Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1176/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2,  art. 6
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: par. 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Anna Wesołowska (spr.) WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2017 r. sprawy ze skargi X na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] marca 2015 r., Wojewoda [...] (Wojewoda) stwierdził że nieruchomość o powierzchni [...] ha położona w gminie O. w powiecie [...], składająca się z obecnych działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...] oraz części działek ewidencyjnych nr [...], [...],[...],[...], z obrębu [...] nie podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Podstawą prawną decyzji był § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 10, poz. 51, dalej " Rozporządzenie").

Decyzja wydana została po rozpoznaniu wniosku następców prawnych S. M., to jest K. N., E. B., R. S., A. S., W. B., L. T., E.K., M.B., R.S., P. S., P. S., J. S.

Podstawą faktyczną decyzji organu pierwszej instancji było ustalenie, że majątek ziemski [...] o powierzchni [...] ha należał w okresie dwudziestolecia międzywojennego do S. i S. M. S. M. zmarł [...] lutego 1928 r., zaś wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z pierwszej połowy czerwca 1939 r. przedmiotowa nieruchomość została podzielona między W. M., I. M., M. M., E. M., M. M., S. M. oraz S. M. Następnie [...] przejęte zostały na własność Państwa na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3 poz. 13, dalej "dekret o reformie rolnej"). Objęcie nieruchomości we władanie Skarbu Państwa nastąpiło [...] marca 1945 r. komisyjnym protokołem przejęcia i przekazania majątku w tymczasowy zarząd i opiekę Powiatowego Urzędu Ziemskiego na zasadach określonych w art. 2 oraz 6 dekretu o reformie rolnej. Obszar ogólny majątku w chwili przejęcia wynosił [...] ha, w tym grunty orne [...] ha, ogrody owocowe [...] ha oraz drogi, rowy, podwórza, budynki, parki oraz nieużytki zajmujące [...] ha.

Wyrokiem Sądu Powiatowego w [...], Wydział Cywilny z dnia [...] kwietnia 1958 r. sygn. akt. [...] odtworzono wyrok Sądu Okręgowego w [...][...] Wydział Cywilny z pierwszej połowy czerwca 1939 r., którym dokonano działu majątkowego [...] o ogólnej powierzchni [...] ha [...] m2 na W. M., I. M., M. M., E. M., M. M., S. M. oraz S. M. w ten sposób, że każdy z nich uzyskał określoną jego część. Zgodnie z punktem 6 wyroku, S. M. stał się właścicielem działki gruntu oznaczonego na planie Sekcja I zawierającego dział 4-a i 4-b o powierzchni [...] ha [...] m2 i dział [...] o powierzchni [...]m2, o ogólnej powierzchni [...]m2.

Wojewoda uznał, że skoro w sprawie dokonano podziału majątku zarówno prawnego jak i i fizycznego przed dniem 1 września 1939 r. to obszar przedmiotowej nieruchomości wynoszący [...] m2 nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister) decyzją z [...] czerwca 2016 r. wydaną po rozpoznaniu odwołań wniesionych przez Y SA. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podzielił w pełni ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji i ich ocenę prawną. Wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie S. M. stał się właścicielem nieruchomości o powierzchni [...] ha [...] m2 w dniu dokonania podziału całego majątku o powierzchni [...] ha to jest w połowie czerwca 1939 r. Zatem część majątku [...] o powierzchni [...] m2 stanowiąca własność S. M. nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej, nie spełniała bowiem norm powierzchniowych przewidzianych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Organ za niezasadny uznał argument [...] SA, że skoro nieruchomość została przejęta w trybie art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, ponieważ objęta została decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z [...] kwietnia 1988 r., to nie mogła być jednocześnie przejęta na podstawie przepisów o reformie rolnej.

Minister nie zgodził się również ze stanowiskiem [...], że odtworzenie akt sądowych stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Tryb ten jest dopuszczalny wyłącznie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją administracyjną. Pierwszą decyzją administracyjną wydaną w niniejszej sprawie była z decyzja Wojewody z [...] marca 2015 r. stwierdzająca nie podpadanie przedmiotowej nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Na powyższą decyzję skargi wniósł [...]. Skarga [...]odrzucona została postanowieniem z 22 czerwca 2017 r., I SA/Wa 1251/16.

[...] (Skarżący) zarzucił decyzji organu drugiej instancji naruszenie prawa poprzez uznanie, że postępowanie dotyczące nacjonalizacji majątku ziemskiego [...] nie zostało zakończone decyzją administracyjną o charakterze deklaratoryjnym.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu Skarżący wyjaśnił, że jedyną podstawą proceduralną działań organów przeprowadzających reformę rolną były przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U nr 32, poz. 34), które obowiązywały do dnia wejścia w życie kodeksu postępowania administracyjnego w 1960 r. Przepisy te dla załatwienia sprawy wymagały decyzji, Dlatego też każdy dokument kończący postępowanie przed organem do sprawy reformy rolnej jest decyzją administracyjną. Sama nazwa dokumentu nie może oznaczać, że nie była to decyzja. W warunkach 1944-46 r. stosowano różne nazwy dokumentów kończących postępowanie – takie jak zaświadczenia o przejęciu a nawet zawiadomienia o odebraniu ziemi. Nie zmienia to jednak istoty tych aktów, były to bowiem jedyne formy zakończenia postępowania przewidziane przez rozporządzenie z 1928 r. czyli deklaratoryjne decyzji administracyjne.

Skarżący nie podzielił stanowiska organu, że pierwszą decyzją jaka była wydana w przedmiotowej sprawie była decyzja Wojewody. Wyjaśnił, że postępowanie toczyło się na podstawie przepisów rozporządzenia z 1928 r. i zakończyło się przekazaniem nieruchomości jednostce państwowej. Przekazanie to było wyrazem woli organu o charakterze władczym, było oparte o powszechnie obowiązujący przepis prawa i rozstrzygało sprawę konkretnej strony. Zatem zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 5 lutego 1998 r. III AZP 1/98 – było decyzją administracyjną.

Przekazanie majątku [...] jednostce państwowej z pozbawieniem praw byłych właścicieli było więc decyzją administracyjną, do której powinny być stosowane przepisy o wznowieniu postępowania administracyjnego. Wnioskodawcy zobowiązani byli po uzyskaniu odtworzonego orzeczenia o podziale majątku złożyć wniosek o wznowienie w określonym terminie. Niezłożenie takiego wniosku w terminie powoduje, że nacjonalizacji majątku [...] nie można obecne wzruszyć.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uczestnik [...] wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Uczestnik [...] SA pozostawił skargę do uznania sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje,

skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Okolicznością niesporną w niniejszej sprawie jest przejęcie całego majątku [...] na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Sąd nie podziela poglądu skarżącego, że przejęcie majątku [...] zakończone zostało wydaniem decyzji deklaratoryjnej, która mogła zostać wzruszona jedynie w trybie przepisów o wznowieniu postępowania administracyjnego.

Prawo własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 dekretu reformie rolnej, przechodziło na Skarb Państwa z mocy prawa z dniem wejścia w życie tego dekretu. Pogląd taki był jednolicie przyjmowany w orzecznictwie sądów powszechnych już od lat czterdziestych ubiegłego wieku (por. uchwała Sądu Najwyższego z 17 lutego 2011 r. III CZP 121/10 i przywołane w niej orzecznictwo). Również Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej, na podstawie przepisów dekretu następowało z mocy prawa ( por. stanowisko wyrażone w uchwale z 5 czerwca 2006 r., I OPS 2/06).

Sąd rozpoznający sprawę powyższe poglądy w pełni podziela. Znajdują one uzasadnienie w treści art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej w którym wskazane zostało, że "Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione w punktach b, c, d i e, części pierwszej niniejszego artykułu przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, część druga".

Wskazać należy, że przepisy dekretu o reformie rolnej nie przewidywały wydawania decyzji potwierdzającej przejęcie nieruchomości na własność Państwa. Przepisy Rozporządzenia przewidywały wyłącznie możliwość wystąpienia przez właściciela przejętej nieruchomości z wnioskiem o ustalenie, że nie podpadała ona pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Innymi słowy, po przejęciu nieruchomości z mocy prawa na własność Państwa, jej właściciel mógł wystąpić o ustalenie, że nie podpadała ona pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Sąd rozpoznający sprawę wskazuje, że dekret o reformie rolnej nie jest jedynym aktem prawnym przewidującym nabycie z mocy prawa, bez konieczności wydawania decyzji administracyjnej, prawa własności nieruchomości przez Państwo.

Podobny mechanizm przewidziany został w przykładowo, w odniesieniu do nieruchomości, które z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. Nr 14, poz. 130) stały się majątkiem Państwa (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1993 r., III CZP 91/93, OSNCP 1994, nr 2, poz. 29). Podobnie w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2086) nie przewidziano stwierdzenia przez organ administracyjny w formie decyzji nabycia własności określonego gruntu przez Państwo (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 września 1994 r., III CZP 108/94, OSNC 1995, nr 2, poz. 28, oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 1995 r., II SA 217/94, ONSA 1996, nr 2, poz. 91). W uchwale z dnia 27 kwietnia 1994 r., III CZP 54/94 (OSNCP 1994, nr 11, poz. 215) Sąd Najwyższy, orzekając o dopuszczalności badania przez sąd w sprawie o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, czy Skarb Państwa stał się z mocy prawa właścicielem lasów i gruntów leśnych na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82), wskazał wyraźnie, że kognicja sądu wynika z tego, iż nie zostało przewidziane wydanie decyzji administracyjnej o przejściu z mocy prawa określonych nieruchomości na własność Skarbu Państwa.

Zatem twierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na własność Państwa na podstawie bliżej nie sprecyzowanej decyzji z lat 1944-1946, która mogłaby podlegać wzruszeniu jedynie w trybie przepisów o wznowieniu postępowania jest pozbawione podstaw prawnych,

W realiach niniejszej sprawy, wniosek o ustalenie, że przedmiotowa nieruchomość nie popadała pod działanie dekretu o reformie rolnej złożony został dopiero [...] stycznia 2010 r. Decyzja Wojewody a następnie utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra były pierwszymi decyzjami wydanymi w tej sprawie.

Końcowo wskazać należy, że powyższa kwestia w odniesieniu do innej części majątku [...], objętej podziałem dokonanym w czerwcu 1939 r. i przejętej następnie na własność Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej, była przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd kasacyjny w wyroku z 4 września 2013 r. I OSK 472/12 wskazał, że nacjonalizacja następowała z mocy prawa, a zatem przepisy prawa nie dawały podstaw do orzekania w formie decyzji. Wyklucza to dopuszczalność wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego.

Uczestnik postępowania [...] SA wyraził w toku rozprawy stanowisko o braku interesu prawnego po stronie wnioskodawców z uwagi na to, że nie wszystkie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku obejmują gospodarstwo rolne.

Sąd wyjaśnia, że dla uznania danej osoby za następcę prawnego dawnego właściciela majątku objętego działaniem reformy rolnej nie jest konieczne wymienienie w treści postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, że obejmuje ono również gospodarstwo rolne. W sytuacji, w której majątek przejęty został na rzecz Państwa z mocy prawa na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej, nie było podstaw do uznania, że spadek obejmuje również gospodarstwo rolne. Nie stanowiło ono bowiem już własności spadkodawcy ale własność Państwa. Brak było zatem podstawi do zamieszczania w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku informacji, że spadek obejmuje również gospodarstwo rolne.

Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela również ustalenia faktyczne poczynione przez organy obu instancji, które stały się podstawą rozstrzygnięcia.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że w połowie czerwca 1939 r. dokonany został podział majątku [...]. W jego wyniku, poprzednik prawny wnioskodawców, S. M. stał się właścicielem nieruchomości o powierzchni [...]m2.

Przedmiotowa nieruchomość położona była na terenie województwa [...], wobec tego musiała spełniać ogólne normy obszarowe, by mogła zostać przejęta. Musiałaby więc mieć ponad [...] ha powierzchni ogólnej, bądź [...] ha użytków rolnych. Skoro przedmiotowa nieruchomość nie spełniała norm obszarowych, nie podlegała przejęciu na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.