Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 119/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 145  par. 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 maja 2022 r. w Radomiu sprawy ze skargi B. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "ZUS", "Zakład" lub "organ") z 30 listopada 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy własną decyzję organu z 16 sierpnia 2021 r. nr [...]

o odmowie umorzenia B. J. (dalej jako "wnioskodawczyni" lub "strona") należności z tytułu składek.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 24 maja 2021 r. wnioskodawczyni złożyła do organu wniosek

o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Wskazała, że pismem z 12 maja 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. zawiadomił ją o zajęciu świadczenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Zajęcie dotyczy okresu od 2001 r. do 2006 r. z tytułu nieuiszczenia części składek na ubezpieczenia społeczne. Podniosła, że około 2007 r. złożyła wniosek o umorzenie przedmiotowych należności motywując go trudną sytuacją osobistą, rodzinną

i majątkową, na który do dziś nie otrzymała odpowiedzi. W związku z tym była przeświadczona, że wniosek został uwzględniony. Jednakże po kilku latach otrzymała pismo z urzędu skarbowego wskazujące, że posiada dług z omawianego tytułu na kwotę 151.056,72 zł, z czego ponad 90.000,00 zł to odsetki. Działania urzędu uważa za niesprawiedliwe i niedopuszczalne. Brak działań przez wiele lat i aktualne zgłaszanie żądań jest nielojalne wobec obywatela i podważa zaufanie do organów Państwa. Wnioskodawczyni dodała, że jest schorowaną emerytką, bez majątku, która nie ma możliwości spłaty zadłużenia, a zajęcie części świadczenia emerytalnego pozbawia ją środków na zaspokojenie potrzeb życiowych. Do wniosku dołączyła oświadczenie

o stanie rodzinnym i majątkowym, dokumentację medyczną, potwierdzenia opłat za opał, energię, śmieci oraz zeznanie podatkowe.

Decyzją z 16 sierpnia 2021 r. nr [...], ZUS na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423), zwanej dalej "u.s.u.s.", odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 156.996,06 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 11/2000 r. - 09/2006 r. w łącznej kwocie 119.241,94 zł, w tym z tytułu: składek - 36.365,14 zł, odsetek - 82.414,00 zł; kosztów upomnienia - 462,80 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 11/2000 r. - 09/2006 r. w łącznej kwocie 29.484,63 zł, w tym z tytułu: składek-8.927,23 zł, odsetek - 20,429,00 zł, kosztów upomnienia - 128,40 zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 12/2000 r. - 09/2006 r. w łącznej kwocie 8.269,49 zł, w tym z tytułu: składek - 2.783,09 zł, odsetek - 5.358,00 zł, kosztów upomnienia -128,40 zł,

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem z 31 lipca 2003 r.", odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 121.408,13 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 11/2000 r. - 09/2006 r. w łącznej kwocie 89.590,19 zł, w tym z tytułu: składek - 30.834,39 zł, odsetek - 58.293,00 zł, kosztów upomnienia - 462,80 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 11/2000 r. - 09/2006 n w łącznej kwocie 25.591,63 zł, w tym z tytułu: składek - 8.927,23 zł, odsetek - 16.536,00 zł,: kosztów upomnienia - 128,40 zł,

c) Fundusz Pracy - za okres 12/2000 r. - 09/2006 r. w łącznej kwocie 6.226,31 zł, w tym z tytułu: składek - 2.122,91 zł, odsetek - 3.975,00 zł, kosztów upomnienia -128,40 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż wnioskodawczyni wyrejestrowała działalność gospodarczą 1 października 2006 r. Zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych zobowiązana była do opłacania składki za każdy miesiąc. Z uwagi na to, że nie zostały opłacone należne składki w terminie, powstało zadłużenie. W ten sposób strona została dłużnikiem ZUS, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności. Zakład jako wierzyciel

w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie zgodnie

z przepisami u.s.u.s. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego 23 lipca 2001 r. spowodowało, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i pozostanie zawieszony do zakończenia egzekucji. Okres trwania tego postępowania nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia. W dniach 26 czerwca 2013 r.

i 16 grudnia 2014 r. strona złożyła wnioski o umorzenie na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). Zgodnie z art. 1 ust 15 ww. ustawy bieg terminu przedawnienia należności,

o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji. W świetle powyższego bieg terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich należności powstałych na koncie wnioskodawczyni uległ zawieszeniu od daty wpływu wniosków, tj. 26 czerwca 2013 r.

i 16 grudnia 2014 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji, tj. do 26 listopada 2014 r. i 1 czerwca 2016 r. W związku zaś z powyższym, należności nie uległy przedawnieniu.

Organ przedstawił sytuację materialną i zdrowotną strony i stwierdził, że nie zaistniały przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. W ocenie Zakładu nie wystąpiła bowiem w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Nie wykazano zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia przez stronę podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nie wskazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń. Nie wykazano również, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wnioskodawczyni pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.677,58 zł brutto, tj. 996,21 netto (po potrąceniu na rzecz Urzędu Skarbowego w G. w kwocie 419,39 zł). Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, który pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.081,94 zł brutto, tj. 928,57 zł netto. Strona nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 1.924,78 zł. Oprócz przedmiotowego zadłużenia strona nie wykazała zobowiązań wobec innych wierzycieli. Po opłaceniu wydatków w kwocie 1.100 zł, pozostaje kwota 824,78 zł, z której rodzina strony zaspokaja pozostałe potrzeby życiowe. Wnioskodawczyni nie udowodniła zatem, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek. Brak jest więc podstaw prawnych do umorzenia przedmiotowych należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, że nie sposób jest się zgodzić z konkluzją zawartą w uzasadnieniu decyzji, jakoby jej sytuacja finansowa pozwalała na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych mimo potrąceń dokonywanych przez ZUS z uzyskiwanego przez nią dochodu. Jak słusznie zauważono łączny dochód gospodarstwa domowego prowadzonego przez wnioskodawczynię i jej męża wynosi 1.924,78 zł. Po odliczeniu opłat eksploatacyjnych oraz kosztów wynikających z niezbędnej opieki medycznej, których istnieniu ZUS nie przeczy, na pokrycie pozostałych potrzeb życiowych pozostaje im kwota 824,78 zł. Kwota ta powinna według ZUS zaspokajać wszelkie potrzeby w postaci wyżywienia, ubioru, kosmetyków, środków chemicznych. Jest to jednak niemożliwe, bowiem kwota ta po przeliczeniu na 30 - dniowy okres daje kwotę 27,50 zł dziennie na obie osoby, co finalnie daje 13,75 zł na osobę na dzień. Kwota taka realnie nie pozwala na zaspokojenie potrzeb w postaci wyżywienia, nie wspominając już

o wszelkich pozostałych potrzebach, w szczególności mając na uwadze sytuację gospodarczą w Polsce i inflację na poziomie 5,4%.

Wnioskodawczyni dodała, że przedmiotowe zaległości powstały 20 lat temu, tj.

w okresie od 2001 do 2006 r. Pozostaje niemożliwym by w tym okresie zawieszenie terminu przedawnienia wynosiło łącznie ponad 15 lat. W związku z powyższym wniosła o poddanie ponownej analizie kwestii przedawnienia dochodzonego roszczenia. W nawiązaniu do uzasadnienia przedmiotowej decyzji pozostają dwa czynniki, które powodują zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Jest to bądź podjęcie względem dłużnika postępowania egzekucyjnego o którym dłużnik został poinformowany na okres do czasu jego zakończenia, bądź procedura rozpoznania wniosku o umorzenie należności do czasu uprawomocnienia się decyzji rozstrzygającej. Strona nie była prawidłowo informowana

o podejmowaniu wobec niej postępowania zmierzającego do wyegzekwowania należności, w szczególności jeśli postępowanie to miało trwać od 23 lipca 2001 r. W związku

z powyższym, prosi o ponowne poddanie jej sprawy analizie, nie tylko w kwestii umorzenia należności, ale także w kwestii przedawnienia choć części powstałej zaległości.

Wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z 30 listopada 2021 r. nr [...], ZUS działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy własną decyzję z 16 sierpnia 2021 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy. Następnie organ dokonał ponownej analizy przepisów prawnych regulujących kwestie przedawnienia w odniesieniu do spornych zaległości, a zmieniających się na przestrzeni lat. Podkreślił przy tym, że przy określaniu terminu przedawnienia brać należy również pod uwagę ewentualne przerwy czy zawieszenie biegu przedawnienia. W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu,

a powstaniem przyczyny zawieszenia.

Organ wskazał, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu

z powodu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które nastąpiło w związku

z 1) prowadzonymi postępowaniami odnośnie złożonych przez stronę wniosków

o umorzenie zaległości na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej, tj.: od 26 czerwca 2013 r. (wpływ wniosku) do 21 listopada 2014 r. (uprawomocnienie decyzji z 17 października 2014 r. odmawiającej umorzenia na podstawie przepisów tej ustawy), od 16 grudnia 2014 r. (wpływ wniosku) do 1 czerwca 2016 r. (uprawomocnienie decyzji

z 27 maja 2016 r. odmawiającej umorzenia na podstawie przepisów tej ustawy);

2) wszczętym wobec strony postępowaniem egzekucyjnym i będzie, trwało aż do dnia, w którym zakończone postępowanie egzekucyjne zostanie zakończone (umorzone).

W związku z tym, że prowadzone postępowanie egzekucyjne do dnia dzisiejszego nie zostało zakończone, nie ma możliwości wyliczenia daty przedawnienia tych zaległości.

Ponadto organ przedstawił szczegółowy wykaz tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne.

Następnie ZUS wskazał, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zostały dołączone żadne dodatkowe dokumenty, dlatego też organ dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej strony, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy z wniosku o umorzenie z 24 maja 2021 r.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (śmierć zobowiązanego) nie wystąpiła

z przyczyn oczywistych. Nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b

i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe

z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - 1 października 2006 r. nastąpiło wykreślenie z rejestru prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem wnioskodawczyni posiada dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, którego kwota pozwala na skuteczne comiesięczne egzekwowanie zaległości przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. Obecnie potrącenia windykacyjne z tego składnika majątkowego wynoszą 419,39 zł;

- nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, bowiem prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego

w G. przymusowe dochodzenie zaległości w postaci zajęcia wypłacanej stronie emerytury pozwala na skuteczne egzekwowanie należności ZUS. Comiesięcznie dokonywane są potrącenia ze świadczenia na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego

w G., które obecnie wynoszą 419,39 zł. W okresie od 14 czerwca 2021 r. do 14 października 2021 r. wyegzekwowano w ten sposób i przekazano na poczet zaległości z tytułu składek łącznie kwotę 1.806,41 zł.

Organ powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Nieściągalność należności z tytułu składek związana jest bowiem generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W związku z powyższym nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające ha stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Następnie Zakład wskazał przytoczył treść art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), z którego wynika, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy

i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić przedmiotowych należności. Uznał, że wskazane przez stronę problemy z całą pewnością są utrudnieniem

w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wnioskodawczyni utrzymuje się bowiem obecnie ze świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Uzyskiwany w ten sposób dochód pozwala na skuteczne prowadzenie postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego

w G. Jednocześnie w ocenie organu kwota świadczenia daje stronie możliwość przystąpienia do dobrowolnej spłaty zadłużenia, np. w układzie ratalnym, z ratą dostosowaną do jej możliwości finansowych. Również bardzo ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawczyni, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika

o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi osoby zobowiązanej lub jej rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

Organ zauważył, że w składanych wnioskach strona wielokrotnie podkreślała swoją trudną sytuację finansową. Zaznaczyć należy, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z tych faktów wywodzi skutki prawne.

A zatem to wnioskodawczyni musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona

i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że osoba zobowiązana nie będzie miała możliwości spłaty tych zaległości.

W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja strony ma charakter trwały, dlatego też Zakład upatruje szansę na wyegzekwowanie całości należności w przyszłości.

W ocenie organu wnioskodawczyni nie udowodniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych. Strona jest mężatką i gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem – W. J., który osiąga dochód w kwocie 928,57 zł netto. Wnioskodawczyni również pobiera emeryturę przyznaną w kwocie 1.677,58 zł brutto, a wypłacaną w kwocie 1.415,60 zł netto i uzyskiwane w ten sposób dochody są jedynym źródłem utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego. Zakład ustalił, że strona obecnie pobiera emeryturę z urzędu (1.613,75 zł) wraz z okresową emeryturą kapitałową (63,83 zł) przyznaną w łącznej kwocie 1.677,58 zł brutto, która pomniejszana jest m.in. o kwotę 419,39 zł tytułem miesięcznych potrąceń na rzecz organu egzekucyjnego jakim jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w G., więc wypłacane świadczenie wynosi 996,21 zł netto. Nawet jeżeli w ocenie strony otrzymywany w ten sposób dochód nie jest wysoki, to fakt ten nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Uciążliwość wynikająca z postępowania egzekucyjnego nie zmienia bowiem faktu, że jest ono prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku osoby zobowiązanej tylko w zakresie,

w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa. Małżonek strony – W. J., także pobiera emeryturę przyznaną w kwocie 891,87 zł brutto oraz doliczone zwiększenie rolne

w kwocie 190,07 zł, co daje kwotę wypłacanego świadczenia 928,57 zł netto. Wykazany w ten sposób dochód w gospodarstwie domowym strony (1.924,78 zł) kształtuje się na poziomie nieznacznie niższym od ustalonego wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych

z 30 sierpnia 2021 r. w I kwartale 2021 r. minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego (2.134,87 zł), ale umożliwia zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, które zostały oszacowane na kwotę 1.100,00 zł (w tym: opłaty eksploatacyjne - 600,00 zł i koszty związane z leczeniem - 500,00 zł). Wnioskodawczyni nie przedstawiła pozostałych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych czy ubrań. Wspomniane wydatki nie są też nadzwyczajnymi kosztami jakie strona musi ponosić. Analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi więc do wniosku, że sytuacja wnioskodawczyni nosi znamiona ubóstwa, a przedstawione argumenty nie znalazły odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Porównując bowiem dochód

w gospodarstwie domowym strony przy uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych

z podanymi przez nią wydatkami, można z całą pewnością przyjąć, że egzystencja jej rodziny nie jest zagrożona. Sytuacja wnioskodawczyni w kontekście przedstawionych wydatków jest również na tyle stabilna, że regulowane są bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby strona zalegała z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu i wody itp. Wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest zaś kwota określająca minimum egzystencji. W związku z powyższym można stwierdzić, że budżet gospodarstwa domowego wnioskodawczyni jest wyższy niż poziom minimum egzystencji w roku 2020, określony przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych 9 kwietnia 2021 r., który wynosi 1.036,86 zł netto dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego. Strona nie korzysta ze środków z pomocy społecznej, co prowadzi do wniosku, że posiada środki finansowe wystarczające na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych bez konieczności sięgania po wsparcie z instytucji socjalnych. Można też domniemywać, że strona może liczyć na wsparcie finansowe najbliższej rodziny, chociażby przy opłacaniu podstawowych potrzeb życiowych. Skorzystanie z prawa do umorzenia zobowiązań wobec ZUS uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu zaległości, biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby przedwczesne

i nieuzasadnione. Umorzenie długu w przypadku strony byłoby przyzwoleniem na stosowanie praktyk polegających na generowaniu zaległości i czynienia z Zakładu instytucji charytatywnej, wspierającej dłużników w ich problemach finansowych.

Pismem z 4 stycznia 2022 r. wnioskodawczyni (dalej jako "skarżąca") wniosła do wojewódzkiego sądu administracyjnego skargę na ww. decyzję organu. Wnosząc

o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzuciła jej błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że bieg terminu przedawnienia należności został zawieszony w związku

z podjętym wobec skarżącej postępowaniem egzekucyjnym, podczas gdy wymogiem zawieszenia terminu przedawnienia jest konieczność prawidłowego powiadomienia dłużnika o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, co wobec skarżącej nie zostało wykonane.

Niezależnie od zarzutu przedawnienia należności, zaskarżonej decyzji zarzuciła: - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że skarżąca nie spełnia kryteriów pozwalających na umorzenie należności wobec niej ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, podczas gdy spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych;

- całkowite pominięcie okoliczności że wysokość potrącanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego (kwota 419,39 zł) nie pozwala realnie na zaspokojenie roszczenia bowiem kwota ta realnie nie pozwala na pomniejszanie należności głównej ze względu na fakt, że same odsetki dotychczas naliczone w sposób znaczny przewyższają należność główną i w przypadku dalszego potrącania należności we wskazanej wysokości obecne zadłużenie spłacone zostałoby za ok. 30 lat, nie uwzględniając w tym wyliczeniu dalszego narastania odsetek;

- całkowite pominięcie okoliczności stanu zdrowia skarżącej w kontekście pozbawienia jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności i odniesienie się wyłącznie do stwierdzenia, że skarżąca otrzymuje dochód w postaci emerytury niezależnie od jej stanu zdrowia, choć realnie wysokość otrzymywanego przez nią świadczenia nie pozwala na opłacenie należności, zaś stan zdrowia nie pozwala skarżącej na podjęcie jakiegokolwiek dodatkowego zatrudnienia by uzyskać dochód umożliwiający opłacenie należności.

Ponadto skarżąca wniosła o zwrócenie się do Zakładu o przesłanie pełnej dokumentacji księgowej i windykacyjnej wraz z wszelkimi dokumentami postępowania egzekucyjnego toczącego się w stosunku do jej osoby, a dotyczących należności za okres od 2000 r. do chwili obecnej, a następnie o dopuszczenie dowodu z tej dokumentacji na okoliczność braku prawidłowego zawiadamiania dłużnika o wszczęciu poszczególnych postępowań egzekucyjnych.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że ZUS w żadnym stopniu merytorycznie nie odniósł się do zarzutu braku poinformowania skarżącej w sposób prawidłowy

o wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Choć uzasadnienie decyzji organu jest bardzo obszerne, to jednak w zakresie w jakim odnosi się do kwestii przedawnienia wyłącznie przytacza regulacje prawne i daty rozpoczęcia poszczególnych postępowań egzekucyjnych bez jakiegokolwiek odniesienia się do czynności informowania skarżącej o wszczęciu takich postępowań. Skarżąca podniosła, że wnosiła do organu o przesłanie informacji dotyczących czynności dokonywanych względem jej jako płatnika w okresie od 2001 do 2021 r. zmierzających do wyegzekwowania należności powstałych w latach 2001-2007 wraz z wnioskiem o przedstawienie zestawienia czynności wraz z datami ich dokonywania. Niestety wniosek ten do dnia dzisiejszego pozostał bez odpowiedzi. Dlatego też wniosek dowodowy złożony we wstępnej części skargi jest konieczny, ponieważ skarżąca nie ma możliwości samodzielnie uzyskać informacji niezbędnych do rozpoznania niniejszej sprawy. Ponadto skarżąca podniosła, że nie była informowana ani o wszczęciu postępowań egzekucyjnych wobec niej, ani też o ich przebiegu, nie była też informowana o rozpoznaniu wniosku o umorzenie należności który składała

w 2014 r.

Skarżąca podtrzymała również co do zasady argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie skarżącej, organ wydając decyzję część istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności pominął, część natomiast ocenił

w sposób dowolny, a nie swobodny.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie uznał zarzuty skargi za niezasadne. W ocenie organu, w uzasadnieniu decyzji w sposób szczegółowy opisano unormowania regulujące kwestie przedawnienia oraz wyjaśniono, jakie okoliczności spowodowały

w niniejszej sprawie przerwanie biegu terminów przedawnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej

i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd, rozpoznając skargę, ocenia, czy zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez sąd przepisów prawa wskazanego w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przy wydaniu bowiem zarówno zaskarżonej, jak

i poprzedzającej ją decyzji organu doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia

i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Stosownie do art. 32 u.s.u.s., do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne, m.in. w zakresie stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.).

Jednak w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, zwanym dalej: "rozporządzeniem z 2003 r."), biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., ZUS może umorzyć należności

z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie Sądu merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku strony

o umorzenie należności z tytułu składek (uwzględniająca wniosek lub odmawiająca umorzenia składek) może być wydana wyłącznie w przypadku należności istniejących czyli takich do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Aby można wydać merytoryczne rozstrzygnięcie musi zatem istnieć zobowiązanie. Niedopuszczalne jest merytoryczne rozstrzyganie w sytuacji gdy zobowiązania nie ma, bo np. wygasło wskutek przedawnienia. W przypadku złożenia wniosku o umorzenie składek pierwszą czynnością organu rentowego jest zatem wyjaśnienie czy należności te istnieją czy też wygasły bo uległy przedawnieniu. W sytuacji gdyby okazało się, że część należności objętych wnioskiem strony uległa przedawnieniu to oznaczałoby, że zobowiązanie

z tytułu składek w tym zakresie przestało istnieć i w tej części organ winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 k.p.a. (por. wyrok WSA

w Lublinie z 10 marca 2020 r., III SA/Lu 660/19; wyrok WSA w Kielcach z 20 lutego 2020 r., I SA/Ke 487/19; wyrok WSA w Łodzi z 20 grudnia 2019 r., III SA/Łd 714/19, wszystkie opubl. CBOSA).

Skoro przedmiotem niniejszej sprawy było żądanie skarżącej dotyczące umorzenia jej zaległości składkowych, a jednym z podstawowych argumentów zgłoszonego przez stronę żądania było twierdzenie, że wymagana należność mogła zostać określona błędnie, gdyż zaległe składki mogły już przynajmniej w części ulec przedawnieniu, to podstawowym obowiązkiem organu było w ogóle ustalenie, czy objęte żądaniem umorzenia składki rzeczywiście przedawniły się, czy też nie. Powyższe zaś winno znaleźć odzwierciedlenie nie tylko w uzasadnieniu decyzji, ale również

w przekazanych przez organ Sądowi aktach administracyjnych sprawy.

W realiach niniejszej sprawy jest to tym bardziej uzasadnione, bowiem skarżąca zarzuca zaskarżonej decyzji organu błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że bieg terminu przedawnienia należności został zawieszony w związku

z podjętym wobec skarżącej postępowaniem egzekucyjnym. Wymogiem zawieszenia terminu przedawnienia jest zaś konieczność prawidłowego powiadomienia dłużnika

o wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Tymczasem z przekazanych Sądowi akt administracyjnych nie wynika, aby wobec skarżącej zostało to wykonane.

Trafnie wskazano w skardze, że organ w żadnym stopniu merytorycznie nie odniósł się do zarzutu braku poinformowania skarżącej w sposób prawidłowy

o wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Choć uzasadnienie decyzji organu jest bardzo obszerne, to jednak w zakresie w jakim odnosi się do kwestii przedawnienia wyłącznie przytacza regulacje prawne i daty rozpoczęcia poszczególnych postępowań egzekucyjnych bez jakiegokolwiek odniesienia się do czynności informowania skarżącej o wszczęciu takich postępowań. Dodatkowo skarżąca podnosi, że wnosiła do organu

o przesłanie informacji dotyczących czynności dokonywanych względem jej jako płatnika w okresie od 2001 r. do 2021 r. zmierzających do wyegzekwowania należności powstałych w latach 2001 - 2007 wraz z wnioskiem o przedstawienie zestawienia czynności wraz z datami ich dokonywania. Ponadto skarżąca podnosi, że nie była informowana ani o wszczęciu postępowań egzekucyjnych wobec niej, ani też o ich przebiegu, nie była też informowana o rozpoznaniu wniosku o umorzenie należności który składała w 2014 r. Z uwagi na brak przekazania przez organ akt egzekucyjnych sprawy, Sąd w żaden sposób nie może zweryfikować powyższego zarzutu skarżącej.

Tym samym, stwierdzić należy, że kwestia ewentualnego przedawnienia składek nie została wyjaśniona w sposób wystarczający. Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał więc, że organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, organ nie ustalił w sposób prawidłowy, pełny i poddający się kontroli sądowej wysokości należności, która została objęta wnioskiem o umorzenie. W szczególności nie zostały rozwiane wątpliwości co do przedawnienia przynajmniej części zaległości, o których umorzenie wnioskowała skarżąca. Organ powołuje się wprawdzie na konkretne kwoty, stanowiące sumę kwot objętych tytułami wykonawczymi, jednakże dat tam wskazanych - wobec braku dokumentacji dotyczącej postępowania egzekucyjnego - Sąd nie był w stanie zweryfikować. Kontroli sądowej nie poddaje się także data wszczęcia, zakresu i sposobu prowadzenia wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego. Co do tych okoliczności brak jest wystarczających wywodów w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uchybienia te są zaś istotne, albowiem wpływają na upływ terminu przedawnienia, które organ był zobowiązany uwzględnić

z urzędu z przyczyn wskazanych powyżej. Skarżąca posiada bowiem zobowiązania

z tytułu składek nawet sprzed 21 lat, a więc okresu bardzo odległego.

ZUS miał natomiast obowiązek zgromadzić w aktach sprawy dowody na powyższe okoliczności i na ich podstawie dokonywać koniecznych do właściwego rozstrzygnięcia sprawy ustaleń. Obowiązkowi temu organ niewątpliwie uchybił. Oznacza to, że nie jest aktualnie możliwe dokonanie przez Sąd weryfikacji ustaleń i wniosków wyprowadzonych przez Zakład o wymagalności spornych należności. Decyzja ta uchyla się zatem spod kontroli Sądu w powyższym zakresie. Nie jest zaś rolą Sądu dokonywanie takich ustaleń za organ. Powyższe uchybienia uniemożliwiają dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie uległa przedawnieniu.

W ponownym postępowaniu organ winien uwzględnić rozważania zawarte

w niniejszym uzasadnieniu. Przede wszystkim wyjaśni kwestię przedawnienia składek, których umorzenia żąda skarżąca. Ponownie ustali jakie są terminy ich przedawnienia za poszczególne okresy, kiedy stały się one wymagalne oraz kiedy nastąpiła przerwa lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia i od kiedy termin ten biegnie dalej lub biegnie od nowa. Organ nie może przy tym poprzestać wyłącznie na przytoczeniu stosownych regulacji prawnych i wskazaniu dat rozpoczęcia poszczególnych postępowań egzekucyjnych bez jakiegokolwiek odniesienia się do czynności informowania skarżącej o wszczęciu takich postępowań. Powyższych ustaleń dokona na podstawie dowodów, które zgromadzi w sprawie, czego wyrazem będzie ich obecność w aktach sprawy. Dopiero zaś w razie ustalenia, że nie upłynął termin przedawnienia ZUS dokona wnikliwej analizy sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej, a następnie wyda rozstrzygnięcie w sprawie.

Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.