Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 658/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 43  ust. 1  pkt 12  lit. b,  pkt 41  i  pkt 40
journal: Dz.U. 2004 nr 54 poz 535
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Łoboda, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska,, Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska (sprawozdawca), Protokolant: asystent sędziego Marcin Kuliś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 lipca 2014 r. sprawy ze skargi "A" S.A. z siedzibą we W. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w P. wydaną z upoważnienia Ministra Finansów z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest interpretacja przepisów prawa podatkowego wydana przez Dyrektora Izby Skarbowej w P., działającego z upoważnienia Ministra Finansów, z dnia [...] grudnia 2013 r. ma wniosek A S.A. zs. we W. (dalej: strona, Bank, skarżąca) dotycząca podatku od towarów i usług w zakresie zwolnienia od podatku od towarów i usług usług: przechowywania papierów wartościowych w formie zdematerializowanej, przechowywania środków pieniężnych na rachunku bankowym oraz prowadzenia rejestrów aktywów funduszy inwestycyjnych.

Ze stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego, przedstawionych przez Bank we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej oraz w piśmie z 25 listopada 2013 r., stanowiącego uzupełnienie tego wniosku, wynika, że Bank w ramach prowadzonej działalności na mocy umów zawieranych z towarzystwami funduszy inwestycyjnych (dalej: Towarzystwa) świadczy na rzecz funduszy (dalej: Fundusze) działalności na podstawie ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. nr 146, poz. 1546 ze zm. - dalej: u.f.i.) usługi w zakresie:

1) przechowywania, stanowiących aktywa Funduszy, papierów wartościowych w formie zdematerializowanej oraz środków pieniężnych należących do Funduszy; w ramach usług Bank jest zobowiązany:

- przechowywać należące do Funduszy aktywa mające postać papierów wartościowych w formie zdematerializowanej, na podstawi art. 119 ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. nr 211, poz. 1384 ze zm. - dalej : u.o.i.f); usługa ta polega na ewidencjonowaniu zdematerializowanych papierów wartościowych należących do Funduszy na rachunkach, na których dokonywane są odpowiednie zapisy dotyczące stanu posiadania tych papierów wartościowych;

- gromadzić na rachunkach bankowych, prowadzonych przez banki, na podstawie art. 5 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe, środki pieniężne z tytułu wpłat uczestników należące do Funduszy,

2) prowadzenie rejestru aktywów Funduszy zapisywanych na właściwych rachunkach i przechowywanych przez Bank lub inne podmioty, na podstawie art. 71 u.o.f.i.; w ramach tych usług Bank jest zobowiązany:

- zapewnić aby zbywanie i odkupywanie jednostek uczestnictwa lub emitowanie, wydawanie i wykupywanie certyfikatów inwestycyjnych odbywała się zgodnie z przepisami prawa i statutem Funduszy;

- zapewnić aby rozliczanie umów dot. aktywów Funduszy następowało bez nieuzasadnionego opóźnienia;

- kontrolować terminowość rozliczania umów z uczestnikami Funduszy;

- zapewnić aby wartość netto aktywów funduszu inwestycyjnego i wartość jednostek uczestnictwa była obliczana zgodnie z przepisami prawa i statutem Funduszy;

- zapewnić aby dochody Funduszy były wykorzystywane w sposób zgodny z przepisami prawa i statutem Funduszy;

- wykonywać polecenia Funduszy, za wyjątkiem tych, które są sprzeczne z prawem lub ze statutami Funduszy;

- przeprowadzić likwidację Funduszy w przypadkach wskazanych w statutach Funduszy lub wynikających z obowiązujących w tym zakresie przepisów. W tym w przypadku, po przeprowadzeniu likwidacji Funduszy, polegającej na: zbyciu ich aktywów, ściągnięciu należności Funduszy, zaspokojeniu wierzycieli Funduszy i umorzeniu jednostek uczestnictwa lub certyfikatów inwestycyjnych, Bank dokonuje wypłaty uczestnikom Funduszy, uzyskanych w toku likwidacji, środków pieniężnych.

Bank z tytułu świadczenia wyżej opisanych usług otrzymuje wynagrodzenie.

Bank nie prowadzi działalności maklerskiej, o której mowa w art. 69 ust. 2 u.o.i.f. Bank przechowuje aktywa Funduszy w postaci zdematerializowanych papierów wartościowych na rachunkach papierów wartościowych prowadzonych nie w ramach działalności maklerskiej, ale w ramach działalności powierniczej, zgodnie z art. 119 u.o.f.i. Na potwierdzenie takiej dzielności Bank posiada odrębną licencję Komisji Nadzoru Finansowego. W ramach fuzji Bank wstąpił w prawa z tyt. umów zawartych przez inny bank, których przedmiotem jest świadczenie usług maklerskich. Po fuzji Bank nie zawiera innych umów o świadczenie usług maklerskich, a także nie uczestniczy w ofertach publicznych, co sprawie że po fuzji nie świadczy usług maklerskich. Aktualny statut Banku nie obejmuje świadczenia usług maklerskich.

Opisane we wniosku usługi nie wypełniają znamion czynności określonych w art. 69 ust. 4 pkt 1 u.o.i.f. Niemniej usługi przechowywania papierów wartościowych w formie zdematerializowanej oraz usługi prowadzenia rejestru aktywów Funduszy stanowią element usługi określonej w art. 43 ust. pkt 41 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z nr 54, poz. 535 ze zm. - dalej: u.p.t.u.), które stanowią odrębną całość i są niezbędne do świadczenia usługi obrotu instrumentami finansowymi. Z perspektywy Funduszy, na rzecz których usługi są świadczone, są to także usługi stanowiące element usług wykonywanych przez Fundusze i niezbędne do ich świadczenia. Przedmiotem działalności Funduszy jest bowiem lokowanie środków pieniężnych, zebranych w drodze proponowania nabycia jednostek uczestnictwa, w określone w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe.

Wnioskodawca świadczy usługi przechowywania aktywów Funduszy (m. in. papierów wartościowych w formie zdematerializowanej) oraz prowadzenia rejestru aktywów Funduszy, w których ewidencjonuje wszystkie istotne ze wskazanej perspektywy informacje. Bez wykonania tych czynności przez wnioskodawcę Fundusze nie byłyby w stanie prowadzić swojej podstawowej działalności. Wskazane usługi są na tyle kluczowe dla dokonywania przez Fundusze transakcji, że powinny być uznane za istotny i niezbędny element tych transakcji.

Z perspektywy odbiorcy końcowego (uczestnika Funduszy) wnioskodawca wykonuje czynności, które w przeciwnym przypadku wykonywałby Fundusz. Dlatego należy uznać, że usługi te są specyficzne dla usług świadczonych przez Fundusze, gwarantujące prawidłowość czynności podejmowanych przez Fundusz w ramach prowadzonej przez nie działalności.

W tak opisanym stanie faktycznym i zdarzeniu przyszłym Bank zapytał:

1) Czy usługi świadczone obecnie i w przyszłości przez Bank na rzecz Funduszy obejmujące przechowywanie papierów wartościowych w formie zdematerializowanej oraz środków pieniężnych na rachunkach bankowych korzystają ze zwolnienia z VAT?

2) Czy usługi świadczone obecnie i w przyszłości przez Bank na rzecz Funduszy, obejmujące prowadzenie rejestrów aktywów Funduszy zapisywanych na własnych rachunkach i przechowywanych przez Bank lub inny podmiot korzystają ze zwolnienia z VAT?

Zdaniem Banku, wszystkie wymienione usługi objęte są zwolnieniem z VAT.

Usługi obejmujące przechowywanie papierów wartościowych w formie zdematerializowanej oraz środków pieniężnych na rachunkach bankowych na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 u.p.t.u. Zdaniem Banku, usługi związane z gromadzeniem na rachunkach bankowych środków pieniężnych Funduszu stanowią usługę w zakresie depozytów środków pieniężnych i prowadzenia rachunków pieniężnych (pkt 40).

Zwolnieniem na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. objęte są usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarzadzania nimi oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie. Ponieważ brak definicji legalnej przechowywania, zdaniem Banku, należy posłużyć się definicją z art. 835 Kodeksu cywilnego – przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować w stanie niepogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na przechowanie. Oznacza to, że przedmiotem umowy przechowania mogą być wyłącznie rzeczy ruchome, tj. przedmioty materialne. Tym samym, zdaniem Banku, wyłączenie ze zwolnienia w art. 43 ust.1 pkt 41 u.p.t.u. dotyczy jedynie przechowywania instrumentów finansowych w formie materialnej, nie dotyczy zaś instrumentów finansowych w formie zdematerializowanej. Strona wskazuje też, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, do której odsyła ustawa o podatku od towarów i usług, instrumentami finansowymi są papiery wartościowe. Ponieważ zgodnie z umowami z Towarzystwem, Bank świadczy na rzecz Funduszy usługi przechowania papierów wartościowych w formie zdematerializowanej (polegające na ewidencjonowaniu ich na rachunkach, na których dokonywane są odpowiednie zapisy dot. stanu posiadania tych papierów wartościowych) usługi te są objęte zwolnieniem na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. Prawidłowość tego stanowiska zdaniem strony potwierdza interpretacje Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2.10.2012 r. i 6.12.2011 r.

Z kolei usługi świadczone przez Bank na rzecz Funduszy, obejmujące prowadzenie rejestru aktywów Funduszu, zapisywanych na właściwych rachunkach i przechowywanych przez Bank lub inne podmioty zwolnione są z VAT na podstawie:

- art. 43 ust. pkt 40 i 41 u.p.t.u. jako usługi pomocnicze do usług związanych z przechowywaniem, stanowiących aktywa Funduszy, środków pieniężnych i papierów wartościowych w formie zdematerializowanej – w zakresie w jakim dotyczy aktywów przechowywanych przez Bank;

- art. 43 ust. 13 w zw. z art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 u.p.t.u. jako usługi stanowiące element usługi wymienionej w art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 ww. ustawy, będące odrębną całością, właściwe oraz niezbędne do świadczenia usług związanych z przechowywaniem, stanowiących aktywa Funduszy, środków pieniężnych oraz papierów wartościowych w formie zdematerializowanej – w zakresie w jakim dotyczą aktywów przechowywanych przez inne niż Bank podmioty;

Wnioskodawca wyjaśnił, że zgodnie z koncepcją opodatkowania tzw. usług złożonych, korzystają one ze zwolnienia z VAT jako usługi pomocnicze do przechowania środków pieniężnach lub papierów wartościowych. Aby dwie lub więcej usług tworzyło świadczenie złożone, wszystkie czynności tworzące to świadczenie muszą być, w przekonaniu klienta, jedną kompletną usługą, przy czym cześć świadczeń ma charakter kluczowy pozostałe charakter pomocniczy (co potwierdza orzecznictwo TSUE np. C-41/04 oraz C-572/07). Zdaniem Banku, usługi związane z prowadzeniem rejestru aktywów Funduszy, w zakresie w jakim usługi te dotyczą aktywów przechowywanych przez Banka, stanowią usługę pomocniczą do usługi przechowania, stanowiących aktywa Funduszy, środków pieniężnych oraz papierów wartościowych w formie zdematerializowanej. Gdyby Bank nie świadczył na rzecz Funduszy usług przechowania nie prowadziłby również rejestru aktywów, gdyż nie dysponowałby środkami pieniężnymi i papierami wartościowymi, które podlegałyby ewidencji. Usługa prowadzenia rejestru aktywów Funduszy przyczynie się także do prawidłowego świadczenia przez Bank usługi przechowania. W konsekwencji usługi prowadzenia rejestru aktywów Funduszy w zakresie w jakim dotyczą aktywów przechowywanych przez Bank powinny podlegać opodatkowaniu stawką VAT właściwą dla usługi głównej, tj. usługi przechowania środków pieniężnych lub zdematerializowanych papierów wartościowych, a zatem powinna być zwolniona z opodatkowania na podatnie art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 u.p.t.u.

Prowadzenie rejestrów aktywów Funduszy dotyczących aktywów przechowywanych przez inne podmioty niż Bank, zdaniem Banku, należy uznać za usługi stanowiące element usługi wymienionej w art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 u.p.t.u., będące odrębną całością, właściwe oraz niezbędne do świadczenia usług związanych z przechowaniem, stanowiących aktywa Funduszy, środków pieniężnych i papierów wartościowych w formie zdematerializowanej. Usługi te spełniają, zdaniem Banku, dyspozycję art. 43 ust. 13 u.p.t.u., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2011 r., są zatem objęte zwolnieniami w związku z art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 tej ustawy. Zaznacza też strona, że z perspektywy odbiorcy końcowego (uczestnika Funduszu) Bank wykonuje usługi, które w przeciwnym przypadku wykonywałby podmiot przechowujący aktywa Funduszu i powołał się na orzecznictwa TSUE w sprawie C-2/95.

Ponadto Bank zastrzegł, że gdyby, zdaniem organu, przedstawiona argumentacja nie został uwzględniona, to usługi prowadzenia rejestru aktywów Funduszy mogą korzystać ze zwolnienia z VAT, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. b u.p.t.u., jako usługi zarzadzania portfelami inwestycyjnymi Funduszy. Od 1 kwietnia 2013 r. ustawa o podatku od towarów i usług nie zwiera bowiem definicji zarzadzania, dotychczas stosowanej dla celów art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u., gdyż art. 43 ust. 8 został uchylony. Celem zmiany było dostosowanie przepisów ww. ustawy do orzecznictwa TSUE (sprawa C-275/11). Zarzadzania portfelami inwestycyjnymi Funduszy należy zatem definiować z uwzględnieniem tego orzecznictwa, które odwołuje się do Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/65/WE z 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe UCITS (dalej: Dyrektywa UCITS). W ww. wyroku TSUE wskazał, że usługi zarządzenia świadczone przez będący osobą trzecią podmiot zarządzający są co do zasady objęte zakresem zastosowania art. 13 część B lit d pkt 6 VI Dyrektywy, ponieważ zarzadzanie specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, zdefiniowane jest ze względu na charakter świadczonych usług, a nie ze względu na podmiot będący usługodawcą czy usługobiorcą. Z załącznika nr II do Dyrektywy UCITS wynika, że w skład zbiorowego zarzadzania funduszami wchodzą: (1) zarządzanie inwestycjami (2) administracja rozumiana jako obsługa prawna, księgowo-rachunkowa, zapytania klientów, prowadzenie rejestru posiadaczy jednostek uczestnictwa, emisja i umarzanie jednostek uczestnictwa, prowadzenie ksiąg itp. Zdaniem Banku, wykonywane przez niego czynności związane z prowadzeniem rejestrów mieszczą się w zakresie czynności odpowiadającym zarzadzaniu portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych.

Strona wskazuje ponadto, że uchylony przepis art. 43 ust. 8 wymieniał m in prowadzenie aktywów jako jedną z czynności składających się na zrządzanie, zatem czynność ta nadal winna mieścić się w zakresie usług z art. 43 ust. pkt 12 lit, b u.p.t.u.

Dyrektor Izby Skarbowej w P., działający z upoważnienia Ministra Finansów stanowisko wnioskodawcy, zarówno w odniesieniu do stanu faktycznego jak i zdarzenia przyszłego, uznał za:

- nieprawidłowe w zakresie zwolnienia z VAT usług przechowywania papierów wartościowych w formie zdematerializowanej;

- prawidłowe w zakresie zwolnienia z VAT usług przechowywania środków pieniężnych na rachunkach bankowych;

- nieprawidłowe w zakresie zwolnienia z VAT usług prowadzenia rejestrów aktywów Funduszy.

Organ, po analizie przepisów art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 41 ust. 1, art. 146a pkt 1, art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. oraz art. 135 ust. 1 lit. g Dyrektywy 112, zauważył, że w art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. pojęcie usługi zarządzania funduszami odpowiada określeniom wskazanym w art. 135 ust.1 lit. g Dyrektywy 112, a także że pojęcia używane do oznaczenia zwolnień winny być interpretowane w sposób ścisły. Wskazał, że TSUE w sprawie C-169/04 jednoznacznie rozstrzygnął o braku możliwości objęcia zwolnieniem, o którym mowa w art. 13 cześć B lit. d VI Dyrektywy (obecnie art. 135 ust. 1 lit. g Dyrektywy 112) usług w zakresie przechowywania aktywów oraz zapewnienia zgodności działalności funduszy z przepisami prawa oraz dokumentami założycielskimi funduszu. W świetle tego wyroku należy uznać, zdaniem organu, że ww. usługi świadczone przez depozytariusza na rzecz funduszy inwestycyjnych i emerytalnych nie mogą być zwolnione od podatku na podstawia art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u.

Dalej organ, powołując przepisy art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41, ust. 13 – ust. 16 u.p.t.u. oraz art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 3 pkt 20, art. 4 ust. 1 i art. 119 ust 1 i 3 w.o.i.f. stwierdził, że działalność w zakresie obrotu instrumentami finansowymi można świadczyć, m in. w zakresie działalności maklerskiej lub powierniczej.

Fundusz inwestycyjny zgodnie z art. 3 ust. 1 u.f.i. jest osoba prawną, której wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków pieniężnych zebranych w drodze publicznego proponowania nabycia jednostek uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych w określone w ustawie papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i prawa majątkowe. Towarzystwo tworzy fundusz inwestycyjny, zarządza nim i reprezentuje w stosunkach z osobami trzecimi (art. 4 ust. 1 u.f.i.). Depozytariusz wykonuje obowiązki określone w ustawie, w szczególności polegające na prowadzeniu rejestru aktywów funduszu (art. 9 ww. ustawy). Depozytariusz to podmiot wybrany do wykonywania ściśle określonych w ustawie o funduszach inwestycyjnych i funduszach emerytalnych czynności, w szczególności do prowadzenia rejestru aktywów funduszu przy zastosowaniu właściwych rachunków oraz przechowywania tych aktywów.

Dalej powołał się organ ponownie na wyrok TSUE w sprawie C-169/04 i stwierdził, że nie jest możliwe objęcie zwolnieniem dotyczącym zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi czynności wykonywanych przez depozytariusza funduszu inwestycyjnego w zakresie przechowywania aktywów oraz zapewnienia zgodności działalności funduszu z przepisami. Czynności wykonywane przez depozytariusza stanowią jedynie kontrolę i nadzór nad działalnością funduszu, których celem jest zapewnienie aby zarządzanie funduszem odbywało się zgodnie z prawem.

Organ, uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i powołane przepisy stwierdził, że zwolnieniem z VAT objęte jest tylko przechowywanie środków pieniężnych na rachunkach bankowych, natomiast usług przechowywania papierów wartościowych w formie zdematerializowanej oraz prowadzenia rejestrów aktywów winny być opodatkowane stawką podstawową. Usługi te maja bowiem charakter czysto techniczny i nie stanowią usług finansowych, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 u.p.t.u. Czysto techniczny charakter tych usług wyklucza zaś zastosowanie zwolnienia z art. 43 ust. 13 u.p.t.u.

Działający z upoważnienia Ministra Finansów, Dyrektor Izby Skarbowej wezwany do usunięcia naruszenia prawa stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Bank wniósł o uchylenie interpretacji indywidualnej, zasądzenie kosztów postępowania sądowego i zarzucił naruszenie:

- art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zwolnienie z podatku przewidziane w tym przepisie nie ma zastosowania w przypadku usług przechowywania stanowiących aktywa Funduszy papierów wartościowych w formie zdematerializowanej;

- art. 43 ust. 1 pkt 12 lit.b, pkt 40 i 41, ust. 13 u.p.t.u. przez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zwolnienia z VAT przewidziane w tych przepisach nie mają zastosowania w przypadku usług prowadzenia rejestru aktywów Funduszy;

- art. 120 i art. 121 § 1 w zw. z art. 14h ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz.749 ze zm. – dalej: O.p.) przez wydanie interpretacji nie odpowiadającej normatywnemu wzorcowi, tj. niezawierającej należytego uzasadnienia stanowiska przedstawionego przez organ jako prawidłowe oraz należytego uzasadnienia przesłanek, na podstawie których stanowisko przedstawione przez skarżącą zostało uznane za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu strona skarżąca podtrzymuje stanowisko i argumentację przedstawioną we wniosku o wydanie interpretacji. Ponadto podniosłą, że skoro ma prawo do korzystania ze zwolnienia z tytułu przechowywania należących do Funduszu środków pieniężnych na rachunku bankowym (tj. faktycznie prowadzenia rachunku bankowego), to tym samym powinien mieć prawo do takiego zwolnienia z tytułu przechowywania papierów wartościowych w formie zdematerializowanej (tj. prowadzenia rachunku papierów wartościowych). Zauważa też, że powoływane przez organ orzeczenia TSUE w sprawie C-169/04 nie ma zastosowania do wykładni art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u., dotyczącego czynności, których przedmiotem są instrumenty finansowe, gdyż wyrok ten wydano w celu dokonania wykładni pojęcia "zarządzanie funduszami powierniczymi".

W odpowiedzi na skargę, działający z upoważnienia Ministra Finansów, Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o oddalenia skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej interpretacji indywidualnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach, których katalog zawiera art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej P.p.s.a.). W określonych przez ten przepis przedmiotowych granicach kognicji sądów administracyjnych mieści się m. in. orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego, wydane w indywidualnych sprawach (art. 3 § 2 pkt 4a P.p.s.a.). Stosownie do art. 134 §1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawna.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca dążyła do ustalenia czy świadczone przez nią na rzecz Funduszy usługi (obecnie i w przyszłości) obejmujące: przechowanie papierów wartościowych w formie zdematerializowanej, przechowanie środków pieniężnych na rachunkach bankowych oraz prowadzenie rejestrów aktywów Funduszy zapisywanych na własnych rachunkach i przechowywanych przez Bank lub inny podmiot korzystają ze zwolnienia od podatku od towarów i usług.

W ocenie Banku, wymiennie usługi są zwolnione od podatku od towarów i usług i tak:

- przechowanie środków pieniężnych na rachunkach bankowych na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 40 u.p.t.u.,

- przechowanie papierów wartościowych w formie zdematerializowanej na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u.,

- prowadzenie rejestrów aktywów Funduszy zapisywanych na własnych rachunkach i przechowywanych przez Bank lub inny podmiot na podstawie art. 43 ust. pkt 40 i 41 u.p.t.u., jako usługi pomocnicze do usług związanych z przechowywaniem, stanowiących aktywa Funduszy, środków pieniężnych i papierów wartościowych w formie zdematerializowanej (w zakresie w jakim dotyczy aktywów przechowywanych przez Bank) lub na podstawie art. 43 ust. 13 w zw. z art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 u.p.t.u. jako usługi stanowiące element usługi wymienionej w art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 ww. ustawy, ewentualnie na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. b u.p.t.u., jako usługi zarzadzania portfelami inwestycyjnymi Funduszy.

W ocenie organu wydającego interpretacje, spośród usług wymienionych we wniosku zwolnione z podatku od towarów i usług są wyłącznie usługi przechowania przez Bank środków pieniężnych Funduszy na rachunkach bankowych, gdyż na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 40 u.p.t.u, wprost zwolnieniem podatkowym objęto usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych oraz prowadzenia rachunków pieniężnych. Pozostałe wymienione usługi podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług według stawki podstawowej, tj. 23 %, gdyż stosownie do art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u., ze zwolnienia podatkowego wyłączono usługi przechowania świadczone przez depozytariusza funduszu inwestycyjnego. Prowadzenie rejestrów aktywów Funduszy jest zaś usługą o charakterze technicznym i nie stanowi istoty usługi finansowej, o której mowa w art. 43 ust. 1 pkt 40 i 41 u.p.t.u. Nie jest też możliwe zastosowanie zwolnienia za art. 43 ust. 1 pkt 12b u.p.t.u., gdyż w światle orzecznictwa TSUE (wyrok z dnia 4.05.2006 r. w sprawie C-169/04) usługi świadczone przez bank - depozytariusza na rzecz funduszy inwestycyjnych i emerytalnych nie są usługami w zakresie zarządzania funduszami ale w zakresie kontroli i nadzoru nad ich działalnością.

Rozstrzygnięcie spornych między stronami kwestii wymaga przywołania nie tylko przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, ale także przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi i ustawy o funduszach inwestycyjnych.

Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 40 u,p.t.u., zwolnione od podatku są usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów i transferów pieniężnych (...) oraz usług pośrednictwa w świadczeniu tych usług.

Z opisanego we wniosku stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego) wynika, że strona skarżąca, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, zgodnie z umowami zawartymi z towarzystwami funduszy inwestycyjnych (dalej: Towarzystwa) gromadzi na rachunkach bankowych, prowadzonych przez Bank środki pieniężne z tytułu wpłat uczestników należących do funduszy inwestycyjnych (dalej: Funduszy). Powołany przepis wyraźnie wskazuje jako zwolnione od podatku usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych i prowadzenia rachunków pieniężnych i nie wprowadza żadnych wyłączeń w tym zakresie, Z tych powodów zasadnie Dyrektor Izby Skarbowej przyjął, że świadczone przez stronę skarżącą usługi przechowania środków pieniężnych na rachunkach bankowych jako usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych i prowadzenia rachunków pieniężnych objęte są zwolnieniem z podatku od towarów i usług. Jednocześnie należy zastrzec, że to zwolnienie podatkowe obejmuje wyłącznie depozyty pieniężne i prowadzenie rachunków pieniężnych. Nie można zatem tego zwolnienie przenosić ma prowadzenie rachunku papierów wartościowych.

Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u., zwolnione z podatku są usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie. Instrumentami finansowymi, zgodnie z definicją zamieszczoną w art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.i.f., są papiery wartościowe, rozumiane jako akcje, prawa poboru ( w rozumieniu przepisów ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych), prawa do akcji, (...) certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe (...) oraz inne zbywalne prawa majątkowe. Przepis art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. implementuje do polskiego systemu prawnego art. 135 ust. 1 lit. f dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE. seria L z 2006 r. nr 347.1 – dalej Dyrektywa 112), zgodnie z którym "państwa członkowskie zwalniają transakcje, łącznie z pośrednictwem, jednakże z wyłączeniem przechowania i zarzadzania, których przedmiotem są akcje, udziały w spółkach lub związkach, obligacje i inne papiery wartościowe, z wyłączeniem dokumentów ustanawiających tytuł prawny do towarów, oraz praw do papierów wartościowych, o których mowa w art. 15 ust. 2". Przedmiotem zwolnienia, z mocy Dyrektywy 112, objęte są zatem transakcje, w tym pośrednictwo, których przedmiotem są akcje udziały, udziały w spółkach lub związkach obligacje i inne papiery wartościowe. Zwolnieniem nie zostały objęte dokumenty ustanawiające tytuł prawny do: towarów oraz praw do papierów wartościowych dających tytuł prawny do określonych udziałów w nieruchomości, praw rzeczowych dających ich posiadaczowi prawo do korzystania z nieruchomości, udziałów lub innych równoważnych udziałom tytułów dających ich posiadaczowi prawne i faktyczne prawo własności lub posiadania nieruchomości lub jej części. Z zakresu zwolnienia Dyrektywa 112 wyłączyła usługi przechowania i zarzadzania akcjami, udziałami w spółkach lub związkach, obligacjami i innymi papierami wartościowymi. Usługi przechowania i zarządzania, o których wyżej mowa nie zostały w sposób szczególny zdefiniowane należy zatem nadać im znaczenie takie jak w języku potocznym. Przechowanie należy zatem rozumieć jako chronienie czegoś przed zaginięciem, popsuciem, uszkodzeniem poprzez umieszczenie w odpowiednich warunkach, a zarządzanie jako czynności związane z polityką inwestycyjną podmiotu. W taki sam sposób należy rozumieć usługi przechowania i zarzadzania wyłączone z zakresu zwolnienia podatkowego z mocy art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. W ocenie Sądu, nie jest prawidłowe sięganie przy wykładni przepisu art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. do definicji umowy przechowania zawartej w art. 835 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tą definicją (art. 835 K.c.), umowa przechowania obejmuje wyłącznie rzeczy ruchome (przedmioty materialne), tym samym nie obejmuje papierów wartościowych w formie zdematerializowanej. Wykładnie przepisu art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. przy wykorzystaniu definicji umowy przechowania z art. 835 Kodeksu cywilnego prowadziłaby by, zdaniem Sądu, do wyjaśnienia pojęć użytych w Dyrektywie 112 i przejętych przez ustawę o podatku od towarów, przy wykorzystaniu definicji zawartych w wewnętrznym prawie państwa członkowskiego. Taka wykładnia pojęć zawartych w przepisach Dyrektywy 112 niweczyła by skutek jaki regulacje dyrektywy winny osiągnąć. Należy też, zwrócić uwagę, że z literalnego brzmienia przepisu art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. wynika, iż zwolnieniem z podatku objęte są usługi, których przedmiotem są papiery wartościowe, z wyłączeniem przechowania tych papierów wartościowych i zarządzania nimi. Formułując w taki sposób zakres wyłączenia wskazano jednoznacznie, że dotyczy ono przechowania tych papierów wartościowych. Tym samym wyłączono ze zwolnienia podatkowego usługę przechowania wszystkich papierów wartościowych objętych zwolnieniem (w postaci zdematerializowanej i materialnej), a nie, jak wywiodła strona skarżąca, wyłącznie usługę przechowania papierów wartościowych w postaci materialnej.

Przenosząc tę wykładnię przepisu art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. na grunt przedstawionego we wniosku stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego), należy stwierdzić, że otrzymane przez Bank wynagrodzenie z tytułu przechowania aktywów Funduszy w postaci zdematerializowanych papierów wartościowych na rachunkach papierów wartościowych, prowadzonych w ramach działalności powierniczej Banku, nie jest objęte zwolnieniami z podatku od towarów i usług. Usługi przechowania papierów wartościowych, także w postaci zdematerializowanej zostały bowiem wyłączone ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u.

Także wykonywane przez stronę skarżącą usługi prowadzenia rejestru aktywów Funduszy zapisywanych na właściwych rachunkach i przechowywanych przez Bank lub inny podmiot (wskazany w art. 71 u.f.i.) nie są objęte zwolnieniem z podatku od towarów i usług.

Fundusz inwestycyjny jest osobą prawną, której wyłącznym przedmiotem działalności jest lokowanie środków pieniężnych, zebranych w drodze publicznego, w pewnych przypadkach także niepublicznego, proponowania nabycia jednostek uczestnictwa albo certyfikatów inwestycyjnych, w określone w ustawie papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego i inne prawa majątkowe (art. 3 ust. 1 u.f.i.). Fundusz inwestycyjny może być utworzony wyłącznie przez towarzystwo (art. 14 u.f.i.), które zarządza funduszem i reprezentuje fundusz w stosunkach z osobami trzecimi (art. 4 ust. 1 i 3 u.f.i.). Utworzenie funduszu inwestycyjnego wymaga nadania funduszowi inwestycyjnemu statutu przez towarzystwo, zawarcia przez towarzystwo umowy z depozytariuszem o prowadzenie rejestru aktywów funduszu inwestycyjnego, zebrania wpłat do funduszu inwestycyjnego w wysokości określonej w jego statucie oraz wpisania funduszu inwestycyjnego do rejestru funduszy inwestycyjnych (art. 15 ust. 1 u.f.i.).

Depozytariusz funduszu inwestycyjnego wykonuje obowiązki określone w ustawie, w szczególności polegające na prowadzeniu rejestru aktywów funduszu inwestycyjnego (art. 9 u.f.i.), przy czym towarzystwo i depozytariusz działają niezależnie i w interesie uczestników funduszu inwestycyjnego (art. 10 u.f.i.). Obowiązku depozytariusza, wynikające z umowy o prowadzenie rejestru aktywów funduszy inwestycyjnego, określone w art. 72 u.f.i., obejmują

- sprawowanie pieczy nad aktywami funduszu, które polega na prowadzeniem rejestru aktywów funduszu inwestycyjnego, w tym aktywów zapisywanych na właściwych rachunkach oraz przechowywanych przez depozytariusza, także inne podmioty;

- czynności kontrolno – nadzorcze, które mają na celu ochronę interesu uczestników funduszu inwestycyjnego; depozytariusz wykonuje zadania w zakresie zapewnienia zgodności z prawem i statutem funduszu inwestycyjnego czynności zbywania i odkupywania jednostek uczestnictwa, a także emitowania, wydawania i wykupywania certyfikatów inwestycyjnych;

- wykonywane poleceń funduszu inwestycyjnego chyba, że są sprzeczne z prawem;

- kompetencje nadzwyczajne związane z cofnięciem lub wygaśnięciem zezwolenia na działalność towarzystwa oraz likwidacją funduszu.

Z przedstawionego przez Bank stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego) wynika, że Bank, zgodnie z umową zawartą z Towarzystwem, wykonuje obowiązki depozytariusza Funduszy związane z prowadzeniem rejestru aktywów Funduszy. Koncepcja zwolnienie z podatku od towarów i usług usług prowadzenia rejestru aktywów funduszu, jako usług pomocniczych do usług związanych z przechowaniem stanowiących aktywa Funduszu środków pieniężnych i papierów wartościowych i w związku z tym także objętych zwolnieniami podatkowym, nie prowadzi, zdaniem Sądu do oczekiwanego przez skarżącą celu. Uwzględniając bowiem przyjętą przez Sąd wykładnię przepisów art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u., należy stwierdzić, że usługa przechowania, stanowiących aktywa Funduszy, papierów wartościowych, także w formie zdematerializowanej, podlega opodatkowaniu według podstawowej stawki podatku od towarów i usług. Takiej samej stawce podlegałaby usługa pomocnicza.

Z kolei zwolnienie podatkowe przewidziane w art. 43 ust. 1 pkt 40 u.p.t.u. odnosi się wyłącznie do depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, transakcji płatniczych i transferów pieniężnych i nie ma związku z prowadzeniem przez Bank, jako depozytariusza, rejestru aktywów Funduszy, zapisanych na właściwych rachunkach i przechowywanych przez Bank lub inny podmiot.

Z tych samych przyczyn co wskazane wyżej, nie jest także zasadne przyjęcie, że zwolnione są z podatku od towarów i usług usługi prowadzenia rejestrów aktywów Funduszy, dotyczące aktywów przechowywanych przez inny podmiot, jako usługi stanowiące element usługi przechowania papierów wartościowych w postaci zdematerializowanej lub przechowania środków pieniężnych. Strona skarżąca wskazuje na przepis art. 43 ust. 13 u.p.t.u., zgodnie z którym "zwolnienie od podatku stosuje się również do świadczenia usługi stanowiącej element usługi wymienionej w ust. 1 pkt 7 i 37-41". Należy przypomnieć, że usługi przechowania papierów wartościowych w postaci zdematerializowanej, zgodnie z przyjęta przez Sąd wykładnią art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u., nie są zwolnione z podatku od towarów i usług (opodatkowane wg stawki podstawowej), a usługi przechowania środków pieniężnych zwolnione są wyłącznie (art. 43 ust. 1 pkt 40 u.p.t.u) jako usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, transakcji płatniczych i transferów pieniężnych i zwolnienie to nie ma związku z prowadzeniem przez Bank, jako depozytariusza, rejestru aktywów Funduszy, zapisanych na właściwych rachunkach i przechowywanych inny podmiot.

Świadczone przez Bank na rzecz Funduszy usługi prowadzenia rejestru aktywów Funduszy, zapisanych na właściwych rachunkach i przechowywane przez Bank lub inny podmiot nie są też objęte zwolnieniem na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. b u.p.t.u. ( w brzmieniu obowiązującym od 1 kwietnia 2013 r.). Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 12 lit.a i lit.b u.p.t.u., zwolnione od podatku są usługi zarządzania funduszami inwestycyjnymi i zbiorczymi portfelami papierów wartościowych - w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych (lit.a) oraz usługi zarządzania portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych o których mowa w lit.a lub ich częścią (lit.b). Świadczone przez Bank usługi wchodzą bowiem w zakres obowiązków depozytariusza. Obowiązki te, zarówno zgodnie z przepisami ustawy o funduszach inwestycyjnych, jak i zgodnie z przepisami Dyrektywy 85/611/EWG Rady z 20 grudnia 1985 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywane papiery wartościowe (UCITS) (Dz.U. UE. L. z 1985 r. nr 375.3 ze zm.), nie stanowią zarządzania portfelami inwestycyjnymi funduszy inwestycyjnych, ale kontrolę i nadzór nad ich działalnością. Celem wykonywania tych usług jest zapewnienie aby zarządzanie m in. portfelami inwestycyjnymi funduszy odbywało się zgodnie z prawem. Zasadnie w tym zakresie Dyrektor Izby Skarbowej, działający z upoważnienia Ministra Finansów, powołał się na wyrok TSUE z 4 maja 2006 r. w sprawie C-169/04. Jakkolwiek powołane orzeczenie zapadło na gruncie art. 13 część B lit. d) pkt 6 szóstej dyrektywy Rady 77/388/EWG z 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstaw wymiaru podatku (Dz. U. L. 145 srt. 1 - dalej: VI Dyrektywa) to powołany przepis VI Dyrektywy jest odpowiednikiem art. 135 ust. 1 lit. g) Dyrektywy 112. Przepis ten stanowi, że państwa członkowskie zwalniają następujące transakcje – zarządzanie specjalnymi funduszami inwestycyjnymi, określonymi przez państwa członkowskie. W przepisach Dyrektywy 112 (także VI Dyrektywy), także w przepisach ustawy o podatku od towarów i usług w brzmieniu obwiązującym od 1 kwietnia 2013 r., pojęcie zarządzania nie zostało zdefiniowane. Orzecznictwo TSUE (wyroki w sprawach C-8/03 i C-169/04) ukształtowało rozumienie pojęcia zarządzania specjalnymi funduszami inwestycyjnymi jako ograniczające się do tych transakcji, które są ściśle związane z prowadzeniem funduszu tj. do określenia polityki inwestycyjnej, kupna i sprzedaży aktywów. Jeśli transakcje nie ograniczają się do podejmowania decyzji, to muszą bezpośrednio dotyczyć transakcji handlowych papierami wartościowymi. Czynności administracyjne związane z zarządzaniem funduszem inwestycyjnym mogą być objęte zwolnieniem z podatku od towarów i usług jeśli wraz z usługą podstawową " tworzą one odrębną całość i – jeśli je ocenić globalnie - są specyficzne i istotne dla zarzadzania funduszami powierniczymi" (TSUE wyrok C-169/04 – publ. Lex). W powołanym wyroku w sposób jednoznaczny TSUE wyłączył możliwość zastosowania zwolnienia na podstawie art. 13 część B lit. d) pkt 6 VI. Dyrektywy (art. 135 ust. lit g Dyrektywy 112) do świadczenia usług odpowiadających obowiązkom wypełnianym przez depozytariusza, takich jak przechowywanie aktywów, wykonywanie poleceń spółki zarządzającej, zapewnienie prawidłowego obliczania wartości jednostek funduszu. Należy też wskazać, że przepisy Dyrektywy 112 pozostawiły swobodę państwom członkowskim w zakresie określenia kręgu podmiotów na rzecz których świadczone usługi zarządzania są objęte zwolnieniem. Swoboda ta sprowadza się do wskazania tych funduszy, które spełniają kryteria specjalnych funduszy inwestycyjnych. W art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. wymieniono takie podmioty wskazując, że to usługi zarzadzania tymi podmiotami są zwolnione z podatku od towarów i usług.

Zaznaczyć też należy, że w stanie prawnym obowiązującym od 1 kwietnia 2013 r. w ustawie o podatku od towarów i usług nie ma już definicji zarządzania, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 12 u.p.t.u. (uchylono art. 43 ust. 8 tej ustawy), co jest zgodne ze wskazaniami zawartymi w powoływanym już wyroku TSUE w sprawie C-169/04. W wyroku tym jednoznacznie stwierdzono, że zarządzanie funduszem powierniczym, o którym mowa w art. 13 część B lit. d) pkt 6 VI. Dyrektywy (art. 135 ust. 1 lit. g Dyrektywy 112) jest autonomicznym pojęciem prawa wspólnotowego, którego treść nie może być zmieniona przez państwo członkowskie.

Rozumiejąc zatem zarządzanie, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 12 lit. b u.p.t.u. w taki sposób jak określa to orzecznictwo TSUE, należy stwierdzić, że świadczone przez Bank, jako depozytariusza usługi w zakresie prowadzenia rejestrów Funduszy nie są usługami zarządzania. Tym samym opisane przez Bank we wniosku usługi prowadzenia rejestrów Funduszy nie są objęte zwolnieniem od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 12 lit.b u.p.t.u. Brak także podstaw do dalszego stosowania definicji zarządzania, zawartej w uchylonym (od 1.04.2013r) przepisie art. 43 ust. 8 u.p.t.u. Tym bardziej, że przepis ten został uchylony w związku z uwzględnieniem orzecznictwa TSUE, uznającym zarządzanie, o którym mowa w art. 135 ust. 1 lit.g) Dyrektywy 112 za autonomiczne pojęcie prawa wspólnotowego.

Sąd rozpoznawanej sprawie nie stwierdził naruszenia wskazanych w skardze przepisów procesowych i przepisów prawa materialne, dlatego na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił jako bezzasadną.