Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 318/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2011-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Kolejnictwo
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 37a ust. 1 i ust. 7
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
article: art. 4 pkt2, art. 8
journal: Dz.U. 2003 nr 86 poz 789
law: Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Robert Sawuła Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi Archidiecezji na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu nabycia z mocy prawa własności nieruchomości -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2009 roku , który działając na podstawie art. 138 § 1 pkt.2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej K.p.a., po rozpatrzeniu odwołania A SA w K., uchylił decyzję Starosty [...] z [...] listopada 2007 roku. Jednocześnie orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz Archidiecezji z tytułu nabycia przez Skarb Państwa, z mocy prawa, własności nieruchomości położonej w miejscowości H., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr 346/2 o pow. 0,91 ha, zajętej pod linię kolejową szerokotorową nr [...] P. - M.

Decyzje obydwu instancji zapadły w następujących okolicznościach sprawy.

Postępowanie o odszkodowanie wszczęte zostało na wniosek Archidiecezji, która w wyniku zawartej w dniu [...] marca 2002 roku przed Komisją Majątkową ugody z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa - Oddział Terenowy w [...] nabyła na własność m.in. wymienioną wyżej nieruchomość. Do wniosku dołączono decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2007 roku, który działając na podstawie art. 37a ustawy z 8 września 2000 roku o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2000 r. nr 84 poz.948 ze zm.) zwanej dalej ustawą w zw. z art. 4 pkt.2, art. 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 roku o transporcie kolejowym (Dz. U. nr 86 poz. 789 ze zm.) stwierdził, że grunt położony w miejscowości H. gmina M., oznaczony jako działka 346/2 o pow. 0,91 ha zajęty pod linię kolejową szerokotorową nr [...] P. –M., pozostający w dniu [...] lutego 2003 roku we władaniu A SA, stanowiący, zgodnie z wpisem w księdze wieczystej nr [...] własność Archidiecezji, stał się z dniem 1 czerwca 2003 roku, z mocy prawa, za odszkodowaniem własnością Skarbu Państwa. Wskazana decyzja stwierdza też, że A SA nabyła z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 roku prawo użytkowania wieczystego wymienionego gruntu oraz prawo własności toru głównego zasadniczego linii nr [...] zlokalizowanego na tym gruncie. Użytkowanie wieczyste ustanowione zostało na 99 lat licząc od 1 czerwca 2003 roku.

Odszkodowanie na rzecz Archidiecezji w wysokości 85 813 zł zostało ustalone przez organ I instancji w oparciu o pisemną opinię rzeczoznawcy majątkowego, według wartości nieruchomości na dzień pozbawienia Archidiecezji prawa własności, tj. na dzień 1 czerwca 2003 roku. Organ przyjął, że działka nr 346/2 co najmniej od 1976r. była zabudowana torem linii kolejowej szerokotorowej P. – M., na co wskazują zeznania świadka F. G., który w 1976r. był starszym zawiadowcą odcinka drogowego w M. i bezpośrednim administratorem funkcjonowania linii kolejowej na terenie m. in. miejscowości H.

W ocenie Starosty, w sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 37a ust. 1 i ust. 7 zd. 1 ustawy, bowiem roszczenie zostało złożone w terminie ustawowo określonym, tj. do dnia 31 grudnia 2007 roku przez podmiot uprawniony, zaś z dniem 1 czerwca 2003r. Archidiecezja pozbawiona została prawa własności przedmiotowej nieruchomości.

Organ uznał jednocześnie, iż nie zachodzi w sprawie okoliczność określona w art. 37a ust. 7 zd. 3 ustawy, zgodnie z którym roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje w przypadku gdy grunt, o którym mowa w ust. 1 pozostawał do dnia 31 maja 2003r. w samoistnym posiadaniu A S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez co najmniej 30 lat.

Zdaniem organu I instancji nie został bowiem w wystarczający sposób udokumentowany fakt wybudowania przez A w latach 60-tych i fakt istnienia na działce nr 346/2 toru linii kolejowej szerokotorowej Nr [...] P. – M. Z księgi środków trwałych nie wynika bowiem kto i kiedy wybudował wspomniany tor i na jakiej działce według danych z ewidencji gruntów, zwłaszcza, że w sąsiedztwie tego toru na innej działce przebiegały inne w tym samym kierunku. Przyjmując zatem, że A S.A. - poprzez fakt istnienia toru od 1976r. na aktualnie oznaczonej w ewidencji gruntów działce nr 346/2 obr. H. - wykonywała przewozy, czyli korzystała z tego gruntu, to do dnia 31 maja 2003r. była posiadaczem tej nieruchomości przez 27 lat. Organ wskazał, że A S.A. nie uważały się za posiadacza samoistnego przedmiotowej działki, skoro nie zadbały o ujawnienie tego faktu w ewidencji gruntów oraz nie złożyły deklaracji podatkowej w 2003r.

W odwołaniu od decyzji Starosty z dnia [...] listopada 2007r. A S.A. w K. wniosły o jej uchylenie w całości podkreślając, iż zeznania świadka F. G. dowodzą tego, iż skoro objął on funkcję administratora czynnej linii kolejowej w 1976r., to linia ta musiała istnieć wcześniej. Poza tym, pominięta została ta część jego zeznań, z której wynika, że przedmiotowa linia powstała na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych dla prowadzenia ruchu międzynarodowego pociągów osobowych i towarowych między P. a granicą państwa.

Strona odwołująca zwróciła uwagę na zapis znajdujący się w książce środków trwałych, wskazujący na rok budowy wspomnianej linii kolejowej - 1960. Ewidencja ta odzwierciedla przy tym faktyczną datę przejęcia inwestycji do eksploatacji. Oczywistym jest w tej sytuacji, iż jej budowa rozpoczęła się wcześniej. A powołała się na regulacje prawne wskazujące, że wyłącznie ona wykonywała czynności przewozu osób i rzeczy a także budowy i eksploatacji linii kolejowych, w tym także linii Nr [...] P. - M. Brak obowiązku składania deklaracji podatkowych wynikał zaś z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych. Odnośnie natomiast kwestii ujawnienia w ewidencji gruntów faktycznego sposobu użytkowania przedmiotowej działki, strona odwołująca podniosła, iż działka nr 346 uległa podziałowi w 2000r., zaś operat dotyczący tegoż podziału przekazany został organowi ewidencyjnemu, który jednakże nie zawarł w ewidencji danych na temat sposobu użytkowania przedmiotowej nieruchomości.

Utrzymując w mocy skarżoną decyzję Wojewoda przyjął (decyzja z dnia [...] stycznia 2008r.), iż z zawartego w art. 37a ust. 7 ustawy odesłania do ust. 1 tego artykułu, który odnosi się wyłącznie do gruntów niestanowiących własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub A S.A. wynika, że kwestia ustalenia odszkodowania za przejście prawa własności nieruchomości uzależniona jest od okresu, w jakim A S.A. była samoistnym jej posiadaczem. Chodzi tutaj jednakże o okres, w którym grunt wchodzący w skład linii kolejowej nie stanowił własności wskazanych wyżej podmiotów (Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub A SA). Przedmiotowa nieruchomość przestała być własnością Skarbu Państwa po sporządzeniu przez Komisję Majątkową w W. ugody z dnia [...] marca 2002r., stając się wówczas własnością Archidiecezji. Tym samym do okresu samoistnego posiadania wskazanej działki przez A S.A. należało zaliczyć jedynie okres od dnia zawarcia wspomnianej ugody do dnia 31 maja 2003r., co stanowi z kolei o niespełnieniu negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania określonej w art. 37a ust. 7 zd. 3 ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 30 października 2008r., sygn. akt II SA/Rz 245/08 uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2008r., nie zgadzając się z przedstawioną przez organ interpretacją art. 37a ust. 7 ustawy. Sąd wskazał, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów stawianych przez przepis art. 107 § 3 k.p.a. oraz, że zaskarżona decyzja narusza art. 37 a ust.7 ustawy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Sąd zalecił ustosunkowanie się w postępowaniu ponownym do zarzutów zawartych w odwołaniu, a w razie potrzeby, przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy w dniu 31 maja 2003 roku i nieprzerwanie 30 lat przed tą datą sporna działka była w samoistnym posiadaniu A SA lub jej poprzedników prawnych.

Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy wskazał na art. 37a ust. 1 ustawy, zgodnie z którym grunty wchodzące w skład linii kolejowej, pozostające w dniu 28 lutego 2003r. we władaniu A SA, niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A. stają się z dniem 1 czerwca 2003r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 tegoż przepisu. Stosownie z kolei do tego ostatniego przepisu, odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od 1 czerwca 2003r. do 31 grudnia 2007r. Po upływie tego okresu roszczenie nie przysługuje. Roszczenie nie przysługuje także, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1 pozostawał do dnia 31 maja 2003r. w posiadaniu samoistnym PKP S.A. lub ich poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Wojewoda podkreślił, iż nie może budzić wątpliwości okoliczność w postaci przebiegu toru kolejowego linii Nr [...] przez działkę nr 346/2, bowiem zostało to przesądzone w odrębnym postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem decyzji z dnia [...] marca 2007r. Zdaniem organu, wpisanie powyższego toru kolejowego do księgi środków trwałych oznacza, iż znajdował się on na stanie przedsiębiorstwa państwowego "[...]", co stanowi z kolei niewątpliwie dowód posiadania tej drogi kolejowej przez A SA. Poza tym, okres posiadania owej nieruchomości należy liczyć od momentu rozpoczęcia budowy toru. Zapis w wymienionej księdze oraz zeznania świadka F. G. wskazują, zdaniem organu, zgodnie na okoliczność posiadania przez A przedmiotowej nieruchomości nieprzerwanie co najmniej od 1960r. czyli przez 43 lata do 31 maja 2003r.

Wojewoda podniósł także, iż wskazanego okresu posiadania działki nr 346/2 nie przerwała zawarta przez Archidiecezję z A. C. w dniu [...] września 2002r. umowa, na podstawie której oddano mu w dzierżawę m. in. powyższą działkę na okres 3 lat. Zeznania wyżej wymienionego wskazują bowiem, iż wskazaną nieruchomość dzierżawił tylko do 2004r., i to wyłącznie do granicy wyznaczonej znajdującymi się na niej torami. Tym samym nie doszło do objęcia przez niego w posiadanie toru linii kolejowej szerokotorowej Nr [...]. Bez znaczenia pozostaje również, zdaniem Wojewody, kwestia złożenia deklaracji podatkowej obejmującej sporną działkę, jak też ujawnienia w ewidencji gruntów stanu jej posiadania. Pozostawanie nieruchomości w posiadaniu samoistnym winno być bowiem ustalane wyłącznie na podstawie stanu faktycznego istniejącego na gruncie.

Nie zgadzając się z decyzją Wojewody z dnia [...] lutego 2009r. Archidiecezja złożyła na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zarzucając:

naruszenie prawa materialnego a to art. 37a ust. 1, ust. 2, ust. 7, ust. 8 i ust. 9 ustawy o komercjalizacji ... poprzez przyjęcie, iż A S.A. pozostawała w samoistnym posiadaniu działki nr 346/2 nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat przed dniem 31 maja 2003r. oraz przyjęcie, że A władała tą działką w dniu 28 lutego 2003r, podczas gdy na mocy ugody z dnia [...] września 2002r. oddała ją w dzierżawę małżonkom A. i H. C., którzy przez okres 3 lat (w tym przed 31 maja 2003r.) byli w jej posiadaniu,

naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez pominięcie wyrażonych w uzasadnieniu wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 30 października 2008r. wskazań co do dalszego postępowania w postaci konieczności uzupełnienia dowodów celem ustalenia czy w dniu 31 maja 2003r. i nieprzerwanie przed tą datą działka nr 346/2 znajdowała się w samoistnym posiadaniu A S.A. lub jej poprzedników prawnych.

Wobec powyższego wniesiono o uchylenie kwestionowanej decyzji i przekazanie sprawy Wojewodzie do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, ponawiając motywy uzasadnienia skarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego niewykonania wytycznych Sądu zawartych w wyroku z dnia 30 października 2008r. organ podkreślił, iż wprawdzie postępowanie dowodowe nie zostało przez niego przeprowadzone, ale zalecenie odnośnie powyższego uzasadnione było stwierdzeniem przez organ potrzeby w tym zakresie. W niniejszym przypadku nie było takiej konieczności, bowiem zgromadzony przez organ I instancji materiał dowodowy był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy.

Wyrokiem z dnia 27 października 2009r., sygn. akt: II SA/Rz 265/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 roku) zwanej dalej P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazał, że w postępowaniu toczącym się na podstawie przepisu art. 37a ust. 1 ustawy, organ administracyjny obowiązany jest ustalić, czy w sprawie zachodzą przesłanki przyznania odszkodowania lub czy nie wystąpiły okoliczności które wyłączają ustalenie odszkodowania.

Podkreślił, że w sprawie bezsporne jest, że do dnia [...] marca 2002 roku właścicielem działki nr 346/2 o powierzchni 0,91 ha w miejscowości H. był Skarb Państwa, kiedy to na podstawie wskazanej wyżej ugody, Archidiecezja nabyła działkę na własność, jako zamienną za nieruchomości, których zwrot nie jest możliwy. Następnie, na mocy powyższej ugody, przejęła nieruchomość od Skarbu Państwa, czego dowodem jest protokół zdawczo -odbiorczy z dnia [...] kwietnia 2002 roku. Bezsporne jest też, że przez nieruchomość przebiega linia kolejowa szerokotorowa nr [...] P. – M. stanowiąca własność A SA. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 30 października 2008 roku II SA/Rz 245/08 dając organowi wytyczne co do dalszego postępowania wskazał, że rzeczą organu będzie ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu skarżącej spółki / A SA/, a w razie potrzeby przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy w dniu 31 maja 2003 roku i nieprzerwanie 30 lat przed tą datą sporna działka 346/2 była w samoistnym posiadaniu A SA lub jej poprzedników prawnych. Naprowadził, że nie ma decydującego znaczenia, że sporny grunt do momentu przekazania go Agencji Rolnej Skarbu Państwa w 1992 roku był we władaniu B w M., a może to świadczyć o tym, że grunt pozostawał do tej daty we współposiadaniu co najmniej dwóch podmiotów – A SA oraz B w M. Natomiast istotne jest to, że po przejściu prawa własności na Archidiecezję, działka nr 346/2 oddana została w dzierżawę na mocy umowy z dnia [...] września 2002 roku zawartą na trzy lata pomiędzy właścicielem gruntu /Archidiecezja/ a A. C. i H. C., zamieszkałymi w miejscowości H. [...], z przeznaczeniem na prowadzenie działalności rolniczej. Wydanie nieruchomości nastąpiło w dniu zawarcia umowy, w stanie do umówionego użytku. Tym samym dzierżawcy stali się posiadaczami zależnymi przedmiotowej nieruchomości od [...] września 2002 roku do [...] września 2005 roku. Jeżeli nawet przyjąć rok 2004, jako czas wygaśnięcia umowy /zgodnie z zeznaniami A. C./, to i tak powyższe fakty świadczą o tym, że grunt ten nie pozostawał do dnia 31 maja 2003 roku w posiadaniu samoistnym A SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Tym samym nie ma w rozpatrywanej sprawie zastosowania przepis art. 37a ust.7 ustawy. Nie ma w tej sytuacji znaczenia data objęcia nieruchomości w posiadanie przez poprzedników prawnych A SA, bowiem istotna jest data końcowa - tj dzień 31 maja 2003 roku, a w tym dniu, zdaniem Sądu, podmiot ten nie był posiadaczem samoistnym gruntu. Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że A. C. dzierżawił działkę do granicy wyznaczonej torami kolejowymi, bowiem przedmiotowa działka stanowi jedną całość i wszystkie dokumenty zawarte w aktach sprawy określają ją jako działkę 346/2 o powierzchni 0,91 ha i jako taka pozostawała we współposiadaniu dzierżawcy i A SA.

W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej, złożonej od wskazanego wyżej wyroku przez A S.A. w W. Oddział w K., NSA wyrokiem z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt: I OSK 263/10 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.

W motywach swojego rozstrzygnięcia stwierdził, że Sąd I instancji przy wydawaniu zaskarżonego wyroku związany był wyrokiem z dnia 30 października 2008r., co za tym idzie nie miał całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia, a okoliczności sprawy znajdujące odzwierciedlenie w jej aktach nie mogły być na nowo rozpoznawane w granicach określonych w art. 134 P.p.s.a. We wskazanym wyżej wyroku z dnia 30 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przesądził bowiem o tym, że decyzja Wojewody z dnia [...] stycznia 2008 r. przyznająca odszkodowanie narusza art. 37 a ustawy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a także przepisy postępowania - art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 8 k.p.a., które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym Sąd uwzględnił skargę i - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. - uchylił tę decyzję. Sąd wskazał bowiem, że roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w art. 37a ust. 1 ustawy pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Konsekwencją tego jest ciążący na organie administracji prowadzącym postępowanie obowiązek ustalenia, czy zaistniały warunki przyznania odszkodowania oraz, czy nie zachodzą okoliczności wyłączające przyznanie odszkodowania. Kwestie te zatem nie mogły podlegać ponownej ocenie Sądu w zaskarżonym wyroku z dnia 27 października 2009 r., w związku z czym WSA w Rzeszowie nie stosując się do zaleceń wyroku, którym był związany i dokonując ponadto odmiennej oceny dowodów naruszył art. 153 P.p.s.a.

Wskazał, że w niniejszej sprawie kwestią zasadniczą jest, czy w dniu 31 maja 2003 r. i nieprzerwanie 30 lat przed tą datą sporna działka była w samoistnym posiadaniu PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych, ponieważ stwierdzenie powyższych faktów wyłącza roszczenie o odszkodowanie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane w art. 37 a ust. 7 ustawy wyjątki od zasady przyznania odszkodowania należy interpretować ściśle. W przepisie tym chodzi zatem o grunt wchodzący w skład linii kolejowych pozostający w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP SA, nie stanowiący własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP.S.A. Nie ma przy tym znaczenia, kto w okresie 30 - letniego samoistnego posiadania przez PKP S.A. i jej poprzedników prawnych był właścicielem gruntu.

Jak naprowadził w uzasadnieniu wskazanego wyżej wyroku NSA, z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której Skarb Państwa do dnia [...] marca 2002 r. był właścicielem działki nr 346/2 położonej w miejscowości H., od tej zaś daty na mocy ugody zawartej przed Komisją Majątkową działka ta stała się własnością Archidiecezji. Na terenie tym wybudowane zostały tory kolejowe. Tory główne zasadnicze, stanowiące fragment linii kolejowej szerokotorowej nr [...] P. – M., częściowo posadowione na działce 346/2 obr. H., wybudowano w 1960r. Potwierdza to fakt, że wskazana działka pozostawała w posiadaniu samoistnym A S.A. nieprzerwanie od 30 lat, przy czym przejście linii kolejowej na własność Archidiecezji ani umowa dzierżawy zawarta z A. C. nie przerwały posiadania linii kolejowej, która była cały czas czynna i używana przez A S.A.

W związku z tym stwierdzić należy, że w dniu 31 maja 2003 r. i nieprzerwanie przez 30 lat przed tą datą działka o nr 346/2, była w samoistnym posiadaniu A S.A. lub jej poprzedników prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne /art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./.

Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu organu administracji publicznej /tu decyzja/, jeżeli między innymi stwierdzi on naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy /art. 145 § 1 pkt 1 powyższej ustawy/.

Na wstępie należy zauważyć, że stosownie do przepisu art. 190 P.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przewidziane w tym przepisie związanie wykładnią prawa dotyczy zarówno prawa materialnego, jak i prawa procesowego. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa istnieje tylko wówczas, gdy: a) stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez NSA; b) po wydaniu orzeczenia NSA zmienił się stan prawny /zob. J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, W-wa 2006 r., s.191/.

Wypada też przypomnieć, że na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm./ prezentowany był podobny pogląd. W orzecznictwie sądowym dopuszczono możliwość odstąpienia od oceny prawnej wyrażonej w orzeczeniu sądu, jednakże konieczne było spełnienie jednej z dwóch przesłanek: zmiany stanu prawnego albo zmiany stanu faktycznego sprawy /zob. wyrok NSA z dnia 18.03.2002 r., sygn. akt IV SA 3348/01 – niepubl., z dnia 27.04.2000 r., sygn. akt SA/Bk 1480/99 – niepubl./.

Odnosząc powyższe do warunków rozpoznawanej sprawy, orzekający ponownie w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie został związany wykładnią wyrażoną w motywach wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2010 r. sygn. akt I OSK 263/10 albowiem w okolicznościach tej sprawy nie zaistniały wymienione wcześniej przesłanki umożliwiające odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonej decyzji muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko wyrażone przez Sąd wyższej instancji.

W związku z powyższym Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ ponowna ocena legalności zaskarżonej decyzji nie daje żadnych podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja Wojewody z dnia [...] lutego 2009 r. naruszyła prawo.

Postępowanie administracyjne w sprawie niniejszej prowadzone było na podstawie ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" /Dz.U. Nr 84 poz. 948/, powoływanej w dalszej części uzasadnienia, jako "ustawa". Przepis art. 37 a ust. 1 ustawy stanowi: "Grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A. stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7".

Zawarte w zaskarżonej decyzji, podjętej w trybie art. 138 § 1 pkt 2, zdanie pierwsze K.p.a., orzeczenie o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz Archidiecezji z tytułu nabycia przez Skarb Państwa, z mocy prawa, własności nieruchomości poł. w miejscowości H., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako działka nr 346 /2 o powierzchni 0,91ha, zajętej pod linię kolejową szerokotorową Nr [...] P. – M., zasadza się w przepisie ust. 7 cytowanego wyżej artykułu ustawy. Brzmi on następująco: "Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 będzie ustalane i wypłacone według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat".

Powtarzając za NSA wskazać należy, że wymienione w tym przepisie wyjątki od zasady przyznania odszkodowania należy interpretować ściśle. W przepisie tym chodzi o grunt wchodzący w skład linii kolejowych pozostający w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A., niestanowiący własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A. Jeśli taki grunt pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym PKP lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat, roszczenie odszkodowawcze nie przysługuje i nie ma przy tym znaczenia, kto w okresie 30-letniego samoistnego posiadania przez PKP S.A. i jej poprzedników prawnych był właścicielem gruntu.

Niesporne jest, że właścicielem działki nr 346/02 poł. w miejscowości H. do dnia [...] marca 2002 r. był Skarb Państwa, natomiast od tej daty na mocy ugody zawartej przed Komisją Majątkową powyższa działka stała się własnością Archidiecezji. Materiał zebrany w sprawie, w szczególności zeznania świadka F. G., księga środków trwałych /PKP/ - k.154, k.43-46 akt administracyjnych I instancji wykazuje w sposób nie budzący wątpliwości, że posadowione na działce nr 346/2 obr. H. tory, stanowiące fragment linii kolejowej szerokotorowej Nr [...] P. – M., zostały wybudowane w 1960 r.

Skoro w wyroku z dnia 16 grudnia 2010 r. NSA przesądził, że w dniu 31 maja 2003 r. i nieprzerwanie przez 30 lat przed tą datą działka nr 346/2 była w samoistnym posiadaniu Polskich Kolei Państwowych S.A. lub jej poprzedników prawnych i jednocześnie – jak wcześniej stwierdzono – stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie, to w świetle unormowania art. 31 a ust. 7 ustawy roszczenie odszkodowawcze stronie skarżącej nie przysługuje. Tym samym zaskarżona decyzja nie naruszyła prawa i dlatego niezasadny jest wniosek skargi dotyczący uchylenia tej decyzji.

W toku postępowania pełnomocnik strony skarżącej, pismem z dnia 7 czerwca 2011 r., złożył wniosek dowodowy "... w związku z treścią uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 263/10, dotyczącą stwierdzenia, że linia kolejowa szerokotorowa nr [...] P. – M. była czynna...", domagając się zobowiązania zainteresowanego PKP S.A. do przedłożenia dokumentów stwierdzających, że linia ta od 1982 bądź 1985 nie była czynna /nie była użytkowana przez pociągi osobowe i towarowe/. Wyjaśnił przy tym, że taką informację uzyskał od pracowników PKP zatrudnionych w latach 80-tych. Gdyby zainteresowany nie miał możliwości sprawdzenia takiej informacji, wniósł "o zwrócenie się" do PKP PKL w W.

Należy w związku z tym wskazać, że stosownie do przepisu ar. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu albo na wniosek strony przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Zakres postępowania dowodowego przeprowadzonego na podstawie tego przepisu wyznaczony jest podstawową funkcją sądowej kontroli administracji (legalność zaskarżonego aktu lub czynności). Zatem dokonywanie przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń faktycznych jest dopuszczalne wyłącznie w zakresie, w jakim jest to niezbędne dla dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji. W orzecznictwie podkreśla się, że sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Może on dokonywać jedynie takich ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem tejże decyzji /zob. wyrok NSA z dnia 7.02.2001 r., V SA 671/00, LEX 50129/.

Zgłoszony przez pełnomocnika skarżącej środek dowodowy miał na celu podważenie (zwalczenie) stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu administracyjnym i jako taki był niedozwolony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, na mocy powołanego art. 106 § 3 P.p.s.a. Taki wniosek dowodowy mógł być ewentualnie skutecznie złożony tylko w postępowaniu administracyjnym. Niezależnie od powyższego, zmienia regułę dotyczącą ciężaru dowodu w postępowaniu administracyjnym.

Z tych względów i na podstawie art. 151 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.