Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 300/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Tomasz Szymdt Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2013 r. na posiedzeniu jawnym rozpoznawał sprawę sprawy ze skargi P. [...] S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez gminę z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2012 r. nr [...] Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa po rozpatrzeniu odwołania P. [...] S.A. w W. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] stwierdzającej nabycie przez Gminę S., z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 roku, własności nieruchomości, położonej w jednostce ewidencyjnej S., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą nr [...], utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2011 r. nr [...] stwierdził nabycie, z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 roku, przez Gminę S. własności wyżej opisanej nieruchomości.

Odwołanie od decyzji Wojewody złożyły P. [...] S.A. w W. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpoznając sprawę stwierdziła, że skarżącemu nie przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu, który eliminowałby komunalizację przedmiotowego mienia z mocy prawa.

Komisja podkreśliła, że w całym okresie władania przedmiotową nieruchomością przez P. [...] owiązywały procedury nabywania prawa użytkowania, czy też zarządu przez państwowe jednostki organizacyjne.

Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 2 sierpnia 1949 roku w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, które było aktem wykonawczym do dekretu z 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz. U. R.P. nr 4 poz. 31 z 1952 r./ prawo zarządu i użytkowania było ustanawiane w formie protokółu zdawczo-odbiorczego, bądź w drodze umowy zawartej w odpowiedniej formie prawnej lub na podstawie decyzji Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Później ustanawiane było w trybie przepisów ustawy z 14 lipca 1961 roku o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /Dz. U. z 1961 r. nr 32 poz. 159/, w drodze decyzji organu administracji państwowej stopnia podstawowego, o oddaniu nieruchomości w użytkowanie i następnie w trybie art. 38 ust 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Według art. 38 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz. U. Nr 22, poz.99/, państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Ten stan prawny obowiązywał w dniu 27 maja 1990 roku. W ocenie organu odwoławczego skarżący nie widzi potrzeby legitymowania zindywidualizowanym tytułem prawnorzeczowym do przedmiotowej nieruchomości. Jednakże indywidualizacja jest niezbędna przy ocenie tytułu prawnorzeczowego, gdyż tytuł prawnorzeczowy w swej osnowie zawiera wszystkie szczegółowe cechy geodezyjne i ewidencyjne nieruchomości.

Komisja podniosła, że skoro skarżącemu nie przysługiwał odpowiedni tytuł prawny do nieruchomości, to nieruchomość ta należała, w rozumieniu art. 5 ust 1 ustawy z 10 maja 1990 roku – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191) do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 roku.

Zgodnie bowiem z treścią, obowiązującego w dniu 27 maja 1990 roku, art. 6 ust 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa dokonując analizy w przedmiocie wyjaśnienia podstawy prawnej, na jakiej oparte było dysponowanie gruntem przez P. [...] doszła do wniosku, że przepisy konstytuujące przedsiębiorstwo państwowe P. [...] takiego tytułu nie tworzą.

Komisja wskazała, że przepisy traktatów międzynarodowych, a także rozporządzenie Prezydenta RP oraz żadne przepisy powojenne o Ziemiach Odzyskanych, nacjonalizacji, militaryzacji, włącznie z dekretem o majątkach opuszczonych i poniemieckich, formułujące z natury rzeczy ogólne zasady dotyczące dysponowania mieniem, nie mogły tworzyć po stronie P. [...] konkretnie sformułowanego, w stosunku do geodezyjnie wyodrębnionej nieruchomości, ograniczonego prawa rzeczowego w postaci prawa użytkowania, czy prawa zarządu.

Tylko tak sformułowane prawo może wyłączać komunalizację z mocy prawa. Faktyczne objęcie nieruchomości i władanie nie tworzy formalnoprawnego zarządzania.

Komisja wskazała, że skarżący nie powołuje się na żadne inne źródła swego ewentualnego prawa do przedmiotowego gruntu poza władaniem. Obowiązująca w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej ustawa z 27 kwietnia 1989 roku o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" sformułowała jedynie zasadę władania gruntami przez P. [...]. Z ogólnych przepisów tej ustawy /art. 16/ nie wynikały uprawnienia do konkretnych działek, o określonych powierzchniach i zapisach ewidencyjnych.

Takie uszczegółowienie mogło się znaleźć tylko w odpowiednich decyzjach terenowych organów władzy państwowej wydawanych w przedmiocie użytkowania, czy zarządu. W ocenie Krajowej Komisji wpisy hipoteczne oraz wpisy ewidencyjne np. władający: Dyrekcja Okręgowa [...] oddają jedynie stan faktyczny, który me jest oparty o podstawę prawną formalnie określającą prawo P. [...] do określonego gruntu.

Organ odwoławczy przytoczył szereg wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego których Sąd uznał, że prawnorzeczowy tytuł P. [...] do nieruchomości nie wynika z mających charakter ogólny aktów normatywnych, dotyczących przedsiębiorstwa państwowego P. [...], a niewskazanie przez P. [...] tytułu prawnorzeczowego do przedmiotowego gruntu sprawia, iż grunt ten objęty jest przesłanką określoną w art. 5 ust 1 pkt. 1 ustawy komunalizacyjnej i w konsekwencji podlega komunalizacji z mocy prawa.

Wobec nie wskazania konkretnego tytułu prawnorzeczowego przez skarżącego Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uznała za uzasadnioną komunalizację przedmiotowej nieruchomości orzeczoną przez organ I instancji.

Komisja podniosła, że w sprawie niniejszej nie ma też zastosowania treść art. 11 ust 1 ustawy komunalizacyjnej, ponieważ wykonywanie funkcji transportowych nie jest wykonywaniem zadań należących do właściwości organów administracji rządowej.

Komisja podkreśliła, że okoliczność, iż na nieruchomości funkcjonuje także linia kolejowa nie ma znaczenia dla oceny przesłanek z art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Nie istnieje przepis prawa, który wyłączałby z komunalizacji nieruchomości, na których znajdują się czynne tory kolejowe.

Podsumowując organ II instancji stwierdził, że skoro skarżącemu nie przysługiwał odpowiedni tytuł prawny do nieruchomości, należała ona w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie złożyły P. [...] S.A. w W.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co miało decydujący wpływ na prawidłowość rozstrzygnięcia, a w szczególności:

- art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, poprzez błędne zastosowanie tych przepisów w związku z błędnym uznaniem , iż nieruchomość ta w dacie 27 maja 1990 r. należała do terenowych organów administracji stopnia podstawowego;

- art. 4 i art. 6 ust. 1 Rozporządzenia Prezydenta RP z 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa PP "Polskie Koleje Państwowe", poprzez brak zastosowania prowadzący do błędnego uznania , że nieruchomości przeznaczone do użytku kolei nabyte z mocy prawa przez P. [...] podlegają komunalizacji z dniem 27 maja 1990 r.;

- art. 34 i 34a ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. nr 84, poz. 948 ze zm.), poprzez brak zastosowania, w związku z pominięciem przesłanki posiadania nieruchomości przez P. [...]z dniem 27 maja 1990 r.

Decyzji zarzucono także rażące naruszenie przepisów postępowania tj.

- art. 7, 8, 77 § 1 i 80 oraz 138 § 2 kpa, poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób naruszający słuszny interes skarżącego, a ponadto dowolną ocenę zabranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, że spełnione zostały przesłanki komunalizacji wyrażone w art. 5 ust. 1 ustawy;

- art.. 7, 75 § 1, 77 § 1 kpa, poprzez bezzasadne pominięcie w postępowaniu dowodowym posiadania przez skarżącego nieruchomości według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., pomimo, iż jest to przesłanka wyłączająca komunalizację mienia w sytuacji ustalenia w postępowaniu dowodowym braku dokumentów o ustanowionym zarządzie.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący podniósł w uzasadnieniu skargi, że zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 ustawy gminy wyposażone zostały z mocy prawa w majątek niezbędny do ich funkcjonowania, należący do 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji oraz przedsiębiorstw im podległych. Gminy stały się następcami prawnymi tych organów. Powyższe wynika literalnie z treści art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej, w którym zakres komunalizacji z mocy prawa został ograniczony do mienia "należącego do" tych właśnie jednostek, a zatem wyłącznie jednostek o lokalnym charakterze, co stanowi przesłankę pozytywną komunalizacji. Skarżący podkreślił, że terenowe organy administracji pozbawione były jakichkolwiek atrybutów administracji centralnej, a zatem jednostki te nie zarządzały także składnikami mienia należącego do takich przedsiębiorstw.

Skarżący wskazał, że organem założycielskim P. [...] były naczelne organy państwa. Art. 46 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1989 r. Nr 26 poz. 138) stanowił, iż funkcję organu założycielskiego w odniesieniu do przedsiębiorstwa państwowego P. [...] wykonywał Minister Transportu, Żeglugi i Łączności.

Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 16 ust. 1 i 2 ustawy mienie P. [...] stanowiło wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, a w skład tego mienia wchodziły środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez P. [...] w toku jego dalszej działalności. W skład mienia P. [...] w dacie 27 maja 1990 r. wchodziły zatem środki pozostające w jego dyspozycji w dacie wejścia w życie ustawy z 1989 r., a zatem wszelkie środki nabyte wcześniej przez poprzednika prawnego Przedsiębiorstwa, należały do P. [...].

Tym samym mienie P. [...] nie należało do terenowych organów administracji stopnia podstawowego – nie jest zatem objęte zakresem podmiotowym i przedmiotowym art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Powyższe, w ocenie skarżącego znajduje potwierdzenie w judykaturze – w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2010 r. – sygn. akt. I OSK 1401/09, w wyroku z 8 listopada 2011 r. – sygn. akt I OSK 1956/10.

Skarżący wskazał, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] przeznaczona jest do użytku kolei jako część linii kolejowej nr [...] [...], a zatem stanowi infrastrukturę kolejową, co znajduje potwierdzenie w dokumencie - wykazie środków trwałych. Zatem bezsprzecznie przeznaczona była oraz jest nadal do użytku kolei.

Zgodnie z art. 4 Rozporządzenia z 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. 1 1948 r. nr 43 poz. 112) przedsiębiorstwo P. [...] prowadzi eksploatację wszystkich linii kolejowych, zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji i w tym celu obejmuje w zarząd powierniczy i użytkowanie cały ich majątek nieruchomy. Natomiast zgodnie z art. 6 powołanego rozporządzenia, cały majątek oddany w myśl art. 4 przedsiębiorstwu "Polskie Koleje Państwowe., w użytkowanie i powierniczy zarząd lub na własność przedsiębiorstwa wyodrębnia się z ogólnego majątku Skarbu Państwa.

Zdaniem skarżącego przepisy te stanowią podstawę do uznania, że nieruchomości przeznaczone do użytku kolei postają w zarządzie P. [...], powstałym z mocy prawa. Wbrew stanowisku organu powołane Rozporządzanie ani inny przepis prawa nie wymagał stwierdzenia lub potwierdzenia tego stanu prawnego. Zatem uzależnienie potwierdzenia tytułu do nieruchomości dodatkowymi dokumentami nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia, zarówno natury faktycznej jak i prawnej.

Zarząd przysługujący P. [...] z mocy prawa, podlegał następnie przekształceniu z mocy szczególnych przepisów- art. 38 ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, a następnie art. 80 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, który w pierwotnym brzmieniu stanowił, że grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek.

Skarżący podkreślił, że przeznaczenie nieruchomości na cele kolejowe oznacza, że nie stała się ona własnością gminy z mocy prawa 27 maja 1990 r., a zatem pozostała własnością Skarbu Państwa na dzień 5 grudnia 1990 r.

Powyższe, w ocenie skarżącego, znajduje potwierdzenie w treści przepisów ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" P. [...], a mianowicie art. 34 i 34 a.

P. [...] S.A. w W. zarzuciły także naruszenie art. 15 kpa, gdyż w ocenie skarżącego Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpatrując odwołanie skarżącego od decyzji Wojewody [...] nie dokonała ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. Organ nie przeprowadził ponownej oceny dowodów, jak również nie rozpoznał istoty sprawy. Organy obydwu instancji, a w szczególności Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa nie ustaliły statusu prawnego przedmiotowej nieruchomości. Pominięte zostało całkowicie ustalenie przeznaczenia nieruchomości, natomiast dowód w postaci wpisu do księgi wieczystej został oceniony nieprawidłowo.

Skarżący zarzucił także naruszenie art. 107 § 3 kpa polegające na nie przeprowadzeniu oceny materiału dowodowego.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Niniejsze postępowanie prowadzone była na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.).

W myśl art. 5 ust. 1 pkt. 1 powołanej ustawy, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Wyjaśnić przy tym należy, że użyte przez ustawodawcę w powołanym przepisie pojęcie "należące do", oznacza przynależność mienia państwowego do określonego podmiotu w sensie prawnym, a nie faktycznym. Oznacza to, że faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację mienia, która w trybie art. 5 ust. 1 następowała z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy.

Podstawowym zagadnieniem istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie, czy w dacie 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo państwowe P. [...] dysponowało tytułem prawnym do nieruchomości, co stanowiłoby przeszkodę do jej komunalizacji, czy też władanie nieruchomością przez to przedsiębiorstwo było jedynie władztwem faktycznym. Podkreślić tu trzeba, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalone zostało stanowisko, że akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa P. [...] oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego (por. wyroki NSA z 15 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1457/06 oraz I OSK 1456/06 z 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 187/07, z 29 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 2087/10). Skład orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to w całości podziela. Natomiast nie podziela stanowisk prezentowanych w powołanych w skardze wyrokach NSA z 6 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1401/09 i 8 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1956/10, jako odosobnionych i odbiegających od utrwalonego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego w powyższej kwestii.

Zaznaczyć należy, że ustalenie stanu prawnego i faktycznego nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. powinno w sposób oczywisty wynikać z obowiązujących w tym dniu przepisów ustawowych. Zdaniem Sądu, powoływanie się przez stronę skarżącą na przepisy art. 34 i 34a ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 z późn. zm.) i skutków poszczególnych regulacji zawartych w tej ustawie, dla oceny stanu prawnego komunalizowanej nieruchomości, jest w niniejszym postępowaniu całkowicie chybione. Przepisy powołanej ustawy, która weszła w życie po 27 maja 1990 r., nie mogą odnosić się do mienia już skomunalizowanego z mocy art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy komunalizacyjnej, gdyż mienie to już w dniu 27 maja 1990 r. stało się mieniem komunalnym i od tej daty nie jest już mieniem państwowym. Ponadto przepis art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. dotyczył gruntów, które przedsiębiorstwo P. [...] posiadło w dniu 5 grudnia 1990 r. bez tytułu prawnego. Skarżący 1 grudnia 2004 r. wystąpił do Wojewody [...] na podstawie art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" o uwłaszczenie działki nr [...]. Powyższe świadczy o tym, że skarżący miał świadomość braku tytułu prawnego do nieruchomości, skoro podjął starania o jego uzyskanie. Wobec tego twierdzenie w niniejszym postępowaniu o posiadaniu takiego tytułu w dniu 27 maja 1990 r. na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących, a także powoływanie się na treść księgi wieczystej założonej w 2001r. jest nieuprawnione.

Natomiast w kwestii znaczenia przepisu art. 34a dla procesu komunalizacji wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt K 30/03 (OTK-A 2005/4/35) wskazując, że art. 1 pkt. 19 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 80, poz. 720) - który wprowadza przepis art. 34a - odnosi się do postępowań o przekazaniu mienia gminom wyłącznie w oparciu o unormowania art. 5 ust. 3 i 4 ustawy komunalizacyjnej. Przepis art. 34a nie dotyczy natomiast niezakończonych postępowań komunalizacyjnych, które zostały wszczęte na podstawie art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej, tj. w przypadkach komunalizacji z mocy prawa. Mienie to bowiem stało się własnością gmin już w dacie 27 maja 1990 r. Wskazać należy, że zarząd (dziś trwały zarząd), to prawne formy władania, które uprawniają do władania nieruchomością. Sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu. Podkreślić trzeba, że obowiązująca wówczas ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74 z późn. zm.) przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Stosownie do art. 38 powołanej ustawy, dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogła być decyzja o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem organu administracji umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Zgodnie z art. 87 ust. 2 powołanej ustawy, zainteresowane jednostki, które nie legitymowały się dokumentami o przekazaniu gruntów, wydanymi w formie prawem przewidzianej, a były w dniu 1 sierpnia 1988 r. posiadaczami gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, mogły złożyć wniosek o uregulowanie stanu prawnego do posiadanego gruntu. Zauważyć należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalone zostało stanowisko, iż istnienia zarządu nie można domniemywać (np. wyrok NSA z 2 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1295/05; wyrok z 30 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1528/09).

Podkreślić ponadto trzeba, że w myśl ustawy z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, którą zastąpiła ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, państwowe jednostki organizacyjne mogły uzyskać tytuł prawny do gruntu w postaci użytkowania na podstawie decyzji administracyjnej. Użytkowanie to z dniem wejścia w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r., w myśl art. 87 ust. 1, przekształcało się w prawo zarządu. Sam fakt posiadania nieruchomości nie decydował o powstaniu tego prawa. Grunty takie mogły być użytkowane przez określone podmioty bez tytułu prawnego, lecz ich prawnym dysponentem był, według ustawy, terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Zgodnie z art. 6 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste.

Prawa zarządu P. [...] do nieruchomości nie sposób wywieść z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa państwowego P. [...]. Dlatego niezasadny jest zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organy przepisów art. 4 i art. 6 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe.

Istnienie zarządu nie wynika także z przepisów ustawy z 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 26, poz. 138 z późn. zm.). Zgodnie z art. 16 tej ustawy mienie P. [...] stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, mienie to stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez P. [...] w toku jego dalszej działalności P. [...] gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewnia jego ochronę oraz racjonalne wykorzystanie oraz wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych. Z powołanego przepisu nie wynikało, aby miał on ustanawiać z mocy prawa zarząd na rzecz P. [...] w stosunku do konkretnych nieruchomości albo choćby potwierdzać ustanowiony uprzednio zarząd P. [...].

Prawidłowo organ II instancji wskazał, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 11 ustawy komunalizacyjnej. Art. 11 ust 1 pkt 1 ustawy wyłączał spod komunalizacji mienie służące wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Jednakże P. [...] nie może być uznane za organ administracji rządowej. Z kolei art. 11 ust. 1 pkt. 2 ustawy komunalizacyjnej wyłączał spod komunalizacji mienie należące do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym, przy czym jak wyżej wskazano, określenie "należące" oznaczało, że przedsiębiorstwo legitymowało się tytułem prawnym: mienie "należało", a więc w znaczeniu prawnym a nie tylko faktycznym. Wskazać trzeba, że ustawodawca uszczegółowił katalog przedsiębiorstw wskazanych w tym przepisie, zamieszczając w art. 11 ust. 1 pkt. 3 ustawy upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia wykazu przedsiębiorstw, o których mowa w ust. 1 pkt. 2. W wydanym przez Radę Ministrów rozporządzeniu z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 51, poz. 301), przedsiębiorstwo państwowe P. [...] nie zostało wymienione.

W ocenie Sądu organy obydwu instancji zasadnie przyjęły, że na dzień 27 maja 1990 r., z którym ustawa komunalizacyjna wiąże skutek w postaci przejścia na właściwe gminy prawa do mienia ogólnonarodowego spełniającego przesłanki określone w art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy, P. [...] nie legitymowało się tytułem prawnym do nieruchomości. Decyzja z [...] lutego 1994 r. o naliczeniu opłaty rocznej za korzystanie z nieruchomości nie stanowi dowodu na istnienie zarządu dla potrzeb postępowania komunalizacyjnego z mocy prawa.

Z przyczyn wyżej wskazanych niezasadny jest zarzut skargi odnośnie naruszenia przez organy przepisów art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r.

Chybione są także zarzuty skargi co do naruszenia przepisów art. 7, 8, 75 § 1, 77, 80 kpa, gdyż jak wyżej wskazano, organy prawidło oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy i słusznie uznały, że skarżący nie legitymował się w dniu 27 maja 1990 r. tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości, który stałby na przeszkodzie komunalizacji. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 138 § 2 kpa, gdyż organ II instancji nie stosował tego przepisu, albowiem w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy nie zaistniały przesłanki do jego zastosowania.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.