Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 2061/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a i 3b;
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 8;
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 141 § 4;
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: § 3 ust. 1 pkt 2 i 3;
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 października 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 301/17 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w części i umorzenia postępowania w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej przez M. K. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 27 października 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 301/17. Wyrokiem tym została oddalona skarga M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie (dalej: "ZUS" lub "Organ") z [...] stycznia 2017 r. o odmowie umorzenia należności.

Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok w następującym stanie sprawy:

ZUS decyzją z dnia [...] października 2016 r. po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego odmówił mu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 15 lipca 2016 r. za okres od sierpnia 2011 r. do maja 2016 r.

W punkcie II decyzji organ umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: "kpa" w zakresie składek na Fundusz Gwarantowanych Składek Pracowniczych w związku z brakiem przedmiotu postępowania.

Jako podstawę prawną pkt I decyzji Organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, w zw. z art. 28 ust. 1 - ust. 3a, ust. 4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778, dalej: "usus").

W uzasadnieniu decyzji Organ wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność w łącznej kwocie 65 083,38 zł, określone w art. 28 ust. 2 usus.

Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ZUS decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. uchylił opisaną na wstępie pierwszą decyzję w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres: od 08/2011 r. do 12/2011 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 08/2011 r. do 09/2011 r. oraz 12/2011 r., oraz na Fundusz Pracy za okres: od 08/2011 r. do 12/2011 r., i w tym zakresie umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję w mocy. Organ wydał tę decyzję w oparciu o następujące ustalenia:

1. Strona prowadzi działalność gospodarczą tj. A. co najmniej od 1 stycznia 1999 r., nie zatrudniając pracowników.

2. Skarżący w latach 2011-2015 wykazywał dochody od 53 570,64 zł do 38 278,40 zł, a za 2016 r. – 11 395,82 zł.

3. Zaległości figurujące na koncie Strony w ZUS nie zostały dotychczas skierowane do przymusowego dochodzenia.

4. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwojgiem dzieci. Żona od wielu lat jest osobą bezrobotną. Skarżący nie jest nigdzie zatrudniony, nie otrzymuje żadnego świadczenia rentowego/emerytalnego, nie posiada innych źródeł dochodu. Stałe wydatki rodziny związane z utrzymaniem zostały przez Stronę określone na kwotę od 800 do 1000 zł miesięcznie. W okresie zimowym koszty te wzrastają ze względu na konieczność ogrzewania domu. Ponadto Skarżący ponosi koszty związane z uczęszczaniem dzieci do szkół. Jest to kwota ok. 200 zł miesięcznie.

5. Strona nie powołała się na jakiekolwiek problemy zdrowotne, które uniemożliwiają całkowicie bądź ograniczają jej aktywność zawodową. Nie zgłosiła żadnych przewlekłych chorób. Nie zgłosiła również żadnych problemów zdrowotnych członków rodziny.

7. Strona posiada zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie 24.451,11 zł, miesięczna spłata wynosi 400,86 zł, co do których nie zgłosił trudności w terminowym regulowaniu ww. zobowiązania.

8. Skarżący nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, jest posiadaczem pojazdu marki Mercedes-Benz (rok produkcji 2001).

ZUS ustalił, iż część należności uległa przedawnieniu zgodnie z art. 24 usus i w tym zakresie postępowanie umorzył.

Organ uznał, że sytuacja Strony nie wyczerpuje całości kryteriów niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku na podstawie art. 28 usus. Strona jest aktywnym przedsiębiorcą posiadającym możliwość wypracowania zysków z wykonywanej działalności gospodarczej. ZUS wskazał, że okoliczność, iż żona Strony od wielu lat jest bezrobotna, w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej rodziny. Z akt sprawy nie wynika, aby była ona zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Zatem w ocenie Zakładu żona Skarżącego nie wykorzystuje wszystkich form aktywnego poszukiwania pracy.

Organ doszedł do przekonania, iż sytuacja materialna Strony jest trudna, jednak nie można jednoznacznie przyjąć, że spłata przez niego zobowiązania, mogłaby pociągnąć za sobą skutek w postaci pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co stanowi jedną z przesłanek przemawiających za umorzeniem. Materiał przedstawiony w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że trudności finansowe Strony mają charakter stały i wykluczają zaspokojenie roszczeń ZUS. Nie jest wykluczone, że prowadzona działalność będzie przynosić dochody tej wysokości, że pozwolą one na spłatę powstałych zobowiązań wobec ZUS. Strona nie wykazała również wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie legitymuje się orzeczeniem o częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy czy niepełnosprawności. Nie zgłosiła również żadnych problemów zdrowotnych członków rodziny.

Odnośnie zobowiązań finansowych z tytułu zaciągniętego kredytu, Organ wskazał, że Strona nie zgłosiła trudności w terminowym regulowaniu powyższego zobowiązania. Oświadczyła również, że z uwagi na trudną sytuację finansową pożyczki udzielili jej teściowie - zobowiązanie to do dziś stara się oddać. Organ nie kwestionował posiadania przez Stronę powyższych zobowiązań, niemniej jednak w opinii Zakładu okoliczność ta nie może być wzięta pod uwagę jako główna przesłanka umorzenia należności z tytułu składek, bowiem prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności, że należności składkowe ZUS jako należności publicznoprawne podlegają szczególnej ochronie.

Organ nie zakwestionował, że jednorazowa spłata zadłużenia jest w przypadku Skarżącego niemożliwa. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby podjął próbę regulowania zadłużenia w ramach systemu ratalnego, dostosowanego do jego możliwości płatniczych.

M. K. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaskarżając ją w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji I instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci obrazy art. 6 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa – w wyniku czego nastąpiło nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego, a także poprzez niezastosowanie w przedmiotowej sprawie art. 28 ust. 2 i 3 pkt 6 oraz art. 28 ust. 3a usus, pomimo iż z okoliczności sprawy wynika, że powinny one zostać zastosowane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369; dalej: "ppsa"). Uzasadniając wyrok Sąd I instancji na wstępie dokonał wykładni art. 28 ust. 2 i ust. 3 usus. Stwierdził, że z przepisów tych wynika, że dla wydania rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego należy wcześniej ustalić, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. WSA uznał za bezsporne ustalenia, że nie zachodziła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 usus. Dalej Sąd I instancji wskazał na art. 28 ust. 3 usus. stanowiący, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji zobowiązany powinien wykazać, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Szczególne przesłanki umorzenia zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). WSA uznał za bezsporne niewystąpienie w sprawie przesłanek opisanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Dokonał wykładni wymienionych w tym przepisie pojęć: "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek". Wskazał, że w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w przepisach art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a usus. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, istnieje potencjalna możliwość umorzenia należności, a nie konieczność ich umorzenia. Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego wyłącznie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Sąd I instancji uznał, że ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez Skarżącego na okoliczność jego sytuacji finansowej i osobistej. Dowody te, łącznie z dowodami zgromadzonymi przez Organ, stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie znaczy, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone.

W ocenie WSA w stosunku do Skarżącego nie można mówić o spełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności wynikającej z art. 28 ust. 2 usus. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie, musi mieć charakter trwały i nieprzemijający, a żaden z przypadków całkowitej nieściągalności wymienionych enumeratywnie w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 usus. nie ma zastosowania względem Skarżącego. Żaden z organów egzekucyjnych nie wypowiedział się co do ściągalności długu składkowego, a biorąc pod uwagę fakt kontynuowania przez Skarżącego działalności gospodarczej nie można definitywnie stwierdzić braku majątku obecnego i przyszłego podlegającego egzekucji. W ocenie WSA nie ma żadnych logicznych przesłanek, by uznać za zasadne twierdzenia Skarżącego, że skoro nie jest on w stanie spłacić zaległości w całości w chwili obecnej, to kategorycznie nie będzie też w stanie spłacić wymaganych zobowiązań w przyszłości, a ściągnięcie zobowiązań nie jest i nie będzie możliwe.

Sąd I instancji uznał, że Organ oceniając wniosek o umorzenie w oparciu o art. 28 ust. 3a usus, zasadnie przyjął, że nie zaistniała również żadna z sytuacji stanowiących o możliwości umorzenia należności składkowych, pomimo niestwierdzenia całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. W sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa § 3 ust. 1 rozporządzenia, a w szczególności przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1. W ocenie WSA Organ rzetelnie ustalił i ocenił możliwości płatnicze Skarżącego, badając wszelkie przedstawione przez niego dowody i wnioski. Sąd I instancji zauważył też, że sąd kontrolując decyzję w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczenia, nie może narzucić organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jest to bowiem wyłączna kompetencja samego organu. Rola sądu sprowadza się do zbadania sposobu dojścia przez organ do decyzji w tym przedmiocie. Kontrolowane jest zatem postępowanie prowadzone przez organ, w efekcie którego wydano kwestionowane decyzje, tj. sąd bada, czy organ wyczerpał w sposób wystarczający i prawidłowy postępowanie dowodowe oraz czy odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów. WSA stwierdził, że Organ zasadnie uznał, że obecna - obiektywnie trudna - sytuacja majątkowa Skarżącego, nie pozwala na jednorazową, natychmiastową spłatę zadłużenia bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jego rodziny. Za bezzasadny uznał zarzut Skarżącego, że świadczenie w ramach programu "500 plus" nie ma związku ze sprawą, bowiem w oczywisty sposób wpływa na jego sytuację majątkową.

WSA za trafne uznał ustalenia Organu, że podnoszone przez Skarżącego w sprawie okoliczności mających uzasadniać umorzenie, pomimo wezwania, nie zostały przez Skarżącego potwierdzone rzetelnymi dowodami. Sąd I instancji zauważył, że Skarżący jest osobą stosunkowo młodą, zdrową, posiada kwalifikacje zawodowe, a przede wszystkim kontynuuje działalność gospodarczą i osiąga dochody. Stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, że żona Skarżącego nie może w przyszłości znaleźć zatrudnienia, szczególnie biorąc pod uwagę szkolny wiek ich dzieci (urodzonych w 2002 r. i w 2007 r.). WSA zauważył, że nie może zasługiwać na aprobatę model prowadzenia działalności przez Skarżącego, który terminowo regulując inne zobowiązania, w tym prywatny kredyt, systematycznie nie uiszczał składek na ubezpieczenie społeczne. Sąd I instancji uznał, że Organ zgodnie z art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 kpa w sposób wyczerpujący zebrał i gruntownie rozpatrzył cały materiał dowodowy, zapewniając stronie czynny udział w postępowaniu i dopełniając obowiązków wynikających z art. 10 kpa. W szczególności Organ omówił w uzasadnieniu decyzji wszystkie elementy materiału dowodowego, nie stosując ich wybiórczo.

M. K. zaskarżył omówiony wyrok w całości skargą kasacyjną. Zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:

1. naruszenie prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, a to art. 28 usus. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w zaistniałej sprawie nie ma podstaw do umorzenia wnioskowanej kwoty w sytuacji, gdy zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 28 ustawy;

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 141 § 4 ppsa polegające na przyznaniu w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, że została spełniona przesłanka uzasadniająca wniosek o umorzenie składek, przy jednoczesnym stwierdzeniu, że nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych.

3. naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7 i 8 kpa, poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a to przeprowadzenia analizy sytuacji rodzinnej i dochodowej Skarżącego w szczególności co do faktycznych możliwości spłaty należności wobec ZUS przy uwzględnieniu jego dochodów i kosztów utrzymania.

Podnosząc te zarzuty Skarżacy kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania.

Wniósł też o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz adwokata kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie należy podnieść, że sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.).

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 ppsa, a które w sprawie nie występują.

W skardze podniesiono zarówno zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W ramach zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego wskazano na art. 28 usus. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji. Podnosząc zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej powinien precyzyjnie wskazać, który przepis prawa materialnego uważa za naruszony. Podnosząc zarzut błędnej wykładni powinien wskazać, na czym ten błąd wykładni polegał i jaka powinna być – jego zdaniem – prawidłowa wykładnia. Tymczasem w zarzutach naruszenia prawa materialnego Skarżący powołuje jedynie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten ma kilka jednostek redakcyjnych o zróżnicowanej treści normatywnej. Brak precyzyjnego wskazania tych jednostek redakcyjnych w skardze kasacyjnej oraz niesprecyzowanie, na czym polegał zarzucany błąd wykładni przepisów prawa materialnego, wobec związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami tej skargi, zwalnia NSA z dalszych rozważań co do tak wadliwie skonstruowanego zarzutu.

Również nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 ppsa. Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że uniemożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, bądź czyni ją wyłącznie iluzoryczną (por. wyrok NSA z 12 października 2010 r. o sygn. II OSK 1620/10, publ. CBOSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie podstawowe elementy wymienione w art. 141 § 4 ppsa – przedstawiając stan sprawy przyjęty za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, prezentując zarzuty skargi, wskazując podstawę prawną rozstrzygnięcia wraz z jej wyjaśnieniem oraz zawierając odniesienie do zarzutów skargi. Dlatego też zarzut ten w ocenie NSA jest całkowicie chybiony. Dodatkowo należy zauważyć, że Skarżący nie ma racji, gdy dopatruje się sprzeczności w przyznaniu przez Sąd I instancji, że została spełniona przesłanka uzasadniająca wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek, a jednocześnie WSA zaakceptował stanowisko ZUS odmawiające umorzenia. Organ i Sąd I instancji trafnie zauważyły, że nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalność zaległości o jakiej mowa w art. 28 ust. 2 i 3 usus, których to ustaleń w istocie Skarżący nie kwestionuje. Przyznały, że Skarżący nie ma możliwości jednorazowej spłaty zaległości, co nie jest jednak równoznaczne ze stanem całkowitej nieściągalności. Zasadnie wskazały, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, ma kwalifikacje zawodowe, wiek oraz stan zdrowia umożliwiający uzyskiwanie dochodów i dokonywanie chociażby ratalnych spłat zaległości.

Nie zasługiwał też na uwzględnienie zarzut podniesiony w pkt 3 petitum skargi kasacyjnej. W ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania autor skargi kasacyjnej zarzuca naruszenie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7 i art. 8 kpa polegające na akceptacji przez WSA działania ZUS, który – w ocenie Skarżącego - nie podjął czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a to przeprowadzenia analizy sytuacji rodzinnej i dochodowej Skarżącego, w szczególności co do faktycznych możliwości spłaty należności wobec ZUS.

Zaznaczyć należy, że zakres prawidłowo prowadzonego postępowania dowodowego wyznaczają przepisy prawa materialnego. Kluczowe znaczenie ma w tej kwestii treść art. 28 ust. 3a i 3b usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim to, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (zob. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14; dostępny na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślić przy tym należy, że w przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS – aby uniknąć dowolności decyzji – musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (zob. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., II GSK 2757/14). Analogiczne rozumienie tych przepisów zostało przyjęte przez WSA, który w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prawidłowo wskazał, że decyzja w sprawie umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a usus jest decyzją uznaniową, co jednak nie oznacza, że taka decyzja może być dowolna, gdyż ZUS ma obowiązek oceny każdego z zebranych dowodów i dania temu wyrazu w uzasadnieniu decyzji. W świetle powyższej wykładni 28 ust. 3a ususu i § 3 rozporządzenia przyjąć należy, że umorzenie należności z tytułu składek na podstawie tych przepisów jest możliwe, o ile w toku postępowania administracyjnego zostanie wykazane, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna wnioskodawcy sprawiają, że nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka wykładnia determinuje zakres ustaleń faktycznych, jakie należało poczynić w toku postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie należało zatem ustalić jaki jest stan majątkowy i sytuacja rodzinna Skarżącego, a następnie ocenić, czy w takich okolicznościach uiszczenie należności z tytułu składek może doprowadzić do ciężkich skutków dla Skarżącego lub jego rodziny, przy czym przykładowo chodzi o sytuacje, gdy zapłacenie składek może doprowadzić do pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, albo gdy przewlekła choroba bądź konieczność opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie składek. Z tych obowiązków ZUS się wywiązał, co zasadnie zaakceptował Sąd I instancji.

Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, przy czym zgodnie z art. 8 kpa powinny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej. Wbrew stanowisku Skarżącego, WSA zgodnie z prawem ocenił, że ZUS prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy istotne z punktu widzenia zaprezentowanej wyżej wykładni przepisów prawa materialnego. ZUS odniósł się i poddał ocenie dowody, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wziął pod uwagę wszystkie dowody wskazane przez Skarżącego dla wykazania jego trudnej sytuacji materialnej.

Powyższe ustalenia zostały przełożone na przesłanki o jakich mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 usus dotyczące całkowitej nieściągalności składek, które nie wystąpiły w sprawie, a następnie na przesłanki, o jakich mowa w art. 28 ust. 3a usus i w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w świetle ustaleń faktycznych poczynionych na podstawie zebranego materiału dowodowego oraz – co istotne – uznaniowego charakteru decyzji, WSA prawidłowo ocenił, że ZUS miał podstawy do odmowy umorzenia nieopłaconych przez Skarżącego należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Przede wszystkim trafna jest argumentacja, że obiektywnie trudna sytuacja Skarżącego, w jakiej się znalazł, nie może być powodem umorzenia wnioskowanych składek, przede wszystkim ze względu na wiek Skarżącego, jego kwalifikacje zawodowe i prowadzoną działalność gospodarczą. Zasadne było też zwrócenie uwagi na to, że ze względu na wiek dzieci, możliwe jest też poprawienie sytuacji materialnej rodziny Skarżącego przez podjęcie aktywności zawodowej przez jego żonę.

WSA trafnie zatem wskazał, że w tej sytuacji umorzenie zaległych składek byłoby przedwczesne, zaznaczając przy tym, że zmiana sytuacji Skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności. Tak jest nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej). To, że Skarżący nie uzyskał oczekiwanej przezeń decyzji, nie stanowi o naruszeniu przez Organ przepisu art. 8 kpa, skoro działania Organu były wnikliwe, oparte na wszechstronnej analizie materiału dowodowego, w szczególności wskazywanego przez Skarżącego, któremu zapewniono czynny udział w postępowaniu.

Zatem, skoro skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, należało ją oddalić na podstawie na art. 184 ppsa.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 ppsa, na jego wniosek, po złożeniu stosownego oświadczenia. Zatem o powyższym orzeknie WSA (art. 258 § 2 pkt 8 ppsa).