Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 1706/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.3 § 1 i § 2pkt 1, art. 58 § 1 pkt 1 , art.269 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.83 ust. 1 i ust.2, art.123, art. 83 a ust. 2, art. 2a i 24 ust.1
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art.112,art.180 oraz ustawa z dnia 23 listopada 2002r. o Sądzie Najwyższym( Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.)
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 18 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Instytutu [...] Sp. z o.o. w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 658/11 o odrzuceniu skargi Instytutu [...] Sp. z o.o. w W. na decyzję Prezesa ZUS w Warszawie z dnia [...] grudnia 2010 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2011 r. (sygn. akt VII SA/Wa 658/11) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił złożoną przez Instytut [...] Sp. z o.o. w W. skargę na decyzję Prezesa ZUS w Warszawie z dnia [...] grudnia 2010 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Powołane wyżej postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Na mocy decyzji z dnia [...] października 2007 r., nr [...], nr: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie stwierdził, że w roku składkowym obejmującym okres rozliczeniowy od dnia [...].04.2005 r. do dnia [...].03.2006 r., stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe obowiązująca płatnika składek - Instytut [...] - wynosiła [...] % podstawy jej wymiaru.

Instytut [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. pismem z dnia [...] września 2010 r. wniósł o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji.

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 157 § 3 k.p.a., w związku z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji z dnia [...] października 2007 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, na skutek wniosku Instytutu [...] Sp. z o.o. w W., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] - wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 157 § 3 k.p.a. oraz art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2010 r.

Powyższe rozstrzygnięcie stało się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przez Instytut [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W.

Odrzucając skargę – na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej "P.p.s.a." – Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie jest właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy.

Powołując się na treść art. 3 § 2 i 3 P.p.s.a., Sąd wskazał, iż opisany w tym przepisie katalog nie obejmuje swym zakresem przedmiotu, którego dotyczy skarga.

Sprawy poddane kognicji sądów administracyjnych nie obejmują bowiem spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. W stosunku do tego rodzaju spraw – zgodnie art. 180 § 1 k.p.a. - stosuje się bowiem przepisy tego kodeksu wyłącznie w sytuacji, gdy przepisy szczególne, dotyczące ubezpieczeń, nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. W niniejszym przypadku postępowanie, w toku którego wydano kwestionowaną decyzję, zostało uregulowane w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). W art. 83 ust. 2 powołanego aktu ustanowiono bowiem regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego powyższa reguła odnajduje zastosowanie również w odniesieniu do decyzji wydawanych na podstawie art. 83a ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym decyzje ostateczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.

Sąd Wojewódzki zaznaczył przy tym, iż tożsame stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów w dniu 23 marca 2011 r. (sygn. akt I UZP 3/10), wskazując, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Powołanej uchwale nadano również moc zasady prawnej. Wskazując zatem na orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd Wojewódzki uznał, że w odniesieniu do decyzji wydawanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, co do zasady właściwy jest sąd powszechny.

Sąd podkreślił ponadto, że wyjątki co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały w sposób enumeratywny ustalone w art. 83 ust. 4 w/w ustawy. Zgodnie z tym przepisem od wymienionych w powołanym ustępie decyzji, zamiast odwołania do sądu powszechnego, stronie przysługuje prawo złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku stosuje się też odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Ustawodawca nie wymienił jednakże w powołanym przepisie decyzji wydawanych w oparciu o art. 83a ust. 2 ustawy, co oznacza, że podlegają one kontroli dokonywanej przez sąd powszechny.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, na rozstrzygnięcie niniejszej kwestii nie wpływa przy tym okoliczność, że w art. 83a ustawy, jako tryb właściwy do uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji, wskazano tryb przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to bowiem jedynie obowiązek stosowania przy wydawaniu decyzji przepisów tego właśnie aktu.

W niniejszym przypadku podstawowe znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu miał zatem przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ wydał rozstrzygnięcie.

W złożonej na powyższe postanowienie skardze kasacyjnej, Instytut [...] Sp. z o.o. w W., zaskarżając powyższe orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości, podniósł zarzuty:

- naruszenia art. 3 § 1 i § 2 pkt 1, art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 269 § 1 P.p.s.a., art. 62 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym, art. 83 ust. 1 i ust. 2, art. 123, art. 83a ust. 2, art. 2a i art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 180 § 1 k.p.a., art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez odrzucenie skargi na decyzję z powodu niedopuszczalności drogi sądowej administracyjnej w sytuacji, gdy taka droga istniała;

- naruszenia art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 112 k.p.a. – poprzez nieuwzględnienie faktu, że Instytut skierował sprawę na drogę sądowoadministracyjną kierując się błędnym pouczeniem zawartym w decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] grudnia 2010 r.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący kasacyjnie wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca spółka zarzuciła Sądowi Wojewódzkiemu w szczególności, iż ten błędnie uznał, że okoliczność w jakim trybie została wydana zaskarżona decyzji nie wpływa na to, który sąd będzie właściwym do rozpoznania wniesionego od niej środka zaskarżenia. Błędnie Sąd również przyjął, że zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w niniejszej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie, przepis art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, określający kwestię postępowania w sprawach decyzji w przedmiocie spraw indywidualnych z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie stanowi lex generalis, ale lex specialis. Przepisem ogólnym w tym zakresie jest art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Podobne stanowisko wyrażone jest w art. 180 § 1 k.p.a. Oznacza to – zdaniem skarżącej kasacyjnie spółki – że podstawowym rodzajem postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest postępowanie administracyjne i, co za tym idzie, droga sądowoadministracyjna, jeżeli przepisy szczególne nie stwierdzają inaczej. W niniejszym przypadku tym szczególnym przepisem jest art. 83 powołanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W ocenie Instytutu również art. 83a w/w ustawy jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 123 k.p.a. Przepis ten nie zawiera zaś żadnego odniesienia o prawie do odwołania w trybie przepisów postępowania cywilnego.

Nieuzasadnionym – wg skarżącej kasacyjnie – było też twierdzenie, że tryb postępowania cywilnego jest właściwy dla tego rodzaju decyzji w sytuacji, w której właściwy tryb sądowy regulowany jest w innym zgoła artykule. Wskazanie więc na postępowanie cywilne jako tryb właściwy winno odnosić się wyłącznie do decyzji określonych w ust. 1 i ewentualnie innych ustępach artykułu 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odmienna interpretacja powołanego wyżej przepisu – zdaniem Instytutu - z pewnością odnalazłaby odzwierciedlenie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Instytut powołał się przy tym na treść art. 2a oraz 24 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, z których – jego zdaniem - wynika, że droga sądowa cywilna, na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wcale nie jest właściwa "automatycznie". Musi ona być wyraźnie wskazana w tym akcie. Jeżeli takiego wskazania nie ma - właściwe są przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego a po wyczerpaniu możliwości przez nie stworzonych - przepisy o postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Skarżąca kasacyjnie poddała ponadto w wątpliwość pogląd, że postępowanie w przedmiocie odmowy wydania decyzji o wszczęciu postępowania przez Prezesa ZUS należy rozpatrywać w kategorii "sprawy indywidualnej" w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W jej ocenie zaskarżona decyzja nie została wydana "w sprawie indywidualnej". Nie decydowała ona bowiem o prawach i obowiązkach danego podmiotu. Decyzja taka została wydana na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych a nie na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzja ta dotyczyła zatem czysto prawnoadministracyjnej kwestii wszczęcia postępowania, która w żaden sposób nie zmieniła (na korzyść ani na niekorzyść) praw i obowiązków skarżącego. Dopiero po wszczęciu takiego postępowania można by ewentualnie uznać, że doszło do wydania decyzji w sprawie indywidualnej.

Skarżąca kasacyjnie spółka negowała także pogląd, iż reguła wynikająca z art. 83 ust. 2 w/w ustawy znajduje zastosowanie w odniesieniu do decyzji wydawanych na podstawie art. 83a ust. 2 tej ustawy. Zakwestionowała również prawidłowość powoływanego w zaskarżonym postanowieniu orzecznictwa twierdząc, że nie znajduje ono oparcia w treści przepisów prawa. Opierało się ono wyłącznie na wnioskowaniu przez analogię, co w niniejszym przypadku było niedopuszczalne.

Podkreślono, że art. 83 i art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowią w stosunku do k.p.a. wyjątek i nie powinny być zatem wykładane rozszerzająco, a jedynie ściśle.

W świetle powyższego – zdaniem skarżącej kasacyjnie – Sąd Wojewódzki wydając zaskarżone orzeczenie naruszył art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 oraz art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem wbrew swojemu obowiązkowi nie dokonał w powyższym zakresie kontroli działalności administracji publicznej odrzucając, pomimo braku ku temu podstaw, wniesioną przez Instytut skargę na decyzję Prezesa ZUS, której kontrola powinna nastąpić w toku postępowania sądowoadministracyjnego.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 112 k.p.a. skarżąca kasacyjnie spółka wytknęła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, że rozpoznając niniejszą skargę pominął okoliczność umiejscowienia w zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. pouczenia o prawie strony do wniesienia skargi do WSA. W takim przypadku – w jej ocenie - Sąd powinien był przeprowadzić postępowanie i wydać wyrok co do istoty, gdyż zgodnie z art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej. Te jednak nie zasługiwały na uwzględnienie.

Z treści wniesionej skargi kasacyjnej wynika, iż skarżący kasacyjnie Instytut w istocie zmierza do podważenia ugruntowanego w sądownictwie administracyjnym poglądu, iż kontroli sądu powszechnego podlegają decyzje wydawane na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (por. postanowienia NSA: z dnia 9 września 2010r., sygn. akt I OSK 1425/10, z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 420/08, z dnia 5 grudnia 2008r., sygn. akt I OSK 1852/07, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 1645/10). Tożsame w tym przedmiocie stanowisko zostało również zaprezentowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uchwała SN wydana w składzie siedmiu sędziów w dniu 23 marca 2011 r., sygn. akt I UZP 3/10, uchwała SN z dnia 19 lutego 2008 r., sygn. akt II UZP 8/07, wyrok SN z dnia 16 września 2009 r., sygn. akt I UK 109/09)

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni podziela zawartą w powołanych orzeczeniach argumentację.

Na wstępie należy podkreślić, że istotne znaczenie w niniejszym przypadku odgrywa kwestia rozróżnienia spraw cywilnych w znaczeniu materialnoprawnym, to jest wynikających ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy (sprawy te pozostają nimi niezależnie od tego, jaki organ jest właściwy do ich rozpoznania) oraz spraw cywilnych w znaczeniu formalnym, wynikających z innych stosunków prawnych (m. in. sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych), które nie będąc sprawami cywilnymi ze swej istoty, uzyskują taki charakter na skutek poddania ich rozpoznaniu przez sądy powszechne (nie zaś administracyjne) na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Powyższe rozróżnienie powoduje, że nie każda sprawa dotycząca działalności administracji publicznej - w rozumieniu art. 3 P.p.s.a. - może być rozpoznana przez sąd administracyjny. Jeżeli bowiem będzie istniał przepis szczególny, w myśl którego właściwym w takim przypadku będzie sąd powszechny, to charakter sprawy, bez względu na to, czy będzie to sprawa cywilna, czy administracyjna, będzie miał drugorzędne znaczenie.

Tego rodzaju przepisem jest właśnie art. 83 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który to przepis stanowi lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 P.p.s.a. i wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach dotyczących decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego do katalogu decyzji z zakresu ubezpieczeń społecznych niewątpliwie – ze względu na materialnoprawną podstawę ich wydania – należy także zaliczyć decyzje o których mowa w art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym decyzję stwierdzającą nieważność wydanej na podstawie art. 82 ust. 1 w/w ustawy decyzji. Podkreślenia bowiem wymaga, że katalog przesłanek, określony w art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie jest katalogiem zamkniętym, o czym świadczy użyty w tym przepisie przez ustawodawcę zwrot "w szczególności". Pozwala to przyjąć, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wydawać decyzje także w innych indywidualnych sprawach, realizując w ten sposób swe prawa i obowiązki płynące ze stosunku ubezpieczenia społecznego.

Należy również zauważyć, że wydane na podstawie art. 158 § 1 k.p.a. rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, wydanej w sprawie ustalenia stopy oprocentowania składki na ubezpieczenie wypadkowe dotyczy praw strony z zakresu ubezpieczenia społecznego. Przyczyną unieważnienia decyzji (stwierdzenia jej nieważności) może być między innymi wydanie jej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, o czym stanowi art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a wówczas przedmiotem oceny jest samo ustalenie wymiaru składki na ubezpieczenie wypadkowe. Nie jest przy tym prawidłowa taka wykładnia przepisu art. 83a ust. 2 w zw. z art. 83 ust. 2 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która prowadziłaby do wniosku, że w sprawach dotyczących tego samego stosunku prawnego byłby właściwy zarówno sąd powszechny, jak również sąd administracyjny, w zależności od tego w jakim trybie została wydana decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Podkreślenia również wymaga, że wydanie przez organ decyzji w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego regulujące stwierdzenie nieważności decyzji (art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), nie ma wpływu na właściwość rzeczową sądu, którą oceniać należy przez pryzmat przepisu materialnoprawnego, wyznaczającego przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy. Oznacza to, że stosowanie w niniejszym przypadku przepisów k.p.a. nie zmienia zasady, iż decyzje wydawane na podstawie art. 83a ust. 2 powołanej ustawy, są decyzjami z zakresu ubezpieczeń społecznych.

W świetle powyższego uprawnionym jest również pogląd, że rozstrzygnięcie na mocy którego organ odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, od której przysługiwało zainteresowanemu odwołanie do sądu powszechnego, również podlega zaskarżeniu na podstawie art. 83 ust. 2 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie można bowiem uznać, że decyzja wydana w pierwszym etapie postępowania nieważnościowego, może podlegać kontroli dokonanej przez sąd administracyjny, podczas, gdy prawidłowość wydanej w sprawie decyzji rozstrzygającej o nieważności decyzji w identycznym postępowaniu nadzwyczajnym (art. 158 § 1 k.p.a.), podlegałaby weryfikacji (tak jak decyzja wydana na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) dokonywanej przez sąd powszechny.

Ważną w tym przypadku również pozostaje okoliczność, iż zarówno wydane na podstawie art. 157 § 3 k.p.a., jak również art. 158 § 1 k.p.a. rozstrzygnięcia w istocie załatwiają sprawę dotyczącą stwierdzenia nieważności decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje twierdzenia, że z uwagi na treść przepisu art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu z zakresu ubezpieczenia społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu tylko wówczas, gdy przepisy szczególne (w przypadku art. 123 przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) dotyczące ubezpieczeń społecznych nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. Nie ulega jednak wątpliwości, że takim szczególnym przepisem jest art. 83 ust. 2 umiejscowiony w Rozdziale 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zatytułowanym "Obowiązki Ubezpieczonych oraz tryb odwoławczy". Powołany przepis ustanawia zaś regułę zaskarżania decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych do sądu powszechnego.

Zasady tej przy tym nie zmienia art. 83a ust. 2 powołanego aktu uprawniający organ rentowy do samodzielnego uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji ostatecznej na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyjątki co do odmiennego, niż odwołanie do sądu powszechnego, trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały bowiem ustalone w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wśród nich, zarówno decyzja w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, jak również decyzja w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w tym zakresie, nie zostały wymienione. Z art. 83 ust. 1 i 4 w/w ustawy wynika więc, że każda decyzja wydana przez organ rentowy w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego, a jedyne wyjątki w tym zakresie dotyczą decyzji, które zostały enumeratywnie wymienione w ust. 4 powołanego przepisu. Dlatego też z tego względu należało uznać, że sąd powszechny jest właściwy do rozpoznawania odwołań od decyzji wymienionych w art. 83a ust. 2 tej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym decyzji wydawanych w postępowaniu nieważnościowym.

Na uwagę przy tym zasługuje okoliczność, że wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, na podstawie przepisów art. 2a oraz 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie można wnioskować, że obowiązek analogicznego, jak w przypadku w/w przepisów umiejscowienia klauzuli o odpowiednim stosowaniu przepisu art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowi konieczny warunek do uznania, że decyzje o których mowa w art. 83a ust. 2 w/w aktu, podlegają kontroli zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego.

Uzasadnia to, że decyzje o których mowa w art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podejmowane zarówno na podstawie art. 157 § 3 k.p.a., jak również art. 158 § 1 k.p.a., odnoszą się do decyzji, której prawidłowość staje się przedmiotem zainicjowanego postępowania nieważnościowego. Z samej zatem istoty powyższego powiązania wynika obowiązek zastosowania wobec decyzji o których mowa w art. 83a przepisu art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skoro bowiem ustawodawca uznał, że odwołanie od wydanej na podstawie art. 83 w/w ustawy decyzji należy wnieść do sądu powszechnego, to identyczny tryb należy stosować względem decyzji wydanej w postępowaniu nieważnościowym.

Powyższe okoliczności - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – powodują, że nie może zasługiwać na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 83 ust. 1 i ust. 2, art. 123, art. 83a ust. 2, art. 2a i art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 180 § 1 k.p.a.

W tym miejscu należy podkreślić, że decyzja w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji została wydana w sprawie indywidualnej. Odnosi się ona bowiem stricte do kwestii uprawnień Instytutu do zainicjowania postępowania nieważnościowego. Jak wyżej podniesiono, jej wydanie skutkuje załatwieniem sprawy dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji. Bez znaczenia przy tym pozostaje, że owo "załatwienie" sprawy następuje w zakresie innym niż w przypadku wydania decyzji na podstawie art. 158 § 1 k.p.a.

Nie odnajduje również uzasadnienia zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 269 § 1 P.p.s.a, art. 62 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wprawdzie Sąd Kasacyjny podziela stanowisko skarżącej, że poglądy prezentowane w powołanym przez Sąd I instancji orzecznictwie, nie zwalniały go z obowiązku orzekania w sprawie na podstawie obowiązujących przepisów prawa, ale nie oznacza to, że dokonując wykładni art. 83 oraz art. 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie mógł w tym przypadku zająć takiego samego stanowiska, jak składy orzekające w powołanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia orzeczeniach. Nie budzi przy tym wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wyrażone w skarżonym postanowieniu stanowisko jest prawidłowe, bowiem – jak wyżej wyjaśniono – zostało ono oparte na konkretnych, wskazanych przez Sąd przepisach prawa. W związku z powyższym należało uznać, że Sąd Wojewódzki w zaistniałym stanie faktycznym prawidłowo uznał brak swojej kognicji do rozpoznania sprawy, co potwierdzało odrzucenie skargi na decyzję Prezesa ZUS utrzymującą w mocy decyzję tego organu w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji określającej wymiar składki na ubezpieczenie wypadkowe.

Powyższego stanowiska nie zmienia przy tym okoliczność wadliwego pouczenia strony o przysługujących jej środkach odwoławczych od zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS. Nie ulega wprawdzie wątpliwości, że błędne pouczenie – zgodnie z art. 112 k.p.a. – nie może szkodzić stronie, jednakże tego rodzaju uchybienie procesowe nie może przesądzać o właściwości sądu, który winien rozpoznać środek zaskarżenia od powyższej decyzji. Powyższa okoliczność może zaś stanowić przesłankę uzasadniającą przywrócenie terminu do wniesienia przez stronę odwołania do sądu powszechnego.

Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny – na zasadzie art. 184 P.p.s.a.- orzekł jak w sentencji.