Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 424/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji i nakaz organu I instancji
Powołane przepisy: article: art.3 ust.2, ust.5, art.41 ust.4 pkt 1 i2, ust. 7 i 8
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: art.11a
journal: Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy
article: art.188
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 14 ust.2 pkt 2 lit.b
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz del. WSA Ewa Kwiecińska (spr.) Protokolant specjalista Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 7 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Spółka Akcyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 listopada 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 242/10 w sprawie ze skargi [...] Spółka Akcyjna na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Lublinie z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i utrzymany nią w mocy nakaz Inspektora Pracy z dnia [...] marca 2010r. nr rej. [...], 2. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy w Lublinie na rzecz [...] Spółka Akcyjna w Ś. kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 242/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę [...] S.A. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Lublinie z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., znak: [...], Okręgowy Inspektor Pracy w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A., utrzymał w mocy nakaz Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Lublinie z dnia [...] marca 2010 r., nr rej. [...], w sprawie umieszczenia pracownika R. L. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, iż w związku z kontrolą przeprowadzoną w [...] S.A. w Ś. Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Lublinie skierował do pracodawcy nakaz z [...] marca 2010 r. w sprawie umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, pracownika R. L. zatrudnionego w ramach umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku mechanika lotniczego.

Na podstawie Karty Służby Pracownika, zawierającej spis obowiązków i wykonywanych czynności ustalono bowiem, że pracownik zatrudniony na stanowisku mechanika lotniczego wykonuje następujące czynności: - wykonuje i poświadcza w Pokładowym Dzienniku Technicznym Śmigłowca wykonanie liniowej obsługi technicznej śmigłowców, rejestrację usterek i sposób ich usunięcia, - wypełnia Kartę Ewidencji Niesprawności Śmigłowca w obsłudze liniowej i hangarowej, - wypełnia Kartę Gotowości Technicznej do Lotów Próbnych Doświadczalnych, - wykonuje czynności obsługowe zgodnie ze standardami zawartymi w danych obsługowych śmigłowców, - bierze udział w przygotowaniach śmigłowców do lotów próbnych doświadczalnych w zakresie czujników i aparatury pomiarowej.

R. L. zatrudniony na stanowisku mechanika lotniczego ma uprawnienia do poświadczania obsługi statków powietrznych. Z dodatkowych ustaleń wynika, że mechanik lotniczy wykonuje prace związane z naziemnym przygotowaniem statków powietrznych do lotu i prace te wykonuje zarówno w budynku, jak i na płycie lotniska. Prace mechaników na lotnisku, w tym związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo śmigłowców należą do ich podstawowych obowiązków. Praca na płycie lotniska odbywa się w ramach codziennych zadań i często jest związana z poświadczaniem przygotowania śmigłowców do eksploatacji.

W związku z powyższym Inspektor Pracy ocenił, że pracownik R. L. wykonuje prace o szczególnym charakterze wymienione w załączniku nr 2 pkt 3 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656), tj. prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska i na tej podstawie skierował do pracodawcy decyzję nakazującą umieszczenie tego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Od powyższej decyzji Spółka wniosła odwołanie. Podstawowy zarzut podniesiony w odwołaniu sprowadzał się do stwierdzenia, że wprawdzie R. L. jest zatrudniony na stanowisku mechanika lotniczego, jednakże nie wykonuje on w pełnym wymiarze czasu pracy, pracy mechanika lotniczego związanej z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. Jego praca polega zarówno na obsłudze potwierdzającej bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, tzw. obsługa liniowa, jak i na obsłudze statków powietrznych, która ma miejsce w hangarze, tzw. obsługa hangarowa. Spółka podniosła, że z treści art. 3 ust. 3 w zw. z ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych wynika, że za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących prace w pełnym wymiarze czasu pracy. Skoro znaczna część czynności wykonywanych przez R. L. nie jest związana z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, nie można uznać, że zostały spełnione przesłanki zaliczenia go do osób wykonujących pracę o szczególnym charakterze.

Uzasadniając rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy nakaz z dnia [...] marca 2010 r., organ odwoławczy wskazał, iż z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych wynika obowiązek płatnika składek prowadzenia wykazu stanowisk, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co do których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.

W ocenie organu odwoławczego, zakres przedmiotowy sprawy dotyczy ustalenia, czy pracownik R. L. zatrudniony na stanowisku mechanika lotniczego wykonuje prace o szczególnym charakterze odpowiadające pracom wymienionym w pozycji 3 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Organ II instancji wskazał, że zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 3 ustawy prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. W punkcie 3 załącznika nr 2 do ustawy prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska uznaje się za prace o szczególnym charakterze.

Organ podniósł, że R. L. jest zatrudniony na stanowisku mechanika lotniczego w pełnym wymiarze czasu pracy. Poza sporem jest okoliczność, że mechanicy lotniczy zatrudnieni w Wydziale Prób w Locie ponoszą bezpośrednią odpowiedzialność za bezpieczeństwo publiczne potwierdzając i poświadczając własnym podpisem czynności obsługi technicznej kwalifikowane jako obsługa liniowa (na płycie lotniska). W tym zakresie wykonywane prace stanowią prace ujęte w załączniku do ustawy.

Strona swoje odwołanie oparła o argumentację, że decyzja Inspektora Pracy nakazuje umieszczenie w ewidencji pracownika, który wykonuje prace o szczególnym charakterze w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wykonywanie pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy, według twierdzenia strony, wynika z tego, że do obowiązków mechanika lotniczego należy w znacznym rozmiarze wykonywanie czynności kwalifikowanych, jako obsługa hangarowa.

Okręgowy Inspektor Pracy w Lublinie stwierdził jednak, że w sprawie nie zachodzi okoliczność wykonywania pracy w szczególnym charakterze w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tym samym za bezprzedmiotowe organ odwoławczy uznał odnoszenie się do zarzutu błędnego zastosowania art. 41 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 35 ust.1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Kryterium pracy "w pełnym wymiarze czasu" oznacza zatrudnienie w wymiarze odpowiadającym normom czasu pracy wynikającym z art. 129 Kodeksu pracy lub skróconym na podstawie art. 145 Kodeksu pracy lub innych przepisów szczególnych. W rezultacie, zdaniem organu II instancji, nie oznacza to, że praca ma być wykonywana stale i bez przerwy przez dobowy wymiar czasu pracy. Rozstrzygające jest zatem ustalenie, że pracownik został zatrudniony do wykonywania danej pracy, a jej wykonywanie stanowi podstawowe obowiązki danego pracownika.

Wedle organu odwoławczego, z istoty większości prac uznanych za prace o szczególnym charakterze wynika pozostawanie pracownika w gotowości do świadczenia pracy wymagającej pełnej zdolności psychofizycznej w rozmiarze odpowiadającym każdorazowym potrzebom pracodawcy. Tym samym, nie może pozbawiać przymiotu pracy o szczególnym charakterze okoliczność wykonywania również innych czynności na podstawie polecenia służbowego lub wynikających z zakresu obowiązków danego pracownika.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Spółka wniosła o uchylenie decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r. i decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] marca 2010 r., zarzucając organom błędną wykładnię art. 41 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Spółki wywiódł, iż z regulacji ustawy o emeryturach pomostowych wynika, że praca mechanika lotniczego związana z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska powinna być wykonywana pełnym wymiarze czasu pracy. Jest to warunkiem uznania mechanika lotniczego za pracownika wykonującego pracę o szczególnym charakterze. R. L. jest pracownikiem zatrudnionym na stanowisku mechanika lotniczego w Wydziale Prób w Locie, jednakże nie wykonuje on w pełnym wymiarze czasu pracy, pracy mechanika lotniczego związanej z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, bowiem jego praca polega zarówno na obsłudze potwierdzającej bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska (tzw. obsługa liniowa), jak i na obsłudze statków powietrznych w hangarze (tzw. obsługa hangarowa). Ta ostatnia nie jest zaliczana do prac o szczególnym charakterze.

Pełnomocnik skarżącej Spółki podkreślił, że prawidłowa wykładnia art. 3 ust. 3 w związku z art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych musi polegać na przyjęciu, że w przepisach tych chodzi o faktyczne wykonywanie określonej pracy, a nie o sam fakt zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Ten kierunek rozumienia przedmiotowego przepisu potwierdza pośrednio art. 12 ustawy, zgodnie z którym przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał wynagrodzenie lub świadczenie z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. To konkretna praca wskazana w załączniku nr 2 do przedmiotowej ustawy ma być wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, a nie praca ta ma być jedną z prac wykonywanych w ramach podstawowych obowiązków pracownika, zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy.

W ocenie pełnomocnika skarżącej, zaprezentowaną wykładnię potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego wydane w poprzednio obowiązującym stanie prawnym. Na gruncie tych przepisów Sąd Najwyższy stwierdził, że nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika, przez co tak zatrudniony nie spełniał koniecznego warunku dla uzyskania wcześniejszych uprawnień emerytalnych, jakim było stałe wykonywanie pracy szkodliwej w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na zajmowanym stanowisku pracy.

W ocenie pełnomocnika, powyższe wnioski potwierdza także wykładnia przepisu art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy, dotyczącego odprowadzania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych (dalej: FEP). Wbrew bowiem stanowisku prezentowanemu przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej oraz ZUS, wykładnia systemowa i celowościowa prowadzi do wnioski, że składki na FEP powinno się opłacać tylko za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach oraz o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy. W przeciwnym bowiem razie wystąpi sytuacja, w której składki na FEP będą opłacane za pracownika wykonującego pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pracownik ten nie nabędzie jednak z tytułu opłacania składek prawa do emerytury pomostowej. Taka sytuacja byłaby sprzeczna z istotą i celem ustawy o emeryturach pomostowych, którym jest właśnie określenie zasad i warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej. Jeśli opłacaniu składek na FEP za pracownika nie będzie towarzyszyć prawo do nabycia przez tego pracownika emerytury pomostowej, to w takim przypadku składka na FEP będzie miała charakter podatku, a nie charakter obciążenia związanego z ubezpieczeniem społecznym, któremu powinno odpowiadać adekwatne świadczenie z tego ubezpieczenia społecznego. Tak rozumiane przepisy ustawy o emeryturach pomostowych byłyby niezgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W konkluzji pełnomocnik skarżącej stwierdził, że skoro za pracownika R. L. nie ma obowiązku opłacania składek na FEP, to tym samym nie podlega on umieszczeniu w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w Lublinie wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie jest dotknięta uchybieniami, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia.

Oceniając prawidłowość rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji, WSA w Lublinie stwierdził, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny, źródłem zaś sporu jest interpretacja przepisów ustawy o emeryturach pomostowych w kontekście kwalifikacji pracy pracownika R. L. z punktu widzenia definicji pracy o szczególnym charakterze.

Sąd I instancji wyjaśnił przy tym, że istota argumentacji podnoszonej przez skarżącą opiera się na rozumowaniu, że praca mechanika lotniczego może być uznana za pracę o szczególnym charakterze tylko w przypadku, gdy jest ona związana z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska i to w pełnym wymiarze czasu pracy. Ponieważ zakres obowiązków R. L. obejmuje nie tylko tzw. obsługę liniową, a więc czynności związane bezpośrednio z przygotowaniem statku powietrznego do lotu, ale też obsługę statków, która ma miejsce w hangarze, nie można uznać, aby wykonywał on prace o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy.

W ocenie Sądu I instancji, wykładnia systemowa i celowościowa ustawy o emeryturach pomostowych wskazują, że przedstawione stanowisko skarżącej jest błędne.

Według Sądu, ratio legis ustawy o emeryturach pomostowych z 2008 r. było wprowadzenie rozwiązań, godzących konieczność ochrony interesów pracowników z jednej strony, z bezpieczeństwem finansów publicznych państwa, w szczególności stabilnością systemu świadczeń emerytalno-rentowych, zagrożoną niekorzystnymi zjawiskami demograficznymi – z drugiej. Regulacje dotyczące pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze istniały jednak już wcześniej. Ich ratio legis sprowadzało się do konieczności zapewnienia szczególnych warunków nabywania uprawnień emerytalno-rentowych pracownikom, których charakter pracy wiąże się ze szczególnymi obciążeniami negatywnymi czynnikami, uniemożliwiającymi pozostawianie aktywnymi zawodowo w tak długim okresie czasu, jak pozostałe grupy, względnie których praca wiąże się ze szczególnymi obowiązkami, wymagającymi większej sprawności psychofizycznej, podlegającej naturalnemu osłabieniu z wiekiem, co również powoduje konieczność skrócenia okresu aktywności zawodowej.

Tak jak we wcześniejszych regulacjach prawnych ustawodawca w celu określenia grup pracowników podlegających szczególnym regulacjom w tym zakresie, posłużył się złożoną techniką prawodawczą, tzn.: z jednej strony w art. 3 ustawy zawarł definicje ustawowe "prac w szczególnych warunkach" i "prac o szczególnym charakterze", z drugiej strony do ustawy dołączył dwa załączniki zawierające wykazy omawianych prac.

Tego rodzaju technika legislacyjna oznacza, że zbędne jest każdorazowe badanie, czy prace wymienione w obu załącznikach spełniają wymogi definicji "prac w szczególnych warunkach" lub "o szczególnym charakterze". Wykaz prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ma charakter zamkniętej listy, co jest równoznaczne z tym, że tylko prace wymienione w załącznikach do ustawy uznane być mogą za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W załączniku nr 2 w pozycji 3 jako prace o szczególnym charakterze zostały wskazane prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska.

WSA w Lublinie przypomniał, że skarżąca opierając się na literalnym brzmieniu cytowanego przepisu wywodzi, że tylko w przypadku, gdy prace na płycie lotniska zajmują cały wymiar obowiązków pracownika, jego praca może być uznana za pracę o szczególnym charakterze. Wzmocnieniem tej argumentacji mają być wnioski płynące z wykazania relacji pomiędzy wpisem do ewidencji pracowników wykonujących tego typu pracę, obowiązkiem opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz uprawnieniami emerytalnymi pracownika.

Zdaniem Sądu I instancji, dla dalszych wywodów i wyjaśnienia błędów w argumentacji skarżącej konieczne jest zwrócenie w pierwszej kolejności uwagi na rozróżnienie pomiędzy pracą w szczególnych warunkach a pracą o szczególnym charakterze.

Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 1 ustawy, "prace w szczególnych warunkach" to prace związane z czynnikami ryzyka, mogące z wiekiem z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, stawiające przed pracownikami – mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej – wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.

Z kolei pod pojęciem "prac o szczególnym charakterze" ustawodawca rozumie, zgodnie z art. 3 ust. 3, prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się. Wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

W ocenie WSA w Lublinie, porównanie definicji ustawowych, jak również analiza katalogów prac zaliczanych do poszczególnych kategorii, pozwala na stwierdzenie, że o ile w pierwszym przypadku możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę uzasadniona jest bardziej względami interesu indywidualnego pracownika, który wykonuje pracę w warunkach szczególnie negatywnie wpływających na stan jego zdrowia, o tyle w przypadku prac o szczególnym charakterze definicja kładzie nacisk na szczególną odpowiedzialność pracownika, związaną z wykonywanymi czynnościami. W tym zatem przypadku, jak stwierdził Sąd, dominującą rolę odgrywa raczej czynnik interesu publicznego – ochrony innych osób przed niebezpieczeństwem związanym z faktem, że pracownik, który wykonuje te szczególnie odpowiedzialne czynności może nie mieć już należytej sprawności psychofizycznej, ze względu na jej naturalne obniżenie podyktowane wiekiem. W związku z tym istotne jest to, aby taki pracownik nie podejmował czynności wymagających wyższej sprawności psychofizycznej. W interesie publicznym leży więc odsunięcie takiego pracownika od wykonywania czynności obarczonych szczególnym ryzykiem, a w interesie pracownika umożliwienie mu nabycia "przejściowych" świadczeń, przed uzyskaniem pełnych praw emerytalnych.

Z powyższych względów uzasadnione jest, aby za pracownika wykonującego pracę o szczególnym charakterze uznać już takiego pracownika, którego znaczna część czynności wykonywanych w ramach zakresu obowiązków wiąże się ze szczególnym charakterem. Wykonywanie nawet tylko w ramach części obowiązków takich czynności niesie bowiem ze sobą niebezpieczeństwa związane z obniżoną sprawnością psychofizyczną.

Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącej, wedle którego przepisy ustawy za prace o szczególnym charakterze pozwalają uznać tylko prace tych mechaników lotniczych, którzy w pełnym wymiarze czasu pracy wykonują jedynie prace związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. Zgodnie bowiem z przepisem art. 3 ust. 5 ustawy, za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy. Dokonując wykładni tego przepisu Sąd zauważył, że użyte w art. 3 ust. 5 ustawy pojęcie "pełnego wymiaru czasu pracy" nie jest przez ustawodawcę definiowane ani wyjaśniane. Interpretując ten przepis należy zatem zastosować wykładnię systemową i odwołać się do przepisów z zakresu prawa pracy. W związku z tym uznać należy, że "pełny wymiar czasu pracy" w rozumieniu ustawy odnosi się do czasu pracy określonego w umowie o pracę pracownika zatrudnionego na stanowisku mechanika lotniczego, nie zaś do czynności związanych z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, stanowiących tylko część obowiązków mechanika lotniczego.

Następnie Sąd odwołał się do bezspornych, w jego ocenie, ustaleń przyjętych za podstawę decyzji, z których wynika, że mechanik lotniczy R. L. zatrudniony jest w pełnym wymiarze czasu pracy i co najmniej znaczna część jego obowiązków związana jest z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, a zatem mieści się w katalogu prac o szczególnym charakterze. Sąd zwrócił uwagę, że pracownik ten ma uprawnienia do poświadczania obsługi statków powietrznych. Wykonuje prace związane z naziemnym przygotowaniem statków powietrznych do lotu i prace te wykonuje zarówno w budynku, jak i na płycie lotniska. Prace mechaników na lotnisku, w tym związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo śmigłowców należą do ich podstawowych obowiązków. Praca na płycie lotniska odbywa się w ramach codziennych zadań i często jest związana z poświadczaniem przygotowania śmigłowców do eksploatacji.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, relacja czasowa pomiędzy zakresem prac wykonywanych na płycie lotniska i związanych bezpośrednio z przygotowaniem statku powietrznego do lotu, a zakresem prac w ramach tzw. obsługi hangarowej jest niemożliwa do ustalenia, ale relacja ta nie wpływa na ocenę sprawy.

To względy interesu publicznego – bezpieczeństwa w ruchu lotniczym – jak podkreślił Sąd, wymagają, aby czynności związane z bezpośrednim przygotowaniem maszyn do lotu wykonywały osoby o wysokiej sprawności psychofizycznej, która ulega naturalnemu obniżeniu wraz z wiekiem. Nie ma zatem znaczenia, czy w zakresie obowiązków pracownika mieszczą się jeszcze czynności nie związane z bezpośrednią obsługą statków na płycie lotniska.

W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że orzekające w sprawie organy prawidłowo zakwalifikowały prace wykonywane przez R. L. jako prace o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych, co w świetle art. 41 ust. 4 pkt 2 zobowiązywało skarżącą Spółkę, jako płatnika składek, do umieszczenia R. L. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Z tego powodu podjęta przez skarżącą próba wsparcia jej argumentacji poprzez odwołanie się do relacji pomiędzy wpisem do ewidencji pracowników wykonujących tego typu pracę, obowiązkiem opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz uprawnieniami emerytalnymi pracownika jest bezskuteczna.

Jednocześnie Sąd wyjaśnił, że zaskarżona decyzja dotyczy wpisu do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ten zaś jest uzależniony od spełnienia ustawowych przesłanek kwalifikacji pracy danego pracownika z punktu widzenia ustawowych definicji i wykazów wspomnianych prac. Skoro w badanej sprawie przesłanki te zostały spełnione, to decyzja organu podlegająca kontroli sądu jest prawidłowa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła [...] S.A., reprezentowana przez radcę prawnego.

Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie Spółki wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.

Jednocześnie pełnomocnik zamieścił wniosek o zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie norm prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 41 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych oraz poprzez błędna wykładnię art. 41 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 35 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik podniósł, iż w świetle pkt 3 załącznika nr 2 do ww. ustawy, pracą o szczególnym charakterze jest praca mechaników lotniczych związana z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. Jak wynika natomiast z art. 3 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych za pracowników wykonujących pracę o szczególnym charakterze uważa się prace pracowników wykonujących prace wymienione w załączniku nr 2 do ustawy w pełnym wymiarze czasu pracy.

Z brzmienia powyższych przepisów autor skargi kasacyjnej wyprowadził wniosek, że przepisy te wyraźnie kładą akcent na fakt wykonywania prac o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy, a nie, jak przyjęły to organy oraz Sąd, fakt zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracownika, który wykonuje pracę o szczególnym charakterze.

Dlatego, w ocenie pełnomocnika, Sąd I instancji dokonał błędnej wykładni art. 3 ust. 3 i 5 cyt. ustawy posługując się wykładnią systemową i odwołaniem do przepisów z zakresu prawa pracy przyjmując, że pojęcie "pełnym wymiar czasu pracy" odnosi się jedynie do czasu pracy określonego w umowie o pracę. Autor skargi kasacyjnej stwierdził, że tak dokonana analiza tego pojęcia pozostaje w oderwaniu od "pojęcia wykonywania prac o szczególnym charakterze" wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy. W przepisach tych, jak ponownie podkreślił, chodzi o faktyczne wykonywanie określonej pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, a nie o sam fakt zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy.

Z kolei, w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 41 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wywiódł, że znajdujący się w przepisach ogólnych ustawy art. 3 ust. 3 oraz art. 3 ust. 5 łącznie tworzą ustawową definicję pracownika pracującego w szczególnym charakterze, a zgodnie z tą definicją pracownikiem wykonującym prace o szczególnym charakterze będzie zawsze pracownik wykonujący taką pracę w pełnym wymiarze czasu pracy.

Nadto, autor skargi kasacyjnej zauważył, że zarówno art. 4, jak i następujące przepisy ustawy dotyczące prawa do nabywania emerytury pomostowej także nie zawierają odesłania do art. 3 ust. 5 ustawy, używając prawie identycznego sformułowania jak w tym przepisie, czyli sformułowania: "pracownik wykonujący pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3", przy czym w art. 35 ust. 1 pkt 2 użyte jest sformułowanie " pracownik wykonujący pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o którym mowa w art. 3 ust. 1 i 3". Zdaniem pełnomocnika, powyższe regulacje nie nasuwają zatem żadnych wątpliwości, że prawo do emerytury pomostowej przysługuje wyłącznie pracownikowi wykonującemu prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy.

W końcowej części uzasadnienia skargi kasacyjnej, w odniesieniu do obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, autor skargi kasacyjnej powtórzył argumentację zamieszczoną w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna w całości jest uzasadniona, albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie dokonał błędnej wykładni znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.).

Dokonując wykładni art. 3 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3, należy mieć przede wszystkim na uwadze brzmienie ust. 3, do którego wprost odsyła przepis art. 3 ust. 5 ustawy.

Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Właśnie dla tej grupy pracowników (wykonujących prace o szczególnym charakterze), którzy z uwagi na rodzaj pracy narażeni są na szybszą utratę zdrowia i zdolności do zarobkowania, ustawodawca w ustawie o emeryturach pomostowych przewidział możliwość ubiegania się o określone świadczenia z ubezpieczenia społecznego, pomimo iż pracownicy ci nie osiągnęli wymaganego wieku emerytalnego. Praca w szczególnym charakterze przyczynia się bowiem do szybszego obniżenia wydolności organizmu, stąd też osoba ją wykonująca ma prawo do wcześniejszej emerytury, niż inni ubezpieczeni.

Prawo do wcześniejszej emerytury stanowi przywilej i wyjątek od zasady wyrażonej w art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U z 2009 r. Nr 53, poz. 1227 ze zm.), co nakazuje wszelkie regulacje w tym zakresie wykładać w sposób gwarantujący zachowanie celu uzasadniającego ten wyjątek.

Aby zapewnić pełną kontrolę w zakresie przyznawania świadczeń dla pracowników, którzy nie osiągnęli wieku emerytalnego na pracodawcę nałożone zostały obowiązki określone w art. 41 ust. 4 pkt. 1 i 2 ustawy, zgodnie z którym jest on obowiązany prowadzić:

1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

Dane te w myśl art. 41 ust. 7 i 8 pracodawca przekazuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, za pracownika wykonującego pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych należy traktować tylko tego pracownika, który w pełnym wymiarze czasu pracy wykonuje prace na stanowisku wymienionym w załączniku nr 2 do ustawy. Określone w umowie o pracę zatrudnienie pracownika w pełnym wymiarze czasu pracy musi zatem faktycznie oznaczać, iż w takim właśnie wymiarze pracownik jest zatrudniony na stanowisku zakwalifikowanym do stanowisk pracy o szczególnym charakterze.

W wykazie prac o szczególnym charakterze stanowiącym załącznik nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych do tej kategorii prac wykonywanych przez mechaników lotniczych zaliczone zostały prace związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. Skutkiem takiej regulacji dla uznania, iż mechanik lotniczy wykonuje prace o szczególnym charakterze konieczne jest ustalenie, że w pełnym wymiarze czasu pracy swoje obowiązki wykonuje on na płycie lotniska. W przeciwnym bowiem razie niemożliwe staje się spełnienie warunku koniecznego do uznania pracy za pracę o szczególnym charakterze, jakim jest jej wykonywanie w pełnym wymiarze czasu.

W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, zatrudnienie mechanika lotniczego, które nie ogranicza się wyłącznie do pracy na płycie lotniska, zakwalifikowanej jako praca o szczególnym charakterze, ale polega także na wykonywaniu innych prac (w hangarze), które przez ustawę o emeryturach pomostowych nie są traktowane jako prace o szczególnym charakterze, nie może być uznane za tego rodzaju pracę i tym samym stwarzać po stronie pracodawcy obowiązku, o jakim mowa w art.41 ust.4 pkt. 2.

Jeszcze raz bowiem wymaga podkreślenia, że podstawowym kryterium ustalania charakteru pracy jest zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu i wykonywanie w takim wymiarze czasu pracy, pracy opisanej w wykazie prac o szczególnym charakterze, na stanowisku tam wymienionym.

Wykonywanie pracy o szczególnym charakterze w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy periodycznie wyklucza dopuszczalność uznania pracy jako pracy o szczególnym charakterze z uwagi na niespełnienie warunku stałego i znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia.

Tak więc realizując uprawnienie przewidziane w art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589 ze zm.), zgodnie z którym właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji, inspektorzy pracy związani są wykazami prac określającymi które z nich, pod warunkiem wykonywania ich w pełnym wymiarze czasu pracy, uznawane są za prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Nieuwzględnienie celu jakiemu służy ewidencja przewidziana w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, a także charakteru tych szczególnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego doprowadziło Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie do naruszenia przepisów prawa materialnego, uzasadniającego uwzględnienie skargi kasacyjnej na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)

O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na mocy § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).