Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 138/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-08-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31zo ust. 1, art. 31zq ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] z dnia [...] września 2020 r., nr [...]


UZASADNIENIE

M. K. [...] maja 2020 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy (FP), Fundusz Solidarnościowy (FS) oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) za osoby ubezpieczone za okres marzec, kwiecień i maj 2020 r.

ZUS decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm., dalej: ustawa COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 266 ze zm., dalej: usus) odmówił wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP i FS oraz FGŚP za kwiecień 2020 r.

Organ powołał przesłanki zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek określone w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 i wyjaśnił, że zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020r., chyba, że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania. Następnie wskazał, że według danych zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym (KSI) ZUS wnioskodawca nie złożył deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA i imiennych raportów za zgłaszanych ubezpieczonych za kwiecień 2020 r. do [...] czerwca 2020r., tj. w ustawowym terminie. W związku z tym nie przysługuje mu prawo do przedmiotowego zwolnienia.

M. K. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że uzupełnił dokumenty rozliczeniowe wskazane jako przyczynę odmowy. Poprosił o uwzględnienie, że w okresie III-V 2020 r. zgodnie z wprowadzonymi obostrzeniami nie mógł prowadzić działalności – zakładu fryzjerskiego, a później musiał ją znacznie ograniczyć w związku z czym znacznie obniżyły się jego dochody. Wyjaśnił, że spłaca zaległych składek będzie dla niego dużym obciążeniem. Dodał, że ponosi duże wydatki związane z bezpieczeństwem w zakładzie fryzjerskim jego uczennic i klientów.

ZUS [...] (z up. Prezesa ZUS) decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] września 2020 r.

W motywach rozstrzygnięcia powołano przepisy art. 31zq ust. 3 i 8 ustawy COVID-19. i na gruncie przepisów art. 47 ust. 1, ust. 2g usus wyjaśniono zasady zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych płatników składek opłacających składki wyłącznie za siebie. Następnie ZUS stwierdził, że analiza danych z KSI ZUS potwierdza, iż jako osoba deklarująca opłacanie niższych składek na ubezpieczenie społeczne (mała działalność gospodarcza plus – MDG+) M. K.: 1) złożył deklarację rozliczeniową ZUS DRA2 (z zakresu 40-49) na 2020 r. w dniu [...].07.2020 r., tj. po ustawowym terminie, 2) na złożył deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za luty 2020 r. w terminie, w konsekwencji nie zostały sporządzone poprawne deklaracje rozliczeniowe z urzędu na kolejne miesiące, 3) złożył deklarację rozliczeniową ZUS DRA za kwiecień 2020 r. po ustawowym terminie, tj., [...].09.2020 r. Tym samym, zdaniem organu, decyzję z [...] września 2020 r. wydano zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym na dzień jej wydania i nie zachodzą przesłanki do jej uchylenia lub zmiany.

M. K. wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję ZUS z [...] listopada 2020 r. zarzucił organowi, iż ten w trakcie postępowania administracyjnego, przed wydaniem decyzji odmownej, nie wezwał skarżącego do uzupełnienia brakującej dokumentacji rozliczeniowej. Nadto podniósł, iż art. 48 usus, który zawiera rygor dokonania przez ZUS wymiaru składek z urzędu w przypadku niezłożenia przez płatnika składek deklaracji rozliczeniowej w terminie. W związku z powyższym nie może być tak, że złożenie przez ubezpieczonego deklaracji rozliczeniowej z przekroczeniem terminu, o którym mowa w art. 41 ust. 1 usus, przy jednoczesnym opłaceniu składki w terminie od nowo zadeklarowanej kwoty podstawy wymiaru, upoważnia organ rentowy do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w spornym okresie w minimalnej wysokości.

W odpowiedzi ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.

Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ja decyzja podlegają uchyleniu, gdyż naruszają niżej wymienione przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: Ppsa).

Powodem, dla którego ZUS odmówił skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. było niezłożenie w ustawowym terminie do [...] czerwca 2020 r. dokumentacji rozliczeniowej płatnika składek.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji wydanych w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy COVID-19.

W myśl art. 31zo ust. 1 ww. ustawy na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r.

Zgodnie z art. 31zq ust. 1 ustawy [...] za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Przy czym, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19). W myśl zaś z art. 31zq ust. 4 ustawy COVID-19 zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Przepis art. 31zo ust. 7 ustawy COVID-19 przewiduje, że odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji.

W ocenie Sądu w świetle powołanych przepisów i ustalonego przez organy stanu faktycznego kluczowe jest stwierdzenie, czy skarżący jako płatnik składek zobowiązany był złożyć wraz z wnioskiem o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek również dokumentację rozliczeniową, a jeśli tak, czy złożył ją w ustawowym terminie - do [...] czerwca 2020 r.

W przedstawionym przez ZUS stanie zgromadzonego materiału dowodowego oraz zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją argumentacji nie sposób przesądzić, czy skarżący zwolniony był z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r., czy może ze zwolnienia takiego nie korzystał i do [...] czerwca 2020 r. nie zdołał przedstawić organowi wymaganej dokumentacji rozliczeniowej. Przeprowadzenie przez Sąd w powyższym zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego wykraczałoby poza dyspozycję art. 106 § 3 Ppsa i w sposób nadmierny przedłużyłoby postępowanie sądowe. Sąd musiałby dodatkowo zastąpić organ w czynionych ustaleniach i przedstawianiu argumentacji faktyczno-prawnej, co jest niedopuszczalne w świetle dyspozycji art. 3 § 1 Ppsa i art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2020 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137).

Podkreślenia wymaga, iż Sąd wziął pod uwagę, że zakończone postępowanie przypadło na czas trwającego od 20 marca 2020 r. stanu epidemii (rozp. Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. poz. 491). Wiązało się to z licznymi powszechnymi ograniczeniami, również natury procesowej. Zdając sobie również sprawę z realiów rozpoznawania tego rodzaju wniosków, ich ogromnej liczby, ograniczeń związanych z trwającym stanem epidemii, Sąd uznał, że nie mogą one uzasadniać niekorzystnych skutków jedynie dla jednej strony postępowania - skarżącego.

Do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 Kpa oraz art. 123 usus, miały zastosowanie przepisy Kpa. Przepis art. 77 § 1 Kpa stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien więc być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie zaś z art. 77 § 4 zd. drugie Kpa fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa). Z kolei przepis art. 107 § 1 pkt 6 Kpa nakazuje, by decyzja administracyjna zawierała m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 Kpa. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności jej rozstrzygnięcia, w tym również przez Sąd, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści.

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, iż ZUS w decyzji z [...] września 2020 r. stwierdzając, że skarżący "nie złożył deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA i imiennych raportów za zgłaszanych ubezpieczonych za kwiecień 2020 r. do dnia [...] czerwca 2020 r." de facto przesądził – bez jakiegokolwiek w tym zakresie wyjaśnienia prawnego, popartego zebranym materiałem dowodowym, okoliczność, iż M. K. nie był zwolniony z obowiązku przekazywania do ZUS dokumentów rozliczeniowych, względnie, że prawo to utracił lub go nie nabył. Organ nie wykazał na gruncie przepisów usus i w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy (dokumentację ubezpieczeniową płatnika), dlaczego tak przyjął.

Z kolei w wydanej na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzji z [...] listopada 2020 r. ZUS stwierdził odmiennie, przedstawiając deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za kwiecień 2020 r. (złożone przez płatnika i sporządzone z urzędu - PS), że analiza danych zaewidencjonowanych w KSI ZUS potwierdza, iż płatnik "jako osoba deklarująca opłacanie niższych składek na ubezpieczenie społeczne (mała działalność gospodarcza plus – MDG+) – złożył deklarację rozliczeniową ZUS DRA2 (z zakresu 40-49) na rok 2020 w dniu [...].07.2020 r., nie złożył deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za luty 2020 r. w terminie, w konsekwencji nie zostały sporządzone poprawne deklaracje rozliczeniowe z urzędu na kolejne miesiące, złożył deklarację rozliczeniową ZUS DRA za kwiecień 2020 r. po ustawowym terminie tj. [...].09.2020 r. Podane wyżej ustalenia ZUS nie znajdują oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Ten przedstawia jedynie, poza wnioskiem skarżącego inicjującego postępowanie administracyjne o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek, decyzję ZUS z [...] września 2020r., wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, zawiadomienie organu w trybie art. 10 § 1 Kpa, decyzję ZUS z [...] listopada 2020 r. oraz deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA za kwiecień 2020 r. (z datą wypełnienia: [...].05.2020 r.) i nieznaną datą przesłania organowi oraz deklaracje rozliczeniowe "z urzędu" (PS) za ten sam miesiąc (sporządzone [...].05.2020 r.). W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby ustalenia ZUS zawarte w zaskarżonej decyzji co do złożenia przez skarżącego deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA2 na rok 2020 r. dnia [...].07.2020 r., niezłożenie deklaracji ZUS DRA za luty 2020 r. w terminie, a także odnośnie złożenia deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za kwiecień 2020 r. dnia [...].09.2020 r. tj. po ustawowym terminie, w jakikolwiek sposób miały oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym w sprawie.

W świetle przepisów usus oraz wymogów uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji ZUS nie wyjaśnił i nie wykazał zgromadzonym w sposób wyczerpujący materiałem dowodowym powodów, dla których przyjął, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2020r., a w konsekwencji także, czy faktycznie deklaracje rozliczeniowe za kwiecień 2020 r. złożył po upływie ustawowego terminu, tj. po [...] czerwca 2020 r. Nie jest zaś rolą Sądu kontrolującego legalność zaskarżonej decyzji rekonstrukcja procesu decyzyjnego organu. Sąd tym bardziej uchyla się od takiej oceny zważywszy, że nie pozwala na to przedstawiony materiał dowodowy.

Przesłane przez ZUS Sądowi akta sprawy są na tyle niekompletne, iż nie sposób zbadać, czy prawidłowo przyjęto, że skarżący nie korzystał z prawa zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych w kwietniu 2020 r., a w rezultacie - czy zastosowanie wobec niego znajdował wymóg określony w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 uzależnienia prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek od złożenia do [...] czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowych za IV 2020 r. Poza wyżej wskazanym uchybieniami natury dowodowej wskazać należy, iż z akt sprawy nie wynika również, jaki status miał skarżący jako płatnik składek za IV 2020 r., czy, a jeśli tak kiedy przedłożył deklarację rozliczeniową za 2019 r. (ZUS DRA cz. II) wraz z deklaracją rozliczeniową za luty 2020 r. (ZUS DRA), a przede wszystkim, czy organ - po stwierdzeniu, że skarżący zobowiązany jest przedłożyć dokumenty rozliczeniowe - w okresie od złożenia przez skarżącego wniosku ([...].05.2020r.) do [...] czerwca 2020 r. wezwał go do usunięcia braków wniosku i pouczył o negatywnych skutkach niezłożenia dokumentacji rozliczeniowej w wymaganym terminie.

Szczególnie istotne jest też, że akta sprawy nie zawierają dowodów wskazujących, by ZUS – przed wydaniem decyzji odmownej z [...] września 2020 r., a przed [...] czerwca 2020 r., po stwierdzeniu, że skarżący nie korzysta z prawa zwolnienia z obowiązku składania dokumentacji rozliczeniowej - wezwał go do przedłożenia tejże dokumentacji. Organy administracji publicznej obowiązane są zaś zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 Kpa). Mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 Kpa). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 Kpa). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 Kpa w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 Kpa, a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powszechnie dostępnego komunikatu ZUS z [...] kwietnia 2020r. (dostępny na stronie internetowej www.zus.pl w zakładce "Aktualności") wynika, ZUS od [...] maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w swych placówkach, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Zważywszy, że M. K. złożył wniosek w niniejszej sprawie [...] maja 2020 r. ZUS już od tej daty powinien był więc realizować w sprawie uregulowaną w art. 10 Kpa zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie. Z akt sprawy nie wynika zaś, by organ uczynił to przed wydaniem decyzji [...] września 2020 r., w szczególności zaś przed [...] czerwca 2020 r. kiedy to upływał ustawowy termin na złożenie dokumentacji rozliczeniowej.

Sąd jednocześnie stwierdza, że samo zamieszczenie [...] czerwca 2020 r. na stronie internetowej ZUS (dostępne j.w.) komunikatu, iż jednym z warunków zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do [...] czerwca 2020 r., chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania, nie wyczerpuje ciążącego na organie obowiązku indywidualnego, w konkretnej sprawie, poinformowania strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 Kpa).

W ocenie Sądu powyższe uchybienie organu świadczy równocześnie o naruszeniu obowiązku, którym mowa w art. 79a § 1 Kpa, tj. wyjaśnienia stronie przed wydaniem decyzji przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przed wydaniem decyzji z [...] września 2020 r., a przed [...] czerwca 2020 r., ZUS nie wyjaśnił skarżącemu skutków nieprzedłożenia deklaracji rozliczeniowej za IV 2020 r.

Również przepis art. 77 § 4 Kpa zobowiązywał ZUS do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Przepis ten stanowi, że fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Jeżeli więc ZUS - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych - posiadał wiedzę, że M. K. nie złożył wymaganej deklaracji rozliczeniowej, a nie jest zwolniony z obowiązku jej składania, powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, tj. przed do [...] czerwca 2020 r.

Wykonanie przez organ powyższych obowiązków było o tyle istotne, że gdyby nastąpiło jeszcze przed [...] czerwca 2020 r., skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową, a w konsekwencji uzyskać zwolnienie, o które wnosił.

Reasumując Sąd stwierdza, że naruszenie przez organ przepisów art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 oraz art. 107 § 3 Kpa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle powyższego niezbędnym jest powtórzenie postępowania, celem wyjaśnienia przez ZUS na podstawie jakich przepisów prawa i w oparciu o jakie dowody przyjął, że na skarżącym ciążył obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r., którego ten nie wykonał. W aktualnym stanie sprawy kwestia ta nie jest możliwa do rozstrzygnięcia zarówno ze względu na braki w przedstawionym materiale dowodowym, jak i niewyczerpujące uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji. Uzasadnienia prawne i faktyczne obu decyzji nie pomogły Sądowi stwierdzić, czy rzeczywiście - jak twierdzi organ - skarżący nie był w omawianym okresie zwolniony z obowiązku przekazywania dokumentów rozliczeniowych, z jakich powodów i czy z uchybieniem terminu przedstawił ZUS wymagane dokumenty rozliczeniowe. W rezultacie motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne. Nie jest zaś rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia oraz – jak już wyżej wyjaśniono – w uzupełnianiu postępowania dowodowego. Obowiązki te spoczywają na organie.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję ZUS z [...] września 2020 r.

Rozpoznając ponownie sprawę, w związku z naruszeniem przepisów art. 9, 10 § 1 i 79a Kpa organ niedające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie rozstrzygnie na korzyść skarżącego, stosownie do art. 81a Kpa, mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania, tj. pominie brak wpływu wymaganych dokumentów rozliczeniowych do [...] czerwca 2020 r. jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Względnie, biorąc pod uwagę obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 (zmiana: Dz. U. 2020 r. poz. 2255) organ zawiadomi M. K. o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin do przywrócenia terminu do ich złożenia. Przepis ten bowiem wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. I choć wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (i po wydaniu zaskarżonej decyzji) to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu [...]". Stan epidemii został zaś ogłoszony – jak Sąd już wskazał wyżej - od [...] marca 2020 r.