] zł. Nie znalazł także podstaw do umorzenia należności wobec posiadania zaległości z innych tytułów i spłaty wierzytelności innych podmiotów, jako nie przewidzianej przez ustawodawcę.

Podsumowując wskazać należy, że w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Strona natomiast, miała zapewnioną możliwość wypowiedzenia się odnośnie zgromadzonych dowodów – zawiadomienie z dnia 19 lutego 2012r..

Odnosząc się natomiast do zawartej w skardze argumentacji odwołującej się do sposobu powstania zaległości z tytułu składek (brak poinformowania przez ZUS

o obowiązku zapłaty składek), wskazać należy, że świadczy ona o niezrozumieniu przez Skarżącego istoty uregulowania przesłanek decydujących o możliwości umorzenia należności. Brzmienie wymienionych powyżej przesłanek wskazuje, że

o możliwości zastosowania wnioskowanej instytucji decyduje przede wszystkim aktualna sytuacja rodzinna, bytowa, finansowa i majątkowa zobowiązanego, poddana ocenie na dzień wydania przez organ decyzji. Zatem uznać należy, iż przesądzające dla treści podjętego w sprawie rozstrzygnięcia miały okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i ekonomicznej strony. Natomiast, sposób powstania zaległości z tytułu składek nie może automatycznie przemawiać za potraktowaniem przypadku strony jako wyjątkowego. Okoliczności powstania zaległości nie wpływają zatem bezpośrednio na udzielenie bądź odmowę udzielenia umorzenia.

W ocenie Sądu, organ orzekając, w oparciu o posiadany materiał dowodowy, nie pomijając żadnej z okoliczności podnoszonych przez Skarżącego, iż nie zachodzi w stosunku do niego przesłanka skutkująca umorzeniem należności z tytułu składek, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wskazać też należy, że organ poinformował Skarżącego o możliwości skorzystania z dobrodziejstwa ustawy z dnia 9 listopada 2012 r., która weszła w życie 15 stycznia 2013 r. dającej możliwość rozwiązania problemów z nieopłaconymi należnościami z tytułu składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą – przy czym inicjatywa należy również samego zainteresowanego a nie do organu.

Dodatkowo wskazać należy, że w razie stwierdzenia przez organ

w prowadzonym postępowaniu, że nie ma podstaw do udzielenia ulgi, traci sens ustalenie czy ulga ta jest dopuszczalną pomocą publiczną (np. wyrok NSA II FSK 610/09 baza CBOSA). W związku z powyższym organ zasadnie nie rozpatrzył wniosku w tym kontekście tj. dopuszczalnej pomocy publicznej.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna

z prawem i na podstawie art. 151 u.p.s.s.a. skargę jako nieuzasadniona oddalił.