Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 144/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1, 2, 2a, 2d, 2e i 2f, art. 64, art. 103 ust. 2, art. 110 ust. 1 i 7
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. Nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] września 2020 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...], Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., działając z upoważnienia Burmistrza Z., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: "K.p.a."), a także art. 8, art. 36 pkt 2 lit. o, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, 2, 2d i 3, art. 96 ust. 1, art. 103 ust. 2 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.; dalej: "u.p.s."), ustalił J. G. odpłatność za pobyt matki T. G. w Domu Pomocy Społecznej w D. na kwotę [...]zł miesięcznie, począwszy od dnia [...] sierpnia 2020 r.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że decyzją Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...], T. G. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w D. na pobyt stały. Od dnia [...] sierpnia 2020 r. T. G. przebywa w DPS i za swój pobyt w placówce ponosi odpłatność w wysokości [...] zł miesięcznie. Kwota ta nie pokrywa średniego miesięcznego kosztu utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w D., który wynosi [...] zł. Różnica między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a odpłatnością wnoszoną przez T. G. stanowi kwotę [...]zł.

Z ustaleń organu I instancji wynika, że T. G. ma trójkę dzieci. W dniu [...] sierpnia 2020 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy z synem T. G., J. G.. Wskazał on, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Oświadczył także, że deklaruje pomoc na rzecz pobytu matki w DPS jedynie w wysokości [...] zł miesięcznie. Jak ustalił organ I instancji, dochód J. G. wynosi [...] zł netto miesięcznie ([...] euro x [...] zł), co w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie daje kwotę [...]zł.

Przechodząc do meritum organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. W związku z tym 300% tej kwoty wynosi [...] zł. Dochód na osobę w rodzinie J. G. wynosi natomiast [...] zł, a więc przekracza 300 % kryterium dochodowe na osobę w rodzinie o kwotę [...]zł. Zdaniem organu I instancji kwota, którą zobowiązał się wnosić J. G., jest zbyt niska na pokrycie kosztów utrzymania T. G. w domu pomocy społecznej wobec dochodów jakie posiada rodzina, wobec czego konieczne stało się ustalenie odpłatności w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Wysokość opłaty za pobyt T. G. w domu pomocy społecznej ustalono proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia, w tym przypadku w stosunku do 3 osób. Biorąc powyższe pod uwagę, odpłatność J. G. za pobyt matki będzie wynosić [...] zł miesięcznie.

W odwołaniu z dnia [...] września 2020 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego J. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7 K.p.a., art. 77 K.p.a., art. 80 K.p.a., art. 107 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 39 ust. 1 ustawy z dnia [...] marca 1990 r. o samorządzie gminnym (dalej: "u.s.g.") w zw. z art. 110 ust. 7 u.p.s., art. 59 ust. 1 u.p.s., a także art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1, 2, 2d i 3 u.p.s.

W uzasadnieniu odwołujący podkreślił, że organ I instancji ustalając odwołującemu opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej nie wziął pod uwagę wysokości kosztów utrzymania odwołującego i jego rodziny.

Odwołujący zwrócił także uwagę, że zgodnie z art. 107 ust. 1 pkt 1 K.p.a., do koniecznych elementów decyzji administracyjnej należy oznaczenie organu administracji publicznej. W niniejszej sprawie decyzja zawiera jedynie pieczęć nagłówkową Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z.. Brak jest natomiast oznaczenia organu jakim jest Burmistrz Miasta Z..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy w całości podzielił stanowisko organu I instancji wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że T. G. na mocy ostatecznej decyzji nr [...],3.2020 z dnia [...] sierpnia 2020 r. jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za swój pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 70% miesięcznych dochodów i aktualnie jest to kwota [...]zł miesięcznie. Różnica pomiędzy kosztem utrzymania, a ponoszoną przez nią opłatą wynosi [...] zł. Co przy tym istotne, małżonek T. G. Z. Gust przebywa także w tym samym domu pomocy społecznej, dokąd został skierowany odrębną decyzją. Organ odwoławczy z urzędu posiada wiedzę, że ponosi on koszty utrzymania w wysokości 70% swych dochodów, co przesądza o braku jego obowiązku partycypacji w kosztach pobytu żony w domu pomocy społecznej. W tych okolicznościach organ I instancji prawidłowo ustalił krąg zstępnych T. G., którymi są trzy osoby – córka D. B., syn J. G. i syn T. G. oraz wyliczył, że na każdą z tych osób przypada opłata w wysokości [...] zł, jeżeli sytuacja dochodowa pozwala na jej uiszczenie.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że akta sprawy wskazują, iż córka podopiecznej D. B., na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. zobowiązała się do wnoszenia miesięcznej opłaty z tytułu pobytu matki w domu pomocy społecznej w wysokości [...] zł. Z kolei syn T. G. mocą decyzji Burmistrza Miasta Z. nr [...] z dnia [...] września 2020 r. obciążony został opłatą miesięczną z tego tytułu w wysokości [...] zł. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika zatem, że organ orzekający prowadził postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt T. G. z udziałem wszystkich osób w kręgu zobowiązanych do poniesienia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej poczynając od samej mieszkanki, następnie jej trojga dzieci, wyłączając z postępowania jej małżonka Z. G., albowiem jego brak obowiązku w tym zakresie jest oczywisty. Postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., a także art. 103 ust. 2 tej ustawy. Do każdej z tych osób indywidualnie organ stosował odpowiednie przepisy dotyczące ustalenia zobowiązania i jego wysokości lub zwolnienie z opłaty z mocy prawa, w myśl art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy.

Odnosząc się do wysokości opłaty nałożonej na odwołującego organ odwoławczy wskazał, że J. G. prowadzi wraz z żoną wspólne gospodarstwo domowe, osiągając dochód w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie, co w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł miesięczne. Ustalenia co do wysokości dochodu nie są sporne. W tej sytuacji organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że deklaracja odwołującego o możliwości ponoszenia opłaty w wysokości [...] zł jest nieadekwatna do jego możliwości. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zaktualizowanym na podstawie § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018r., poz. 1358) wynosi [...] zł. Na tej podstawie ustalono, że posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i wyliczono, że J. G. jest w stanie ponosić opłatę miesięczną maksymalnie w kwocie [...]zł, przyjmując tę kwotę jako różnicę pomiędzy faktycznym dochodem na osobę w rodzinie, a 300% kryterium dochodowym. Ponieważ jednak różnica pomiędzy kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą ponoszoną przez pensjonariuszkę domu, podzielona na trzech zstępnych wynosi [...] zł, taką kwotą opłaty należało obciążyć J. G..

W kontekście zarzutów odwołania organ odwoławczy podkreślił, że na etapie ustalania opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej organ orzekający zobowiązany jest na podstawie art. 60 ust. 1 i 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. brać pod uwagę jedynie sytuację dochodową osoby zobowiązanej i na jej podstawie ustalić wysokość opłaty. Koszty utrzymania, sytuacja zdrowotna, wysokość zaciągniętych kredytów, wysokość pozostałych wydatków i inne okoliczności dotyczące osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty może być uwzględniona dopiero przy ewentualnym rozpoznawaniu sprawy wszczynanej na wniosek strony o zwolnienie (częściowe lub całkowite) z tej opłaty, w trybie art. 64 u.p.s. Z treści art. 64 u.p.s. wynika, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, gdy obowiązek został skonkretyzowany w ostatecznej decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty. Nie znając zakresu takiego obowiązku wnioskodawca nie może stwierdzić, czy mu podoła, czy też powinien wystąpić z wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie z opłaty. Zatem istnienie owego obowiązku jest przesłanką pierwotnie warunkującą późniejsze ewentualne zwolnienie z opłaty.

Końcowo organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, że zgodnie z art. 107 § 1 K.p.a. decyzja powinna zawierać między innymi oznaczenie organu administracji publicznej, który ją wydał. Oznaczenie to polega na wskazaniu pełnej nazwy organu i jego siedziby, a brak oznaczenia organu pozbawia akt charakteru decyzji administracyjnej. Jednakże zarówno w orzecznictwie, jak i wśród komentatorów istnieje jednolite stanowisko, że brak oznaczenia organu w części tzw. "nagłówkowej" decyzji nie powoduje takiego skutku, jeżeli podpis osoby upoważnionej do wydania decyzji został opatrzony pieczęcią dostatecznie identyfikującą konkretny organ administracji publicznej. W zaskarżonej decyzji podpis Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. opatrzony został pieczęcią wskazującą, że decyzja została wydana z upoważnienia organu właściwego do jej wydania, czyli Burmistrza Miasta Z..

W skardze z dnia [...] stycznia 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7 K.p.a., art. 77 K.p.a. i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 107 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 39 ust. 1 u.s.g. w zw. z art. 110 ust. 7 u.p.s., art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1, 2, 2d i 3 u.p.s. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 61 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 59 ust. 1 u.p.s.

W ramach uzupełniającego postępowania dowodowego na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), skarżący wniósł o: 1) zwrócenie się przez Sąd do D. B. o przedłożenie wypisu aktu notarialnego dotyczącego sprzedaży przez Z. G. i T. G. należącej do nich nieruchomości, a następnie dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu na fakt wysokości dochodu uzyskanego przez mieszkańca domu pomocy społecznej, osiągnięcia przez mieszkańca domu pomocy społecznej pozwalającego mu uiszczać opłatę za pobyt w pełnej wysokości; 2) zwrócenie się przez Sąd do Z. G. i T. G. o przedłożenie wypisu aktu notarialnego dotyczącego sprzedaży przez Z. G. i T. G. należącej do nich nieruchomości oraz wyciągu z rachunku bankowego Z. G. i T. G. za okres od dnia [...] stycznia 2020 r., a następnie dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu na fakt wysokości dochodu uzyskanego przez mieszkańca domu pomocy społecznej, osiągnięcia przez mieszkańca domu pomocy społecznej pozwalającego mu uiszczać opłatę za pobyt w pełnej wysokości; 3) zwrócenie się przez Sąd do Urzędu Skarbowego w Z. o udzielenie informacji o transakcji sprzedaży nieruchomości - lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w Z., której stroną jako sprzedawcy byli Z. G. i T. G. wraz z podaniem ceny transakcyjnej, następnie dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu na fakt sprzedaży przez mieszkańca domu pomocy społecznej należącej do niego nieruchomości, dochodu uzyskanego przez mieszkańca domu pomocy społecznej, osiągnięcia przez mieszkańca domu pomocy społecznej pozwalającego mu uiszczać opłatę za pobyt w pełnej wysokości; 4) zwrócenie się przez Sąd do Domu Pomocy Społecznej w D. o udzielenie informacji czy i w jakim zakresie placówka jest przystosowana do przyjmowania osób ze zdiagnozowaną schizofrenią paranoidalną, w szczególności czy posiada personel do pracy z osobami ze schizofrenią paranoidalną oraz jakie warunki pobytu zapewnia osobom ze zdiagnozowaną schizofrenią paranoidalną, następnie dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu na fakt braku przystosowania Domu Pomocy Społecznej w D. do pobytu osób chorujących na schizofrenię, niezasadności umieszczenia T. G. w Domu Pomocy Społecznej w D..

W uzasadnieniu skarżący powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniu. Dodatkowo wskazał, że Z. G. i T. G. sprzedali należącą do nich nieruchomość i osiągnęli z tego tytułu dochód, którego wysokość jest wystarczająca, aby mieszkaniec domu pomocy społecznej samodzielnie w całości ponosił opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej. Osiągnięcie dochodu ze sprzedaży nieruchomości przez mieszkańca domu pomocy społecznej, który pozwala mu samodzielnie uiszczać całość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wyklucza natomiast obciążenie opłatą za pobyt w domu pomocy społecznej strony będącej zstępnym strony.

Skarżący podkreślił także, że T. G. jest osobą chorą na schizofrenię. Tymczasem Dom Pomocy Społecznej w D. jest ośrodkiem dla osób ze schorzeniami fizycznymi i nie jest przygotowany do opieki nad osobami z chorobami psychicznymi. Ośrodek ten nie zapewnia właściwej opieki T. G. w postaci konsultacji specjalistycznych, które powinny być regularne w przypadku osoby chorującej na schizofrenię paranoidalną. Wskutek umieszczenia w Dornu Pomocy Społecznej w D. T. Gust nie jest w ogóle leczona w kierunku zdiagnozowanej schizofrenii paranoidalnej. W placówce nie ma specjalistycznego personelu dla osób z chorobami psychicznymi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. pełnomocnik skarżącego poinformował o śmierci Z. G. w dniu [...] marca 2021 r.

W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2021 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że rodzice skarżącego wspólnie z jego siostrą D. B. zataili fakt sprzedaży lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w Z.. W związku ze zgonem Z. G. T. Gust (w związku z nabyciem udziału w spadku po zmarłym mężu), ma możliwość przeznaczenia większych środków ze sprzedaży nieruchomości na swoje utrzymanie w domu pomocy społecznej. Okoliczności te mają istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie odpłatności T. G. w domu pomocy społecznej. Fakt sprzedaży nieruchomości jest istotną okolicznością, której nie wzięły pod uwagę w toku postępowania administracyjnego organy rozstrzygające w sprawie, gdyż nie była ona wówczas znana organom. Powtórzył także, że dom pomocy społecznej, w którym przebywa T. G., jest nieprzystosowany do sprawowania opieki nad osobami chorymi na schizofrenię.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

W pierwszej kolejności odnosząc się do najdalej idącego zarzutu skargi, tj. zarzutu wydania decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości wyjaśnić należy, że stosownie do treść art. 110 ust. 1 u.p.s., zadania pomocy społecznej w gminach wykonują jednostki organizacyjne - ośrodki pomocy społecznej lub centra usług społecznych, o których mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych. Z kolei w myśl art. 110 ust. 7 tej ustawy, wójt (burmistrz, prezydent miasta) udziela kierownikowi ośrodka pomocy społecznej upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy, z zastrzeżeniem ust. 8a.

W rozpoznawanej sprawie decyzja organu I instancji została podpisana przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z wyraźnym zaznaczeniem, że w sprawie działa z upoważnienia Burmistrza. W aktach administracyjnych znajduje się przy tym zarządzanie Burmistrza Miasta Z. nr [...] z dnia [...] maja 2004 r. upoważniające Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy (k. 14 akt adm. organu odwoławczego).

Tym samym, wbrew zarzutom skargi, nie można uznać, że decyzja organu I instancji została wydana w imieniu własnym przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., a nie z upoważnienia Burmistrza Miasta. Zdaniem Sądu okoliczność braku przywołania w treści decyzji art. 110 ust. 7 u.p.s., przy jednoczesnej adnotacji przy podpisie o działaniu z upoważnienia, nie może skutkować uznaniem, iż Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. działał w imieniu własnym. W orzecznictwie i doktrynie ugruntowane jest bowiem stanowisko, że w sytuacji, gdy orzeczenie zostało podpisane ze wskazaniem organu właściwego w sprawie, brak dodatkowego oznaczenia tego organu nie narusza wymogów co do niezbędnych elementów aktu administracyjnego. Jedynie całkowity brak oznaczenia organu pozbawia akt charakteru decyzji administracyjnej, jednak brak oznaczenia organu w części tzw. "nagłówkowej" decyzji nie powoduje takiego skutku, jeżeli podpis osoby upoważnionej do wydania decyzji został opatrzony pieczęcią dostatecznie identyfikującą konkretny organ administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 2587/15, dostępny pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl, a także A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 6 Wydanie, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa 2016, str. 585).

W rozpoznawanej sprawie pieczęć osoby podpisującej postanowienie – w świetle konstrukcji całej decyzji – w sposób dostateczny identyfikuje organ wydający orzeczenie. Tym samy opatrzenie decyzji w jej "nagłówku" pieczęcią Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., a nie Burmistrza Miasta Z. nie może prowadzić do uznania, że decyzja została wydana przez organ niewłaściwy. Z tych względów zarzuty skargi w tym zakresie nie zasługiwały na uwzględnienie.

Przechodząc do meritum sprawy i odnosząc się do kwestii nałożenia na skarżącego obowiązku ponoszenia przez niego opłaty za pobyt matki T. G. w domu pomocy społecznej wskazać należy, że zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Jak przy tym wynika z art. 61 ust. 2 ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2 (art. 61 ust. 2a).

Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b ustawy.

Z kolei jak wynika z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Z kolei w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (ust. 2e). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f).

Z powyższego wynika, że w pierwszej kolejności zobowiązany do uiszczenia opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej jest mieszkaniec tego domu, a pozostała kwota (przekraczająca 70 % dochodu mieszkańca), winna zostać proporcjonalnie rozdzielona pomiędzy wszystkie osoby zobowiązane – małżonka mieszkańca domu pomocy społecznej, a także jego zstępnych, w kolejności przed wstępnymi. Opłata może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy, lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. W przypadku natomiast, gdy osoba zobowiązana odmawia podpisania umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty ustala ją w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, bez uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej jest zobowiązana do pokrycia opłaty tylko w sytuacji, gdy opłaty ustalone na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej i wszystkich osób zobowiązanych nie pokrywają w całości kosztów zamieszkania w domu pomocy społecznej, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a.

W kontekście powyższego podkreślenia wymaga, że treść art. 61 ust. 2d u.p.s. w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia [...] maja 2021 r. (a więc również w zacytowanym powyżej brzmieniu stosowanym w realiach rozpoznawanej sprawy) mogła budzić pewne wątpliwości interpretacyjne. Mogło bowiem pojawiać się pytanie, jak należy rozumieć zwrot "z uwzględnieniem ograniczeń" w kontekście treści art. 103 ust. 2 u.p.s. – w przepisie tym jest bowiem mowa, że w przypadku ustalania opłaty w drodze umowy, kierownik powinien wziąć pod uwagę "dochody i możliwości", a opłata nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b ustawy.

Innymi słowy, wątpliwości interpretacyjne mogło budzić, czy zwrot "z uwzględnieniem ograniczeń" odnosi się wyłącznie do wskazanego w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. kryterium dowodowego, a także wynikającego z art. 103 ust. 2 u.p.s. zakazu zwiększania opłaty w przypadku, gdy któraś z pozostałych osób zobowiązanych zostanie zwolniona z mocy prawa lub na wniosek z obowiązku uiszczania opłaty, czy też organ właściwy winien brać również pod uwagę wskazane w art. 103 ust. 2 "dochody i możliwości" strony zobowiązanej do wnoszenia opłaty.

O ile przy tym uzasadnienie do projektu ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (druk sejmowy nr 3524; dostępny na stronie sejm.gov.pl w zakładce Prace Sejmu -> Druki sejmowe -> Druk nr 3524) nie udzielało odpowiedzi na pytanie, jak należy interpretować art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., to intencje ustawodawcy w tym zakresie można wywieźć z brzmienia art. 103 u.p.s. obowiązującego od dnia 30 maja 2021 r. oraz z uzasadnienia do rządowego projektu ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (druk sejmowy nr 969; dostępny na stronie sejm.gov.pl w zakładce Prace Sejmu -> Druki sejmowe -> Druk nr 969).

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że na mocy art. 1 pkt 21 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2021 r., poz. 803), ustawodawca dokonał zmiany brzmienia art. 103 u.p.s. w ten sposób, że dotychczasowy ustęp drugi podzielił na dwa odrębne ustępy. Art. 103 ust. 2 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 maja 2021 r. stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Z kolei art. 103 ust. 3 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 maja 2021 r. stanowi, że zmiana wysokości opłaty ustalonej w drodze umowy, o której mowa w ust. 2, lub w drodze decyzji, o której mowa w art. 61 ust. 2d i 2e, z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b, nie może powodować zwiększenia kwoty opłaty ustalonej od innych osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2a.

W uzasadnieniu do projektu zmiany ustawy wskazano, że "w art. 1 w pkt 21 zaproponowano doprecyzowanie brzmienia art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, dzieląc go na dwie jednostki redakcyjne, tak, aby wyeliminować wątpliwości, jakie reguły są stosowane przy ustalaniu odpłatności, a jakie przy jej ewentualnej zmianie".

Skoro przy tym ustawodawca przy okazji omawianej nowelizacji nie zmienił brzmienia art. 61 ust. 2d u.p.s., który wciąż odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s. uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ właściwy przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s.

Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu organy rozstrzygające w sprawie dokonały nieprawidłowej wykładni art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., a w konsekwencji naruszyły art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organy rozstrzygające w sprawie miały bowiem obowiązek zweryfikować nie tylko jaki dochód uzyskuje J. G., i czy posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie będzie niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.), ale również, jakie są jego możliwości płatnicze. Innymi słowy, obowiązkiem organów było przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie stałych wydatków, jakie ponosi J. G. w celu rozważenia, czy skarżący jest w stanie pokrywać w całości opłatę, jaka przypada na niego proporcjonalnie za pobyt matki T. G. w domu pomocy społecznej.

Wobec powyższego, za błędne należało uznać stanowisko organu odwoławczego, który uznał, że koszty utrzymania i sytuacja zdrowotna i inne okoliczności dotyczące osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty mogą być uwzględniona dopiero przy ewentualnym rozpoznawaniu sprawy wszczynanej na wniosek strony o zwolnienie (częściowe lub całkowite) z tej opłaty, w trybie art. 64 u.p.s. Organ odwoławczy nie tylko dokonał bowiem nieprawidłowej wykładni art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., ale również odwołał się do brzmienia art. 64 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia [...] października 2019 r., w którym mowa było wyłącznie o "osobach wnoszących opłatę". Art. 64 zdanie wstępne w brzmieniu ustalony przez ustawę nowelizującą z dnia [...] lipca 2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 1690), która weszła w życie w dniu [...] października 2019 r., stanowi natomiast, że "osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (...)". W uzasadnieniu do projektu ustawy nowelizującej (por. powołany powyżej druk sejmowy nr 3524) wskazano, że dokonana zmiana "poszerza możliwość zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osób zobowiązanych do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze ich niewnoszących". Stanowisko organu odwoławczego, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć wyłącznie sytuacji, gdy obowiązek został już skonkretyzowany w ostatecznej decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty zostało przy tym poparte treścią orzeczeń sądów administracyjnych, które zapadły w stanie prawnym obowiązującym przed wskazaną powyżej zmianą. Organ odwoławczy nie dokonał natomiast oceny, czy wobec zmiany treści art. 64 u.p.s. stanowisko to pozostaje aktualne.

Organ odwoławczy okazał się przy tym niekonsekwentny w swojej argumentacji, albowiem Sąd z urzędu posiada wiedzę, że w sprawach dotyczących ustalenia J. G. i T. G. opłaty za pobyt ich ojca Z. G. w domu pomocy społecznej organ I instancji przy ustalaniu wysokości tej opłaty z urzędu wziął pod uwagę, że zobowiązani zostali już obciążeni opłatą za pobyt matki T. G. w domu pomocy społecznej, co przecież stanowi przesłankę do całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty na wniosek osoby zainteresowanej, o której mowa w art. 64 pkt 1 u.p.s. Organ I instancji w tym przypadku najprawdopodobniej brał więc pod uwagę nie tylko dochody osób zobowiązanych, ale również ich "możliwości", lub też z urzędu przy ustalaniu opłaty zastosował zwolnienie, o którym mowa w art. 64 pkt 1 u.p.s. Organ odwoławczy nie zanegował przyjętego przez organ I instancji rozwiązania.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów i wniosków skargi Sąd wskazuje, że organy rozstrzygające w sprawie przy ustalaniu skarżącemu opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej nie mogły wziąć pod uwagę okoliczności sprzedaży przez T. G. i Z. G. mieszkania. Kwestia ta mogła zostać wzięta pod uwagę wyłącznie przy ustalaniu wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej T. G., jako że okoliczność ta wpływa na jej stan majątkowy. Co prawda obowiązek uiszczenia opłaty przez skarżącego i jej wysokość są uzależnione od wysokości opłaty ustalonej względem mieszkańca domu, który w pierwszej kolejności obowiązany jest do jej ponoszenia, to jednak z uwagi na fakt, iż w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja ustalająca wysokość tej opłaty, a decyzja to nie została zmieniona brak jest podstaw do kwestionowania w niniejszej sprawie wysokości opłaty jaką winien ponosić mieszkaniec domu.

Z powyższych względów wnioski skarżącego o przeprowadzenie dowodów na okoliczność sprzedaży przez jego matkę i ojca nieruchomości nie mogły zostać uwzględnione w obecnym postępowaniu, gdyż okoliczność ta nie ma wpływu na zapadłą w niniejszej sprawie decyzję. Nie można wykluczyć, że w przyszłości w razie zmiany decyzji ustalającej odpłatność matki skarżącego ziszczą się również przesłanki do zaktualizowania i zmiany decyzji wydanej w odniesieniu do skarżącego. Jednakże do czasu obowiązywania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji ustalającej odpłatność T. G. z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej, organ prowadzący odrębne postępowania w odniesieniu do osób zobowiązanych do ponoszenia opłat w dalszej kolejności nie może czynić ustaleń i kwestionować prawidłowości ostatecznej decyzji. Powyższe stałoby w sprzeczności z wynikającą z art. 16 K.p.a. zasadą trwałości decyzji.

W toku niniejszego postępowania nie mogły odnieść także skutku zarzuty odnoszące się do nieprzystosowania domu pomocy społecznej, w którym przebywa matka skarżącego, do jej potrzeb. Skierowanie do domu pomocy społecznej odbywa się w innym postępowaniu, na wniosek osoby zainteresowanej i to wnioskodawca jest jedyną stroną tego postępowania. Z akt sprawy wynika, że T. G. wystąpiła o skierowanie jej do Domu Pomocy Społecznej w D. (t. III, k. 57 akt adm. organu I instancji) i decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...], została skierowana do tego domu pomocy społecznej (t. III, k. 23 akt adm. organu I instancji). Decyzja ta jest ostateczna i nie została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 P.p.s.a., w punkcie I wyroku uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], a także poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. z dnia [...] września 2020 r., nr [...], albowiem decyzje te zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organy rozstrzygające w sprawie zastosują się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Rozstrzygając o możliwościach płatniczych skarżącego organy orzekające muszą mieć na uwadze, że w przypadku obniżenia opłaty w części przypadającej na jednego ze zobowiązanych, różnicę w tym zakresie pokrywa gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Z tej przyczyny, począwszy od 2004 r., w związku z nowym zadaniem związanym ze współfinansowaniem pobytu w domu pomocy społecznej gminy uzyskały udział we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych. Sukcesywnie zwiększane są także budżety wojewodów ze środków rezerwy celowej, w celu przeznaczenia tych środków na dofinansowanie bieżącej działalności domów pomocy społecznej (zob. odpowiedź Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na stronie https: //www.senat.gov.pl/gfx/senat/userfiles/_public/k9/dokumenty/stenogram/059/odp_59.pdf str. 25-28). Oznacza to, że obniżenie opłaty osoby zobowiązanej z tytułu pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest de facto równoznaczne z przerzucaniem ciężaru pokrywania tych kosztów na wszystkich podatników. Wobec tego ustalając wysokość opłaty osoby zobowiązanej przy uwzględnieniu jej "dochodów i możliwości" organy administracji mają obowiązek zweryfikować wysokość dochodów i zasadność deklarowanych przez stronę wydatków. Organ I instancji nie może przy tym oprzeć się wyłącznie na gołosłownych oświadczeniach strony. Organ I instancji ma obowiązek wezwać do przedstawienia przez osobę zobowiązaną stosownych dokumentów potwierdzających wysokość jej dochodów i wydatków i w przypadku ich otrzymania ustalić, które z wymienionych wydatków są wydatkami koniecznymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych osoby zobowiązanej. Nie sposób bowiem znaleźć racjonalnego i zgodnego z zasadą słuszności i sprawiedliwości uzasadnienia do tego, aby wszyscy podatnicy partycypowali w kosztach pobytu podopiecznego w domu pomocy społecznej z tej przyczyny, że osoby zobowiązane do pokrywania tych kosztów z uwagi na ciążący na nich obowiązek alimentacyjny, traktują wszystkie swoje wydatki (a więc nie tylko wydatki niezbędne) priorytetowo względem opłaty z tytułu pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży przy tym obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, wobec czego to strona powinna przekazać organowi dowody dotyczące okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie, pod rygorem negatywnych dla niej skutków procesowych.

Przy ustalaniu opłaty za pobyt matki skarżącego w domu pomocy społecznej organ I instancji musi wziąć również pod uwagę, że Z. G. zmarł w dniu [...] marca 2021 r., wobec czego skarżący nie jest aktualnie zobowiązany do pokrywania opłaty z tytułu pobytu ojca w domu pomocy społecznej.

O kosztach postępowania, na które składa się kwota [...]zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, a także kwota [...]zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy pkt 1 zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II z dnia [...] kwietnia 2021 r. wydanego w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).