Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 742/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 marca 2013 r. sprawy ze skargi E. F.-Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania E. F. – Ł., dalej skarżąca, utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] wydaną przez działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta Z., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką: M. F.

Wnioskiem złożonym w organie I instancji w dniu 27 września 2011 r. skarżąca zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją matką.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] organ I instancji, działając na postawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką skarżącej.

Następnie postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] organ I instancji podjął z urzędu postępowanie w sprawie wszczętej na wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, organ I instancji decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że przed wydaniem decyzji, zgodnie z zaleceniami organu odwoławczego, zostało w przedmiotowej sprawie przeprowadzone dodatkowe postępowanie wyjaśniające. Wskazał, że skarżąca do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego załączyła m. in. zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z dnia [...] września 2011 r., z którego wynikało, że jest zarejestrowana w ww. urzędzie pracy jako osoba bezrobotna od dnia 13 grudnia 2007 r. bez prawa do zasiłku. Podał, że skarżąca przesłuchana w dniu [...] października 2011 r. w charakterze strony zeznała, że posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 20 stycznia 2011 r., jednak stan jej zdrowia w pełni pozwala sprawować opiekę nad matką. Rodzice skarżącej – matka i ojciec K. F. mieszkają razem w Z. (w zawilgoconym mieszkaniu na parterze), 15 min. drogi od miejsca zamieszkania skarżącej. Oboje są w podeszłym wieku i posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, przez co ich sprawność fizyczna jest mocno ograniczona. Podała, że w zależności od potrzeb skarżąca opiekuje się matką codziennie w różnych godzinach (około 7-8 godz.) od poniedziałku do niedzieli. Ponadto w każdej chwili dostępna jest pod telefonem. Wyjaśniła, że do dnia 4 sierpnia 2007 r. mieszkała z rodzicami, natomiast osobno zamieszkała po wyjściu za mąż. Zakres jej opieki nad matką obejmuje robienie zakupów, pranie, prasowanie, mycie okien wraz ze zmianą firanek, utrzymywanie czystości osobistej (tj. mycie włosów, pleców, nóg, obcinanie paznokci u rąk i nóg) zawożenie jej do kościoła, na cmentarz, do lekarza wraz z uczestnictwem w wizytach, wychodzenie na spacery (matka skarżącej porusza się o lasce), pomoc w ubieraniu, siadaniu i wstawaniu, przygotowywanie posiłków, leków (pilnuje by mama nie zapomniała ich zażyć). Skarżąca podała, że jej matka wymaga opieki osoby drugiej ze względu na zwyrodnienie kręgosłupa, bioder, kolan, rąk, problemy z ciśnieniem, pęcherzem oraz sercem. Ponadto ma problemy ze słuchem, snem, samodzielnym poruszaniem się i ubieraniem. Wyjaśniła, że jej matka pozostaje w związku małżeńskim, jednak jej mąż nie może się nią zająć, bowiem sam wymaga opieki osoby drugiej ze względu na nadciśnienie tętnicze, nerwicę, pylicę płuc, niedowład nerki, prostatę, zwyrodnienie kręgosłupa i cukrzycę. Dodała, że jej ojciec miewa bardzo silne zawroty głowy spowodowane niedotlenieniem mózgu, ma problemy z trzustką i poruszaniem się, ostatnio została wykryta u niego choroba Parkinsona. Skarżąca twierdzi, że opieka nad matką nie pozwala jej na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto zły stan zdrowia jej rodziców powoduje, że wymagają oni opieki dwóch dorosłych osób, dlatego przy opiece nad nimi pomaga skarżącej siostra – J. S., dalej siostra skarżącej.

Organ I instancji wskazał, że w dniu [...] października 2011 r. przesłuchano w charakterze świadka matkę skarżącej, która oświadczyła, że opiekę nad nią sprawuje skarżąca. Podała, że skarżąca przychodzi codziennie od godziny 8.00 do 20.00 i pomaga jej we wszystkich czynnościach domowych (codziennej higienie osobistej, ubieraniu, przygotowaniu ciepłych posiłków, sprzątaniu, wieszaniu firan, myciu okien). Dodała, że z uwagi na panującą w mieszkaniu wilgoć pranie skarżąca zabiera do wysuszenia do swojego domu. Ponadto zeznała, że skarżąca zapewnia jej kontakt z otoczeniem, wychodzi z nią na spacery, zawozi do lekarza, wykupuje leki, pomaga przy kąpieli, obcina paznokcie, układa włosy. W razie potrzeby przyjeżdża do niej wieczorem, a nawet w nocy. Córka też wydziela jej leki (dzienną dawkę), ponieważ sama nie jest w stanie zapamiętać, które leki kiedy ma przyjmować. Ponadto zawozi ją i uczestniczy w wyjazdach do kościoła, na cmentarz, do urzędów, a w miarę potrzeby nawet do rodziny. Przesłuchana ponownie w dniu [...] czerwca 2012 r. dodatkowo podała, że skarżąca każdego ranka wykonuje jej masaże, rozmasowuje całe ciało, aby pobudzić krążenie. W razie potrzeby córka przyjeżdża też do niej wieczorem, a nawet w nocy. Podała, że jej mąż jest również osobą schorowaną posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a opiekę nad nim sprawuje druga córka.

Z kolei ojciec skarżącej, przesłuchany w charakterze świadka w dniu [...] października 2011 r. oraz ponownie w dniu [...] czerwca 2012 r. oświadczył, że opiekę nad jego żoną faktycznie sprawuje skarżąca. Dodał, że sam nie jest w stanie sprawować opieki, bowiem wyklucza to jego stan zdrowia. Podał, że posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ma problemy zdrowotne z powodu nadciśnienia tętniczego, nerwicy, pylicy płuc, niedowładu nerki, prostaty, zwyrodnienia kręgosłupa, trzustki, cukrzycy. Ma zawroty głowy, porusza się przy pomocy kuli. Jest po dwukrotnym krwotoku zewnętrznym i pobycie w szpitalu (we wrześniu 2011 r.). Wykryto u niego chorobę Parkinsona. Jego stan zdrowia wymaga całodobowej opieki osoby drugiej, także w godzinach nocnych, którą sprawuje siostra skarżącej.

Organ I instancji podał, że z ankiety skarżącej wynika, że jej matka porusza się przy pomocy laski. Czasami ma kłopoty z pamięcią, duże problemy ze słuchem, mówieniem i wzrokiem. Nie może samodzielnie przygotowywać posiłków, potrzebuje pomocy przy ich podaniu i w przyniesieniu zakupów. Matka skarżącej nie może samodzielnie sprzątać, prać, zmienić bielizny pościelowej. Samodzielnie natomiast ubiera rzeczy osobiste, korzysta z toalety (nie używa pieluch), potrzebuje tylko pomocy przy wstawaniu. Wymaga pomocy podczas wizyt lekarskich, wykupywaniu leków, pilnowania w przyjmowaniu leków. Nie wymaga leczenia odleżyn, przetok, stomii, pomocy przy zmianie pozycji ciała, nie używa cewnika.

Organ I instancji podał, że decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], przyznano od dnia 14 października 2011 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. świadczenie pielęgnacyjne siostrze skarżącej w związku z opieką nad ojcem.

Mając na uwadze zalecenia organu odwoławczego, organ I instancji wystąpił do Przychodni Rejonowej w Z. o podanie informacji o stanie zdrowia małżonków. Z wydanych przez lekarza zaświadczeń lekarskich z dnia [...] czerwca 2012 r. wynika, że matka skarżącej jest leczona z powodu niedoczynności tarczycy, osteoporozy, nadciśnienia tętniczego - wymaga opieki osoby drugiej, natomiast ojciec skarżącej jest leczony z powodu zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, przerostu prostaty i wymaga opieki drugiej osoby. Powyższe zaświadczenia zostały uzupełnione zaświadczeniami z dnia [...] czerwca 2012 r. W pierwszym z nich ten sam lekarz stwierdził, że matka skarżącej ze względu na schorzenia przewlekłe wymaga opieki osoby drugiej w codziennych czynnościach (ubieranie, mycie itd.) około 1 godziny dziennie - wcześnie rano i wieczorem, a charakter czynności opiekuńczych nie wiąże się z wymogiem szczególnej dyspozycyjności osoby sprawującej opiekę i nie zmusza jej do rezygnacji z zatrudnienia. Lekarz zaświadczył, że ojciec skarżącej ze względu na schorzenia przewlekłe wymaga opieki osoby drugiej i pomocy w codziennych czynnościach (ubieranie, mycie itd.) około 2 godzin dziennie (1 godzina rano i 1 godzina wieczorem). Dodał, że charakter tych czynności opiekuńczych nie wiąże się z wymogiem szczególnej dyspozycyjności osoby sprawującej opiekę i nie zmusza tej osoby do rezygnacji z zatrudnienia.

Organ I instancji przesłuchał również w charakterze świadka siostrę skarżącej - J. S. W dniu [...] czerwca 2012 r. zeznała, że posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, jednak stan jej zdrowia w pełni pozwala na sprawowanie opieki nad ojcem, którym opiekuje się codziennie. Podała, że razem z ojcem mieszka jego żona - matka skarżącej, którą opiekuje się codziennie jej siostra (skarżącą). Wyjaśniła, że opieki nad rodzicami nie może sprawować jedna osoba, bowiem zarówno ich matka jak i ojciec potrzebują pomocy w każdym momencie życia codziennego. Podała, że przeważnie obie siostry codziennie od rana przebywają w mieszkaniu rodziców – ona zajmuje się ich ojcem, ponieważ należy go stałe pilnować, bowiem ucieka z domu kiedy zostanie sam. Natomiast w tym czasie skarżąca zajmuje się matką. Siostra skarżącej podała, że ich rodzice nie mogą jeść tych samych posiłków, więc ona gotuje osobno dla ojca, a skarżąca osobno dla matki. Podała, że po obiedzie jeżeli ojciec chce wyjść na spacer, to z nim idzie, natomiast jeżeli matka chce zostać w domu to siostra z nią zostaje. Dodała, że ich rodzice są ograniczeni fizycznie, bowiem ojciec porusza się o kuli, natomiast matka o lasce i potrzebuje pomocy drugiej osoby przy poruszaniu się. Wieczorem ona przygotowuje ojca do spania tj. pomaga przy przebieraniu, kładzie go do łóżka, a skarżąca wykonuje te same czynności wobec matki. Dodała, że skarżąca ma prawo jazdy, więc wozi rodziców na rehabilitację i do lekarza. Wyjaśniła, że oboje rodzice potrzebują pomocy we wszystkich czynnościach i jedna osoba nie jest w stanie sprawować nad nimi opieki. Ponadto stan zdrowia rodziców pogarsza się. Gdy zdarzy się, że jedna z nich musi wyjść załatwić sprawę urzędową, druga zostaje z rodzicami i wybierają taki moment, żeby nie trzeba było wykonywać jakichkolwiek czynności, sadzają ich w jednym pokoju (np. przed telewizorem), aby osoba pozostająca z rodzicami miała ich "na oku". Ze względu na potrzebę dyspozycyjności i opieki zarówno jej jak i skarżącej, nie jest w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto dodała, że skarżąca codziennie rano wykonuje matce masaż mięśni całego ciała, by mama w ogóle mogła funkcjonować w ciągu dnia. Wyjaśniła, że po powrocie jej i skarżącej do ich domów rodzice posiadają telefony, by w razie potrzeby mogli dzwonić.

W dalszej części uzasadnienia organ I instancji przytoczył art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.) dalej ustawa i stwierdził, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości uzyskiwania dochodów z tytułu pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zrekompensować tej osobie utratę dotychczas uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu. Rezygnacja z zatrudnienia musi być spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować.

Organ I instancji, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, stwierdził, że skarżąca od dnia [...] grudnia 2007 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. jako osoba bezrobotna. Z kolei z kart informacyjnych z pobytu w szpitalach wynika, że matka skarżącej ostatni raz przebywała w szpitalu na przełomie września i października 2006 r. Jest osobą zdiagnozowaną, wymaga leczenia ambulatoryjnego i z takiego korzysta w miejscu swojego zamieszkania. Podał, że z epikryz, wskazówek co do trybu życia i leczenia, kart informacyjnych i zaświadczeń lekarskich nie wynika konieczność stosowania oddzielnej diety dla niepełnosprawnych małżonków.

W ocenie organu I instancji, materiał dowodowy nie potwierdził, by stan zdrowia matki skarżącej wymagał konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, a pomoc ta musiałaby być sprawowana przez całą dobę. Lekarz prowadzący matkę skarżącej jednoznacznie wskazał, że wymaga ona opieki osoby drugiej około godziny dziennie, a charakter czynności opiekuńczych nie wiąże się z wymogiem szczególnej dyspozycyjności osoby sprawującej opiekę i nie zmusza jej do rezygnacji z zatrudnienia. Natomiast z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] czerwca 2012 r. o stanie zdrowia ojca skarżącej jednoznacznie wynika, że ojciec którym opiekuje się siostra skarżącej, wymaga opieki osoby drugiej i pomocy w codziennych czynnościach (ubieranie, mycie itd.) około 2 godzin dziennie (1 godzina rano i 1 godzina wieczorem).

Mając na uwadze powyższe, organ I instancji, wskazał, że istnieje możliwość sprawowania opieki lub dzielenia się obowiązkami z siostrą skarżącej w stosunku do matki, bez konieczności rezygnowania przez skarżącą z zatrudnienia lub pracy zarobkowej, która może pracować choćby w ograniczonym zakresie, a opieka nad matką nie wyłącza całkowicie jej możliwości zarobkowania. Wskazał również, że matka skarżącej, przy swoich schorzeniach, jest osobą, która jest w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie, umożliwiając opiekunowi zarobkowanie.

Zdaniem organu I instancji czynności wykonywane przez skarżącą nie muszą być wykonywane codziennie przez deklarowaną przez nią ilość godzin. Podniósł, że jej rodzice są osobami dorosłymi, nie leżącymi na stałe, więc nie ma potrzeby codziennego robienia prania, sprzątania, mycia okien, zmieniania pościeli itp. Ponadto istnieje możliwość umówienia wizyty lekarskiej do domu, nie trzeba specjalnie zawozić chorego do lekarza (każdy z nich ma także dyżur popołudniowy), także leki można wykupywać po południu - apteki pracują nawet do godz. 20. Natomiast, wobec braku zaleceń co do specjalnej diety małżonków można gotować im wspólnie.

Wskazał również, że obowiązek opieki nad rodzicami wynika z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i obciąża wszystkie dzieci osoby niepełnosprawnej w równym stopniu. W pierwszej kolejności obowiązek ten polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w przypadku osoby niepełnosprawnej - na osobistych staraniach o utrzymanie. Wypełnianie tego ustawowego obowiązku nie łączy się z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe okoliczności organ I instancji stwierdził, że skarżąca nie może być uznana ani za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ani też za osobę, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tego właśnie powodu.

Organ II instancji, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje m. in. osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli przy tym nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy tym nie mogą wystąpić przesłanki negatywne, wyłączające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 ustawy.

Wskazał, że dokonując ustaleń w zakresie obowiązku alimentacyjnego należy powołać art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 ze zm.), z którego wynika, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo.

Podał, że na podstawie akt sprawy ustalono, że skarżąca w stosunku do swojej matki jest krewną w linii prostej, zatem ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem niej, a więc należy do kręgu osób mogących ubiegać się o przedmiotowe świadczenie. Z treści orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. z dnia [...] sierpnia 2011 r. wynika, że matka skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 sierpnia 2014 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 22 lutego 2011 r. Matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z K. F., który również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Siostra skarżącej, na mocy decyzji z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] uzyskała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ich ojcem na okres od dnia 14 października 2011 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. Wskazał, że skarżąca złożyła oświadczenie w dniu 28 listopada 2011 r., z którego wynika, że nie występują przesłanki negatywne wyłączające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 i 1a ustawy oraz podpisała się pod oświadczeniem zawartym w IV części wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad jej matką, stwierdzając tym samym, że nie występują przesłanki negatywne wyłączające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 ustawy. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z dnia [...] września 2011 r. wynika, że skarżąca jest zarejestrowana w ww. urzędzie pracy jako osoba bezrobotna od dnia 13 grudnia 2007 r. bez prawa do zasiłku.

W ocenie organu odwoławczego, możliwa jest taka organizacja pomocy rodzicom i podział obowiązków z tym związanych pomiędzy obie siostry, w wyniku której jedna z sióstr będzie mogła podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Wskazał, że skoro małżonkowie zamieszkują razem i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, to niewątpliwie niektóre z czynności związanych z opieką nad matką tj. mycie okien, zmiana firanek, zmiana bielizny pościelowej, są wykonywane rzadziej, a inne - jak odkurzanie, pranie, prasowanie - częściej. Prace związane z utrzymaniem czystości i porządku w mieszkaniu mogą być wykonywane przez jedną z sióstr, np. przez skarżącą - w przypadku podjęcia zatrudnienia - po zakończeniu pracy. Wskazał, że trafnie zauważył organ I instancji, że w czasie, gdy korzysta się z udogodnień technicznych takich jak: pralka, zmywarka, odkurzacz, itd., to prace związane z utrzymaniem czystości w mieszkaniu nie są nadmiernym obciążeniem dla opiekuna. Podkreślił, że wymienione czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego są przeważnie wykonywane przez dzieci rodziców w podeszłym wieku, niekoniecznie legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności. Wskazał, że nie ma podstaw do przyjęcia za wiarygodne twierdzenia skarżącej i jej siostry dotyczące konieczności odrębnego przygotowywania posiłków dla każdego z rodziców, a także odrębnego wykonywania większości czynności. Podkreślił, że wykonywanie innych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i opieką nad rodzicami, tj. konieczność wyjścia na spacer, kupowania leków, zawożenia do kościoła, na cmentarz mogą być wykonywane przez osobę pracującą po zakończeniu pracy. Dotyczy to również wizyt lekarskich, a przy tym możliwe jest też wezwanie lekarza na wizytę domową. Czynności te nie powodują konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wykonują je osoby pracujące, po zakończeniu pracy.

Organ odwoławczy wskazał, że niezrozumiałe jest w tych okolicznościach zawarte w odwołaniu twierdzenie skarżącej, że siostra ma przyznaną opiekę wyłącznie na ojca, a nie na oboje rodziców. Podkreślił, że z ustawowego obowiązku alimentacyjnego wynika m. in. obowiązek wobec osoby niepełnosprawnej podjęcia osobistych starań o jej utrzymanie (art. 135 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Zatem, zgodził się z organem I instancji, że wykonanie ustawowego obowiązku alimentacji nie łączy się z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazał ponadto, że z materiału dowodowego sprawy jednoznacznie wynika, że rodzice skarżącej nie są osobami obłożnie chorymi, całkowicie zdanymi na pomoc osób trzecich, zatem nie wymagają stałych czynności związanych z ich pielęgnacją. Wprawdzie siostra skarżącej podała, że jej rodzice potrzebują pomocy w każdym momencie życia codziennego, jednakże nie potwierdzają tego wymienione przez nią czynności, jakie wykonuje podczas opieki nad ojcem, jak też czynności wymienione przez skarżącą, które wykonuje w związku z opieką nad matką. Twierdzeniu temu przeczy również okoliczność, że zarówno skarżąca, jak też jej siostra nie zamieszkują z rodzicami i wieczorem udają się do swoich domów, a wówczas ich rodzice pozostają sami w domu.

Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów, które dawałyby podstawy do przyjęcia, że czas, jaki musi poświęcić na opiekę nad matką jest dłuższy niż określony w zaświadczeniu wydanym przez lekarza. Dodał, że wprawdzie lekarz nie uwzględnił wykonywania masaży całego ciała, na które powołała się podczas przesłuchania matka skarżącej, jednak z doświadczenia życiowego można wnosić, że czynność ta nie jest na tyle czasochłonna, aby można było sądzić, że nie mogłaby jej wykonać siostra skarżącej, równocześnie opiekując się ich ojcem. Oczywistym jest przy tym, że rodzice poza pielęgnacją świadczoną im bezpośrednio przez córki wymagają też pomocy przy prowadzeniu gospodarstwa domowego, na co wskazano powyżej.

Reasumując wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził wnioskowania skarżącej, że obie z siostrą muszą przez cały czas przebywać z rodzicami w ich mieszkaniu i świadczyć im pomoc. W ocenie organu odwoławczego istnieje możliwość sprawowania opieki nad matką skarżącej przez jej siostrę, wspólnie ze skarżącą, bez konieczności rezygnacji przez skarżącą z podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Możliwy jest taki podział obowiązków związanych z opieką nad rodzicami, aby skarżąca mogła zarobkować i pomagać siostrze w sprawowaniu tej opieki.

W ocenie organu odwoławczego, należy stwierdzić, że skarżąca nie spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 1 ustawy, jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podniosła, że zaskarżona decyzja nie odzwierciedla faktycznych okoliczności opieki i schorzeń jej matki. Podstawę orzeczenia stanowiły przypuszczenia i domniemania lekarza ogólnego medycyny. Twierdzi, że organ odwoławczy nie dokonał wnikliwej analizy materiału w postaci dokumentacji medycznej, zastosował niewłaściwe przepisy i błędna interpretację. Podniosła, że nie posiłkował się dodatkowymi badaniami specjalisty i nie zasięgnął ich fachowej wiedzy i porady, opierając swoje wywody na opinii lekarza ogólnego - lekarza pierwszego kontaktu. Zarzuciła, że schorzenia matki nie zostały przeanalizowane w sposób wyczerpujący i przez to przyjęto, że może ona samodzielnie wykonywać wszelkie czynności. Wyjaśniła, że choroby zwyrodnieniowe stawów, czy też kręgosłupa nie leczą się samoczynnie, ale z dnia na dzień ulegają znacznemu pogorszeniu. Osoba odczuwa je również pod względem zmiany pogody. Dodatkowo zauważyła, że wszelkie schorzenia fizyczno-ruchowe wymagają pomocy osób trzecich. Skarżąca podkreśliła, że zwykłe czynności życia codziennego - porządkowanie domu, podlewanie kwiatów oraz inne czynności codzienne wymagają znacznego wysiłku. Uważa, że przerzucanie ciężaru tych obowiązków na inne osoby (w tym siostrę opiekującą się ojcem) jest bezpodstawne. Wskazała również, że ojciec z uwagi na swój charakter nie jest łatwy w opiece. Podała, że niekiedy zmuszona jest zabrać matkę do swojego domu kiedy ojciec jest w złej kondycji psychicznej. Potrzebuje wówczas wsparcia, opieki psychicznej. Dodała, że matka jest osobą płaczliwą, miewa zmiany nastroju spowodowane ogromnymi bólami fizycznymi oraz dolegliwościami depresyjnymi. Wskazała, że wobec sprawowanej od kilku lat opieki nad matką skarżąca nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Podniosła, że organ bezpodstawnie wskazał, że jeżeli skarżąca zakończyła swoją aktywność zawodową to nie można mówić o jej rezygnacji. Wyjaśniła, biorąc pod uwagę przepisy o statusie bezrobotnych (których organ nie dostrzegł), że osoba zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, to osoba chcąca podjąć zatrudnienie, gotowa do podjęcia zatrudnienia, a nie jak wskazuje organ osoba nie aktywna. Dodała, że przez pojęcie bezrobotnego należy rozumieć osobę niezatrudnioną, nieprowadzącą działalności gospodarczej i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia (w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy). To szeroka definicja. Natomiast wąską stosują urzędy pracy, bowiem bezrobotnym w rozumieniu przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy jest osoba poszukująca zatrudnienia, która: ukończyła 18 rok życia (pełnoletnia); nie ukończyła 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn; aktualnie nie uczy się na żadnym szczeblu kształcenia lub nie jest skierowana na szkolenie przez PUP; jest zameldowana lub pozostaje w Polsce legalnie lub jej pobyt może zostać zalegalizowany (azyl polityczny, karta stałego lub czasowego pobytu, obywatele UE). Jej zdaniem, nie można w żadnym wypadku stwierdzić, że nie podejmowała ona zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej, gdyż status osoby bezrobotnej jest stanem gotowości do pojęcia pracy. Podniosła, że z akt sprawy i kart informacyjnych jednoznacznie wynika, że matka skarżącej wymaga m.in. (w związku z dolegliwościami narządów ruchu na tle zmian zwyrodnieniowych wielostawowych) ćwiczeń czynnych w odciążeniu stawów biodrowych, ćwiczeń czynnych kończyn dolnych i górnych oraz ćwiczenia kręgosłupa. W dokumentacji pozostaje nie zauważona przez organ jednostka chorobowa zespołu depresyjnego i to ona również sprawia, że matka skarżącej potrzebuje pomocy i opieki. Wskazała, że symbol dotyczący przyczyny niepełnosprawności jej matki to: 05-R upośledzenie narządów ruchu. Według wskazań wymaga ona korzystania z systemu samodzielnego wsparcia samodzielnej egzystencji, korzystania z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych, rehabilitacyjnych, świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki - wówczas kiedy nie ma innych osób do zajęcia się jej osobą. I wskazała, że opiekę tę faktycznie sprawuje skarżąca. Podniosła, że najważniejszym, a nie zauważonym przez organ zaleceniem jest konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (wynika to z orzeczenia). Zdaniem skarżącej, lekarz medycyny ogólnej podważa ww. orzeczenie twierdząc, że wymaga ona pomocy doraźnej, jednogodzinnej. Podniosła, że Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności (w tym specjaliści schorzeń: chirurg, ortopeda, traumatolog), po dokonanej ocenie stanu zdrowia, na podstawie pełnej dokumentacji medycznej badań, kart leczenia i wywiadu, zakwalifikował matkę skarżącej do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. A współuczestniczące schorzenia kwalifikują ją do zaliczenia jako osoby o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Lekarz medycyny ogólnej podczas wizyt w poradni nie potrafił określić dokładnego stanu chorobowego twierdząc, że matka skarżącej wymaga pomocy tylko godzinę dziennie. Przeczy temu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, przede wszystkim dokumentacja medyczna oraz orzeczenie o niepełnosprawności. Stwierdziła, że spełniła przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją matką. Podkreśliła, że w niniejszej sprawie nie zauważono, że wykonywanie wszelkich czynności przy matce skarżącej to forma sprawowania faktycznej opieki nad jej osobą, a nie zwykłe czynności dnia codziennego. Podniosła również, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przez organ I instancji przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez przekroczenie ustawowego 30-dniowego terminu do załatwienia sprawy (od [...] września 2011 r. do dnia wydania pierwszej decyzji, tj. [...] marca 2012 r.).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi poprzez uchylenie decyzji lub postanowienia następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a.

Rozpatrując skargę Sąd nie stwierdził, aby wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem prawa, o jakim mowa wyżej. Skarga zatem nie mogła zostać uwzględniona.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] sierpnia 2012 r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) dalej ustawa. Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59, ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wynika z powyższego, że aby uzyskać takie świadczenia muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki. Po pierwsze osoba niepełnosprawna musi legitymować się odpowiednim orzeczeniem, co w rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości. Po drugie opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź nie podejmować tego zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Brak spełnienia przesłanek obliguje organ do wydania decyzji odmownej, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie.

W świetle art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wynikało z konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 1032/11, lex nr 1109020).

Podnieść również należy, że świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad rodzicem, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dzieci względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu, w sytuacji braku propozycji odpowiedniej pracy. Opieka nie może być również fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia zgodnego z oczekiwaniami osoby zarejestrowanej jako poszukującej pracy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 sierpnia 2012 r. II SA/Ol 413/12, lex nr 1224032).

Zdaniem Sądu, zasadnie organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, co czyni niemożliwym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Orzekając w sprawie nie można pominąć faktu, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z dnia [...] września 2011 r. z którego wynika, że skarżąca jest osobą bezrobotną od dnia 13 grudnia 2007 r. bez prawa do zasiłku. Z powyższego wynika, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia (27 września 2011 r.) skarżąca od kilku lat nie pracowała zawodowo i jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna.

Natomiast rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza całkowitą rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad inną osobą. Rezygnacja z zatrudnienia musi być spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. Osoba ubiegająca się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, powinna pozostawać osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmującą tego zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą.

Nie kwestionując zatem ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżącej zasadnie organy obu instancji przyjęły, że w ustalonym stanie faktycznym nie można było uznać, że przyczyną dla której skarżąca nie podejmuje zatrudnienia była wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad matką.

Zgodzić się należy z organem odwoławczym, kiedy twierdzi, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki oraz pomocy świadczonej swojej matce w codziennych czynnościach nie jest wystarczający do uznania, że nie podejmuje ona zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania nad nią opieki uprawniającej do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Zasadnie organy obu instancji wskazały, że istnieje możliwość sprawowania opieki nad matką przez jej siostrę, wspólnie ze skarżącą, bez konieczności rezygnacji przez skarżącą z podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Możliwy jest taki podział obowiązków związanych z opieką nad rodzicami i czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, tak aby skarżąca mogła zarobkować i pomagać siostrze w sprawowaniu tej opieki. Tym bardziej, że siostrze skarżącej decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. przyznano od dnia 14 października 2011 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ich ojcem, który zamieszkuje razem z matką skarżącej i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe.

W takim stanie sprawy podnoszone przez skarżącą w skardze zarzuty nie mogły zostać przez Sąd uwzględnione. Bezsporne jest bowiem, że przesłanka rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej nie została spełniona.

Należy zauważyć, że obowiązek opieki nad rodzicami wynika z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 ze zm.). W pierwszej kolejności obowiązek ten polega na dostarczaniu środków utrzymania (art. 128 tej ustawy), a w przypadku osoby niepełnosprawnej – na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego (art. 135 § 2 ww. ustawy). Wypełnianie tego ustawowego obowiązku nie łączy się zaś uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, na postawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.