Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1365/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 162 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
article: art. 174, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędziowie NSA Tadeusz Cysek (spr.) del WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. Spółki z o.o. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Go 765/11 w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od B. Spółki z o.o. w B. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w R. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 765/11 oddalił skargę B. D. G. Spółki z o.o. w B. W. (dalej: skarżąca, Spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Rz. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w G. W. (dalej: organ I instancji) wymierzył B. D. G. Sp. z o.o. w B. W. karę pieniężną za urządzanie gier poza kasynem gry na automatach H. S. nr [...] oraz [...], w kwocie 24.000 zł. Decyzję doręczono Spółce w dniu [...] maja 2011 r. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Spółka. Pismo to skarżąca nadała w dniu [...] czerwca 2011 r. (data stempla pocztowego).

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...]Dyrektor Izby Celnej w Rz. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu organ podał, iż zgodnie z art. 223 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm., dalej: "O.p."), odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Mając to na uwadze oraz fakt doręczenia Spółce zaskarżonej decyzji w dniu [...] maja 2011 r., ostatnim dniem do wniesienia odwołania był dzień [...] czerwca 2011 r. Wobec tego złożenie tego środka w dniu [...] czerwca 2011r. nastąpiło z uchybieniem terminu.

W dniu [...] lipca 2011 r. do organu wpłynął wniosek pełnomocnika strony z dnia [...] lipca 2011 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji nadany listem poleconym w urzędzie pocztowym w tym samym dniu. W uzasadnieniu wniosku Spółka podała, iż uchybienie terminu nastąpiło w wyjątkowej sytuacji, bez winy skarżącej. W dniu [...] czerwca 2011 r. jedyny pracownik Spółki M. P., odpowiedzialna za nadanie odwołania listem poleconym, zmuszona była w trybie nagłym do wzięcia urlopu na żądanie, w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia jej niepełnosprawnego, kalekiego syna, co wymagało jej osobistej interwencji przez cały dzień [...] czerwca 2011 r.

Pismem z dnia [...] lipca 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w Rz. wezwał pełnomocnika Spółki do usunięcia braków formalnych wniosku o dokumenty potwierdzające fakty w nim wskazane, tj. między innymi wielkość zatrudnienia w Spółce oraz fakt przebywania M. P. na urlopie, a także stan zdrowia jej syna. Spółka w odpowiedzi na wezwanie przesłała żądane dokumenty.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Rz., na podstawie art. 162 § 1 i 2 oraz art. 163 § 2 O.p. odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że z akt sprawy wynikało, że strona została prawidłowo pouczona o terminie do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji. Natomiast argumentacja zawarta we wniosku o przywrócenie terminu, w ocenie organu odwoławczego, nie pozwalała na uznanie jej jako okoliczności, które wskazywałyby na istnienie niezależnej od strony przeszkody nie do przezwyciężenia, które uniemożliwiały jej złożenie odwołania w ustawowym terminie. Organ stwierdził, że nie został uprawdopodobniony brak winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a zatem nie wypełniono przesłanki zawartej w art. 162 § 1 O.p. Organ II instancji zauważył dodatkowo, iż wobec powzięcia przez Prezesa Zarządu Spółki informacji o jednodniowym urlopie ww. pracownicy, który uniemożliwił wysłanie odwołania, ewentualny bieg terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, rozpoczął swój bieg z dniem [...] czerwca 2011 r. i upłynął w dniu [...] czerwca 2011 r. Oznaczało to, że wniosek strony z dnia [...] lipca 2011 r., nadany listem poleconym w Urzędzie Pocztowym W. [...] w tym samym dniu, złożony został z uchybieniem ustawowego terminu. Wobec tego organ odwoławczy poinformował, iż w przedmiotowej sprawie nie badano odwołania od decyzji pod względem merytorycznym, a jedynie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. W. oddalił skargę Spółki. Podkreślił, że jako przyczynę złożenia odwołania po upływie ustawowego terminu skarżąca wskazała nieobecność w dniu [...] czerwca 2011 r., M. P. jedynego pracownika biurowego, spowodowaną nagłą chorobą niepełnosprawnego dziecka. Odwołanie zostało sporządzone w ostatnim dniu upływającego terminu do jego wniesienia. Pismo podpisał Prezes Zarządu Spółki, który musiał wiedzieć o nieobecności tego dnia jedynego pracownika biurowego. W powstałej sytuacji, zdaniem Sądu, dochowując zasady należytej staranności, Prezes Spółki zobowiązany był dopilnować ekspedycji przesyłki zawierającej odwołanie przez innego pracownika albo uczynić to osobiście. Zaakcentowano, że osoba, która przy dokonywaniu jakiejś czynności procesowej posługuje się pełnomocnikiem, pracownikiem, albo która powierza jej dokonanie komuś innemu na zasadzie zlecenia, ponosi pełną odpowiedzialność za nieprawidłowe działania i zaniechania tych osób. Odpowiada też za dobór pełnomocnika, pracownika, zleceniobiorcy. Toteż ich błędy i zaniechania obciążają bezpośrednio tego, kto był zobowiązany do terminowego dokonania czynności. Konkludując Sąd wskazał, że uchybienie terminu nastąpiło w wyniku zaniedbania Spółki, a nie w wyniku zaistnienia niemożliwych do przezwyciężenia przeszkód. Powoływanie się na nieobecność jedynego pracownika biurowego w strukturze organizacyjnej Spółki nie mogło stanowić dostatecznej przesłanki do przywrócenia uchybionego terminu. Skarżąca nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Tym samym organ odwoławczy prawidłowo zastosował obowiązujące w tym zakresie przepisy i zasadnie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

B. D. G. Sp. z o.o. złożyło skargę kasacyjną, w której zaskarżyło wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skargę kasacyjną oparto na naruszeniu przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy i treść zaskarżonego orzeczenia, a to art. 162 § 1 i § 2 O.p., polegającą na niesłusznym uznaniu, że w realiach i okolicznościach niniejszej sprawy, skarżąca, w tym w szczególności Prezes Zarządu tej Spółki, uchybiła terminowi do wniesienia odwołania od decyzji w wyniku własnego niedbalstwa, podczas gdy w momencie upływu ostatniego dnia od wniesienia odwołania Prezes Zarządu Spółki nie miał jeszcze żadnej świadomości, że z powodu dramatycznego stanu zdrowia niepełnosprawnego syna pracownicy firmy, na której spoczywał obowiązek nadania odwołania w placówce pocztowej, wymieniona nie wykonała tego obowiązku, co winno prowadzić do ustalenia i oceny, że skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia odwołania bez własnej winy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Rz. wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej poza nieważnością postępowania, którą bierze pod rozwagę z urzędu, a która w niniejszej sprawie nie występuje. Oznacza to, że zakres kontroli kasacyjnej wyznacza autor skargi kasacyjnej poprzez wskazanie podstaw i zarzutów kasacyjnych.

Przepis art. 174 p.p.s.a stanowi z kolei, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W świetle cytowanych przepisów do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji, oraz precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego, bądź wykazanie naruszenia przepisów postępowania i jego istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować.

W świetle powyższego należy więc stwierdzić, iż zarzut sformułowany w petitum skargi kasacyjnej nie jest prawidłowo skonstruowany. Wyrokowi Sądu I instancji zarzucono obrazę przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i treść zaskarżonego orzeczenia, tj. art. 162 § 1 i § 2 O.p. Takie sformułowanie zarzutu skargi kasacyjnej nie odpowiada wymogom określonym w przytoczonych powyżej przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stawiając bowiem tego rodzaju zarzut skarżąca powinna powiązać go z odpowiednimi przepisami ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając jednak na uwadze treść uchwały pełnego składu sędziów NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, zgodnie z którą "przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które – zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną – zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych", stwierdzić należy, że opisana powyżej wadliwość zarzutu skargi kasacyjnej nie uniemożliwia jego rozpoznania.

Przechodząc do merytorycznej oceny tak postawionego zarzutu należy wskazać, że zgodnie z art. 162 § 1 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W myśl § 2 wskazanego artykułu podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Z kolei art. 162 § 3 O.p. stanowi, iż przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne. Nie można zatem zgodzić się ze skarżącą, iż powołanie się na stan zdrowia niepełnosprawnego syna pracownicy firmy skarżącej, na której spoczywał obowiązek nadania odwołania w placówce pocztowej stanowił wystarczające uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.

Wskazać należy, że o braku winy można mówić w sytuacji, gdy powoływana przeszkoda w dokonaniu czynności (jak np. choroba) skonfrontowana z obiektywnymi miernikami staranności prowadzi do wniosku, że zobowiązany do dokonania określonej czynności postępowania nie mógł przezwyciężyć tej przeszkody w zachowaniu terminu do jej dokonania, przy użyciu największego możliwego w danych warunkach wysiłku. Innymi słowy, jeżeli przy dochowaniu należytej staranności możliwe było dokonanie czynności w wyznaczonym terminie, to zaniechanie stosownych działań, dzięki którym termin mógłby być zachowany, świadczy o niemożności stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. Sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest zatem wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie wielokrotnie wskazywano, że do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Jednocześnie wyrażano pogląd, że choroba nie jest samoistną okolicznością wystarczającą do uznania, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego (por. wyrok NSA z 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00; wyrok NSA z dnia 15 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1162/08; wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 144/09; wyrok z dnia 17 czerwca 2010 r., sygn. akt I FSK 356/09; wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt I FSK 2000/09, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Spółka wskazała, że w realiach i okolicznościach sprawy bezspornym był fakt, iż w momencie upływu ostatniego dnia do wniesienia odwołania – [...] czerwca 2011 r. Prezes Zarządu Spółki nie miał świadomości, że z powodu dramatycznego stanu zdrowia niepełnosprawnego syna pracownica M. P. nie nadała odwołania w placówce pocztowej. Skarżąca wywodziła, że istotnym było, że M. P. - jedyny pracownik Spółki - w dniu [...] czerwca 2011 r. była nieobecna, a wniosek urlopowy sporządziła w dniu [...] czerwca 2011 r. Wskazano, iż przeszkody tej, przy dołożeniu starań możliwych w danej sytuacji, nie można było przezwyciężyć, gdyż nie można było oczekiwać, że Prezes Zarządu Spółki miał w dniu [...] czerwca 2011 r. samodzielnie ekspediować przesyłkę zawierającą odwołanie. Ponadto faktem było, że powziął on wiedzę na temat uchybienia terminu dopiero w dniu [...] lipca 2011r., kiedy otrzymał postanowienie organu odwoławczego z dnia [...] lipca 2011 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Dodatkowo autor skargi kasacyjnej podniósł, że Spółka ponosiłaby pełną odpowiedzialność za nieprawidłowe działanie i zaniechanie osób, ale warunkiem przypisania jej winy byłby fakt, że wiedziała lub miała świadomość o konkretnych problemach zaistniałych w sprawie. W ocenie skarżącej "w przeciwnym razie dochodziłoby na co dzień do co najmniej kuriozalnych sytuacji, polegających na tym, że zlecona lub powierzona sprawa lub zadanie, musiałaby być w każdym przypadku, od początku do końca monitorowana i nadzorowana bezpośrednio przez zwierzchnika, co w praktyce byłoby niemożliwe".

Podnoszona przez autora skargi kasacyjnej argumentacja, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest całkowicie chybiona. Należało bowiem zgodzić się z Sądem I instancji, że strona winna przewidzieć zastępstwo w sytuacji wykorzystywania urlopu przez pracownika, nawet w przypadku nagłego zdarzenia losowego dotykającego bezpośrednio osoby pracownika, w wyniku którego nie mógł ten pracownik stawić się w pracy. To bowiem na jednostce organizacyjnej, przede wszystkim prowadzącej działalność gospodarczą, jako podmiocie prawnym, spoczywał obowiązek zapewnienia ochrony własnych interesów, także w obszarze obrotu prawnego. W takim celu jednostka organizacyjna, we własnym interesie powinna zapewnić właściwą organizację pracy biurowej, jak również zastępstwo nieobecnego pracownika. Zasadne było więc twierdzenie Sądu I instancji, że zaniechanie staranności w omawianym zakresie wobec tego, że sprowadzać mogło ujemne następstwa w obszarze skutków prawnych, było niedbalstwem. W konsekwencji tego skarżąca jako profesjonalny podmiot występujący w obrocie prawnym, powinna była tak zorganizować obsługę biurowo-administracyjną, aby nie miało to negatywnego wpływu na sprawy firmy w zakresie prawidłowości wysyłania korespondencji. W żadnym razie o braku winy w dopełnieniu wymogów procesowych nie mogą stanowić nieprawidłowości organizacyjne tej jednostki oraz zaniedbania jej pracowników. Przyjęcie zatem braku staranności strony było w pełni uzasadnione. Powyższe wskazuje, że nie uprawdopodobniono braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a w konsekwencji zarzut skargi kasacyjnej nie mógł być uznany za uzasadniony.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Orzeczenie o kosztach znajduje swoje podstawy w treści art. 204 pkt 2 p.p.s.a.