Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 682/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun – Kulik (spr.), sędzia WSA Gabriela Nowak, Protokolant referent Wiktoria Sosnowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2023 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej del. do Prokuratury Regionalnej [...] sprawy ze skarg M.K. oraz Miasta [...] na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz M.K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz Miasta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2020 r., nr [...], Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej: "Komisja"), działając na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...], wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2018 r., poz. 2267),uchyliła w całości decyzję Prezydenta [...] (dalej: "Prezydent", "organ") z [...] listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania oraz przekazała temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzja Komisji została wydana w poniższym stanie faktycznym i prawnym.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. Komisja wszczęła postępowanie rozpoznawcze dotyczące powyższej decyzji Prezydenta nr [...] ustalającej na rzecz M. K. odszkodowanie w wysokości [...] zł za część przejętej - dekretem z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U Nr 50, poz. 279) - nieruchomości, położonej w [...] przy ulicy [...], pochodzącej z nieruchomości hipotecznej "[...]", w części dotyczącej hip. nr [...], hip. nr [...], hip. nr [...], hip. nr [...].

Komisja zawiadomiła właściwe organy oraz sądy o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie oraz zwróciła się do [...] o wydanie opinii w przedmiocie decyzji nr [...]. Pismem z [...] grudnia 2019 r. [...] złożyła opinię, wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji ww. Prezydenta [...].

Komisja ustaliła, że nieruchomości położone przy ul. [...] oznaczone dawniej hip. jako "[...]" rej. hip. nr [...], nr [...], [...] i nr [...] znajdowały się w granicach administracyjnych Miasta [...] na terenie objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 r. Nieruchomość była oznaczona numerem wykazu hipotecznego [...], która rozparcelowana została, m.in. na dz. nr hip [...].

Zgodnie z ustaleniami Prezydenta [...] część dawnej dz. nr. hip. [...] stanowiła w dniu wydania decyzji ustalającej odszkodowanie część działki ewidencyjnej nr [...] z obr. [...] i [...] z obr. [...]; dawna dz. nr hip. [...]a stanowiła część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] i [...] z obrębu [...]; dawna dz. nr hip. [...] stanowiła część działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...]; dawna dz. nr. hip. [...] stanowi obecnie część działek ewidencyjnych nr [...], [...] i [...] z obrębu [...].

Z treści zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych z [...] czerwca 2005 r. L.dz. [...] dotyczącego hip. [...] "[...]", której część stanowiły wskazane wyżej parcele, wynika: że "(...) część przedmiotowej księgi hipotecznej uległa zniszczeniu, a na podstawie pozostałej części nie można określić czy zaginiona część zawierała wpisy i jakiej treści, wobec czego księgę hipoteczną należy uznać za zniszczoną w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych z dnia 6 lipca 1982 r. oraz nie można wydać zaświadczenia o treści księgi wieczystej". Sąd wskazał równocześnie w zaświadczeniu, że " (...) z zachowanej części księgi wynika, iż: na mocy aktu z dnia [...] lipca 1942 roku nr rep. [...] zawartego przed notariuszem A. G., E. D., M. K. [1] (K.), M. K. [2] zd. D. oraz A. D., M. D. [1] i M. K. [2] jako spadkobiercy P. D. sprzedali należącą do nich część nieruchomości o pow. [...] ha [...] m2 H. R..

Treść zaświadczenia wskazuje, że na k. [...] księgi umów tomu [...] znajduje się wniosek nr [...] z [...] marca 1944 r. z którego wynika, że H. R. figurowała jako właścicielka gruntu o obszarze [...] ha [...] m2 wskazanego na planie złożonym pod nr [...] do zbioru dowodów tomu [...] tej księgi, a ponieważ grunt ten został rozparcelowany, zgodnie z planem złożonym pod nr [...] zbioru dowodów tomu [...], działki oznaczone na tymże planie miejskimi numerami [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] zawierające ogólnego obszaru [...] m2 wydzielone zostały do księgi oddzielnej oznaczonej powołanymi wyżej numerami.

Do działu II wykazu została zaprojektowana następująca treść: H. R.

a/ co do gruntu o obszarze [...] ha [...] m2, odchodzącego pod regulacje ulic [...] i [...] projektowanych w granicach określonych na planie złożonym pod nr [...] do zbioru dowodów tomu [...] tej księgi literami [...].[...].[...].[...].[...].[...].[...].[...].[...].[...].[...].[...].[...].[...].[...].[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...];

b/ co do gruntu o obszarze [...] m2, odchodzącego na cele użyteczności publicznej, w granicach określonych na tymże planie [...].[...].[...].[...].[...].[...].[...].[...].[...][...].[...];

c/ co do działek oznaczonych na tymże planie: nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2, nr [...] o obszarze [...] m2 i nr [...] o obszarze [...] m2.

Postanowieniem Wydziału Hipotecznego Miejskiego Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] marca 1944 r. wniosek nr [...] został zatwierdzony".

Zgodnie z treścią wypisów: nr [...] z [...] marca 1942 r., nr [...] z [...] marca 1942 r., nr [...] z [...] kwietnia 1942 r. i nr [...] z [...] lipca 1942 r. M. K. [3] z domu D., K. K., A. D., M. D., M. K. [4] z domu D., G. K. oświadczyli, że są osobami przesiedlonymi, i że pozostawili w [...] posiadłość ziemską położoną w [...], przy ulicy [...] i zapisaną w księdze wieczystej (hipotecznej) "[...]" nr hip. [...].

M. K. [3], K. K., A. D., M. D., M. K. [4] G. K. oświadczyli, że dla uzyskania wyrównania majątkowego udzielili [...] – [...] Komisarzowi [...] dla utwierdzania [...], [...] - [...] nieodwołalnego pełnomocnictwa do zarządzania i sprzedaży ww. nieruchomości, jak również do udzielania wszelkich w tym celu potrzebnych oświadczeń wobec sądów i innych władz oraz osób prywatnych. Pełnomocnictwo to upoważnia do czynienia i przyjmowania wszelkich wpłat będących w związku z administracją i sprzedażą nieruchomości.

Z treści wypisu z aktu notarialnego z [...] grudnia 1942 r., nr rep. [...] sporządzonego przed niemieckim notariuszem w [...] A. E. wynika, że G. S. do aktu złożył oświadczenia nie w imieniu własnym, lecz jako pełnomocnik [...] [...], jako Komisarza [...] dla utwierdzenia [...], który ze swej strony działa jako pełnomocnik przesiedlonych przynależnych do narodowości [...] E. D., M. K. [3], A. D., M. D. oraz M. K. [4], że aktem notarialnym z [...] lipca 1942 r. nr rep. [...] sporządzonym przed [...] notariuszem A. E. sprzedał w imieniu właścicieli nieruchomość w [...] przy ul. [...], oznaczenie hip. "[...]" nr. hip. [...] H. R. z domu B.. Potwierdził, że cena kupna została zapłacona w pełnej wysokości przez H. R..

Zgodnie z treścią aktu notarialnego z [...] lutego 1943 r., nr rep. [...] sporządzonego przed notariuszem K. J., w § 1 H. R. oświadczyła, że na mocy aktu zeznanego przed dr A. E. notariuszem [...] w [...] [...] lipca 1942 r., nr rep. [...] nabyła nieruchomość "[...]" nr rejestru hipotecznego [...] - dział gruntu o powierzchni [...] m2, wykreślony w granicach oznaczonych literami: [...]-[...]-[...]-[...]-[...]-[...]-[...] -[...] na planie złożonym przed nr [...] do zbioru dowodów tej księgi. Ponadto H. R. wskazała w akcie notarialnym, że część nabytej przez nią nieruchomości odchodzi pod regulację ulic [...] i [...] projektowanych, prostopadłych do ulicy [...], tj. grunt o powierzchni [...] h [...] m2, wykreślonych na dopiero co powstałym planie w granicach oznaczonych odpowiednimi literami.

Zgodnie z treścią aktu notarialnego z [...] lutego 1943 r., nr rep. [...] zeznanego przed notariuszem K. J., w § 1 H. R. oświadczyła, że na mocy aktu zeznanego przed dr A. E. notariuszem [...] w [...] w dniu [...] lipca 1942 r., nr rep. [...] nabyła nieruchomość "[...]" nr rejestru hipotecznego [...] - dział gruntu o powierzchni [...] m2, wykreślony w granicach oznaczonych literami: [...] -[...]-[...]-[...]-[...]-[...]-[...]-[...] na planie złożonym przed nr [...] do zbioru dowodów tej księgi. Ponadto H. R. wskazała w akcie notarialnym, że część nabytej przez nią nieruchomości odchodzi na cele użyteczności publicznej w związku z regulacją ulic - plac o pow. [...] m2. Oświadczyła, że powyższy odchodzący pod użyteczność publiczną plac o pow. [...] m2 ze wszelkimi prawami i przynależnościami odstępuje dobrowolnie, bezpłatnie dla własności Gminy Miasta [...]. Z powyższego wynika, że pow. [...] ha [...] m2 odchodząca pod użyteczność publiczną oraz pod regulację przyległych ulic została odstąpiona przez H. R. bezpłatnie Gminie Miasta [...] na mocy aktów notarialnych z [...] i [...] lutego 1943 r.

Zgodnie z treścią aktu notarialnego z [...] maja 1947 r., nr rep. [...] sporządzonego przez notariusza W. R. H. R. i Z. U. oświadczyły, że H. R. będąc właścicielką nieruchomości położonej w [...] na [...], urządzonej w księdze wieczystej [...] - [...], [...], [...] - [...], [...], [...], [...]-[...], [...]-[...] - [...], wydzielonej z księgi wieczystej [...], z tej nieruchomości sprzedała Z. U. działkę gruntu niezabudowaną o pow. [...] m2, położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną nr [...] i projektowanym nr hipotecznym [...]. Strony oświadczyły, że odnośny akt sprzedaży wymienionej działki został zawarty przez nie w końcu lipca 1944 r., jednak nie pamiętają nazwiska notariusza, który akt ten sporządził, przy czym akt ten ujawniony został w księdze wieczystej, lecz księga ta zaginęła w czasie ewakuacji hipoteki w 1944 r. i posiadane przez U. wypisy aktu kupna uległy spaleniu w czasie działań wojennych. Oświadczyły, że aktem niniejszym potwierdzają sprzedaż działki nr [...], o pow. [...] m2 i wyrażają zgodę w związku z tą sprzedażą na dokonanie odpowiedniego wpisu we właściwej księdze wieczystej, przy czym H. R. przyznała, że cała cena sprzedaży za powyższą działkę została jej zapłacona.

Zgodnie z treścią zaświadczenia Wydziału Planowania Miasta Zarządu Miejskiego w m. [...] z 1943 r., opartego na planie sporządzonym przez mierniczego przysięgłego J. R. [...] grudnia 1942 r. L d.z. [...] nieruchomość hip. [...] obejmowała powierzchnię [...] m2 zaś nieruchomość hip. [...] obejmowała powierzchnię [...] m2.

Komisja wskazała, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] listopada 1992 r., sygn. akt [...] spadek po F. R. zmarłym [...] października 1956 r. nabyli: żona H. R. i wnuk K. R. po [...] części spadku każde z nich, natomiast spadek po H. R. zmarłej [...] listopada 1980 r. nabył wnuk K. R..

Wnioskiem z [...] sierpnia 2008 r. K. R. zwrócił się o przyznanie odszkodowania za pozbawienie faktycznej możliwości władania działką położoną w [...] w obrębie ulic [...] i [...] o pow. całkowitej [...] ha [...] m2, oznaczonej w księdze hipotecznej nieruchomości pod nazwą "[...]" inw. nr [...], która na podstawie dekretu z 26 października 1945 r. przeszła na własność państwa. Jako podstawę wniosku wskazał art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej u.g.n.).

Aktem notarialnym z [...] września 2010 r., nr rep. [...] [...] K. R. udzielił J. P. pełnomocnictwa do szeroko pojętych czynności faktycznych i prawnych, których celem i skutkiem będzie zrealizowanie wszelkich wymogów niezbędnych i potrzebnych do otrzymania odszkodowania za nieruchomość opisaną w § 1 aktu, jako "[...]". W treści aktu wskazano równocześnie, że pełnomocnik może być drugą stroną czynności prawnej, dokonywanej w imieniu mocodawcy, może reprezentować wszystkie strony czynności, które dokonywać będzie w imieniu mocodawcy.

Następnie, aktem notarialnym z [...] stycznia 2011 r., nr rep. [...] [...] r. J. P., powołując się na udzielone wcześniej pełnomocnictwo, działający w imieniu własnym, jako kupujący oraz w imieniu i na rzecz K. R., a także K. S. [1], K. S. [2], M. K. [5] zawarli umowę sprzedaży spadku i umowę o dział przedmiotowego spadku.

Na mocy ww. aktu notarialnego J. P. działając w imieniu własnym oraz na rzecz K. R. sprzedał spadek po H. R.: K. S. [1] (udział w [...] części), K. S. [2] (udział w [...] części), M. K. [5] (udział w [...] części) oraz samemu sobie (udział w [...] części).

Następnie osoby te dokonały działu spadku po H. R. w ten sposób, że:

K. S. [2] nabyła część nieruchomości w postaci działek, oznaczonych numerami hip.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. K. S. [1] nabyła część nieruchomości w postaci działek, oznaczonych numerami hip.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. M. K. [5] nabyła część nieruchomości w postaci działek, oznaczonych numerami hip.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. J. P. nabył część nieruchomości w postaci działek oznaczonych numerami hip: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].

Wnioskami z [...] stycznia 2011 r. M. K. [5] wystąpiła o odszkodowanie za nieruchomość położoną przy ul. [...] i [...] o nr hip.: [...], [...] i [...].

Powołaną na wstępie decyzją z [...] listopada 2011 r., nr [...], Prezydent [...], działając na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n., ustalił na rzecz M. K. [5] odszkodowanie w wysokości [...] zł za nieruchomości o pow. [...] m2 położone w [...] przy ul. [...] ozn. hip. jako "[...]" rej.: hip [...] (obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...] i [...] z obrębu [...]); hip. [...] (obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...] i [...] z obrębu [...]); hip [...] (obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...], [...] z obrębu [...], [...] z obrębu [...]); hip. [...] (obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...], [...] z obrębu [...], [...] z obrębu [...]).

Dokonując ustaleń spełnienia określonej w art. 215 ust. 2 u.g.n. przesłanki przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne organ stwierdził, że zgodnie z ogólnym planem zabudowania [...] zatwierdzonym przez Ministerstwo Robót Publicznych [...] sierpnia 1931 r., obowiązującym w dacie wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r., nieruchomości (hip [...], hip [...], hip [...], hip [...]) znajdowały się w strefie [...], w której obowiązywała zabudowa zwarta o [...]-[...] kondygnacjach i [...]% powierzchni zabudowania. Zatem, mogły być, w ocenie organu, przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne.

W kwestii pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po 5 kwietnia 1958 r., organ wskazał, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie (pismo Naczelnika Wydziału Architektury i Budownictwa dla dzielnicy [...] z [...] lipca 2010 r.) wynika, iż nieruchomości hipoteczne nr [...], nr [...] [...], nr [...] weszły w skład obszaru, na którym zrealizowane zostały obiekty warsztatowe na podstawie następujących decyzji:

1) dec. nr [...] z [...] marca 1969 r. na budowę budynku warsztatu usługowego - ślusarskiego przy ul. [...] i dec. [...] z [...] stycznia 1970 r. zezwalającej na jego użytkowanie,

2) dec. nr [...] z dnia [...] marca 1969 r. na budowę budynku warsztatu usługowego - ślusarskiego przy ul. [...] i dec. nr [...] zezwalającej na użytkowanie,

3) dec. nr [...] z [...] kwietnia 1969 r. na budowę budynku warsztatu mechaniki pojazdowej przy [...],

4) dec. [...] z [...] czerwca 1973 r. zezwalającej na budowę warsztatu samochodowego przy ul. [...],

5) dec. [...] potwierdzającej przyjęcie w użytkowanie warsztatu blacharstwo samochodowe przy ul. [...],

6) dec. [...] potwierdzającej przyjęcie w użytkowanie warsztatu mechanika pojazdowa nr przy ul. [...].

W ocenie Prezydenta z analizy dokumentacji wynika, że pozbawienie byłych właścicieli faktycznej możliwości władania nieruchomością, będącą przedmiotem niniejszej decyzji, nastąpiło po 5 kwietnia 1958 r., a zatem spełnione zostały obie przesłanki kwalifikujące ww. nieruchomości do wypłacenia odszkodowania za działki budowlane. Wysokość odszkodowania ustalono na podstawie operatów szacunkowych sporządzonych [...] listopada 2011 r. w których rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając cel wyceny i aktualne ceny gruntów na rynku nieruchomości, określił wartość nieruchomości na kwotę [...] zł.

Pismem z [...] października 2018 r. Prokurator Prokuratury Regionalnej we [...] wniósł sprzeciw od decyzji Prezydenta zarzucając wydanie jej w warunkach określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. z rażącym naruszeniem prawa, wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji. W ocenie Prokuratora kwestionowaną decyzję oparto na błędnym przyjęciu, że stroną uprawnioną do przyznania odszkodowania są następcy prawni H. R., podczas gdy z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że wymieniona nigdy skutecznie nie nabyła prawa własności nieruchomości o pow. [...] ha [...] m2 ozn. jako "[...]", hip. [...], gdyż akt notarialny z [...] lipca 1942 r., nr rep. [...] sporządzony został przed [...] notariuszem w [...] A. E.. Wobec obowiązujących przepisów dekretu z 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych wydanych w okresie okupacji [...] na terenach R.P. (Dz. U. nr 25, poz. 151) w brzmieniu dekretu z 11 kwietnia 1947 r. (Dz. U. nr 32, poz. 144) nie mógł być on uznany za ważny w rozumieniu prawa polskiego zwłaszcza, że okoliczności dotyczące zawarcia przedmiotowej umowy wskazują, iż naruszała ona interesy Państwa Polskiego i jego obywateli, prowadząc do zaspokojenia roszczeń osób przynależnych do narodowości niemieckiej reprezentowanych przez [...] [...] Komisarza [...] dla utwierdzania [...] H. H. i [...] sp. z o.o. w [...] oraz [...] - [...] G. S., na podstawie przepisów prawnych [...]. Ponadto w sprzeciwie zarzucono naruszenie art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 § 1 k.p.a. polegające na niedochowaniu przez Prezydenta obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i rozstrzygnięcia sprawy bez podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu prawnego w sferze podmiotowej, a w konsekwencji dokonania oceny okoliczności faktycznych na podstawie niepełnego materiału dowodowego.

Postanowieniem z [...] lipca 2019 r., nr [...] Wojewoda [...] zawiesił postępowanie w sprawie ze sprzeciwu Prokuratora do czasu zakończenia postępowania prowadzonego przez Komisję o sygn. [...].

Komisja uznała, że decyzja Prezydenta [...] o ustaleniu i wypłacie odszkodowania na rzecz beneficjentki została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Komisja zaznaczyła, że materialnoprawną podstawę decyzji Prezydenta stanowi art. 215 ust. 2 u.g.n. Przytoczyła treść tego przepisu podkreślając, że ma on charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Szczególny charakter tego przepisu nakazuje ścisłą jego wykładnię. Gramatyczna wykładnia art. 215 ust. 2 u.g.n. prowadzi do wniosku, że odszkodowanie przysługuje wówczas, gdy działka była objęta działaniem dekretu z 26 października 1945 r., przed datą wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne oraz jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r.

Wskazane warunki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z brzmieniem art. 215 ust. 2 u.g.n. osobą uprawnioną do złożenia wniosku o odszkodowanie jest poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni. Natomiast stosownie do treści art. 4 pkt 4 u.g.n., jako poprzedniego właściciela należy przez to rozumieć osobę, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów.

Komisja przedstawiła stanowisko doktryny oraz orzecznictwo dotyczące rozumienia pojęcia "poprzedniego właściciela" i zaznaczyła, że obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek o odszkodowanie było precyzyjne ustalenie poprzedniego właściciela nieruchomości objętej wnioskiem przed dniem wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r., tj. 21 listopada 1945 r. Obowiązkiem organu było zatem dokonanie ustalenia, czy osoba składająca wniosek była poprzednim właścicielem gruntu lub jego następcą prawnym na 20 listopada 1945 r.

Komisja stwierdziła, że Prezydent nie ustalił w sposób nie budzący wątpliwości istnienia i zakresu prawa własności do nieruchomości, podmiotu któremu prawo to przysługiwało, ale także wszelkich istotnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na skuteczność wykonywanego prawa. Zaniechał zgromadzenia pełnego materiału dowodowego poprzestając w tym zakresie na niezweryfikowanych, fragmentarycznych informacjach, co skutkowało przyjęciem ustalenia, że stroną uprawnioną do przyznania odszkodowania są następcy prawni H. R..

Prezydent ustalenia tego dokonał na podstawie zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych z [...] czerwca 2005 r., nr L.dz [...] przyjmując, że tytuł własności nieruchomości zapisany był na imię H. R., na mocy wniosku nr [...] z [...] marca 1944 r.

Komisja wskazała, że organ pominął istotne treści tego zaświadczenia. Już z pierwszego zdania zaświadczenia wynika wprost, że część księgi hipotecznej pod nazwą "[...]", inw. Nr [...] przeznaczona na wpisy w postaci wykazu hipotecznego tomów I, II, III i IV uległa zniszczeniu, zaś na podstawie pozostałej części nie można określić czy część zaginiona zawierała wpisy i jakiej treści. W kolejnym akapicie wprost wskazano, że księgę hipoteczną należy uznać za zniszczoną w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych z 6 lipca 1982 r. i z uwagi na to zaświadczenie o treści księgi nie może być wydane.

Ponadto występuje rozbieżność nazwiska notariusza, jak również samej daty sporządzenia aktu notarialnego. W ww. zaświadczeniu wskazano, iż akt na podstawie którego H. R. nabyła prawo własności nieruchomości o pow. [...] ha [...] m2 ozn. jako " [...]" hip. [...], został "zdziałany [...] lipca 1942 roku za rep [...] przed A. G. notariuszem w [...]".

W ocenie Komisji zaświadczenie Sądu Rejonowego dla [...] z [...] czerwca 2005 r. nie wskazuje w sposób jednoznaczny okoliczności, że H. R. była poprzednią właścicielką nieruchomości objętej wnioskiem o odszkodowanie, w tym przede wszystkim w jakim zakresie.

Wobec niejasności treści przedmiotowego zaświadczenia, jak również braku samego aktu notarialnego, organ prowadzący postępowanie powinien zachować szczególną ostrożność przy ocenie prawa własności poprzedniego właściciela nieruchomości oraz dążyć do zgromadzenia jak największej liczby innych źródeł dowodowych pozwalających na potwierdzenie lub weryfikację dokonanych ustaleń i dokonać także krytycznej jego weryfikacji. W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji brak jest jakichkolwiek szerszych rozważań organu w tym zakresie, poprzestano przy tym wyłącznie na fragmentarycznym odesłaniu do treści zaświadczenia Sądu Rejonowego.

Komisja uznała, że Prezydent powołał się ponadto w uzasadnieniu decyzji na wniosek nr [...] z [...] marca 1944 r., jednakże uczynił to w sposób blankietowy, za pośrednictwem informacji wskazanych w zaświadczeniu Sądu Rejonowego dla [...] z [...] czerwca 2005 r. Powyższe nastąpiło poprzez przytoczenie treści przedmiotowego zaświadczenia w uzasadnieniu decyzji. W tym zaś zakresie, w ocenie Komisji, organ rozpoznający sprawę naruszył zasadę bezpośredniości w prowadzeniu postępowania dowodowego, bowiem konstruując przedmiotowe ustalenie faktyczne nie oparł się na dowodzie o charakterze pierwotnym.

Zdaniem Komisji treść analizowanego zaświadczenia Sądu Rejonowego nie wskazuje w sposób precyzyjny okoliczności dobrowolnego odstąpienia przez H. R. Gminie Miasta [...] nieruchomości odchodzących pod regulację ulic [...] i [...] projektowanych prostopadłych do ulicy [...], tj. gruntu o pow. [...] h [...] m2 oraz odchodzącego pod użyteczność publiczną placu o pow. [...] m2. Powyższe czynności prawne zostały dokonane aktami notarialnymi z [...] lutego 1943 r., nr rep. [...] oraz [...] lutego 1943 r., nr rep. [...] zeznanymi przed K. J.. Czynności te miały miejsce przed datą sporządzenia wniosku z marca 1944 r. Ponadto wskazane akty notarialne znajdowały się w zbiorze dokumentów Sądu Rejonowego wystawiającego przedmiotowe zaświadczenie.

Komisja przytoczyła treść aktu notarialnego z [...] maja 1947 r., nr rep. [...] sporządzonego przez notariusza W. R., którym H. R. i Z. U. potwierdziły sprzedaż działki nr [...] o pow. [...] m2 i wskazała, że zestawienie treści analizowanego zaświadczenia z treścią tego aktu notarialnego kreuje kolejne wątpliwości co do wiarygodności powołanego dokumentu, przede wszystkim w kontekście dokonania ustalenia przez organ, czy H. R. była poprzednią właścicielką nieruchomości objętej wnioskiem o odszkodowanie.

W ocenie Komisji ustalenie, że H. R. była poprzednią właścicielką na podstawie wniosku z [...] marca 1944 r. jest niepewne i nieprecyzyjne z uwagi na datę odległą do [...] listopada 1945 r. (tj. ostatniego dnia przed wejściem w życie dekretu). Występująca ponad 1,5 roczna przerwa, nie pozwala na jednoznaczne wykluczenie okoliczności, że H. R. od [...] marca 1944 r. do [...] listopada 1945 r. nie dokonywała kolejnych rozporządzeń przedmiotowymi nieruchomościami. Tym bardziej mając na uwadze okoliczność, że H. R. w lipcu 1944 r. dokonała rozporządzenia nieruchomością hip. [...] na rzecz Z. U..

Ponadto w treści aktu notarialnego z [...] maja 1947 r., nr rep. [...] H. R. i Z. U. nie wymieniają dawnych działek hipotecznych nr [...] i [...], jako własności H. R.. Natomiast w treści analizowanego zaświadczenia Sądu Rejonowego dawne działki hip. [...] i [...] zostały wymienione, jako należące do H. R.. Przedmiotowe działki zaś obejmowały powierzchnię [...] m2 i [...] m2, tj. łącznie pow. [...] m2.

Zdaniem Komisji powołane w treści uzasadnienia decyzji zaświadczenie nie odzwierciedla rzeczywistego stanu własności przedmiotowej nieruchomości na [...] marca 1944 r., bowiem przeczą temu wnioski płynące z analizy innych dokumentów zbioru dokumentacji akt księgi dawnej [...] hip. [...]. Prezydent [...] nie zawarł przy tym w treści uzasadnienia decyzji jakichkolwiek rozważań w tym zakresie.

Komisja podkreśliła, że wniosek K. R. dotyczył odszkodowania za całą nieruchomość. Organ zdecydował o rozpoznaniu wniosku w kilku kolejnych decyzjach, a więc o wydaniu decyzji częściowych, zgodnie z art. 104 § 2 k.p.a.

W uzasadnieniu decyzji brak jest wzmianki co do przyczyny zastosowania tej normy prawnej.

Komisja wskazała ponadto, że pomimo zaginięcia aktu notarialnego z [...] lipca 1942 r., nr rep. [...] na podstawie zgromadzonej dokumentacji możliwe jest ustalanie, że przedmiotowy akt notarialny został sporządzony przez [...] notariusza w [...] A. E.. Jest to o tyle istotne, gdyż w takim przypadku nie jest wykluczone, że na mocy obowiązującego prawa czynność prawna zeznana przed [...] notariuszem, w okresie okupacji, może okazać się nieważna. Komisja obszernie przedstawiła uwarunkowania prawno-historyczne, celem pełnego wyjaśnienia okoliczności zawarcia przedmiotowej umowy sprzedaży nieruchomości, ze wskazaniem na znaczące zmiany w zakresie funkcjonowania systemu prawnego II RP, w tym także polskiego notariatu na ziemiach polskich w okresie okupacji [...], powołując przepisy prawa i orzecznictwo.

Komisja stwierdziła, że czynność prawna na mocy której H. R. nabyła nieruchomość na mocy aktu notarialnego z [...] lipca 1942 r. zeznanego przed [...] notariuszem w [...] A. E. budzi uzasadnione wątpliwości co do jej ważności w świetle treści art. 1 i ust. 2 dekretu z 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych wydanych w okresie okupacji [...] na terenach RP w brzmieniu nadanym dekretem z 11 kwietnia 1947 r. Budzi uzasadnione wątpliwości transakcja zakupu nieruchomości dokonana przez H. R. z wysokimi przedstawicielami [...]. W ocenie Komisji zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że wskazana czynność prawna została dokonana na podstawie przepisów skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu. Prawdopodobieństwo spełnienia ww. przesłanki zdaje się potwierdzać fakt, że przedmiotową czynność inicjował i zatwierdzał G. S. działający w imieniu [...] [...], jako Komisarza [...] dla utwierdzenia [...]. Dokument sygnowany jest godłem [...], opatrzony pieczęcią notariusza także z symbolem [...].

Niemniej jednak, Komisja powstrzymała się przy tym od kategorycznych stwierdzeń w tym przedmiocie, gdyż ewentualne stwierdzenie nieważności umowy cywilno-prawnej pozostaje poza zakresem kompetencji Komisji, bowiem właściwym do wydania odpowiednich w tym zakresie orzeczeń jest wyłącznie sąd powszechny.

Dlatego też, działania Komisji w tym zakresie sprowadzają się wyłącznie do zasygnalizowania organowi pierwszej instancji konieczności podjęcia odpowiednich rozważań, gdyż do niego należy ocena, czy w sprawie ziściły się przesłanki z 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (zagadnienie wstępne), jak również ocena celowości wniesienia powództwa w przedmiotowej kwestii.

W ocenie Komisji uzasadnione wątpliwości budzą także ustalenia organu w zakresie dotyczącym przesłanki przeznaczenia przedmiotowych działek pod budownictwo jednorodzinne. Organ ustalił, że zgodnie z ogólnym planem zabudowania [...] zatwierdzonym przez Ministerstwo Robót Publicznych [...] sierpnia 1931 r., obowiązującym w dacie wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r., nieruchomości położone przy ul. [...] ozn. hip. [...], [...], [...] i nr [...], które powstały w wyniku parcelacji nieruchomości hipotecznej "[...]" znajdowały się w strefie [...], w której obowiązywała zabudowa "zwarta" o [...] kondygnacjach i [...]% powierzchni zabudowania.

W ocenie Komisji analiza materiału dowodowego zgromadzonego przez Prezydenta nie pozwala na jednoznaczne i precyzyjne ustalenie w jakiej określonej strefie planu przedmiotowe działki się znajdują. Na poczynienie takich kategorycznych ustaleń nie pozwala bowiem materiał dowodowy. Zdaniem Komisji wykreślenie sporządzone przez geodetę A. R. jest nieczytelne i nieprecyzyjne. Nie zawarto w nim wykreśleń dawnych działek hipotecznych, czy też współczesnych działek. W związku z powyższym niemożliwe jest zweryfikowanie rzeczywistego położenia określonych działek w danej strefie w sposób precyzyjny. Poza tym powołane wyżej dokumenty zostały dołączone do materiału dowodowego, jako załączniki pisma strony z [...] maja 2009 r. Wykreślenie należy ocenić jako dokument prywatny, który stanowi dowód tego, że osoba która go podpisała złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokumenty prywatne stanowią dowód tego, że zawarte w nich oświadczenia pochodzą od wystawcy, lecz nie przesądzają o zgodności zawartych w nich twierdzeń ze stanem faktycznym. Wiarygodność tych oświadczeń winna być oceniana tak samo, jak innych dowodów w sprawie, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Tymczasem Prezydent nie zbadał tego dokumentu oraz zaniechał dopuszczenia dowodu z opinii biegłego na opisaną wyżej okoliczność, która miała istotne znaczenie przy ustalaniu kolejnej kluczowej przesłanki niniejszej sprawy.

Powyższych wątpliwości nie usuwa także analiza operatów szacunkowych z [...] listopada 2011 r., w których zawarto inne opracowanie przedmiotowego planu zabudowy [...], jednakże zawierające tożsame wady. Ponadto porównanie ustaleń dotyczących przeznaczenia przedmiotowych nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne poczynionych przez Prezydenta z ustaleniami poczynionymi w operatach szacunkowych w istocie potwierdzają zapatrywania Komisji w tym zakresie, gdyż w tym przedmiocie występują istotne rozbieżności pomiędzy ustaleniami biegłego zawartymi w operacie, a ustaleniami organu w uzasadnieniu decyzji. W operatach szacunkowych z [...] listopada 2011 r. dotyczących dawnych nieruchomości hipotecznych hip. nr [...] - [...] k. [...] oraz dot. dawnej działki hip [...] k. [...] wskazano, że "(...) Według planu jw. opiniowana nieruchomość hipoteczna przeznaczona była pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną o rozproszonej zabudowie do wysokości [...]-[...] kondygnacji." W operacie zaś z [...] listopada 2011 r. dotyczącym dawnej nieruchomości hip. nr [...] wskazano, że "(...) Według planu jw. opiniowana nieruchomość hipoteczna przeznaczona była pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną o charakterze zwartym z dopuszczalną [...] % zabudową terenu do wysokości maksymalnie [...]-[...] kondygnacji".

Natomiast w operacie z [...] listopada 2011 r. dotyczącym dawnej nieruchomości hip. nr [...] wskazano, że "(...) Według planu jw. opiniowana nieruchomość hipoteczna przeznaczona była pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną w rozproszonej zabudowie do wysokości maksymalnie [...]-[...] kondygnacji".

Ponadto biegły w operacie szacunkowym dotyczącym dawnej działki hip. [...], [...] i [...] ustalił, że przedmiotowe nieruchomości były przeznaczone do "rozproszonej" zabudowy. Natomiast organ w decyzji wskazał, że w zakresie przedmiotowych działek obowiązywała zabudowa "zwarta". Natomiast jak wynika z informacji zawartych w tabeli wraz z wyjaśnieniami do planu zabudowy z [...] sierpnia 1931 r. zabudowa "luźna lub grupowa" została wyłącznie przewidziana do stref od [...] do [...], zaś strefy od [...] a do [...] mają określony sposób zabudowy wyłącznie jako "zwarty". Prezydent w uzasadnieniu decyzji zaniechał także oceny operatów szacunkowych sporządzonych w niniejszej sprawie.

W ocenie Komisji ustalenia Prezydenta budzą uzasadnione wątpliwości. Organ I instancji powinien uzupełnić materiał dowodowy o precyzyjne i czytelne wykreślnie biegłego specjalisty na przedmiotowym planie zabudowy, uwzględniające przy tym granice dawnych działek hipotecznych.

Komisja uznała, że Prezydent nie zbadał w sposób prawidłowy drugiej z przesłanek wskazanych w art. 215 ust. 2 u.g.n., tj. pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po 5 kwietnia 1958 r. W uzasadnieniu decyzji Prezydent wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalono, iż nieruchomości ozn. nr hip. [...], [...], [...] i [...] weszły w skład obszaru, na którym zrealizowane zostały obiekty warsztatowe, a z analizy dokumentacji wynika, że pozbawienie byłych właścicieli faktycznej możliwości władania nieruchomością, będącą przedmiotem niniejszej decyzji, nastąpiło po dniu 5 kwietnia 1958 r., a zatem spełnione zostały obie przesłanki kwalifikujące ww. nieruchomości do wypłacenia odszkodowania za działki budowlane.

W ocenie Komisji uzasadnienie decyzji Prezydenta, co do spełnienia przesłanki pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po 5 kwietnia 1958 r., jest zbyt ogólnikowe i niejasne, przez co nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W tym przedmiocie organ w sposób blankietowy odsyła do treści pisma z [...] lipca 2010 r., nr [...] Naczelnika Wydziału Architektury I Budownictwa dla Dzielnicy [...].

W ocenie Komisji organ nie jest uprawniony do oddelegowywania kluczowego ustalenia w sprawie do treści pisma innej jednostki organizacyjnej, gdyż stanowi to naruszenie reguł zbierania dowodów jak i prowadzenia postępowania wyjaśniającego w postępowaniu administracyjnym, tj. kolejne już stwierdzone naruszenie zasady bezpośredniości.

Ponadto podkreślono, że wskazane w piśmie informacje nie mogą przy tym stanowić podstawy do przyjęcia ustalenia, iż poprzedni właściciel utracił możliwość faktycznego władania przedmiotową nieruchomością.

Przede wszystkim organ przemilczał pełną treść przedmiotowego pisma, bowiem

wskazano w nim także, że "Jednocześnie informujemy, że nie posiadamy informacji czy przed realizacją powyższych inwestycji powyższe tereny były zagospodarowane przez osobę inną niż poprzedni właściciel lub jego spadkobierca''

Mając zaś na uwadze okoliczność, iż przedmiotowe inwestycje zostały zainicjowane w znacznym odstępie czasu od dnia 5 kwietnia 1958 r., koniecznym było poczynienie przez Prezydenta [...] dalszych poszukiwań odpowiedniego materiału dowodowego w tym zakresie, celem wyjaśnienia sposobu władania przedmiotowym terenem we wcześniejszych latach.

Zdaniem Komisji trudno przy tym uznać uzyskanie takich pisemnych informacji od innej jednostki organizacyjnej tożsamego organu za wyczerpujące zebranie materiału dowodowego w sprawie.

Podkreślono ponadto, że wskazana jednostka organizacyjna w sposób wyraźny zaznaczyła, że nie posiada informacji co sposobu zagospodarowania przedmiotowego terenu przed wydaniem decyzji opisanych w jego treści.

Nadto z uzasadnienia przedmiotowej decyzji nie wynika okoliczność, iż Prezydent [...] podejmował próby ustalenia w jaki sposób gospodarowano były przedmiotowe działki przed wydaniem decyzji o których mowa w piśmie z [...] lipca 2010 r. ww. jednostki organizacyjnej.

Wadliwości poczynionych przez Prezydenta [...] ustaleń nie usuwają

również dołączone do pisma kopię wydawanych rozstrzygnięć, bowiem w tym zakresie stanowią niewystarczający materiał dowodowy w tym przedmiocie.

W ocenie Komisji Prezydent [...] nie wyjaśnił w wystarczający sposób przesłanki pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po 5 kwietnia 1958 r. Koniecznym jest więc uzupełnienie zebranego materiału dowodowego, m.in. o archiwalne zdjęcia lotnicze, czy też wystąpienie do wszystkich instytucji mogących posiadać jakąkolwiek dokumentację lub informacje w tym zakresie, celem precyzyjnego ustalenia rzeczywistego momentu utraty przez poprzedniego właściciela możliwości faktycznego władania nieruchomością.

Konieczne jest podjęcie próby poszukiwania nowych dowodów na tę okoliczność. Ponadto w zgromadzonym przez Prezydenta [...] materiale dowodowym brak jest dokumentów wskazujących na możliwość faktycznego władania nieruchomością przez H. R. przed 5 kwietnia 1958 r. W przedmiotowej sprawie organ nie podjął żadnych czynności w celu ustalenia, co działo się z nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r.

Komisja wskazała także na naruszenia art. 104 § 2 i 107 § 3 k.p.a. Wyjaśniła, że jak wynika z treści art. 104 § 2 k.p.a. decyzje rozstrzygają sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończą sprawę w danej instancji. W przypadku wydania decyzji częściowej konieczne jest wyraźne wskazanie tego faktu w treści decyzji. Brak określenia granic rozstrzygnięcia uniemożliwia stronie postępowania, a w dalszej kolejności organowi odwoławczemu i sądom, dokonanie oceny kompletności rozstrzygnięcia zawartego w takiej decyzji. W kontrolowanej decyzji organ nie wskazał przyczyny częściowego rozpoznania wniosku oraz nie poinformował o trybie i terminie rozpoznania pozostałej części sprawy. W niniejszej sprawie zostało wydanych szereg decyzji w różnych datach, w zakresie dotyczącym rozpoznania przez Prezydenta wniosku o odszkodowanie. Brak zaś jakichkolwiek wyjaśnień ze strony organu co do przyczyny takiego potraktowania wniosku.

Komisja na podstawie art. 29 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 1 pt. 4a ustawy z 9 marca 2017 r. uchyliła decyzję Prezydenta i przekazała mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Komisja uznała, że decyzja o ustaleniu i wypłacie odszkodowania została wydana w oparciu o budzące wątpliwości i niezupełne ustalenia w zakresie stanu faktycznego, w szczególności z uwagi na brak ustalenia istnienia i zakresu prawa własności do nieruchomości, podmiotu któremu to prawo przysługiwało, występujących wątpliwości co do sposobu ustalenia przeznaczenia nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne oraz ustalenia rzeczywistego momentu utraty przez poprzedniego właściciela faktycznej możliwości władania nieruchomością. Nadto organ rozpoznający sprawę w I instancji naruszył przy tym liczne reguły i zasady prowadzenia postępowania dowodowego, w tym m.in. zasadę bezpośredniości jak i zakaz zastępowania opinii biegłego prywatnymi wyjaśnieniami strony postępowania.

Ponadto, w ocenie Komisji, doszło do naruszeń norm proceduralnych, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a także przepisów art. 104 § 2 i 107 § 3 k.p.a.

W konsekwencji Komisja uznała, że decyzja Prezydenta [...] podlega uchyleniu w całości i przekazaniu sprawy do jej ponownego rozpatrzenia.

Komisja stwierdziła, że konieczne jest przeprowadzenie kluczowych czynności dowodowych, jak i wyjaśniających, celem rozpoznania niniejszego wniosku. Z uwagi na skalę naruszeń należy przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w całości, tj. w zakresie wszystkich przesłanek przewidzianych w treści art. 215 ust. 2 u.g.n.

Komisja stwierdziła, że rozpatrując sprawę ponownie organ będzie zobowiązany do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, tj. ustalenia poprzedniego właściciela nieruchomości, w tym także zakresu, w jakim rzeczywiście uprawienia właścicielskie temu podmiotowi przysługiwały, wyczerpującego rozważenia kwestii dotyczących okoliczności zawarcia umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości w kontekście przepisów dekretu o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, w tym także rozważenia celowości wystąpienia do sądu cywilnego o stwierdzenie nieważności tej umowy oraz wyjaśnienia wątpliwości dotyczących ustalenia przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości na budownictwo jednorodzinne. Organ zobowiązany będzie ustalić kiedy dawna właścicielka nieruchomości utraciła faktyczną możliwość władania nieruchomością. Ponadto, w ocenie Komisji, konieczne jest uzupełnienie materiału dowodowego, m.in. o archiwalne zdjęcia lotnicze, czy też wystąpienie do wszystkich instytucji mogących posiadać jakąkolwiek dokumentację lub informacje, celem precyzyjnego ustalenia rzeczywistego momentu utraty przez dawną właścicielkę nieruchomości możliwości faktycznego władania nieruchomością.

Postanowieniem z 11 lutego 2020 r. Komisja odmówiła uzupełnienia swojej decyzji w zakresie orzeczenia o obowiązku zwrotu na rzecz Miasta [...] nienależnego świadczenia przez beneficjenta decyzji Prezydenta z [...] listopada 2011 r.

Skargi na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z [...] stycznia 2020 r. wnieśli: M. K. [5] (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 682/20) i Miasto [...] (sprawa o sygn. akt I SA/Wa 683/20), przy czym Miasto [...] wniosło skargę na wskazane fragmenty uzasadnienia decyzji Komisji.

Skarżąca M. K. [5] zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) art. 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. w zw. z art. 28 k.p.a. oraz art. 8 § 1, art. 9 i 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 i 3 ustawy o Komisji, poprzez pominięcie jako strony postępowania K. R. - spadkobiercy dawnej właścicielki nieruchomości, mimo że był on uczestnikiem postępowania reprywatyzacyjnego;

2) art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 6, 7, 77, 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nieuzasadnione kwestionowanie istnienia i zakresu prawa własności H. R. do nieruchomości przy ul. [...];

3) art. 215 ust. 2 u.g.n. oraz art. 7, 77, 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie dowolnej, nie zaś swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez błędne uznanie, że Prezydent [...] nie ustalił daty faktycznej utraty władania nieruchomością przez byłego właściciela i że nastąpiła ona przed 5 kwietnia 1958 roku;

4) art. 215 ust. 2 u.g.n. oraz art. 7, 77, 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie sprawy i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego oraz dokonanie dowolnej, nie zaś swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez błędne uznanie, że Prezydent [...] nie ustalił w sposób prawidłowy przesłanki planistycznej pozwalającej na przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną;

5) art. 104 § 3 k.p.a., poprzez błędne uznanie, że Prezydent naruszył przepisy postępowania wydając w sprawie decyzję częściową;

6) art. 29 ust. 1 pkt 3 oraz art 30 ust. 1 pkt 4, 4b, 5 i 6 ustawy w zw. z art. 16 § 1 i 3 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, że do wydania przez Prezydenta decyzji z [...] listopada 2011 r. doszło z rażącym naruszeniem prawa i w związku z tym zachodzą przesłanki do jej uchylenia,

7) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania przez Komisję w sposób sprzeczny z zasadą budowania zaufania obywateli do władzy publicznej i równego traktowania.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji i o zasądzenie kosztów postępowania, ewentualnie w przypadku nie uwzględnienia tego wniosku wniosła o uchylenie decyzji w całości i o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi.

Skarżące Miasto [...] zaskarżyło wskazane poniżej fragmenty uzasadnienia decyzji Komisji oraz postanowienie Komisji z [...] lutego 2020 r. w przedmiocie odmowy uzupełnienia tej decyzji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1) naruszenie przepisów art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 215 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy, poprzez zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji, tj. w pkt III.1.3. w zakresie: "W ty zaś zakresie organ nie ustalił w niniejszej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości istnienia i zakresu prawa własności do nieruchomości, podmiotu któremu prawo to przysługiwało, ale także wszelkich istotnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na skuteczność wykonywanego prawa. Prezydent [...] zaniechał zgromadzenia pełnego materiału dowodowego poprzestając w tym zakresie na niezweryfikowanych, fragmentarycznych informacjach, co skutkowało przyjęciem ustalenia, że stroną uprawnioną do przyznania odszkodowania są następcy prawni H. R.". (str. [...].), "W ocenie Komisji Prezydent [...] opierając swoje ustalenia wyłącznie na ww. zaświadczeniu nie zebrał dostatecznej dokumentacji uprawniającej do przyjęcia takiego wniosku w sprawie, że H. R. była poprzednią właścicielką nieruchomości objętej wnioskiem." (str. [...].), "W takim przypadku, wobec niejasności treści przedmiotowego zaświadczenia, jak również braku samego aktu notarialnego, organ prowadzący postępowanie administracyjne winien zachować szczególną ostrożność przy ocenie prawa własności poprzedniego właściciela nieruchomości. Prezydent [...] w takiej sytuacji winien dążyć do zgromadzenia jak największej liczby innych źródeł dowodowych pozwalających na potwierdzenie lub weryfikację dokonanych ustaleń, i co nader istotne - dokonać także krytycznej jego weryfikacji. W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji brak jest jakichkolwiek szerszych rozważań organu w tym zakresie, poprzestano przy tym wyłącznie na fragmentarycznym odesłaniu do treści zaświadczenia Sądu Rejonowego." (str. [...].), "Zgodnie zaś z treścią art. 7 k.p.a. organ był z urzędu zobowiązany do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czego zaś w niniejszej sprawie w zaakcentowanym wyżej przypadku nie uczynił." (str. [...].), "Zestawienie zaś treści analizowanego zaświadczenia z treścią aktu notarialnego z [...] maja 1947 r. nr repertorium [...] kreuje kolejne wątpliwości co do wiarygodności powołanego dokumentu, przede wszystkim w kontekście dokonania ustalenia przez organ okoliczności, iż H. R. była poprzednią właścicielką nieruchomości objętej wnioskiem o odszkodowanie." (str. [...].), "Należy przy tym także zauważyć, że powołane w treści uzasadnienia decyzji zaświadczenie nie odzwierciedla rzeczywistego stanu własności przedmiotowej nieruchomości na dzień 9 marca 1944 r., bowiem przeczą temu wnioski płynące z analizy innych dokumentów zbioru dokumentacji akt księgi dawnej [...] hip. [...]. Prezydent [...] nie zawarł przy tym w treści uzasadnienia decyzji jakichkolwiek rozważań w tym zakresie." (str. [...].), "W związku z powyższym, Komisja stwierdziła, że ustalenia w opisanym wyżej zakresie kontrolowanej decyzji są nieprecyzyjne, niepełne i niejasne, a przy tym budzą uzasadnione wątpliwości, bowiem organ nie zetknął się z wszystkimi istotnymi dokumentami sprawy w toku prowadzonego postępowania w sposób bezpośredni, jak również część z nich w ogóle nie zgromadził. Dlatego też koniecznym będzie usunięcie dostrzeżonych przez Komisję naruszeń prawa przez organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu niniejszego wniosku o odszkodowanie." (str. [...].); w pkt. III.2. w zakresie: "Decyzja o ustaleniu i wypłacie odszkodowania została wydana w oparciu o budzące wątpliwości i niezupełne ustalenia w zakresie stanu faktycznego, w szczególności z uwagi na brak ustalenia istnienia i zakresu prawa własności do nieruchomości, podmiotu któremu to prawo przysługiwało (...)" (str. [...]), "Ponadto w niniejszej sprawie w ocenie Komisji doszło do naruszeń norm proceduralnych które stanowią o obowiązku wyczerpującego uzasadnienia wydanej decyzji." (str. [...].):

- podczas gdy:

(1) Prezydent ustalenia w zakresie przysługiwania H. R. prawa własności do nieruchomości położonej przy ul. [...], oznaczonej w księdze hipotecznej "[...]" inw. nr [...], dotyczącej hip. nr [...], [...], [...] oraz hip. nr [...] oparł na dostępnym w dacie orzekania materiale dowodowym sprawy, tj. zaświadczeniu Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych z [...] czerwca 2005 r., L.dz. [...] dotyczącego hip. [...] "[...]", posiadającego moc dokumentu urzędowego, zaś sama Komisja, kwestionując ustalenia Prezydenta oraz treść ww. zaświadczenia nie przedstawiła żadnego innego, nowego materiału dowodowego, który podważałby te ustalenia, a opiera się wyłącznie na przypuszczeniach i domniemaniach, z których nie wywodzi kategorycznych wniosków istotnych dla sprawy;

(2) kwestia nabycia przez H. R. przedmiotowej nieruchomości oraz następstwa prawnego po niej stanowiła przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej, w toku której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyroku z 3 sierpnia 2016 r., sygn. I SA/Wa 2116/05, nie zakwestionował tego, że H. R. przysługiwało prawo własności do rzeczonej nieruchomości;

(3) sam fakt sporządzenia aktu notarialnego na podstawie którego H. R. nabyła przedmiotową nieruchomość przez [...] notariusza jest niewystarczający, aby uznać ten akt za nieważny, szczególnie zważywszy na fakt, że sprzedaż nieruchomości nastąpiła na rzecz osoby posiadającej obywatelstwo polskie;

2) naruszenie przepisów art. 111 § 1 i § 1b k.p.a. w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy, poprzez odmowę - mocą postanowienia Komisji z [...] lutego 2020 r. , nr [...] uzupełnienia decyzji w zakresie orzeczenia o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia przez beneficjenta decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2011 r.;

podczas gdy:

(1) decyzja Prezydenta, stanowiąca podstawę przyznania, a następnie wypłaty odszkodowania za nieruchomość [...] jest decyzją reprywatyzacyjną w rozumieniu ustawy;

(2) wydanie przez Komisję decyzji o charakterze kasacyjnym nie wyklucza możliwości orzeczenia w tym samym rozstrzygnięciu o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia;

(3) decyzja Komisji wydana w niniejszej sprawie podpada pod przepis art. 31 ust. 1 ustawy, a w sprawie ziściły się przesłanki faktyczne oraz prawne do orzeczenia przez Komisję o obowiązku zwrotu na rzecz Miasta [...] nienależnego świadczenia przez beneficjenta decyzji Prezydenta z [...] listopada 2011 r.;

(4) brak orzeczenia o obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia przeczy dotychczasowej praktyce Komisji, która stwierdzając wadliwość decyzji Prezydenta zwykła orzekać o obowiązku zwrotu równowartości świadczeń podlegających zwrotowi;

(5) nieorzeczenie przez Komisję o obowiązku zwrotu równowartości świadczenia narusza interesy majątkowe Miasta [...], jak również względy ekonomiki procesowej, wobec konieczności wszczynania przez Miasto dodatkowych procedur związanych ze zwrotem wypłaconego odszkodowania.

Wskazując na powyższe zarzuty Miasto [...] wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji, w części dotyczącej uzasadnienia w zakresie wskazanym powyżej oraz w części dotyczącej postanowienia Komisji z [...] lutego 2020 r. o odmowie uzupełnienia decyzji Komisji w zakresie orzeczenia o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia przez beneficjenta decyzji reprywatyzacyjnej i o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedziach na skargi Komisja wniosła o ich oddalenie i podtrzymała stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd, w trybie art. 111 § 1 p.p.s.a., połączył sprawy ze skarg M. K. [5] i Miasta [...] do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz dalszego prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 682/20.

Pismem z [...] lutego 2021 r. zgłosił się do udziału w sprawie Prokurator Rejonowy del. do Prokuratury Regionalnej we [...].

Postanowieniem z [...] stycznia 2023 r. Sąd dopuścił do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika stowarzyszenie [...] w [...].

Na rozprawie w dniu 23 stycznia 2023 r. Prokurator wniósł o oddalenie skarg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów, zdaniem Sądu, skargi podlegają uwzględnieniu, aczkolwiek nie ze wszystkich okoliczności w nich podniesionych.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Komisji z [...] stycznia 2020 r. uchylająca decyzję Prezydenta [...] z [...] listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Materialnoprawną podstawą decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2011 r. stanowi art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym przepisy tej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r.

Zdaniem Komisji Prezydent wydał wskazaną decyzję z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności organ ustalił stan faktyczny sprawy z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a motywy rozstrzygnięcia, które zawarł w uzasadnieniu decyzji nie spełniają wymogów art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Wydanie decyzji częściowej nastąpiło ponadto z naruszeniem art. 104 § 2 k.p.a.

I tak, zarzuty Komisji koncentrowały się wokół kilku zagadnień. Komisja zarzuciła, Prezydentowi [...], że:

1) nie ustalił w sposób nie budzący wątpliwości przysługiwania H. R. i jej następcom prawnym prawa własności do spornej nieruchomości oraz zakresu tego prawa,

2) nie ustalił należycie stanu faktycznego sprawy, a w szczególności przesłanki planistycznej, tj. że przedmiotowa nieruchomość przed wejściem w życie dekretu warszawskiego mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, nie ustalił faktycznego momentu, rzeczywistego przejęcia tej nieruchomości przez Państwo,

3) rozpoznał wniosek przez wydanie decyzji częściowej.

Z kolei, podstawę materialnoprawną decyzji Komisji stanowi art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa. Przepisy te stanowią, że Komisja uchyla decyzję reprywatyzacyjną w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi, który wydał ostateczną decyzję reprywatyzacyjną, jeżeli decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Komisja wydaje decyzję, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2-4 m.in., jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności m.in., jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Powołany przepis pozwala zatem na uchylenie decyzji reprywatyzacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia wyłącznie wtedy, gdy decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Oznacza to, że Komisja może zastosować ten tryb tylko wówczas, gdy wykaże, że stwierdzone przy wydaniu decyzji reprywatyzacyjnej naruszenie prawa miało istotny wpływ na prawidłowość decyzji reprywatyzacyjnej. Istotne jest bowiem, że kontrolowana przez Komisję decyzja Prezydenta, w dacie wszczęcia przez Komisję postępowania, była decyzją ostateczną, której co do zasady służy, z mocy art. 16 k.p.a., domniemanie zgodności z prawem.

Zdaniem Sądu, Komisja nie wykazała jednak, że doszło do naruszenia wskazanych przepisów w skardze,, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji do ustalenia nieprawidłowego stanu faktycznego sprawy i naruszenia art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

I tak, odnosząc się do kwestii przysługiwania prawa własności H. R. do spornej nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego zauważyć należy, że pomimo częściowego zniszczenia księgi hipotecznej prowadzonej dla nieruchomości [...], Prezydent ustalił tytuł prawny H. R. na podstawie zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych z [...] czerwca 2005 r. Zaświadczenie to zawiera informację, że część księgi hipotecznej pod nazwą [...] inw. nr [...] przeznaczona na wpisy w postaci wykazu hipotecznego tomów [...], [...], [...] i [...] uległa zniszczeniu i nie można określić czy i ewentualnie jakie wpisy zawierała część zaginiona. W zachowanej części księgi znajduje się wniosek nr [...] z [...] stycznia 1943 r. potwierdzający, że aktem notarialnym z [...] lipca 1942 r., rep. [...] sporządzonym przed A. G. notariuszem w [...] wskazani w tym zaświadczeniu zbywcy sprzedali H. R. należącą do nich część nieruchomości o pow. [...] ha [...] m2. Natomiast na k-[...] księgi umów tomu [...] znajduje się wniosek nr [...] z [...] marca 1944 r. zawierający informację o parcelacji gruntu oraz jakimi konkretnie numerami oznaczone były nieruchomości wchodzące w skład nabytej przez H. R. całości, w tym między innymi parcele za które przyznane zostało odszkodowanie. Postanowieniem z [...] marca 1944 r. Wydziału Hipotecznego Miejskiego Sądu Okręgowego w [...] wniosek nr [...] został zatwierdzony.

Sąd wskazuje, że powyższe dowody potwierdzające prawo własności przedmiotowej nieruchomości przez H. R. posiadają walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. Sporządzone zostały w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania, stanowią zatem dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Dopiero przeprowadzenie przeciwdowodu o którym mowa w art. 76 § 3 k.p.a. mogło doprowadzić do wzruszenia domniemania ich prawdziwości, co jednak nie nastąpiło.

Sąd dostrzega także, że Prezydent w uzasadnieniu swojej decyzji powołał się na wniosek nr [...] w oparciu, o który dokonano wpisu, jak zarzuca Komisja "w sposób blankietowy", poprzez odwołanie się do treści zaświadczenia. Okoliczność ta nie stanowi natomiast naruszenia reguł postępowania administracyjnego. W prawie administracyjnym nie istnieje bowiem tzw. "zasada bezpośredniości przeprowadzenia dowodu". Zgodnie natomiast z art. 75 § 1 zd. pierwsze k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z 31 stycznia 2012 r. I OSK 1206/11, że "organ prowadzący postępowanie administracyjne nie jest związany zasadą bezpośredniości rozumianą jako obowiązek oparcia, przez orzekający w sprawie sąd, ustaleń faktycznych na bezpośrednio przeprowadzonych dowodach w czasie rozprawy i może oprzeć swoje rozstrzygnięcie na dowodzie z zeznań świadka, czy wyjaśnień oskarżonego utrwalonych przez inny organ procesowy w innym postępowaniu". Nie ma zatem przeszkód, by organ powoływał się także na dowody pośrednie w części odnoszącej się do będącej przedmiotem postępowania nieruchomości.

Komisja nie podważyła więc treści powołanego zaświadczenia. Nie wskazała skąd i jakie dowody powinien pozyskać Prezydent, a które mogłyby potwierdzić lub zakwestionować prawo własności H. R.. W aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu, który podważyłby jej prawo własności.

Odnośnie wątpliwości Komisji, co do zakresu prawa własności H. R. do przedmiotowej nieruchomości wobec nieodpłatnego przekazania przez nią Gminie [...] pod regulację ulic: [...] i [...] projektowanych, gruntu o pow. [...] h [...] m2 oraz placu o pow. [...] m2 aktami notarialnym z [...] lutego 1943 r., nr rep. [...] oraz z [...] lutego 1943 r., nr rep. [...], Sąd zauważa, że Komisja dysponowała przekazanymi jej wynikami kontroli przeprowadzonej przez Biuro Kontroli Urzędu [...] w zakresie prowadzenia postępowań mających na celu realizację roszczeń do nieruchomości oraz postępowań odszkodowawczych, w zakresie dotyczącym postępowań w sprawie nieruchomości położonej przy ul. [...] - "[...]" hip. [...] o pow. [...] m2. W wyniku kontroli ustalono, że powyższe akty notarialne dotyczą terenu objętego decyzjami Prezydenta [...] z [...] lipca 2012 r., nr [...] i nr [...]. Zawarcie aktów notarialnych z [...] i [...] lutego 1943 r. którymi właścicielka odstąpiła bezpłatnie grunt na rzecz Gminy [...] skutkowało, że odszkodowanie nie powinno zostać przyznane. Jednakże, co istotne, wskazane akty notarialne nie dotyczą odszkodowania za nieruchomość objętą decyzją Prezydenta badaną w niniejszym postępowaniu.

W aktach sprawy brak jest dokumentów, z których wynikałoby, że H. R. dokonała innych rozporządzeń w zakresie nabytej przez nią nieruchomości, co czyniłoby nieaktualnym zaświadczenie Sądu z [...] czerwca 2005 r. i przywołany w nim wniosek nr [...] z [...] marca 1944 r. Komisja nie wskazała gdzie Prezydent powinien poszukiwać innego, nowego materiału dowodowego w celu wyjaśnienia wskazanych przez Komisję wątpliwości dotyczących prawa własności.

Odnosząc się do kwestii zawarcia umowy sprzedaży przed notariuszem [...], a wobec tego wątpliwości Komisji, co do ważności umowy z [...] lipca 1942 r. z uwagi na regulację dekretu z 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji [...] na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, ponieść należy, że Prezydent nie był uprawniony do badania tej okoliczności ani także inicjowania stosownego postępowania przed sądem powszechnym.

Na potrzebę zainicjowania takiego postępowania nie wskazywały okoliczności faktyczne zaistniałe w sprawie. Sąd nie przesądza kwestii ważności tej umowy, ponieważ nie jest do tego uprawniony. Jednakże podkreślenia wymaga, że dekret z 6 czerwca 1945 r. odnosi się do orzeczeń wydanych podczas okupacji przez sądy [...]. Zgodnie z art. 1 ust. 1 tego dekretu wyroki i inne orzeczenia, wydane podczas okupacji przez sądy [...] są nieważne i pozbawione skutków prawnych. Stosownie do art. 1 ust. 2 przepis ustępu poprzedzającego stosuje się do orzeczeń, nakazujących w postępowaniu hipotecznym i rejestrowym wniesienie wszelkiego rodzaju wpisów w księgach hipotecznych, rejestrze handlowym i innych rejestrach publicznych tylko wówczas, jeżeli orzeczenia te zostały oparte na przepisach skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu lub jego obywatelom albo na nieważnych orzeczeniach sądowych czy też na innych orzeczeniach lub zarządzeniach sprzecznych z zasadami obowiązującego w Polsce porządku publicznego.

Podniesiona przez Komisję okoliczność, że omawiany akt notarialny opatrzony jest godłem [...], pieczęcią notariusza zawierającą także wizerunek symbolu [...] jest bez znaczenia, jeśli sam akt notarialny nie został oparty na przepisach skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu lub jego obywatelom albo na nieważnych orzeczeniach sądowych, czy też na innych orzeczeniach lub zarządzeniach sprzecznych z zasadami obowiązującego w Polsce porządku prawnego. Wbrew stanowisku Komisji fakt, że sprzedający byli osobami przesiedlonymi, zgodnie oświadczyli, że dla uzyskania wyrównania majątkowego udzielili [...] [...] Komisarzowi [...] dla utwierdzania [...] nieodwołalnego pełnomocnictwa do zarządzania i sprzedaży ww. nieruchomości, jak również do udzielania wszelkich w tym celu potrzebnych oświadczeń wobec sądów i innych władz oraz osób prywatnych, a G. S. działający w imieniu [...] [...] upoważnił H. R. do przeprowadzenia wszelkich działań, które okażą się potrzebne przy przepisaniu prawa własności, w tym oświadczenia do księgi wieczystej, nie przesądza o nieważności umowy ani nie wskazuje na wysokie prawdopodobieństwo, iż wskazana czynność prawna została oparta na przepisach skierowanych przeciwko Państwu Polskiemu.

Komisja wyrażając wątpliwości co do ważności umowy notarialnej zawartej przez H. R. nie wskazała jednak jakie przepisy, które miały zastosowanie przy przedmiotowej sprzedaży były skierowane przeciwko Państwu Polskiemu, przez co wobec brzmienia art. 1 ust. 2 dekretu z 6 czerwca 1945 r. akt notarialny nie zyskał mocy prawnej. Należy zauważyć, że obywatelka polska nabyła prawo własności nieruchomości od osób podlegających prawu [...], a nie utraciła tego prawa w warunkach zagrożenia lub przymusu, na skutek przepisów wprowadzonych przez władze [...]. W tych okolicznościach wątpliwa jest ocena, że nabycie nieruchomości przez H. R. nastąpiło z naruszeniem interesów Państwa Polskiego lub jego obywateli. Odnośnie dostrzeżonej przez Komisję rozbieżności nazwiska notariusza przed którym zawarty był akt nabycia własności przez H. R. oraz daty sporządzenia aktu notarialnego wskazać należy, że nie zaprzecza to przysługującemu jej prawu własności i oceny zaświadczenia. Powyższa nieścisłość może być wynikiem upływu czasu, niepamięcią, a także okresem wojny.

Za niepotwierdzone żadnym materiałem dowodowym oraz nieuprawdopodobnione należy także uznać stanowisko Komisji, że Prezydent wydał kontrolowaną decyzję reprywatyzacyjną bez ustalenia w sposób prawidłowy przesłanki planistycznej zawartej w art. 215 ust. 2 u.g.n. warunkującej przyznanie odszkodowania.

Zdaniem Komisji Prezydent nie ustalił prawidłowo przeznaczenia spornej nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne, gdyż wykreślenie sporządzone przez geodetę A. R. jest nieczytelne i nieprecyzyjne.

Odnosząc się do powołanego wykreślenia wskazać należy, że geodeta zaznaczyła na nim granice całego terenu nieruchomości [...] wymieniając przy tym wszystkie działki nią objęte. Kolory wewnątrz granic dawnej nieruchomości oznaczające poszczególne strefy i związany z nimi sposób zabudowy, według planu z 1931 r., odnoszące się do całego zaznaczonego terenu nieruchomości [...], a wynikające z legendy do planu, to kolory pomarańczowe i zielone. Oznaczają one strefy zabudowy od [...] zabudowa luźna lub grupowa do dwóch kondygnacji i [...]% pow. zabudowy – do [...] zabudowy zwartej do trzech kondygnacji i [...]% pow. zabudowy. Wprawdzie w decyzji Prezydent wskazał strefę [...] – zabudowę zwartą o [...]-[...] kondygnacjach i [...] % pow. zabudowy, to jednakże również w takiej strefie możliwa jest zabudowa jednorodzinna.

Zasadniczym argumentem Komisji uzasadniającym zakwestionowanie prawidłowości wykreślenia sporządzonego przez uprawnionego geodetę A. R. jest wykonanie tego dokumentu, jako prywatnego, na wniosek strony. Stanowisko to, wobec treści art. 75 k.p.a. ustanawiającego zasadę równej mocy środków dowodowych, uznać należy za nieuprawnione. Jak wyżej zaznaczono Komisja nie przedstawiła ani nie odnalazła żadnego dowodu na potwierdzenie tezy, że teren objęty uchyloną decyzją odszkodowawczą w ogólnym planie zabudowania z 1931 r. nie był przeznaczony na budownictwo jednorodzinne. Nie pozyskała także nowego wykreślenia geodezyjnego, pomimo posiadania ku temu uprawnienia, a także pomimo ciążącego na Komisji obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Tym samym Komisja w toku prowadzonego postępowania nie wzruszyła skutecznie ustaleń faktycznych dokonanych przez Prezydenta odnośnie planistycznego położenia spornego gruntu.

Zdaniem Sądu nieuprawniony jest zarzut Komisji, że Prezydent [...] nie ustalił w sposób prawidłowy daty faktycznej utraty władania nieruchomością przez byłych właścicieli po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz że nie podjął żadnych czynności w celu ustalenia, co działo się z nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. Otóż wskazać należy, że Prezydent podał, iż z pisma Naczelnika Wydziału Architektury i Budownictwa dla dzielnicy [...] z [...] lipca 2010 r., wynika że nieruchomości hipoteczne nr [...], nr [...] [...], nr [...] weszły w skład obszaru, na którym zrealizowane zostały obiekty warsztatowe na podstawie wskazanych w piśmie decyzji. Analiza ww. materiału dokumentacyjnego potwierdza, że pozbawienie byłych właścicieli faktycznej możliwości władania przedmiotową nieruchomością nastąpiło po 5 kwietnia 1958 r.

Zdaniem Komisji odnoszenie się do dokumentu jednostki organizacyjnej jest niewystarczające. Sąd podkreśla, że jest to dokument urzędowy, którego wiarygodności akta sprawy w żaden sposób nie podważyły, jak i sama Komisja. Powołanie się przez Prezydenta na ww. pismo z [...] lipca 2010 r. nie może być uznane za naruszenie reguł zbierania dowodów i naruszenie reguł bezpośredniości. Zauważyć trzeba, że w prawie administracyjnym nie istnieje tzw. "zasada bezpośredniości przeprowadzenia dowodu". Zgodnie natomiast z art. 75 § 1 zd.1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Komisja nie pozyskała żadnych dowodów ani nie wskazała na okoliczności, które potwierdzałyby, że przed dniem 5 kwietnia 1958 r. na przedmiotowej nieruchomości została zrealizowana jakakolwiek inwestycja, która uniemożliwiła możliwość faktycznego władania przez byłą właścicielkę. Nie wskazała także Prezydentowi do jakich organów lub instytucji powinien się zwrócić, aby takie dokumenty pozyskać. Komisja nie dołączyła także do materiału dowodowego dokumentu geodezyjnego wykonanego na jej zlecenie ani także zdjęć lotniczych, które to dowody nakazała uzupełnić Prezydentowi, gdy tymczasem powyższe dowody, w przypadku ujawnienia przez nią innego stanu faktycznego sprawy, niż przyjęty przez Prezydenta, uzasadniłby prawidłowość dokonanego przez Komisję rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu nie można podzielić stanowiska Komisji, że wpływ na prawidłowość decyzji reprywatyzacyjnej ma ustalenie w jakim momencie po 5 kwietnia 1958 r. doszło do faktycznej, rzeczywistej utraty władania nieruchomością. Nie jest również trafne stanowisko Komisji, że przesłanką konieczną dla zastosowania art. 215 ust. 2 u.g.n. jest faktyczne władanie nieruchomością przez jej dawnych właścicieli lub ich następców prawnych przed 5 kwietnia 1958 r.

W ocenie Sądu analiza treści art. 215 ust. 2 u.g.n. wskazuje, że przepis ten zawiera przesłankę pozbawienia poprzedniego właściciela faktycznej możliwości władania gruntem w dowolnej dacie po 5 kwietnia 1958 r., oznacza to, że dla zastosowania tej normy wystarczająca jest sama faktyczna możliwość władania gruntem przed 5 kwietnia 1958 r. Nie jest przy tym konieczne aby właściciel lub jego następca prawny rzeczywiście władał gruntem, za wystarczające uznać należy jedynie faktyczną możliwość takiego władania. Jak wynika z treści pisma Naczelnika Wydziału Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] z [...] lipca 2010 r. przedmiotowe działki weszły w skład obszaru na którym zrealizowano obiekty warsztatowe.

Ze wszystkich wyżej podanych przyczyn uznać należy, że przeprowadzone przez Komisję postępowanie nie dowiodło, że przy wydaniu kontrolowanej decyzji odszkodowawczej Prezydenta doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji do naruszenia art. 215 ust. 2 u.g.n.

Komisja wydała zaskarżoną decyzję z naruszeniem art. 29 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r., które miało wpływ na wynik sprawy.

Przypomnieć należy, że obowiązkiem Komisji jest przeprowadzenie wszechstronnego postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdy obiektywnej.

Do czynienia takich ustaleń Komisja posiada wszelkie instrumenty prawne, szerokie uprawnienia w zakresie wyjaśniania nieprawidłowości i uchybień w procesach reprywatyzacyjnych. Ustawodawca wyposażył Komisję w szereg uprawnień, o jakich mowa w Kodeksie postępowania cywilnego czy Kodeksie postępowania administracyjnego, a także (w dacie wydania decyzji przez Komisję) uprawnienia prokuratorskie. Sąd zwraca także uwagę, że Komisja ma status, tzw. organu nadzoru, który prowadzi postępowanie rozpoznawcze będące administracyjnym postępowaniem nadzwyczajnym w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a. Wobec tego, że przedmiotem weryfikacji Komisji była w niniejszej sprawie decyzja ostateczna, której służy domniemanie zgodności z prawem, samo zaistnienie wątpliwości co do jej prawidłowości bez wskazania dowodów potwierdzających wadliwość ustaleń faktycznych oraz ocen prawnych dokonanych przez organ odszkodowawczy nie mogło prowadzić do eliminacji kontrolowanej decyzji z obrotu prawnego. Warunkiem prawidłowego zastosowania art. 29 ust. 1 pkt 3 ustawy jest wykazanie, że uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Respektowanie powyższej zasady jest istotne z punktu widzenia prawidłowego stosowania konstytucyjnej zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa oraz zasady bezpieczeństwa obrotu prawnego. Za nieprawidłowe uznać należy zatem uchylenie przez Komisję decyzji odszkodowawczej Prezydenta z powodu wątpliwości co do prawidłowości wydanego przez organ rozstrzygnięcia, bez jednoczesnego powołania się na konkretne dowody potwierdzające, że stan faktyczny sprawy został przez ten organ ustalony w sposób wadliwy. Pozostaje to bowiem w kolizji z realizacją zawartej w art. 7 Konstytucji RP konstytucyjnej zasady praworządności odzwierciedlonej w art. 6 k.p.a.

Sąd nie podziela także stanowiska Komisji, że Prezydent wydał decyzję przyznającą odszkodowanie z naruszeniem art. 104 § 2 k.p.a. Wprawdzie uznać należy, że regułą postępowania administracyjnego jest rozstrzygnięcie całej sprawy administracyjnej co do jej istoty jedną decyzją administracyjną, jednakże art. 104 § 2 kpa dopuszcza także wydanie decyzji częściowej. Wobec braku odrębnej regulacji w tym przedmiocie powszechnie przyjmuje się, że dopuszczalność wydania decyzji częściowej związana jest z przedmiotem postępowania, który musi mieć charakter podzielny.

Zgodnie z zasadą prawdy materialnej decyzja częściowa może być wydana wówczas, gdy część sprawy została dostatecznie wyjaśniona i jest tego rodzaju, że może być przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia. Bezspornie zaś roszczenie pieniężne ma charakter podzielny. Sąd dostrzega, że kontrolowana przez Komisję decyzja odszkodowawcza Prezydenta nie zawiera informacji, że jest decyzją częściową wydaną na podstawie art. 104 § 2 k.p.a. jednakże brak wskazania w decyzji częściowej wprost jej charakteru oraz podstawy prawnej nie przesądza o jej wadliwości. Zauważyć bowiem należy, że decyzja ta wprost wskazuje, że jej wydanie jest następstwem rozpoznania wniosku K. R. z [...] sierpnia 2008 r. o odszkodowanie za nieruchomości pochodzące z nieruchomości hipotecznej [...], w części dotyczącej hip. nr [...], [...], [...], [...]. Powyższe oznacza, że uchybienie Prezydenta w tym zakresie nie miało wpływu na treść wydanego przez ten organ rozstrzygnięcia.

Za nietrafny Sąd uznał natomiast zarzut skarżącej M. K. [5] dotyczący pominięcia, jako strony postępowania, K. R.. Aktem notarialnym z [...] stycznia 2011 r. sprzedał on spadek po swojej babce H. R. osobom fizycznym, w tym w [...] części skarżącej M. K. [5]. Powyższe oznacza, że utracił on przymiot strony w postępowaniu odszkodowawczym, a tym samym nie posiadał go w postępowaniu przed Komisją. Zgodnie bowiem z treścią art. 30 § 4 k.p.a. w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni.

Sąd nie podzielił zarzutu Miasta [...] dotyczącego naruszenia art. 111 § 1 i § 1b k.p.a. w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy, upatrywanego w odmowie uzupełnienia decyzji Komisji w zakresie orzeczenia w niej o obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia przez beneficjenta decyzji. Ewentualne nałożenie przez Komisję na beneficjentów decyzji reprywatyzacyjnej obowiązku zwrotu równowartości nienależnego świadczenia odbywa się w ramach, tzw. uznania administracyjnego, co wynika z treści art. 31 ust. 1 tej ustawy. Działanie w granicach uznania administracyjnego oznacza zaś, że organ może, ale nie musi ukształtować określonej sytuacji prawnej jednostek, na gruncie norm prawa materialnego, w sposób w jaki strona lub inny uczestnik postępowania by tego oczekiwały. Środek prawny przewidziany art. 31 ust. 1 ustawy, ze względu na jego istotę, nie będzie mógł zostać zastosowany w każdej wydanej przez Komisję decyzji. Niewystarczająca w tym względzie jest literalna wykładnia tego przepisu, przy zastosowaniu której można byłoby wyprowadzić, że do nałożenia obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia dochodziłoby również w sytuacji, gdy Komisja utrzymuje w mocy decyzję reprywatyzacyjną, albo umarza prowadzone względem niej postępowanie rozpoznawcze, bowiem takie rodzaje decyzji Komisji ujęte są w art. 29 ust. 1, do którego odwołuje się art. 31 ust. 1 ustawy. Podobnie, w ocenie Sądu, obowiązek zwrotu świadczenia traci na znaczeniu w przypadku decyzji kasatoryjnych, w których kwestia przynależenia beneficjentom pierwotnych decyzji reprywatyzacyjnych określonych uprawnień, nie zostaje definitywnie przez Komisję przesądzona. Brak zatem było uzasadnionych podstaw do żądania uzupełnienia w tym zakresie przez Komisję decyzji z 14 stycznia 2020 r.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości konsumuje zgłoszone przez Miasto [...] żądanie derogacji wskazanych w skardze fragmentów uzasadnienia.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 29 ust. 1 pkt 3 zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4a ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy.

W konsekwencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę Komisja uwzględni ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu.