Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 324/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2019-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4, art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca) asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2019r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Zarządu Województwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Ol 324/19

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia "[...]", nr "[...]", Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej: organ egzekucyjny) na wniosek i na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela – Zarząd Województwa z dnia "[...]" nr "[...]" obejmującego należność pieniężną z tytułu zwrotu płatności w ramach programów finansowanych z udziału środków europejskich w kwocie 634.250 zł, wszczął i prowadził egzekucję administracyjną wobec zobowiązanego – F. S.A.

Postanowieniem z dnia "[...]", organ egzekucyjny umorzył w oparciu o art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017r. poz. 1201 ze zm., dalej : u.p.e.a.) postępowanie egzekucyjne, prowadzone z majątku zobowiązanego, z uwagi na fakt, że Sąd Rejonowy V Wydział Gospodarczy prawomocnym postanowieniem z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", ogłosił upadłość F. S. A.

W piśmie z dnia "[...]", organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., zawiadomił wierzyciela o wysokości powstałych w toku postępowania kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 30.312,40 zł. Wskazał na treść art.64c § 4 ustawy i wezwał do przekazania wymienionej kwoty na wskazany rachunek bankowy w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia. Wierzyciel wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Organ egzekucyjny wydał postanowienie z dnia "[...]", w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Wskazał, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego powstały koszty egzekucyjne, na które składają się:

- opłata manipulacyjna, powstała zgodnie z art. 64 § 10 u.p.e.a., poprzez doręczenie odpisu tytułu wykonawczego nr "[...]", w wysokości 1 % kwoty egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami za zwłokę, objętych powyżej wskazanym tytułem wykonawczym w kwocie 9.608,05 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.);

- opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, w wysokości 5% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami za zwłokę, objętych powyżej wskazanym tytułem wykonawczym w kwocie 48.109,76 zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.).

- wydatki egzekucyjne na podstawie art. 64b u.p.e.a. w wysokości łącznej 60,50 zł.

Na powyższe postanowienie wierzyciel złożył zażalenie, w którym wniósł o jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty poprzez ustalenie kosztów egzekucyjnych w wysokości adekwatnej do zastosowanych środków lub jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu wierzyciel zarzucił naruszenie:

- art. 64 § 6 i art. 64 § 4 u.p.e.a., poprzez ich błędną wykładnię pomijającą wytyczne wynikające z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, poprzez określenie opłaty manipulacyjnej w wysokości 9.608,05 zł oraz opłaty w kwocie 48.109,76 zł za zajęcie rachunku bankowego zobowiązanego, podczas gdy kwota kosztów egzekucyjnych powinna być miarkowana w sposób uwzględniający racjonalną zależność między czynnościami organu, a wysokością za nie naliczonych, co pozwoli na realizację zaleceń zawartych w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14;

- art. 7 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18, art. 64c § 4 u.p.e.a., poprzez nierozważenie przez organ egzekucyjny interesu społecznego podczas wydawania postanowienia nakładającego na wierzyciela obowiązek poniesienia kosztów egzekucyjnych w przypadku, gdy organ egzekucyjny winien rozważyć kwestię interesu społecznego, w każdym przypadku gdy dochodzi do zastosowania art. 64c§4 u.p.e.a.

W uzasadnieniu podniósł, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016r. orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynność egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest zgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Odnośnie art. 64 § 6 u.p.e.a. orzekł, że w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest zgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

W związku z uznaniem przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności tych przepisów z Konstytucją na organie egzekucyjnym ciążył obowiązek samodzielnego miarkowania wysokości kosztów. Wierzyciel zwrócił uwagę na niewspółmierną wysokość naliczonych kosztów - naliczona opłata egzekucyjna winna odzwierciedlać racjonalną zależność między wysokością opłat, a czynnością faktyczną organu egzekucyjnego, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Podniósł, że wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego. Czynności organu egzekucyjnego nie przyniosły żadnego efektu dla wierzyciela, zatem jego zdaniem, organ egzekucyjny całkowicie winien zrezygnować z naliczania kosztów egzekucyjnych za czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego.

Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wskazał, że na organie egzekucyjnym ciążył obowiązek samodzielnego miarkowania wysokości kosztów egzekucyjnych. Wierzyciel zaznaczył, że w przypadku, gdy opłata za zajęcie nieruchomości wynosi 8 % egzekwowanej należności, nie więcej niż 34.200 zł, wysokość zarówno opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych jak i opłaty manipulacyjnej winna być proporcjonalnie zmniejszona, co i tak w niniejszej sprawie powodowałoby naliczenie kosztów egzekucyjnych w zbyt wysokiej kwocie. W tych warunkach, zdaniem wierzyciela, opłata za czynność zajęcia rachunku bankowego – przy ustawowej stawce 5% - maksymalna opłata nie powinna przekroczyć 21.375 zł, natomiast opłata manipulacyjna stanowiąca 1% egzekwowanej należności, nie powinna być wyższa niż 4.275 zł. W jego ocenie brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat, powoduje, że stają się one formą dochodu dla organu egzekucyjnego.

Zarzucił jednocześnie, że organ egzekucyjny naruszył art. 7 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 i art. 64c § 4 u.p.e.a. poprzez nierozważenie kwestii interesu społecznego, rozumianego w ten sposób, że funkcją opłat egzekucyjnych nie jest przysparzanie dochodu administracyjnemu organowi egzekucyjnemu ze środków publicznych, będących w dyspozycji innego organu administracji publicznej, bowiem w takiej sytuacji budżet państwa w ogólności ponosi stratę z powodu braku możliwości wyegzekwowania od dłużnika należnych temu budżetowi środków pieniężnych. Powyższe powinno być brane pod uwagę przez organ egzekucyjny w każdym przypadku stosowania art. 64c § 4 u.p.e.a. W ocenie wierzyciela, uiszczenie przedmiotowych kosztów egzekucyjnych jest gospodarczo nieuzasadnione. W dalszej części uzasadnienia powołał się na zadłużenie oraz problemy finansowe Samorządu Województwa.

Odnosząc się do powyższych zarzutów Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przytoczył teść przepisów regulujących kwestię wysokości kosztów egzekucyjnych tj. art. 64c § 1, § 2, § 3, § 4 i § 7, art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a.

Organ odwoławczy stwierdził, że organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne, prowadzone z majątku zobowiązanego z uwagi na ogłoszenie jego upadłości. Tytuł wykonawczy obejmował należności pieniężne w łącznej kwocie należności głównej 634.250 zł. Egzekucja została wszczęta w dniu 1 marca 2018r. w wyniku doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności –Bank A zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego. W wyniku wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 57.778,31 zł. W toku prowadzonego postępowania wyegzekwowano łącznie 27.597,97 zł, która to kwota zgodnie z art. 115 § 1 u.p.e.a. została w całości rozliczona na koszty egzekucyjne.

Uwzględniając powyższe Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, iż kwota kosztów egzekucyjnych została określona w sposób prawidłowy, tj. zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Z uwagi na fakt, iż po umorzeniu postępowania egzekucyjnego powstałe w jego toku koszty nie mogą być już egzekwowane z majątku zobowiązanego, organ egzekucyjny obciążył nimi wierzyciela, na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a.

W ocenie organu odwoławczego, organ egzekucyjny naliczając wysokość kosztów egzekucyjnych uwzględnił wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn.SK 31/14, wziął pod uwagę nakład pracy wykonany w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym i stopień skomplikowania prowadzonego postępowania.

Odnosząc się do ww. wyroku Trybunału organ odwoławczy wywiódł, że wskazano w nim tzw. pominięcie prawodawcze. Wyrok taki nie wywołuje bezpośrednio skutków prawnych uchylających. Jest to swego rodzaju "apel" do ustawodawcy, aby ten odpowiednio dostosował wadliwe prawo do wymogów konstytucyjnych. Ponieważ ustawodawca, do momentu wydawania skarżonego rozstrzygnięcia, nie dokonał odpowiednich zmian zgodnie ze wskazówkami Trybunału, uznać należało, że organ egzekucyjny mógł określić koszty na podstawie zakwestionowanych przepisów.

Tym samym, za niezasadny uznano zarzut dotyczący naruszenia art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

Organ stwierdził, że żaden obowiązujący przepis prawa nie uzależnia obowiązku uiszczenia kosztów egzekucyjnych od faktycznej skuteczności postępowania egzekucyjnego - podstawą wyliczenia kwoty kosztów jest wynikająca z tytułu wykonawczego kwota egzekwowanej należności, a nie kwota skutecznie wyegzekwowana.

Nie zgodził się ze stwierdzeniem wierzyciela, że koszty naliczone procentowo od kwoty należności dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym, są zawyżone. Podkreślił, że w praktyce niemożliwe jest precyzyjne określenie rzeczywistego kosztu funkcjonowania organu egzekucyjnego, w przeliczeniu na konkretny tytuł wykonawczy (oprócz faktycznych czynności stricte egzekucyjnych, na koszty te składają się m. in. wynagrodzenie pracowników, prowadzących postępowanie egzekucyjne, koszty utrzymania budynków, pomieszczeń, zaopatrzenia itp.). Stąd też rozwiązanie prawne polegające na ustaleniu opłaty stosunkowej, zależnej od wysokości egzekwowanej należności. Taki sposób określania wysokości kosztów egzekucyjnych nie został zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny. Trybunał zakwestionował jedynie brak określenia górnej granicy stosunkowo określonej kwoty opłat za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej, które to pominięcie prawodawcze w niektórych przypadkach, może powodować naliczenie tych opłat w zbyt dużej wysokości. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla natomiast maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Nie podzielił stanowiska wierzyciela, że zakwestionowanie przez

Trybunał braku określenia w przepisach prawa górnej granicy opłat egzekucyjnych, przy jednoczesnym dopuszczeniu stosunkowej metody określania wysokości tych opłat, oznacza bezwzględny obowiązek analizowania każdej opłaty i "miarkowania" jej wysokości według niejasnych, nieokreślonych przepisami prawa kryteriów.

Zdaniem Dyrektora, za nieuzasadniony uznać należało również zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 64c § 4 u.p.e.a. Podkreślił, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa nie znajduje uzasadnienia twierdzenie wierzyciela, iż w każdym przypadku orzekania o wysokości obciążających wierzyciela kosztów egzekucyjnych, organ egzekucyjny winien z urzędu rozważać możliwość umorzenia tych kosztów w oparciu o przepisy art. 64e u.p.e.a. Powyższa praktyka byłaby niezgodna z zasadami określania wysokości kosztów egzekucyjnych oraz wskazywania adresata tego obowiązku. Dopiero prawidłowe przesądzenie zarówno co do wysokości kosztów egzekucyjnych, jak i podmiotu, na którym spoczywa obowiązek ich poniesienia, otwiera możliwość do złożenia wniosku o umorzenie tych kosztów egzekucyjnych, zgodnie z treścią art. 64e u.p.e.a.

Odnosząc się do poniesionej przez wierzyciela okoliczności bycia podmiotem administracji publicznej, organ odwoławczy stwierdził, że ustawodawca nie wprowadził przedmiotowych, ani podmiotowych zwolnień lub innych regulacji, które wykluczałyby wzajemne obciążanie kosztami egzekucyjnymi pomiędzy organami administracji publicznej (z wyjątkiem art. 64c § 4d). Pozycja ustrojowa wierzyciela oraz fakt realizowania przezeń zadań, służących szeroko rozumianemu dobru wspólnemu, samo w sobie nie przesądza jeszcze o spełnieniu przesłanki ważnego interesu publicznego, o której mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. Podniósł, iż w egzekucji administracyjnej wierzycielem z reguły jest podmiot wykonujący takie zadania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Zarząd Województwa, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w całości wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich zastosowanie z pominięciem wytycznych wynikających z art. 2, art. 64 ust. 1, art. 84 Konstytucji zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14, co skutkowało naliczeniem przez organ egzekucyjny opłaty egzekucyjnej na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a., bez uwzględnienia faktycznej relacji między czynnościami organu, a wysokością kosztów, których wysokość nie znajduje żadnego uzasadnienia w ilości czynności podejmowanych przez organ, poziomie ich skomplikowania, nakładu pracy organu egzekucyjnego czy skuteczności egzekucji, przez co koszty te stanowią sankcję pieniężną dla wierzyciela zobowiązanego ustawowo do egzekwowania należności publicznoprawnych,

2. art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez nie uwzględnienie zasady proporcjonalności przy określaniu kosztów egzekucyjnych, w wyniku czego nałożono na wierzyciela obowiązek zapłaty kosztów niewspółmiernie wysokich w stosunku do celu, który został w postępowaniu egzekucyjnym osiągnięty,

II. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 107 § 3 w związku z art. 126, art. 140 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w sposób niespełniający ustawowego wzorca, to jest niewskazanie, jak została wyliczona kwota kosztów egzekucyjnych, co faktycznie uniemożliwia skontrolowanie prawidłowości sposobu ich określenia;

2. art. 64e § 1 w związku z art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., poprzez ich niezastosowanie i nierozważenie, czy w związku z obciążeniem kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, za ich umorzeniem w całości albo w części nie przemawia interes publiczny;

3. art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy

zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy organ odwoławczy winien był

postanowienie uchylić i orzec o kosztach egzekucyjnych przy uwzględnieniu wskazówek interpretacyjnych Trybunału Konstytucyjnego, zawartych w wyroku SK 31/14, bądź też uchylić postanowienie i przekazać sprawę organowi pierwszej instancji do rozpatrzenia, z zaleceniem uwzględnienia wskazówek Trybunału Konstytucyjnego.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że dla przedmiotowej sprawy zasadnicze znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że wysokość kosztów egzekucyjnych, w szczególności opłat egzekucyjnej i manipulacyjnej jest nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Wysokość tych opłat winna być w marę możliwości powiązana z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego, a stosunek wysokości opłat w egzekucji do czynności organu, za podjęcie, których opłaty te zostały naliczone, powinien pozostawać w racjonalnej zależności. Podkreślił, że wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, co oznacza, że nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach określonych w wyroku. Zatem obowiązkiem podmiotów stosujących ten przepis jest takie określanie wysokości kosztów egzekucyjnych aby można je było uznać za konstytucyjne w świetle ww. wyroku. Powyższe, zdaniem Zarządu, oznacza konieczność miarkowania kosztów egzekucyjnych zgodnie z wzorcami konstytucyjnymi wynikającymi z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, tak aby zachowana została racjonalna zależność między wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Stanowisko organu egzekucyjnego stoi w sprzeczności zarówno z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego jak i jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych w tym zakresie. Organ egzekucyjny nie wyjaśnił jakie okoliczności postępowania egzekucyjnego uzasadniają naliczenie opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej we wskazanych wysokościach, co skutkuje zastosowaniem tych przepisów w wadliwy sposób, który uniemożliwia skontrolowanie sposobu ich naliczenia.

Zarząd stwierdził, że zastosowany przez organ środek egzekucyjny w postaci egzekucji z rachunków bankowych w żaden sposób nie uzasadnia tak wysokich opłat. Jest to typowy środek egzekucyjny, jego zastosowanie jest czynnością prostą, nieskomplikowaną, jednorazową, z którą nie wiąże się jakiś szczególny nakład pracy. Podobnie, nie sposób uzasadnić określoną przez organ opłatę manipulacyjną. Opłata ta, stanowiąc niejako pochodną opłat za podjęte czynności egzekucyjne, również nie może być dowolna. Podkreślił, że ani organ egzekucyjny, ani odwoławczy nie podjęli nawet próby wyjaśnienia wierzycielowi zasadności tak wysokich opłat, co uchybia ustawowemu wzorcowi uzasadnienia.

Ponadto zarzucił organowi, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nie rozważył umorzenia kosztów z uwagi na ważny interes publiczny. Stwierdził, że zarówno wierzyciel jak i organ to jednostki sektora finansów publicznych, które pokrywają swoje wydatki ze środków publicznych. W realiach tej sprawy naliczenie kosztów egzekucyjnych na poziomie niemalże 60.000 zł, bez jakiegokolwiek uzasadnienia tak wysokiej kwoty, zasługuje na miano uznaniowości. Koszty w takiej wysokości z jednej strony stają się dla wierzyciela publicznoprawnego dotkliwą karą za podjęcie próby wyegzekwowania należności publicznoprawnej, co jest jego obowiązkiem, a z drugiej strony nieuzasadnionym dochodem organu, który faktycznie poniósł nieproporcjonalnie niższe wydatki (60,50 zł) w związku z jej prowadzeniem.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu oraz przedstawioną w jego uzasadnieniu argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem sporu jest prawidłowość ustalenia kosztów egzekucyjnych wynikających z prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko F. SA na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela będącego skarżącym w sprawie. Skarżący, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14, kwestionuje wysokość nałożonych na niego kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy przeprowadzone czynności egzekucyjne, nie pozwalały na skuteczne ich wyegzekwowanie i nie pokryły nawet określonych przez organ egzekucyjny kosztów egzekucji.

Na wstępie należy stwierdzić, że Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia uznaje, że organy, w związku z umorzeniem postępowania przeciwko zobowiązanemu, miały prawo co do zasady obciążyć wierzyciela powstałymi opłatami egzekucyjnymi, jak również opłatą manipulacyjną, które składają się na koszty egzekucyjne. Nie mniej jednak podziela stanowisko skarżącego, że przy określaniu wysokości kosztów egzekucyjnych organ pominął stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14.

W odniesieniu bowiem do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14 orzekł m.in., że:

1. "Art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2. Art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

3. Art. 64 § 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

4. Art. 64 § 1 pkt 1-5, 7, 11, 12 i art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim przepisy te nie określają maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, nie są niezgodne z art. 217 Konstytucji."

TK w pisemnych motywach wyroku wyjaśnił, że: "dla właściwej realizacji wyroku Trybunału w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Ustawodawca powinien nadto określić sposób obliczania wysokości tych opłat w razie umorzenia postępowania w związku z dobrowolną zapłatą egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych. Trybunał Konstytucyjny, jako "ustawodawca negatywny", nie ma w tym zakresie kompetencji.".

Należy wskazać, że w wyroku SK 31/14, nie była kwestionowana sama możliwość pobierania opłaty egzekucyjnej, czy manipulacyjnej w razie bezskuteczności egzekucji ani też możliwość obciążania nią wierzyciela - w sytuacji, gdy nie można ich ściągnąć od zobowiązanego, a jedynie fakt braku określenia górnej granicy tych opłat. Takiej możliwości pobierania kosztów egzekucyjnych nie kwestionuje także skarżący.

Podkreślenia również wymaga, że w odniesieniu do charakteru powyższego wyroku i jego skutków w zakresie dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów u.p.e.a., tak jak wskazał to skarżący wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018r. sygn. akt II FSK 2206/17. NSA wskazał, że: "(...) wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis za niezgodny z Konstytucją nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału".

Mając na uwadze powyższe Sąd rozpoznający sprawę stwierdza, że poglądy przedstawione w tych wyrokach podziela i przyjmuje za własne.

Organ egzekucyjny w przedmiotowej sprawie zastosował art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. Przepisy te jak wynika z powyższego wyroku TK, zostały uznane za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W rezultacie ustawodawca winien określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., jak również opłaty manipulacyjnej o jakiej mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a. Dopóki jednak ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy egzekucyjne powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego w taki sposób, aby nie można było zarzucić im naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Tak więc ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, które mają obciążyć wierzyciela, organy egzekucyjne powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładów pracy organu. Zdaniem Sądu, dokonując oceny, czy koszty egzekucyjne są właściwe w danej sprawie, należy brać pod uwagę nie tylko faktycznie poniesione wydatki, ale uwzględnić również fakt, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego wymaga nakładu pracy i czasu. Odnosząc te uwagi do zaskarżonego postanowienia, należy stwierdzić, że nie dokonano w nim takiej oceny, co skutkuje naruszeniem art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i § 6 tego przepisu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie zatem takie wyliczenie kosztów egzekucyjnych w zakresie opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, ażeby okazały się one adekwatne do poniesionych wydatków jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego, mając na uwadze standardy wynikające z wyroku SK 31/14.

Dodatkowo odnosząc się do zarzutu skarżącego w kwestii niezastosowania przez organ egzekucyjny art. 64e § 1 w zw. z art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. i tym samym braku rozważenia czy w związku z obciążeniem kosztami egzekucyjnymi wierzyciela za ich umorzeniem w całości albo w części nie przemawia interes publiczny, tut. Sąd wskazuje że kwestia była już rozważana w wyroku z dnia 25 września 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 475/18 . Sąd orzekający w tym składzie podziela stanowisko wyrażone w tym wyroku i stwierdza, że organ egzekucyjny ma możliwość w świetle obowiązujących przepisów, zwłaszcza w sytuacji, gdy stwierdzono nieściągalność obowiązku od zobowiązanego, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione, rozważenia możliwości umorzenia w całości lub części przypadających na jego rzecz kosztów egzekucyjnych z urzędu. Zgodnie z art. 7 k.p.a w zw. z art. 64c § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny ma obowiązek rozważenia interesu społecznego, w każdym przypadku, także w sytuacji obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela. Niezależnie zatem od niekonstytucyjności norm określających wysokość opłat egzekucyjnych, także z tych przepisów można wnosić, że organ egzekucyjny powinien rozważać zasadność obciążenia kosztami wierzyciela, także co do ich wysokości, w momencie wydawania postanowienia nakładającego na wierzyciela ten obowiązek, nie czekając na wniosek wierzyciela w przedmiocie umorzenia naliczonych kosztów egzekucyjnych. Każdy wierzyciel należności publicznoprawnych, podobnie jak będący organem egzekucyjnym i jednocześnie wierzycielem organ podatkowy, także pokrywa wszystkie swoje wydatki ze środków publicznych. Przepisy stanowiące o wysokości opłat egzekucyjnych bezpośrednio dotyczą dłużnika, albowiem to on jest obowiązany je ponieść. Obciążenie wierzyciela kosztami jest wyjątkiem od zasady, zatem (poza sytuacją, gdy koszty związane są z egzekucją wszczętą niezgodnie z prawem z winy wierzyciela), w przypadku bezskuteczności egzekucji konieczne jest wyważenie zakresu obciążenia. Wbrew stanowisku organu egzekucyjnego, nic nie stało na przeszkodzie aby przy ustalaniu kosztów egzekucyjnych, w tak wyjątkowej sytuacji rozważyć również możliwość skorzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 64c § 4 u.p.e.a.

Ponadto Sąd podziela stanowisko skarżącego, że w zaskarżonym postanowieniu nie wykazano, w sposób poddający się weryfikacji, że koszty egzekucyjne, którymi organ egzekucyjny obciążył wierzyciela, odpowiadają nakładowi pracy w postępowaniu egzekucyjnym, którego dotyczą, a także wymaganej czasochłonności i stopniowi skomplikowania sprawy. Organ wskazał, że podjęto szereg działań w postaci zajęć rachunków bankowych zobowiązanego, czy też innych wierzytelności zobowiązanego, a także zwrotu podatku VAT. Z akt sprawy wynika, że tego rodzaju działania były podejmowane. Jednak, zdaniem Sądu, nie uzasadnia to przyjęcia adekwatności naliczonych kosztów egzekucyjnych w mało skutecznej egzekucji (wyegzekwowano łącznie tylko kwotę 27.597,97 zł z 634.250 zł) w łącznej kwocie 57.778,31 zł. Organ egzekucyjny dokonał zajęć wierzytelności na kilku rachunkach bankowych, przy czym nie wykazał, aby zajęcia wiązały się z poniesieniem konkretnych wydatków. Organ nie wskazał przy tym żadnych kwotowo określonych wydatków poniesionych w związku z innymi podjętymi czynnościami, poza wydatkami na łączną kwotę 60,50 zł. W tych warunkach Sąd uznaje, że ustalenie kosztów egzekucyjnych na kwotę wynikającą z zaskarżonego postanowienia za zajęcie rachunków bankowych, innych wierzytelności czy też z zajęcia zwrotu nadpłaty VAT świadczy o nadmiernym fiskalizmie państwa i jest niezgodne z wymogami Konstytucji.

Tym samym Sąd nie podziela stanowiska Dyrektora Izby Administracji Skarbowej co do tego, że zgodnie z obowiązującymi przepisami, organ egzekucyjny, ustalając koszty egzekucyjne w wysokości wynikającej z art.64 §1 pkt 4 oraz § 6, nie był zobowiązany do ich miarkowania, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Oczywiście powyższy wyrok nie spowodował wyeliminowania zakwestionowanych przepisów z porządku prawnego, ale wywarł skutek tego rodzaju, że przepisy te nie mogą być rozumiane i stosowane bez uwzględnienia argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Trybunału, która stanowiła podstawę tez zawartych w sentencji o niezgodności ocenianych przepisów z normami Konstytucji.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ uwzględni ocenę prawną zawartą w wyroku. Zbada, czy zachodzą okoliczności uzasadniające obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w pełnej wysokości, czy też koszty te powinny być miarkowane, ewentualnie rozważy możliwość umorzenia części powstałych kosztów egzekucyjnych mając na uwadze zarówno potrzebę zapewnienia funkcjonowania organu egzekucyjnego, jak i wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego ograniczenia, związane ze stwierdzeniem częściowej niekonstytucyjności przepisów określających wysokość opłat. Organ powinien mieć na uwadze także interes społeczny rozumiany w ten sposób, że funkcją opłat egzekucyjnych nie jest przysparzanie dochodu administracyjnemu organowi egzekucyjnemu ze środków publicznych, będących w dyspozycji innego organu administracji publicznej, w sytuacji, gdy budżet w ogólności ponosi stratę z powodu braku możliwości wyegzekwowania od dłużnika należnych temu budżetowi środków.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) uchylił zaskarżone postanowienie.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art.200 i art.205 § 2 tej ustawy oraz na podstawie §14 ust.1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r., poz.265). Na zasądzoną kwotę składają się: uiszczony wpis sądowy w wysokości 100 zł i koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł.