Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt SA/Rz 1756/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2004-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 632  Pomoc społeczna
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA /del./ Marian Ekiert /spr./ Sędziowie SWSA Robert Sawuła AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant: st. ref. Anna Mazurek Ferenc po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi U. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].06.2001 r. Nr SKO [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zastępcy Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...].03.2001 r. nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej U. E. K. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego kwotę 10 zł /słownie: dziesięć/.


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu wniosku E. K. Zastępca Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w J. działając z upoważnienia Rady Miasta J. z dnia 18.01.1991 r. na podstawie art. 104 kpa oraz art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej [ t.jedn. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 z późn.zm. ] decyzją z dnia [...].03.2001 r. nr [...] odmówił jej przyznania świadczenia w formie zasiłku stałego z uwagi na nie spełnianie wymogu ustawowego dotyczącego sprawowania przez nią opieki nad dzieckiem specjalnej troski.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ podniósł, iż stosownie do art. 27 ust. 1 powołanej wyżej ustawy zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w procesie leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym jeżeli dziecko uprawnione jest do zasiłku pielęgnacyjnego, a dochód rodziny nie przekracza wysokości dwukrotnego kryterium dochodowego określonego zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej. W oparciu o wywiad środowiskowy oraz pisemną informację opracowaną przez wnioskodawczynię ustalono, że nie sprawuje ona stałej i bezpośredniej opieki nad chorym synem z uwagi na to, że dziecko samodzielnie uczęszcza do szkoły ogólnodostępnej w wymiarze 25 godzin tygodniowo. Pomimo występującej u dziecka choroby kręgosłupa do szkoły uczęszcza ono samodzielnie i we własnym zakresie przenosi plecak wypełniony książkami i zeszytami. Ponadto dziecko korzysta ze świetlicy jak i stołówki szkolnej, umożliwiając tym samym matce wykonywanie w tym czasie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Dziecko nie jest poddane specjalistycznemu, skomplikowanemu leczeniu, ani też nie wymaga specyficznej czynnej opieki. Syn wnioskodawczyni jest samodzielny w dokonywaniu czynności związanych z samoobsługą w zakresie higieny osobistej, ubierania się, spożywania posiłków jak również czynności dotyczących zabiegów pielęgnacyjnych i rehabilitacyjno – leczniczych { samodzielnie wykonuje ćwiczenia gimnastyczne korekcyjne, zażywa leki i stosuje inhalatory }. Współdziałanie matki w procesie leczniczym ogranicza się jedynie do wizyt u lekarza raz w ciągu miesiąca a także w okresach nasilenia się choroby. Nie jest to także konieczne, albowiem równie dobrze w czynnościach tych może ją zastąpić mąż, który jest rencistą.

W kontekście dokonanych ustaleń organ dochodzi do wniosku, iż E. K. spełnia jedynie dwa z trzech warunków określonych przez ustawodawcę, a mianowicie, dziecko jest uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego { zaświadczenie z dnia 26.02.2001 r. }oraz jej dochód { kwota 798,41 zł } nie przekracza podwojonego kryterium dochodowego. Natomiast dziecko nie wymaga stałej i bezpośredniej opieki jako dziecko specjalnej troski.

Decyzję tę zaskarżyła odwołaniem skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego E. K. W uzasadnieniu odwołania kwestionuje ona dokonane przez organ ustalenia dotyczące rzekomego braku potrzeby sprawowania nad synem bezpośredniej opieki. 8 listopada 2001 r. Komisja stwierdziła, że w tym przypadku zachodzi konieczność regularnych comiesięcznych wizyt u lekarza, a w przypadkach nasilenia się choroby częstszych. Syn pięciokrotnie przebywał w sanatorium, a występująca u niego astma oskrzelowa i towarzyszące jej napady duszności szczególnie ujawniają się w porze nocnej z czym związana jest konieczność bezpośredniej opieki. Znamiennym jest także i to, że do dnia 28.02.2001 r. przyznano jej zasiłek, a kiedy w dniu 26.02. 2001 r. wystąpiła z wnioskiem o przedłużenie tegoż zasiłku, to do wniosku ustosunkowano się negatywnie. Jej syn pozostaje w procesie leczenia od r. 1994 i dlatego dziwić musi, że po upływie pięciu miesięcy na przestrzeni których pobierała zasiłek dziecko uznano za zdrowe. W tych okolicznościach nie można w zgodzie z rzeczywistością twierdzić, że syn jej nie wymaga stałej opieki i że ona tej opieki nie sprawuje.

Po rozpatrzeniu tegoż odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 kpa oraz art. 27 ust. 1 i 2b, a także art. 43 ust. 2d ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej decyzją z dnia [...].06.2001 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W motywach swojej decyzji organ odwoławczy powołał się na zapis zawarty w art. 27 ust. 2b cyt. ustawy, zgodnie z którym w przypadku wystąpienia uzasadnionych wątpliwości dotyczących konieczności sprawowania stałej, bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem i jego pielęgnacji w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia kierownik ośrodka pomocy społecznej zobowiązany jest wystąpić do powiatowego zespołu ds. orzekania o stopniu niepełnosprawności celem uzyskania opinii w sprawie. Z dokonanych w toku postępowania ustaleń wynika, że J. K. jest dzieckiem trzynastoletnim, uczniem szkoły podstawowej. Wykonuje on samodzielnie wszystkie czynności fizjologiczne, samodzielnie dba o higienę, sam gimnastykuje się, spożywa posiłki, sam też ubiera się i samodzielnie uczęszcza do szkoły. Dwa razy w tygodniu uczęszcza również na gimnastykę korekcyjną. Opieka matki w zakresie spraw związanych z leczeniem ogranicza się do podawania leków odczulających raz dziennie i wspólnych wizyt kontrolnych u lekarza. Z akt sprawy wynika także, że dziecko samodzielnie rano i wieczorem stosuje leki wziewne. W tych okolicznościach uprawniony jest wniosek, że 13-letni chłopak nie wymaga stałej opieki pielęgnacyjnej, a dodać należy, że ojciec dziecka jest rencistą, osobą sprawną fizycznie i nic nie stoi na przeszkodzie aby i on sprawował codzienną opiekę nad dzieckiem. Wprawdzie z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dochód rodziny nie przekracza kryterium ustawowego, a dziecko uprawnione jest do zasiłku pielęgnacyjnego, to jednak nie zachodzi trzecia z wymienionych przez ustawodawcę w art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przesłanka, a mianowicie dziecko nie wymaga sprawowania nad nim stałej opieki, a aby uzyskać zasiłek stały, wszystkie te przesłanki wypełnione być muszą łącznie. W tych okolicznościach w ocenie Kolegium zaskarżona odwołaniem decyzja organu I instancji odpowiada prawu.

Także i tę decyzję tym razem skargą skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżyła U. K. bez wskazania kierunku jej weryfikacji podnosząc, iż popada ona w kolizję z uprzednio wydaną w sprawie decyzją, a ponadto jest dla niej wielce krzywdząca.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i dodało, że w sprawie nie zachodziła konieczność wystąpienia przez organ o opinię do Powiatowego Zespołu Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, albowiem jest to wymagane jedynie w przypadku istnienia wątpliwości co do stanu zdrowia dziecka. Okoliczności sprawy wskazują na to, że takie wątpliwości nie zachodziły.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Dokonując w ramach postępowania sądowo – administracyjnego kontroli zaskarżonego aktu Sąd stosownie do zapisu zawartego w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1269 ] sprawuje ją pod kątem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami zawartymi w skardze oraz powołaną podstawą prawną { art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. Ust. Nr 153 poz. 1270, zwanej dalej w skrócie p.s.a }.

Owe dyrektywy normatywne nabierają szczególnego znaczenia w okolicznościach badanej sprawy, która na etapie postępowania administracyjnego rozstrzygnięta została decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].06.2001 r. , stanowiącą o utrzymaniu w mocy decyzji Zastępcy Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...].03.2001 r. Tą ostatnio wymienioną decyzją organ I instancji odmówił skarżącej przyznania zasiłku stałego z uwagi na nie spełnianie przez nią ustawą określonego warunku dotyczącego sprawowania opieki nad małoletnim synem, będącym dzieckiem specjalnej troski. W motywach obydwu wyżej wymienionych decyzji tego rodzaju wnioski wyprowadzono z faktu, że praktycznie J. K., syn skarżącej, jest dzieckiem liczącym 13 lat, uczniem szkoły podstawowej, które samodzielnie uczęszcza do szkoły, nie wymaga pomocy osoby drugiej przy wykonywaniu czynności fizjologicznych czy też związanych z utrzymaniem higieny, samodzielnie też wykonuje ćwiczenia gimnastyczne, odżywia się i ubiera, uczęszcza też na gimnastykę korekcyjną jak również we własnym zakresie stosuje leki wziewne. Opieka matki w istocie sprowadza się do podawania mu leków odczulających raz dziennie i wspólnych wizyt u lekarza. W ocenie organów znamiennym jest także i to, że ojciec dziecka jest rencistą, sprawnym fizycznie, który bez szczególnego uszczerbku mógłby przyjąć na siebie część tych obowiązków. Wydanie wspomnianych decyzji nie zostało jednakże poprzedzone opinią Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, a wnioski o negatywnych dla skarżącej skutkach oparto jedynie na wspominanych wyżej ustaleniach faktycznych.

Dla jasności sprawy dodać należy, że decyzją z dnia [...].11.2000 r. Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, a więc wcześniej, przyznano skarżącej zasiłek stały w wysokości 364 zł. miesięcznie na okres od października 2000 r. do lutego 2001 r. i decyzja ta poprzedzona była postanowieniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...].11.2001 r. , z treści którego wynikało, że stan zdrowia dziecka powoduje konieczność sprawowania nad nim opieki polegającej na stałej, bezpośredniej i osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym oraz rehabilitacyjnym. Na tę właśnie okoliczność zwróciła szczególną uwagę skarżąca zarówno w motywach odwołania jak i uzasadnieniu skargi.

Odnosząc się do tej kwestii o niewątpliwie spornym w sprawie charakterze, na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w wersji obowiązującej w chwili wydawania zaskarżonej decyzji, zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem, wymagającym stałej pielęgnacji i systematycznego współdziałania w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dziecko jest uprawnione do zasiłku pielęgnacyjnego i dochód rodziny nie przekracza dwukrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4.

Analizując powołany wyżej przepis prawa zauważyć wypadnie, iż sformułowany on został koniunkcyjnie, a to oznacza jak słusznie podkreśla organ, iż w takim przypadku wszystkie przesłanki ustawowe od zaistnienia których uzależnione jest przyznanie prawa do zasiłku stałego wystąpić muszą łącznie. Ocena zaś kwestii czy w występujących w sprawie okolicznościach zostały one spełnione należy do organu, z tym że winna być ona oparta na pełnym materiale dowodowym, wszechstronna i zgodna z zasadami logiki formalnej i doświadczenia życiowego. Czy zatem w badanej sprawie z taką właśnie oceną mamy do czynienia ? Odpowiedź na nie stanowić będzie klucz do rozstrzygnięcia sprawy.

Podejmując się zatem próby odpowiedzi stwierdzić należy, że w art. 27 ust. 2b ustawy o pomocy społecznej ustawodawca określił swoistego rodzaju obowiązek dotyczący postępowania dowodowego, nałożony na organy decyzyjne w tego typu sprawach, stanowiąc że w wypadku wystąpienia uzasadnionych wątpliwości dotyczących konieczności sprawowania stałej, bezpośredniej, osobistej opieki nad dzieckiem i jego pielęgnacji w zakresie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia, kierownik ośrodka pomocy społecznej występuje do powiatowego zespołu do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności w celu uzyskania opinii w sprawie.

W kontekście tego zapisu trudno zgodzić się z organem, iż w okolicznościach sprawy takie wątpliwości się nie pojawiły. Po pierwsze bowiem redakcja tego przepisu zdaje się wskazywać na to, że tylko w przypadku gdy z przedłożonej przez zainteresowanego dokumentacji lekarskiej w sposób oczywisty nie wynika wspomniana konieczność, to zaciągnięcia takiej opinii okazuje się być niezbędnym. Po wtóre zaś w badanej sprawie takie wątpliwości rodzi okoliczność, iż na przestrzeni zaledwie pięciu miesięcy sytuacja małoletniego dziecka uległa w sposób oczywisty tak radykalnej poprawie, iż wydanie opinii stało się zbędne. Do tej kwestii organy obydwu instancji w uzasadnieniach swoich decyzji w ogóle się nie odniosły. Oznacza to, że organ rozstrzygając sprawę nie dopełnił ustawą nałożonego na niego obowiązku dotyczącego zaciągnięcia opinii wymienionego Zespołu, a to czyni postępowanie administracyjne ułomnym i to w takim stopniu, iż mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wreszcie podkreślić także należy, iż przerzucenie części obowiązków związanych z opieką nad dzieckiem na jego ojca, może okazać się przedwczesne, skoro ze znajdującego się aktach zaktualizowanego wywiadu wynika, iż pozostaje on w leczeniu specjalistycznym z uwagi na dyskopatię i nerwicę. Rzecz zatem w tym czy aktualny stan jego zdrowia rzeczywiście umożliwia mu sprawowanie opieki nad dzieckiem.

Ubocznie jedynie zauważyć należy, iż jakkolwiek prawdą jest, że ustawą określone przesłanki uprawniające zainteresowanego do uzyskania zasiłku stałego wystąpić muszą łącznie, to jednak stopień ich intensywności może być różny, czemu dał wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 22.03.2001 r. sygn.akt SA/Bk { ONSA 2002/2/83 }, a więc to że J. K. jest w dużym stopniu dzieckiem samodzielnym, nie prowadzi wprost do stwierdzenia, że wszelkie zabiegi związane z ochroną zdrowia i rehabilitacyjne wykonywać on może bez nadzoru osoby dorosłej, zwłaszcza gdy zważy się, iż współczesne standardy życia stawiają w tej materii znacznie wyższe wymagania. Nie mniej jednak okoliczność ta wymaga również wyjaśnienia w dalszym postępowaniu.

W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [ Dz.Ust. Nr 153 poz. 1271 ] należało orzec jak w sentencji. W orzeczeniu pominięto przewidziane w art. 152 p.s.a. rozstrzygnięcie o braku wykonalności zaskarżonej decyzji, albowiem ze swojej natury nie stanowi ona o nabyciu przez skarżącą jakichkolwiek uprawnień i praktycznie nie nadaje się do wykonania.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na zasadzie art. 200 p.s.a.