Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 793/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 55 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1998 nr 7 poz 25
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Joanna Kube, Protokolant referent stażysta Monika Duma-Szymczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] , wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017r., poz. 2336 Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, odmówił A.C. przyznania prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał art. 21 ustawy, zgodnie z którym prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) posiada wymagany okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu od 1 roku do 5 lat (w zależności od wieku, w jakim powstała całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym); w przypadku osób, które ukończyły 30 lat, okres ten powinien wynosić 5 lat i przypadać w ostatnim 10-leciu przed złożeniem wniosku o przyznanie renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy,

2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym; przy czym całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym winna powstać w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tego okresu.

Następnie organ podał, że w dniu [...] listopada 2016 r. w PT KRUS w L. A.C. złożył wniosek o ustalenie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy. Jednakże, zdaniem organu, nie spełnił on warunku przewidzianego w art. 21 ustawy, tj. nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu przez wymagane 5 lat w ostatnim dziesięcioleciu, wobec czego wniosek ten został w dniu [...] grudnia 2016 r. załatwiony decyzją odmawiającą prawa do świadczenia. Od wskazanej decyzji przysługiwało A.C. prawo wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego, z czego jednak nie skorzystał.

Następnie organ wskazał, że w dniu [...] września 2017 r., bezpośrednio do Prezesa KRUS wpłynął wniosek A.C. o przyznanie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w trybie wyjątku. We wniosku A.C. podał, że nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na stan zdrowia. Podniósł też, że od dziecka pracował w gospodarstwie rodziców położonym na terenie powiatu [...]. Aby zarobić na nowy ciągnik rolniczy, był zmuszony do wyjazdu do Niemiec. Tam nie znalazł pracy, natomiast odmroził nogi. W Polsce kończyny zostały amputowane w marcu 2016 roku. Obecnie pozostaje bez środków do życia, nie posiada też oszczędności. Mieszka w domu rodziców w warunkach nieprzystosowanych dla inwalidy.

Następnie organ powołując się na art. 55 ust. 1 ustawy wskazał, że Prezes KRUS może przyznać w drodze wyjątku m.in. rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia.

Wymienione przesłanki, które warunkują przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie: brak niezbędnych środków utrzymania, niemożność ich uzyskania ze względu na wiek lub stan zdrowia, oraz niemożność uzyskania prawa do świadczenia ustawowego wskutek szczególnych okoliczności, muszą być spełnione łącznie. Brak choćby jednej z ww. przesłanek wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Organ podał też, że orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy z dnia [...] grudnia 2017 r. A.C. został uznany za trwale całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym oraz nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu [...] października 2017r. przez pracownika Kasy wynika, że wraz z trzema braćmi i ich rodzinami mieszka on w domu należącym do rodziców. Rodzina prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 16,89 ha. Rodzice mają ustalone prawo do emerytur rolniczych. W gospodarstwie hodowane są krowy mleczne, ze sprzedaży mleka rodzina uzyskuje dochód w wysokości około 3000,00 zł miesięcznie. Pobierane są dopłaty do gruntów rolnych z ARiMR w kwocie ok. 10 000,00 zł rocznie. Organ podał też, że nie zostały przedstawione żadne rachunki potwierdzające wydatki związane z utrzymaniem domu, czy ponoszone koszty leczenia. A.C. oświadczył do protokołu, że utrzymanie gospodarstwa kosztuje około 3000,00 zł miesięcznie.

Z zaświadczenia GOPS w L. z dnia [...] lipca 2017 r. wynika, że od dnia [...] czerwca 2017 r. A.C. ma przyznany na czas nieokreślony zasiłek stały w kwocie 604,00 zł miesięcznie. Legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2017 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przyznanym na stałe, ze wskazaniem pracy w warunkach chronionych.

Następnie organ wskazał, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, że na przestrzeni lat 2000-2017 A.C. podlegał ubezpieczeniu społecznemu jedynie przez okres 4 lat, w tym przez jeden rok ubezpieczeniu społecznemu rolników. W ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, na wymagane 5 lat, udokumentował tylko 2 lata, 1 miesiąc i 19 dni podlegania ubezpieczeniu społecznemu.

Organ podał też, że za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia uznaje się zdarzenie, bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową tej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków. Zdarzenie to musi mieć taki charakter, aby uniemożliwiał podjęcie pracy (wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2002 r., II SA 3090/02).

Organ uznał, że z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby przed dniem 14 marca 2016 r. A.C. był niezdolny do pracy w okresach, kiedy nie podlegał ubezpieczeniu. Organ wskazał też, że wprawdzie A.C. podkreśla swoje przywiązanie do ziemi i pracę od dziecka w gospodarstwie rolnym rodziców, jednak nie został on z tego tytułu zgłoszony do ubezpieczenia społecznego rolników, aby w przyszłości nabyć prawo do świadczenia ustawowego. Udokumentowany okres składkowy (4 lata) jest nieadekwatny do wieku (43 lata). Organ wskazał, że A.C. nie zadbał o własne ubezpieczenie, pomimo tego, że powinien mieć na uwadze, iż nie pracując lub pracując i nie podlegając z tego tytułu ubezpieczeniu, nie zapewni sobie w przyszłości uprawnień do renty albo emerytury.

Organ odniósł się również do warunku wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania i podał, że trudna sytuacja finansowa to za mało do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie ma ono charakteru socjalnego i - jak wynika z art. 55 ust. 1 ustawy - nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się.

Organ stwierdził, że w przypadku A.C. nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 55 ust. 1 ustawy - przesłanka braku szczególnych okoliczności, z powodu których nie nabył on prawa do ustawowej renty z tytułu niezdolności do pracy oraz braku niezbędnych środków utrzymania, bowiem ze względu na prawo do zasiłku stałego z GOPS nie jest on osobą całkowicie pozbawioną środków utrzymania.

Decyzja ta stała się przedmiotem skargi A.C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

I) naruszenie prawa materialnego, poprzez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organie administracji publicznej zgodnie z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 11 kpa;

2) naruszenie prawa procesowego poprzez niedopełnienie obowiązków spoczywających na organie z mocy art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 124 kpa.

Skarżący wniósł o rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami, przeprowadzenie z urzędu dowodów uzupełniających z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie a także o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości i przyznanie mu pełnomocnika z urzędu.

W uzasadnieniu skargi podał, że jest po amputacji kończyn dolnych. W swoim życiu ciężko pracował w rolnictwie od małego dziecka. Również podjął się działalności gospodarczej, jednakże został bankrutem. Wskazał, że ma problem w spełnianiu podstawowych funkcji życiowych. Jest więźniem w czterech ścianach, praktycznie bez środków do życia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podał, że zarzuty skarżącego te są bezzasadne. Organ wskazał, że z dokumentacji wynika, że w przedmiotowej sprawie organ działał w granicach przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz zachował określone prawem standardy proceduralne. Zaskarżoną decyzję wydano po przeprowadzeniu postępowania, w którym ustalono szczegółowo istotne okoliczności faktyczne w zakresie sytuacji finansowej i rodzinnej Skarżącego oraz zebrano wyczerpujący materiał dowodowy. Organ, działając na podstawie i w granicach prawa, dokonał ustalenia stanu prawnego i faktycznego, co znalazło wyraz w uzasadnieniu wydanych decyzji.

Ponadto przywołując treść art. 55 ust. 1 ustawy, Prezes Kasy może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Co za tym idzie, aby można było przyznać rentę w drodze wyjątku, łącznie muszą zostać spełnione następujące przesłanki: brak niezbędnych środków utrzymania, niemożność ich uzyskania ze względu na wiek lub stan zdrowia oraz niemożność uzyskania prawa do świadczenia ustawowego wskutek szczególnych okoliczności. Niespełnienie nawet jednego z warunków wymienionych w art. 55 ust. 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników wyklucza dopuszczalność pozytywnego rozpatrzenia żądania (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 lipca 2016 r. o sygn. I OSK 650/16). Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1771/14, świadczenie przyznawane w drodze wyjątku jest świadczeniem przyznawanym w szczególnym trybie i w szczególnych sytuacjach. Nie jest ono świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Brzmienie przepisu art. 55 ust. 1 ustawy wskazuje, że na jego podstawie właściwy organ wydając decyzję, kieruje się uznaniem administracyjnym. To do oceny organu należy stwierdzenie, że w sprawie zachodzą "szczególne okoliczności", w związku z czym organ musi poddać analizie okoliczności danej sprawy.

Organ wskazał, że za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia uznaje się zdarzenie, bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową tej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków. Zdarzenie to musi mieć taki charakter, aby uniemożliwiał podjęcie pracy. Na przestrzeni lat 2000-2017 skarżący ubezpieczeniu społecznemu jedynie przez okres 4 lat, w tym przez jeden rok ubezpieczeniu społecznemu rolników. W ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, na wymagane 5 lat, udokumentował tylko 2 lata, 1 miesiąc i 19 dni podlegania ubezpieczeniu społecznemu.

Z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby przed dniem 14 marca 2016 r. (data zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego rolników jako domownik) skarżący był niezdolny do pracy w okresach, kiedy nie podlegał ubezpieczeniu. Wprawdzie podkreślił swoje przywiązanie do ziemi i pracę od dziecka w gospodarstwie rolnym rodziców, jednak nie został z tego tytułu zgłoszony do ubezpieczenia społecznego rolników, aby w przyszłości nabyć prawo do świadczenia ustawowego.

W przypadku skarżącego, zdaniem organu, nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 55 ust. 1 ustawy - przesłanka braku szczególnych okoliczności, z powodu których nie nabył prawa do ustawowej renty z tytułu niezdolności do pracy oraz braku niezbędnych środków utrzymania, bowiem ma on prawo do zasiłku stałego z GOPS, nie jest więc osobą całkowicie pozbawioną środków utrzymania. Legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2017 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przyznanym na stałe, ze wskazaniem pracy w warunkach chronionych.

Pismem z dnia 27 listopada 2018 r. pełnomocnik skarżącego zarzucił decyzji naruszenie:

1. art. 55 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, polegające na niewłaściwym zastosowaniu, poprzez:

a) niedozwolone uzupełnienie treści normy prawnej o przesłankę "braku całkowitego pozbawienia środków utrzymania" w sytuacji kiedy ustawodawca posłużył się przesłanką "posiadania niezbędnych środków utrzymania";

b) nieuprawnione przyjęcie, że skarżący posiada niezbędne środki utrzymania w sytuacji gdy kwota przyznanego zasiłku stałego jest niższa od wysokości świadczeń określonych w przepisach jako minimalne;

c) błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi trwały stan wykluczający aktywność zawodową, pomimo że przekwalifikowanie zawodowe skarżącego uznane zostało za niecelowe, zaś stopień naruszenia sprawności organizmu skutkuje całkowitą niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym;

2. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 KPA, polegające na nierozpatrzeniu w całości materiału dowodowego poprzez pominięcie wydanego przez Sąd Okręgowy w P. wyroku z [...] grudnia 2011r., [...]; co doprowadziło do uznania za udowodnioną okoliczność posiadania niezbędnych środków utrzymania, w sytuacji gdy brak było ku temu podstaw, a w rezultacie odmowy przyznania prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały uiszczone w całości oraz w jakiejkolwiek części.

W uzasadnieniu pisma pełnomocnik zarzucił decyzji, że Prezes KRUS stanął na stanowisku, zgodnie z którym "ze względu na prawo do zasiłku stałego z GOPS" skarżący "nie jest osobą całkowicie pozbawioną środków utrzymania". W ocenie pełnomocnika skarżącego, treść art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest przejrzysta i jasna, wobec czego odwołanie się przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do przesłanki "braku całkowitego pozbawienia środków utrzymania" nie zawiera podstaw, w sytuacji gdy ustawową przesłankę zastosowania ww. przepisu stanowi "posiadanie niezbędnych środków utrzymania".

Nieprawidłowe ustalenie treści normy prawnej (nadanie brzmienia innego aniżeli zamierzony przez ustawodawcę) ma istotne znaczenie dla niniejszej sprawy, albowiem Organ doszedł do sprzecznych z przepisami prawa wniosków, czego konsekwencja było wydanie decyzji odmawiającej przyznania prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Ponadto pełnomocnik skarżącego wskazał, że organ wadliwie uznał, że skarżący posiada niezbędne środki utrzymania. Przesłanka "niezbędnych środków utrzymania" nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie, wobec czego należy ją oceniać porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne. Minimalna emerytura lub renta, od 1 marca 2018r., wynosi 772,35 PLN (z tytułu częściowej niezdolności do pracy). Dla celów porównawczych minimalne wynagrodzenie, od 1 stycznia 2018 r., wynosi ok. 1530,00PLN (netto), zaś przeciętna emerytura 2672,51PLN, natomiast wysokość renty socjalnej, od 1 marca 2018 r., wynosi 865,03 PLN.

Wobec powyższego nie można uznać, że skarżący, uprawniony do zasiłku stałego w wysokości 604,00PLN posiada niezbędne środki utrzymania.

Ponadto, w ocenie pełnomocnika skarżącego, organ błędnie przyjął, że w niniejszej sprawie nie zachodzi trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu braku możliwości przezwyciężenia skutków okoliczności usprawiedliwiającej brak zatrudnienia. Szczególne okoliczności, w rozumieniu art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to nie tylko zdarzenia o charakterze siły wyższej, ale wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy, pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; również i takie, kiedy osoba nie jest zdolna pod względem zdrowotnym do świadczenia pracy, choć nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, ale jej stan zdrowia w poszukiwaniu pracy stawia ją na pozycji dużo gorszej, niż osobę zdrową. Tak więc nie tylko całkowita niezdolność do pracy osoby zainteresowanej będzie szczególną okolicznością, jako że jest stanem udaremniającym i wykluczającym jej aktywność zawodową, lecz także częściowa niezdolność do pracy, poprzez to, że ogranicza i utrudnia możliwość zatrudnienia, może być - przy uwzględnieniu wszelkich aspektów stanu faktycznego sprawy - kwalifikowana w kategoriach szczególnych okoliczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie wydane w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 55 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r., poz. 277 ze zm.), zgodnie z którym, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Świadczenie takie przyznaje się w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiedniego świadczenia z ubezpieczenia emerytalno-rentowego (art. 55 ust. 2).

Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania przez rolników (domowników lub członków rodziny zmarłego rolnika lub domownika) prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna - pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego, ustawa zaś pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa KRUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Kasy może przyznać...", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa KRUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie.

Z treści tego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny; po drugie, niespełnianie wymagań dających prawo do emerytury lub renty rolniczej na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

W rozpoznawanej sprawie organ zasadnie stwierdził, że nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej skarżącego.

Wskazać należy, iż ustalanie prawa do świadczenia w drodze wyjątku nie może odbywać się w zupełnym oderwaniu od przepisów regulujących przyznawanie świadczeń na zasadach ogólnych. Nie bez powodu ustawodawca posłużył się sformułowaniem wskazującym, że tylko tym ubezpieczonym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, Prezes KRUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku. Wychodząc z zasad systemowych, na jakich oparte są założenia ubezpieczeń społecznych, których częścią jest art. 55 ust. 1 ww. ustawy, i kierując się względami wykładni funkcjonalnej, trudno byłoby przyjąć, by stwarzał on podstawę przyznawania świadczeń w drodze wyjątku w zupełnym oderwaniu od wymaganego okresu ubezpieczenia, chociaż niewystarczającego do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych.

Artykuł 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników posługuje się stwierdzeniem, zgodnie z którym niespełnienie wymagań do uzyskania renty na zasadach ogólnych wskutek szczególnych okoliczności upoważnia ubezpieczonego do ubiegania się o przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym, przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych przesłanek. Oznacza to, że nie ogólna długość okresu odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne decyduje o możliwości przyznania renty ustawowej, ale wymagany, zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, konkretny okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu wynoszący 5 lat w przypadku osób, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat. Ponadto, całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym musi powstać w ciągu 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu (art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy).

Zatem warunkiem koniecznym jest legitymowanie się 5-letnim okresem podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu w ostatnim 10-leciu przed złożeniem wniosku o przyznanie renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy (art. 21 ust. 8 ustawy) i jest to zasada, gdy chodzi o osoby, u których całkowita niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat oraz niezdolność ta ma powstać w czasie 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu podlegania ubezpieczeniu. Odstępstwa od warunków ustawowych mogą być realizowane właśnie w trybie cytowanego przepisu art. 55 ust. 1. Jednakże przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest tylko wtedy, gdy wymagany okres podlegania ubezpieczeniu (5-letni w ostatnim 10-leciu, a także 18-miesięczny okres) usprawiedliwiają szczególne okoliczności.

Żaden przepis powołanej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone indywidualnie. Konieczne jest więc wykazanie, iż ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło utrzymania oraz źródło uprawnień związanych z ubezpieczeniem dla pozostałej po nim rodziny, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia szczególnych okoliczności. Za okoliczność szczególną, uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie, należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2001 r. o sygn. akt II SA 3191/00, publ. LEX nr 537884).

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Prezes KRUS prawidłowo ustalił, że brak uprawnień do świadczenia ustawowego skarżącego nie został spowodowany szczególnymi okolicznościami. Stwierdzić należy, że orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy z dnia [...] grudnia 2017r., skarżący uznany został za trwale całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym oraz nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Prawidłowo zatem organ stwierdził, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy nie była orzeczona przez lekarza orzecznika KRUS całkowita niezdolność do pracy przed datą [...] grudnia 2017 r.. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia strony, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia, w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Jak wynika z akt sprawy, na przestrzeni lat 2000-2017 skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu jedynie przez okres 4 lat, w tym przez jeden rok ubezpieczeniu społecznemu rolników. W ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy, na wymagane 5 lat, udokumentował tylko 2 lata, 1 miesiąc i 19 dni podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby przed dniem [...] marca 2016r. skarżący był niezdolny do pracy w okresach, kiedy nie podlegał ubezpieczeniu. Wprawdzie skarżący podkreślał swoje przywiązanie do ziemi i pracę od dziecka w gospodarstwie rolnym rodziców, jednak nie został on z tego tytułu zgłoszony do ubezpieczenia społecznego rolników, aby w przyszłości nabyć prawo do świadczenia ustawowego. Zgodzić się należy z organem, że udokumentowany okres składkowy (4 lata) jest nieadekwatny do wieku (43 lata).

Odnosząc się do warunku wykazania przez skarżącego braku niezbędnych środków utrzymania, to również w tym względzie Sąd podziela pogląd organu, choć przyznaje rację pełnomocnikowi skarżącego, że organ w decyzji użył określenia, którego brak w przepisie ustawy, będącym podstawą zaskarżonej decyzji. Podkreślić należy, że brak niezbędnych środków utrzymania, nie oznacza brak niewystarczających środków utrzymania. Trudna bowiem sytuacja finansowa nie jest wystarczającą okolicznością do przyznania wskazanego wyżej świadczenia.

Jak wynika z zaświadczenia GOPS w L. z dnia [...] lipca 2017 r., skarżący od dnia 1 czerwca 2017 r. ma przyznany na czas nieokreślony zasiłek stały w kwocie 604,00 zł miesięcznie. Legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2017 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przyznanym na stałe, ze wskazaniem pracy w warunkach chronionych.

Tak więc w przypadku skarżącego nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 55 ust. 1 ustawy - przesłanka braku szczególnych okoliczności, z powodu których nie nabył on prawa do ustawowej renty z tytułu niezdolności do pracy oraz braku niezbędnych środków utrzymania, bowiem ze względu na prawo do zasiłku stałego z GOPS nie jest on osobą pozbawioną środków utrzymania.

Należy podkreślić, że przy ustalaniu prawa do renty w drodze wyjątku bierze się pod uwagę powody nienabycia świadczenia w zwykłym trybie. Niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem właśnie szczególnych okoliczności, które w rozpoznawanej sprawie nie zostały wykazane.

Brak spełnienia przez skarżącego przesłanki szczególnych okoliczności wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, możliwość przyznania przez Prezesa KRUS świadczenia w drodze wyjątku.

Organ nie naruszył w sprawie tej przepisów postępowania. Zgromadził pełny materiał dowodowy i należycie go ocenił. Nie doszło do naruszenia art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 75, art. 76, art. 77, art. 78, art. 80, art. 81 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Uzasadnienia decyzji wskazują przyczyny, z powodu których organ wniosku uwzględnić nie mógł.

Sąd nie stwierdził, aby organ przekroczył granice uznania administracyjnego. Z tego względu brak było podstaw do uwzględnienia skargi.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku.