Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 809/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej~Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 71a par 9
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2022 r. sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia kwoty nieprzekazanej wierzytelności 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz A. P. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Pierwszego W. Urzędu Skarbowego w P. w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku "G.-S." sp. z o. o. z siedzibą

w T. (wcześniej z siedzibą w P.), zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, przysługującej zobowiązanej spółce od firmy P.-P. A. P. z tytułu świadczonych usług. Zawiadomienie zostało doręczone dorosłemu domownikowi w trybie art. 43 Kodeksu postępowania administracyjnego, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru dołączonego do akt sprawy.

W piśmie z dnia [...] lipca 2020 r. Skarżący A. P. poinformował organ egzekucyjny, iż z firmą "G.-S." sp. z o. o. współpracował do końca 2019 r., zgodnie z podpisaną umową o współpracy. Wskazał również, iż nie otrzymał pisma z dnia [...] sierpnia 2019 r. Podał, że otrzymał pismo z [...] stycznia 2020 r., na które odpowiedział organowi.

W związku z brakiem realizacji dokonanego zajęcia, w dniu [...] listopada 2020 r. przeprowadzono w firmie POL - PAL A. P. kontrolę, na podstawie art. 71a ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z ustaleń kontroli wynikało, iż A. P. zobowiązany był jako dłużnik zajętej wierzytelności do przekazania na rachunek bankowy organu egzekucyjnego kwoty [...]zł, która wynikała z dokonanego zajęcia z dnia [...] sierpnia 2019 r. Kwota ta odpowiada rozliczeniom pomiędzy Skarżącym a spółką "G.-S.", gdyż suma rozliczeń za kontrolowany okres od [...] września 2019 r. do [...] grudnia 2019 r. wyniosła [...] zł. W dniu [...] grudnia 2020 r. Skarżący złożył wyjaśnienia do przeprowadzonej kontroli twierdząc, że nie zastosował się do zajęcia z dnia [...] sierpnia 2019 r., gdyż odebrała je babcia, która pisma Skarżącemu nie przekazała, a także nie poinformowała o nim.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w T. (obecnie właściwy miejscowo według siedziby zobowiązanej spółki) określił A. P. jako dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu organ przywołał art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Uznano, iż pomimo skutecznego zajęcia innej wierzytelności, Skarżący bezpodstawnie uchylił się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, tym samym została spełniona przesłanka z powołanego artykułu. Stwierdzono, iż pismo z dnia [...] sierpnia 2019 r. zostało skutecznie doręczone w trybie art. 43 Kodeksu postępowania administracyjnego dorosłemu domownikowi. Natomiast okoliczność nieprzekazania przez dorosłego domownika korespondencji, nie stanowi przesłanki zwalniającej Skarżącego z odpowiedzialności za realizację dokonanego zajęcia. Postanowienie zostało doręczone w trybie art. 43 Kodeksu postępowania administracyjnego dorosłemu domownikowi w dniu [...] lutego 2021 r., o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru dołączone do akt sprawy.

W dniu [...] marca 2021 r. (data nadania w placówce pocztowej) Skarżący złożył zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. Uzasadniając złożony środek zaskarżenia stwierdził, iż nie miał zobowiązań wobec spółki "G.-S." z siedzibą w T., gdyż nie było transakcji z określonym terminem płatności, w związku z tym płacił za towar wykonując przedpłaty. Skarżący wskazał rownież, że gdyby nie zapłacił za faktury gotówką, nie otrzymałby towaru. Ponownie podkreślił, że zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] sierpnia 2019 r. odebrała babcia, która zapomniała je Skarżącemu przekazać.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że nie budzi wątpliwości, iż Skarżący nie przekazał zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Przeprowadzona u Skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności w dniu [...] listopada 2020 r. kontrola wykazała, iż w kontrolowanym okresie od 3 września do [...] grudnia 2019 r. Skarżący dokonywał zakupów od spółki "G.-S." z siedzibą w T., które zostały potwierdzone fakturami, wystawionymi na łączną kwotę [...]zł. Pomimo skutecznego zajęcia w dniu [...] września 2019 r. Skarżący nie przekazał zajętych wierzytelności na rachunek organu egzekucyjnego, lecz należności wynikające z faktur zostały przekazane spółce "G.-S." w formie gotówkowej. Została zatem spełniona pierwsza z omówionych przesłanek, warunkujących byt postanowienia wydanego na podstawie art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Organ podał, że sporne było, czy nieprzekazanie organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności miało charakter bezpodstawny. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej również i ta przesłanka została zrealizowana.

W piśmie z dnia [...] lipca 2020 r. Skarżący wskazał, że nie otrzymał zajęcia z dnia [...] sierpnia 2019 r. W wyjaśnieniach do przeprowadzonej w dniu [...] listopada 2020 r. kontroli Skarżący wyjaśnił, iż nie zastosował się do pisma z dnia [...] sierpnia 2019 r., gdyż odebrała je jego babcia i nie przekazała mu, gdyż zagubiła pismo i zapomniała o tym fakcie poinformować. Stwierdził, że gdyby otrzymał pismo przekazywałby środki pieniężne organowi egzekucyjnemu.

W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazana okoliczność nie może stanowić podstawy do uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności, od wykonania ciążącego na nim obowiązku wobec organu egzekucyjnego. Użyty w treści art. 71 a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Oznacza to, że okoliczności, które mogą stanowić podstawę uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, mogą dotyczyć jedynie okoliczności o prawnym charakterze np. przedawnienie należności przysługujących zobowiązanemu od dłużnika zajętej wierzytelności. Mając to na uwadze organ odwoławczy stwierdza, że argumentacja Skarżącego nie stanowi prawnej przesłanki uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Organ podał, że zawiadomienie z dnia [...] sierpnia 2019 r. zostało skutecznie doręczone w trybie art. 43 Kodeksu postępowania administracyjnego dorosłemu domownikowi w dniu [...] września 2019 r., o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru znajdujące się w aktach sprawy. Podkreślić należy, że pokwitowanie odbioru przesyłki przez dorosłego domownika jest jednoznaczne z podjęciem się oddania pisma adresatowi. Okoliczność nieprzekazania Skarżącemu przez dorosłego domownika przesyłki zawierającej zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] sierpnia 2019 r. nie zwalnia go z odpowiedzialności za niezrealizowanie zajęcia. W związku z powyższym uznać należy, iż zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] sierpnia 2019 r. zostało skutecznie doręczone w trybie art 43 Kodeksu postępowania administracyjnego w dniu [...] września 2019 r.

W zawiadomieniu wezwano Skarżącego, aby należnej od niego kwoty z tytułu wierzytelności zaległych, bieżących i przyszłych, bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu – "G.-S." sp. z o. o., lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu, na pokrycie należności. W piśmie z dnia [...] lipca 2020 r. Skarżący potwierdził, że współpracował ze spółką z o. o. "G. -S." do końca 2019 r., co zdaniem organu oznacza, iż w momencie dokonania zajęcia istniał stosunek zobowiązaniowy pomiędzy Skarżącym a zobowiązaną spółką. Potwierdzeniem tej okoliczności jest również dołączona do protokołu kontroli kserokopia umowy współpracy handlowej pomiędzy Skarżącym, prowadzącym firmę P.-P., a zobowiązaną spółką G.-S.. Jak wynika z treści tej umowy została ona zawarta na okres od [...] stycznia 2019 r. do [...] grudnia 2019 r., co potwierdza istnienie stosunku zobowiązaniowego w kontrolowanym okresie. Ponadto w § 3 tej umowy postanowiono, że płatność następuje w dniu dostawy, po rozładunku zgodnie z fakturą.

Wobec powyższego, od dnia [...] września 2019 r. – dokonania zajęcia, Skarżący miał obowiązek przekazywać zajęte wierzytelności (istniejące w chwili zajęcia, jak i przyszłe) na rachunek organu egzekucyjnego, czego nie uczynił, przekazując je zobowiązanej spółce. W takiej sytuacji organ wydał postanowienie określające wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności, która wyniosła [...] zł (kwota objęta zajęciem z [...] sierpnia 2019 r.). Organ wskazał jednocześnie, że z uwagi na wycofanie przez Wójta Gminy Ż. tytułu wykonawczego nr [...]/OP, nieprzekazana kwota uległa zmniejszeniu do wysokości [...] zł.

W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] lutego 2021 r. oraz umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] lutego 2021 r. wydanego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T.. Zarzucił naruszenie:

1. art. 138 § 1 pkt 2 ewentualnie art. 138 § 2 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks

postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej jako "k.p.a.") przez jego niezastosowanie, pomimo, że stan faktyczny potwierdzony w uzasadnieniu organu I instancji jednoznacznie wskazuje, że w dniu zajęcia wierzytelności nie istniał jakikolwiek stosunek zobowiązaniowy między Skarżącym, a podmiotem G.-S. spółka z o.o.;

2. art. 71a § 9 ustawy z dnia [...] czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm., zwanej dalej jako "u.p.e.a.") przez jego zastosowanie wskutek bezzasadnego uznania, iż Skarżący bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy z powodu nieistnienia wierzytelności w dniu zajęcia, nie zaistniało skuteczne zajęcie istniejących oraz przyszłych wierzytelności, a ponadto Skarżący z braku wiedzy o dokonaniu zajęcia wierzytelności nie mógł bezpodstawnie uchylać się przekazania zajętej wierzytelności;

3. art. 89 u.p.e.a. przez jego błędne zastosowanie skutkujące uznaniem, że organ I instancji zajął wierzytelności Skarżącego wobec zobowiązanego, tj. G.-S. spółka z o.o., podczas gdy w dniu zajęcia nie istniały żadne wierzytelności pieniężne należne zobowiązanemu od Skarżącego, co skutkuje brakiem możliwości zastosowania przepisu art. 89 u.p.e.a.;

4. art. 7, 77, 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonych dowodów, skutkujące uznaniem, że organ I instancji dokonał wobec Skarżącego skutecznego zajęcia istniejących oraz przyszłych wierzytelności zobowiązanego wobec Skarżącego, a także przez wydanie decyzji w oparciu o dokumenty nie mające formalnie mocy dowodowej;

5. art. 8 ustawy z dnia [...] marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz. 162) przez jego niezastosowanie i nakazanie Skarżącemu podjęcie działania nieprzewidzianego przepisami prawa, tj. przekazania kwoty [...]PLN na konto organu egzekucyjnego, pomimo tego, że Skarżący w dniu zajęcia nie był dłużnikiem zobowiązanego;

6. art. 11 ustawy z dnia [...] marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz.

162) przez niezastosowanie zasady przyjaznej interpretacji przepisów, skutkującej rozstrzygnięciem wątpliwości na korzyść Skarżącego;

7. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie i uznanie, że doręczenie przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w T. postanowienia z dnia [...] lutego 2021 r. nastąpiło z zachowaniem wymogów określonych w przepisie art. 43 k.p.a., podczas gdy osoba, której doręczono to postanowienie nie podjęła się jego dostarczenia do Skarżącego;

8. art. 124 i art. 126 w związku z art. 107 k.p.a. z uwagi na brak uzasadnienia faktycznego i prawnego w zaskarżonym postanowieniu, a tym samym także naruszenia art. 8 i art. 9 i art. 11 k.p.a., z uwagi na naruszenie wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania oraz wyrażonej w art. 9 k.p.a. zasady udzielania informacji oraz wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady wyjaśniania zasadności przesłanek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny zbadał zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Przedmiotem sporu jest zasadność zastosowania wobec Skarżącego art. 71b u.p.e.a. Zgodnie z nim, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.

Zgodnie z art. 71 a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.

Do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, niezbędne jest zatem łączne wystąpienie dwóch przesłanek: dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter działania bezpodstawnego.

Zdaniem Sądu po pierwsze, wbrew stanowisku organu, w sprawie nie wykazano tego, że doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności u jej dłużnika (tj. Skarżącego). Po drugie, niezależnie od powyższego, nawet przy założeniu że zajęcie było skuteczne, organ nie wykazał, aby działaniu Skarżącego można było przypisać znamiona "bezpodstawnego uchylania się".

Z tych dwóch powodów Sąd uznaje, że stan faktyczny w sprawie nie został przez organ ustalony prawidłowo. W konsekwencji błędnej oceny stanu faktycznego, w zaskarżonym postanowieniu doszło do bezpodstawnego zastosowania wobec Skarżącego przepisu materialnoprawnego, tj. art. 71b u.p.e.a. (poprzez wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71 a § 9 u.p.e.a.).

Co do skuteczności zajęcia wierzytelności u jej dłużnika, Sąd nie kwestionuje tego, że zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] sierpnia 2019 r. zostało skutecznie doręczone [...] września 2019 r. dorosłemu domownikowi w trybie art 43 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący nie przeczy, że zawiadomienie odebrała jego babcia, której podpis widnieje na zwrotnym poświadczeniu odbioru. Zdaniem Sądu dla skuteczności doręczenia nie ma znaczenia to, czy istotnie babcia – jak twierdzi Skarżący – nie przekazała mu pisma. Organ zasadnie uznał pismo za doręczone.

Niemniej jednak, zdaniem Sądu to prawidłowo doręczone pismo (zawiadomienie o zajęciu) nie odniosło zamierzonego przez organ skutku.

Zajęcie egzekucyjne zdefiniowane w art. 1a pkt 18 u.p.e.a. stanowi czynność organu egzekucyjnego, na podstawie którego następuje odebranie zobowiązanemu swobody rozporządzania przysługującym mu prawem majątkowym. Zgodnie zaś z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Przewidziane w art. 89 u.p.e.a. prawo organu egzekucyjnego do zajęcia wierzytelności zobowiązanego odnosi się wyłącznie do wierzytelności istniejących. Wynika to z treści powyższego przepisu, a w szczególności z § 2 i zawartego w nim wyjątku. Przewidziano bowiem w § 2, że "Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług".

Nie budzi zatem wątpliwości, że skoro wyjątek, polegający na możliwości zajęcia "przyszłych" wierzytelności, odnosi się do przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, to wierzytelność musi istnieć w dniu dokonania tego zajęcia. W doktrynie wskazuje się bowiem (P.Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, wydanie VIII, 2018 r. pub. Lex, komentarz do art. 89 u.p.e.a.), że "zajęcie przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług jest konsekwencją zajęcia istniejącej już wierzytelności. Oznacza to, że zostaną zajęte wszystkie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług przysługujące zobowiązanemu od dłużnika zajętej wierzytelności, niezależnie od tego, czy w chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności istniał stosunek prawny, z którego wynikałyby owe wierzytelności. Warunkiem powstania tego skutku jest jednak istnienie w chwili zajęcia chociaż jednej wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. Mówiąc inaczej, nie można prewencyjnie kierować zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. Jeżeli zatem skierowano zawiadomienie o zajęciu do podmiotu, wobec którego zobowiązanemu nie przysługuje w danym momencie wierzytelność z tytułu dostaw, robót i usług, to ewentualne przyszłe wierzytelności z tego tytułu nie będą mogły być zajęte na podstawie takiego zawiadomienia. B. wówczas – po powstaniu wierzytelności – konieczne ponowne zawiadomienie dłużnika zajętej wierzytelności o zajęciu tej wierzytelności".

Powyższy sposób wykładni przepisu art. 89 § 2 u.p.e.a., na co wskazano w skardze, jest także ugruntowany w orzecznictwie sądowo administracyjnym. I tak WSA w Lublinie w orzeczeniu z dnia 20 listopada 2020r. sygn. akt I SA/Lu 402/20 wskazał, iż: "zgodzić się należy, że zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Jednak jest to zdanie drugie tego przepisu. W pierwszym zdaniu mowa, że zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Skoro w regulacji tej mowa o dłużniku zajętej wierzytelności, to znaczy, że w chwili zajęcia dłużnik już jest, czyli musi istnieć jakaś konkretna umowa, na podstawie której w przyszłości mają powstać wierzytelności, które mogłyby być przekazywane do organu egzekucyjnego, na przykład umowa, w której zobowiązany (w stosunku do którego prowadzona jest egzekucja) zobowiązał się w przyszłości do dostaw towarów, czy usług na rzecz tego dłużnika''. Podobnie wypowiedział się WSA w Krakowie w wyroku z dnia 09 października 2018r. sygn. akt I SA/Kr 459/18 stwierdzając: "Nie ulega wątpliwości, iż wierzytelność istniejąca to wierzytelność konkretna, osadzona w ramach określonego stosunku zobowiązaniowego pomiędzy zindywidualizowanymi podmiotami, mająca sprecyzowaną treść. Oczywiste jest zatem, że tylko tak skonkretyzowana wierzytelność może być w świetle art. 89 § 1 u.p.e.a. przedmiotem egzekucji. Wyjątek od tej zasady przewiduje przepis art. 89 § 2 zdanie 2 u.p.e.a. Przepis art. 89 § 2 u.p.e.a. umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia. Wierzytelności te powinny wynikać z umów dostaw, robót i usług zawartych przed dokonaniem zajęcia."

Powyższe poglądy Sąd w obecnym składzie w pełni aprobuje.

W świetle powyższego należy uznać, że orzekające w sprawie organy nie wyjaśniły, w oparciu o jakie ustalenia zastosowano środek w postaci zajęcia wierzytelności.

Można zatem z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że zajęcie wierzytelności następowało niejako "na wyrost", a z całą pewnością nie dotyczyło żadnej rzeczywiście istniejącej w tym czasie wierzytelności. Takie działanie organu egzekucyjnego nosi raczej cechy poszukiwania majątku zobowiązanego, ale dla tego celu ustawa przewiduje inne środki prawne, a mianowicie prawo do zasięgania informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 36 u.p.e.a., czy instytucję wyjawienia majątku uregulowaną w art. 71 § 1 u.p.e.a. Jeśli zatem organ nie wykaże, że w dacie zajęcia wierzytelności, dysponował danymi co do istnienia tych wierzytelności, to zastosowanie tego środka egzekucyjnego ocenić trzeba jako nie wywołujące skutków prawnych.

Należy wreszcie zauważyć, że istnienie umowy współpracy organ stwierdził w dokumentacji Skarżącego dopiero w toku kontroli prowadzonej w 2020 r. Nie mogła ona zatem być dla organu podstawą zajęcia z [...] sierpnia 2019 r.

Rację ma Skarżący, że nie można prewencyjnie kierować zawiadomienia o zajęciu wierzytelności.

W związku z powyższym w pełni uzasadnione są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisu art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że organ zajął u Skarżącego wierzytelności spółki G.-S., a także zarzut naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a., do którego zastosowania w rozpatrywanej sprawie nie było podstaw, gdyż organy nie udowodniły, że w chwili zajęcia istniała chociaż jedna wierzytelność spółki G.-S. wobec Skarżącego z tytułu dostaw, robót i usług, której to istnienie powodowałoby, że zajęciu podlegałyby wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstały po dokonaniu zajęcia.

Organ powołuje się na dołączoną do protokołu kontroli kserokopię umowy współpracy handlowej pomiędzy Skarżącym jako prowadzącym firmę P.-P., a zobowiązaną spółką G.-S. sp. z o.o.. Jak wynika z treści tej umowy została ona zawarta na okres od [...] stycznia 2019 r. do [...] grudnia 2019 r. Umowa ta znajduje się w aktach administracyjnych sprawy (k. 40). Sąd nie podziela poglądu organu, jakoby z tej umowy wynikało "istnienie stosunku zobowiązaniowego w kontrolowanym okresie". Jest to ramowa umowa dotycząca współpracy. Literalnie, Skarżący zobowiązuje się w niej do zakupu u dostawcy założonej ilości "elementów drewnianych" (§ 2), a dostawca zobowiązuje się do stosowania niezmiennej ceny w okresie trwania umowy. Zdaniem Sądu z samej umowy nie wynika, aby Skarżący był dłużnikiem spółki G.-S.. Stawałby się nim dopiero w miarę dokonywanych zakupów. Zawarte porozumienie nie czyniło nikogo wierzycielem ani dłużnikiem, nie rodziło po stronie Skarżącego tego rodzaju zobowiązania, które mogłoby być uznane za "wierzytelność" G.-S. podlegającą zajęciu przez organ egzekucyjny w zastosowanym trybie. Organ mógł zająć konkretną istniejącą wierzytelność pieniężną – a nie zobowiązanie Skarżącego do kupowania palet i tarcicy.

W postanowieniu organu pierwszej instancji (s. 2) znalazł się następujący fragment: "Zgodnie z art. 89 § 2 u.p.e.a. w chwilą doręczenia Panu zawiadomienia o zajęciu doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnej należnej G._S. Sp. z o.o. od P.-P. A. P.. W wyniku zajęcia egzekucyjnego organ egzekucyjny nabył prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 1a pkt 18 u.p.e.a.)." Organ zatem ogólnie powołuje się na zajęcie wierzytelności pieniężnej, nie wskazując na konkretnie zobowiązanie pieniężne istniejące w dacie doręczenia Skarżącemu zawiadomienia o zajęciu, tj. [...] września 2019 r. W tej sytuacji nie można mówić o "nabyciu przez organ egzekucyjny prawa rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego".

Dlatego zdaniem Sądu na podstawie zawiadomienia z dnia [...] sierpnia 2019 r. Skarżący nie miał obowiązku przekazywania kwot wynikających z przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. W rezultacie zatem nie została spełniona przesłanka uchylania się przez Skarżącego od przekazania zajętej wierzytelności określona w art. 71a § 9 u.p.e.a. Skoro nie wystąpiła przesłanka opisana w art. 71a § 9 u.p.e.a., bezpodstawnym było wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia, w którym obciążono Skarżącego kwotą [...]zł z tytułu nieprzekazanych kwot na poczet realizacji zajęcia wierzytelności pieniężnych dokonanych zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r.

Naruszone zostały w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy również przepisy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., stosowane w rozpatrywanej sprawie z mocy art. 18 u.p.e.a. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. - jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z art. 77 § 1 K.p.a. wynika obowiązek organu administracji publicznej do określenia w każdej sprawie jakie dowody są konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz przeprowadzenie tych dowodów. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 K.p.a., która winna uwzględniać wymogi logicznego rozumowania i zasady doświadczenia życiowego. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę – w ramach motywowania podjętej decyzji - jest ustosunkowanie się do wszystkich twierdzeń wniosku dotyczących istotnych okoliczności faktycznych czy prawnych, a także zarzutów podnoszonych przez strony w trakcie toczącego się postępowania, odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji.

Sąd stwierdza, że w przedmiotowej sprawie organy naruszyły przedstawione powyżej przepisy postępowania, poprzez niepodjęcie wszelkich koniecznych działań zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz poprzez bezpodstawne – w świetle zgromadzonego materiału – ustalenie, że doszło do zajęcia wierzytelności. Organy nie ustaliły podstawowej okoliczności dla sprawy, to jest czy w dacie dokonania zajęcia w dniu [...] września 2019r. istniała wierzytelność przysługująca G.-S. wobec firmy Skarżącego. Brak tego ustalenia spowodował, że przyszłe wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług nie mogły być zajęte na podstawie zawiadomienia z dnia [...] sierpnia 2019 r. Rozpatrując ponownie sprawę, organ te okoliczności wnikliwie zbada i ustali ich konsekwencje prawne z uwzględnieniem powyższego stanowiska Sądu.

Kończąc ten wątek należy odnotować, że podobne stanowisko zajął tut. Sąd w sprawach o sygn. I SA/Bd 95/21 i I SA/Bd 96/21. W niniejszym uzasadnieniu częściowo wykorzystano argumentację zaprezentowaną w tych orzeczeniach.

Przechodząc do drugiej, sygnalizowanej na wstępie kwestii Sąd stwierdza, że sam tylko fakt - ewentualnego - niewykonania zajęcia (nieprzekazania organowi kwot) nie powinien być w realiach niniejszej sprawy automatycznie utożsamiony z "bezpodstawnym uchylaniem się od przekazania zajętej wierzytelności". Jest to druga z kluczowych dla rozstrzygnięcia tej sprawy kwestii.

Zdaniem Sądu w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. nieprzypadkowo użyto mocnego sformułowania o "bezpodstawnym uchylaniu się", a nie prostego i neutralnego znaczeniowo sformułowania o "niewykonaniu" czy "braku realizacji" zajęcia. "Bezpodstawne uchylanie się" to zwrot odwołujący się nie do obiektywnego rezultatu zaniechania, polegającego na braku realizacji zajęcia. Użyty zwrot ustawowy kładzie natomiast nacisk na sposób zachowania zobowiązanego podmiotu, którym jest dłużnik zajętej wierzytelności. Zdaniem Sądu ustawodawcy zależało na tym, aby – bardzo dotkliwe przecież - konsekwencje przewidziane w art. 71b u.p.e.a. dotknęły nie każdego, kto nie zrealizował zajęcia, lecz tylko tego, kto od realizacji zajęcia "bezpodstawnie się uchylił". Zarówno użyty czasownik ("uchylać się"), jako i określenie "bezpodstawnie" zdaniem Sądu niesie ze sobą kluczowy dla interpretacji przepisu ładunek treściowy. Zabarwienie znaczeniowe użytych sformułowań nie jest neutralne. Zdaniem Sądu adekwatne jest tu jedno ze znaczeń czasownika "uchylać się" podawanych w Słowniku Języka Polskiego: «rozmyślnie nie wypełnić czegoś» (https://sjp.pwn.pl/szukaj/uchyla%C4%87%20si%C4%99.html). Zachowanie określone przez ustawodawcę jako "uchylenie się" musi być zatem rozmyślne, celowe, świadome. Nie może być nieświadome ani nieumyślne. Zdaniem Sądu aby stwierdzić, że Skarżący "uchylił się" (i to bezpodstawnie) od wykonania obowiązku przekazania organowi określonej kwoty, nie wystarcza oparcie się przez organ na skuteczności doręczenia dokonanego do rąk dorosłego domownika (babci). Sąd nie kwestionuje skuteczności tego doręczenia. Od uznania skuteczności doręczenia do stwierdzenia, że Skarżący - rozmyślnie i bezpodstawnie – "uchylił się" od realizacji zajęcia, jest jednak daleka droga. Nie ulega wątpliwości, że aby się od wykonania obowiązku uchylić – trzeba przede wszystkim mieć świadomość jego istnienia.

Skarżący konsekwentnie twierdzi, że zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] sierpnia 2019 r. do niego nie dotarło. Organ powinien zdaniem Sądu kwestię tę zbadać. Skuteczność doręczenia dokonanego do rąk dorosłego domownika nie może automatycznie pociągnąć za sobą ustalenia faktycznego, że Skarżący świadomie i bezpodstawnie "uchylał się" od realizacji zajęcia.

Przedstawiona przez Sąd wykładnia znajduje potwierdzenie w doktrynie. Panuje w niej pogląd, że stwierdzenie "bezpodstawnego uchylania się" jest możliwe po spełnieniu warunków wynikających z art. 91 u.p.e.a., tj. uznania wierzytelności przez jej dłużnika oraz jej wymagalności (R. Suwaj [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 71b, LEX). Sąd zwraca uwagę na to, że dłużnik zajętej wierzytelności (tj. Skarżący) nigdy wierzytelności nie uznał; nie ustosunkował się do zawiadomienia o zajęciu w żaden ze sposobów określonych w art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a. W świetle poglądów doktryny, które Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, wobec braku wyraźnego uznania wierzytelności nie może być mowy o "bezpodstawnym uchylaniu się".

Sąd zwraca uwagę na to, że niewywiązanie się dorosłego domownika z obowiązku oddania przesyłki adresatowi co do zasady może być np. przesłanką przywrócenia terminu procesowego, jeśli jego niedotrzymanie było rezultatem tego rodzaju okoliczności. Zatem, w sferze obowiązków proceduralnych, prawo przewiduje swoisty "wentyl bezpieczeństwa" w postaci przywrócenia terminu. Natomiast w sprawie takiej jak rozpatrywana tutaj, doręczenie uznane za skuteczne wywołuje skutek materialnoprawny, tj. zajęcie wierzytelności. Tu nie ma "wentyla bezpieczeństwa". Nie może być mowy o jakimkolwiek zluzowaniu jednoznacznych konsekwencji doręczenia; jeśli doręczenie zawiadomienia o zajęciu było prawnie skuteczne – dochodzi do zajęcia. Tym bardziej zatem z ogromną ostrożnością należy podchodzić do sytuacji takiej jak ta, w której Skarżący powołuje się na brak świadomości, że zajęcie miało miejsce, gdyż – jak twierdzi – zawiadomienie nigdy do jego rąk nie trafiło. W takiej sytuacji prawidłowa wykładnia przepisu wymaga położenia nacisku na sformułowania nawiązujące do rozmyślności, świadomego działania. Innymi słowy, doręczenie mogło być skuteczne, a jednak dłużnik zajętej wierzytelności nie wykonując go mógł nie działać rozmyślnie, o ile pozostawał w nieświadomości co do zajęcia. Używając sformułowania "bezpodstawnie się uchyla" ustawodawca zdaniem Sądu jednoznacznie wskazuje na konieczność badania stanu woli i świadomości. "Bezpodstawne uchylanie się" ma wydźwięk jednoznacznie pejoratywny, odnosi się do naganności postępowania także w sensie subiektywnym – zatem przed obciążeniem Skarżącego w zastosowanym przez organ trybie należy wykluczyć to, że zaniechanie realizacji zajęcia było niezawinione, nieumyślne. Ustawodawca używając słów "uchyla się" i dodatkowo jeszcze "bezpodstawnie", zdaniem Sądu wprowadza niejako podwójne zabezpieczenie, aby nikogo nie dotknęły tak surowe konsekwencje w aksjologicznie nieuzasadnionym przypadku.

Dobitnie rzecz ujmując, Skarżący nie może w majestacie prawa być zobowiązany do zapłacenia kwoty ponad 340 tysięcy zł nieswojego długu tylko dlatego, że babcia zapomniała przekazać mu korespondencję. Sąd nie twierdzi, że tak było. To należy jednak ustalić. Należy zatem ustalić, czy nieprzekazanie organowi kwot w istocie było "bezpodstawnym uchylaniem się", przy interpretacji art. 71 a § 9 u.p.e.a. zgodnej z zaprezentowaną wyżej przez Sąd wykładnią. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ takie ustalenia poczyni, oczywiście o ile pierwsze z omówionych przez Sąd zastrzeżeń (co do istnienia zajętej wierzytelności), zostanie przez organ pozytywnie zweryfikowane. Jeśli bowiem okaże się, że w momencie dokonywania zajęcia wierzytelność spółki wobec Skarżącego nie istniała, wówczas organ będzie zobowiązany stwierdzić nieskuteczność zajęcia i w takiej sytuacji zagadnienie "bezpodstawnego uchylania się" od realizacji zajęcia utraci swoje znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd nie czyni w tym miejscu ustaleń faktycznych ani nie dokonuje oceny co do świadomości Skarżącego odnośnie do istnienia zawiadomienia o zajęciu. Sąd nie zastępuje organu, który powinien tę kwestię sam zweryfikować. Sąd zwraca jedynie uwagę, że pewne elementy stanu faktycznego, znajdujące odzwierciedlenie w aktach sprawy, w dotychczasowym postępowaniu nie zostały przez organ rozważone, a wydają się być znaczące w kontekście sporu co do zaistnienia "bezpodstawnego uchylania się".

Przykładowo, organ dwukrotnie dokonywał zajęcia wierzytelności spółki G.-S. u Skarżącego – po raz pierwszy zawiadomieniem z [...] sierpnia 2019 r., a powtórnie zawiadomieniem z [...] stycznia 2010 r. (wynika to z wniosku o przeprowadzenie kontroli, k. 9 akt administracyjnych). Skarżący wyjaśniał, że nie zastosował się ani nie ustosunkował do pierwszego zajęcia, ponieważ o nim nie wiedział, lecz ustosunkował się do drugiego z pism. Organ tego nie kwestionuje. Organ nie wyjaśnia, dlaczego ponownie wystosował do Skarżącego zawiadomienie o zajęciu – skoro pierwsze zajęcie uważał za skuteczne. Być może zatem sam organ miał wątpliwości co do skuteczności zajęcia z [...] sierpnia 2019 r.

Nawet jednak jeśli organ nie miał wątpliwości co do skuteczności pierwszego zajęcia, to być może je ponowił dlatego, że po dokonaniu pierwszego zajęcia nie nastąpił żaden odzew ze strony dłużnika zajętej wierzytelności. Ostrożność organu była zdaniem Sądu w takiej sytuacji uzasadniona, ponieważ zgodnie z art. 89 § 3 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność.

W przesłanym do Skarżącego zawiadomieniu o zajęciu było stosowne wezwanie do ustosunkowania się – jednak żadnej odpowiedzi od Skarżącego organ nie uzyskał. Zdaniem Sądu powinno to dać organowi do myślenia, a co najmniej skłonić organ do rychlejszego działania (dłużnik zajętej wierzytelności powinien wszak odpowiedzieć w ciągu 7 dni). Tymczasem organ egzekucyjny od [...] września 2019 r. do stycznia 2020 r. nie przedsięwziął żadnych kroków wobec dłużnika zajętej wierzytelności, a dopiero [...] stycznia 2020 r. wystosował nowe zajęcie wierzytelności (doręczone Skarżącemu [...] stycznia 2020 r.). Wniosek o przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności organ wystosował dopiero [...] kwietnia 2020 r. (k. 9 akt adm.) – tak, jakby dopiero to [...] zajęcie uważał za pewne.

Sąd zauważa też, że w zawiadomieniu o zajęciu z [...] sierpnia 2019 r., w pouczeniu na końcu pisma zawarta jest m.in. następująca treść: "Jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej (art. 71b ustawy)". Należy zatem zwrócić uwagę na to, że organ pouczył Skarżącego, iż skutki w postaci ściągnięcia z jego majątku nieprzekazanych organowi kwot może pociągnąć za sobą tylko bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi takiej wierzytelności, która "została przez niego uznana i jest wymagalna". Tymczasem, w sprawie nie mamy do czynienia z wierzytelnością, która została przez dłużnika uznana, gdyż dłużnik oświadczenia o uznaniu organowi nie złożył. Organ zatem wyciągnął wobec Skarżącego konsekwencje dalej idące niż te, o których go pouczył. Co prawda z przepisów ustawy nie wynika, aby warunkiem zastosowania art. 71 b u.p.e.a. było prawidłowe pouczenie – jednak skoro organ takiego pouczenia Skarżącemu udzielił, to zdaniem Sądu art. 8 § 1 i 9 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. nakazuje organowi pieczołowicie trzymać się treści udzielonego pouczenia.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Rozpatrując ponownie sprawę organ egzekucyjny zastosuje się do przedstawionego wyżej stanowiska Sądu co do prawidłowej wykładni i zastosowania przepisów oraz dokona oceny, czy wystąpiły podstawy do dalszego prowadzenia postępowania w sprawie obciążenia Skarżącego kwotą z tytułu nieprzekazanej zajętej wierzytelności.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.