Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 700/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (spr.), Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję z dnia 6 lipca 2021 r. nr SKO 4316/254/21 Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po rozpatrzeniu odwołania skarżącej L.M., od decyzji Wójta Gminy W. z dnia 18 maja 2021 r. ([...]), odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej jako: "k.p.a."), w związku z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; dalej jako: "u.ś.r." lub "ustawa") - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Z akt administracyjnych wynika, ze wnioskiem z dnia 15 marca 2021 r. skarżąca zwróciła się do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką, która zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 18 grudnia 2003 r. jest osobą niepełnosprawną z całkowitą niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Organ pierwszej instancji opisaną wyżej decyzją odmówił prawa do wnioskowanego świadczenia. W toku postępowania ustalił, że matka skarżącej (rocznik [..].) jest wdową, mieszka we W. wraz ze swoim synem, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W tym samym budynku zamieszkuje również wnuk ze swoją rodziną, prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Skarżąca z kolei mieszka w O. gmina W. Według wywiadu przeprowadzonego przez pracownika socjalnego MOPS W., skarżąca codziennie lub co drugi dzień przyjeżdża do matki. Przebywa u niej od godziny 9.00-10.00 do godziny 15.00-16.00 w zależności od potrzeb matki. Skarżąca pomaga jej w niektórych czynnościach codziennych tj. kąpiel, mycie włosów, przygotowywanie lekarstw i udziela pomocy w załatwianiu spraw urzędowych. Podopieczna samodzielnie spożywa posiłki, podgrzewa je; proste posiłki jest w stanie przyrządzić samodzielnie, drugie dania przygotowuje jej córka (skarżąca). W swoim mieszkaniu porusza się samodzielnie, aby zejść po schodach potrzebuje pomocy drugiej osoby, a proste czynności związane ze sprzątaniem wykonuje również sama. Skarżąca towarzyszy mamie przy wizytach lekarskich naprzemiennie z bratem. Brat jest aktywny zawodowo, dlatego skarżąca przejęła większość obowiązków związanych z opieką nad matką.

Zdaniem organu pierwszej instancji opieka skarżącej nad matką nie ma charakteru trwałego i długotrwałego. Córka jest w zależności od potrzeb matki codziennie lub co drugi dzień przez około 5 godzin dziennie, co wynika z wywiadu środowiskowego. Trudno więc uznać, że opieka ma inny charakter niż wynikający z relacji rodzinnych. Ponadto organ stwierdził, że niepełnosprawność matki powstała przed 25 rokiem życia a skarżąca pobiera emeryturę.

Z powodu tych wszystkich okoliczności organ przyjął, że nie zostały spełnione warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1a i art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując złożone przez skarżącą odwołanie przytoczyło podstawy materialnoprawne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to znaczy przepis art. 17 ust. 1 ustawy, w świetle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawodawca określił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Z akt sprawy wynika, jak stwierdził organ drugiej instancji, że skarżącej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 grudnia 2015 r. ustalono od dnia 18 listopada 2015 r. okresową emeryturę kapitałową. Jednocześnie odrębną decyzją z dnia 1 grudnia 2015 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznano skarżącej emeryturę od dnia 18 listopada 2015 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego.

Organ podał, że z przeprowadzonego w dniu 13 kwietnia 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca nie mieszka ze swoją matką, lecz przyjeżdża do niej codziennie lub co drugi dzień i jest u niej od ok. 9:00 - 10:00 do godz. ok. 15:00 -16:00 w zależności od dnia i potrzeb matki. Matka samodzielnie korzysta z WC, myje się samodzielnie, sama spożywa posiłki i podgrzewa je, umie przyrządzić proste potrawy, a także samodzielnie wykonuje proste czynności związane ze sprzątaniem, a części wspólne w domu sprząta syn. Wymaga pomocy przy kąpieli i myciu włosów, którą to pomoc świadczy skarżąca. Z wywiadu wynika, że po śmierci swego męża matka prowadzi wspólne gospodarstwo z synem, z którym zamieszkała i z jego rodziną. Syn dogląda mamy wieczorem, robi pranie, czasami wspiera ją przy wizytach lekarskich, w razie potrzeby wykonuje ćwiczenia rehabilitacyjne. Czuje się zaopiekowana przez dzieci, podkreśla, że córka bardzo pomaga jej w codziennych czynnościach, a syn stara się również pomagać, choć ze względu na pracę nie ma tyle czasu.

Nie podzielając poglądu organu pierwszej instancji w zakresie interpretacji przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy, zdaniem Kolegium decyzję należało utrzymać w mocy, ponieważ z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma m.in. ustalone prawo do emerytury. Brzmienie zacytowanego powyżej przepisu nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych i ustalenie prawa do emerytury wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca przyjął właśnie taki model przyznawania świadczeń rodzinnych, który wyłącza z grona beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego osoby pobierające zaopatrzenie emerytalne, które jest świadczeniem pewnym i stabilnym, odmiennie niż świadczenie pielęgnacyjne, stanowiące element systemu zabezpieczeń społecznych. Dla wskazania momentu, od którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje z uwagi na tę okoliczność, istotne jest zwrócenie uwagi na fakt, że na gruncie ubezpieczeń społecznych zasadne jest rozróżnienie sytuacji nabycia prawa (tzw. prawo nabyte nierealizowane) od sytuacji ustalenia prawa do emerytury (tzw. prawo nabyte realizowane). Nabycie prawa do emerytury następuje z chwilą spełnienia warunków określonych w ustawie, co wynika wprost z przepisu art. 100 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.). Moment ustalenia prawa do emerytury następuje dopiero po wydaniu decyzji potwierdzającej spełnienie warunków nabycia prawa i wyliczenie wysokości świadczenia. Stosownie do powyższego, przepisy ustawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym ustawy emerytalnej, posługują się zwrotem "ustalone prawo do emerytury, renty itp." wyłącznie w odniesieniu do sytuacji, w której została wydana decyzja deklarująca nabycie prawa i stanowiąca podstawę jego realizacji (np. art. 4 pkt 1, art. 5, art. 118 i inne ustawy emerytalnej). Przyjąć należy, że występujący w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zwrot "ustalone prawo do emerytury" należy utożsamiać z sytuacją, w której została wydana decyzja deklarująca nabycie prawa do emerytury. Dopiero wydanie decyzji ustalającej prawo do emerytury spowoduje ziszczenie się negatywnej przesłanki nieprzysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec takiej osoby można przyjąć, że ziściło się ryzyko emerytalne rozumiane jako niebezpieczeństwo utraty zatrudnienia w związku z dożyciem wieku emerytalnego jako domniemanego wieku niezdolności do pracy lub ryzyko całkowitej niezdolności do pracy.

Nie jest zatem możliwe, jak argumentował organ, złożenie wniosku o zawieszenie emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy emerytalnej. Podkreślić należy że na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych rozróżnia się sytuacje "ustalenia" prawa do emerytury oraz sytuację "zawieszenia" jej wypłaty. Zgłoszenie wniosku o emeryturę może prowadzić tylko do ustalenia prawa do emerytury, zaś nie musi wiązać się z jej pobieraniem. Po ustaleniu tego prawa, możliwe jest zawieszenie świadczenia (wypłaty świadczenia), na podstawie art. 103 ustawy emerytalnej, z urzędu lub na wniosek. Z nabytego i ustalonego prawa do emerytury nie można jednak zrezygnować. Inaczej rzecz ujmując, instytucja zawieszenia emerytury na wniosek nie niweczy skutku w postaci ustalenia prawa do emerytury. Wynika to z innych przepisów ustawy emerytalnej, a mianowicie zgodnie z art. 134 ust. 1 tej ustawy, zawieszenie prawa skutkuje wstrzymaniem wypłaty świadczenia. W razie ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty emerytury, na wniosek uprawnionego następuje jedynie wznowienie wypłaty, nie jest zaś konieczne wydawanie nowej decyzji o ustaleniu prawa do emerytury (art. 135 ustawy emerytalnej). Wznowienie wypłaty następuje na podstawie wcześniejszego ustalenia prawa do emerytury. Wynika z tego, że osoba która złożyłaby wniosek o zawieszenie emerytury, nadal - po zawieszeniu dysponowałaby ustalonym prawem do emerytury i wypełniała znamiona przesłanki negatywnej określonej wart. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przesłanka ta bowiem sformułowana jest jako "ustalone prawo do emerytury", a nie np. pobieranie emerytury czy osiąganie dochodu z tytułu emerytury. Osoba, która złoży wniosek o zawieszenie emerytury, świadczenia tego nie pobiera, niemniej jednak jest nadal osobą mającą ustalone prawo do emerytury.

W tym kontekście organ wyjaśnił, że zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest złagodzenie po stronie opiekuna skutków ryzyka socjalnego w postaci konieczności zaniechania aktywności zarobkowej i zawodowej, pomimo pozostawania w wieku produkcyjnym. Podmiotem prawa do tego świadczenia jest osoba zdolna pracy, rezygnująca z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, świadczenie ma jej częściowo zrekompensować utracony zarobek (por. wyrok TK w sprawie sygn. akt SK 2/17). Na kompensacyjną funkcję świadczenia pielęgnacyjnego wskazują także wypowiedzi przedstawicieli doktryny (zob. A. Korcz - Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, Warszawa 2014, s. 314). Istotą tożsamej sytuacji osób sprawujących opiekę jest ich dobrowolna rezygnacja z możliwej do wykonywana przez nie pracy zarobkowej (tak w wyroku TK sygn. akt: SK 2/17). Uznać należy zatem, że w innej sytuacji są osoby które, będąc albo w wieku poprodukcyjnym albo całkowicie niezdolnymi do pracy, de facto opiekując się osobą niepełnosprawną, nie rezygnują jednak z aktywności zarobkowej i zawodowej. Wedle ogólnych założeń polityki społecznej, inny jest zakres przedmiotowy polityki społecznej wobec osób w wieku poprodukcyjnym, produkcyjnym i poprodukcyjnym. Pierwszej grupie osób państwo ma zapewnić dostęp do opieki i edukacji, drugiej - dostęp do pracy, a trzeciej - dostęp do świadczeń z zabezpieczenia społecznego w związku z konwencjonalną utratą zdolności do pracy. Skoro jednak ustawodawca tworzy system opieki długoterminowej wedle koncepcji tzw. opieki krewniaczej (nieformalnych, niezawodowych opiekunów), to zakładając w tej grupie duży odsetek osób w wieku produkcyjnym, oferuje im - w związku z rezygnacją z aktywności zarobkowej - świadczenie w swej wysokości kompensujące utracony dochód, tj. w wysokości dochodu, którego może się spodziewać osoba aktywna zarobkowo, będąca w wieku produkcyjnym i zdolna do pracy. Dlatego zasadnie przyjął ustawodawca, że osoby w wieku poprodukcyjnym, w stosunku do których ziściło się ryzyko emerytalne lub ryzyko z nim zrównane lub osoby, w stosunku do których ziściło się ryzyko całkowitej niezdolności do pracy, czyli osoby mające ustalone prawo do emerytury, renty (z wyłączeniem renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno - rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego, świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego nie mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że sprawują opiekę nad niepełnosprawnym, członkiem rodziny. Zasadniczym kryterium wyróżnienia i funkcjonowania w systemie zabezpieczenia społecznego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz konieczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania takiej opieki, w sytuacji zdolności i gotowości podjęcia pracy (wiek produkcyjny).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Kolegium opowiadając się za literalną interpretacją przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdziło, że posiadanie przez skarżącą prawa do emerytury stanowi przesłankę uniemożliwiającą przyznanie wnioskowanego przez nią świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od tej, stwierdziło również istnienie drugiej podstawy odmowy przyznania prawa do komentowanego świadczenia, a mianowicie z racji braku w sprawie stałej, całodobowej opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką oraz brak związku pomiędzy obowiązkiem tej opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą. Z załączonego do akt sprawy oświadczenia skarżącej z dnia 11 marca 2021 r. wynika, że realizuje ona czynności wykonywane podczas opieki nad matką tj. kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie, mycie protezy i zębów, moczenie nóg - wszystkie wg potrzeb, ćwiczenia fizyczne, mierzenie ciśnienia, poziomu cukru, podawanie insuliny, podawanie leków, przygotowywanie posiłków i ich podawanie - wg potrzeb , sprzątanie, prasowanie, pranie, wizyty lekarskie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery, czytanie książek, masaże, oklepywanie.

Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika w ocenie organu, że opieka ta nie jest jednak sprawowana ciągle, całodobowo, w sposób uniemożliwiający wnioskodawczyni podjęcie działalności zarobkowej. Matka samodzielnie realizuje szereg czynności dnia codziennego, a po drugie - obecność córki nie jest stała, całodobowa, lecz przebywa ona przy matce w miarę potrzeby, tj. codziennie po ok. 5-6 godzin albo co drugi dzień. Opieka nad matką sprawowana jest ponadto nie tylko wyłącznie przez skarżącą, ale też przez syna podopiecznej, u którego mieszka i z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Skarżąca nie mieszka ze swoją matką.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje wobec tego, zdaniem organu, że w przypadku skarżącej wypełnione zostały wszystkie przesłanki, od których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie brak związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą działalności zarobkowej z uwagi na konieczności stałej, całodobowej opieki nad matką.

Kolegium wyjaśniło, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego kompensuje opiekunowi w części potencjalnie utracony dochód z pracy zarobkowej. Jedną z okoliczności warunkujących przyznanie i posiadanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 in fine ustawy. Słowo "opieka" oznacza w języku polskim troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś; strzeżenie, dozór. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, ma być sprawowana nad osobą niepełnosprawną, która nie jest w stanie samodzielnie egzystować, radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym. Opieka ta musi być stała i absorbująca, a nie doraźna albo fikcyjna. Opieka ta wyraża się w zaangażowaniu całodobowym ze strony opiekuna i podejmowaniu przez niego wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy. W świetle powyższego świadczenie pielęgnacyjne może zatem zostać przyznane wyłącznie w takim przypadku, gdy osoba wymagająca opieki ze względu na stan zdrowia nie ma możliwości samodzielnego wykonywania, w szczególności takich czynności jak: utrzymanie higieny osobistej, ubieranie się i rozbieranie, wstawanie z łóżka, czy z krzesła, przygotowanie i aplikacja leków, a w cięższych przypadkach - przewracanie z boku na bok w łóżku w celu zapobieżenia powstawania odleżyn, przemieszczanie się w mieszkaniu, korzystanie z toalety, spożywanie posiłków i przyjmowanie napojów, załatwianie potrzeb fizjologicznych. Gdy osoba niepełnosprawna nie może tego rodzaju czynności wykonać samodzielnie wówczas konieczna jest opieka nad nią, a więc stała obecność i opieka opiekuna. Na stałość ww. zabiegów opiekuna względem osoby niepełnosprawnej wskazuje zasadniczo, m.in. wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie jednego gospodarstwa domowego przez osobę sprawującą opiekę i osobę niepełnosprawną. Stała opieka to nie tylko ciągłe przebywanie z osobą niepełnosprawną i wyręczanie go we wszystkich czynnościach, lecz także piecza nad taką osobą, stała gotowość udzielenia jej pomocy, gdy tylko wystąpi taka konieczność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - w wyroku z dnia 7 października 2011 r., I SA/Wa 1265/11, stwierdził, że wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej, karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych.

Kolegium, aczkolwiek wyraziło brak wątpliwości co do tego, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, co potwierdza przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy z dnia 13 kwietnia 2021 r., uznało jednak, że opieka ta nie jest wyłączna, trwała i całodobowa. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Reasumując, w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych warunkiem otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest bezwzględne sprawowanie opieki w sposób stały, ciągły i nieprzerwany przez opiekuna, ze względu na brak możliwości samodzielnej egzystencji osoby niepełnosprawnej, czyli niemożność samodzielnego zaspokojenia przez nią, własnych, codziennych potrzeb m.in. fizjologicznych i samoobsługowych, bez pomocy innej osoby. Stałej, ciągłej i nieprzerwanej opieki i związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy jej sprawowaniem, a niepodejmowaniem działalności zarobkowej nie potwierdził natomiast wywiad środowiskowy przeprowadzony w sprawie. Rodzinny wywiad środowiskowy jest specjalnym środkiem dowodowym, łączącym elementy oświadczenia strony i oględziny miejsca jej zamieszkania. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie sposób uznać, iż skarżąca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze na tę ostateczną decyzję zarzucono naruszenie prawa materialnego: 1) poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; 2) poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Na tle tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie obu decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Według strony skarżącej, rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit.a), jednak zdaniem skarżącej zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stało by sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji).

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swą argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 2072 ze zm.), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie stwierdzenia braku naruszeń prawa a wobec tego nieuwzględnienia skargi – sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a).

Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111; poniżej przywoływana jako "ustawa" lub "u.ś.r."). Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i która spełnia przesłanki wskazane w cytowanym przepisie. Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w na tyle dużym - a wynikającym ze stopnia oraz charakteru niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje sprawowania opieki, to jednakże z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że opieka, o której tamże mowa, winna być stała (ciągła) i długoterminowa.

Z brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, tudzież o niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie jest wystarczającą przesłanką prawną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zaś z komentowanego przepisu wnosić trzeba, że dodatkową, kumulatywną przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie może być przyznane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu, jak słusznie zauważył organ. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Nie zawsze również ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W prezentowanym świetle zatem, jedną z przesłanek uprawniających danego wnioskodawcę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobiście świadczona przez niego opieka nad osobą niepełnosprawną, przy czym taka opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Oznacza to, że bezsprzecznie musi zachodzić bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go a sprawowaną opieką.

Zdaniem Sądu organ, na podstawie wyczerpującego, kompletnego materiału dowodowego i przy niewadliwym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, wyprowadził trafne wnioski, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione te przesłanki. Przede wszystkim podstawowym, niezbędnym warunkiem do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie bez żadnej wątpliwości, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, która ma charakter ciągły, stały, o takim rozmiarze, który by uniemożliwiał zatrudnienie. Nie chodzi zatem o sprawowanie jakiejkolwiek opieki. Skarżąca tymczasem, według niepodważonych, niekwestionowanych ustaleń organów, nie mieszka wraz z matką, gdyż przebywa na stałe w innej miejscowości, sprawuje opiekę w porze dziennej tylko przez kilka godzin w ciągu doby (około 5 - 7) w miejscu zamieszkania matki, do której dojeżdża codziennie lub co drugi dzień. Nie jest zatem całkowicie tudzież przez większy okres czasu dyspozycyjna względem matki, na co wskazuje również doświadczenie życiowe. Część czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych wykonuje syn, z którym matka mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z nim i jego rodziną. Mimo złego stanu zdrowia nie jest osobą obłożnie chorą skoro jest w stanie sama poruszać się w mieszkaniu oraz spożywać bez pomocy przygotowane posiłki a nawet przyrządzić nieskomplikowane potrawy oraz korzystać z łazienki. Z akt nie wynika by wymagała karmienia, pojenia, pielęgnacji odleżyn itp. Choć stan psychofizyczny matki niewątpliwie wymaga codziennej pieczy i kontrolowania jej funkcjonowania na bieżąco, to jednak wykonywane przez stronę skarżącą stanowią zwyczajowe czynności w ramach standardowego wspierania się rodziny i dzielenia się przez nią obowiązkami, a nie są to ponadwymiarowe czynności stanowiące radykalne obciążenie opiekuna. Nie absorbują one na tyle by należało zapewnić podopiecznej bezpośredniego nadzoru - wymagającego nieustającej fizycznej obecności skarżącej przy matce, czemu przecież strona skarżąca nie przeczy, wręcz przyznaje. Zakres i częstotliwość czynności podejmowanych przez stronę skarżącą świadczy o braku spełnienia ustawowych przesłanek przyznania przedmiotowego świadczenia, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.

Stwierdzenie powyższego przez Sąd orzekający uzasadniało oddalenie skargi w całości, jakkolwiek Sąd nie podziela poglądu Kolegium w zakresie spełnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) to znaczy pobierania przez skarżącą emerytury. W tej materii Sąd aprobuje przeciwstawną linię orzeczniczą sądów administracyjnych (vide przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 października 2021 r., sygn. I OSK 544/21; 12 stycznia 2022 r., sygn. I OSK 917/21 i sygn. 943/21; 9 lutego 2022 r., sygn. I OSK 1072/21; 11 lutego 2022 r., sygn. I OSK 1166/21), zgodnie z którą należy uzupełnić wyniki wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) rezultatami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, opowiadając się za taką interpretacją omawianego przepisu, która umożliwia osobie uprawnionej dokonanie wyboru jednego ze świadczeń, to znaczy pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego, pod warunkiem zawieszenia prawa do emerytury. Błędna wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) nie ma jednak wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji (na wynik rozstrzygnięcia), skoro nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o czym mowa wyżej.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę w całości.