Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 767/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2014 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] skierowaną do E.K. Prezydent P. w punkcie pierwszym ustalił kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na mocy decyzji administracyjnej z dnia [...] Nr [...] zmienionej decyzją administracyjną z dnia [...] Nr [...] oraz decyzją administracyjną z dnia [...] Nr [...] wypłaconych w okresie od dnia [...] do dnia [...] w łącznej wysokości [...] zł oraz kwotę odsetek na dzień wydania decyzji tj. [...]: [...], w punkcie drugim zażądał zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na mocy decyzji administracyjnej z dnia [...] Nr [...] zmienionej decyzją administracyjną z dnia [...] Nr [...] oraz decyzją administracyjną z dnia [...] Nr [...] wypłaconych w okresie od dnia [...] do dnia [...] w łącznej wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości [...] zł co stanowi łącznie kwotę [...] zł i ustalił spłatę kwoty [...] zł na [...] w punkcie trzecim wyjaśnił, że należność główną wraz z odsetkami ustawowymi należy wpłacić na wskazany rachunek bankowy lub do kasy w terminie do dnia [...], a w przypadku dokonania wpłaty na rachunek bankowy należy ponownie wyliczyć kwotę odsetek na dzień dokonania przelewu.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji przytoczył art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując jako podstawę wydanego rozstrzygnięcia art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Następnie wyjaśnił, że w dniu [...] E.K. złożyła wniosek o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, który został jej przyznany od dnia [...] w kwocie [...] z- bezterminowo decyzją z dnia [...] Nr [...]. Podkreślił, że w pouczeniu strona została poinformowana o konieczności powiadomienia organu wypłacającego przyznane świadczenie o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń. Wyjaśnił, że w dniu [...] otrzymał pismo z ZUS O/Z. Inspektorat w T. z dnia [...] Nr [...] informujące o tym, że E.K. od [...] do nadal jest uprawniona do pobierania dodatku pielęgnacyjnego. W dniu [...] wszczął postępowanie administracyjne w sprawie uchylenia swojej wcześniejszej decyzji z dnia [...] Nr [...] zmienionej decyzją z dnia [...] Nr [...], a następnie decyzją z dnia [...] Nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] Nr [...] oraz decyzje zmieniające przedmiotowe orzeczenie. Wyjaśnił, że w dniu [...] wszczął postępowanie w sprawie świadczeń nienależnie pobranych, a następnie decyzją z dnia [...] Nr [...] wydał decyzję ustalającą świadczenia nienależnie pobrane za okres od dnia [...] do dnia [...]. Na skutek odwołania złożonego przez E.K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] uchyliło w całości przedmiotową decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ I instancji wyjaśnił, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie wskazanym przez organ odwoławczy, decyzją z dnia [...] Nr [...] ponownie ustalił kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w okresie od dnia [...] do dnia [...]. Przedmiotowa decyzja ponownie została zaskarżona do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., które decyzją z dnia [...] Nr [...], po raz kolejny uchyliło decyzję pierwszoinstancyjną orzekającą w sprawie świadczeń nienależnie pobranych, wskazując na konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego. Organ I instancji wskazał, że w wyniku tych czynności pozyskał decyzję rentową E.K. i na jej podstawie ustalił, że renta rodzinna została stronie przyznana od dnia [...], zatem nienależnie pobrane świadczenia powstały od [...].

Od tej decyzji E.K. wniosła odwołanie kwestionując rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji. Wyjaśniła, że czuje się oszukana i nie rozumie dlaczego na nią została przerzucona odpowiedzialność za zaistniałą sytuację, skoro jej sytuacja powinna być weryfikowana co jakiś czas przez pracownika organu pierwszej instancji. Podniosła, że nie była w żaden sposób informowana o konieczności powiadomienia o braku prawa do świadczeń rodzinnych, zaś dokumenty dostawała do podpisu, ale nie rozumiała ich treści.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydana m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. opisało dotychczasowy stan czynności w sprawie. Następnie wskazało, że z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wynika, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Przepis art. 30 ust. 2 tej ustawy stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczeń rodzinnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. ustaliło, że wnioskiem z dnia [...] E.K. wystąpiła do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W części II wniosku strona własnoręcznym podpisem datowanym na dzień [...] podpisała oświadczenie następującej treści: " Zobowiązuję się niezwłocznie powiadomić podmiot wypłacający zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku rodzinnego." Na tej samej stronie wniosku, pod powyższym oświadczeniem, znajduje się pouczenie, z którego wynika, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku do pielęgnacyjnego na podstawie przepisów z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm. ) oraz na podstawie innych przepisów. Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...] Nr [...] organ pierwszej instancji przyznał E.K. wnioskowane świadczenie tj. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł od dnia [...]. W decyzji tej organ pierwszej instancji również zamieścił pouczenie o treści art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przedmiotowa decyzja została dwukrotnie zmieniona przez organ, który ją wydał decyzjami: z dnia [...] Nr [...] i z dnia [...] Nr [...]. W obu decyzjach znajduje się także pouczenie o treści art. 25 ust. 1 wyżej cytowanej ustawy. Dalej Kolegium podniosło, iż ustaliło, że pismem z dnia [...] Nr [...] organ pierwszej instancji wystąpił do ZUS O/Z. Inspektorat w T. o wydanie zaświadczenia potwierdzającego, czy stronie w okresie od dnia [...] do nadal wypłacany jest dodatek pielęgnacyjny. W piśmie z dnia [...] Nr [...] organ ten wyjaśnił że E.K. od [...] do nadal jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego. W związku z powyższym pismem z dnia [...] Nr [...] organ pierwszej instancji zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] Nr [...] zmienionej decyzjami tego organu z dnia z dnia [...] Nr [...] i z dnia [...] Nr [...]. Następnie decyzją z dnia [...] Nr [...] organ pierwszej instancji uchylił z dniem [...] swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] Nr [...] zmienioną z dnia z dnia [...] Nr [...] i z dnia [...] Nr [...], a następnie pismem z dnia [...] Nr [...] zawiadomił E.K. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od dnia [...] do dnia [...]. Decyzją z dnia [...] Nr [...] organ pierwszej instancji ustalił kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami i zażądał ich zwrotu na wskazany rachunek bankowy lub do kasy. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania E.K., uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia celem uzupełnienia postępowania dowodowego. W związku z powyższym organ pierwszej instancji, pismem z dnia [...] Nr [...], zwrócił się do ZUS O/Z. Inspektorat w T. o udostępnienie kserokopii decyzji, na mocy której strona nabyła prawo do renty rodzinnej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Pismem z dnia [...] Nr [...] organ rentowy poinformował, że oryginał decyzji przesłał na adres E.K., w związku z czym pismem z dnia [...] Nr [...] strona została wezwana do przedłożenia decyzji rentowej. Decyzją z dnia [...] Nr [...] organ pierwszej instancji ponownie ustalił kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami i zażądał ich zwrotu na wskazany rachunek bankowy lub do kasy. Na skutek złożonego przez stronę odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] po raz kolejny uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Przy piśmie z dnia [...] organ rentowy przekazał do organu pierwszej instancji potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię decyzji z dnia [...] Nr [...], a organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] Nr [...] orzekł jak opisano na wstępie.

Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 wyżej cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Obowiązku tego strona nie spełniła, gdyż nie powiadomiła organu pierwszej instancji niezwłocznie o tym, że na mocy ZUS O/Z. Inspektorat [...] z dnia [...] Nr [...] poza rentą rodzinną otrzymała również dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Fakt ten organ pierwszej instancji ustalił występując ze stosownym zapytaniem do organu rentowego w piśmie z dnia [...] Nr [...] adresowanym do ZUS Ol Z. Inspektorat w T. Dalej Kolegium wyjaśniło, że wskazany jako podstawa prawna wydania zaskarżonej decyzji art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odnosi się do stanu, w którym strona złożyła prawdziwe informacje dotyczące wnioskowanego świadczenia rodzinnego, jednakże w trakcie jego pobierania nie poinformowała organu o zaistniałych zmianach mających wpływ na uzyskane prawo do świadczeń rodzinnych.

Sumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, że skoro strona nie tylko niezwłocznie, ale w ogóle nie poinformowała organu pierwszej instancji o zmianie jej sytuacji, która mogła mieć wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, do czego była zobowiązana z mocy art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to organ pierwszej instancji słusznie orzekł, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 wyżej cytowanej ustawy, o świadczeniach nienależnie pobranych przez stronę w okresie od dnia [...] do dnia [...]. Świadczenia te wynoszą: należność główna w kwocie [...] zł oraz odsetki wyliczone na dzień wydania zaskarżonej decyzji w kwocie [...] zł.

Odnosząc się do okoliczności podniesionych w odwołaniu Kolegium wyjaśniło, że strona co najmniej 4 razy (raz we wniosku oraz 3 razy w otrzymanych decyzjach) była informowana o konieczności powiadomienia organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o każdej zmianie w sytuacji rodzinnej i finansowej mającej wpływ na przyznane jej prawo. Nadto Kolegium wyjaśnia, że obowiązek informowania przez osoby pobierające świadczenia rodzinne organu wypłacającego te świadczenia, o każdej zmianie w sytuacji rodzinnej (w tym finansowe) wynika z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium zaakcentowało, że gdyby wolą ustawodawcy było, aby to pracownicy organu wypłacającego świadczenia rodzinne monitorowali bieżącą sytuację osób pobierających świadczenia rodzinne, wówczas pracownicy ci musieliby się z tego obowiązku wywiązywać. Ponieważ jednakże taki obowiązek ciąży na osobach uprawnionych do świadczeń rodzinnych, to pracownicy nie mają w tym zakresie żadnych obowiązków. Na zakończenie Kolegium poinformowało, że strona może wystąpić z pisemnym wnioskiem do organu pierwszej instancji o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami w całości lub części, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty tej kwoty, co wynika z treści art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca E.K. podniosła, że czuje się oszukana i nie rozumie dlaczego przerzuca się na nią odpowiedzialność za niedopatrzenie i zaniechanie pracownika pomocy społecznej, który ma obowiązek weryfikacji co jakiś czas sytuacji klienta ośrodka, gdyż rozporządza środkami publicznymi. Dodała, że przy innych świadczeniach wypłacanych przez ośrodek, pracownicy weryfikują sytuację życiową i finansową klienta. Podniosła, że dopiero po 5 latach organ pierwszej instancji zweryfikował jej oświadczenia i wezwał do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Wyjaśniła, że ma wrażenie, iż powyższe nieprawidłowości wyszły na jaw po kontroli jaką zlecił NIK, a ciekawy jest fakt, iż powyższa kontrola nie wykazała żadnych braków i niedociągnięć. Dalej powołała się na wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 2078/10, akcentując, że w sprawię świadczeń nienależnie pobranych decydujące znaczenie ma świadomość osoby to świadczenie pobierającej, a na organie ciąży obowiązek prawidłowego pouczenia o sytuacjach, w których może nastąpić brak prawa do ich pobierania. Podkreśliła, że pouczenie stanowi warunek konieczny żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych świadczeń rodzinnych. Podniosła, że pouczenie powinno być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do otrzymanego świadczenia i operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata. Wyjaśniła, że nie tylko nie była w żaden sposób informowana o ciążącym obowiązku, ale nadto pracownicy pomocy społecznej podtykali jej dokumenty do podpisu, nie mówiąc co oznaczają. Wskazała, że tak było za każdym razem, kiedy pracownicy przychodzili do domu i wymuszali podpisywanie różnych dokumentów, których treści nie rozumiała, a których nie podpisywała za namową rodziny. Nadmieniła, że telefonicznie nakłaniano ją do złożenia wniosku o rozłożenie na raty lub umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i z tego co wie, nie doszło do umorzenia tych kwot, a jedynie rozłożenia ich na raty. W ocenie skarżącej jest to kolejne manipulowanie klientami przez pracowników pomocy społecznej. Skarżąca podkreśliła, że trudno mieć zaufanie do pracowników i dyrekcji ośrodka pomocy społecznej skoro decyzje są podpisywane przez osobę, "która ma wyrok warunkowego umorzenia postępowania karnego z art. 270 kk." Skarżąca podniosła, że działanie organu pierwszej instancji, jak i Kolegium naruszyły zasadę informowania stron, zasadę uwzględnienia z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz zasadę ugodowego załatwiania spornych spraw administracyjnych.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wnosiło o jej oddalenie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podtrzymał wcześniej prezentowane stanowisko, a nadto podkreślił, że w art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nałożył na osoby korzystające ze świadczeń rodzinnych, a nie na pracowników organów administracji publicznej realizujących przedmiotową ustawę, obowiązek informowania o każdej zmianie w sytuacji rodzinnej lub życiowej mającej wpływ na prawo do przyznanych świadczeń i każda osoba korzystająca ze świadczeń rodzinnych powinna obowiązku tego przestrzegać. Wyjaśnił, że gdyby wolą ustawodawcy było, by to do organów administracji publicznej należało przestrzeganie warunków pobierania świadczeń rodzinnych, to pracownicy tych organów musieli mieć określone kompetencje wynikające z przepisów prawa i wówczas musieliby na bieżąco monitorować wszystkie osoby korzystające ze świadczeń rodzinnych, co wydaje się niemożliwe do wykonania. Zatem – zdaniem Kolegium - zarzut zaniedbania i zaniechania obowiązków przez pracowników organu pierwszej instancji jest chybiony. Dalej Kolegium wyjaśniło, że nie ma żadnej wiedzy na temat kontroli zleconej lub przeprowadzonej przez NIK w organie pierwszej instancji, jak również odnośnie jakiegokolwiek postępowania karnego, które byłoby prowadzone przeciw pracownikom organu pierwszej instancji. Kolegium podkreśliło, iż nie ma żadnego wpływu na osoby zatrudniane w organach pierwszej instancji, dla których jest organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 pkt 1 k.p.a. Dalej Kolegium wyjaśniło, że treść pouczenia zawarta we wniosku oraz decyzjach, nie może być indywidualizowana w zależności rodzaju przyznanego świadczenia, a także operować zwrotami zrozumiałymi dla konkretnego adresata, gdyż jest ona jednakowa dla wszystkich i odpowiada treści art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jeśli natomiast adresat ma problemy ze zrozumieniem zawartych we wniosku, czy decyzjach nie tylko pouczeń, lecz również poszczególnych sformułowań, powinien zwrócić się do pracownika organu administracji publicznej o wyjaśnienie wątpliwości i niezrozumiałych terminów języka prawniczego. Wówczas pracownik, związany zasadą udzielania informacji wynikającą z art. 9 k.p.a., zobowiązany byłby do udzielenia niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Kolegium wyjaśniło, że jeżeli skarżąca nie rozumiała treści podpisywanych dokumentów, to nie powinna ich podpisywać. Stąd też, skarżąca miała prawo zwrócić się o niezbędne wyjaśnienia i podpisać dokumenty, gdy ich treść była już dla niej jasna oraz nie budziła żadnych wątpliwości. Nadto Kolegium podniosło, iż skarżąca w skardze nie wskazała na czym polegało naruszenie zasady informowania stron, skoro E.K. nie zwracała się do Kolegium o jakiekolwiek dodatkowe wyjaśnienia, a jej odwołanie zostało rozpatrzone w trybie odwoławczym i wszelkie informacje Kolegium zawarło w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Kolegium wskazało, iż nie naruszyło również zasady uwzględnienia z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony, gdyż rozpatrując odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] Nr [...] związane było przepisami prawa tj. art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zatem nie działało w ramach uznania administracyjnego i nie mogło odstąpić od orzeczenia o świadczeniach nienależnie pobranych, które strona otrzymała na mocy decyzji z dnia [...] Nr [...] zmienionej decyzjami z dnia z dnia [...] Nr [...] i z dnia [...] Nr [...]. Nadto Kolegium wyjaśniło, że nie mogło naruszeń zasady ugodowego załatwiania spornych spraw administracyjnych, ponieważ ugoda administracyjna może być zawarta między stronami, nie jest dopuszczalne zawarcie ugody w sprawie ( art. 114 k.p.a. ), w której występuje tylko jedna strona, a skoro w niniejszej sprawie stroną jest jedynie skarżąca, zatem brak było podstaw i faktycznych, i prawnych do zawarcia ugody.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych.

Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotowa skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa".

W myśl art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

W świetle ustępu 2 tego artykułu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 5). Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (ust. 8).

W rozpoznawanej jest bezspornym, że decyzją z dnia [...] Nr [...] organ I instancji przyznał skarżącej zasiłek pielęgnacyjny na okres od [...] na stałe, albowiem uznał, że strona spełnia przesłanki ustawowe do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Przedmiotowa decyzja została dwukrotnie zmieniona przez organ, który ją wydał decyzjami: z dnia [...] Nr [...] i z dnia [...] Nr [...].

Następnie decyzją z dnia [...] Nr [...] organ pierwszej instancji uchylił z dniem [...] swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] Nr [...] zmienioną z dnia z dnia [...] Nr [...] i z dnia [...] Nr [...], ponieważ stronie od miesiąca [...] został przyznany dodatek pielęgnacyjny z ZUS. W decyzji tej organ pierwszej instancji wyraził stanowisko, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony skarżącej w okresie od [...] do [...] podlega zwrotowi.

W tej sytuacji prawidłowe jest stanowisko Kolegium, iż wydanie decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń było obowiązkiem organu pierwszej instancji. W przypadku bowiem, gdy w obrocie prawnym istnieje decyzja ostateczna, z której wynika, iż strona w istocie pobrała nienależnie świadczenie, organ właściwy zobligowany jest do ustalenia kwoty świadczenia nienależnie pobranego i orzeczenia o jego zwrocie.

Niezasadne są również pozostałe zarzuty podniesione w skardze. Z dokumentów przedstawionych w niniejszej sprawie, a szczegółowo opisanych w decyzji organu odwoławczego wynika wprost i jednoznacznie, ze skarżąca była prawidłowo pouczona przez organ I instancji, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.

W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można skutecznie zarzucić organom administracji obu instancji naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle tych przepisów organy administracji publicznej w toku postępowania mają obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, zebrać w sposób wyczerpujący i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a także na podstawie całokształtu tego materiału dowodowego ocenić, czy istotne dla sprawy okoliczności zostały udowodnione.

Organy administracji orzekające w sprawie, zgodnie z wymogami wynikającymi z powyższych przepisów, ustaliły wszystkie istotne okoliczności w sprawie i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Sąd również nie dopatrzył się naruszenia zasad rządzących postepowaniem administracyjnym i w całości podziela w tej kwestii stanowisko organu odwoławczego przytoczone (a opisane wyżej) w odpowiedzi na skargę.

Prawidłowo pouczyło również Kolegium skarżącą, iż po uprawomocnieniu się zaskarżonej decyzji, może ona złożyć wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranego zasiłku lub o udzielenie ulgi w jego spłacie na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy. Przepis ten stanowi bowiem, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. O ile zatem skarżąca byłaby zainteresowana udzieleniem jej takiej formy pomocy, to winna złożyć stosowny wniosek w tym przedmiocie do organu właściwego, to jest Prezydenta Miasta P. Wniosek taki podlega rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.