Postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 272/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2011-04-21 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 21 kwietnia 2011 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S.K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010 postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. lf


UZASADNIENIE

II SA/Łd 272/11

Uzasadnienie

S.K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2010.

Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że S.K. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką S.K. Skarżący utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni 17,89 ha (10, 42 ha, których jest właścicielem oraz 5,47 ha, których jest użytkownikiem w połowie), co stanowi 8,62 ha przeliczeniowych (5,91 zł ha + 2,73 ha). Stosownie do przedstawionego zaświadczenia Urzędu Gminy i Miasta D. dochodowość tego gospodarstwa w 2009 r. wyniosła 16 446,96 zł. Emerytura matki skarżącego to 975, 85 zł. W 2009 r. skarżący otrzymał łącznie 23 720,92 zł dopłat do produkcji rolnej. Z kolei za 2010 r. skarżący otrzymał dopłaty w łącznej wysokości 22 762,95 zł (w tym płatność bezpośrednią w kwocie 14 569,63 zł otrzymał w dniu 14 stycznia 2011 r.). Skarżący wykazał majątek w postaci 60-metrowego domu (nadającego się do natychmiastowego remontu). Skarżący przedstawił także zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z którego wynika, że na dzień 6 kwietnia 2011 r. zalega z kwotą 15 682,70 zł z tytułu składek i odsetek od nich. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że w 2002 r. uległ wypadkowi, w wyniku którego miał połamane i zmiażdżone kości. Mimo orzeczenia tylko 10-procentowego uszczerbku na zdrowiu, skutki wypadku odczuwa do dziś. Dodatkowo w marcu 2011 r. jego matka złamała staw biodrowy. Ze względu na wiek (92 lata) lekarze nie zdecydowali się na operację, w wyniku czego matka nie może chodzić, a on sprawuje nad nią opiekę. Wskazał również, że z uwagi na fakt, że część gruntów, których jest nominalnie właścicielem, użytkują inne osoby, przekazał im ze swojego konta należną im część dopłat (2192,40 zł i 4177,50 zł). W tej sytuacji z kwoty uzyskanej w styczniu 2011 r. z ARiMR (14 569,63 zł) pozostało mu tylko 1974,69 zł. Do tego urząd gminy pobiera od niego podatek gruntowy w wysokości 6 237,60 zł.

Referendarz sądowy zważył, co następuje:

Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).

Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).

Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczyniła zadość tym wymaganiom.

Najważniejszą okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że w dniu 14 stycznia 2011 r., a więc w okresie poprzedzającym złożenie skargi (co nastąpiło w dniu 3 lutego 2011 r.) S.K. dysponował środkami w zupełności wystarczającymi na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, wynoszącego w niniejszej sprawie 200 zł. Otrzymał bowiem w tym dniu przelew z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokości 14 569,63 zł, z tytułu płatności bezpośredniej do produkcji rolnej. Posiadanie takich środków w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych, w okresie tuż przed złożeniem skargi, pozwala sądzić, że ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący mógł przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Fakt, ze strona posiadała wolne środki finansowe oraz stały dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego uzasadnia twierdzenie, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie nie wiązało się dla wnioskodawcy z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Tym bardziej, że ewentualne i przyszłe koszty sądowe (opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniosłaby 100 zł, a wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej – również 100 zł), byłyby rozłożone w czasie, co niewątpliwie pozytywnie wpływa na możliwości ich pokrycia przez stronę. Nie ma przy tym w sprawie znaczenia, w jaki sposób skarżący następnie rozdysponował pieniędzmi pozostającymi do jego dyspozycji. Zwolnienia od kosztów sądowych nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącego. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącego – m.in. konieczność zaspokojenia roszczeń osób trzecich - nie uzasadnia twierdzenia, iż były to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Prywatne zobowiązania skarżącego nie mogą mieć bowiem pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego.

Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy..

Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

lf