Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 752/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie : NSA Anna Łukaszewska – Macioch asesor WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant referendarz sądowy Aneta Trochim-Tuchorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2006 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą przez Skarb Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty M. z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej A. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty M. z dnia [...] stycznia 2006 r., nr [...] odmawiającą ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w S. przy ul. [...].

Z ustaleń organu wynika, że przedmiotowa nieruchomość, zapisana w księdze hipotecznej "[...]" jako działki hip. nr [...], [...], [...], [...] i [...] o powierzchni łącznej [...] ha i oznaczona w ewidencji gruntów jako działki nr [...], [...], [...], [...] i [...], stanowiąca w/g zapisu w księdze hipotecznej własność J. i J. K., została objęta granicami terenu budowlanego zawartego pomiędzy ulicami [...], [...], [...]. Dla tego terenu został opracowany miejscowy plan szczegółowy zagospodarowania przestrzennego "[...]" w S. Plan ten został zatwierdzony zarządzeniem nr [...] Naczelnika Miasta S. z dnia [...] października 1981 r.

Teren został podzielony na działki budowlane w trybie przepisów ustawy z dnia

6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 ze zm.); projekt podziału został zatwierdzony zarządzeniem Naczelnika Miasta S. nr [...] z dnia [...] listopada 1981 r., ogłoszonym w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej m. st. Warszawy Nr 2, poz. 11 z dnia 31 marca 1982 r.

Postanowieniem z dnia [...] października 1959 r., Sygn. akt [...], Sąd Powiatowy dla W. Wydział [...] stwierdził, że prawa do spadku po zmarłym dnia [...] sierpnia 1944 r. J. K. przysługują jego dzieciom: Z. K., T. K., J. K., M. S., każdemu z nich po 1/4 części. Tym samym postanowieniem ustalono, że prawa do spadku po zmarłej [...] października 1957 r. J. K. przysługują jej dzieciom: J. K., M. S. i T. K., każdemu po 1/3 części, oraz że prawa do spadku po zmarłym [...] marca 1945 r. Z. K. przysługują jego matce J. K. w 3/12 części i rodzeństwu: J. K., M. S. i T. K. po 3/12 części każdemu z nich.

Tak więc prawo własności do nieruchomości objętej zarządzeniem Naczelnika Miasta S. nr [...] z dnia [...] listopada 1981 r. przysługiwało J. K., M. S. i T. K. - po 1/3 części każdemu z nich.

Współwłaściciele nieruchomości otrzymali zawiadomienia - pisma Kierownika Referatu Architektury, Gospodarki Komunalnej, Mieszkaniowej i Komunikacji Urzędu Miasta w S. nr [...] z dnia [...] lipca1980 r. o wyłożeniu do publicznego wglądu projektu podziału terenu zawartego pomiędzy ulicami [...], [...], [...] i [...].

W wyniku podziału nieruchomości powstały działki oznaczone po podziale numerami od [...] do [...], od [...] do [...] i od [...] do [...] oraz ulice oznaczone jako działki nr [...] i [...]. Ponadto część nieruchomości została dołączona do istniejących ulic. Działki oznaczone numerami [...] i [...] zostały wyłączone i pozostały nadal przedmiotem współwłasności J. K., M. S. i T. K. Działki nr [...], nr [...] i nr [...] zostały nadane decyzjami Naczelnika Miasta S. nr [...], nr [...] i nr [...] z dnia [...].02.1985 r. odpowiednio M. S., J. S. i M. S.

Ogółem powierzchnia działek budowlanych, które po podziale, na podstawie art. 5, ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz.192 ze zm.) przeszły z mocy prawa na własność Państwa po upływie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie w/w zarządzenia Naczelnika Miasta S. nr [...] z dnia [...] listopada 1981 r., wynosiła [...] ha, a przeznaczonych pod ulice – [...] ha, łącznie – [...] ha.

Pismem z dnia 9.06.1983 r. T. K., J. K. i M. S. wystąpili do Urzędu Miasta w S. z prośbą o przejęcie odpłatnie przez Urząd posiadłości położonej pomiędzy ulicami [...], [...] i [...], oznaczonej na mapach i planach numerami [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...].

Naczelnik Miasta S. decyzją nr [...] znak [...] z dnia [...] marca 1985 r. na podstawie art. 10 ust 1 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz.192 ze zm.) ustalił odszkodowanie w wysokości [...] zł, w tym za grunt [...] zł i za drzewostan [...] zł. Kwotę podzielono w ten sposób, że T. K. i J. K. przyznano po [...] zł, a M. S. – [...] zł.

Do ustalenia kwoty odszkodowania wykorzystano operaty szacunkowe sporządzone na zlecenie Urzędu Miejskiego w S.: odnośnie odszkodowania za grunt - operat wykonany dnia [...] grudnia 1984 r. przez mgr inż. L. P. biegłego Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Miasta W. ds. wywłaszczeń i odszkodowań w zakresie spraw rolnych, odnośnie odszkodowania za drzewostan - operat wykonany dnia [...] listopada 1984 r. przez mgr inż. B. T. biegłego Urzędu Miasta W. Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami w zakresie spraw leśnych.

M. S. zmarła [...] stycznia 1990 r. a spadek po niej nabyli synowie J. S. i M. S. po ½ części każdy z nich - postanowienie Sądu Rejonowego dla W. Wydział [...] z dnia [...] sierpnia 1993 r., Sygn. akt [...].

T. K. zmarł [...] marca 1991 r., a spadek po nim nabyła w całości żona H. K. - postanowienie Sądu Rejonowego dla W. Wydziału [...] z dnia [...] lutego 1993 r., Sygn. akt [...].

J. K. zmarła [...] stycznia 1995 r., a spadek po niej nabyły dzieci A.W. i J. K., po ½ części każde z nich.

W wyniku postępowania przeprowadzonego na wniosek A. W., Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2002 r., stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Miasta S. z dnia [...] marca 1985 r., nr [...].

Podaniem z dnia 4 grudnia 2002 r., skierowanym do Wojewody [...], M. W. jako pełnomocnik A. W., wystąpiła o odszkodowanie za nieruchomość położoną w S. przy ulicy [...], przejętą na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz.192 ze zm.).

W dniu 2 kwietnia 2003 r. przeprowadzono rozprawę administracyjną z udziałem przedstawicieli Burmistrza Miasta S., M. W., J. K. i J. S. M. S. i H. K. nie stawili się na rozprawie mimo prawidłowego wezwania. Na rozprawie ustalono, że odszkodowanie przyznane decyzją Naczelnika Miasta S. z dnia [...] marca 1985 r., nr [...] zostało wypłacone za grunty, które z mocy prawa przeszły na własność Skarbu Państwa, oznaczone jako działki o numerach od [...] do [...] oraz za drzewostan. M. W., J. K. i J. S. stwierdzili, że nie wnoszą uwag do operatów, na podstawie których ustalono wysokość odszkodowania oraz, że wszystkie elementy nieruchomości wg stanu z dnia przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, zostały uwzględnione przy ustaleniu odszkodowania. Jednocześnie zgłosili wniosek o wydanie decyzji odszkodowawczej za przedmiotową nieruchomość zgodnie z obowiązującymi przepisami. Na pytanie prowadzącej rozprawę czy wnioskodawcy zdają sobie sprawę z tego, że odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość zostało już wypłacone, wnioskodawcy stwierdzili, iż zdają sobie z tego sprawę.

Sprawa odszkodowania za przedmiotową nieruchomość była wielokrotnie przedmiotem orzekania organów administracyjnych, a także Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 14 maja 2004 r., sygn. akt I SA 1851/03, uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatowego w M. z dnia [...] kwietnia 2003 r., nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie odszkodowania za nieruchomość położoną w S. przy ul. [...]. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji ustalającej odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość pozostaje nadal aktualna sprawa ustalenia tego odszkodowania. Wobec tego żądanie następców prawnych dawnych właścicieli o ustalenie odszkodowania jest zasadne i dlatego organ pierwszej instancji winien był wydać decyzję o odszkodowaniu ustalonym w oparciu o obowiązujące w tym zakresie przepisy na dzień wydania takiej decyzji. Sąd zobowiązał organ przy ponownym rozpoznaniu kwestii odszkodowania należnego za tę nieruchomość do orzeczenia zgodnie z zasadami wyrażonymi w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1995 r. sygn. akt III ARN 30/95, publik. OSNAO 1996/9/125 oraz uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2000 r. sygn. OPS 12/00 opublik. ONSA 2001/1/10, przy ich właściwej interpretacji.

Rozpoznając ponownie sprawę odszkodowania za nieruchomość położoną w

S. przy ul. [...], Starosta M. stwierdził, że kwestią, która została do rozstrzygnięcia jest ustalenie odszkodowania z uwzględnieniem wyrównania szkody na skutek dokonanych już wypłat określonych kwot. Organ podał, że oparł swoje rozstrzygnięcie na ocenie materiału dowodowego, tj. operatach szacunkowych wykonanych zgodnie z przepisami obowiązującymi w dniu wypłaty odszkodowania oraz na faktach, iż wypłata odszkodowania już nastąpiła i tym, że wnioskodawcy nie zgłosili szkód, za które nie wypłacono odszkodowania. Biorąc powyższe pod uwagę Starosta M. odmówił ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość argumentując, że kwota odszkodowania została już w całości wypłacona na rzecz byłych właścicieli.

Od powyższej decyzji odwołali się M. W., J. K. i J. S., kwestionując zasadność rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Odwołujący się przedstawili również szereg zarzutów dotyczących operatu szacunkowego, sporządzonego w 1984 r. w związku z odszkodowaniem ustalonym w decyzji naczelnika Miasta S. nr [...] z dnia [...].03.1985 r.

W wyniku rozpatrzenia odwołania i zbadania akt sprawy organ odwoławczy nie stwierdził podstaw do kwestionowania prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Przede wszystkim stwierdził, iż przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest wyłącznie ocena zasadności odmowy ustalenia odszkodowania. Nie ma natomiast podstaw do badania w tym postępowaniu prawidłowości operatu szacunkowego z [...] grudnia 1984 r. Organ powołał się na cytowany powyżej wyrok Sądu Najwyższego, w którym Sąd stwierdził, że ustalane ponownie odszkodowanie może dotyczyć tylko tej części szkody, która nie została jeszcze wyrównana, gdy zaś wypłacone wcześniej odszkodowanie stanowi równowartość szkody lub ją przewyższa to o istnieniu szkody nie może być mowy i wobec tego nie może tym samym być także mowy o ponownym ustaleniu odszkodowania, które miałoby być wypłacone stronie. Odnosząc to do niniejszej sprawy, organ stwierdził, że strony nie określiły elementów szkód związanych z utratą własności nieruchomości, za które w ich ocenie odszkodowanie nie zostało wypłacone i należałby je ustalić zgodnie z obowiązującymi aktualnie przepisami.

Dalej Wojewoda [...] wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji odszkodowawczej Naczelnika Miasta S. z dnia [...] maja 1985 r. nastąpiło z uwagi na nieprzeprowadzenie rozprawy przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. W postępowaniu tym nie zakwestionowano wysokości ustalonego odszkodowania. Zatem wyeliminowanie powyższej decyzji z obrotu prawnego nastąpiło z przyczyn proceduralnych, a nie ze względu na nieprawidłowe ustalenie wysokości odszkodowania.

Z ustaleń dokonanych przez organ I instancji wynika, iż wnioskodawcy z faktu stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej kwotę odszkodowania za przejętą nieruchomość wywiedli wniosek, że obecnie powinna być wydana ponowna decyzja ustalająca to odszkodowanie zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami. W ocenie organu odwoławczego, roszczenie odwołujących się jest roszczeniem o odszkodowanie, które ze swej istoty nie może być oderwane od pojęcia szkody. A zatem skoro szkoda została już naprawiona to roszczenie to nie może zostać spełnione. Zobowiązanie odszkodowawcze Skarbu Państwa zostało wyliczone zgodnie z obowiązującym wówczas przepisem art. 8 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Powstała szkoda na skutek pozbawienia prawa własności nieruchomości została w całości zrekompensowana. Ponowne ustalenie i odszkodowania i jego wypłata doprowadziłoby do sytuacji nieuzasadnionego uprzywilejowania wierzyciela. Uprawnione strony otrzymałyby bowiem z tego samego zdarzenia prawnego – utraty prawa własności nieruchomości – ponowną rekompensatę, czego nie przewidują obowiązujące przepisy prawne.

Skargę na decyzję Wojewody [...], uzupełnioną pismem z dnia [...] kwietnia 2006 r., wniosła A. W. podnosząc, że organy nie uwzględniły oceny prawnej i nie wykonały wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2004 r.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zwartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona gdyż zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Jak wynika z materiału dokumentacyjnego, prowadzone było postępowanie o stwierdzenia nieważności tej decyzji, zakończone pozytywną decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2002 r., nr [...].

Należy powtórzyć za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 1004 r., że w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji ustalającej odszkodowanie za nieruchomość w S. przy ul. [...] pozostaje nadal aktualna sprawa ustalenia tego odszkodowania, co wynika z istoty decyzji stwierdzającej nieważność decyzji administracyjnej. Decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji ma charakter deklaratoryjny i wywołuje skutek ex tunc. Decyzja taka stwierdza, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności wymienioną w art. 156 § 1 kpa, a co za tym idzie jest nieważna z mocy samego prawa od początku, to jest od daty jej wydania.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie nie istnieje decyzja ustalająca odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość, a zatem żądanie następców prawnych dawnych właścicieli o ustalenie odszkodowania jest zasadne. Wobec tego organ I instancji winien był wydać decyzję o odszkodowaniu ustalonym w oparciu o obowiązujące w tym zakresie przepisy na dzień wydania takiej decyzji.

Obecnie kwestie te regulują przepisy rozdziału 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zgodnie z tymi przepisami wywłaszczenie własności nieruchomości następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw, odszkodowanie ustala starosta według zasad określonych w art. 128 – 135 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości.

Ponownie rozpoznając sprawę odszkodowania należnego za nieruchomość w S. przy ul. [...], organy administracyjne związane były oceną prawną i wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skoro nieruchomość została wywłaszczona, a decyzja ustalająca odszkodowanie w niniejszej sprawie nie istnieje, organ pierwszej instancji był obowiązany wydać decyzję ustalającą odszkodowanie. Jednakże obowiązany był wziąć pod uwagę także fakt, że odszkodowanie zostało wcześniej już wypłacone z tego samego tytułu na podstawie wcześniejszej decyzji właściwego organu co do której następnie stwierdzono nieważność. Wojewódzki Sąd Administracyjny zalecił rozpatrzenie tej sprawy zgodnie z zasadami wyrażonymi w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1995 r. sygn. akt III ARN 30/95, publik. OSNAO 1996/9/125 oraz uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2000 r. sygn. OPS 12/00 opublik. ONSA 2001/1/10. Z treści tych orzeczeń wynika, że przy ponownym ustaleniu odszkodowania z tytułu przejęcia na własność Państwa nieruchomości organ winien uwzględnić kwoty wcześniej już wypłaconego odszkodowania z tego samego tytułu.

Organy obu instancji wprawdzie powołały w uzasadnieniach swych rozstrzygnięć wskazane wyżej orzecznictwo, jednakże niewłaściwie zinterpretowały intencje zawarte w przytoczonych wyżej orzeczeniach.

Należy wskazać, że ponownie rozpoznając sprawę odszkodowania za nieruchomość położoną w S. przy ul. [...], organy ograniczyły rozstrzygnięcie sprawy do odmowy ustalenia odszkodowania z powodu tego, że kwota odszkodowania została już w całości wypłacona na rzecz byłych właścicieli, zamiast ustalić kwotę należnego odszkodowania, co pozwoliłoby im następnie uwzględnić kwotę wcześniej wypłaconego odszkodowania z tego samego tytułu. Oznacza to, że organy nie wykonały wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażonych w wyroku z dnia 14 maja 2004 r.

Z tych względów Sąd uchylił decyzje organów obu instancji. Ponownie rozpoznając kwestię odszkodowania należnego za nieruchomość w S. przy ul. [...] organ I instancji orzeknie zgodnie z zasadami wyrażonymi w powołanych wyżej orzeczeniach, przy ich właściwej interpretacji.

Biorąc powyższe pod uwagę, sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 152

i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.