Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 597/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 5 ust. 3a,
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

A. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 13 listopada 2020 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] jako organ właściwy wierzyciela wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego A. G. w związku z przyznaniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione, tj.: A., C., K., K. i N. G., na okres od: 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r.

W dniu 17 listopada 2020 r. do dłużnika alimentacyjnego zostało skierowane wezwanie do stawienia się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego. Pomimo prawidłowo doręczonej w dniu 18 listopada 2020 r. korespondencji A. G. nie stawił się w celu dopełnienia obowiązku.

W konsekwencji, pismem z dnia 23 grudnia 2020 r., A. G. został zawiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

W toku postępowania administracyjnego uzyskano informację od organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne - Komornika Sądowego działającego przy Sądzie Rejonowym w [...], że w okresie ostatnich 6 miesięcy A. G. nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (od lipca 2020 r. wyegzekwowane zostały 2 wpłaty: dnia 9 październiku 2020 r., w wysokości 962,63 zł oraz 31 grudnia 2020 r. 2.600,00 zł).

W wyniku przeprowadzonego postępowania, działając m.in. na podstawie

art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej

w skrócie: "k.p.a." oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 808 ze zm.) zwanej dalej: "ustawą", Burmistrz [...] wydał w dniu 14 stycznia 2021 r. decyzję nr [...] o uznaniu A. G. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

W uzasadnieniu organ wskazał, że z uwagi na okoliczność niestawienia się dłużnika alimentacyjnego na wezwanie organu i niewypełnienie ciążących na nim obowiązków wynikających z art. 5 ust. 3 ustawy oraz mając na uwadze informacje uzyskane od organu prowadzącego egzekucję w sprawie zaistniały ustawowe przesłanki uzasadniające uznanie A. G. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

W wyniku rozpoznania odwołania A. G., zaskarżoną decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 14 stycznia 2021 r.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że zarzut braku otrzymania pisma MOPS-u w [...] z dnia 17 listopada 2020 r. nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Przedmiotowe wezwanie zostało bowiem skutecznie doręczone dłużnikowi alimentacyjnemu, który pokwitował odbiór własnoręcznym podpisem w dniu 18 listopada 2020 r. Dłużnik był zatem zobowiązany do stawienia się w siedzibie organu do dnia 2 grudnia 2020 r. w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Obowiązku tego dłużnik nie dopełnił, przy czym umożliwienie przeprowadzenia wywiadu poprzez stawienie się w siedzibie organu było jego obowiązkiem. Uniemożliwienie organowi dokonania czynności, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy rodzi konsekwencje

w postaci spełnienia przesłanek, co do uznania za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Następnie organ wskazał, że w sprawie nie miał również zastosowania

art. 5 ust. 3a ustawy. Miesięczna kwota ustalonych alimentów wynosi 1.300 zł plus opłata, natomiast jak wynika z informacji przekazanych przez komornika, przez okres ostatnich 6 miesięcy, wpłaty nie były regularne. W lipcu, sierpniu, wrześniu i listopadzie 2020 r. nie było żadnych wpłat do organu egzekucyjnego na poczet alimentów.

W ustalonym stanie faktycznym spełnione zostały zatem określone w art. 5 ust. 3 ustawy przesłanki warunkujące uznanie strony za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Kolegium wskazał, że nie ma kompetencji do weryfikacji prawidłowości ustaleń zawartych w zaświadczeniach komornika, które jest czynnością organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Jego prawidłowość i zgodność ze stanem faktycznym może być kwestionowana wyłącznie w trybie przewidzianym przez przepisy postępowania egzekucyjnego, to jest w trybie skargi na czynności komornika, o której mowa

w art. 767 k.p.c.

Organ wskazał również, że w sytuacji gdy osoby uprawnione otrzymują świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przelewy dokonywane przez M. A. G. czy M. C. tytułem alimentów na konto matki dzieci, czy też wpłaty pieniędzy bezpośrednio do rąk dziecka (N. G.), z pominięciem komornika, nie stanowią podstawy do przyjęcia, iż dłużnik wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego są przyznawane w sytuacji, gdy osoby uprawnione nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji, jak też w sytuacji niemożności wyegzekwowania alimentów. W związku z tym, że dzieci dłużnika otrzymują alimenty z funduszu alimentacyjnego strona powinna w pierwszej kolejności dokonać wpłaty na rzecz funduszu alimentacyjnego, poprzez organ egzekucyjny. Fundusz alimentacyjny stanowi bowiem system wspierania osób uprawnionych do alimentów środkami finansowymi z budżetu państwa. Dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (art. 27 ust. 1 ustawy).

Organ wskazał, że skoro w art. 30 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a. jest mowa o skutecznej egzekucji, prowadzonej w rozumieniu przepisów k.p.c, to uznać należy, że inna droga zaspakajania zasądzonych alimentów, z pominięciem organu egzekucyjnego,

nie wywołuje skutku w postaci skutecznej egzekucji. Jeżeli bowiem komornik sądowy nie otrzymuje wpłat od dłużnika, to nie jest zmniejszany dług wobec organu właściwego wierzyciela z tytuły wypłat zaliczki alimentacyjnej i wypłat z funduszu alimentacyjnego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi skarżący zakwestionował skuteczność doręczenia wezwania do stawienia się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wyjaśniając, że nie wie też kto odebrał przedmiotową przesyłkę. Skarżący zauważył ponadto, że jego wpłaty na poczet alimentów na dzieci następowały przed wydaniem decyzji, a on sam nie wiedział, iż fundusz alimentacyjny przelewa matce dzieci jakiekolwiek pieniądze. Sądził, że tylko on dokonuje wpłat. Gdyby dysonował taką wiedzą postępowałby inaczej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany dotychczasowego stanowiska.

W piśmie procesowym z dnia 23 marca 2022 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu zarzucił zaskarżonej decyzji:

I. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art 4 ust. 1 ustawy poprzez nieprzeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego wobec dłużnika alimentacyjnego, co uniemożliwiało wydanie prawidłowej decyzji

w niniejszej sprawie;

2) art. 5 ust. 3 ustawy poprzez błędne przyjęcie, że dłużnik alimentacyjny uchyla się od obowiązku przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, podczas gdy tego typu wnioski nie znajdują oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym i stanowią przejaw arbitralnych ustaleń organów administracji.

II. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niezebranie

i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, w szczególności twierdzeń skarżącego A. G. w zakresie braku odbioru kierowanej do niego korespondencji oraz wywiązywania się przez niego ze zobowiązań alimentacyjnych, co doprowadziło do wydania wadliwych decyzji administracyjnej w niniejszej sprawie;

2) art. 104 k.p.a. poprzez przedwczesne wydanie decyzji uznającej odwołującego się za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, mimo że zebranie pełnego materiału dowodowego powinno przemawiać za podjęciem innej decyzji w niniejszej sprawie;

3) art 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie wypowiedzenie się odnośnie zgromadzonego materiału dowodowego;

4) art 15 k.p.a. poprzez zrezygnowanie przez organ II instancji z merytorycznego badania sprawy i przyjęcie za własnych ustaleń organu I Instancji.

Pełnomocnik strony skarżącej wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następstwie powierzchownej i niepełnej analizy okoliczności faktycznych sprawy oraz przy naruszeniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a także ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organy administracji rozpoznając przedmiotową sprawę całkowicie pominęły fakt, że w czasie, w którym skarżący miał zalegać ze zobowiązaniami alimentacyjnymi w Polsce panowała pandemia. Wskazana okoliczność nakazywała organom administracji podejmowanie wnikliwych i rzetelnych działań zmierzających do dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie spełnienia wszystkich przesłanek pozwalających uznać skarżącego za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych.

Powołując się na stanowisko sądów administracyjnych pełnomocnik wskazał,

że zgodnie z ogólnymi zasadami, dłużnikiem jest osoba, na której ciąży obowiązek świadczenia wobec wierzyciela. Nie można więc osoby, która zapłaciła całość zobowiązania uznać za dłużnika, w tym za dłużnika alimentacyjnego. Przy czym okres ostatnich 6 miesięcy, o którym mowa w art. 5 ust. 3a ustawy oznacza okres poprzedzający wydanie decyzji przez organ II instancji. Aby uznać daną osobę

za uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego muszą istnieć dowody na to,

że świadomie i w sposób zamierzony unikała ona współpracy z organami w celu realizacji obowiązków alimentacyjnych. Ostateczna decyzja o uznaniu dłużnika

za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest bowiem podstawą wniosku

o ściganie za przestępstwo niealimentacji (art. 209 § 1 k.k.).

W skardze wskazano, że organy administracji nie podjęły żadnych czynności zmierzających do zweryfikowania prawdziwości twierdzeń podnoszonych przez skarżącego, co do braku odbioru kierowanej do niego korespondencji. A. G. wskazywał, że nie otrzymał kierowanej do niego korespondencji, co nie spotkało się z jakąkolwiek reakcją ze strony organu I Instancji mimo, iż panująca pandemia w istotny sposób wpływała na funkcjonowanie poczty oraz doręczanie przesyłek. Tymczasem aby uznać daną osobę za uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego muszą istnieć dowody na to, że w sposób świadomy i zamierzony unika współpracy z organami w celu realizacji obowiązków alimentacyjnych.

Przypisanie takich cech zachowaniu dłużnika alimentacyjnego, co do którego przyjęto domniemanie doręczenia pierwszego kierowanego do niego wezwania

do stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego wydaje się zbyt rygorystyczne. Inaczej bowiem należy ocenić zachowanie, gdy dłużnik nagminnie nie odbiera kierowanych do niego przesyłek, czy stale przebywa poza adresem zamieszkania, a inaczej w sytuacji, gdy nie odbiera jedynie wezwania na przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, próbując to w dalszym toku postępowania usprawiedliwić.

Zaniedbania nastąpiły także na płaszczyźnie dokonywania ustaleń faktycznych w zakresie ustalenia zaległości alimentacyjnych. Pełnomocnik podkreślił, że w okresie 6 miesięcy obowiązywał stan pandemii i przeważająca większość osób zatrudnionych oraz przedsiębiorców z uwagi na ustanowione ograniczenia prawne w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej została pozbawiona możliwości zarobkowania. Organy obu instancji nie zadały sobie jakiegokolwiek trudu, aby zweryfikować to, czy skarżący w istocie rzeczy spełnił przesłankę określoną w art. 5 ust. 3a ustawy. Nie ulega wątpliwości, że ustalenie tych kwestii powinno zostać dokonane z dużą dozą staranności i wnikliwości, w czym utwierdza doniosłość skutków prawnych, jakie wiążą się z wydaniem decyzji administracyjnej (możliwość wszczęcia postępowania karnego o przestępstwo z art. 209 k.k., możliwość zatrzymania prawa jazdy). Co więcej, organ II instancji zrezygnował z przeprowadzenia postępowania odwoławczego i w sposób całkowicie arbitralny i bezrefleksyjny przyjął ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji, czym de facto naruszył treść art. 15 k.p.a. Organ odwoławczy ograniczył się jedynie do zweryfikowania okresu ustalonego przez organ I instancji, podczas gdy jego obowiązkiem było prawidłowe ustalenie i zweryfikowanie okresu ostatnich 6 miesięcy przypadających bezpośrednio przed wydaniem decyzji przez ten organ, a nie przez organ I instancji.

Przed wydaniem decyzji organ winien był również umożliwić stronie wypowiedzenie się odnośnie do zgromadzonego materiału dowodowego, co również miało wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, gdyż skarżący nie mógł odnieść się do twierdzeń organu administracji, ani przedstawić dowodów na poparcie swojego stanowiska.

Wskazując na naruszenie przepisów prawa materialnego pełnomocnik zwrócił uwagę, że w art. 5 ust. 3a ustawy mowa jest o wywiązywaniu się ze zobowiązań alimentacyjnych bez precyzowania sposobu realizacji tego zobowiązania. W obliczu powyższego stanu rzeczy niewystarczające jest oparcie rozstrzygnięcia jedynie

na informacji uzyskanej od komornika sądowego, zwłaszcza gdy mowa jest

o zaległościach mających miejsce w ekstraordynaryjnym okresie pandemii. W toku trwającego postępowania skarżący konsekwentnie wskazywał, że wpłacał alimenty do rąk matki dziecka, co powinno było obligować organy administracji do zbadania tej kwestii zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie skarżący wskazywał, że uzyskuje dochód, co czyniło wielce wiarygodnym fakt, iż mógł dysponować środkami umożliwiającymi regulowanie miesięcznie chociaż 50% zasądzonych alimentów, co też zgodnie z jego twierdzeniami czynił do rąk matki dziecka. Co więcej, skarżący przedłożył do akt sprawy dowody przelewów tytułem zobowiązań alimentacyjnych. Organ administracji powinien był podjąć działania zmierzające do zweryfikowania tych twierdzeń, w tym m.in. uzyskując stanowisko matki dzieci M. G. oraz wzywając do złożenia dodatkowych wyjaśnień A. G.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.),

sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r.,

poz. 2325), zwanej dalej w skrócie: "p.p.s.a." wynika natomiast, że w przypadku,

gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas,

gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa,

czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a.

sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Przedmiotem kontroli sądowej strona skarżąca uczyniła wskazaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia 14 stycznia 2021 r. w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Jako podstawę prawną kontrolowanej decyzji organ odwoławczy wskazał m.in. przepisy art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 808 ze zm., zwanej dalej w skrócie: "ustawą"), określające przesłanki uznania dłużnika alimentacyjnego

za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Przepis art. 5 ust. 3 ustawy wymienia pozytywne przesłanki, od wystąpienia których ustawodawca uzależnił wszczęcie postępowania stanowiąc, że w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:

1) złożenia oświadczenia majątkowego,

2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika,

3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia

i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych,

prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych,

- organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Przepis art. 5 ust. 3a ustawy określa z kolei negatywną przesłankę uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, wskazując, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się

od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego,

który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu

ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.

Co istotne, wydanie przedmiotowej decyzji prowadzi do wystąpienia negatywnych konsekwencji dla dłużnika alimentacyjnego, albowiem na podstawie

art. 5 ust. 3b pkt 1 i 2 ustawy, gdy wydana w tym przedmiocie decyzja stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1444 i 1517) oraz po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji,

że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem

tej decyzji.

Zważywszy zatem na przytoczoną regulację stwierdzić należy, że ustalenia dokonywane w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mają doniosłe znaczenie.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się powszechnie, że prowadzą one bowiem nie tylko do zakwalifikowania dłużnika alimentacyjnego do określonej kategorii dłużników, ale powodują dalsze, poważne konsekwencje. Sformułowanie zawarte w art. 5 ust. 3b ustawy: "jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego",

jak też sformułowanie zawarte w art. 5 ust. 5 ustawy: "starosta wydaje decyzję

o zatrzymaniu prawa jazdy", są bowiem jednoznaczne. Wskazane zapisy ustawy

nie pozostawiają organom żadnego luzu decyzyjnego, nakazując określone w ustawie działania.

Bezspornie zatem postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego

za uchylającego się od zobowiązań musi zostać przeprowadzone przez organy z dużą starannością, w celu ustalenia każdej z niezbędnych dla takiego rozstrzygnięcia sprawy przesłanek. Sąd kontrolujący wydane w tej sprawie decyzje powinien mieć natomiast możliwość oceny ustaleń organu dokonanych na podstawie przedstawionych w aktach sprawy dowodów.

Jak wskazano, z przywołanych przepisów wynika, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych

w art. 5 ust. 3 ustawy, a decyzja w tym przedmiocie może zostać wydana, jeżeli nie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 5 ust. 3a.

Bezspornym jest, że skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec dzieci: A., C., K., K. i N. G.

Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika również, że w sprawie zaistniały podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie uznania skarżącego

za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań, albowiem w dniu

17 listopada 2020 r. do będącego dłużnikiem alimentacyjnym skarżącego skierowane zostało wezwanie do stawienia się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w [...]

w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego. W wystosowanym wezwaniu organ pierwszej instancji pouczył skarżącego o konsekwencjach związanych z niezastosowaniem się do wezwania, odmówienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Wezwanie to zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu

18 listopada 2020 r., co potwierdza własnoręcznie złożony podpis skarżącego

na znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy dokumencie potwierdzenia odbioru. Pomimo tak dokonanego doręczenia dłużnik nie stawił się w siedzibie organu

i nie złożył wymaganego oświadczenia. Tym samym organy zasadnie przyjęły,

że w sprawie wystąpiła przesłanka określona w art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy,

tj. miało miejsce uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odmowa złożenia oświadczenia majątkowego. Skarżący nie stawił się w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, ani nie złożył oświadczenia majątkowego i w żaden sposób nie zareagował na wezwanie organu. Jak już natomiast wyjaśniono była to wystarczająca przesłanka do uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Dokonując tej oceny Sąd miał na uwadze, że podnoszone w kontekście prawidłowości doręczenia skarżącemu wezwania z dnia 17 listopada 2020 r. zarzuty

nie zasługiwały na uwzględnienie. Poza prostym zaprzeczeniem odebrania przedmiotowego wezwania skarżący, podobnie jak ustanowiony pełnomocnik nie przedstawił jakichkolwiek zasługujących na uwzględnienie argumentów będących

w stanie podważyć skuteczność kwestionowanego doręczenia. Samo zaprzeczenie treści dokumentu potwierdzenia odbioru przesyłki, na którym znajdują się czytelny podpis skarżącego i data odbioru, nie mogło samo w sobie stanowić wystarczającej podstawy podważenia wiarygodności tego dokumentu.

Dodatkowo wskazać należy, że skarżący otrzymał zawiadomienie o wszczęciu postępowania, w którego treści nawiązano do obowiązku stawiennictwa w celu przeprowadzenia wywiadu.

Zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu w związku z dokonaniem przez organ wadliwej wykładni normy art. 5 ust. 3a ustawy.

Z przytoczonego już przepisu art. 5 ust. 3a ustawy wynika bowiem, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się, gdy dłużnik ten, przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Stanowisko o braku zaistnienia wspomnianej przesłanki negatywnej organ odwoławczy oparł w zasadzie wyłącznie na zaświadczeniu Komornika Sądowego działającego przy Sądzie Rejonowym w [...], z którego wynika, że w okresie ostatnich 6 miesięcy A. G. nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (od lipca 2020 r. wyegzekwowane zostały jedynie 2 wpłaty: dnia 9 październiku 2020 r., w wysokości 962,63 zł oraz 31 grudnia 2020 r. 2.600,00 zł). Organ nie uwzględnił natomiast tego, że skarżący dokonywał wpłat alimentów bezpośrednio do rąk byłej małżonki oraz dzieci.

Dokonując wykładni przepisu art. 5 ust. 3a ustawy należy dostrzec, że przepis ten nie wymaga tak jak przyjął organ odwoławczy ustalenia, czy stan egzekucji jest bezskuteczny, lecz sprowadza się do ustalenia, czy dłużnik alimentacyjny faktycznie

nie wykonywał obowiązku alimentacyjnego. W związku z tym okoliczność niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego nie może być ustalana wyłącznie

na podstawie zaświadczenia komornika, które dotyczy stricte prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zwłaszcza zaś w sytuacji, gdy tak jak w okolicznościach sprawy skarżący wskazywał, że wywiązywał się ze swoich zaległości.

O ile w adresowanym do organu pierwszej instancji piśmie z dnia 7 stycznia 2021 r. skarżący nie zawarł istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia informacji, o tyle już

w odwołaniu okoliczność dokonywania wpłat alimentów potwierdzona została załączoną do tego środka odwoławczego dokumentacją i organ powinien był fakt ten wziąć pod uwagę.

Dokonana przez organ wykładnia normy art. 5 ust. 3a ustawy wadliwie nawiązuje do art. 30 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a. Przepis ten dotyczący umorzenia zaległości alimentacyjnych wprowadza przesłankę skutecznej egzekucji. Norma art. 5 ust. 3a ustawy przesłanki takiej nie zawiera. Stanowisko, że inna droga płatności alimentów, z pominięciem organu egzekucyjnego nie stanowi wywiązywania się ze zobowiązań alimentacyjnych jest zatem niezasadne. Takie ograniczenie musiałoby wynikać z treści przepisu, który ma charakter represyjny. Unormowanie wprowadzające sankcję musi być sformułowane w sposób jednoznaczny, umożliwiający dłużnikowi dostosowanie się do jego treści. Brak w przepisie wyraźnego ograniczenia do płatności alimentów w drodze egzekucji uniemożliwia jego wyintepretowanie w drodze wykładni celowościowej.

Powyższe stanowisko było już wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 stycznia 2019 r. sygn. akt II SA/Lu 781/18, w którym wskazano, że przepis art. 5 ust. 3a ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie wymaga ustalenia, czy egzekucja jest bezskuteczna, którą potwierdza komornik, ale sprowadza się do ustalenia, czy dłużnik alimentacyjny faktycznie nie wykonywał obowiązku alimentacyjnego. W związku z tym, okoliczność niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego nie może być ustalana wyłącznie na podstawie zaświadczenia komornika.

Niezasadne ograniczenie postępowania dowodowego w zakresie dokonywanych płatności do zaświadczenia komornika oznacza w istocie, że zaskarżona decyzja wydana została bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, tj. z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w zakresie mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Wymogi wspomnianych przepisów zobowiązują organy administracji publicznej do dochodzenia prawdy obiektywnej poprzez wyczerpujące zgromadzenie materiału dowodowego i jego ocenę we wzajemnej łączności. Postępowanie dowodowe oparte jest bowiem na zasadzie oficjalności, przez co rozumieć należy, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Organy administracji mają obowiązek zebrania

i rozpatrzenia materiału dowodowego, a następnie powinny dokonać wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych i prawnych konkretnej sprawy, na podstawie analizy całego materiału dowodowego, w tym zgłoszonych przez stronę postępowania zarzutów. Przypomnieć należy również, że na zasadzie art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Oznacza to, że w warunkach przedmiotowej sprawy należało dogłębnie zbadać sytuację skarżącego kierując się dyrektywami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Celem prowadzonego postępowania powinno być ustalenie, czy fakt niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego miał rzeczywiście miejsce. Biorąc pod uwagę zawężony,

bo ograniczony do zaświadczenia komornika sądowego charakter postępowania dowodowego, Sąd uznał, że organ nie przeprowadził postępowania dowodowego w tej mierze wystarczająco wnikliwie.

Ponadto w kontekście przesłanki z art. 5 ust. 3a ustawy istotna jest również wysokość dokonywanych przez dłużnika wpłat. Komentowany przepis zwalnia organ

z obowiązku wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w przypadku, gdy dłużnik przez okres ostatnich

6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych

w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Ustaleniu przez organ powinna zatem podlegać również wysokość dokonywanych przez skarżącego wpłat w kontekście minimalnych kwot wpłat, wynikających z art. 5 ust. 3a ustawy.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę nie podziela w omawianym aspekcie interpretacji, jakoby dłużnik alimentacyjny musi w każdym miesiącu - przez okres ostatnich 6 miesięcy - wywiązywać się z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie

nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Zdaniem sądu, brzmienie

art. 5 ust. 3a ustawy nie stoi na przeszkodzie dokonywaniu przez dłużnika wpłat

w większej wysokości za poszczególne miesiące, w okresie 6 miesięcy, o których mowa w tym przepisie, gdyż z właściwości i celu zobowiązania alimentacyjnego, obejmującego obowiązek dostarczania środków utrzymania (art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) wynika, że termin spełnienia przez dłużnika pieniężnego świadczenia alimentacyjnego jest terminem zastrzeżonym w istocie na korzyść dłużnika. Tym samym, spełnienie świadczenia alimentacyjnego przed terminem jego wymagalności musi być traktowane na równi ze spełnieniem świadczenia w terminie (por. wyroki WSA w Poznaniu z 18 grudnia 2019 r. IV SA/Po 830/19 i z 12 lutego 2015 r. IV SA/Po 1347/14; czy wyrok WSA w Olsztynie z 21 października 2021 r. II SA/Ol 623/21).

Tym samym, spełnienie świadczenia alimentacyjnego (pieniężnego) przed terminem jego wymagalności musi być traktowane na równi ze spełnieniem świadczenia w terminie. To zaś oznacza, że dłużnik alimentacyjny uiszczający świadczenia alimentacyjne z góry za jeden, dwa lub więcej miesięcy, powinien być uznawany za dłużnika wywiązującego się ze zobowiązań alimentacyjnych,

w rozumieniu art. 5 ust. 3a ustawy, w każdym z tych miesięcy. Zatem także w takim przypadku możliwe jest skorzystanie przez dłużnika alimentacyjnego z dobrodziejstwa art. 5 ust. 3a ustawy.

W świetle złożonych w odwołaniu wyjaśnień skarżącego organ odwoławczy powinien więc dokonać oceny, czy w okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy skarżący przed wydaniem zaskarżonej decyzji realizował ciążący na nim obowiązek alimentacyjny określony w art. 5 ust. 3a ustawy pomimo niepełnej regularności wpłat,

co oznaczałoby, że brak było podstaw do uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Rozpatrując ponownie sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zastosuje się do wskazań Sądu, co oznacza w szczególności, że organ odwoławczy przeprowadzi dodatkowe postępowanie dowodowe nakierowane na ustalenie,

czy skarżący rzeczywiście nie wywiązywał się z nałożonego na niego zobowiązania alimentacyjnego względem dzieci.

Wynik tego postępowania, należycie oceniony i wszechstronnie rozważony, pozwoli na ustalenie stanu faktycznego, który następnie odniesiony zostanie

do obowiązujących przepisów prawa. Dopiero wtedy możliwe będzie rozstrzygnięcie, czy skarżącego można uznać na podstawie powołanych na wstępie rozważań merytorycznych przepisów, za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się

od zobowiązań alimentacyjnych.

Mając na uwadze wskazane naruszenie przez organ odwoławczy przepisu prawa materialnego – art. 5 ust. 3a ustawy przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji przepisów postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).