Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 32/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 kwietnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgotrzata Brachel – Ziaja po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...]listopada 2006 r. nr[...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji z dnia 24 września 1991 r. oddala skargę. WSA/wyr.1a - sentencja wyroku (tryb uproszczony)


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]listopada 2006 nr[...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § l pkt l k.p.a. oraz art. 4 ust. l pkt 3 Ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. nr 42 poz. 371) po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek K. Z. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2006 r. nr[...].

W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu opisał dotychczasowy przebieg postępowania.

K.Z. posiada uprawnienia kombatanckie przyznane decyzją z dnia [...] września 1991 r. z tytułu służby w Armii Krajowej w okresie od kwietnia 1943 r. do lipca 1944 r.

Pismem z dnia 12 grudnia 2002 r. K.Z. zwrócił się z prośbą o wydanie zaświadczenia o uprawnieniach kombatanckich z dodatkowym wpisem okresu pracy przymusowej na obszarze ZSRR zgodnie z zaświadczeniem wydanym przez Komendanturę Wojenną ZSRR.

Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...]lutego 2003 r. nr[...] odmówił wnioskodawcy rozszerzenia uprawnień kombatanckich.

Decyzją z dnia [...]marca 2005 r. nr[...] Kierownik Urzędu uchylił decyzję własną z [...]lutego 2003 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania w postępowaniu w pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że decyzja z dnia [...] lutego 2003 r. została wydana w trybie zwykłym, chociaż zgodnie z ustaloną praktyką w sprawach, w których została wydana jakakolwiek decyzja ostateczna na podstawie przepisów Ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach... wnioski o zaliczenie dodatkowej działalności lub represji powinny być rozpatrywane w trybach nadzwyczajnych przewidzianych przepisami k.p.a.

Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku K.Z. z dnia [...].2002 r., zakwalifikowano go jako wniosek o zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej, podlegający rozpoznaniu w trybie art. 154 § l i 2 kpa. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...]marca 2005 r. nr[...] odmówił zmiany decyzji Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia [...].09.1991r. -o przyznaniu stronie uprawnień kombatanckich z tytułu służby w Armii Krajowej podnosząc, że strona nie wykazała, by za uchyleniem decyzji ostatecznej przemawiał interes społeczny lub jej słuszny interes.

K.Z. pismem z dnia 25 sierpnia 2005 r. wniósł o zmianę decyzji wydanej dnia [...]marca 2005 r. nr[...] i rozszerzenie przyznanych uprawnień kombatanckich o okres pracy przymusowej w byłym ZSRR. Decyzją z dnia [...]listopada 2005 r. Kierownik Urzędu uchylił decyzję własną z dnia [...]marca 2005 r. nr[...] oraz odmówił zmiany decyzji Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia [...]września 1991 r. o przyznaniu uprawnień kombatanckich.

Decyzją z dnia [...]lutego 2006 r. nr[...] Kierownik Urzędu uchylił decyzję własną z dnia [...]listopada 2005 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, iż organ w uchylonej decyzji rozstrzygnął w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 155 k.p.a. odnośnie dwóch decyzji, z których jedna została wydana w trybie zwykłym, druga zaś w trybie nadzwyczajnym. Błędne było rozstrzygnięcie w jednej decyzji odnośnie decyzji wydanych w dwóch różnych, wzajemnie się wykluczających trybach.

Decyzją z dnia [...]lipca 2006 r. nr[...] Kierownik Urzędu stwierdził nieważność decyzji własnej z dnia [...]marca 2005 r. nr[...] o odmowie zmiany decyzji Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dn. [...]09.1991 r. o przyznaniu stronie uprawnień kombatanckich.

Decyzją z dnia [...]września 2006 r. podjętą w trybie art. 155 k.p.a. Kierownik Urzędu odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 24 września 1991 r. o przyznaniu stronie uprawnień kombatanckich.

Od tej decyzji K.Z. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Uzasadniając utrzymanie w mocy decyzji własnej z 27 września 2006 r. Kierownik Urzędu wskazał, że w całości podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...].09.2006 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej. K.Z. wykonywał przymusowe prace na terenach Polski w jej przedwojennych granicach, co nie pozwala na uznanie, iż zostały spełnione przesłanki art. 4 ust. l pkt 3 Ustawy o kombatantach, który stanowi, iż uprawnienia kombatanckie przysługują Osobom, które podlegały represjom, przebywając z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD.

W ocenie Kierownika Urzędu ocena taka znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Zaświadczenie wydane przez Naczelnika 2-go Oddziału Gospodarstwa Parowozowego W.B. kolei po kadrach stwierdza, iż zainteresowany pracował jako ładowacz składu materiałów opałowych B. od 15 lutego 1944 r. do 22 marca 1946 r. i został zwolniony w związku z wyjazdem do Polski. Także brat strony A.Z. w swym oświadczeniu potwierdził, iż wnioskodawca pracował jako ładowacz składu materiałów opałowych B. do lipca 1945 r. K.Z. w życiorysie podał, iż jako ładowacz na kolei pracował do lipca 1945 r. kiedy to wrócił do Polski. We wniosku o uprawnienia kombatanckie z 1990 r. precyzyjnie wskazywał, iż jego prześladowania w ZSRR sprowadzały się wykonywania ciężkiej pracy na kolei. Dokładnie opisał losy swoje i swojej rodziny: wskazał, że pracował przymusowo na kolei, opisał losy aresztowania swojego ojca i zesłania go na Syberię ("po wkroczeniu w 1944 r. wojsk sowieckich mając 16 lat zostałem zmuszony przez Wojenną Komendanturę do pracy ponad siły jako ładowacz-palacz na Kolei Żelaznej Ż.D., gdzie pracowałem przez rok"). Kierownik Urzędu uznał wiarygodność wymienionych środków dowodowych, ponieważ pochodzą one z różnych źródeł, są ze sobą spójne i wzajemnie się uzupełniają, sporządzone zostały w okolicznościach, które nie pozwalają na uznanie, iż podyktowane były chęcią korzystnego rozstrzygnięcia wniosku strony, a wypływające z nich wnioski są zgodne z aktualną wiedzą historyczną i wskazaniami doświadczenia życiowego. Organ zwrócił uwagę, że nie sposób uznać, że strona w swym szczegółowym życiorysie mogła pominąć i przeinaczyć fakt swojego zesłania do ZSRR, zwłaszcza, że próbę swojej wywózki, która miała miejsce w 1941 r. opisała bardzo szczegółowo.

Kierownik Urzędu odmówił natomiast waloru wiarygodności oświadczeniom świadków, których treść stoi w wyraźnej sprzeczności z opisanym materiałem dowodowym. Ocenę oświadczeń świadków Kierownik Urzędu zawarł w decyzji z dnia [...]09.2006 r.

Organ nie przeprowadził dowodu z przesłuchania strony, gdyż przeprowadza się go, jeżeli wyczerpano inne środki dowodowe, a w dalszym stopniu pozostają niewyjaśnione fakty istotne dla podjęcia rozstrzygnięcia (art. 86 k.p.a.). W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca. Kierownik Urzędu przy podejmowaniu rozstrzygnięcia miał na uwadze twierdzenia strony i dokonał ich oceny w świetle zgromadzonego materiału dowodowego.

Kierownik Urzędu nie wykluczył, iż strona otrzymała nakaz pracy na kolei, jednakże represja ta nie wyczerpuje jednak żadnego z przepisów ustawy o kombatantach, ponieważ z akt sprawy nie wynika, aby zainteresowany został deportowany czy też przebywał na przymusowym zesłaniu w ZSRR. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie pozwala na uznanie, iż za zmianą decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...].09.1991 r. przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, a zatem brak było podstaw do zmiany decyzji ostatecznej na mocy art. 155 k.p.a.

Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K.Z. wnosząc o jej uchylenie i zarzucając jej naruszenie art. 7, 8, 9, 10 i 86 k.p.a. oraz art. 4 ust. l pkt 3 ustawy o kombatantach. Decyzja ta - oparta na ustaleniach niezgodnych ze stanem faktycznym i błędnej ocenie zebranego materiału - jest dla skarżącego bolesna i krzywdząca. Została wydana bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, bez umożliwiania stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji, z pominięciem przesłuchania skarżącego w charakterze strony. Skarżący był szykanowany przez bezzasadne doniesienie do prokuratury o rzekomym sfałszowaniu zeznania P.J., a organ administracji przewlekał załatwienie sprawy przez kilka lat.

W zaświadczeniu Naczelnika Oddziału Gospodarstwa Parowozowego stwierdza się, że w okresie od 15 lutego do czerwca 1946 r. skarżący pracował jako ładowacz i został zwolniony w związku z wyjazdem do Polski. Już samo stwierdzenie, że zwolnienie nastąpiło w związku z wyjazdem do Polski wyklucza przyjęcie, że praca odbywała się na terenie Polski. Ponadto zaświadczenie to nie wskazuje na miejsce wykonywania pracy, lecz jedynie na miejscowość, gdzie skarżący został przekazany radzieckiej jednostce zmilitaryzowanej i przez jaką miejscowość wracał do Polski w 1946 r.

Kolejnym dowodem na obalenie motywów wniosku skarżącego ma być to, że w życiorysie nie podał on, że został zesłany do ZSRR, a jedynie napisał, że jego prześladowania w ZSRR sprowadzały się do ciężkiej pracy na kolei. Skarżący zarzuca, że taka ocena jest tendencyjna, nieobiektywna i nielogiczna. Jako szesnastoletni chłopiec znalazł się z dala od rodziny i wbrew swojej woli w ZSRR, gdzie musiał ciężko pracować na kolei. Przeszedł tam traumatyczne przeżycia, które pozostawiły trwały ślad na jego psychice. Skarżący przedłożył na tę okoliczność zaświadczenie lekarskie - orzeczenie specjalistyczne Collegium Medicum UJ. Lecz organ w żaden sposób nie ustosunkował się do powyższego dowodu.

Skarżący zarzucił, że organowi nie odpowiadały do z góry założonego rozstrzygnięcia sprawy zeznania świadków K.W., P.J. i L.F. K. W. stwierdziła, że skarżący był deportowany przymusowo do ZSRR w okolice N, P. R. W., skąd przychodziły do niej od skarżącego listy (trójkątne, bez kopert). Kierownik Urzędu odmówił wiary zeznaniom tego świadka tylko z tego powodu, że istnieje zbieżność powrotu tego świadka (w lipcu 1945 r.) z jego powrotem (w 1946r.) do tej samej miejscowości - T. Zdaniem skarżącego taka ocena dowodu nie wytrzymuje żadnej krytyki. P.J., który miast wiadomości o deportacji skarżącego do ZSRR uzupełnił swojej wcześniejsze zeznanie na poprzednim dokumencie, wskutek czego Kierownik Urzędu zarzucił skarżącemu sfałszowanie tego dokumentu.

Organ administracji również bezpodstawnie odmówił przesłuchania skarżącego jako strony w celu wyjaśnienia okoliczności związanych z tą sprawą stwierdzając arbitralnie, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wyjaśnione.

Do skargi dołączono uwierzytelnione kserokopie legitymacji skarżącego jako członka Związku Sybiraków oraz wyciągu ze statutu tej organizacji. Skarżący wskazał, że został do niej przyjęty jako deportowany lub internowany do ZSRR.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Brak dowodów na deportację skarżącego do ZSRR uniemożliwia zmianę decyzji ostatecznej i przyznanie mu uprawnień kombatanckich także z tego tytułu. Zarzuty skargi są bezzasadne. Strona wielokrotnie w trakcie postępowania miała możliwość wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego i z tej możliwości skorzystała. Przesłuchanie strony jest dowodem uzupełniającym i w niniejszej sprawie nie było konieczności jego przeprowadzenia.

W odpowiedzi na skargę został zawarty też wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zawiadomiony o tym skarżący nie zażądał w zakreślonym terminie przeprowadzenia rozprawy. W związku z takimi stanowiskami stron sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna i nie mogła być uwzględniona.

Jak wynika z akt sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w toku postępowania administracyjnego zgromadził w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, dla ustalenia czy K.Z. podlegał represjom wojennym i okresu powojennego w rozumieniu art. 4 ust. l pkt. 3 ustawy o kombatantach. Dokonując wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i oceny jego wiarygodności Kierownik dokonał ustalenia, że K.Z. wykonywał przymusowe prace na terenie Polski w jej przedwojennych granicach, co nie pozwala na uznanie, iż zostały spełnione przesłanki art. 4 ust. l pkt 3 ustawy o kombatantach.

Przepis art. 4 ust. l ustawy o kombatantach stanowi że "Przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego." Dalej w przepisanie tym znajduje się wyjaśnienie, że represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:

a) w więzieniach, obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Koloni Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR,

b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Wedle ustaleń Kierownika Urzędu; żadna z przesłanek wymienionych w powyższym przepisie nie występuje w stosunku do skarżącego. Ustalenie to jest wynikiem oceny całokształtu materiału dowodowego dokonanej w granicach swobodnej oceny organu prowadzącego postępowanie. Zarzut, że organ nie odniósł się w sposób szczegółowy do znajdującej się w aktach opinii psychiatrycznej, nie może odnieść skutku w postaci automatycznego rozszerzenia kombatantowi jego uprawnień, podobnie jak dowód z legitymacji i z wyciągu statutu Związku Syberiaków, którego jest on członkiem. Organ bowiem musi dokonać własnych ustaleń w zakresie istnienia lub nie istnienia przesłanek przewidzianych przepisem art. 4 ustawy o kombatantach i nie jest związany ustaleniami żadnej organizacji czy stowarzyszenia. Podobnie, jak znajdujące się w aktach zaświadczenie lekarskie - orzeczenie specjalistyczne /k, 1077/, któremu skarżący przypisuje nadmierne znaczenie i moc dowodową. Lekarze nie są organem uprawnionym do dokonywania własnych ustaleń faktycznych, co do faktów podawanych przez pacjenta z jego życia. Odnotowują tylko informację podaną przez pacjenta. Natomiast samo orzeczenie tj. stwierdzenie istniejących dolegliwości nie pozostaje w sprzeczności z ustaleniami kierownika. Przeżycia traumatyczne z okresu wojny mogły pozostawić i pozostawiły trwały ślad w psychice kombatanta w postaci opisanych w orzeczeniu dolegliwości. Jednakże jak już powiedziano wyżej ocena materiału dowodowego i ustalenia faktyczne należą do Kierownika Urzędu, jako organu orzekającego w sprawie. Trzeba stwierdzić, ż e Kierownik wnikliwie zbadał znajdujący się w aktach bogaty materiał dowodowy, w tym życiorysy sporządzane w różnych okresach czasu przez skarżącego, w których opisuje losy swojej rodziny i własne w okresie wojny. Skarżący podał w życiorysie, z daty "B. 1989 r.", /k. 1447 że urodził się w dniu [...]07.1928 r. w L. pow. W. W 1943 r. wstąpił do oddziału "Podjazd", a po wkroczeniu w 1944 r. wojsk sowieckich, mając 16 lat został zmuszony do pracy ponad siły jako ładowacz- palacz na Kolei Żelaznej "Ż", gdzie pracował przez rok do lipca 1945 r. Po zwolnieniu go z Kolei Żelaznej przyjechał z matką do kraju i rozpoczął naukę w Liceum Rolniczym w T. W innych późniejszych życiorysach i informacjach podaje on inną datę powrotu do Polski tj. 1946 r., która pozostaje w zgodności z zaświadczeniem (bez daty), "Pom. Nacz. 2-go Oddziału Gospodarstwa Parowozowego W. B. kolei po kadrach", z podpisem nieczytelnym bez daty /k. 143 odbitka ksero oryginału, i k. 154 tłumaczenie/. Z treści tego zaświadczenia wynika, że K. Z. rzeczywiście pracował w 2-m. Oddziale Gospodarstwa Parowozowego W.B. kolei żelaznej w charakterze ładowacza składu materiałów opałowych B. od 15.02.1944 do 22.03.1946 r. Zwolniony w związku z wyjazdem do Polski.

Dokonując oceny materiałów dowodowych słusznie Kierownik zwrócił uwagę na istniejące sprzeczności w fragmentach zeznań świadków dotyczących przebywania skarżącego na terenie ZSRR, z informacjami przekazanymi w życiorysach i innych pismach przez samego skarżącego i dokumentach urzędowych. Analizując te zeznania św. K. W., L. F. i św. P.J. po Kierownik w ramach swobodnej oceny odmówił im częściowo waloru wiarygodności, jako pozostającym w sprzeczności z dokumentami i zeznaniami tych świadków, którzy potwierdzili że skarżący po wkroczeniu wojsk sowieckich w 1944 r. "został wcielony do służby na kolei sowieckiej gdzie musiał być do czasu repatriacji" /oświadczenia św. P. J.,. k.-140 i św. A. Z., k. 1397.

Na tle powyższych okoliczności trzeba stwierdzić, że konstatacja Kierownika Urzędu, skarżący otrzymał nakaz pracy na kolei i wykonywał prace przymusowe na rzecz ZSRR - jednakże represja ta nie wyczerpuje żadnego przepisu ustawy o kombatantach, jest trafna, a co za tym idzie brak było podstaw do zmiany decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a. Z akt sprawy nie wynika bowiem, by skarżący został deportowany, bądź też przebywał na przymusowym zesłaniu w ZSRR.

Należy też stwierdzić, że nie jest uchybieniem procesowym nie przesłuchanie skarżącego w charakterze strony przed organem. Dowód z przesłuchania strony w postępowaniu administracyjnym ma charakter posiłkowy, (art. 86 k.p.a). Dopuszcza się go po wyczerpaniu środków dowodowych, wówczas, gdy nie zostały wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, co w ocenie organu orzekającego w niniejszym postępowaniu nie miało miejsca. W świetle powyższego, zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania nie znalazł potwierdzenia w okolicznościach sprawy.

Mając na uwadze powyższe, Sąd nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.