Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 937/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 869
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Nita, Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia WSA Bożena Pindel, Protokolant starszy referent Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2020 r. sprawy ze skargi A w Z. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zarząd Województwa Śląskiego (dalej organ lub Zarząd), decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2020. 256), art. 41 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz. U. 2019. 512 z późn. zm.), art. 60 pkt 6, art. 61 ust. 4, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a i b oraz art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. 2019. 869 z późn. zm.) – dalej ustawa oraz w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (t.j. Dz. U. 2018. 1431 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku A z siedzibą w Z. (dalej A bądź Beneficjent), o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Zarządu Województwa Śląskiego z dnia [...]r. nr [...] dotyczącej udzielenia ulgi w spłacie niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym w zakresie należności w kwocie [...] zł wraz z odsetkami, określonej w decyzji Zarządu z dnia [...]r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Zarządu z dnia [...]r., utrzymał w mocy decyzję własną odmawiającą umorzenia w całości kwoty [...] zł wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków, stanowiących niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, wynikające z powołanych wyżej decyzji Zarządu z dnia [...]r. utrzymującej w mocy decyzję Zarządu z dnia [...]r. zobowiązującą A do zwrotu dofinansowania otrzymanego na podstawie umowy z dnia [...]r. w ramach realizowanego projektu pn. "Poza systemowe wdrażanie wychowanków zakładów poprawczych w życie społeczno-zawodowe" Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego wraz z aneksami, oraz odmówił A umorzenia w części tej należności.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ przedstawił przebieg postępowania przed organem pierwszej instancji oraz motywy prawne podjętego przez ten organ działania, a następnie opisał przebieg postępowania "odwoławczego" wskazując na zasady i cele tego postępowania oraz stwierdzając, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy beneficjent podniósł, iż przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte na jego wniosek i wobec tego powinno zostać rozstrzygnięte zgodnie z jego wolą, bowiem spełnił wszystkie warunki udzielenia ulgi. Zauważył, że organ w postępowaniu pierwszoinstancyjnym dwukrotnie powiadomił go o spełnieniu przesłanek wydania decyzji pozytywnej tj. w zawiadomieniu z dnia [...]r. i [...]r. Zdaniem A organ nie wskazał jakichkolwiek przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane. Organ nie oczekiwał żadnych nowych dowodów, zaś twierdzenia o niedoprecyzowaniu wniosku strony były bezpodstawne. Według A ustalony przez organ stan faktyczny był wybiórczy i pomijał istotne elementy, w tym fakt, że pismem z dnia 18 kwietnia 2019 r. organ poinformował, że strona uzupełniła braki formalne wniosku. Zdaniem A analiza jego sytuacji finansowej przez organ była niepełna i nie odnosiła się do charakteru środków finansowych znajdujących się na rachunku strony.

Odnosząc się do zarzutów A Zarząd, działając jako organ drugiej instancji wyjaśnił, że A wnioskowało o umorzenie w całości należności, ewentualnie o umorzenie tej należności w części bądź odroczenie jej spłaty do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia skargi przez WSA w Gliwicach dotyczącej decyzji zwrotowej. Wskazało, że jego rzeczywista kondycja finansowa uniemożliwia mu realizację nałożonego na niego zobowiązania, zaś jako organizacja pożytku publicznego koncentruje się na realizacji zadań, które nie mają wymiaru komercyjnego, lecz związane są z zaspakajaniem potrzeb środowisk lokalnych, w tym grup społecznie wykluczonych. Zdaniem beneficjenta wypełnia on przesłankę względów społecznych lub gospodarczych, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego. Ponadto zastosowanie którejkolwiek z ulg w spłacie przedmiotowej należności ułatwi mu dochodzenie swoich racji i wykazanie nieprawidłowości w działaniach organu. A dodało, że wszelkie środki, którymi dysponuje wydawane są na cele statutowe oraz, że nie posiada tzw. "wolnych" środków, które mogłoby przekazać na spłatę kary. Środki na działania i pomoc lokalnym społecznościom pozyskiwane są z dofinansowań, dotacji oraz wpłat przekazywanych w ramach 1% podatku dochodowego. Wszelkie oszczędności zwracane są na konto instytucji udzielającej dofinansowania, a więc nie pozostają do wolnej dyspozycji beneficjenta, bowiem stanowiłyby dochód, co niezgodne jest z przepisami dotyczącymi stowarzyszeń nieprowadzących działalności gospodarczej. Środki z 1% podatku dochodowego wpłacane są na konkretny wybrany przez podatników cel szczegółowy. Beneficjent zobowiązany jest je wydatkować wyłącznie na prowadzenie działalności pożytku publicznego, stąd też nie mogą zostać przeznaczone na spłatę kar.

Następnie organ przedstawił analizę sytuacji finansowej A opartą na sprawozdaniach finansowych A za lata 2015-2018 oraz przypadków pomocy de minimis otrzymanej przez beneficjenta. Zauważył, że A nie tworzy rezerw na przyszłe straty i świadczenia, oraz że nie są znane okoliczności, które wskazywałyby na istnienie realnych zagrożeń dla kontunuowania jego działalności. Na podstawie rachunków zysków i strat za lata 2015-2018 organ ustalił, że A notowało stabilny wynik finansowy osiągając zysk. W 2019 r. oraz w ciągu 2 lat wcześniejszych A otrzymało pomoc de minimis w wysokości [...] zł. Organ powołując się na treść art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych dokonał wykładni zawartych tam pojęć "ważny interes podatnika" i "interes publiczny" przyjmując, że ważny interes podatnika należy rozumieć jako zdarzenia losowe oraz sytuacje, które nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego, zaś interes publiczny to nie tylko potrzeba zapewnienia maksymalnych środków po stronie budżetu Państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków. Organ stwierdził, że decyzje w przedmiocie ulg mają charakter uznaniowy – oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym co oznacza, że nawet w przypadku zaistnienia przesłanek umorzenia należności organ może, ale nie musi ją umarzać, oceniając istnienie lub nieistnienie przesłanek umorzeniowych, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń.

Uwzględniając powyższe organ uznał, że A rokrocznie uzyskało dodatni wynik finansowy, jego sytuacja finansowa była stabilna, umożliwiająca prowadzenie działalności w sposób niezakłócony. Beneficjent nie odnotował znacznych wahań w badanych okresach rozliczeniowych, zaś w dniu 12 lipca 2019 r. dokonał zwrotu całości należności. Dlatego też zdaniem organu A było w stanie uregulować zobowiązanie bez ryzyka utraty płynności finansowej. Tym samym przesłanka "względów gospodarczych, w szczególności możliwości płatniczych zobowiązanego" jak również przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" nie została spełniona.

Organ wyjaśnił, że w pismach kierowanych do beneficjenta wskazał dokumenty, które są niezbędne dla rozpatrzenia jego żądania oraz konieczność doprecyzowania żądania rozłożenia należności na raty, zastrzegając, że brak takiego doprecyzowania może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Podkreślił, że organ związany jest granicami żądania strony. W ocenie organu użyte przez beneficjenta określenie "w jak najszerszym możliwym zakresie" było równie nieprecyzyjne jak brak jakiegokolwiek określenia części kwoty, o umorzenie której strona wnioskowała. Dlatego też organ stwierdził, że pomimo przeświadczenia strony o doprecyzowaniu treści wniosku, wniosek w rzeczywistości nie został doprecyzowany. Dodał, że rozpatrzenie sprawy wszczętej na wniosek beneficjenta nie oznacza automatycznie udzielenia ulgi zgodnie z żądaniem wniosku lecz wymaga szczególnej analizy przez organ przesłanek przemawiających za udzieleniem bądź odmową udzielenia ulgi.

Zdaniem organu sytuacja beneficjenta umożliwia mu dokonanie zwrotu zobowiązania bez ryzyka utraty płynności, czy ryzyka zakończenia działalności statutowej. Ponadto w sprawie nie doszło do naruszenia przepisu art. 8 § 1 k.p.a., gdyż niezbędne było kilkukrotne wezwanie beneficjenta do doprecyzowania jego żądania, czego organ sam nie mógł uczynić, a nadto organ informował beneficjenta o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i ustosunkowania się do zgłoszonych żądań.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżące A wnosząc o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach oraz zasądzenie kosztów postępowania zarzucają:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik postępowania tj.:

- art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych, poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki: "względów gospodarczych, w szczególności możliwości płatniczych zobowiązanego" oraz "ważnego interesu zobowiązanego",

- art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o finansach publicznych poprzez pominięcie przesłanki względów społecznych podczas analizy stanu faktycznego sprawy i przesłanek umorzenia części należności,

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 7 k.p.a. – poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego, a zwłaszcza sytuacji finansowej strony,

- art. 8 § 1 k.p.a. – poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania,

- art. 79a § 1 k.p.a. – poprzez niepoinformowanie strony o niespełnieniu przesłanek pozytywnego załatwienia sprawy,

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy zaistniały przesłanki uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy tj. udzielenie ulgi w spłacie należności określonej w decyzji Zarządu z dnia [...]r. utrzymującej w mocy decyzję Zarządu z dnia [...] r.

Uzasadniając skargę skarżący podniósł, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte na żądanie strony, a organ dwukrotnie poinformował stronę o spełnieniu przesłanek wydania decyzji pozytywnej i tak: w zawiadomieniu z dnia [...]i [...] r. organ poinformował wnioskodawcę, że wykazał "przesłanki zależne od niego", oraz że poinformował stronę, że ta spełniła przesłanki pomocy publicznej i pomocy de minimis, przy czym organ nie wskazał jakichkolwiek przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Skoro więc strona na dzień przekazywania przez organ zawiadomień spełniała przesłanki udzielenia ulgi oznacza to, że organ nie oczekiwał żadnych dowodów, które mogły wpłynąć na wydanie decyzji zgodnie z żądaniem strony, a contrario nie istniały przesłanki pozytywnego załatwienia sprawy, których strona nie spełniła co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnie z żądaniem strony. Tymczasem ocena spełnienia przesłanek udzielenia przedmiotowej ulgi zaprezentowana w treści uzasadnienia decyzji Zarządu z dnia [...]r. była zgoła odmienna. Oznacza to, że organ niezależnie od tego co strona by przedstawiła w toku postępowania, nie zamierzał wydać decyzji zgodnej z jej wnioskiem. Następnie skarżący przytoczył zarzuty podnoszone w stosunku do decyzji pierwszoinstancyjnej, omówił stanowisko organu przedstawione w decyzji rozstrzygającej sprawę ponownie. Skarżący przytoczył treść art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach wyjaśniając, że nie kwestionuje faktu, iż wydawana w powyższym trybie decyzja administracyjna ma charakter uznaniowy, oraz wskazując, iż uznaniowość organu nie może oznaczać dowolności. Dodał, że opis stanu faktycznego zarówno w decyzji I jak i II instancji jest wybiórczy i pomija istotne elementy, w tym fakt, że pismem z dnia 18 kwietnia 2018 r. poinformował stronę, że strona uzupełniła braki formalne wniosku o udzielenie ulgi oraz zasugerował złożenie przez stronę wniosku o zawieszenie postępowania w sprawie ulgi do czasu wydania ostatecznej decyzji zobowiązującej A do zwrotu nieprawidłowo wykorzystywanych środków. Organ pouczył stronę, że takie działanie zabezpieczy stronę przed sankcją wynikająca z art. 207 ust. 4 ustawy o finansach publicznych tj. przed wykluczeniem beneficjenta z możliwości otrzymania środków, o których mowa w art. 207 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, jeżeli nie zwróci środków wraz z odsetkami w terminie 14 dni od dnia upływu terminu, o którym mowa w art. 207 ust. 1 tej ustawy, z zastrzeżeniem art. 207 ust. 7 – do czasu ewentualnego orzeczenia w przedmiocie ulgi. Wadliwe pouczenie strony przez organ o konsekwencjach postępowania w sprawie ulgi względem obowiązku dotyczącego natychmiastowego uregulowania zobowiązania miało niewątpliwie wpływ zarówno na działania jakie strona podejmowała w postępowaniu jak i na zaufanie strony do informacji kierowanych do strony przez organ w toku postępowania.

A wskazało również, że analiza finansowa A zawarta w treści uzasadnienia decyzji obu instancji jest niepełna i nie odnosi się do charakteru środków finansowych znajdujących się na rachunkach A w tym zwłaszcza tego, że środki te albo pochodzą z tzw. "1%" albo są to środki otrzymywane w ramach projektów realizowanych przez A co wiąże się z określonymi ograniczeniami, w tym zwłaszcza brakiem możliwości dysponowania tymi środkami w sposób dowolny. Środki te przeznaczone są na realizację celów społecznych lub innych zadań wynikających z projektów, a wykorzystanie ich w sposób odmienny może wiązać się z koniecznością ich zwrotu. Dlatego też bezkrytyczne podejście do stanów księgowych na rachunkach A prowadzi do oczywistych wad w zakresie wyciągniętych wniosków. Skarżący zauważył, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywał na wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia organu I instancji. Organ ten bowiem w jednym miejscu wyjaśnił, że fakt wpłacenia przez A należności nie czyni postępowania w sprawie ulgi bezprzedmiotowym, w innym natomiast miejscu organ wskazał, że skoro A wpłaciło należność to brak jest podstaw do udzielenia ulgi. Na fakt wpłacenia należności powołano się również w decyzji II-instancji. W ocenie strony skarżącej organ pominął informacje kluczowe dla przedmiotowej sprawy, w tym to, że skargę na decyzję Zarządu z dnia [...]r. ustalającą należność będącą przedmiotem umorzenia w ramach niniejszego postępowania, Zarząd przekazał do WSA w Gliwicach z ponad półrocznym opóźnieniem. Zarząd nie rozpatrzył wniosku o wstrzymanie wykonalności tej decyzji, a uchybiając terminowi przekazania skargi uniemożliwił rozpatrzenie tego wniosku przez WSA w Gliwicach. Opieszałość organu skutkowała skierowaniem przez stronę wniosku na podstawie art. 55 § 1 w zw. z art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o wymierzenie grzywny z tytułu nieprzekazania do Sądu, w terminie 30 dni od dnia otrzymania skargi na decyzję Zarządu z dnia [...]r., przewlekłość działania Zarządu w istotny sposób wpłynęła na funkcjonowanie A, które zmuszone było zapłacić określoną w decyzji Zarządu kwotę, gdyż jak wskazano powyżej, brak wpłaty skutkowałby brakiem możliwości otrzymania jakiegokolwiek dofinansowania przez okres 3 lat. Powyższe skutkowało koniecznością zaciągnięcia przez A pożyczki w B S.A. Tak więc zdaniem skarżącego w świetle powyższego za wadliwe uznać należy wnioski organu dotyczące nie spełnienia przesłanek z art. 64 ust.1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych, w tym zwłaszcza przesłanki: "względów gospodarczych, w szczególności możliwości płatniczych zobowiązanego" oraz "ważnego interesu zobowiązanego". Ponadto wadliwe są również wnioski organu dotyczące nie spełnienia przesłanek z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o finansach publicznych, gdyż zupełnie pominięto przesłanki względów społecznych podczas analizy stanu faktycznego sprawy i przesłanek umorzenia części należności. Organ zupełnie pominął kwestie związane ze statutową działalnością A. Skoncentrowanie się wyłącznie na wynikach analizy finansowej spowodowało to, że przemilczany został aspekt konsekwencji społecznych związanych z koniecznością wpłaty pełnej należności tj. bez jakiejkolwiek ulgi. Konsekwencje te są natomiast bardzo szerokie i wiążą się z koniecznością zminimalizowania działalności na rzecz społeczeństwa lokalnego.

Odnosząc się do naruszeń przepisów postępowania skarżący wskazał, że nie doszło do rzetelnego wyjaśnienia sytuacji finansowej A, organ pominął okoliczności związane z jego błędami, opieszałością i wprowadzeniem w błąd strony, zaś rozstrzygnięcie zostało podjęte niezależnie od treści wniosku. Stwierdził, że skoro na dzień przekazywania przez organ zawiadomień ([...]i [...]r.) spełniał przesłanki udzielenia ulgi to oznaczało to, że organ nie oczekiwał żadnych nowych dowodów co powoduje a contrario, że nie istniały przesłanki pozytywnego załatwienia sprawy, których strona nie spełniła co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Zauważył, że bezpodstawne były zarzuty organu co do niedoprecyzowania wniosku przez stronę gdyż skoro orzekł w sprawie to brak ten nie stanowił braku formalnego, wniosek dotyczył umorzenia należności w części w ich najszerszym, możliwym zakresie, zaś przyjęcie stanowiska organu prowadziłoby do sytuacji, że strona mogłaby składać wiele wniosków w tym zakresie co jest niedopuszczalne. Skarżący wskazał ponadto, że decyzja w sprawie ulgi jest decyzją uznaniową, a uznanie administracyjne dotyczy zarówno tego czy ulga zostanie udzielona, jak i w jakim zakresie udzielona zostanie. Skarżący podkreślił, że działając w drugiej instancji organ w ogóle nie odniósł się do art. 79a § 1 k.p.a., zaś jego stwierdzenie dotyczące braków wniosku czy możliwości ulgi stanowią truizm.

Odpowiadając na skargę Zarząd wniósł o jej oddalenie, zaś w piśmie z dnia 13 października 2020 r. wyjaśnił, iż w sytuacji, gdy organizacja (skarżący) po zakończeniu 2016 r. nie decydowała o przeniesieniu nadwyżki przychodów nad kosztami na fundusz statutowy czy inne fundusze bądź rezerwy to pozostaje on zyskiem i tak jest prezentowany w bilansie w latach następnych. A nie przekazywało takiej nadwyżki na wskazane fundusze, a tym samym nadwyżka pozostawała zyskiem, którym A mogło dowolnie dysponować. A nie miało zaległości w innych zobowiązaniach publicznoprawnych. Skoro A uzyskało pożyczkę to pożyczkodawca uznał sytuację finansową A za korzystną. Zarząd zauważył, że w ramach przedstawionego projektu A dysponowało kosztami pośrednimi na poziomie 20% przy kwocie dofinansowania przekraczającej [...] złotych. Po realizacji projektu beneficjent nie zwraca środków finansowych pozostałych na jego rachunku bankowym wyodrębnionym do obsługi projektu, wynikających z rozliczenia środków pośrednich, wobec czego środki te pozostają do jego dyspozycji.

Na rozprawie w dniu 9 października 2020 r. skarżący podniósł, że A nie wypracowuje zysku, realizuje swoje zadania z dotacji i 1% odpisu podatkowego. Wyjaśnił również, że pożyczka na zwrot przedmiotowego świadczenia została spłacona z 1% odpisu podatkowego. Pełnomocnik organu podał, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek do udzielenia ulgi, zaś spłata przedmiotowej należności nie miała związku z zaciągniętą przez niego pożyczką.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji wskazać należy, że dotyczyła ona udzielenia ulgi w spłacie należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym określonej w decyzji zobowiązującej A do jej zwrotu, zaś skarżący odwoływał się do zasadności decyzji zwrotowej, jak i okoliczności związanych z jej wydaniem. Dlatego też na wstępie Sąd przedstawi ustalenia poczynione w tym zakresie.

Decyzja Zarządu z dnia [...]r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...]r. w sprawie zwrotu dofinansowania wykorzystywanego z naruszeniem procedur została przez A zaskarżona do tutejszego Sądu, który nieprawomocnym wyrokiem z dnia 22 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Gl 128/20 skargę oddalił uznając ją za bezzasadną. Z treści uzasadnienia tego wyroku wynika, że decyzja zwrotna była prawidłowa, zaś beneficjent naruszył zasadę konkurencyjności, uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców. Tutejszy Sąd rozstrzygnął także skargę A na przewlekłość postępowania Zarządu w sprawie udzielenia przedmiotowej ulgi wydając w dniu 26 maja 2020 r. wyrok, w sprawie o sygn. akt I SAB/Gl 2/20, w którym stwierdził, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa, umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie i oddalił skargę w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że podejmowane w sprawie działania organu nosiły znamiona przewlekłego prowadzenia postępowania. Sąd stwierdził, że brak konsekwencji w działaniach organu spowodował zbędne przedłużenie sprawy, zaś kolejne wezwania pokazują jego niesprawność i opieszałe działania.

Zgodnie z treścią art. 64 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może: na wniosek zobowiązanego: umarzać w całości – w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym (lit. a), umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości lub części należności lub rozkładać na raty płatność całości lub części należności – w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego (lit. b). Należności o których mowa w art. 60 tej ustawy to m.in. kwoty należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności (art. 60 pkt 6 ustawy o finansach). Powołany przepis art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach przewiduje dwie przesłanki umorzenia należności publicznoprawnych: ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Konkretyzacja tych pojęć następuje na tle stanu faktycznego interpretowanej sprawy, przy czym w tym przypadku są to klauzule generalne, które odsyłają do wartościujących ocen. W pierwszym przypadku o istnieniu tej przesłanki decydują kryteria zobiektywizowania, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości i nie może ograniczać się wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy losowych, a w drugim stosowana ocena powinna być wielopłaszczyznowa i nie może ograniczać się do zapewnienia zachowania finansowych interesów państwa czy samorządu. Z kolei przepis art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o finansach odnosi się do względów społecznych lub gospodarczych, wśród których wymieniono przykładowo możliwości płatnicze zobowiązanego. O istnieniu tych względów również powinny decydować kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości.

Należy przy tym zauważyć, że w pierwszej kolejności organ stosujący ulgi powinien stwierdzić czy w przypadku żądania całkowitego umorzenia należności zaistniały przesłanki ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego, zaś w przypadku żądania umorzenia w części lub rozłożenia na raty zachodzi przypadek uzasadniony względami społecznymi lub gospodarczymi. W przypadku stwierdzenia, że tego rodzaju okoliczności nie zaistniały, organ nie ma możliwości udzielenia stronie wnioskowanej ulgi. W przypadku zaś stwierdzenia wystąpienia pozytywnych przesłanek do udzielenia ulgi (w całości lub w części) jej zastosowanie jest prawem, a nie obowiązkiem organu, gdyż decyzje w tym zakresie mają charakter uznaniowy. Tym niemniej decyzja taka nie może charakteryzować się zupełną dowolnością. Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięcia sprowadza się do zbadania, czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. "Specyfika orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających określonym przez prawodawcę przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nawet przy ich ustaleniu, co determinuje zakres sądowej kontroli takich rozstrzygnięć. Ocenie sądu w pierwszej kolejności podlega poprawność postępowania dowodowego i wyciągniętych zeń wniosków co do tego, czy zaistniały przesłanki umorzenia" (tak wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 1256/19).

Jak wynika z akt sprawy i treści zaskarżonego rozstrzygnięcia, organ odmawiając umorzenia w całości i w części przedmiotowej należności uznał, że nie zaistniały przesłanki umożliwiające udzielenie wnioskowanej ulgi. Stwierdził, bowiem, że w sprawie nie zaistniała przesłanka "ważnego interesu zobowiązanego" ani "względów gospodarczych, w szczególności możliwości płatniczych zobowiązanego". Ustalenie to oparł na zebranym w sprawie materiale dowodowym, w tym sprawozdaniach finansowych skarżącego za lata 2015-2018 i dokumentów dotyczących otrzymanej przez skarżącego pomocy de minimis. Z dowodów tych wynikało, że skarżący we wskazanych latach osiągał zyski przekraczające [...] zł i uzyskał pomoc de minimis w wysokości ponad [...] zł. Organ nie stwierdził, by skarżący odnotował znaczące wahania w tych okresach. Jego sytuacja była stabilna, umożliwiająca prowadzenie działalności w sposób niezakłócony. Już po złożeniu wniosku o umorzenie A dokonało zwrotu całości należności, zaś organ nie stwierdził, by kolejne zobowiązania, w tym wpływające na wzrost zadłużenia, mogłyby zagrażać płynności finansowej.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że organ faktycznie ocenił przesłankę względów społecznych w kontekście działalności statutowej skarżącego skoro stwierdził, że sytuacja beneficjenta nie zagrażała ryzykiem zakończenia działalności statutowej, a więc działalności na rzecz społeczeństwa lokalnego. Twierdzenie skarżącego, że konsekwencje uiszczenia przedmiotowej należności są bardzo szerokie i wiążą się z koniecznością zminimalizowania tej działalności nie zostały w żaden sposób wykazane czy uprawdopodobnione szczególnie w sytuacji, gdy skarżący był w stanie spłacić jedno zobowiązanie i zaciągnąć inne nie wykazując uszczerbku w realizowaniu swojej funkcji jako stowarzyszenia nieprowadzącego działalności gospodarczej lecz działalność pożytku publicznego. Twierdzenie to w świetle ustalenia, że działania skarżącego doprowadziły do konieczności żądania zwrotu spornej należności, nie znajdują aprobaty. Skoro skarżący posiada stabilną sytuację finansową to tym samym może w dalszym ciągu działać na rzecz lokalnych społeczności. Skarżący nie dowodził, iż aktualnie nie uzyskuje dochodów z wpłat 1% przez podatników, dofinansowań czy dotacji. Wskazywał jedynie, że dochody te nie mogą być przeznaczone na spłatę przedmiotowej należności. Tym samym działalność społeczna stowarzyszenia jest nadal prowadzona w sposób niezagrożony. Skarżący nie wskazał konkretnych przypadków ograniczenia jego działalności, czy też jej "zminimalizowania".

Co do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania Sąd zauważa, że organ wyjaśnił i ustalił stan faktyczny sprawy, szczególnie w kontekście sytuacji finansowej strony, zaś sposób jego postępowania nie kolidował z zasadą pogłębienia zaufania czy też w zakresie wskazania przesłanek zależnych od strony, których brak mógł skutkować wydaniem decyzji na niekorzyść strony. W myśl art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dochodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. W myśl art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W toku postępowania organy administracji publicznej, z urzędu lub na wniosek stron podejmą wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z powołanych wyżej przepisów nie wynika, by ich stosowanie oznaczało, że wniosek strony ma być uwzględniony w sytuacji, gdy organ w stosownej informacji, nie wskaże przesłanek zależnych od strony, których brak skutkowałby wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. "Niezadowolenie stron postępowania z wydanego przez organ administracji rozstrzygnięcia nie może być utożsamiane z naruszeniem wynikającego z art. 8 k.p.a. obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Nie sposób przyjąć, że wymóg prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej będzie zachowany tylko wówczas, gdy organy administracji będą wydawać rozstrzygnięcia, których oczekuje strona postępowania" (tak wyrok NSA z dnia 26 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 23/18). "Przepis art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości" (tak wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 lutego 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 722/19). Przepis art. 79a k.p.a. jest przepisem prawa procesowego, a nie materialnego co oznacza, że nie może on stanowić podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w zakresie objętym uznaniem organu administracji zgodnie z żądaniem strony. Strona nie może oczekiwać, że informacja organu o tym, że strona wskazała przesłanki żądane od strony celem pozytywnego rozstrzygnięcia, czy też informacja o spełnieniu tych przesłanek określonych w odrębnych przepisach wiąże organ administracji w sprawie wydania decyzji uznaniowych. Sam fakt wykazania przez stronę zależnych od niej, a wymaganych prawem, okoliczności mogących stanowić podstawę do udzielenia wnioskowanej ulgi nie powoduje obowiązku jej przyznania ani też ustalenia, że zaistniały przesłanki do jej udzielenia.

Co do kwestii żądania przez organ sprecyzowania wniosku strony w zakresie częściowego uznania spornej należności wskazać należy, że kwestia ta stała się bezprzedmiotowa z uwagi na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia w którym odmówiono tego rodzaju ulgi, a tym samym organ mimo wcześniejszych wątpliwości rozpoznał ten wniosek merytorycznie. Podobnie rzecz się ma z zarzutami związanymi z przewlekłym prowadzeniem postępowania, czy też zasadności żądania zwrotu spornej należności, gdyż kwestie te podlegały badaniu w innych postępowaniach i trybach, a nadto zostały podane kontroli sądowoadministracyjnej. Przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie wnioskowanej ulgi nie miało wpływu na wynik niniejszej sprawy, zaś wskazywanie przez stronę na negatywne podejście organu czy wprowadzenie jej w błąd i przemilczenie własnych błędów nie mogło powodować zaistnienia materialnych podstaw skutkujących możliwością udzielenia ulgi w pełnym czy częściowym zakresie.

Sąd nie stwierdził, by sposób postępowania organu był sprzeczny z zasadą proporcjonalności, bezstronności czy równego traktowania, zaś skarżący nie wskazał przypadku sprawy, w której, przy tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych, organ dokonał odmiennej ich oceny i wydał rozstrzygnięcie inne niż w niniejszej sprawie.

Z tych wszystkich przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019.2325) i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił. Sąd nie orzekł o zasądzeniu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz organu wobec braku podstaw prawnych do takiego rozstrzygnięcia (art. 199 w związku z art. 200 p.p.s.a.).