Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1637/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art 136 ust. 3, art 137 ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M., B. M., M. M., M. K. i M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Po 812/17 w sprawie ze skargi J. M. i B. M. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Po 812/17, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." oddalił skargę J. M. i B. M. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Na mocy zaskarżonej decyzji odmówiono J. M., Z. M. i B. M. zwrotu nieruchomości położonych w Poznaniu w rejonie ulic W. i I., oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i [...], arkusz mapy [...], obręb [...], zapisanych w księgach wieczystych KW nr [...] oraz KW nr [...], prowadzonych przez Sąd Rejonowy [...], jako własność Miasta Poznania. Powołano się na brak przesłanek z art. 136 ust. 3 i 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. Nr 1774 ze zm.) dalej zwanej "u.g.n.".

W ocenie Sądu pierwszej instancji cel budowy osiedla mieszkaniowego został na działkach nr [...] i [...] zrealizowany. Teren tych działek został zagospodarowany w sposób uwzględniający potrzeby osiedla mieszkaniowego - zarówno realizacja chodnika (ciągu komunikacyjnego), jak i boiska sportowego służy zaspokojeniu potrzeb mieszkańców osiedla. Sąd zaznaczył, że również zrealizowany już w toku postępowania parking wpisuje się w model dopuszczalnej modyfikacji celu wywłaszczenia.

Skargę kasacyjną złożyli J. M., B. M., M. M., M. K. i M. M. zaskarżając wyrok w całości. Zarzucili naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

a) art.145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. przez zaaprobowanie i wyrażenie błędnego poglądu, że dokumenty wydane po dacie wywłaszczenia stanowią podstawę, w oparciu o którą organy administracji dokonały poprawnego określenia i konkretyzacji celu wywłaszczenia, podczas gdy dokumenty wytworzone po dokonaniu wywłaszczenia mogą być dowodem jedynie stanu faktycznego związanego ze zrealizowanym celem, a nie samego określenia i konkretyzacji celu wywłaszczenia, jako celu zamierzonego do zrealizowania;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 136 i 137 u.g.n. przez:

- bezpodstawne przyjęcie, że zwrot nieruchomości nie jest dopuszczalny mimo ziszczenia się przesłanek oraz upływu terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n.,

- bezpodstawne przyjęcie, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, pomimo że ze zgromadzonego materiału dowodowego oraz przeprowadzonych przez organ I instancji oględzin nie wynika to, by na przedmiotowym gruncie powstała infrastruktura, świadcząca o realizacji celu wywłaszczenia,

- bezpodstawne przyjęcie, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany z uwagi na wykorzystywanie działki zgodnie z jej przeznaczeniem,

- niezastosowanie przepisów art 137 ust. 1 u.g.n. pomimo ziszczenia się przesłanek nakazujących zwrot skarżącym przedmiotowej nieruchomości.

Ponadto podniesiono zarzut naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 8, 77 § 1, 78 § 1, 80 i 107 k.p.a. przejawiającego się w:

- ustaleniu w sposób niedokładny i niewyczerpujący stanu faktycznego sprawy oraz nieuwzględnieniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności wskazujących na to, w jaki sposób działki nr [...] i [...] były wykorzystywane,

- wybiórczym, powierzchownym i subiektywnym podejściu do już zgromadzonego materiału dowodowego, co w konsekwencji skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego mającego niewątpliwie wpływ na wydanie wadliwego rozstrzygnięcia,

- bezpodstawnym przyjęciu, iż cel wywłaszczenia został przez organy administracji określony prawidłowo, w sytuacji, w której z zebranego w sprawie materiału dowodowego w żadnej mierze nie wynika, że na przedmiotowych działkach powstała infrastruktura świadcząca o realizacji celu wywłaszczenia,

- wydaniu rozstrzygnięcia z jednoczesnym rozstrzygnięciem wszystkich wątpliwości na niekorzyść strony skarżącej, w oparciu o tezy niemające pokrycia w zebranym dotąd materiałe dowodowym,

- wydaniu rozstrzygnięcia w oparciu o niekompletnie zebrany przez organy administracji materiał dowodowy, co skutkowało poczynieniem błędnych ustaleń związanych z odtworzeniem rzeczywistego celu wywłaszczenia.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, a ponadto zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że uchwała nr [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania z [...] marca 1973 r. dotycząca zatwierdzenia założeń techniczno-ekonomicznych osiedla mieszkaniowego "Górny Taras Rataj" - [...] oraz "korekta planu realizacyjnego" datowana na lipiec 1978 r. wykonana na zlecenie i użytek wewnętrzny Spółdzielni Mieszkaniowej [...] zostały opracowane po dacie faktycznego wywłaszczenia przedmiotowych działek, nie są zatem miarodajne dla określenia celu wywłaszczenia.

Podkreślono ponadto, że na przedmiotowych działkach powstać miały budynki mieszkalne oraz przedszkole, natomiast obecnie znajdują się na nich ciągi komunikacyjne, pozostałości boiska do gry w piłkę oraz parking. Zdaniem skarżących kasacyjnie przeznaczenie przedmiotowych nieruchomości na budowę innych urządzeń niż wskazane w akcie wywłaszczenia oznacza, że nastąpiła w rzeczywistości zmiana celu wywłaszczenia, a nie tylko jego modyfikacja. Zaznaczono też, że rozpoczęcie prac związanych z budową parkingu doszło po dacie złożenia wniosku o zwrot, jak również po 22 września 2004 r., a co za tym idzie nie można przyjąć, że przynajmniej na tej części działki doszło do realizacji celu wywłaszczenia.

W ocenie skarżących kasacyjnie działki nr [...] i [...] oraz infrastruktura, która się na nich znajduje, nie są funkcjonalnie powiązanym elementem osiedla. Nie są elementem, bez którego nie powstałoby osiedle czy też nie spełniałoby swoich funkcji. Zatem działki te nie były ani nie są niezbędne do realizacji celu wywłaszczenia.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną zostały złożone przez Miasto Poznań oraz Spółdzielnię Mieszkaniową [...] w Poznaniu. Uczestnicy postępowania wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej. Podzielili argumentację Sądu pierwszej instancji przedstawioną w zaskarżonym wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.), po wcześniejszym przesłaniu stronom informacji o zamiarze wyznaczenia posiedzenia niejawnego i umożliwieniu złożenia dodatkowych wyjaśnień w sprawie na piśmie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji nie naruszył przepisów postępowania wskazanych w skardze kasacyjnej, tj. "art. 6, 7, 8, 77 § 1, 78 § 1, 80 i 107 k.p.a.". Zarzuty te są gołosłowne. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej w zasadzie ich nie rozwinięto, na ich poparcie przedstawiono bardzo lakoniczną argumentację, co uniemożliwia szersze odniesienie się do tych zarzutów.

Sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że organy administracji dokładnie i wyczerpująco ustaliły stan faktyczny niezbędny do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, uwzględniając wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, w szczególności w zakresie ustalenia celu wywłaszczenia i jego realizacji. Wbrew twierdzeniom skarżących kasacyjnie, organom administracji nie sposób zarzucić, że posłużyły się wybiórczym materiałem dowodowym, powierzchownie i subiektywnie go oceniając. Pomimo twierdzeń skarżących o niekompletności materiału dowodowego, w skardze kasacyjnej nie wskazano jakie należało jeszcze przeprowadzić dowody. W sposób niebudzący wątpliwości, na podstawie zebranego materiału dowodowego organy ustaliły, co było celem wywłaszczenia działek nr [...] i [...] i czy został on zrealizowany.

Również Sąd pierwszej instancji ustalił jaki był cel wywłaszczenia. Za organami administracji wskazał, że zgodnie z treścią aktu notarialnego z [...] lutego 1973 r. sprzedaż nieruchomości nastąpiła w związku z ich przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego (co wynika z decyzji z dnia [...] lipca 1972 r. znak [...], Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania - Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury, zatwierdzającej plan realizacyjny budowy "Górnego Tarasu Rataj"). Natomiast zgodnie z założeniami miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego "Górnego Tarasu Rataj" w Poznaniu, zatwierdzonego uchwałą Nr 6/69/71 Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania z 19 marca 1971 r. (Dziennik Urzędowy Rady Narodowej Miasta Poznania Nr 4, poz. 14 z 19 marca 1971 r.), jako podstawową funkcję dla przedmiotowego terenu ustalono mieszkalnictwo o dużej intensywności i podzielono go na 9 jednostek funkcjonalno - bilansowych oznaczonych symbolami A-l. Dawna działka nr [...] (w tym objęte wnioskiem o zwrot działki nr [...] i [...]) w ww. planie znajduje się na terenie oznaczonym symbolem DIOMWn, oznaczającym obszar budownictwa mieszkaniowego o dużej intensywności, a w częściach oznaczonych symbolami D3U02, D4U01, D5U+, D6UZ1, D7ZP1, D8U01, oznaczających odpowiednio szkołę podstawową, przedszkole, ośrodek usługowy, żłobek, zieleń podstawową oraz kolejne przedszkole. Założenia powyższe potwierdziło Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania zatwierdzając decyzją z [...] lipca 1972 r., nr [...] Ogólny Plan Zagospodarowania Terenu Inwestycji Osiedla Mieszkaniowego [...] w Poznaniu Rataje, Górny Taras. Zgodnie z powyższym planem, na terenach objętych wnioskiem o zwrot nieruchomości, znalazły się: przedszkole, budynki mieszkalne, szkoła podstawowa, a także tereny zaplecza komunikacyjnego oraz ciągi komunikacyjne i infrastruktura towarzysząca. Przestrzenie pomiędzy blokami mieszkalnymi wypełniono miejscowo infrastrukturą sportową. Uchwałą Nr [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania z [...] marca 1973 r. zatwierdzono założenia techniczno-ekonomiczne osiedla mieszkaniowego "Górny Taras Rataj" [...]. Przedmiotowa jednostka obejmowała budowę 2567 mieszkań, a ponadto budowę przedszkoli, żłobków, ośrodków handlowo-usługowych, warsztatu konserwacyjno-remontowego, stacji obsługi, garażu podziemnego oraz dwupoziomowych parkingów.

W świetle powyższych okoliczności Sąd pierwszej instancji uznał, że cel wywłaszczenia został prawidłowo ustalony przez organy administracji prowadzące postępowanie. Celem tym była bowiem realizacja osiedla mieszkaniowego. Sąd jednak podkreślił, że przy ocenie realizacji celu publicznego, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania osiedla i jego mieszkańców – takich jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki). O wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym pozostawienie terenów zielonych. W przypadku realizacji dużej inwestycji, na poszczególnych etapach budowy osiedla, mogło bowiem dochodzić do zmian w projektach zagospodarowania poszczególnych części terenu, stanowiących o realizacji osiedla. Jednak jak to słusznie podniósł Sąd, zmiany celu wywłaszczenia nie oznacza modyfikacja projektu zagospodarowania terenu polegająca na dostosowaniu jej do potrzeb inwestora, skoro osiedle mieszkaniowe jest swego rodzaju pewnym mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców.

Sąd pierwszej instancji słusznie uznał za prawidłowe stanowisko organów administracji , że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Potwierdza to zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy, który pozwala ustalić stan faktyczny tych działek na przestrzeni od wywłaszczenia w 1973 roku oraz częściowo aktualny sposób ich zagospodarowania. Materiał ten obejmuje dokumentację dotyczącą budowy osiedla [...], budowy infrastruktury technicznej - mediów służących obsłudze osiedla i jego mieszkańców, dokumentację dotyczącą budowy dróg osiedlowych i chodników, parkingów i ich zagospodarowania, realizacji terenów zieleni i ich pielęgnacji. Obejmuje również dokumentację geodezyjną oraz protokoły z kolejnych oględzin przedmiotowych nieruchomości. Przesłuchano też świadków, którzy w znacznej części potwierdzili fakt realizacji celu wywłaszczenia. Zgromadzono mapy stanowiące załączniki do decyzji zatwierdzających plany realizacyjne osiedla, na których wyraźnie zaznaczono granice objęte tymi inwestycjami. Z obszernych ustaleń organów, które nie zostały w skardze kasacyjnej podważone jakąkolwiek rzeczową argumentacją, wynika niezbicie, że przedmiotowe działki zagospodarowano na potrzeby osiedla mieszkaniowego. Realizacja tych inwestycji prowadzona była ze środków finansowych Spółdzielni Mieszkaniowej [...] i na jej rzecz. W zakresie podstawowej infrastruktury osiedla realizacja celu miała miejsce w latach 70- tych i 80 - tych ubiegłego wieku, zgodnie z ustaleniami wskazanych przez organy planów realizacyjnych oraz planów zagospodarowania przestrzennego. Za należycie udokumentowane uznać również należy ustalenia dotyczące realizacji boiska do gry w piłkę. W tym zakresie należy wskazać na dokumentację zdjęciową oraz zeznania świadków wskazanych przez Spółdzielnię. Charakter osiedla jak i zlokalizowanej na jego terenie szkoły pozwala uznać, że dopełnienie infrastruktury osiedla przez zamontowanie bramek i utworzenie boiska do gry oraz zieleń wpisywało się w tak szeroko pojęty cel wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego.

W związku z twierdzeniami skarżących kasacyjnie, należy wyraźnie podkreślić, że bez znaczenia w sprawie jest to, jaki jest obecny stan zagospodarowania działek nr [...] i [...]. Istotne jest to, czy zrealizowano cel wywłaszczenia. Cel wywłaszczenia został zrealizowany na długo przed złożeniem wniosku zwrotowego. Późniejsza zmiana zagospodarowania tych działek, w tym likwidacja boiska i budowa parkingu nie czyni wywłaszczonej nieruchomości zbędną na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n. i nie tworzy uprawnienia do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z art. 136 ust. 3 u.g.n. Ze względu na oczywistość tego stanowiska, zbędne jest tu jego rozwijanie.

Za niezasadny należy uznać również zarzut naruszenia prawa materialnego podniesiony w punkcie 1 a), tj. naruszenia art. 6, 136 ust. 3 i 137 ust. 1 u.g.n. Nie można się bowiem zgodzić z twierdzeniem, że Sąd przy ustalaniu celu wywłaszczenia, niezasadnie oparł się na dokumentach wydanych po dacie wywłaszczenia. Jak już wskazano wyżej, podstawowymi dokumentami w oparciu o które organy i Sąd pierwszej instancji określiły cel wywłaszczenia nieruchomości były, miejscowy plan szczegółowego zagospodarowania przestrzennego, zapis w umowie sprzedaży (akt notarialny) oraz decyzja z [...] lipca 1972 r. zatwierdzająca plan realizacyjny budowy "Górnego tarasu Rataj", a także decyzja z [...] lipca 1972 r., zatwierdzająca Ogólny Plan Zagospodarowania Terenu Inwestycji Osiedla Mieszkaniowego [...] w Poznaniu Rataje, Górny Taras. Natomiast dokumenty, które powstały po wywłaszczeniu stanowiły dla organów administracji i Sądu podstawę do ustaleń w zakresie modyfikacji celu wywłaszczenia i jego realizacji. Takie postępowanie należy uznać za prawidłowe.

Nie jest także trafny zarzut wskazany w punkcie 1 b) skargi kasacyjnej, tj. naruszenia "art. 6 art. 136 i 137" u.g.n. Przede wszystkim zwrócić uwagę należy na wadliwość konstrukcji tego zarzutu. Jego sformułowanie nie spełnia bowiem wymogów profesjonalnego sporządzenia skargi kasacyjnej przez zawodowego pełnomocnika, wynikających z art. 175 § 1 i 176 § 1 p.p.s.a. Naruszone według autora skargi kasacyjnej przepisy składają się z wielu jednostek redakcyjnych, regulujących odmienne stany prawne. Tymczasem w sformułowanej podstawie kasacyjnej nie sprecyzowano jakie jednostki redakcyjne wskazanych przepisów naruszył Sąd. Nie określono także postaci naruszenia przepisów prawa materialnego. Ze sformułowanego zarzutu i jego uzasadnienia nie wynika, że zarzut ten dotyczy błędnej wykładni wskazanych przepisów. Zatem zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jego sformułowanie wskazuje na zarzucanie niewłaściwego zastosowania tych przepisów (a ściśle rzecz ujmując ich błędnego niezastosowania).

Odnosząc się do tak nieprecyzyjnie sformułowanej podstawy kasacyjnej, należy przypomnieć (na co zwracały już uwagę organy i Sąd pierwszej instancji, a czego autor skargi kasacyjnej nie zauważa), że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r., sygn. P 38/11 orzekł, iż art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku tym Trybunał stwierdził, że nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Jeśli zaś w dniu złożenia wniosku o zwrot cel wywłaszczenia jeszcze nie został zrealizowany, byli właściciele tych nieruchomości oraz ich spadkobiercy zachowują ustawowe uprawnienie do żądania zwrotu, które im przysługiwało przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2003 r., tj. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Z wyroku tego wynika, że organ rozpoznając sprawę o zwrot nieruchomości wywłaszczonej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (co ma miejsce w niniejszej sprawie), po jednoznacznym ustaleniu celu wywłaszczenia, bada czy cel ten został zrealizowany na dzień złożenia wniosku o zwrot. Tylko bowiem w razie ustalenia, że w tej dacie nie został on zrealizowany, możliwe jest orzeczenie zwrotu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2908/15, pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Stanowisko to należy także odpowiednio odnosić do terminu z art. 137 ust 1 pkt 1 u.g.n.

Z przedstawionych wyżej ustaleń organów administracji wynika co było celem wywłaszczenia i okoliczności jego zrealizowania. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skoro wywłaszczenie nastąpiło przed 27 maja 1990 r. a cel wywłaszczenia zrealizowano przed 22 września 2004 r., to w niniejszej sprawie nie mają zastosowania terminy określone w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. Ponadto po raz wtóry należy wskazać, że w sprawie nie ma znaczenia zmiana sposobu zagospodarowania przedmiotowych działek już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, przez likwidację boiska i budowę parkingu, który nie był celem wywłaszczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że po wywłaszczeniu nie doszło do zmiany jego celu, lecz do jego modyfikacji. Sąd pierwszej instancji szczegółowo podał na czym polega modyfikacja celu wywłaszczenia i czym różni się od zmiany celu wywłaszczenia. Należy przy tym mieć na uwadze specyfikę celu wywłaszczenia ustalonego w niniejszej sprawie. Nie budzi wątpliwości, że w ogólnym ujęciu jest nim budowa osiedla mieszkaniowego. Przy realizacji celu publicznego, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego należy uwzględniać nie tylko budowę typowych budynków mieszkalnych, ale również wszystkie inne obiekty i urządzenia techniczne składające się na infrastrukturę tego osiedla niezbędne do prawidłowego funkcjonowania osiedla oraz jego mieszkańców, takich jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i chodniki. O wykorzystaniu nieruchomości na cel wywłaszczenia może świadczyć inne niż zabudowa jej zagospodarowanie, w tym pozostawienie terenów zielonych. Dlatego nie można się zgodzić ze skarżącymi, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany z uwagi na niewykorzystanie działek zgodnie z ich pierwotnym przeznaczeniem. Zmiany celu wywłaszczenia nie oznacza modyfikacja projektu zagospodarowania terenu polegająca na dostosowaniu jej do potrzeb inwestora i mieszkańców. Osiedle mieszkaniowe jest pewnym, swego rodzaju organizmem urbanizacyjnym, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi przez organy administracji zaakceptowanymi przez Sąd, po modyfikacji obszar działek nr [...] a także część działki nr [...] z nią sąsiadującą, przeznaczono pod zieleń osiedlową oraz ciąg komunikacyjny: pieszo-jezdnię, a także boiska sportowe (jedynie w niewielkiej części działki nr [...]). Pozostałą część działki nr [...] przeznaczono pod budowę budynków mieszkalnych wraz z otoczeniem. Działka nr [...] w części sąsiadującej z działką nr [...], zajęta jest pod asfaltowy chodnik oraz fragment asfaltowego sięgacza, oddzielone od trawnika metalowymi słupkami. W części północnej działki znajduje się fragment pieszo-jezdni. W pozostałej części działki nr [...] posadowiono budynek mieszkalny pięciokondygnacyjny oraz część budynków nr. [...] i [...]. W otoczeniu tych budynków wybudowano obiekty infrastruktury komunikacyjnej. na działce istnieje również infrastruktura towarzysząca oraz pielęgnowana zieleń niska średnia i wysoka. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak ujęcia części elementów tego zagospodarowania w decyzji z [...] lipca 1972 r. znak [...], Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania - Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury, zatwierdzającej plan realizacyjny budowy "Górnego Tarasu Rataj" i realizacja innej infrastruktury niż wskazana w tej decyzji, na przykład ciągów komunikacyjnych, boisk sportowych i towarzyszącej im zieleni - w realiach niniejszej sprawy, nie świadczy o zmianie celu wywłaszczenia lecz o jego modyfikacji. Teren działek o numerach [...] i [...] objętych niniejszym postępowaniem, zagospodarowany został w sposób uwzględniający potrzeby osiedla mieszkaniowego i służy zaspokojeniu potrzeb mieszkańców osiedla. Zatem infrastruktura zrealizowana na przedmiotowych działkach jest funkcjonalnie związana z osiedlem mieszkaniowym.

W rezultacie należy uznać, że skoro na wywłaszczonych działkach nr [...] i [...] zrealizowano cel wywłaszczenia, to nie stały się one zbędne w rozumieniu art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. Zatem brak było przesłanek z art. 136 ust. 3 u.g.n. do zwrotu tych działek skarżącym kasacyjnie.

Skoro nie doszło do zarzucanego naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania i prawa materialnego, to brak było podstaw do uwzględnienia skargi przez ten Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.