Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1730/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 748
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, 10 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80,  art. 11
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędziowie WSA Adam Lipiński, Sławomir Antoniuk, Protokolant specjalista Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2017 r. sprawy ze skargi R. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku - uchyla zaskarżoną decyzję -


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia 14 grudnia 2015 r., stosując art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.), odmówił przyznania R. C. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym mężu A. C..

W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 83 ww. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Renta jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.

Organ wskazał, iż z materiału aktowego wynika, że udokumentowano 13 lat, 8 miesięcy i 1 dzień łącznych okresów ubezpieczenia A. C., który zmarł w wieku 50 lat. Przy czym w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci wymienionego, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 6 miesięcy i 25 dni okresów składkowych.

Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 2002-2008, 2009-2010, 2010-2011, 2011-2015 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Zdaniem organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec ojca dzieci nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych.

Ponadto organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż do dnia [...] marca 2016 r. tj. do dnia, w którym orzeczono wobec R. C. całkowitą niezdolność do pracy, nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu przez nią zatrudnienia, bowiem wobec wymienionej nie stwierdzono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie pracy oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Obecna niemożność podjęcia zatrudnienia przez stronę nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Końcowo organ stwierdził, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. C. wskazała, że Prezes ZUS wydając zaskarżoną decyzję nie wziął pod uwagę choroby alkoholowej zmarłego A. C., która była powodem rozpadu jej związku małżeńskiego i ubóstwa, w którym żyła rodzina. Stwierdziła, że nie jest w posiadaniu dokumentów dotyczących zmarłego, nie może zatem udowodnić przepracowanych przez niego lat ani jego choroby alkoholowej.

Skarżąca podniosła również, że Prezes ZUS nie uwzględnił jej stanu zdrowia oraz wieku. Wskazała, że ma 50 lat, przez ostanie dziesięć lat chorowała i była hospitalizowana. Obecnie zażywa leki, po których nie jest w stanie wykonywać codziennych obowiązków, a tym bardziej podjąć jakiejkolwiek pracy. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS jest całkowicie niezdolna do pracy.

Zaznaczyła również, że mieszka z trojgiem dzieci (dwoma małoletnimi synami i studiującą córką). Rodzina utrzymuje się tylko ze świadczeń pieniężnych z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R.. Przed śmiercią A. C. pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego, co było jedynym źródłem utrzymania. Podkreśliła, że nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdził istnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy.

Ponownie zaznaczył, że z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że na przestrzeni 50 lat życia zmarłego A. C. zostało udowodnione tylko 13 lat, 8 miesięcy i 1 dzień okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem śmierci wymienionego, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - zostało udowodnione jedynie 6 miesięcy i 25 dni okresów składkowych.

W okresach od dnia [...] kwietnia 2002 r. do dnia [...] listopada 2008 r., od dnia [...] lutego 2009 r. do dnia [...] maja 2010 r., od dnia [...] lipca 2010 r. do dnia [...] września 2011r. oraz od dnia [...] listopada 2011 r. do dnia [...] września 2015 r., tj. przez okres wynoszący łącznie ponad 13 lat, nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu ubezpieczenia oraz nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w wykazanych przerwach wobec A. C. nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Organ wskazał również, że całkowita niezdolność do pracy została u wnioskodawczyni ustalona dopiero orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2016 r. W sprawie nie zostały natomiast wykazane szczególne okoliczności, które spowodowały, że strona nie nabyła uprawnień do własnego świadczenia rentowego. Obecna niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na całkowitą niezdolność do pracy, nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W świetle powyższego, zdaniem organu, brak jest podstaw do uznania, że w sprawie zachodzą podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Końcowo organ zauważył, że wprawdzie przedstawiona sytuacja materialna jest niewątpliwie trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do wydania odmiennego rozstrzygnięcia w sprawie. Świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie są świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczeń społecznych, za czym przemawia sam fakt zamieszczenia powyższego przepisu właśnie w ww. ustawie.

Pismem z dnia 20 września 2016 r. R. C. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2016 r.

Skarżąca zarzuciła naruszenie przez organ art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i błędne ustalenie stanu faktycznego wnosząc o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Jednocześnie wniosła o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia skargi z uwagi na chorobę, która miała miejsce w okresie od dnia [...] maja 2016 r. do dnia [...] września 2016 r. Na okoliczność uprawdopodobnienia choroby przedstawiła zaświadczenie lekarskie z dnia [...] września 2016 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 27 października 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1730/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywrócił termin do wniesienia skargi.

W piśmie procesowym z dnia 23 listopada 2016 r. skarżąca doprecyzowała skargę i wniosła o zmianę zaskarżonych decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia w drodze wyjątku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia.

Ponadto skarżąca wniosła o zobowiązanie Powiatowego Urzędu Pracy w J. do podania informacji:

- czy A. C. w okresie ostatnich dziesięciu lat przypadających przed dniem śmierci zarejestrowany był jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, jeśli tak, to przez jaki czas pobierał zasiłek dla bezrobotnych,

- czy A. C. w okresie od [...] stycznia 1984 r. do dnia [...] września 2015 r. odprowadzał składki na ubezpieczenie społeczne do ZUS.

W uzasadnieniu wskazała, że nie jest prawdą, jakoby A. C. w okresie ostatnich dziesięciu lat przed dniem śmierci miał udokumentowane jedynie 6 miesięcy i 25 dni okresów składkowych. W tym czasie był bowiem zatrudniony i objęty ubezpieczeniem. Organ powinien wziąć pod uwagę odprowadzane przez niego składki do ZUS w latach 1984 - 2015. Ponadto w okresie ostatnich dziesięciu lat A. C. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 780 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Zgodnie z art. 134 § 1 i 2 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, bowiem Sąd stwierdził podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2015, poz. 748 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Podkreślenia wymaga, iż świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Możliwość orzekania według uznania administracyjnego nie oznacza pozostawienia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ww. ustawy wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego, przy czym dopiero łączne spełnienie wszystkich przesłanek może stanowić podstawę przyznania przedmiotowego świadczenia. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, zatem w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.

Zgodnie z art. 124 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w postępowaniach w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS ma obowiązek stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach organ jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Oznacza to, że podstawowym obowiązkiem organu jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Ustalenie okoliczności faktycznych jest bowiem zawsze zagadnieniem kluczowym i pierwszoplanowym, a także niezbędnym elementem zastosowania normy prawa materialnego. Zaznaczenia wymaga, że zakres materiału dowodowego, niezbędnego do rozstrzygnięcia, wynika z treści żądania strony. Wprawdzie, w przypadku postępowania wszczętego na wniosek, to na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona określone skutki prawne, jednakże, jeżeli twierdzenia strony są ogólnikowe bądź niepełne, to obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i doprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero wówczas, gdy strona nie wskaże konkretnych okoliczności, zaś organ nie jest w stanie uzupełnić materiału dowodowego, można z niego wywieść wnioski negatywne dla strony. Prowadząc postępowanie administracyjne organ winien zatem realizować zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) oraz zasadę dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a związku z tym winien wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz starannie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie - zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Podkreślić należy, że uzasadnienie decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne, ma istotne znaczenie z punktu widzenia zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zasada ta stanowi, iż organy administracji publicznej powinny wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwianiu sprawy.

W niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym obowiązkom procesowym poprzez niepełne zebranie i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Okoliczności sprawy nie zostały należycie zbadane i rozważone, zwłaszcza w zakresie przesłanki "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zaskarżona decyzja została więc wydana co najmniej przedwcześnie, bez wyjaśnienia okoliczności, które mogły mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W sprawie bezspornym jest, że zmarły A. C. - były mąż skarżącej R. C. - podlegał ubezpieczeniu społecznemu. Skarżąca ze względu na całkowitą niezdolność do pracy nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Bezspornym jest również, że skarżąca nie posiada niezbędnych środków utrzymania, bowiem na jedną osobę w rodzinie przypada miesięcznie kwota [...] zł brutto (bez świadczenia wychowawczego - [...] zł), która jest niższa od najniższej emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynoszącej w dacie orzekania przez organ 882,56 zł brutto. W tym stanie rzeczy konieczne było poczynienie niezbędnych ustaleń faktycznych oraz poddanie ich wnikliwej ocenie w celu stwierdzenia, czy zmarły mąż skarżącej nie nabył świadczenia w zwykłym trybie na skutek "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Powyższy przepis posługuje się stwierdzeniem, zgodnie z którym niespełnienie wymagań do uzyskania renty na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności upoważnia ubezpieczonego do ubiegania się o przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym, przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych przesłanek. Kategoria "szczególnych okoliczności" jest klauzulą generalną, której stosowanie ma charakter ocenny i indywidualny. Jak podkreśla się w orzecznictwie pojęcie to nie może być interpretowane jedynie w ten sposób, że dopiero stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy usprawiedliwia brak aktywności zawodowej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Całkowita niezdolność do pracy jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast ograniczenia aktywności zawodowej przed jej powstaniem mogą być bardzo różne, choćby usprawiedliwione przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi przecież możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2003 r., sygn. akt II SA 3594/02, publ. LEX nr 142639).

Podejmując zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie organ wskazał, że w ostatnim dziesięcioleciu przed datą zgonu, zmarły mąż skarżącej wypracował 6 miesięcy i 25 dni okresów składkowych. Stwierdził przy tym, że w okresach przerw w zatrudnieniu wobec wymienionego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem nie istniały przeciwwskazania, za względu na stan zdrowia i inne szczególne okoliczności, która uniemożliwiały mu wypracowanie świadczenia w zwykłym trybie. Twierdzenia te pozostają jednak gołosłowne, nie zostały bowiem poparte żadną argumentacją, która podlegałaby weryfikacji w oparciu o materiał dowodowy.

Przede wszystkim z akt sprawy w żaden sposób nie wynika co było przyczyną śmierci zmarłego A. C., w szczególności czy była to śmierć nagła, czy też będąca skutkiem trwającej uprzednio choroby. Brak jest informacji na temat stanu zdrowia zmarłego w ww. okresach pozostawania poza ubezpieczeniem, zwłaszcza w okresie dziesięciu lat poprzedzających zgon. Nie można zatem stwierdzić, co było w istocie powodem niepodejmowania przez niego zatrudnienia, czy były to przyczyny zdrowotne, czy też ewentualnie inne obiektywne i niezależne od jego woli zdarzenia, które mogły ograniczać aktywność zawodową.

Podkreślić również należy, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała, że organ nie uwzględnił choroby alkoholowej jej męża, której konsekwencją było życie rodziny w ubóstwie. Organ nie odniósł się w ogóle do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, całkowicie pomijając argumentację skarżącej. Uczynił to dopiero w odpowiedzi na skargę, jednak działanie to należy uznać za spóźnione i jako takie wadliwe. Braki rzetelnego uzasadnienia w treści zaskarżonej decyzji, nie mogą być konwalidowane na etapie odpowiedzi na skargę, a taką właśnie próbę podjął organ. Odpowiedź na skargę jest pismem procesowym odrębnym w stosunku do zaskarżonego aktu i nie podlega kontroli Sądu. Nie jest środkiem wyjaśnienia motywów rozstrzygnięcia, które powinny znaleźć się w uzasadnieniu aktu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2001 r. sygn. akt III SA 2024/00; publ. Legalis).

Zaznaczenia również wymaga, że zgodnie z art. 15 k.p.a. organ w toku postępowania odwoławczego (z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) zobowiązany jest ponownie rozpatrzyć sprawę w jej całokształcie, a nadto ustosunkować się do wszystkich zarzutów i argumentów strony, zwłaszcza gdy dotyczą one okoliczności istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy.

W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że jakkolwiek alkoholizm sam w sobie nie może stanowić okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy, to jednak podlegać musi ocenie w całokształcie wszystkich innych okoliczności charakteryzujących określony przypadek w kontekście uprawnień do ubezpieczenia społecznego. Jak wiele bowiem innych chorób jest to dolegliwość, do powstania której człowiek, w mniejszym lub większym stopniu, przyczynia się świadomie bądź nie. Jednak skutki tej choroby nie zależą już w pełni tylko od jego woli. Rozróżnić bowiem należy sytuację, kiedy osoba uzależniona od alkoholu podejmuje, bądź nie podejmuje próby leczenia, przy czym w tym pierwszym przypadku, nawet nieskutecznym w zakresie rokowania, można ją traktować, jako usprawiedliwiającą brak wymaganego okresu ubezpieczenia. Z jednym wszakże zastrzeżeniem, a mianowicie indywidualnego podejścia do każdego z tych przypadków (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2126/11, publ. LEX nr 1110206).

Sąd w składzie orzekającym podziela powyższy pogląd, że choroba alkoholowa co do zasady nie może usprawiedliwiać braku zatrudnienia. Jednak w sytuacji, gdy zainteresowany podejmuje leczenie, obowiązkiem organu jest rozważenie tej okoliczności na tle stanu faktycznego sprawy - jako elementu niezależnego od skarżącego i tym samym mogącego usprawiedliwiać brak aktywności zawodowej.

W niniejszej sprawie organ nie poczynił żadnych ustaleń, czy zmarły A. C. leczył chorobę alkoholową, nie zwrócił się również do skarżącej, ani do Ośrodka Pomocy Społecznej o podanie informacji w tym zakresie, które następnie mógłby zweryfikować, nie wezwał także o przedłożenie ewentualnych dokumentów dotyczących stanu zdrowia wymienionego. Zaniechanie organu w tym zakresie stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie można również pominąć faktu, że skarżąca jest całkowicie niezdolna do pracy do dnia [...] marca 2018 r. z powodu zaburzeń funkcji psychicznych. Wynika to z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2016 r., który dokonał powyższego ustalenia, a nadto stwierdził, iż w stosunku do wymienionej nie można ustalić daty powstania niezdolności do pracy.

Konkludując Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie, z naruszeniem obowiązków wynikających z powołanych wyżej przepisów postępowania administracyjnego nakładających na organ obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i ich rozważenia w świetle "szczególnych okoliczności" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Obowiązek taki ciąży na organie w sprawach z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona nie jest w stanie sama w sposób należyty bronić swoich interesów.

Rozpatrując sprawę ponownie organ winien zatem wyjaśnić, czy istnieją dokumenty potwierdzające leczenie choroby alkoholowej zmarłego A. C., ewentualnie wskazujące na jego inne schorzenia, które mogły spowodować ograniczenia w podjęciu zatrudnienia w dziesięcioleciu przed datą zgonu. W przypadku uzyskania wiedzy, że wymieniony leczył uzależnienie od alkoholu, organ powinien rozważyć tę kwestię w świetle "szczególnych okoliczności" mogących usprawiedliwiać brak aktywności zawodowej we wskazanym wyżej okresie. Wobec wniosków zawartych w piśmie procesowym skarżącej z dnia 23 listopada 2016 r. organ powinien również ponownie przeanalizować długość stażu ubezpieczeniowego zmarłego A. C. oraz okres pobierania przez niego zasiłku dla bezrobotnych.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.