Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2267/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 44h ust. 2 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.
article: art. 141 par 4; art., 145 par 1 pkt 1 lit. c; art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 3; art. 258
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 51 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak /spr./ Sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 266/10 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych z ewidencji ludności oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 maja 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 266/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę A. M. na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia [...] grudnia 2009 r. w przedmiocie udostępnienia danych osobowych z ewidencji ludności.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Pismem z dnia [...] września 2009 r. skarżąca zwróciła się do Urzędu Miejskiego w G. z prośbą o udostępnienie danych z ewidencji ludności dotyczących M. M. W ocenie skarżącej potrzeba dysponowania danymi istnieje w związku z toczącymi się przed sądami powszechnymi sprawami cywilnymi, których jest stroną. Argumentowała, że w sprawach tych konieczne będzie wezwanie M. M. w celu złożenia zeznań, jako świadek. W załączonym do pisma formularzu wniosku o udostępnienie danych z ewidencji ludności skarżąca wskazała sygnatury akt spraw toczących się przed sądami w Łodzi a także wskazała, że podstawą prawną jej żądania jest art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993; z późn. zm.; zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności) w związku z art. 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm., zwanej dalej k.p.c.).

Decyzją z dnia [...] października 2009 r. Prezydent G., na podstawie art. 44h ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 44i ust. 5 ustawy o ewidencji ludności, odmówił skarżącej udostępnienia żądanych danych z ewidencji ludności. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w związku z tym, że w rozpatrywanej sprawie strona wykazała jedynie istnienie interesu faktycznego w otrzymaniu danych, wystąpił on, stosownie do art. 44h ust. 2 pkt 3 ustawy o ewidencji ludności, do osoby objętej wnioskiem, o wyrażenie zgody na udostępnienie swych danych, jednakże zgody takiej nie uzyskał. Organ jednocześnie podniósł, że udostępnienie wnioskowanych danych będzie możliwe w przypadku, jeżeli sąd, przed którym prowadzona jest sprawa skarżącej, uzna za zasadne powołanie na świadka osoby, której danych skarżąca się domaga. Udostępnienie danych osobowych w takim przypadku nastąpi na wezwanie sądu.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła rażące naruszenie przepisów art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności przez błędną wykładnię i w rezultacie niezastosowanie oraz rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Podniosła, że organ bez jej zgody przeprowadził postępowanie wyjaśniające, choć z treści złożonego przez nią wniosku wynikało, że opiera się on na art. 44h ust 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności. Niedopuszczalne, w jej ocenie, było występowanie do osoby, której wniosek dotyczył o wyrażenie zgody na udostępnienie danych, gdyż procedurę taką stosuje się w trybie art. 44h ust. 2 pkt 3 ustawy o ewidencji ludności. O to jednak nie wnioskowała i dlatego prowadzenie postępowania w tym zakresie z urzędu było niedopuszczalne bez jej zgody.

Wojewoda Kujawsko – Pomorski decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta G.

W uzasadnieniu organ podniósł, że wnioskodawczyni nie wykazała interesu prawnego w uzyskaniu danych ze zbiorów meldunkowych, gdyż nie wskazała żadnej normy prawa materialnego będącej podstawą tegoż interesu. Normą tą nie jest wskazany przez nią art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, który określa jedynie zasady udostępnienia danych. Udostępnienie żądanych przez stronę danych jest natomiast możliwe na wezwanie sądu, przed którym toczy się sprawa z jej udziałem, w trybie art. 44h ust. 1 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności. Strona uwiarygodniła wprawdzie istnienie interesu faktycznego w uzyskaniu danych, jednakże brak zgody osoby, której dane dotyczą, uniemożliwia udostępnienie stronie żądanych danych.

W skardze do sądu administracyjnego A. M. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając decyzji Wojewody naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności w zw. z art. 3 k.p.c. oraz naruszenie przepisów postępowania poprzez brak wszechstronnego rozpoznania odwołania, w tym pominięcie przy badaniu sprawy przesłanek nakazujących stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku oddalającym skargę podniósł, że w przypadku, kiedy o udostępnienie danych występuje podmiot, którego dane nie dotyczą, dla ich udostępnienia konieczne jest spełnienie przesłanek wskazanych przez ustawodawcę w art. 44h ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności. W kontrolowanej sprawie o udostępnienie danych wniósł podmiot, którego dane te nie dotyczą, przy czym nie należy on do kręgu podmiotów określonych w art. 44h ust. 1 ustawy o ewidencji ludności ani nie jest jednostką organizacyjną, o której mowa w art. 44h ust. 2 pkt 2 ustawy o ewidencji ludności. A zatem może on uzyskać żądane dane jedynie z zachowaniem zasad określonych w art. 44h ust. 2 pkt 1 lub pkt 3 ustawy o ewidencji ludności, tj. wówczas kiedy wykaże interes prawny (pkt 1) bądź jeżeli uwiarygodni interes faktyczny w otrzymaniu danych i za zgodą osób, których dane dotyczą (pkt 3).

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, ponieważ skarżąca nie należy do tej kategorii podmiotów, które zostały określone w art. 44h ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, organ zasadnie przyjął potrzebę badania przesłanek określonych w art. 44h ust. 2 ustawy. W takim przypadku organ, w zależności od wyników przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie może bądź udostępnić żądane dane (udostępnienie ma formę czynności materialno – technicznej), bądź odmówić ich udostępnienia; dla tego rozstrzygnięcia ustawodawca przewidział formę decyzji administracyjnej (art. 44i ust. 5 oraz ust. 7 ustawy o ewidencji ludności).

W ocenie Sądu pierwszej instancji, wbrew twierdzeniu skarżącej, wskazany przez nią przepis art. 3 k.p.c. nie może być uznany za podstawę udostępnienia danych osobowych w trybie art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności. Z przepisu tego wynika bowiem prawo skarżącej do dysponowania adresem świadka, którego wezwanie, w celu złożenia zeznań w toczącej się z jej udziałem sprawie cywilnej, uznaje ona za konieczne. Przepis art. 3 k.p.c. jest adresowany do stron i uczestników postępowania cywilnego i nakłada na nie ciężar procesowy w postaci składania wyjaśnień zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ponadto również do przedstawiania dowodów, pod rygorem niekorzystnych skutków procesowych. Przepis ten nie ustanawia uprawnienia dla strony postępowania cywilnego do gromadzenia danych koniecznych do przeprowadzenia określonego dowodu przed sądem. Nie wynika z niego również uprawnienie do dysponowania tak szczegółowymi danymi osobowymi świadka, o których udostępnienie skarżąca zwróciła się do Prezydenta G.

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 258 k.p.c. strona powołująca się na dowód ze świadków obowiązana jest do wskazania świadka w taki sposób, aby wezwanie go do sądu było możliwe. Zakres danych, o udostępnienie których zwróciła się skarżąca w złożonym wniosku, z pewnością wykracza poza te, które czynią wezwanie świadka do sądu możliwym. Natomiast istotne doprecyzowanie art. 3 k.p.c. zawiera art. 232 k.p.c. nakładający na strony obowiązek wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Jednak nawet w świetle tego przepisu nie można uznać, że niezbędne dla jego realizacji jest dysponowanie danymi osobowymi, objętymi wnioskiem skarżącej, gdyż przepis ten, mający charakter procesowy, nakłada jedynie obowiązek wskazania określonego dowodu (środka dowodowego), co jednak nie jest jeszcze tożsame z jego przeprowadzeniem. Dowody bowiem w procesie cywilnym przeprowadza sąd a nie strona, która zgłasza w tym celu jedynie odpowiednie wnioski.

W ocenie Sądu pierwszej instancji nie jest również zasadne powoływanie się przez skarżącą na konstytucyjnie gwarantowane każdemu prawo do sądu. W przedstawionym przez skarżącą stanie faktycznym mającym uzasadnić potrzebę uzyskania danych osobowych nie sposób przyjąć, że nieudzielanie jej żądanych danych doprowadzi do naruszenia prawa do sądu. Faktyczne utrudnienia w zakresie postępowania dowodowego przed sądem nie mogą być zaś kwalifikowane, jako ograniczenie, wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawa do sądu.

Niezasadnie także skarżąca argumentuje, że organ nie zwrócił uwagi na okoliczności, które skarżąca wiąże z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Kodeksu cywilnego czy ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym. Skarżąca podnosi, że wskazane przez nią okoliczności "mogą" powodować skutki prawne określone we wskazanych przez nią przepisach, a nie – że takie skutki nastąpiły. Wynika z tego, że skarżąca ma interes (faktyczny) w uzyskaniu danych z ewidencji ludności nie ze względu na prawa wynikające ze wskazanych przez nią przepisów, ale ze względu na to, że zamierza ewentualnie dochodzić swoich praw w oparciu o wskazane przepisy.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku A. M. na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), zarzuciła:

I. naruszenie prawa materialnego tj. art. 44h ust.2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w zw. z art. 3 k.p.c., w zw. z art. 258 k.p.c. i w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez:

1. błędne przyjęcie, że prawo i zarazem obowiązek strony do przedstawiania dowodów w procesie cywilnym nie stanowi o interesie prawnym wnioskodawcy w sprawie o udostępnienie danych z ewidencji ludności przy jednoczesnym wskazaniu, iż o interesie prawnym takiego wnioskodawcy może natomiast stanowić zobowiązanie strony procesu cywilnego przez sąd powszechny do przedstawienia danych adresowych wskazanego przez nią świadka, a ponadto

2. błędne przyjęcie, że istotą interesu prawnego wnioskodawcy jest istnienie i "udokumentowanie stosunku prawnego między wnioskodawcą a osobą, której danych żąda", w sytuacji, gdy do wykazania interesu prawnego wystarczające jest jedynie wskazanie przez wnioskodawcę normy prawa, która może mieć choćby potencjalny wpływ na jego sytuację prawną w zakresie prawa materialnego, a organ administracji nie jest przy tym uprawniony do badania, czy stosunek prawny, jaki wynika z powołanej normy prawa, rzeczywiście istnieje.

II. naruszenie przepisów postępowania tj.:

1. art. 151 P.p.s.a. poprzez zastosowanie tego przepisu w sytuacji, kiedy skarga, jako zasadna powinna zostać uwzględniona,

2. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 77 §1 k.p.a. i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 61 § 2 k.p.a. i z art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie nastąpiło naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w tym pominięcie przy badaniu sprawy przesłanek nakazujących stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, co skutkowało błędnym uznaniem, iż organ administracyjny nie naruszył przepisów postępowania w sytuacji, gdy przeprowadził postępowanie z udziałem osoby, której dane dotyczą pomimo tego, że wnioskodawca wyraźnie o to nie wnosił.

3. art. 141 § 4 P.p.s.a poprzez brak ustosunkowania się w uzasadnieniu wyroku do poglądu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonego w wyroku z dnia 10 lipca 2008 r. (II SA/Wa 564/08), zgodnie z którym żądanie określonych danych w oparciu o art. 3 k.p.c, a zatem dochodzenie roszczeń przed sądem oraz możliwość obrony przed zarzutami jest prawem, świadczy o interesie prawnym wnioskodawcy oraz brak wyjaśnienia przyczyn, dla których żądane dane z ewidencji nie mogą być ujawnione celem przeprowadzenia postępowania przed Komisją Nadzoru Bankowego, co stanowi o niepełnej ocenie stanowiska strony zajętego w skardze.

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżąca kasacyjnie podniosła, że nie można zgodzić się z argumentacją Sądu pierwszej instancji, że postępowanie w sprawie o udostępnienie danych z ewidencji ludności nie jest postępowaniem w sprawie o wydanie zaświadczenia, a jedynie czynnością materialno-techniczną, a w związku z tym nie mają do niego zastosowania zasady postępowania administracyjnego.

W ocenie skarżącej udostępnienie danych z ewidencji podlega regulacjom k.p.a. dotyczącym wydawania zaświadczeń i zastosowanie mają tu zasady postępowania administracyjnego - w tym zasada skargowości. W tym stanie rzeczy nie może być uznane za słuszne stwierdzenie Sądu, że brak wyraźnego wniosku w zakresie przeprowadzenia postępowania w trybie art. 44h ust. 2 pkt 3 ustawy o ewidencji ludności upoważnia organ do przeprowadzenia postępowania w tym trybie.

Nie można podzielić dokonanej przez Sąd pierwszej instancji interpretacji art. 3 k.p.c w zw. z art. 258-277 k.p.c, zgodnie z którą wskazane przepisy procedury cywilnej stanowią jedynie o obowiązku wskazania przez stronę dowodu, bez konieczności sprecyzowania danych koniecznych do przeprowadzenia dowodu przez sąd. Z art. 3 k.p.c. wynika wprost, że strona jest obowiązana przedstawiać dowody natomiast z art. 258 k.p.c. wynika, że strona powołująca się na dowód ze świadków obowiązana jest wskazać świadków tak, by wezwanie ich do sądu było możliwe. Zatem obowiązek wskazywania dowodów w sposób umożliwiający ich przeprowadzenie przez sąd spoczywa na stronie, a nie na sądzie. Podstawowym źródłem tego obowiązku jest przepis ustawy, a nie postanowienie sądu zobowiązujące stronę do wskazania danych adresowych strony, albo świadka.

W ocenie skarżącej kasacyjnie przy badaniu interesu prawnego wnioskodawcy nie należy dopuścić do tego, by organ administracji rozstrzygał o istnieniu stosunku prawnego między wnioskodawcą a osobą, której danych on żąda. Do rozstrzygania tej kwestii powołane są sądy. Organ ma jedynie rozważyć, czy ze złożonego wniosku wynika interes prawny w pozyskaniu danych. Przyjęcie odmiennej koncepcji (koncepcji "stwierdzonego prawa") wykluczałoby możliwość wykazania interesu prawnego w pozyskaniu danych z ewidencji przez te osoby, które dopiero dążą do ustalenia lub ukształtowania stosunku prawnego. Skoro prawo dopuszcza dochodzenie przed sądem ustalenia istnienia stosunku prawnego oraz faktu prawotwórczego lub ukształtowania stosunku prawnego, wymagania stawiane przez organ administracji osobie, która zamierza dochodzić takich roszczeń, nie mogą być dalej idące niż wymagania stawiane przez sąd, gdyż prowadzą do nieuprawnionego zamknięcia obywatelowi drogi do sądu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda Kujawsko-Pomorski wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Organ w całości podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.), rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze zarzutów, sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.

Skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2005 r. sygn. akt FSK 618/04, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 120).

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., wskazać należy, że brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że obejmuje on wyłącznie przypadki, w których gdyby nie naruszono przepisów postępowania, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Można zatem zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenie wyżej wymienionego przepisu tylko wówczas, gdy Sąd stwierdził naruszenie przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to Sąd ten nie spełnił dyspozycji tej normy prawnej i nie uchylił zaskarżonej decyzji. Jeśli zatem z wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to uznać należy, że rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją stosowanej przez Sąd pierwszej instancji normy prawnej.

W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie doszło do wskazanych w kasacji naruszeń przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zaskarżona decyzja, zarówno w swej osnowie, jak i w uzasadnieniu, jest sformułowana w sposób jasny, strona nie musiała domyślać się jej treści, organ wyjaśnił motywy, którymi się kierował wydając przedmiotową decyzję. Materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony, a następnie po wnikliwej analizie organów, właściwie oceniony przez Sąd pierwszej instancji. W powyższym świetle nie można również podzielić zarzutów skargi w przedmiocie naruszenia zasad i norm procedury administracyjnej, albowiem to hipoteza i dyspozycja normy prawa materialnego, która ma zastosowanie w sprawie, determinuje zakres prowadzonego postępowania.

Postępowanie w sprawie o udostępnienie danych z ewidencji ludności nie jest postępowaniem w sprawie wydawania zaświadczeń, regulowanym w postanowieniach 217-220 k.p.a. Udostępnienie danych meldunkowych stanowi czynność materialno-techniczną. Osoba ubiegająca się o uzyskanie dostępu do danych adresowych winna wykazać, że ma interes prawny w uzyskaniu tych danych, jednak z przepisów dotyczących udostępniania danych nie wynika, aby na organach administracji nie spoczywały obowiązki wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Mając na uwadze charakter postępowania w sprawie udostępnienia danych adresowych, należy stwierdzić, że niewątpliwie to osoba ubiegająca się o uzyskanie dostępu do danych powinna wskazać okoliczności uzasadniające jej wniosek, natomiast to nie oznacza, że organ zwolniony jest z obowiązku podjęcia dalszych kroków niezbędnych do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, albowiem dopiero wówczas może ocenić, czy strona wykazała interes prawny.

Oceniając pod względem zgodności z prawem zaskarżoną decyzję Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i zasadnie odmówiły, w drodze decyzji administracyjnej, udostępnienia żądanych danych osobowych przyjmując, że ich udostępnienie, wobec braku zgody osoby objętej wnioskiem, spowodowałoby naruszenie jej dóbr osobistych.

Pozbawiony jest doniosłości prawnej zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. Jest to tzw. przepis wynikowy; warunkiem jego zastosowania jest spełnienie hipotezy w postaci odpowiednio stwierdzenia czy niestwierdzenia przez sąd naruszeń prawa przez organ administracji publicznej. Jeżeli z wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia prawa, to Naczelny Sąd Administracyjny nie może zarzucić oddalającemu skargę Sądowi pierwszej instancji naruszenia art. 151 P.p.s.a., gdyż takie rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją stosowanych przez Sąd pierwszej instancji norm prawnych. Oznacza to, że naruszenie tego przepisu jest zawsze następstwem złamania innych przepisów i nie może być samoistną podstawą skargi kasacyjnej. Zatem art. 151 P.p.s.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca, chcąc powołać się na zarzut złamania tej regulacji, zobowiązana jest bezpośrednio powiązać taki zarzut z wytykiem naruszenia konkretnych przepisów, którym - jej zdaniem - uchybił Sąd pierwszej instancji w toku rozpatrywania sprawy. Brak takich powiązań oznacza w konsekwencji nieskuteczność zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 151 P.p.s.a.

Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wskazać należy, że obowiązku "przedstawienia stanu sprawy", o którym mowa w powołanym przepisie, nie można rozumieć, jako obowiązku szczegółowego przedstawienia wszystkich okoliczności sprawy, lecz przedstawienia stanu sprawy oraz pozostałych wymaganych wyżej elementów w sposób zwięzły. Oznacza to, że sąd administracyjny powinien odnieść się wyłącznie do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienie wyroku powinno zatem zawierać rozważania pozwalające na uznanie, że Sąd wyjaśnił w sposób dostateczny zastosowanie przez organy przepisów prawa materialnego czy przepisów prawa procesowego. Nie ma natomiast obowiązku odnoszenia się do wszystkich aspektów sprawy, również tych, które nie mają istotnego znaczenia dla jej rozpoznania.

Wbrew zarzutom skargi Sąd, w uzasadnieniu wyroku, nie miał zatem obowiązku ustosunkowania się do poglądu wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2008 r. sygn. II SA/Wa 564/08.

W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji, w okolicznościach faktycznych, wyjaśnił podstawy prawne wydanego w sprawie orzeczenia. Świadczy o tym, przejrzysta i jasna analiza normatywna mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego. Z kompletnego, pod względem elementów konstrukcyjnych, uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika również, że podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania były przedmiotem refleksji i oceny Sądu. Z faktu, że skarżąca nie zgadza się z ustaleniami Sądu nie można kwestionować prawidłowości uzasadnienia. Ponadto autorka skargi kasacyjnej nie przeprowadziła argumentacji idącej w kierunku wykazania wpływu tego naruszenia na treść orzeczenia oraz wykazania, że wpływ ten mógł być istotny dla treści tego rozstrzygnięcia.

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazanych w skardze kasacyjnej uznać należy, że one również nie zostały oparte na uzasadnionych podstawach. W realiach sprawy Sąd pierwszej instancji dokonał bowiem prawidłowej wykładni i właściwie zastosował przepisy art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności.

Naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo, jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu. Naruszenie prawa materialnego, będące następstwem błędnej jego wykładni, można określić, jako nadanie innego znaczenia treści zastosowanego przepisu, czyli polega na mylnym zrozumieniu zwrotu lub treści normatywnej i tym samym znaczenia całego przepisu lub też tylko jakiegoś pojęcia występującego w jego treści. Z kolei niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na pominięciu obowiązującego przepisu, który powinien być zastosowany w konkretnej sprawie, ewentualnie, ujmując tę kwestię z drugiej strony, na użyciu przepisu, który nie powinien mieć w danej sprawie zastosowania. Wadliwość tej postaci naruszenia prawa sprowadza się więc w istocie do wadliwego wyboru przez sąd orzekający normy prawnej lub mylnej subsumcji.

Autorka skargi kasacyjnej twierdzi, iż Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że prawo i zarazem obowiązek strony do przedstawiania dowodów w procesie cywilnym nie stanowi o interesie prawnym wnioskodawcy w sprawie o udostępnienie danych z ewidencji ludności, a ponadto błędnie przyjął, że istotą interesu prawnego wnioskodawcy jest istnienie i udokumentowanie stosunku prawnego między wnioskodawcą a osobą, której danych żąda, w sytuacji, gdy do wykazania interesu prawnego wystarczające jest jedynie wskazanie przez wnioskodawcę normy prawa, która może mieć choćby potencjalny wpływ na jego sytuację prawną w zakresie prawa materialnego. Zatem oceniając w kategoriach abstrakcyjnych, oderwanych od okoliczności sprawy, zarzut naruszenia przepisów art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, uznać trzeba za bezpodstawny. Obiektywnie bowiem kwestionowane przepisy prawa materialnego odczytane zostały przez Sąd pierwszej instancji w sposób, który zastrzeżeń budzić nie może.

Z treści wniosku o udostępnienie danych osobowych ze zbiorów meldunkowych wynika, że skarżąca zwróciła się o podanie, oprócz danych adresowych, także takich danych jak: kolor oczu, wizerunek twarzy, wzrost czy też podpis. Przepis art. 51 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że nikt nie może być zobowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawnienia informacji dotyczących jego osoby. Zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji muszą być określone ustawą (art. 51 ust. 4 Konstytucji ). Udzielenie zatem informacji o danych dotyczących konkretnej osoby ze zbiorów danych osobowych, jako odstępstwo od konstytucyjnej zasady prawa do prywatności (art. 47 Konstytucji), może nastąpić tylko przy spełnieniu warunków przewidzianych przez ustawę i ma wówczas charakter działania dozwolonego.

Przepis art. 44h ust. 2 pkt 1-3 ustawy o ewidencji ludności, w sposób jednoznaczny określa zasady udostępniania danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych. Zawiera on zamknięty katalog podmiotów - osób prawnych i osób fizycznych uprawnionych do udostępnienia im danych ze zbiorów meldunkowych, jak też zawiera warunki, jakie powinien spełniać podmiot żądający uzyskania danych. W tym przepisie ustawodawca wskazał, że dane ze zbiorów meldunkowych mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym - jeżeli wykażą w tym interes prawny (pkt 1). Mogą one być udostępnione innym osobom i podmiotom - jeżeli uwiarygodnią one interes faktyczny w otrzymaniu danych i za zgodą osób, których dane dotyczą (pkt 3).

Ponieważ skarżąca nie należy do kategorii podmiotów, które zostały określone w art. 44h ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, organ zasadnie przyjął potrzebę badania przesłanek określonych w art. 44h ust. 2 ustawy. W takim przypadku organ, w zależności od wyników przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie, może bądź udostępnić żądane dane (udostępnienie ma formę czynności materialno – technicznej), bądź odmówić ich udostępnienia; dla tego rozstrzygnięcia ustawodawca przewidział formę decyzji administracyjnej (art. 44i ust. 5 oraz ust. 7 ustawy o ewidencji ludności).

Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że skarżąca nie wykazała interesu prawnego w żądaniu udostępnienia danych ze zbiorów meldunkowych. Istotą interesu prawnego jest oparcie go na konkretnej normie prawa materialnego. Takiej normy skarżąca wprost nie wskazała. Także nie wskazała okoliczności, które w świetle przepisów prawa materialnego kreują ten interes prawny oraz, w których sytuacja prawna skarżącej byłaby zależna od danej osoby i dlatego jej odnalezienie wymagałoby uzyskania jej adresu. A więc gdyby skarżąca nie mogła realizować swoich uprawnień lub nie mogła poddać się prawnie określonym obowiązkom bez udziału osoby, której dane adresowe służyłyby jej odnalezieniu (por. wyrok NSA z 5 lutego 2009 r., sygn. II OSK 95/08, LEX nr 518254).

Skarżąca swój interes prawny wywodziła z faktu, że ma zamiar dochodzić swych praw w oparciu o przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, kodeksu cywilnego, ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym. Zgodzić się zatem trzeba z Sądem pierwszej instancji, że skarżąca ma interes (faktyczny) w uzyskaniu danych z ewidencji ludności nie ze względu na prawa wynikające ze wskazanych przez nią przepisów, ale ze względu na to, że zamierza ewentualnie dochodzić swoich praw w oparciu o przepisy procedury cywilnej. W istocie zatem interes skarżącej wiąże się z planowanymi przez nią czynnościami procesowymi, a tym samym jej interes wynika z art. 3 i art. 258 k.p.c. Przepisy te określają - co do zasady - sposób zachowania się strony powołującej się na dany środek dowodowy (zeznania świadka). Są to przepisy prawa procesowego, a nie materialnego. Zgłoszenie wniosku dowodowego w postaci zeznań świadka nie jest uwarunkowane dysponowaniem wszystkimi danymi osobowymi, o których udostępnienie zwróciła się skarżąca. Dowody bowiem w procesie cywilnym przeprowadza sąd a nie strona, która zgłasza w tym celu jedynie odpowiednie wnioski. Organy administracji nie muszą, wbrew twierdzeniom skarżącej, zwracać się do sądu o potwierdzenie, że toczy się w nim sprawa z udziałem skarżącej, bowiem, w świetle postanowień art. 44h ust. 2 pkt 3 ustawy o ewidencji ludności, uwiarygodnienie interesu faktycznego spoczywa na osobie, która udostępnienia danych się domaga. Z materiału aktowego wynika, że wskazane przez skarżącą okoliczności "mogą" dopiero powodować skutki prawne określone w art. 3 i art. 258 k.p.c., a nie wskazywać, że takie skutki nastąpiły.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji, Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że skarżąca uwiarygodniła wprawdzie istnienie interesu faktycznego w uzyskaniu żądanych danych, jednakże brak zgody osoby, której dane dotyczą, uniemożliwia ich udostępnienie.

Powyższe rozważania prowadzą do konstatacji, że w realiach sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał prawidłowej interpretacji przepisu art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności. Wbrew zarzutom skargi interpretacja ta nie doprowadziła do ograniczenia skarżącej konstytucyjnego prawa do sądu. Faktyczne utrudnienia w zakresie postępowania dowodowego przed sądem powszechnym nie mogą być bowiem kwalifikowane, jako ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 P.p.s.a., z braku usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych, orzekł jak w sentencji wyroku.