Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1005/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Asystent Sędziego Marzena Cybulska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 lipca 2019 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 15 marca 2019r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku M. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 sierpnia 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Stan faktyczny przedstawia się następująco:

W dniu 26 marca 2018 r. M. W. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową oraz toczącą się egzekucją z innych tytułów. Podał, że pracuje dorywczo i mieszka z matką, która pobiera skromną emeryturę i jest całkowicie niezdolna do pracy.

Decyzją z dnia 11 sierpnia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca podniósł, że nie ma realnych możliwości spłaty zadłużenia w ratach, szczególnie, że zaległość obecnie oscyluje w kwocie powyżej 100 tysięcy złotych. Wskazał, że aktualnie Zakład prowadzi postępowanie egzekucyjne. Co ważne, postępowanie zakończyło się umorzeniem z powodu bezskuteczności egzekucji. W stosunku do zobowiązanego nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku. Obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie ma stałego zatrudnienia, pracuje dorywczo. Mieszka z całkowicie niezdolną do pracy matką, która pobiera skromną emeryturę. Wskazał ponadto na przebyty w 2014 r. poważny zabieg operacyjny.

Decyzją z dnia 15 marca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 11 sierpnia 2018 r.

W uzasadnieniu podniósł, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Aktualnie wobec strony jest prowadzone postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcia rachunku bankowego.

Organ podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365).

Zdaniem organu, zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie wnioskodawca nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę.

Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywne skutki oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych, czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zakład nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. To na osobie ubiegającej się o przyznanie wnioskowanej ulgi, ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków, sytuacji rodzinnej czy zdrowotnej. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. Zobowiązany został dokładnie poinformowany, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć.

W ocenie organu, ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną wnioskodawcy. Aktualnie nie jest zgłoszony do ubezpieczeń. Pracuje dorywczo, jednakże nie wskazał gdzie, i jakie kwoty dorabia. Pomimo powoływanej trudnej sytuacji materialnej nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz innych form wsparcia skierowanych dla osób znajdujących się w niedostatku. W ocenie ZUS, korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanego nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Tymczasem strona osiąga dochód z prac dorywczych, nie wykazała jednak w jakiej wysokości. W tych okolicznościach nie można zbadać, czy występuje sytuacja, która wyczerpuje znamiona ubóstwa.

Zdaniem organu, nawet jeżeli otrzymywany dochód z prac dorywczych nie jest wysoki, to fakt ten nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Wiek oraz tzw. "rynek pracy pracownika" sugerują możliwość poprawy aktualnej sytuacji materialnej. Wprawdzie wnioskodawca powołał się na trudną sytuację zdrowotną, jednak nie wykazał, aby był osobą niezdolną do pracy. Nie dołączył żadnych dokumentów potwierdzających, że sytuacja zdrowotna wyklucza go z rynku pracy.

Organ stwierdził również, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła także przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności oraz przesłanka interesu publicznego. Wnioskodawca przeszedł wprawdzie operację, która jednak nie pozbawiła go możliwości zarobkowania.

Odnosząc się do oświadczenia wnioskodawcy, że sprawuje opiekę nad chorą matką, organ wskazał, że z aktualnie przedłożonych do wniosku dokumentów wynika, że matka od 4 września 2018 r. przebywa w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym. Obecna sytuacja nie stanowi zatem przeszkody, aby podjął stałe zatrudnienie.

M. W., reprezentowany przez adwokata, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję ZUS z dnia 15 marca 2019 r., domagając się jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r. poz.300), w skrócie "u.s.u.s.", poprzez odmowę umorzenia w całości zadłużenia jakie posiada z tytułu składek, podczas gdy zaistniały przesłanki do umorzenia tych należności, a mianowicie należności są nieściągalne, w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a sytuacja finansowa dłużnika jest trudna.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w stosunku do niego toczyło się postępowanie egzekucyjne z wniosku ZUS, jednakże zakończyło się umorzeniem z powodu bezskuteczności egzekucji. W stosunku do niego nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z Ordynacja podatkowa.

Obecnie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Oprócz toczącej się egzekucji z innych tytułów, nie ma stałego zatrudnienia, pracuje dorywczo. Wyjaśnił, że mieszka z całkowicie niezdolną do pracy matką, która pobiera skromną emeryturę. Nadto w 2014 r. przebył poważny zabieg operacyjny. Wcześniej występował już do ZUS o umorzenie należności, lecz decyzją z dnia 11 stycznia 2017 r. odmówiono umorzenia zaległości.

Skarżący wskazał,że toczyło się wobec niego postępowanie o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, zakończone oddaleniem wniosku, jednakże sąd ustalił fakt niewypłacalności, a oddalił wniosek z powodów proceduralnych. Zdaniem skarżącego, w sprawie zaistniały wszystkie przesłanki do umorzenia należności i zaległości z tytułu składek ZUS.

W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Podczas rozprawy przed Sądem w dniu 23 lipca 2019 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał wnioski i zarzuty skargi. Podkreślił, że postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 30 października 2017 r. stanowi dokument, który odpowiada przesłance z art. 28 u.s.u.s. Pełnomocnik wniósł o przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu.

Sąd postanowił dopuścić dowód z postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 30 października 2017 r. w przedmiocie wniosku dłużnika M. W. o ogłoszenie upadłości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz.1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.").

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu administracyjnego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1.dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności. Organ wskazał, że działalność gospodarcza skarżącego została wykreślona 30 grudnia 2011 r. Nieopłacone należności z tytułu składek dochodzone są przez Dyrektora Oddziału ZUS w G. w egzekucji z rachunku w "A" S.A.- zbieg egzekucji administracyjnych i sądowych. Ponadto należności składkowe dochodzone są za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 29 czerwca 2009 r. stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Wśród ustaleń organu jest m.in. okoliczność, iż wnioskujący pracuje dorywczo – nie ujawniając źródła i wysokości dochodów. W ocenie Sądu, trudno w takiej sytuacji mówić o stanie całkowitej nieściągalności, która musi się cechować trwałością, stanem nieprzemijalności.

Instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami tj. w sytuacjach gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin. Jeśli zatem nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości tj. zobowiązanemu nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny – w sytuacji faktycznej skarżącego trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia zaległości.

Istotnie skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, a z przedłożonego do akt postanowienia wynika, iż organ egzekucyjny umorzył prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, tym niemniej ustalenia organu nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżący nie ma jakichkolwiek możliwości zrealizowania ciążącego na nim zobowiązania. Wśród tych ustaleń jest okoliczność, iż skarżący pracuje dorywczo – nie ujawniając źródła i wysokości dochodów.

Nie jest zatem tak, że z chwilą formalnego umorzenia postępowania egzekucyjnego istnieją automatycznie podstawy do umorzenia składek z uwagi na przesłankę całkowitej nieściągalności – co zresztą pozostawione jest uznaniu administracyjnemu. Ze swej istoty ta przesłanka musi mieć charakter trwały, gdyż podobnie trwały charakter ma decyzja o umorzeniu należności oznaczająca definitywną rezygnację z ich dochodzenia.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego w powodu braku majątku, z równoczesnym stwierdzeniem, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, może stanowić podstawę do przyjęcia, że spełnione zostały przesłanki, z art. 23 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Podkreślić jednak trzeba, że takie ustalenie nie rodzi po stronie organu obowiązku umorzenia składek, a jedynie uprawnienie zastrzeżone dla sytuacji wyjątkowych, szczególnie drastycznych, gdzie ocena co do umorzenia podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu, działając w ramach tego uznania, po wyważeniu wszystkich okoliczności sprawy, w okolicznościach badanej sprawy brak było uzasadnionych podstaw do uznania, że okoliczności stanowiące w danej chwili podstawę umorzenia egzekucji mają charakter trwały i że w wyniku uruchomienia w przyszłości egzekucji wykluczona jest możliwość odzyskania całości lub części zobowiązania składkowego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 maja 2017 r., I SA/Gl 1469/16).

Nie było zatem podstaw do stwierdzenia w niniejszej sprawie takiego naruszenia prawa, które powodowałoby konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, właśnie z uwagi na działanie organu w ramach uznania administracyjnego, w ramach którego analiza sytuacji zobowiązanego nie może się ograniczać tylko do badania jego stanu majątkowego i sytuacji zdrowotnej, lecz konieczne jest rozważenie możliwości ściągnięcia należności w dalszej perspektywie. Umorzenie należności, powodujące definitywne wygaśnięcie zobowiązania składkowego, nie może następować pochopnie. Nie sposób również pominąć, że w realiach niniejszej sprawy ponownie wdrożono egzekucję i nie została ona zakończona, jak również tego, że w toku postępowania skarżący nie wykazał przeciwwskazań do wykonywania zajęć zarobkowych ze względu na stan zdrowia.

Zatem, biorąc pod uwagę uznaniowy charakter umorzenia zaległości, wynikający z unormowania art. 28 ust. 1 u.s.u.s., który wyraźnie przewiduje, że należności z tytułu składek mogą być umorzone, nawet zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności nie zobowiązuje ZUS do zastosowania tej ulgi. Działając więc w ramach przyznanego ustawowo uznania administracyjnego organ przedstawił powody, dla których uznał umorzenie tych należności za nieuzasadnione. Oceny tej nie zmienia okoliczność oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej skarżącego, przy stwierdzeniu istnienia stanu niewypłacalności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że wybór sposobu załatwienia wniosku w ramach tego uznania nie podlega ocenie Sądu.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2.poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3.przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń. Co ważne, przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

Ponadto przychylić się należy do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącego. W ocenie Sądu, organ stwierdzając, że w wypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył cytowanych przepisów prawa materialnego.

Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla skarżącego. Skarżący uzasadniał żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne problemami natury finansowej i zdrowotnej. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że wnioskodawca aktualnie nie pracuje zarobkowo; nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z matką; ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 676,36 zł; posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków oraz inne; nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego i innych praw majątkowych.

Organ stwierdził, że zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zdaniem organu, jeżeli w danym okresie skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową.

Decydując się na założenie działalności gospodarczej powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek, jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.

Jednocześnie organ podniósł, że ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną skarżącego. Aktualnie skarżący nie jest zgłoszony do ubezpieczeń, pracuje dorywczo, jednakże nie wskazał gdzie i jakie kwoty dorabia. Oświadczył, że stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą miesięcznie 676,36 zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków oraz inne. Co więcej, nie podał żadnej przyczyny, w związku z którą nie podjął stałego zatrudnienia, z którego możliwe byłoby uzyskiwanie co najmniej najniższej krajowej płacy miesięcznej. Sytuacja materialna skarżącego jest zatem spowodowana wyłącznie brakiem pracy. Natomiast brak jest dokumentów potwierdzających wykluczenie z aktywności zawodowej. Jest to więc, według organu, okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej.

Organ wskazał także, że pomimo powoływanej przez wnioskodawcę trudnej sytuacji materialnej nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz innych form wsparcia skierowanych dla osób znajdujących się w niedostatku. Zdaniem organu, korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanego nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Tymczasem wnioskodawca osiąga dochód z prac dorywczych, nie wykazał jednak, w jakiej wysokości. W obecnie sytuacji nie można zbadać więc, czy występuje sytuacja, która wyczerpuje znamiona ubóstwa.

Ponadto organ podkreślił, że nawet jeśli otrzymywany przez skarżącego dochód z prac dorywczych nie jest wysoki, to fakt ten nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Wiek skarżącego oraz tzw. "rynek pracy pracownika" sugerują możliwość poprawy aktualnej sytuacji materialnej. Wprawdzie skarżący powołał się na trudną sytuację zdrowotną, jednak nie wykazał, aby był osobą niezdolną do pracy. Nie dołączył żadnych dokumentów potwierdzających, że sytuacja zdrowotna wyklucza go z rynku pracy.

Organ stwierdził również, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym zakresie podnieść należy, że przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

Jak wskazał organ, skarżący przeszedł operację, która nie pozbawiła go jednak możliwości zarobkowania. Odnosząc się zaś do argumentu wnioskodawcy, że sprawuje opiekę nad chorą matką i nie może wyjechać zarobkowo za granicę do pracy, która pomogłaby mu spłacić długi, organ podniósł, że z przedłożonych do wniosku dokumentów wynika, że matka wnioskodawcy od 4 września 2018 r. przebywa w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym. Obecna sytuacja, w ocenie ZUS, nie stanowi zatem przeszkody, aby podjął stałe zatrudnienie.

Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jego sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa wyczerpuje przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności.

Należy mieć na uwadze, że instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami tj. w sytuacjach gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin.

Jeśli zatem nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości tj. zobowiązanemu nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny – w sytuacji faktycznej skarżącego trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia zaległości.

Wymaga zaakcentowania, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, iż świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia z 2003 r. będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy.

Podsumowując, zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia. Sytuacja finansowa skarżącego w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem interesów, publicznego i indywidualnego skarżącego oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Niezależnie od powyższego, przypomnieć należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.