Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2605/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 78d ust. 10, art. 78e ust. 2, art. 78f ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1999
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 140
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 361 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędzia WSA Aneta Lemiesz Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2018 r. sprawy ze skargi W. B. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 28-31 marca 2017 r. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr "(...)" przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 28-31 marca 2017 r. (dalej: "Komisja Egzaminacyjna II stopnia", "Komisja"), uchwałą z "(...)" października 2017 r. nr "(...)", na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1999 z późn. zm., dalej: "P.a.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: "K.p.a.") po rozpatrzeniu odwołania W. B., utrzymała w mocy uchwałę nr "(...)"z "(...)"maja 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w "(...)"w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, stwierdzającą, że W. B. uzyskał negatywny wynik z egzaminu adwokackiego.

Z uzasadnienia uchwały nr "(...)"z "(...)" maja 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w "(...)"w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego wynikało, że W. B. (nazywany dalej: "Zdający", "Skarżący") z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą i z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą.

Pismem z 29 maja 2017 r. Skarżący wniósł odwołanie od uchwały nr "(...)"z "(...)"maja 2017 r.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia, przystępując do rozpatrzenia odwołania wyjaśniła, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę.

Skarżący zakwestionował ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa cywilnego, którą obaj Egzaminatorzy ocenili na noty niedostateczne.

Komisja wskazała w zaskarżonej uchwale, że Skarżący sporządził apelację, której wymogi formalne, wbrew stanowisku jednego z Egzaminatorów, zostały spełnione.

Komisja wskazała następnie, że Skarżący w apelacji nieprawidłowo wskazał zakres zaskarżenia, skarżąc wyrok w całości. Prawidłowe rozwiązanie zadania wymagało sporządzenia apelacji zaskarżającej wyrok w części, bowiem powód oczekiwał porady nie tylko, czy należy wnieść apelację, ale w przypadku jej zasadności, podania czy zaskarżyć wyrok w całości czy też w części, bowiem wyraźnie wskazał, że nie chce ponosić zbędnych kosztów postępowania. Wbrew stanowisku Skarżącego zawartemu w odwołaniu jedynym prawidłowym rozwiązaniem zadania egzaminacyjnego było zaskarżenie wyroku sądu I instancji w części.

Komisja, odnosząc się do kazusu z zadania egzaminacyjnego stwierdziła, że biorąc pod uwagę, że do 4 kwietnia 2016 r. powód posiadał inny samochód ("(...)"), którym mógł się poruszać oraz, że do dnia odstawienia uszkodzonego pojazdu do naprawy mógł też poruszać się tym samochodem (uszkodzenia pojazdu dotyczyły tylko drzwi i otarć lakieru, co nie wykluczało jego użytkowania), zaś po odebraniu naprawionego pojazdu, najem pojazdu zastępczego był już ekonomicznie nieuzasadniony i zbędny z perspektywy naprawienia szkody, to zasadnym było uzyskanie przez powoda zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego w okresie naprawy pojazdu, to jest od 4 kwietnia 2016 r. do odbioru pojazdu 22 kwietnia 2016 r. Wbrew stanowisku Skarżącego, korzystanie przez powoda z wynajętego samochodu w okresie przed 4 kwietnia 2016 r. nie było w tej sytuacji zasadne. Tymczasem Skarżący uznał, że powodowi należy się zwrot kosztów najmu pojazdu za cały dochodzony w pozwie okres, co jak wskazała Komisja, znacznie obniżało ocenę.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała na potrzebę dostrzeżenia, że powód zawarł umowę najmu pojazdu o znacząco wyższym standardzie niż jego uszkodzony pojazd, co nie było uzasadnione względami estetycznymi, na które powoływał się powód. Koszty najmu pojazdu w standardzie odpowiadającym pojazdowi powoda wynosiły nie więcej niż 180 złotych za dobę. W uzasadnieniu apelacji Skarżący przedstawił co prawda lakoniczną, ale akceptowalną argumentację dla uzasadnienia wynajęcia przez powoda pojazdu o wyższym standardzie niż uszkodzony pojazd. Powoływanie się w odwołaniu na ewentualną możliwość zastosowania przez sąd II instancji przyznania powodowi kwoty wyższej w oparciu o art. 322 K.p.c. było całkowicie bezpodstawne, bo przepis ten ma zastosowanie tylko wówczas, gdy ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione, co oznacza, że musi być podjęta próba udowodnienia wysokości roszczenia, a sąd przed zastosowaniem tego przepisu powinien rozważyć i wykorzystać cały materiał dowodowy zebrany w sprawie. Dopiero wówczas, gdy okaże się, że po wyczerpaniu dostępnego materiału dowodowego wysokość szkody może być określona tylko w przybliżeniu, możliwe jest skorzystanie z instytucji wyrażonej w art. 322 K.p.c., co nie zachodziło w sprawie.

Zasadnym więc było, zdaniem Komisji, wniesienie apelacji co do kwoty 3 420 złotych stanowiącej iloczyn 19 dni naprawy pojazdu (od 4 kwietnia 2016 r. do 22 kwietnia 2016 r.) i kosztów najmu pojazdu o adekwatnym standardzie, to jest 180 złotych. Zaskarżenie wyroku w całości, jak to uczynił Skarżący było niezgodne z interesem powoda, którego reprezentował i stanowiło nieprawidłowe rozwiązanie problemów postawionych w zadaniu egzaminacyjnym.

Komisja stwierdziła, że Skarżący prawidłowo uznał, że należą się powodowi odsetki od 29 maja 2016 r., co wynikało z wniosku apelacji. W apelacji nie przedstawił jednak żadnej argumentacji dla poparcia swojego stanowiska w tym zakresie. Należało tu podnieść, że szkoda powoda w zakresie kosztów pojazdu zastępczego zaistniała dopiero w chwili poniesienia tych kosztów, a nie w chwili zdarzenia. Podstawą żądania odsetek ustawowych był art. 817 § 2 K.c. i art. 14 ust 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Skoro jednak powód zawarł w swoim wezwaniu do zapłaty żądanie uiszczenia należności po 30 dniach od wezwania, odsetki powinny być przyznane i żądane z uwzględnieniem tego terminu na podstawie art. 481 § 1 K.c. Skarżący w apelacji w ogóle nie powołał przepisów będących podstawą prawną dochodzenia odsetek.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia zauważyła, że skoro w wyroku oddalono powództwo o odsetki od 30 marca 2016 r., a we wniosku apelacji zażądano odsetek od 29 maja 2016 r., to oznacza, że nie objęto wnioskiem apelacji odsetek od 30 marca 2016 r. do 28 maja 2016 r., a zatem zakres zaskarżenia wyroku - w całości, sprzeczny był z wnioskiem apelacji.

Prawidłowym rozwiązaniem zadania egzaminacyjnego było zatem zaskarżenie wyroku w punkcie pierwszym w części oddalającej powództwo co do kwoty 3 420 złotych z ustawowymi odsetkami od 29 maja 2016 r. oraz w punkcie drugim, tj. w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu.

Komisja wskazała następnie, że Skarżący w apelacji w ogóle nie dostrzegł konieczności podniesienia zarzutu naruszenia prawa procesowego z uwagi na oddalenie wniosków dowodowych dotyczących dopuszczenia dowodu z pierwszej umowy najmu pojazdu zastępczego z 30 marca 2016 r. Dopuszczenie dowodu z tej umowy nie powodowało bowiem przedłużenia postępowania, a strona pozwana nie kwestionowała przed procesem faktu zawarcia tej umowy i niedołączenie jej do pozwu nie mogło być potraktowane jako uchybienie.

W apelacji nie postawiono też zarzut sprzeczności ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd I instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Z treści apelacji nie wynikało, aby Skarżący w ogóle dostrzegł, że poniesienie przez powoda kosztów najmu pojazdu zastępczego przed 14 kwietnia 2016 r. (na podstawie pierwszej umowy) i zawarcie pierwszej umowy najmu, wynikało z drugiej umowy (z 13 kwietnia 2016 r.), w której treści strony wskazały, że jest kontynuacją wcześniej zawartej umowy oraz z wystawionej faktury potwierdzającej zapłatę, podpisanej przez wystawcę i odbiorcę. Rację miał jednak Skarżący, wbrew stanowisku Egzaminatorów, że brak tego zarzutu nie mógł być potraktowany jako przesądzający o wystawieniu Skarżącemu oceny negatywnej, jednakże wpływał na obniżenie oceny.

Komisja dodała, że Skarżący w apelacji postawił zarzut naruszenia art. 233 § 1 K.p.c., poprzez błędne przyjęcie, że "przedłożone przez powoda faktury nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych odnośnie poniesionej straty jak i wysokości szkody". Sformułowanie tego zarzutu było nieprawidłowe, bo słusznie w ocenie cząstkowej wytknięto, iż zarzut ten nie wskazywał w swojej konstrukcji ani na brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego, ani też na sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. W odwołaniu Skarżący przedstawił argumentację na poparcie stanowiska, że wystarczającym dla wykazania poniesienia przez powoda szkody było przedstawienie faktur, jednakże zadaniem zdających na egzaminie adwokackim jest przede wszystkim wykazanie się znajomością przepisów prawa, umiejętnością ich stosowania w praktyce i interpretacji, a także umiejętnością oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego pod kątem poprawności rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego. Zdający winien wykazać się właściwym poziomem wiedzy, co wymaga wytknięcia wszystkich istotnych uchybień popełnionych przez sąd I instancji, czemu Skarżący, zdaniem Komisji, w sporządzonej przez siebie apelacji nie sprostał.

Komisja podniosła, że Skarżący w apelacji nie zarzucił też sądowi I instancji, że niezasadnie zasądził na rzecz strony pozwanej trzykrotną stawkę minimalną kosztów zastępstwa procesowego, skoro sprawa odbyła się na jednym terminie i nie była pracochłonna. W apelacji nie powołał mających tu zastosowanie przepisów dotyczących kosztów postępowania, tj. art. 98 K.p.c. i § 15 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015 poz. 1800). Brak takiego zarzutu był niezgodny z interesem powoda reprezentowanego przez Skarżącego. Jakkolwiek rację miał Skarżący, że skoro zaskarżył wyrok w całości, to również w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, jednakże bez postawienia zarzutu procesowego wytykającego sądowi wadliwość rozstrzygnięcia o kosztach postępowania polegającą na zasądzeniu wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości trzykrotnej stawki minimalnej, nie byłoby możliwe skuteczne wzruszenie tego rozstrzygnięcia.

Komisja stwierdziła dalej, że Skarżący słusznie uznał, że w świetle art. 361 § 1 i 2 K.c. utrata możliwości korzystania z pojazdu mechanicznego i poniesione w jej rezultacie celowe oraz uzasadnione ekonomicznie wydatki na najem pojazdu zastępczego oznaczają szkodę majątkową. Uzasadnienie tego zarzutu było jednak bardzo ogólnikowe. W apelacji nie przedstawiono argumentacji z której wynikałoby, że Skarżący dostrzegł, iż z przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego wynikało, że powód zamieszkuje w miejscu pozbawionym dobrego dostępu do komunikacji miejskiej (przystanek autobusowy oddalony jest od jego miejsca zamieszkania o 1200 metrów, autobus kursuje co 20 minut) i codziennie dowozi dziecko do szkoły, a zatem najem przez niego samochodu zastępczego był uzasadniony. Skarżący w apelacji nie dostrzegł, co podniósł dopiero w odwołaniu, że skoro pozwana nie kwestionuje co do zasady obowiązku naprawienia szkody i odpowiedzialności na podstawie art. 822 § 4 K.c. oraz art. 19 w zw. z art. 9 i 9a ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, to zobowiązana jest do naprawienia szkody na podstawie art. 363 § 1 K.c. poprzez zapłacenie powodowi odpowiedniej sumy pieniężnej. W apelacji nie postawiono zarzutu naruszenia art. 363 § 1 K.c. i w ogóle nie powołano tego przepisu.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie zgodziła się ze Skarżącym, że w sporządzonej w ramach egzaminu adwokackiego apelacji, sformułował zarzuty prawidłowo, zgodnie ze sztuką. Dodała, że przy ocenie apelacji sporządzonej w ramach egzaminu zawodowego adwokackiego, należy kierować się nie tym, czy apelacja zostałaby przyjęta i rozpoznana przez sąd II instancji, a nawet czy odniosłaby skutek, ile tym czy apelacja pozwala na uznanie, że egzaminowany posiada umiejętności zawodowe niezbędne do świadczenia pomocy prawnej w ramach wykonywania zawodu adwokata. Apelacja sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika powinna określać zarzuty precyzyjnie, ze wskazaniem przepisów naruszonych przez sąd. Profesjonalny pełnomocnik powinien w apelacji tak sformułować zarzuty, aby trafić w istotę wadliwości orzeczenia i sporządzić uzasadnienie zawierające logiczny wywód przystający treścią do postawionych zarzutów, a sprowadzający się do wytknięcia orzeczeniu sądu I instancji popełnionych błędów. W ramach zadania egzaminacyjnego należało sporządzić apelację na poziomie zawodowego prawnika, a nie apelację niespełniającą standardów profesjonalizmu, która jednak z uwagi na niewielkie wymagania tego środka zaskarżenia mogłaby zostać przyjęta, a nawet być uwzględniona.

Analizując ponownie pracę egzaminacyjną Skarżącego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie zgodziła się ze Skarżącym, że dokonując jej oceny naruszono zasady oceny prac egzaminacyjnych wynikające z art. 78d ust. 10 P.a., gdyż przy ocenie apelacji Skarżącego w pięciostopniowej skali ocen nie pominięto także pozytywnych cech tej pracy, na które Zdający zwrócił uwagę w odwołaniu, jednak waga uchybień dyskwalifikowała pracę egzaminacyjną Skarżącego z zadania z zakresu prawa cywilnego. Tym samym za niesłuszny uznano zarzut, że praca została oceniona z pominięciem wskazanej w ustawie - Prawo o adwokaturze gradacji ocen cząstkowych.

Komisja nie zgodziła się również z zarzutem naruszenia art. 7, 77 § 1 i 107 § 1 3 K.p.a. w zw. z art. 78 d ust. 1 oraz 78c ust 2 P.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozpatrzenia wszystkich podlegających ocenie elementów pracy egzaminacyjnej. Komisja wskazała, że oceny opisowe Egzaminatorów były pełne, przeanalizowano w nich wszystkie ustawowe kryteria oceny cząstkowej, a ich treść pozwalała na przeprowadzenie kontroli i oceny zasadności merytorycznych zarzutów podnoszonych w odwołaniu.

Pismem z 24 listopada 2017 r. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z "(...)" października 2017 r., wnosząc o jej uchylenie w całości.

Zaskarżonej uchwale Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 w związku z art. 140 K.p.a. w związku z art. 78h ust. 12 P.a., poprzez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały rozważenia wszystkich podniesionych przez Skarżącego w odwołaniu okoliczności faktycznych, uzasadniających zarzut naruszenia przez Komisję Egzaminacyjną I przepisów postępowania, podczas gdy decyzja organu odwoławczego w administracyjnym toku instancji powinna być wydana po rozważeniu (co winno mieć przejaw w jej uzasadnieniu) wszystkich twierdzeń podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji i może utrzymywać zaskarżoną uchwałę w mocy jedynie w razie uznania i szczegółowego uzasadnienia tego stanowiska, że żadne z twierdzeń podniesionych w odwołaniu nie może prowadzić do podważenia zaskarżonej decyzji,

2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 78d ust. 1 oraz art. 78e ust. 2 P.a., polegające na zaniechaniu wszechstronnego rozpatrzenia wszystkich podlegających ocenie elementów pracy egzaminacyjnej w zakresie zadania z prawa cywilnego, skutkujące nieuzasadnionym wystawieniem oceny niedostatecznej z tego przedmiotu, podczas gdy obiektywna i wszechstronna ocena tej pracy doprowadziłaby do konkluzji, iż Skarżący oprócz zachowania wymogów formalnych z art. 368 K.p.c., zastosował również właściwe przepisy prawa i umiejętność ich interpretacji, a nadto zaproponował sposób rozstrzygnięcia z uwzględnieniem interesu strony, co w konsekwencji powinno skutkować wystawieniem jednej z ocen pozytywnych;

3) art. 78d ust. 10 P.a., poprzez jego błędną wykładnię, a nadto nieuwzględnienie przy ocenie zadania z prawa gospodarczego pełnej skali ocen, tj. od oceny celującej (6) do oceny niedostatecznej (2). a w konsekwencji wystawienie oceny niedostatecznej, pomimo iż w świetle wymienionej w ww. przepisie skali ocen, nawet stwierdzone w apelacji uchybienia umożliwiały otrzymanie oceny pozytywnej.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wskazał na błędne stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, która niezasadnie uznała, że Skarżący w odwołaniu od uchwały I stwierdził, że samo spełnienie warunków formalnych przez apelację jest wystarczające dla uzyskania oceny pozytywnej. Skarżący w odwołaniu przytaczał okoliczności faktyczne, które potwierdzały, iż zostały przez niego zachowane warunki formalne apelacji, bowiem drugi z Egzaminatorów miał odmienne zdanie. Zdaniem Skarżącego, uszło uwadze Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że Skarżący w odwołaniu od uchwały I instancji oprócz przytoczenia argumentów potwierdzających zachowanie przez niego wymogów formalnych wynikających z art. 368 K.p.c. przytoczył również liczne argumenty, które potwierdzały, iż zastosował również właściwe przepisy prawa, sformułował poprawne wnioski oraz poprawnie zaproponował sposób rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentował. Błędne było więc stwierdzenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że Skarżący nie spełnił wymogów z art. 78e ust. 2 P.a.

Skarżący nie zgodził się również z twierdzeniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że "jedynym prawidłowym rozwiązaniem zadania egzaminacyjnego było zaskarżenie wyroku sądu I instancji w części". Po pierwsze Skarżący w odwołaniu od uchwały I skutecznie uargumentował wynajęcie przez powoda pojazdu o wyższym standardzie, a co za tym idzie uznania roszczeń powoda w całości. Po drugie, Skarżący w odwołaniu od uchwały I wskazał inne okoliczności potwierdzające słuszność i praktyczną celowość zaskarżenia wyroku w całości. Mowa tu o wskazaniu, iż w postępowaniu apelacyjnym możliwe jest zawarcie ugody, a zaskarżenie wyroku w części osłabiałoby pozycje negocjacyjną (wyjściową) klienta, a w konsekwencji uzyskanie optymalnej rekompensaty za poniesioną szkodę.

Bezpodstawne było również, zdaniem Skarżącego, uznanie przez Komisję, że po stronie Skarżącego istniała konieczność podniesienia zarzutu naruszenia prawa procesowego z uwagi na oddalenie wniosków dowodowych dotyczących dopuszczenia dowodu z pierwszej umowy najmu pojazdu zastępczego z 30 marca 2016 r. Skoro materiał dowodowy obejmował fakturę dokumentującą koszt wynajmu samochodu zastępczego na podstawie tej umowy, a zatem za okres od 30 marca 2016 r. do 12 kwietnia 2016 r., która stanowiła wystarczającą podstawę ustalenia szkody, to w ocenie Skarżącego, sama umowa nie była konieczna dla udowodnienia powyższego. Umowa stwierdzała jedynie zobowiązanie stron do wykonania określonych świadczeń i warunków ich wykonywania, natomiast nie dowodziła, że do ich wykonywania w ogóle doszło, w przeciwieństwie do faktury, która dokumentowała wykonanie usługi oraz wysokość przysługującego z tego tytułu wynagrodzenia. Błędem zatem, który należało zarzucić w apelacji nie było oddalenie wniosku o dowód z umowy najmu pojazdu, bowiem Sąd miał podstawy działania, chociażby ze względu na jej nieprzedłożenie wraz z pozwem oraz brak potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego.

Niezrozumiałe było również, w ocenie Skarżącego, zdyskwalifikowanie wartości dowodowej faktury ze względu na to, iż stanowi ona dokument prywatny (zupełnie tak samo jak pisemna umowa najmu). W ocenie Skarżącego, to faktura stanowi bardziej wiarygodny dowód zarówno tego, że wynajem faktycznie miał miejsce, w jakich okresach i jaki był tego koszt. Skarżący zauważył, że to umowę można wyraźnie, czy też konkludentnie rozwiązać lub niezrealizować. Faktura zaś stanowi dowód tego, że usługa została wykonana oraz jaki był tego koszt. W porównaniu z umową to faktura ma większą moc dowodową gdyż to faktura, a nie umowa usankcjonowana jest karnie (art. 62 § 2 K.k.s.). To właśnie to rozumowanie naruszało art. 233 § 1 K.p.c.

W ocenie Skarżącego w apelacji nie można było formułować zarzutu sprzeczności ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, bowiem Sąd I instancji nie dokonał w ogóle ustaleń w zakresie wynajmu i poprzedzającego zawarcie kolejnej umowy najmu pojazdu. Sprzeczność ustaleń musi odnosić się do ustaleń faktycznie dokonanych, a nie możliwych do dokonania. Autor apelacji, w treści zarzutu naruszenia art. 233 §1 K.p.c. odwołał się nie tyle do sprzeczności ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, co właśnie "błędnego przyjęcia (...)", że faktura nie ma mocy dowodowej, a właśnie o ocenie wiarygodności i mocy dowodów w pierwszej kolejności traktuje art. 233 § 1 K.p.c. Orzecznictwo Sądu Najwyższego odchodzi od rygorystycznego formalizmu procesowego, który zamykałby stronie drogę do kontroli wyroku Sądu I instancji.

Nadto Skarżący nie zgodził się z Komisją, że istotne jest, aby w pierwszej kolejności podnosić zarzuty naruszenia prawa procesowego, a następnie naruszenia prawa materialnego. Organ ten w żaden sposób nie uzasadnił bowiem swojego stanowiska. Przytoczone w odwołaniu od uchwały I stanowisko doktryny jednoznacznie potwierdza, iż zachowanie ścisłej kolejności przedstawienia zarzutów nie jest konieczne.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa w stopniu dającym podstawy do jej uchylenia.

Zgodnie z art. 78e ust. 2 P.a., oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką. Przepis ten w ust. 3 stanowi, że każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego. Z ust. 4, omawianego przepisu wynika, że ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W niniejszej sprawie egzaminatorzy oceniający pracę Skarżącego z zakresu prawa cywilnego wystawili oceny cząstkowe niedostateczne, a więc średnia arytmetyczna z wystawionych ocen cząstkowych była oceną niedostateczną. Jak wynika natomiast z art. 78f ust. 1 P.a., pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną.

Z art. 78e ust. 2 P.a., ponadto wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują dwaj niezależni od siebie egzaminatorzy, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w przywołanym powyżej przepisie, pozwala na wystawienie oceny pozytywnej z danej części egzaminu radcowskiego. W wyroku z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12, Naczelny Sąd Administracyjny analizując relację przepisów art. 365 ust. 2 oraz 364 ust. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, stanowiących odpowiednik art. 78e ust. 2 oraz 78d ust. 10 ustawy – Prawo o adwokaturze, skonstatował, że: "W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik ten powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej)". Biorąc pod uwagę cel jaki przyświeca odbywaniu aplikacji prawniczych oraz przeprowadzaniu egzaminów aplikanckich, czyli m.in. nadzór i zapewnienie aby zawód zaufania publicznego, jakim jest w tym przypadku zawód adwokata, był wykonywany, ze względu na ochronę interesu publicznego, przez osoby do tego należycie przygotowane, Sąd zgadza się z powyższym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Analizując pracę egzaminacyjną Skarżącego oraz uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Sąd stwierdza, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia, oceniając ponownie pracę Skarżącego, miała podstawy do utrzymania w mocy uchwały I instancji. Zaskarżona uchwała zawiera merytoryczną ocenę pracy egzaminacyjnej Skarżącego, przy wskazaniu prawidłowych elementów tej pracy, jak również błędów w niej zawartych, których ilość i waga zaważyła jednak o niedostatecznej ocenie z zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa cywilnego i negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego.

Jak wskazała Komisja, Skarżący prawidłowo sporządził apelację w ramach zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego, która spełniała wymogi formalne. Prawidłowo też uznał, że w świetle art. 361 § 1 i § 2 K.c., utrata możliwości korzystania z pojazdu mechanicznego i poniesione w jej rezultacie celowe oraz uzasadnione ekonomicznie wydatki na najem pojazdu zastępczego oznaczają szkodę majątkową.

Sąd podzielił stanowisko Komisji, że Skarżący nieprawidłowo w sporządzonej apelacji zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w całości. W efekcie Skarżący nie rozwiązał prawidłowo zadania egzaminacyjnego i nie uwzględnił interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentował. Zgodnie z treścią zadania, powód, którego Zdający reprezentował w ramach zadania egzaminacyjnego, zaznaczył, że nie chce ponosić zbędnych kosztów postępowania. Skarżący niesłusznie domagał się w apelacji od zakładu ubezpieczeniowego kosztów najmu pojazdu zastępczego za cały okres najmu, a nie tylko za okres, w którym uszkodzony samochód powoda znajdował się w naprawie. Skarżący niesłusznie domagał się w apelacji kosztów najmu pojazdu zastępczego, za okres przed oddaniem własnego uszkodzonego pojazdu do naprawy, ponieważ uszkodzenia te nie były tego rodzaju, aby uniemożliwiały korzystanie z tego samochodu, a ponadto powód posiadał również inny samochód.

Sąd zgadza się również z Komisją, że pomimo, jak uznała Komisja, logicznej argumentacji Skarżącego w apelacji, co do wynajęcia samochodu zastępczego o wyższym standardzie, niż uszkodzony pojazd powoda, Skarżący jako pełnomocnik powoda mógł zasadnie domagać się kosztów najmu samochodu o podobnym standardzie do uszkodzonego pojazdu powoda.

W ocenie Sądu, nie może uznać za zasadną argumentację Skarżącego zawartą w skardze, że zaskarżenie wyroku I instancji w całości było celowe ze względu na to, że w postępowaniu apelacyjnym możliwe jest zawarcie ugody, a zaskarżenie wyroku w części osłabiałoby pozycję negocjacyjną (wyjściową) klienta, a w konsekwencji uzyskanie optymalnej rekompensaty za poniesioną szkodę. Zdający miał prawidłowo rozwiązać zadanie, zgodnie z którym, jak to zostało już wskazane, powód nie chciał ponosić zbędnych kosztów postępowania. Powyższe założenie Skarżącego dotyczące pozycji negocjacyjnej i zaskarżenie wyroku Sądu Rejonowego w całości, nie gwarantowało, że powód nie poniesie zbędnych kosztów postępowania.

Skarżący, jak wskazała Komisja, prawidłowo uznał, że powodowi należą się odsetki od chwili poniesienia kosztów pojazdu zastępczego, jednak Komisja również słusznie wskazała, że Zdający w ogóle nie powołał przepisów będących podstawą prawną dochodzenia odsetek. Ponadto Komisja prawidłowo wskazała, że ponieważ wnioskiem apelacji objęto odsetki za okres krótszy niż objęty powództwem, które zostało oddalone wyrokiem Sądu Rejonowego, zakres wniosku apelacji dotyczącego odsetek nie pokrywa się z zakresem zaskarżenia wyroku w całości.

Sąd zgadza się również ze stanowiskiem Komisji, że wadą sporządzonej apelacji przez Zdającego, jest brak podniesienia zarzutu naruszenia przez Sąd Rejonowy prawa procesowego z uwagi na oddalenie wniosków dowodowych dotyczących dopuszczenia dowodu z pierwszej umowy najmu pojazdu zastępczego. Słusznie wskazała Komisja, że dopuszczenie dowodu z tej umowy nie powodowało przedłużenia postępowania, a strona pozwana nie kwestionowała przed procesem faktu zawarcia tej umowy i niedołączenie jej do pozwu nie mogło być potraktowane jako uchybienie.

Słusznie też wskazała Komisja, że wadą pracy Skarżącego było nie podniesienie przez Zdającego zarzutu sprzeczności ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd I instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającej na pominięciu przez Sąd Rejonowy zapisu wynikającego z drugiej umowy najmu pojazdu zastępczego wskazującego, że umowa ta jest kontynuacją wcześniej zawartej umowy, a więc jednoznacznie wskazującego na zawarcie pierwszej umowy najmu pojazdu zastępczego. Z drugiej umowy najmu wynikało więc, że powód poniósł koszty najmu pojazdu zastępczego już przed zawarciem drugiej umowy najmu. W ocenie Sądu, argumentacja podniesiona w odwołaniu od uchwały I instancji, powtórzona w skardze, dotycząca faktury, która miała być wystarczającym dowodem poniesionych w związku z pierwszą umową, kosztów najmu pojazdu zastępczego, nie zmienia faktu, że w sporządzonej apelacji, Skarżący nie uchwycił istoty uchybienia Sądu Rejonowego, zarzucając błędne przyjęcie, że faktura nie może stanowić podstawy ustalenia faktycznego poniesionej straty, zamiast sprzeczności ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd I instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Zgodzić się też należy z Komisją, że Skarżący w apelacji nie zarzucił sądowi I instancji, że niezasadnie zasądził na rzecz strony pozwanej trzykrotną stawkę minimalną kosztów zastępstwa procesowego, skoro sprawa odbyła się na jednym terminie i nie była pracochłonna, a brak takiego zarzutu był niezgodny z interesem powoda reprezentowanego przez Skarżącego.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd stwierdza, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia utrzymując w mocy uchwałę I instancji nie naruszyła art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 w związku z art. 140 K.p.a. i art. 78h ust. 12 P.a., jak również w związku z art. 78d ust. 1 oraz art. 78e ust. 2 P.a. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Komisja dokonała analizy wszystkich pozytywnych jak i błędnych elementów pracy Skarżącego z zakresu prawa cywilnego mając na uwadze ustawowe kryteria oceny, wynikające z art. 78e ust. 2 P.a. Komisja wyjaśniła powody podjęcia zaskarżonej uchwały, przywołała mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy prawa. Wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia, Komisja odniosła się do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu, zarówno opinie egzaminatorów oraz uchwała Komisji, zawierają obiektywną ocenę pracy egzaminacyjnej Skarżącego z zakresu prawa cywilnego, nie wykraczającą poza granice zasady swobodnej oceny dowodów.

Zgodnie z art. 78d ust. 1 P.a., egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Zasadniczym celem szkolenia przeprowadzonego podczas aplikacji jest przygotowanie profesjonalistów, którzy w przyszłości będą wykonywać zawód zaufania publicznego. Przywołany zatem przepis, uzasadnia wysokie wymagania stawiane zdającemu, co koresponduje zarówno z interesem adwokackiej korporacji zawodowej jak i z ochroną interesu publicznego rozumianym jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane. Precyzyjnie wyraził to Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym powyżej wyroku z 13 lutego 2014 r., odnoszącego się wprawdzie do egzaminu radcowskiego, aktualnego jednak również odnośnie egzaminu adwokackiego stwierdzając, że: "Wychodząc z założeń aksjologicznych ustawy o radcach prawnych, normującej ten zawód zaufania publicznego, niewątpliwie znacznie wyższą wartością, która powinna być braną pod uwagę w pierwszej kolejności przez komisję egzaminacyjną, jest wzgląd, aby wynik egzaminu radcowskiego odpowiadał poziomowi przygotowania prawniczego do wykonywania wspomnianego zawodu, nie zaś, co ma drugorzędne znaczenie, interesowi osoby przystępującej do tego egzaminu, zainteresowanej uzyskaniem wyniku pozytywnego. (...) W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane".

Sąd stwierdza, że zarówno Komisja Egzaminacyjna II stopnia jak i egzaminatorzy, dokładnie i merytorycznie uzasadnili swoje oceny. Wobec stwierdzonych braków pracy egzaminacyjnej Skarżącego, należy uznać, że Skarżący nie spełnił kryteriów art. 78e ust. 2 P.a., co prowadzi do wniosku, że nie wykazał się przygotowaniem prawniczym do wykonywania zawodu w sposób należyty i samodzielny. Komisja zatem, utrzymując w mocy uchwałę I instancji nie naruszyła art. 78d ust. 10 P.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał skargę za bezzasadną i na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.