Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2154/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 35 w zw. z art. 40
journal: Dz.U. 2017 poz 657
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 20 lipca 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Robert Sawuła (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Piotr Broda po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lutego 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 514/18 w sprawie ze skargi M. I. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 4 kwietnia 2018 r., nr SO-IV.621.1.37.2018.15 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 13 lutego 2019 r., IV SA/Po 514/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny (powoływany dalej jako: WSA) w Poznaniu oddalił skargę M. I. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 4 kwietnia 2018 r., nr SO-IV.621.1.37.2018.15, w przedmiocie wymeldowania. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Jak wynika z ustaleń sądu wojewódzkiego, postępowanie administracyjne w sprawie wszczęto na wniosek E. K. i J. A. (współwłaścicielek nieruchomości położonej przy K. w P.). Prezydent Miasta Poznania decyzją z 12 stycznia 2018 r., nr SOUK-IX.5343.2.619.2017.1, orzekł o wymeldowaniu M. I. z pobytu stałego w lokalu przy ul. K. w P., powołując się w podstawie prawnej na art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. 2017, poz. 657 ze zm., Uel).

Kolejno w wyroku IV SA/Po 514/18 wskazano, że M. I. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika od powyższej decyzji wniósł odwołanie do Wojewody Wielkopolskiego, a powołaną na wstępie decyzją Wojewoda Wielkopolski po rozpoznaniu sprawy orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2017, poz. 1257 ze zm., K.p.a.) w zw. z art. 35 Uel.

Wojewoda w swej decyzji wyjaśnił, że postępowaniu ustalono, iż odwołujący się opuścił lokal przy ul. K. w P. Wskazano, że ustalenia te poczyniono na podstawie:

- podania wnioskodawczyń z 7 lipca 2017 r. informującego, że M.I. w związku z postępowaniem rozwodowym wyprowadził się z przedmiotowego lokalu w marcu 2017 r.,

- pisma pełnomocnika odwołującego się z 14 maja 2017 r. skierowanego do Sądu Okręgowego w [...] w sprawie rozwodowej informującego, że M.I. od połowy kwietnia przebywa w Egipcie, ponieważ pozostał bez środków do życia i pracy oraz musiał skorzystać z pomocy swojej rodziny i podjąć leczenie,

- pisma pełnomocnika odwołującego się z 2 sierpnia 2017 r. potwierdzającego, że przebywa w Egipcie oraz, że na początku września 2017 r. ma zamiar powrócić do Polski, ponieważ na 23 października 2017 r. wyznaczono termin rozprawy przed Sądem Okręgowym w Poznaniu,

- zeznania wnioskodawczyni z 21 sierpnia 2017 r. stwierdzającej, że mąż w lokalu mieszkał w sposób stały do marca 2017 r., a następnie wyprowadził się zabierając część swoich rzeczy, których resztę spakowano i dostarczono mu przez jego kolegę w marcu 2017 r.

Organ II instancji ustalił, że zainteresowany opuścił dom dobrowolnie, wyprowadzając się nie oddał kluczy, a jego żona następnie wymieniła zamki. Odwołując się do treści protokołu z rozprawy sądowej o rozwód i alimenty z 23 października 2017 r., I C 320/17, stwierdzono, że odwołujący mieszka ze swoją rodziną w Egipcie, do Polski przyleciał specjalnie na rozprawę rozwodową i po niej planuje powrót do Egiptu. Będąc w Polsce, odwołujący zatrzymał się u swego przyjaciela. Ustalono również, że jak deklarował odwołujący, gdy jest w Polsce chciałby widywać dzieci codziennie oraz przyjeżdżać do dzieci co 3 miesiące. W toku postępowania ustalono też, że odwołujący lokal opuścił 31 marca 2017 r. gdyż bał się żony, która jest lekarzem i "wiedziałaby jak go pozbawić życia". Odwołujący się oświadczył też, że opuszczenie spornego lokalu było jego decyzją, ponieważ obawiał się o swoje bezpieczeństwo i boi się, że po wymeldowaniu żona poinformuje urząd właściwy do spraw cudzoziemców, że nie ma meldunku i jest niebezpieczny, co spowoduje wydalenie go z Polski. Wojewoda wskazał, że w toku postępowania odwołujący oświadczył też, że nie jest w stanie wskazać kiedy mógłby ponownie zamieszkać w lokalu dotychczasowego zameldowania. Wyprowadził się i wyjechał z Polski, bo wszyscy byli przeciwko niemu i obawiał się o swoje bezpieczeństwo. Z Polski wyjechał 13 kwietnia 2017 r., a wrócił w październiku 2017 r. Obecnie szuka pracy w Polsce. Organ odwoławczy uznał zgromadzone w niniejszej sprawie dowody (wymienione powyżej), za potwierdzające, że zainteresowany od 31 marca 2017 r. nie mieszka w spornym lokalu, a opuszczenie lokalu przez niego miało charakter trwały i dobrowolny. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda wyjaśnił, że przedstawiona przez odwołującego argumentacja dowodzi, że z lokalu wyprowadził się w sposób dobrowolny i trwały.

Następnie sąd pierwszej instancji wskazał, że M.I. wywiódł skargę na w/w decyzję, domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Skarżący zakwestionował ustalenie, jakoby opuszczenie przez niego lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Skarżący podniósł, że decyzję wydano w oparciu o "subiektywne przekonanie pracownika organu związane z faktem, iż odwołujący się jest cudzoziemcem". W ocenie Skarżącego, jest uznawany za niewiarygodnego, albowiem jest cudzoziemcem z kraju muzułmańskiego. Podkreślono, że presja psychiczna ze strony E. K. była tak znaczna, że doprowadziła skarżącego do rozstroju zdrowia i potrzeby leczenia. W skardze podniesiono, że ponieważ żona wystąpiła do ZUS o wykreślenie skarżącego z listy beneficjentów i nie było go stać na leczenie w Polsce, wyjechał w tym celu do Egiptu. W skardze wskazano też na naruszenie art. 77, art. 78 i art. 80 K.p.a., poprzez zaniechanie dodatkowego przesłuchania stron oraz ustalenia stanu faktycznego postępowania przed Sądem Okręgowym w Poznaniu w sprawie I C 320/17. Skarżący wskazał też na zaniechanie polegające na braku przeprowadzenia dowodu z urzędu w Urzędzie Miasta Poznania i Prokuraturze Rejonowej Poznanń-Grunwald na okoliczność rzekomego znęcania się nad rodziną. W dalszej kolejności skarżący podkreślił, że fakt, iż samodzielnie opuścił lokal, z którego go wymelowano, nie oznacza, że uczynił to dobrowolnie. Ponadto w tym lokalu nadal znajdują się jego rzeczy.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie przed WSA w Poznaniu stawił się skarżący wraz pełnomocnikiem ustanowionym z urzędu, który wniósł o przeprowadzenie dowodów z: kserokopii pisma z komisariatu Policji [...] z 19 marca 2017 r., wezwania kierowanego do skarżącego z 8 stycznia 2018 r.; transkrypcji rozmowy między skarżącym a uczestniczką postępowania, i płyty z tej rozmowy; z wykazu rozmów telefonicznych z uczestniczką oraz z jej matką na okoliczność relacji między skarżącym, a uczestniczką. Wniesiono też o przeprowadzenie dowodu z ksero fotografii alkoholu w mieszkaniu na okoliczność problemu alkoholowego uczestniczki postępowania. Wniosek dowodowy dotyczył też kserokopii aktu notarialnego z 21 czerwca 2004 r., a także wyciągów z kont.

Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Poznaniu oddalił skargę.

Sąd pierwszej instancji oddalił wnioski dowodowe skarżącego uznając, że przeprowadzenie dowodu ze wskazanych we wnioskach dokumentów nie jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w badanej sprawie.

W motywach tego orzeczenia sąd pierwszej instancji stwierdził, że oświadczenia skarżącego w sposób nie pozostawiający żadnych wątpliwości dowodzą, że opuszczeniu przez M.I. miejsca pobytu stałego towarzyszył trwały zamiar. Sąd wojewódzki dostrzegł, że podczas przesłuchania przed organem I instancji skarżący zadeklarował zamiar pozostania i wolę skupienia w Polsce swojego życia. Zwrócono uwagę, że deklaracja woli pozostania w Polsce nie jest tożsama z wolą zamieszkiwania przy ul. K. w P. Stosownie do art. 25 Kodeksu cywilnego, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tak rozumiane zamieszkanie nie sprowadza się jednak do zameldowania.

Sąd pierwszej instancji uznał, że podnoszone przez skarżącego przyczyny uzasadniające opuszczenie przezeń lokalu, nie podważają dokonanej przez organy oceny, co do dobrowolności opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Nie budziło również wątpliwości tego sądu, że pomiędzy małżonkami w tracie postępowania rozwodowego zrodził się konflikt, jednakże wola skarżącego odnośnie poprawy komfortu życiowego, bo tym - w okolicznościach badanej sprawy - była jego decyzja o wyprowadzce dowodzi, że była to decyzja dobrowolna. Sąd a quo wspierając swe wywody odnoszeniem do dorobku judykatury wywodził, że dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu nie jest przesłanką ustawową wymeldowania, a kwestia dobrowolności opuszczenia lokalu ma drugorzędne znaczenie, jeśli opuszczeniu lokalu towarzyszy zamiar opuszczenia go w sposób trwały.

W wyroku obszernie przywołano zeznania złożone przez skarżącego w toku postępowania rozwodowego przed sądem powszechnym, podkreślając, że skarżący nie powrócił i nie podejmował prób powrotu do miejsca dotychczasowego stałego pobytu. Trafnie zatem organy obydwu instancji oceniły zebrany materiał dowodowy stwierdzając, że do opuszczenia przez skarżącego miejsca stałego pobytu doszło w sposób trwały. Za całkowicie pozbawione znaczenia dla postępowania w sprawie uznano w wyroku kwestie genezy konfliktu pomiędzy skarżącym, a uczestniczką postępowania i jej rodziną. Dla kwestii meldunkowych nie mają znaczenia również nakłady finansowe poniesione przez skarżącego na dom, ani przyczyny które spowodowały, że małżonkowie postanowili się rozwieść. Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego był reprezentowany przez ustanowionego z wyboru adwokata, a zeznania składał w obecności tłumacza przysięgłego. Dokonując oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego sąd wojewódzki stwierdził, że organy obu instancji wywiodły prawidłowe wnioski.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając to orzeczenie w części jego pkt 1.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018, poz. 1302 ze zm., "Ppsa") przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 106 § 5 Ppsa w zw. z art. 233 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 2018, poz. 1360, dalej: K.p.c.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, a także dowolną i błędną ocenę materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że skarżący opuścił lokal w sposób trwały i dobrowolny;

II. na podstawie art. 174 pkt 1 Ppsa przepisów prawa materialnego – art. 35 w zw. z art. 40 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. 2018, poz. 1382, dalej: Uel), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie – przyjęcie, że opuszczenie przez skarżącego miejsca zameldowania miało charakter dobrowolny oraz trwały, a w konsekwencji uznanie decyzji Wojewody Wielkopolskiego za prawidłową i wydaną zgodnie z prawem.

Z uwagi na powyższe wniesiono:

1. w przypadku uznania przez sąd, że niniejsza sprawa została w dostatecznym stopniu wyjaśniona - o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w zaskarżonej części oraz uchylenie zaskarżonej decyzji, a także uchylenie decyzji organu I instancji,

2. ewentualnie, - o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia,

3. o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

4. zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to koszty nie zostały zwrócone ani w całości, ani w części.

Kluczowy w opinii skarżącego kasacyjnie kontekst sprawy został już zaklasyfikowany przez orzecznictwo jako okoliczności wykluczające dobrowolność w opuszczeniu mieszkania. Zdaniem skarżącego jeżeli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, np. przez wymianę zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu, powołując jednocześnie na poparcie tego stanowiska wyroki sądów administracyjnych. W opinii strony przytoczona teza z orzecznictwa odnosi się do niniejszej sprawy także dlatego, że po opuszczeniu lokalu skarżący nie oddał kluczy do niego, w reakcji na co, jego żona wymieniła zamki w drzwiach, co zostało ustalone już na etapie postępowania przed organami administracji.

Zarządzeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2022 r. na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021, poz. 2095 ze zm.) skierowano sprawę na posiedzenie niejawne. Uprzednio zawiadomieniem Przewodniczącej Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z 25 stycznia 2022 r. poinformowano strony o ograniczeniach w orzekaniu przez ten Sąd w związku z przepisami uCOVID19 oraz możliwości przeprowadzenia tzw. rozprawy zdalnej, w następstwie czego pełnomocnik skarżącego kasacyjnie poinformował, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie "na odległość".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa (aktualny tekst jednol. Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm.; Ppsa) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 Ppsa, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Powyższe oznacza, że zakres rozpoznawania sprawy wyznaczyła, przez wskazanie podstaw kasacyjnych, strona wnosząca skargę kasacyjną. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jej zdaniem zostały przez sąd naruszone (art. 174 Ppsa), a nadto obowiązana jest uzasadnić przytoczone podstawy kasacyjne (art. 176 § 1 pkt 2 Ppsa).

Sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 15zzs4 uCOVID-19, wedle którego "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów".

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw. Podlegała zatem oddaleniu, stosownie do art. 184 Ppsa.

A. Nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 106 § 5 Ppsa w zw. z art. 233 § 1 K.p.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Z art. 106 § 5 Ppsa wynika, że "Do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego". Z kolei w art. 106 § 3 Ppsa zawarto regulację, wedle której "Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie". Z treści wyroku oraz protokołu rozprawy przed sądem wojewódzkim nie wynika, aby sąd ten przeprowadzał jakiekolwiek dowody z dokumentów, przeciwnie – z lektury skarżonego wyroku jak i protokołu rozprawy wynika, że wnioski dowodowe skarżącego zgłoszone w trakcie rozprawy zostały oddalone (s. 4 i n. uzasadnienia wyroku IV SA/Po 514/18). Skoro zatem sąd ten nie przeprowadzał postępowania dowodowego w trybie art. 106 § 3 Ppsa, nie mógł uchybić przepisowi art. 106 § 5 Ppsa w zw. z art. 233 K.p.c. odnośnie reguł oceny wiarogodności i mocy dowodów. W orzecznictwie trafnie zauważono, że przepis art. 106 § 5 Ppsa zawiera odesłanie nie tylko do przepisów K.p.c., ale i do art. 106 § 3 Ppsa ustanawiającego kompetencję do przeprowadzenia ograniczonego postępowania dowodowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym. To zaś oznacza, iż odpowiednie przepisy K.p.c. są wtórne w stosunku do regulacji zawartej w art. 106 § 5 i art. 106 § 3 Ppsa. A zatem w sytuacji, gdy sąd pierwszej instancji nie przeprowadził żadnego dowodu w trybie art. 106 § 3 Ppsa, powoływanie się na przepisy K.p.c. dotyczące postępowania dowodowego i art. 106 § 5 Ppsa jest bezprzedmiotowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2015 r., II OSK 1647/14, LEX nr 1990785). W konsekwencji jako chybiony wypadnie ocenić zarzut kasacyjny w pkt II skargi kasacyjnej.

B. Nie są usprawiedliwione zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 35 w zw. z art. 40 Uel. W myśl art. 35 Uel "Organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się". Przepis ten stosuje się także wobec cudzoziemca, a to wobec treści art. 40 ust. 1 Uel ("Cudzoziemiec przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany wykonywać obowiązek meldunkowy na zasadach określonych w art. 24, art. 25 ust. 1-3, art. 26, art. 27 ust. 2, art. 28 oraz w art. 30-39, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej."). W skardze kasacyjnej sformułowano zarzut naruszenia art. 35 Uel w zw. z art. 40 cyt. ustawy, nie dostrzegając przy tym, że art. 40 Uel stanowi rozbudowaną regulację składając się z dwóch ustępów. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wyłuszczono w pożądany i nakazany przez przepisy Ppsa sposób naruszenia przepisów art. 40 Uel, których uchybienia miałby się dopuścić sąd pierwszej instancji, to zaś uniemożliwia Sądowi Naczelnemu rozpoznanie tak – formalnie wadliwie – sformułowanej podstawy kasacyjnej.

C. W ocenie Sądu Naczelnego sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 35 Uel. Wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Wymaganą w art. 35 Uel przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu. Utrwalony jest w orzecznictwie pogląd, na gruncie którego przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Zakłada on, że nie można uznać za dobrowolne takiego opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w ramach którego strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r., II OSK 626/07 oraz powołane tam orzecznictwo NSA, [w:] LEX nr 496243). Jednocześnie w judykaturze wyrażono pogląd, że dopuszczalne jest zastosowanie wymeldowania, jeśli przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, jest możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest więc od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. Brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania czynności prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub też bezskuteczne podejmowanie takich czynności, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2022 r., II OSK 169/19, LEX nr 3331112.). Pogląd ten podziela Sąd Naczelny w tym składzie. W ocenie składu orzekającego oznacza to, że miara dobrowolności dotyczy nie tylko sytuacji poprzedzającej bezpośrednie opuszczenie lokalu, ale obejmuje także uwzględnienie zdarzeń i zachowań strony opuszczającej, następujących po opuszczeniu tego lokalu, zmierzających, zwłaszcza jeżeli w ocenie osoby opuszczającej lokal opuszczenie to było w jakimś sensie wymuszone, do wykorzystania środków prawnych umożliwiających przywrócenie prawa do przebywania w tym lokalu, co eliminowałoby przypisanie osobie opuszczającej lokal intencję ułożenia sobie życia w innym miejscu. Istotne jest zatem w kontekście treści art. 35 Uel, aby w postępowaniu administracyjnym ustalone zostały te elementy stanu faktycznego, które są uznawane w orzecznictwie za decydujące o możliwości zastosowania tego przepisu. W postępowaniu kontrolowanym przez sąd pierwszej instancji organy ustaliły niewadliwie i bezspornie, że skarżący kasacyjnie opuścił lokal mieszkalny w sposób trwały, przenosząc ośrodek życiowy w inne miejsce oraz nie skorzystał z żadnych środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia zaistniałej sytuacji i ochrony swoich interesów prawnych w celu zagwarantowania sobie powrotu do przedmiotowego lokalu. Taka ocena prezentowana w zaskarżonym wyroku jest trafna.

W realiach tego konfliktu, skarżący kasacyjnie samodzielnie podjął decyzję o wyprowadzce z lokalu przy ul. K. w P., świadczą o tym jego własne wyjaśnienia składane przed sądem powszechnym, przy udziale tłumacza przysięgłego. Jakkolwiek powstały konflikt małżeński i rodzinny miał wpływ na jego działanie, to w zaistniałej sytuacji wyprowadzka z lokalu była jego decyzją. Nie ma znaczenia dla oceny legalności decyzji o wymeldowaniu strony brak orzeczenia o rozwodzie między skonfliktowanymi małżonkami, jak również deklarowana chęć powrotu do tego lokalu w przyszłości. Sąd Naczelny podziela w tym względzie ocenę zebranego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego, dokonaną przez sąd pierwszej instancji. Pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania, zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Instytucja ta nie może zatem służyć utrzymywaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa.

D. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Ppsa, skargę kasacyjną oddalił.

E. Sąd nie orzekał w przedmiocie wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, albowiem właściwy w tej kwestii jest sąd wojewódzki (art. 254 § 1 Ppsa). Zatem w tym zakresie należy zwrócić się z wnioskiem do WSA w Poznaniu.