Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 724/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 74 art. 5 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE)  nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów  wiejskich.
article: par. 2 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 34 poz 200
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2015 r. sprawy ze skargi "[...]" spółki cywilnej z siedzibą w [...], wspólnikami której są P. M. i R. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych na 2008 rok 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz skarżącego P. M. wspólnika spółki cywilnej [...] z siedzibą w [...] kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P M (dalej: "skarżący", "strona", "wnioskodawca"), wspólnika spółki cywilnej P z siedzibą w B (dalej: "spółka"), Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W (dalej: "Dyrektor ARiMR", "organ odwoławczy", "organ II instancji") utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2014 r. Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B (dalej: "Kierownik ARiMR" lub "organ I instancji"). Przedmiotem tych decyzji była odmowa przyznania ww. spółce płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2008.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem złożonym przez spółkę w dniu 13 maja 2008 r., w którym żądała przyznania płatności w ramach realizacji wariantów:

- S02b02 – trwałe użytki zielone z certyfikatem zgodności na powierzchni 35,29 ha,

- S02b02(N2000) – trwałe użytki zielone z certyfikatem zgodności na powierzchni 34,06 ha,

- S02a02 – uprawy rolnicze z certyfikatem zgodności na powierzchni 34,77 ha,

- S02a02(N2000) - uprawy rolnicze z certyfikatem zgodności na powierzchni 12,11 ha,

- P01a1 – półnaturalne łąki kośne – wykaszanie ręczne – 35,29 ha,

- P01a01(N2000) - półnaturalne łąki kośne – wykaszanie ręczne – 34,06 ha.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Kierownik ARiMR przyznał stronie płatność

z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2008 w pomniejszonej wysokości w łącznej kwocie [...] zł. W wyniku wniesionego przez stronę odwołania, Dyrektor ARiMR wydał w dniu [...] lutego 2010 r. decyzję, w której uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie organu I instancji z uwagi na brak podmiotowości po stronie spółki cywilnej.

Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi strony, wyrokiem z dnia 26 maja 2010 r. w sprawie VIII SA/Wa 163/10 uchylił zaskarżoną decyzję, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 września 2012 r. w sprawie II GSK 1066/12 oddalił skargę kasacyjną Dyrektora ARiMR, akceptując w całości uchwałę składu 7 sędziów NSA z dnia 30 maja 2012 r., wydaną

w sprawie II GPS 2/12 (publ. ONSAiWSA z 2012 r., nr 4, poz. 63), że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm., zwanej dalej "ustawą

o systemie ewidencji producentów") przysługuje spółce cywilnej.

W związku z powyższym, Dyrektor ARiMR decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. uchylił skarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kierownik ARiMR podjął czynności kontrolne

w zakresie spełnienia przez wnioskodawcę warunków do otrzymania wnioskowanej płatności. Pismem z dnia 4 września 2013 r. wezwał stronę do złożenia w terminie 14 dni wyjaśnień w celu potwierdzenia faktycznego użytkowania gruntów zgłoszonych we wniosku na 2008 rok.

W odpowiedzi na powyższe skarżący w piśmie z dnia 18 września 2013 r. złożył obszerne wyjaśnienia, iż w imieniu spółki realizuje współposiadanie gruntów, podobnie jak drugi wspólnik spółki. Uzasadnił, że działalność w formie spółki cywilnej stanowiła uzasadnioną okolicznościami formę prowadzenia działalności rolniczej, powodowała poprawę efektywności gospodarowania, usprawnienia zarządzania poszczególnymi odrębnymi i samodzielnymi gospodarstwami, zoptymalizowanymi pod względem położenia geograficznego i odległości pomiędzy poszczególnymi jednostkami produkcyjnymi. Zmniejszenie kosztów transportu i optymalizacja zużycia sprzętu wspólników to oszczędności w granicach [...] zł rocznie. W ww. piśmie skarżący wniósł również o przesłuchanie w charakterze świadków: P M, R M, M P, R W, M D, R T, M P, W K, R B i D M na okoliczność posiadania przez spółkę oraz prowadzenia samodzielnego gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, prowadzenia przez spółkę odrębnej dokumentacji podatkowej, rozrachunkowej i rozliczeniowej oraz zasadności i celowości prowadzenia działalności rolniczej w formie spółki cywilnej.

Do pisma skarżący dołączył następujące dokumenty:

- umowę o świadczeniu usług z dnia 21 kwietnia 2008 r., zawartą między zleceniobiorcą P M, właścicielem przedsiębiorstwa N.

z siedzibą w B a zleceniodawcą, spółką cywilną P, reprezentowaną przez wspólnika R M,

- protokół zlecenia wykonania usług rolniczych z dnia 21 kwietnia 2008 r. na 2008 r.,

- protokół z dnia 14 sierpnia 2008 r. z inspekcji gospodarstwa rolnego na zgodność z zasadami produkcji rolniczej metodami ekologicznymi,

- protokół z czynności kontrolnych przeprowadzonych przez ARiMR w dniach:

20 – 21 listopada 2008 r.,

- ewidencję sprzedaży VAT za wrzesień i grudzień 2008 r.,

- faktury VAT za usługi rolnicze z dnia 2 stycznia 2009 r.,

- 3 protokoły z dokonanego obmiaru produkcji roślinnej z dnia 30 czerwca 2008 r., 1 sierpnia 2008 r. i 29 września 2008 r.,

- arkusz spisu z natury z dnia 31 grudnia 2008 r.,

- faktury sprzedaży siana z dowodami Pz z września, listopada i grudnia 2008 r.

W piśmie z dnia 13 stycznia 2014 r. skarżący ponowił wniosek o przesłuchanie ww. świadków na okoliczności:

1/ posiadania przez spółkę oraz prowadzenia samodzielnego gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko wszystkich wspólników,

2/ ustalenia, na czyją rzecz, w czyim imieniu i na czyje ryzyko prowadzone było gospodarstwo spółki, w czyim imieniu świadkowie podejmowali czynności prawne związane z działalnością spółki, prowadzeniem i zarządzaniem gospodarstwem spółki,

3/ ustalenia, iż prowadzenie działalności rolniczej w formie spółki cywilnej było uzasadnione okolicznościami ekonomicznymi, a przyjęta przez wspólników forma działania (zgodnie z regułą współdziałania) była w pełni racjonalna, ponieważ sposób użytkowania maszyn i urządzeń, kontraktowania i wykonywania usług na rzecz spółki wynikał i miał pełne oparcie w rachunku ekonomicznym (dążenie do zmniejszania kosztów, wyboru formy i sposobu działalności z maksymalizacją wykorzystania posiadanego przez wspólników zaplecza technicznego oraz z minimalizacją zbędnego transportu maszyn),

4/ ustalenia, iż działalność w formie licznych spółek cywilnych, w których od 2008 r. uczestniczył P M, stanowiła uzasadnioną okolicznościami formę prowadzenia działalności rolniczej, a w szczególności powodowała poprawę efektywności gospodarowania, usprawnienia zarządzania poszczególnymi odrębnymi, samodzielnymi gospodarstwami, zoptymalizowanymi pod względem położenia geograficznego i odległości pomiędzy poszczególnymi jednostkami produkcyjnymi oraz ze względów wymienionych w punkcie powyższym.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr 0118-2014-000716 Kierownik ARiMR odmówił spółce cywilnej P przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2008 na podstawie art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2007 r. Nr 64, poz. 427, zwanej dalej "ustawą o wspieraniu obszarów wiejskich"), § 2 ust. 1 i § 14 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 34, poz. 200, zwane dalej "rozporządzeniem rolnośrodowiskowym") oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 368 z 23 grudnia 2006 r., str. 74, zwane dalej "rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 1975/2006"), ze względu na niespełnienie warunków określonych w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego w związku ze stworzeniem sztucznych warunków do uzyskania płatności, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006.

Organ I instancji ustalił, że P M został zarejestrowany w ewidencji producentów jako osoba fizyczna prowadząca gospodarstwo rolne oraz dodatkowo jako wspólnik 90 podmiotów (stan na 2012 r.), w tym spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek cywilnych, które uzyskały odrębne wpisy do ewidencji producentów. Dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą N., a także jest właścicielem K. Poza tym R i P M, będąc w posiadaniu odrębnych numerów w ewidencji producentów nadanych osobom fizycznym, utworzyli dodatkowo 10 spółek (w tym 9 spółek cywilnych i 1 z ograniczoną odpowiedzialnością), w których są jedynymi współwłaścicielami oraz 66 spółek cywilnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialności, w których jedno z małżonków jest wspólnikiem. Również syn ww. - D M został zarejestrowany w ewidencji producentów jako osoba fizyczna prowadząca gospodarstwo rolne oraz dodatkowo jako wspólnik 31 spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, w których wraz z P M są jedynymi wspólnikami, zaś dwie z nich są jedynymi wspólnikami trzynastu kolejnych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością utworzonych przez ww. osoby w roku 2012.

W ocenie organu I instancji, tworzenie przez P M wielu podmiotów na zasadzie spółek cywilnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz dzielenie łącznie posiadanego areału na mniejsze gospodarstwa, nie może zostać uznane za działanie pozostające w zgodzie z celem i sensem przepisów regulujących wspieranie rolników.

Dodatkowo Kierownik ARiMR zauważył, iż na 90 spółek funkcjonujących w roku 2012 w 87 wskazano konto bankowe w A o nr [...], należące do P M lub jego syna D M. Taki numer konta został podany jako obowiązujący w przypadku spółki. Z przeprowadzonej analizy umów spółek cywilnych i z odpisów KRS spółek

z o.o. wynika, że są one powiązane ze sobą osobowo poprzez: P M, R Ma i ich syna D M. Przemawia za tym struktura organizacyjna spółek, w których wymienione osoby mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie spółek albo bezpośrednio, będąc jej wspólnikami, bądź pełniąc inne funkcje umożliwiające im prowadzenie spraw spółek, np. prokurenta, prezesa zarządu, względnie pośrednio, gdzie jako wspólnik występuje inna spółka, której osobami są wymienione osoby. Dodatkowo firma P M N. jest wykonawcą prac agrotechnicznych na deklarowanych przez podmioty działkach. Następnie Dyrektor ARiMR wskazał, że rejestrowane na przestrzeni lat 2005-2012 spółki jako swe siedziby podawały ten sam adres: ul. [...], względnie ul. [...], jednocześnie będący adresem zamieszkania P M i D M albo [...].

Organ I instancji w konkluzji podkreślił nieograniczoną decyzyjność P M, który nie potwierdził prowadzenia produkcji płodów rolnych jako odrębny podmiot. Brak jest dowodów potwierdzających samodzielne zarządzanie, jak również dokumentów potwierdzających samodzielność techniczną i ekonomiczną gospodarstwa prowadzonego przez stronę postępowania. Kierownik ARiMR uznał, że nie potwierdzają tej samodzielności dokumenty złożone przez skarżącego w toku postępowania wyjaśniającego, gdyż wynika z nich, iż to P M organizował i nadzorował prace rolne oraz czerpał z tego tytułu korzyści, zarówno jako zleceniodawca, jak

i zleceniobiorca usług. Dysponując dokumentami złożonymi przez stronę oraz danymi znanymi organowi z urzędu, zawartymi w Zintegrowanym Systemie Zarządzania

i Kontroli (ZSZiK), organ I instancji uznał, że zbędne jest przesłuchanie zgłoszonych przez skarżącego świadków, gdyż spowoduje to przedłużenie postępowania.

W konsekwencji organ I instancji uznał, że spółka nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego deklarowanego przez stronę do płatności, ponieważ gospodarstwo to posiadał P M, który je prowadził, ponosił nakłady i czerpał z tego tytułu zyski. Natomiast gospodarstwo spółki zostało sztucznie utworzone w celu uzyskania wyższych płatności. Przyznanie spółce wnioskowanej na 2008 r. pomocy byłoby sprzeczne z przepisami.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił organowi I instancji brak staranności przy zbieraniu dowodów, ustalaniu stanu faktycznego, błędną, arbitralną i dowolną ocenę materiału dowodowego, nieprzeprowadzenie dowodów żądanych przez stronę oraz nieuzasadnione zastosowanie art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006.

Skarżący w odwołaniu ponownie wniósł o przeprowadzenie dowodu

z przesłuchania świadków wymienionych we wcześniejszych pismach. Wskazał na racjonalność ekonomiczną i logistyczną działalności w formie spółki cywilnej. Jednocześnie podniósł, że w sferze płatności rolniczych występuje odrębność podmiotowa spółek cywilnych, rozumianych jako związek współdziałających osób fizycznych i prawnych. Działania i czynności za grupę podejmują uprawnione osoby na ich ryzyko. Sposób użytkowania maszyn i urządzeń, kontraktowania

i wykonywania usług na rzecz spółki wynikał z rachunku ekonomicznego (dążenie do zmniejszenia kosztów, wybór formy i sposobu działalności z maksymalizacją wykorzystania sprzętu wspólników i minimalizacją zbędnego transportu maszyn). Skarżący zarzucił w odwołaniu organowi I instancji pobieżną ocenę dokumentów złożonych przez stronę w toku postępowania administracyjnego oraz naruszenie zasady wynikającej z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") przez dowolne ustalenie, iż w rzeczywistości zawiązanie spółki było działaniem "sztucznym". Argumenty, które w ocenie Kierownika ARiMR miałyby przemawiać za ustaleniem istnienia "sztuczności", nie znajdują jakiegokolwiek oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Brak jest faktycznych podstaw do zastosowania art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, jak również nie udowodniono zamiaru beneficjenta uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia.

W piśmie z dnia 19 maja 2014 r. skarżący zarzucił odmowę przeprowadzenia przez organ I instancji dowodów osobowych zgłoszonych przez stronę, żądając ponownie przeprowadzenia zgłoszonych w toku postępowania wniosków dowodowych. Wskazał, że zgłoszenie przez stronę tych wniosków stanowi realizację spoczywającego na niej ciężaru dowodu. Skarżący podniósł ponadto, że tak specyficzne ustalenia faktyczne, jak w sprawie niniejszej, nie mogą odbyć się bez możliwości wypowiedzenia się strony co do jej woli, zamiarów i celów, którymi kierowała się w sprawie. Nie można z góry przyjąć, iż jedynym zamiarem strony było otrzymanie jak najwyższych dopłat bez próby ustalenia celów działalności strony oraz uzasadnienia przyjętych przez nią rozwiązań organizacyjnych i gospodarczych w prowadzeniu działalności rolniczej. Co do zasady organ, analizując wystąpienie ewentualnego "sztucznego" działania strony, winien dać szansę wypowiedzenia się w kwestiach, które z natury determinowane są właśnie przez jej wolę. W ocenie skarżącego, strona przedstawiła dowody działania jako odrębny od P M producent.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. Dyrektor ARiMR, utrzymując w mocy decyzję Kierownika ARiMR z dnia [...] stycznia 2014 r., stanął na stanowisku, że spółka nie była posiadaczem zgłoszonych przez siebie gruntów rolnych, ponieważ grunty te wchodziły w skład gospodarstwa rolnego P M i były przez niego zarządzane. W celu obejścia przepisów dotyczących modulacji płatności, dokonał on sztucznego podziału gospodarstwa rolnego, tworząc podmioty faktycznie zarządzane przez niego,

a formalnie występujące o płatności jako odrębni rolnicy. Takim podmiotem jest również spółka, wobec której nie sposób uznać, aby posiadała gospodarstwo rolne

w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Stworzenie sztucznych warunków skutkujących ominięciem modulacji jest sprzeczne z celem równoważonego rozwoju jako jednego z celów Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji. Dodatkowo podniósł, że wspólnikami spółki są: P M i R M na podstawie umowy

z dnia 1 marca 2008 r. P M utworzył wiele spółek cywilnych i z ograniczoną odpowiedzialnością w różnych konfiguracjach, tj. z R M (byłą żoną), synem D M lub spółkami powiązanymi z tymi osobami oraz P M. Wszystkie te spółki (łącznie 40 podmiotów) występowały w 2008 r. z wnioskami o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej lub ONW, deklarując łączną powierzchnię [...] ha. Gdyby P M złożył jeden wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach pakietu rolnictwo ekologiczne w najniższej stawce do powyższej powierzchni, to przy konieczności stosowania modulacji otrzymałby płatność w wysokości [...] zł, natomiast gdy składa 40 odrębnych wniosków płatność ta wyniesie [...] zł. Zysk z takiego procederu, zdaniem organu odwoławczego, mógł wynieść ponad [...] zł.

Dyrektor ARiMR stwierdził, że gdyby nawet uznać twierdzenie strony, że utworzenie spółki cywilnej P było uzasadnione ze względów ekonomicznych (racjonalizacja kosztów, optymalizacja, specjalizacja), to jednak utworzenie kolejnych 8 spółek cywilnych w ramach współdziałania z tą samą osobą (R M) było podyktowane wprawdzie względem ekonomicznym, ale polegającym nie na minimalizacji kosztów, tylko na maksymalizacji zysku z tytułu ominięcia przepisów modulacyjnych. Organ odwoławczy zauważył, że powołanie kolejnej ze spółek i prowadzenie jej spraw wiąże się z ponoszeniem dodatkowych kosztów, w tym kosztów administracyjnych (koszty założenia spółki, prowadzenia księgowości, opłaty za sporządzanie kolejnego planu rolnośrodowiskowego). Ewentualna specjalizacja mogłaby być argumentem uzasadniającym utworzenie nowej spółki, ale działalność spółek utworzonych przez P M nie różni się od działalności pozostałych spółek, zmienia się tylko konfiguracja wspólników, a wszystkie spółki prowadzą działalność rolniczą dotyczącą tych samych upraw. Nie dochodzi do żadnej specjalizacji w ramach poszczególnych spółek, a skarżący nie wykazał, aby powołanie spółki samo w sobie przyniosło większe oszczędności i korzyści, niż gdyby działalność taką prowadzono w ramach jednego gospodarstwa na większą skalę. W odwołaniu strona nie wykazała, że zaoszczędziła około [...] zł dzięki współpracy wspólników spółki, nie przedstawiła żadnych wyliczeń dotyczących optymalizacji kosztów, co do których organ mógłby się ustosunkować. Teza o wykorzystaniu parku maszynowego wspólnika oraz siły roboczej w ramach firmy N. tak samo sprawdziłaby się w przypadku prowadzenia wspólnej działalności w każdym miejscu wykonywanych prac i nie uzasadnia powołania 10 spółek przez te same osoby. Taka sama optymalizacja wykorzystania sprzętu odbywałaby się w ramach jednej spółki.

Organ odwoławczy podniósł, że w świetle § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, posiadanie należy rozumieć szerzej niż tylko przez pryzmat art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm., zwanej dalej "k.c."). Posiadaczem określić można osobę, która jest faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych, tzn. rolnikiem, który rolniczo użytkuje posiadane działki rolne (niezależnie od ustalenia tytułu prawnego wnioskodawcy), a nadto stosuje zwykłą dobrą praktykę rolniczą. Faktyczne władztwo nad rzeczą w przypadku gruntu rolnego obejmuje swobodę w podejmowaniu istotnych decyzji, np. co, gdzie i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe, czy też w miarę możliwości wykonać je samodzielnie, kiedy zbierać plony oraz komu, gdzie je sprzedawać lub wykorzystać w inny sposób, jak również swobodę decyzji co do występowania o konkretne dotacje ze środków unijnych. Sama możność władania gruntami rolnymi na podstawie prawa własności nie jest wystarczająca, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie.

Organ odwoławczy, na podstawie art. 2 litera "b" rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników (Dz.U. L 270 z 21 października 2003 r., str. 1, 73/2009, zwane "rozporządzeniem Nr 1782/2003"), uznał P M oraz współdziałającą z nim grupę osób jako jednego rolnika, a wszystkie jednostki produkcyjne, tj. spółki powiązane osobowo i zarządzane przez tę grupę, wraz

z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą pod nazwą N-., jako jedno gospodarstwo prowadzone przez P M wraz z członkami jego rodziny. Działalność rolnicza prowadzona przez spółki P M jest działalnością specyficzną i rzadko spotykaną w naszym kraju. W większości przypadków spółki prowadzą działalność rolniczą na gruntach położonych w znacznej odległości od ich siedzib ([...]), w innych województwach, na gruntach nie będących własnością spółek (głównie dzierżawionych przez spółki lub samego P M od Agencji Nieruchomości Rolnych lub użytkowanych bezumownie). Prowadzenie działalności rolniczej spółki zlecają firmie skarżącego N, czyli usługi rolnicze dla spółki P, w której wspólnikami byli P M i jego była żona - R M, wykonywane były przez tę firmę (czyli przez samego siebie). Poza tym P M w każdej ze spółek sprawuje funkcję osoby, mającej decydujący wpływ na zarządzanie tym podmiotem przez sprawowanie odpowiednich funkcji, takich jak: prezes zarządu lub wspólnik spółki cywilnej. Sfera finansowa skupiona została w ręku jednej osoby – P M, do którego też (albo do jego syna D M) należały rachunki bankowe wskazywane przez poszczególne spółki cywilne do wypłaty płatności.

Zdaniem Dyrektora ARiMR, organ I instancji prawidłowo odmówił stronie przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Organ odwoławczy nie uwzględnił wniosków dowodowych` zawartych w odwołaniu od decyzji o przesłuchanie świadków na okoliczność posiadania przez spółkę oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko, ponieważ ewentualne zeznania świadków nie miałyby znaczenia dla sprawy. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zgłaszanie przez stronę dowodu ze świadków miało na celu jedynie przedłużenie postępowania tym bardziej, że organ nie kwestionuje, że spółka prowadzi działalność gospodarczą na ryzyko wspólników. Materiał dowodowy, będący podstawą ustalenia stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, oparty jest w szczególności na danych z systemu ZSZiK oraz dowodach zgromadzonych w postępowaniach prowadzonych wobec spółek powiązanych, które posiadają walor wiarygodności,

w przeciwieństwie do osobowych źródeł dowodowych.

Na koniec uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że zasada określona w art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich stanowi odejście od zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w części 2 art. 7 k.p.a. Obowiązek ten został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Na ARiMR nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności tylko na wnioskodawcy (art. 21 ust. 3 ww. ustawy).

W związku tym uznać należy, że organy ARiMR, orzekając na podstawie posiadanego materiału dowodowego, uczyniły zadość wymogom stawianym przez ww. przepis, stojąc na straży praworządności, rozpatrując wyczerpująco cały materiał dowodowy i zapewniając stronie czynny udział w każdym stadium postępowania oraz udzielając niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.

Odnosząc się do zarzutu odmowy przyznania płatności do działek rolnych, na których rolnik realizował pakiet P01 – utrzymywanie łąk ekstensywnych w wariancie P01a01 – półnaturalne łąki jednokośne – wykaszanie ręczne, który nie jest objęty modulacją płatności, organ odwoławczy wskazał na art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, który wskazuje, że nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, co do których stwierdzono stworzenie warunków wymaganych do płatności w sposób sztuczny, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący, wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję Dyrektora ARiMR. Wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił organom brak staranności przy zbieraniu dowodów, ustalaniu stanu faktycznego i popełnienie fundamentalnych błędów w faktycznych ustaleniach w oparciu o źle metodycznie zgromadzone dowody, błędną, arbitralną i dowolną ocenę materiału dowodowego, nieprzeprowadzenie dowodów żądanych przez stronę oraz nieuzasadnione zastosowanie art. 5 ust.3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006.

Uzasadniając zarzuty skargi jej autor podkreślił, że ciężar dowodu, który spoczywa na stronie, nie oznacza, iż organ z zasady nie ma obowiązku przeprowadzania na żądanie strony dowodów osobowych. Przesłuchania świadków stanowią usankcjonowany przez prawo środek dowodowy w postępowaniu administracyjnym. Jest oczywiste, że strona ze względu na sam charakter takiego dowodu nie może go przeprowadzić bez udziału organu. Wprowadzone

w postępowaniach o płatności rolnicze odejście od pełnej realizacji zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., zwalnia organ jedynie od poszukiwania dowodów z własnej inicjatywy, w tym przeprowadzania dowodów osobowych z inicjatywy organu. Nie zwalnia natomiast z przeprowadzenia dowodów osobowych zawnioskowanych przez stronę. Zdaniem skarżącej, przeprowadzenie dowodów osobowych było niezbędne. Nie można bowiem określać woli uczestników czynności prawnych, osób działających w imieniu, na rzecz i ryzyko osób prawnych odmiennie, niż literalnie określona przez tychże uczestników czynności w dokumentach, wbrew treści dokumentów potwierdzających te czynności – bez odebrania żądanego przez stronę dowodu osobowego, potwierdzającego dodatkowo treść czynności wynikającą

z dokumentów. Takie działanie organów stanowi dowolność administracyjną i nie może zostać zaakceptowane. Tak samo dowolna jest ocena dokumentów złożonych przez stronę do akt sprawy.

Skarżący zarzucił organom, że nie zwróciły uwagi na formę współpracy przedsiębiorstwa P M ze spółką na zasadzie outsourcing’u, nie wzięły pod uwagę okoliczności rozdzielności majątkowej małżonków oraz odrębnego parku maszynowego posiadanego przez każdego z nich. Podniósł, że organ odwoławczy nie wskazał prawidłowo zaangażowania kapitałowego lub osobowego P M na dzień wydania skarżonej decyzji oraz w przedmiotowym dla sprawy okresie. Przypisywanie tylko jednemu wspólnikowi faktycznego władztwa nad jednym gospodarstwem, na które – w ocenie organu – składają się gospodarstwa wszystkich spółek, z pominięciem roli pozostałych ich wspólników i odrębnego zarządzania przez dyrektorów zarządzających, jest dowolne i nieuprawnione. Organy nie wykazały, na jakiej podstawie przyjęły tezę, że akurat ten wspólnik – P M jest faktycznym beneficjentem, a nie np. R M, czy D M. Skarżący nie zgadza się z tezą organu o fikcyjności przeniesienia posiadania gruntów.

Autor skargi zarzucił również naruszenie art. 8 k.p.a., ponieważ analiza tego, czy zachodziły w przedmiotowej sprawie przesłanki z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1795/2006 była już prowadzona przez organy w 2009 r. Ponowne podnoszenie tego rozstrzygniętego zagadnienia (pomimo braku nowych okoliczności) jest naruszeniem zasady zaufania obywateli do organów państwa.

Poza tym skarżone decyzje, zdaniem skarżącego, zostały oparte na błędnej wykładni art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, mając na uwadze treść wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12. Powołując się na ten wyrok skarżący wskazał, że dla zastosowania normy z art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 (analogicznie normy z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006) konieczne jest kumulatywne zaistnienie dwóch okoliczności, które organ winien wykazać. Po pierwsze, zaistnienie ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienie subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek. Co do elementu obiektywnego, przez cele realizowane przez te uregulowania należy rozumieć odpowiednie zapisy, określone w rozporządzeniu nr 1698/2005. Samo twierdzenie organu, iż beneficjent miał zamiar obejść ograniczenia określone w ustawodawstwie krajowym nie pozwala samo w sobie wykluczyć, że działalność wnioskodawcy przyczyni się do osiągnięcia celów zamierzonych przez rozporządzenie nr 1698/2005. Stwierdzenie zaistnienia subiektywnego elementu wymaga obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. Organ musi udowodnić wyłączny zamiar strony, ustalić tym samym jej wolę. W sprawie niniejszej działalność wnioskodawcy, co w ogóle pominęły organy, przyczynia się do osiągnięcia celów zamierzonych przez rozporządzenie nr 1698/2005 i nie jest sprzeczna z żadnym z celów wsparcia zakreślonym przez prawodawcę.

Dalej skarżąca podniosła, że organy zastosowały w przedmiotowej sprawie klauzule generalne zawarte w aktach prawa unijnego, dotyczące obejścia prawa

w odniesieniu do działań związanych ze wsparciem rozwoju obszarów wiejskich, np. "działania skierowane na pozyskiwanie korzyści", "sprzeczny z odpowiednimi celami", "sztuczne stworzenie warunków", sprzeczne z celami systemu wsparcia". Jednak te klauzule nie znajdują rozwinięcia, ani uszczegółowienia w żadnych dalszych przepisach prawa powszechnie obowiązującego na terytorium RP. Wypełniając treść klauzuli generalnych, organy administracji publicznej ograniczyły się do wykazania zmian we władaniu określonymi gruntami, zupełnie pomijając cel dokonywania tych zmian,

a mianowicie realizacja określonych celów ekonomicznych. Tak więc sposób stosowania przepisów prawnych przez organy w przedmiotowej sprawie nie spełnia wzorca wywodzonego z art. 2 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 25 lutego 2015 r. pełnomocnik skarżącego złożył załącznik do protokołu rozprawy, stanowiący uzupełnienie skargi. Dodatkowo podniósł, że wniosek spółki spełnia kryteria kwalifikowalności, wynikające z prawa, tj. rozporządzenia unijnego oraz prawodawstwa krajowego, w tym posiadanie rolnicze gruntów. W przeciwnym razie niemożliwe byłoby w sprawie zastosowanie art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, a odmowa płatności nastąpiłaby ze względu na brak spełnienia właśnie tej przesłanki kwalifikowalności. Stan posiadania powinien być ustalony wyczerpująco i precyzyjnie, z uwzględnieniem woli osoby władającej. W ocenie skarżącego, nie ma znaczenia ewentualna więź prawna lub personalna między odrębnymi podmiotami postępowań o płatności. W sferze płatności rolniczych nie ma analogicznych jak przy mikroprzedsiębiorstwach przepisów prawa materialnego, pozwalających na sumowanie odpowiednich danych poszczególnych beneficjentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. Nr 270; dalej: "p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu jest kwestia zgodności z prawem decyzji organów ARiMR w sprawie odmowy przyznania spółce płatności rolnośrodowiskowej na rok 2008. Zdaniem organów, nastąpiło to na skutek dokonanych ustaleń, że skarżący nie spełnił warunków określonych w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego w związku ze stworzeniem przez producenta sztucznych warunków do uzyskania płatności, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006.

Zgodnie z ww. przepisem prawa wspólnotowego, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Rozporządzenie nie definiuje pojęcia "sztucznych" warunków, ale kwestia wykładni tego pojęcia była przedmiotem rozważań TSUE we wskazanym przez skarżącego wyroku z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12. Wyrok ten dotyczy wprawdzie wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011, które zastąpiło rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006, jednak treści obu przepisów są tożsame. Rozporządzenia te obejmują przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW, Dz.U. L 277, s.1).

Wyrok TSUE w sprawie C-434/12 określa prawidłowy sposób postępowania przez organy ARiMR przy ocenie wystąpienia przesłanek z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 (odpowiednio art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011). Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).

Organy w przedmiotowej sprawie, powołując się na dyspozycję art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, nie dokonały ustaleń dotyczących stworzenia przez skarżącego tzw. "sztucznych warunków" zgodnie z powyższymi wytycznymi TSUE. W tym zakresie, w ocenie Sądu, dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia obu decyzji. Argumenty podnoszone przez organy obu instancji, które ich zdaniem przemawiają za ustaleniem istnienia stworzenia przez skarżącego sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia, nie znajdują wystarczającego oparcia w materiale dowodowym przedstawionym Sądowi.

Organy powołują się w swoich decyzjach na informacje zawarte

w ZSZiK, które to dane są organom znane z urzędu i dopuszczalne do ich wykorzystania podczas weryfikacji warunków, na jakich przyznawana jest płatność (art. 10 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006). Jednak posiadane dane z tego systemu nie mogą zdeterminować postępowania wyjaśniającego w ten sposób, aby wszelką inicjatywę dowodową strony uznawać za "przewlekanie postępowania", tym bardziej, że w celu udowodnienia producentowi rolnemu stworzenia "sztucznych warunków" organy ARiMR muszą m.in. wykazać wyłączny zamiar strony w uzyskaniu korzyści sprzecznej z celami danego systemu wsparcia.

W ocenie Sądu, nie można obiektywnie tego ustalić bez przeprowadzenia wskazywanych wielokrotnie przez stronę dowodów osobowych (w pismach z dnia: 18 września 2013 r., 13 stycznia 2014 r., 19 maja 2014 r. oraz w odwołaniu), które zostały zgłoszone na istotne dla sprawy okoliczności, a w szczególności wykazanie posiadania i samodzielnego prowadzenia przez spółkę zdeklarowanego do płatności gospodarstwa rolnego, że prowadzenie działalności rolniczej w formie spółki cywilnej P było uzasadnione okolicznościami ekonomicznymi, jak również działalność w formie licznych spółek cywilnych stanowiła uzasadnioną okolicznościami formę prowadzenia działalności rolniczej. Ustalenie przez organy administracji w przedmiotowej sprawie, że tworzenie spółek cywilnych (m.in. P) na skutek podziału jednego dużego gospodarstwa rolnego na wiele mniejszych gospodarstw było przejawem działania nastawionego na uzyskanie płatności w wyższej niż dopuszczalna kwocie jest na tym etapie postępowania, zdaniem Sądu, dowolne, a przynajmniej przedwczesne, tym bardziej, że jednocześnie organy ARiMR nie wykluczają możliwości podziału dużego gospodarstwa na wiele mniejszych (strona 10 decyzji organu I instancji, strona 10-11 decyzji organu II instancji).

Jak wynika z uchwały 7 sędziów NSA z dnia 30 maja 2012 r., sygn. II GPS 2/12, w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego przysługuje spółce cywilnej. Osoby, tworzące grupę osób – rolnika w rozumieniu art. 2 litera "a" rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003r., związane umową spółki cywilnej, muszą wspólnie (wszystkie) prowadzić działalność rolniczą

w warunkach wspólnego (jednego) gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że według tej reguły współdziałania wspólników należy oceniać spełnienie przez grupę osób tworzących taką spółkę wymagań uprawniających do uzyskania płatności. Niezasadne jest więc, zdaniem Sądu, działanie organów odmawiające skarżącemu dopuszczenia dowodów osobowych na okoliczność wykazania prowadzenia przedmiotowego gospodarstwa rolnego w ramach takiego współdziałania, na czym polegało w tym wypadku owo współdziałanie, czy prowadzi ono do osiągnięcia celów określonego wsparcia. W tym kontekście niezrozumiałe jest również przyjęcie przez organ odwoławczy konstrukcji, iż P M oraz współdziałająca z nim grupa osób (R M i ich syn D M) to jeden rolnik, a wszystkie jednostki produkcyjne, tj. spółki cywilne powiązane osobowo i zarządzane przez tę grupę osób, wraz z prowadzoną przez P M działalnością gospodarczą pod nazwą

N. jako jedno gospodarstwo, prowadzone przez P M wraz

z członkami jego rodziny.

Zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich,

w postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Z kolei ust. 3 art. 21 ww. ustawy stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące

w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Niewątpliwie, w oparciu o ww. przepis, na wnioskodawcę został nałożony obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie jego uprawnienia do otrzymania płatności. Jednak należy zgodzić się ze skarżącym, że ciężar dowodu, który spoczywa na stronie, nie oznacza, iż organ z zasady nie ma obowiązku przeprowadzania na jej żądanie dowodów osobowych (z zeznań wskazanych przez nią w pismach świadków). Strona nie może przeprowadzić tego dowodu bez udziału organu. Zdaniem Sądu, zgłoszenie wniosku o przeprowadzenie dowodu ze źródeł osobowych na okoliczności, które podważa organ, jest realizacją spoczywającego na stronie ciężaru dowodu jako na stronie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Niezrozumiałe jest w tym zakresie stanowisko organów, które z jednej strony stoją na stanowisku, że strona powinna swoim działaniem udowodnić twierdzenia, przedstawić materiał dowodowy świadczący przeciwko twierdzeniom organu, a z drugiej strony odmawiają jej prawa do przeprowadzenia wskazanych przez nią dowodów z góry przesądzając, iż w zderzeniu z ich danymi z systemu informatycznego ewentualne zeznania świadków nie wpłynęłyby na rozstrzygnięcie w sprawie. Nie można w takim układzie zgodzić się z organami, że stojąc na straży praworządności rozpatrzyły wyczerpująco cały materiał dowodowy.

Zdaniem Sądu, to organy ARiMR winny udowodnić, że zamiarem danego podmiotu jest stworzenie "sztucznych warunków", bo z tych okoliczności chcą wywieść odpowiednie skutki prawne, wynikające z obowiązku badania, czy środki finansowane

z budżetu Unii Europejskiej są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Ustalenia takie winny zaś w sposób niebudzący żadnych wątpliwości wynikać ze zgromadzonego, a następnie wszechstronnie rozpatrzonego przez organy materiału dowodowego, jaki stanowi podstawę rozstrzygnięcia. W przeciwnym wypadku, ustalenia organów należy uznać za niekompletne i niewystarczające do wykazania stworzenia przez dany podmiot tzw. "sztucznych warunków" w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia, tj. otrzymania przedmiotowych płatności.

Zdaniem Sądu, aby organ mógł powoływać się na dane z ZSZiK, winny one znaleźć swoje odpowiednie odzwierciedlenie w aktach kontrolowanej przez Sąd sprawy administracyjnej. Dopiero wówczas twierdzenia organów nie będą gołosłowne, a ich decyzje będzie można uznać za przekonywujące, zgodnie z art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania) i art. 107 § 3 k.p.a. (uzasadnienie decyzji). W przeciwnym razie ustalenia organów należy uznać za dowolne i arbitralne, a więc naruszające art. 80 k.p.a. (swobodną ocenę dowodów) oraz art. 8 k.p.a. (zasadę pogłębiania zaufania obywateli od organów Państwa).

Analiza materiału dowodowego zebranego w sprawie na okoliczność ustalenia, że to P M, a nie spółka, jest posiadaczem deklarowanego gospodarstwa rolnego jest nieweryfikowalny dla Sądu, bowiem opiera się jedynie na danych z ZSZiK, natomiast dowody złożone przez stronę na skutek wezwania z dnia 4 września 2013 r. zostały ocenione przez organy w sposób arbitralny i jednostronny, bez umożliwienia drugiej stronie jego weryfikacji przez przesłuchanie świadków na wykazanie przeciwnej tezy. Sąd podziela stanowisko skarżącego, że co do zasady organy, analizując wystąpienie ewentualnego "sztucznego" działania skarżącego, winny dać szansę stronie do wypowiedzenia się w kwestiach, które z samej natury rzeczy determinowane są właśnie przez jej wolę.

Nieobiektywny jest również wniosek Dyrektora ARiMR, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby powołanie spółki samo w sobie przyniosło większe oszczędności, niż gdyby działalność taką prowadzono w ramach gospodarstwa na większą skalę (strona 13 zaskarżonej decyzji). Jak wynika z odwołania skarżącego, dzięki współpracy wspólników spółki udało się zaoszczędzić kwotę około [...] zł, co organ odwoławczy przyznaje, ale twierdzi, że sposób zaoszczędzenia kwoty jest "wysoce wątpliwy i nie został przez stronę wykazany". Należy pamiętać, że organy ARiMR nie dały możliwości skarżącemu wykazać ekonomicznego uzasadnienia utworzenia spółki cywilnej P, ponieważ odmówiły przeprowadzenia na tę okoliczność dowodów osobowych. Nie wyjaśniły również w przekonywujący sposób, dlaczego za niewiarygodne uznały przedstawione przez skarżącego w toku postępowania dokumenty, mające przemawiać za prowadzeniem przez spółkę samodzielnej działalności rolniczej.

Zdaniem Sądu, okoliczność, że przedstawiciel spółki cywilnej P

w osobie dyrektora zarządzającego zlecił wykonanie usług rolniczych firmie N., której przedstawicielem był P M, nie jest wystarczająca do uznania, że spółka ta nie prowadzi samodzielnie działalności rolniczej. Organy winny w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnić, czy spółka efektywnie i rzeczywiście korzystała

z gruntów, zadeklarowanych do płatności na 2008 r., a więc: czy użytkowała rolniczo wskazane przez siebie działki na własne ryzyko i rachunek, decydując poprzez swoich wspólników lub uprawnione osoby komu np. zlecić prace polowe, kiedy zasiać, zebrać plony, gdzie je sprzedać lub jak je wykorzystać, nadto czy miała pełną swobodę

w podejmowaniu decyzji o jakie dotacje występować ze środków unijnych. W celu ustalenia prowadzenia samodzielnie działalności rolniczej organy winny, oprócz przesłuchania wskazanych przez skarżącego świadków, zbadać dokumentację rozliczeniową spółki cywilnej P za przedmiotowy rok 2008.

Organy w przedmiotowej sprawie wskazały, że celem systemu wsparcia jest finansowe wspieranie rolników, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne, tzn. decydują, jakie rośliny uprawiać, dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony, utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Chodzi tu więc o wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Jednak w tym zakresie odmówiły przyznania spółce przymiotu rolnika, jak również uznały, że spółka cywilna nie posiadała zadeklarowanych do płatności gruntów rolnych.

Poza tym uzasadnienie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej

w przedmiotowej sprawie jest nieprecyzyjne, ponieważ organy w tym zakresie wskazują niejako na dwie przyczyny takiej odmowy. Z jednej strony jest to niespełnienie warunków określonych w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego (brak posiadania przez spółkę zadeklarowanego gospodarstwa rolnego), a z drugiej stworzenie przez producenta sztucznych warunków do uzyskania płatności. Zdaniem Sądu, wykazanie po stronie występującego o płatności beneficjenta braku posiadania gruntu, do którego dopłaty mają być dokonane, stanowi wystarczającą podstawę do odmowy płatności. Dopiero gdy nie można wykluczyć posiadania, należy przejść do oceny, czy nie zachodzą inne przesłanki odmowy, takie jak sztuczne tworzenie warunków do przyznania płatności. Jeśli więc organy uznały brak przesłanek z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, to zbędne było wówczas wykazywanie stworzenia przez spółkę sztucznych warunków do uzyskania płatności.

W tym miejscu należy wskazać, że przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego nie zawierają definicji posiadania. Dlatego też należy posiłkować się rozumieniem tego pojęcia na gruncie przepisów prawa cywilnego (w szczególności art. 336 k.c.), przy zastrzeżeniu, że posiadanie w ujęciu cywilistycznym nie stanowi wystarczającej przesłanki do ubiegania się o płatności obszarowe. Pojęcie to należy bowiem interpretować w drodze wykładni celowościowej, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów i rozumieć je jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Tak rozumiane posiadanie ściśle wiąże się z produkcją rolną, czyli obligatoryjnie z rzeczywistym korzystaniem z rzeczy (gruntów rolnych, gospodarstwa rolnego). Za takim rozumieniem tego pojęcia, przemawia także fakt, że celem płatności (dopłat) jest dofinansowanie do produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy rzeczywiście użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, faktycznie nimi władają, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty. Płatności mogą być przyznane zatem tym rolnikom, którzy samodzielnie decydują o rodzaju upraw, o dokonaniu zabiegów agrotechnicznych, zbieraniu plonów, a przy tym utrzymują grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej przez określony czas.

Oceniając posiadanie przez pryzmat faktycznego użytkowania należy mieć przy tym na uwadze różny charakter użytkowania różnych gruntów. Niewątpliwie inny jest zakres i intensywność użytkowania typowych gruntów rolnych przeznaczonych pod uprawy zbożowe, warzywne czy owocowe, co wymaga wielu zabiegów agrotechnicznych o znacznej intensywności, związane jest z osiąganiem znacznych przychodów z jednostki powierzchniowej, a inna intensywność wykorzystywania łąk, zwłaszcza gdy nie jest na nich prowadzony wypas zwierząt. Poza tym w przypadku gruntów rolnych posiadaczem jest ten, kto samodzielnie decyduje o rodzaju upraw,

o dokonaniu zabiegów agrotechnicznych, zbieraniu plonów, a przy tym utrzymuje grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej przez określony czas.

Bardzo ważny jest również psychiczny element posiadania. W sposób prosty można odnosić ten element psychiczny do posiadania wykonywanego przez osoby fizyczne, bo przecież w ścisłym tego słowa rozumieniu nie można doszukiwać się psychiki u osób prawnych, czy jednostek organizacyjnych, takich jak spółki cywilne. Podmioty takie działają przez swoich reprezentantów, których świadomość i wola musi być oceniana w kontekście istnienia zamiaru władania rzeczą dla siebie.

Dla określenia stanu woli wspólników spółki cywilnej konieczne jest więc ustalenie, czy wykonują oni posiadanie dla tej spółki, czy też dla siebie lub dla innych jednostek. Nie jest przy tym możliwe określenie tego tylko na podstawie obiektywnych okoliczności, bez oceny subiektywnych zamiarów istniejących po stronie osób podejmujących działania w imieniu reprezentowanego podmiotu. Przy czym ocena subiektywnych zamiarów nie musi się ograniczać tylko do deklaracji tych reprezentantów, ale niezbędna jest przy tym ocena wiarygodności tych deklaracji

w konfrontacji z obiektywnymi okolicznościami dotyczącymi zewnętrznych przejawów działalności tych podmiotów.

Zdaniem Sądu, argumentem za stworzeniem "sztucznych warunków"

w przedmiotowej sprawie nie może być okoliczność podnoszona przez organy, że P M oraz jego była żona R M jako małżeństwo posiadali dwa odrębne numery w ewidencji producentów nadane im jako osobom fizycznym. Jak wywiódł WSA w Warszawie w wyroku z dnia 16 lutego 2012 r. w sprawie VIII SA/Wa 915/11, błędne nadanie numeru producenta (odrębnego dla każdego z małżonków) przez organ ewidencyjny nie może obciążać rolnika negatywnymi skutkami, o ile spełnione są prawnomaterialne warunki przyznania płatności, gdyż stanowi to naruszenie zasady praworządności (art. 7 k.p.a.) oraz zasady zaufania (art. 8 k.p.a.). NSA w wyroku z dnia 18 lutego 2014 r. w sprawie II GSK 976/12 (publ. CBOSA) oddalił skargę kasacyjną w ww. sprawie, złożoną przez Dyrektora ARiMR. Z tych orzeczeń sądowych wynika, że kwestia posiadania dwu odrębnych numerów przez małżonków pozostaje bez wpływu na uprawnienie każdego z osobna do płatności, z tym że płatność za te same grunty za dany rok kalendarzowy może być przyznana tylko raz.

Sąd zwraca również uwagę, że spółka w roku 2008, za który ubiega się

o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych, mogła mieć zupełnie inny numer rachunku, aniżeli wskazane w decyzjach organów konto bankowe w Al, który to mógł nie należeć do P M, czego organy nie wyjaśniły.

W związku z powyższym, w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, za dowolne, a co najmniej przedwczesne, należy uznać stwierdzenie organów, że spółka nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie

i osobowo powiązana z innymi podmiotami założonymi i prowadzonymi przez P M, co stanowi celowe działanie zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności. Jeśli zajdzie natomiast konieczność wykazania

w sprawie stworzenia "sztucznych warunków", o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, organy winny, zgodnie z art. 75 k.p.a., dopuścić wszelkie możliwe dowody, które mogą przyczynić się do jej wyjaśnienia. Trudno uznać za wykazany element woli, że P M układał "sztuczne warunki", bez jednoczesnego jego przesłuchania. Organ winien uwzględnić wnioski dowodowe składane przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego celem ustalenia posiadania przez spółkę zadeklarowanego w przedmiotowym wniosku gospodarstwa rolnego i jego samodzielnego prowadzenia oraz celowości powołania spółki cywilnej P. Następnie tak uzupełniony materiał dowodowy wszechstronnie ocenić, z zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu

i możliwości wypowiedzenia się do zebranych dowodów.

Uwzględniając zarzuty skargi odnośnie zbierania i oceny materiału dowodowego przez organy ARiMR, Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. W punkcie drugim wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (punkt trzeci wyroku).

Za przedwczesne w sytuacji stwierdzenia uchybień procesowych organów uznać należy odnoszenie się przez Sąd do naruszeń dotyczących przepisów prawa materialnego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji winien dokonać ustaleń

z uwzględnieniem wytycznych Sądu co do rozumienia instytucji posiadania gospodarstwa rolnego przez beneficjenta ubiegającego się o płatności oraz stworzenia przez niego tzw. "sztucznych warunków" do uzyskania płatności z danego systemu wsparcia. Następnie należy wyjaśnić istotne, sporne kwestie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu, zgodnie z art. 11, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Ustalenia organu winny zaś znaleźć odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy w taki sposób, aby Sąd miał możliwość dokonania ich weryfikacji.