Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1047/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 05 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2021 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego, działając m.in. na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia [...] września 2021 r. M. S. (zwany dalej także "Wnioskodawcą" lub "Skarżącym") zwrócił się do Prezydenta Miasta K. o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na: zakup gazu do pustej butli gazowej, doładowanie licznika przedpłatowego energii elektrycznej, zakup 1,5 tony węgla drewna opałowego oraz obuwia zimowego. Wnioskodawca podał, że jest osobą niezdolną do pracy i jest osobą niepełnosprawną.

W dniu [...] września 2021 r. przeprowadzono telefoniczną aktualizację wywiadu środowiskowego z Wnioskodawcą w reżimie art. 15o ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przewidziałem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Ustalono, że Skarżący zamieszkuje sam, prowadzi samodzielne gospodarstwo, nie posiada nikogo na swoim utrzymaniu; nie pracuje zawodowo ani dorywczo oraz nie jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy; posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności (jest niezdolny do pracy). Skarżący ma przyznany zasiłek stały w wysokości [...], który stanowi jego jedyny dochód. Zgodnie z Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...], Skarżącego zaliczono do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym.

Decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...], Prezydent Miasta K. przyznał M. S. zasiłek celowy w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału na sezon grzewczy [...] w tym węgla i drewna opałowego, napełnienia pustej butli gazowej, doładowania licznika przedpłatowego energii elektrycznej oraz zakupu obuwia zimowego (pkt 1), postanowił, że wpłata realizowana będzie gotówką w dniu [...] września 2021 r., po uprzednim odebraniu decyzji, na podstawie której zasiłek został przyznany (pkt 2), a decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 3). W podstawie rozstrzygnięcia przywołano m.in. art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz.1876 ze zm.) oraz art. 104, art. 110 § 1 i art. 108 k.p.a.

W uzasadnieniu Prezydent Miasta K. (zwany dalej także "Prezydentem") wyjaśnił, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Na podstawie § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kryterium dla osoby samotnie gospodarującej ustala się od października 2018 roku w wysokości 701 zł. Dodano, że art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. przewiduje, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Przywołując orzecznictwo sądowoadministracyjne, Prezydent zwrócił uwagę, że rolą organów pomocy społecznej jest wspieranie potrzebujących osób i rodzin w celu ich usamodzielnienia się oraz ich integracji ze środowiskiem. Funkcji tej nie można jednak utożsamiać z obowiązkiem stałego dostarczania środków pieniężnych w wysokości satysfakcjonującej wnioskodawców oraz zaspokajania wszystkich ich oczekiwań zmierzających do podwyższenia standardu codziennego funkcjonowania beneficjentów pomocy społecznej. Ponadto, przyznanie zasiłku celowego nie zależy wyłącznie od sytuacji materialnej strony. Rozpatrując wniosek organ musi także kierować się koniecznością dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy i uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W końcu, organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia.

W tak przedstawionym stanie faktycznym oraz biorąc pod uwagę uznaniowość decyzji przyznającej zasiłek celowy, Prezydent podkreślił, że na kwotę przyznanego zasiłku celowego składa się kwota [...]zł stanowiąca dofinansowanie do zakupu węgla oraz drewna opałowego, kwota [...]zł stanowiąca dofinansowanie do doładowania licznika do energii elektrycznej, kwota [...]zł stanowiąca dofinansowanie do napełnienia pustej butli gazowej, a także kwota [...]zł stanowiąca dofinansowanie do zakupu obuwia. Kwota dofinansowania do zakupu energii elektrycznej wynika z faktu, iż Wnioskodawca doładowuje licznik do energii elektrycznej na kwotę [...]zł, co starczy na około dwa miesiące. Jak podał Prezydent, kwotę [...]zł dzielimy na dwa miesiące i mnożymy razy 50% (dofinansowania do tej potrzeby) co daje kwotę [...]zł. Ustalono, że napełnienie pustej butli gazowej wynosi około [...] zł na miesiąc, a 50% (dofinansowania do tej potrzeby) stanowi [...] zł. Natomiast średni koszt zimowych butów wynosi ok. [...] zł, a 50% (dofinansowania do tej potrzeby) stanowi [...] zł.

Uzupełniająco, Prezydent wskazał, że średnia wysokość zasiłku celowego w okresie od 01 stycznia 2021 r. do 31 lipca 2021 r. wynosiła [...] zł, a w sierpniu 2021 r. wynosiła [...] zł. Dodano, że średnia wysokość zasiłku celowego w sierpniu 2021 r. wynika z faktu, że z uwagi na konieczność zapewnienia dofinansowania do zakupu opału na sezon grzewczy [...] pomoc na ten cel przyznawana była w wyższych kwotach. W sierpniu 2021 r. zostały przyznane 74 zasiłki z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału na sezon grzewczy 2021/2022 na łączną kwotę 33 700 złotych. Średnia wysokość zasiłku na ten cel wynosiła 455,41 zł. Dlatego też ze względu na ograniczoną ilość środków finansowych, którymi dysponował Prezydent, konieczny był, zdaniem Prezydenta, ich taki podział, aby zaspokoić najbardziej pilne i niezbędne potrzeby jak największej liczby osób spełniających, kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. Zwrócono także uwagę, że Wnioskodawcy przyznano już pomoc w formie zasiłku stałego w wysokości [...] zł miesięcznie, zasiłku okresowego w wysokości [...] zł miesięcznie; korzysta on także z świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości [...] zł miesięcznie.

W przewidzianym prawem terminie M. S. wniósł odwołanie od decyzji Prezydenta z dnia [...] września 2021 r., zaskarżając ją w całości. Skarżący podniósł, że odmówiono mu przyznania pomocy finansowej celowej na potrzebę pilną i niezbędną do jego egzystencji, tzn. na zakup 1,5 tony węgla na okres zimowy [...] oraz zakup drewna opałowego. Zdaniem Skarżącego, nie wykazano żadnej podstawy prawnej co do odmowy przyznania świadczenia w powyżej wskazanym zakresie, nie ustalono, ile kosztuje węgiel, którym Skarżący ogrzewa mieszkanie, a także nie ustalono, ile kosztuje drewno opałowe. Zdaniem Skarżącego organ wykroczył poza granice tzw. uznania administracyjnego w tym zakresie. Skarżący zakwestionował poprawność wyliczenia kwot przyznanej świadczenia w zakresie zakupu energii do licznika przedpłatowego, na zakup butli gazowej oraz na zakup obuwia.

W odwołaniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w zw. z art. 2 ust. 1 u.p.s. oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 oraz art. 9 k.p.a. a także art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., wnosząc w końcu o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezydenta z dnia [...] września 2021 r.

Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2021 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego, działając m.in. na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej także "Kolegium") wyjaśniło stan faktyczny sprawy, wskazując, że M. S. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe we własnym domu jednorodzinnym o powierzchni [...]; nie pracuje zawodowo ani dorywczo oraz nie jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy; posiada umiarkowany stopień niepełnosprawnośc. Jego wysokość dochodu to [...] zł (zasiłek stały), toteż nie przekroczono kryterium dochodowego. Skarżący utrzymuje się z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., a na wydatki Skarżącego składają się: podatek od nieruchomości [...] zł w ujęciu miesięcznym; woda i ścieki ok. [...] zł; napełnienie butli gazowej [...] zł; śmieci ok. [...] zł; doładowanie licznika do energii elektrycznej [...] zł za dwa miesiące.

Przywołując brzmienie art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., Kolegium wskazało, że decyzje w sprawie przyznania przedmiotowego zasiłku mają charakter uznaniowy, na co wskazuje sformułowanie "może być przyznany". Decyzje organów administracji w tym zakresie podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego nie oznacza, jednakże dowolności - jest w szczególności ograniczone zasadami postępowania, w szczególności zasadą prawdy obiektywnej, wyrażonej w przepisie art. 7 k.p.a., a uzupełnionej art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które zobowiązują organy administracji publicznej do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Kolegium dodało, że w świetle art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. oraz § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, M. S. nie przekroczył kryterium dochodowego, w związku z czym organ pierwszej instancji zasadnie uznał, iż wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania przedmiotowej pomocy. Dodano za tym, że zgodnie z art. 2 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zdaniem Kolegium, nie ulega wątpliwości, że środki finansowe dostarczane na realizowanie przez organy administracji publicznej zadań z zakresu pomocy społecznej są niewystarczające w porównaniu ze stosunkowo dużą liczbą osób korzystających z tego typu wsparcia. Jak wskazało Kolegium, powyższe okoliczności są faktami powszechnie znanymi - podejmowane są bowiem często w prasie, radiu i telewizji. W konsekwencji, organy pomocy społecznej nie są w stanie realizować wszystkich potrzeb swych beneficjentów, a w związku z tym zmuszone są ograniczyć jak w przypadku niniejszej sprawy, do zabezpieczenia podstawowych potrzeb i to w ograniczonej wysokości.

Kolegium stwierdziło, podzielając tym samym stanowisko Prezydenta, iż pomocą społeczną należy objąć przede wszystkim osoby, których sytuacja materialno-bytowa jest nie tylko ciężka, ale które to osoby współpracują z pracownikami socjalnymi i nie prezentują jedynie roszczeniowej postawy. Tymczasem, jak zaznaczyło Kolegium, postawę M. S. należy ocenić właśnie jako roszczeniową - Skarżący nigdy bowiem nie był zadowolony z przyznanej pomocy i każdorazową odwołuje się od wszelkiej otrzymanej kwoty. Pomimo tego, Prezydent przyznał M. S. na zakup węgla i drewna opałowego zdecydowanie wyższą kwotę niż średnia wypłacana na ten cel, podkreślając, że Skarżący otrzymał na ten cel kwotę [...]zł. Niezrozumiałym jest więc dla Kolegium fakt, że Skarżący jest niezadowolony z takiego rozstrzygnięcia. Jak wskazało Kolegium, wniosek o przyznanie pomocy został rozpoznany pozytywnie i M. S. przyznano wnioskowaną pomoc, chociaż w zbyt niskiej - z punktu widzenia Skarżącego - kwocie. Wysokość ta jednak, zdaniem Kolegium, jest co najmniej adekwatna do celów, na jakie została przyznana, a w przypadku zakupu opału na sezon zimowy zdecydowanie wyższa niż średnia wypłacona beneficjentom Prezydenta.

Kolegium dodało, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że na przyznaną kwotę zasiłku celowego składa się kwota dofinansowania do zakupu (organ przyjął ok. 50% miesięcznych kosztów, wyliczonych na podstawie faktur i dokumentów przedstawionych przez stronę). W związku z tym, Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja Prezydenta została wydana zgodnie z przepisami prawa oraz jest w pełni słuszna i zasadna. Kolegium oceniło, że materiał sprawy został zebrany w sposób prawidłowy, na jego podstawie dokonano całościowej oceny sytuacji M. S. oraz rozpatrzono pozytywnie jego wniosek, jednakże z uwagi na ograniczone możliwości finansowe przyznano wnioskowane świadczenie w niewielkiej - z punktu widzenia Skarżącego - wysokości. Kolegium uznało, że z tych względów zarzuty i argumentacja odwołującego jest bezzasadna.

Pismem z dnia [...] grudnia 2021 r. M. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], zaskarżając ją w całości.

Skarżący podniósł, że, naruszając art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., odmówiono mu pomocy finansowej od listopada 2021 r. do kwietnia 2022 r. na zakup 1,5 tony węgla, na zakup energii na wrzesień i październik 2021 r. na kwotę [...]zł przed podwyżką energii elektrycznej, na zakup gazu do pustej butli gazowej, na zakup drewna opałowego na zimę za [...] zł, na zakup obuwia męskiego na okres zimy za kwotę średnią [...] zł, na opłacenie faktury za wodę i ścieki za [...] zł.

Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 3 i ust. 4 oraz art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., oraz powtórzył zarzut odwołania odnoszący się do, zdaniem Skarżącego, nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie ustaleń co do rzeczywistej ceny 1 tony węgla, ceny drewna opałowego. Skarżący podniósł także zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 oraz art. 9 k.p.a. a także art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. Dodano, że z treści u.p.s. wynika wprost, że jednorazowa pomoc na zakup opału wynosi 900 zł dla osób niepełnosprawnych i niezdolnych do pracy. Wskazano, że zaskarżona decyzja nie zawiera uzasadnienia co do tego jaką kwotę przyznano na zakup węgla a jaką kwotę przyznano na zakup drewna opałowego. Nie ustalono, zdaniem Skarżącego, czy przyznana kwota na zakup energii umożliwi jej rzeczywisty zakup, a także ceny obuwia męskiego. Zarzucono za tym, że Kolegium stygmatyzuje Skarżącego jako osobę reprezentującą postawę roszczeniową. Skarżący podniósł, że żaden z organów nie zobrazował sytuacji Skarżącego, co ma doprowadzać do wymykania się takim decyzjom kontroli sądowej.

Jednocześnie, sformułowano wnioski o wyeliminowanie z obrotu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie z kosztów sądowych w całości.

Postanowieniem Starszego referendarza sądowego z dnia [...] stycznia 2022 r., sygn. akt IV SPP/Po [...], Skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. (pkt 1) oraz umorzono postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r. pełnomocnik Skarżącego ustanowiony na zasadach prawa pomocy - r. K. - podtrzymała skargę oraz uzupełnił stanowisko w sprawie.

Pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że Skarżący mieszka sam w mieszkaniu o powierzchni [...], prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie pracuje zawodowo albowiem zgodnie z Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] kwietnia 2018 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym. Ponadto - zgodnie z zaświadczeniami lekarskimi z dnia [...] stycznia 2021 r. oraz z dnia [...] stycznia 2022 r. był i jest niezdolny do podjęcia pracy do dnia [...] lipca 2022 r. Skarżący wymaga stosowania specjalistycznej diety wątrobowej. Dochodem Skarżącego do końca 2021 r. był przyznany zasiłek stały w wysokości [...] zł.

Zdaniem pełnomocnika Skarżącego, sytuacja materialno-bytowa Skarżącego nie jest sporna, w szczególności bezsporne jest to, że Skarżący nie przekracza kryterium dochodowego oraz to, że jego dochód jest drastycznie niski i nie pozwala mu na zaspokojenie elementarnych potrzeb, nie pomijając konieczności stosowania specjalnej diety.

Podniesiono za tym, że w zaskarżonej decyzji błędnie wskazano, że na przyznaną kwotę zasiłku celowego składa się kwota dofinansowania do zakupu 50% miesięcznych kosztów wyliczonych na podstawie faktur i dokumentów przedstawionych przez Skarżącego. Zdaniem pełnomocnika, wskazania wymaga, że wbrew twierdzeniu organu nie ustalono ile kosztuje 1,5 tony węgla i drewna opałowego i przy przyjęciu, iż kwota dofinansowania miałaby stanowić 50%, wówczas winna była wynieść co najmniej [...] zł, a nie [...] zł, albowiem zakup 1,5 tony węgla to koszt [...] zł, zaś drewna opałowego [...] zł. Z kolei koszt zakupu solidnego obuwia zimowego to kwota co najmniej [...] zł, stąd 50% tej kwoty to [...] zł, nie zaś jak wskazano w decyzji [...] zł. Ponadto, Skarżący na zakup energii za dwa miesiące wydatkuje [...] zł, z której to kwoty [...]%, to kwota [...]zł. Podniesiono dalej, że niezwykle ważne jest, aby uzasadnienie decyzji zawierało prawidłowe ustalenia poczynione w toku postępowania zakończonego wydaniem decyzji. Tylko bowiem tak skonstruowane uzasadnienie decyzji stanowić będzie realizację art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są zobowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Podniesiono w konsekwencji, że na skutek błędnie poczynionych ustaleń, organ ograniczył wysokość wnioskowanego zasiłku.

Zwrócono uwagę, że wtedy, gdy organy działają na podstawie uznania administracyjnego, to ich szczególnym obowiązkiem jest zbadanie i rozważenie okoliczności indywidualnych danej sprawy w celu jej prawidłowego rozwiązania i dlatego powinny wybrać rozwiązanie optymalne. Toteż negatywne rozstrzygnięcie, szczególnie podjęte w ramach uznania powinno być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Jak wskazał pełnomocnik Skarżącego, uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy (jest on bowiem związany przepisami procedury administracyjnej i przepisami ustawy o pomocy społecznej), ale nie nakazuje mu także spełnienia każdego żądania obywatela, tym bardziej że pomoc społeczna może być udzielana w różnej formie. W tym kontekście podniesiono, że rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego, organ pomocy społecznej nie może ograniczać się wyłącznie do wyjaśnienia zasad dotyczących decyzji wydawanych w tym przedmiocie. Konieczne jest odniesienie tych reguł i konkretnego przepisu do sytuacji osoby wnioskującej o przyznanie pomocy, a także wnioskowanych kwot. W przeciwnym razie organ pomocy społecznej dopuszcza się naruszenia przepisów art. 7, at. 77 § 1 i art. 80 k p a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazano za tym, iż nawet wówczas, gdy organ może nie dysponuje odpowiednią pulą środków przeznaczonych na cele pomocy społecznej, czy też nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej lub życiowej i samo spełnienie kryterium dochodowego nie zawsze jest wystarczającym argumentem warunkującym przyznanie pomocy, to jednakże załatwiając sprawę dotyczącą przyznania zasiłku celowego, organ powinien kierować się także interesem obywatela i interesem społecznym. W świetle powyższych zasad organ nie może poprzestać na stwierdzeniu, że "ze względu na ograniczoną ilość środków finansowych, którymi dysponuje organ, konieczny jest ich taki podział, aby zaspokoić najbardziej pilne i niezbędne potrzeby jak największej liczny osób spełniających kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomoc społecznej". Stwierdzenie to jest jedynie wypowiedzeniem formuły ogólnej i w zasadzie to nie wiadomo jak ta okoliczność przekłada się na realia niniejszej sprawy. Takie uzasadnienie decyzji organu może wywołać wrażenie dowolności, jeśli chodzi o rozstrzygnięcie, a także poczucie krzywdy i niesprawiedliwości. Podniesiono za tym, że Skarżący nie określił swoich oczekiwań co do wysokości oczekiwanej pomocy, z kolei organ wskazując, iż kwota zasiłku odpowiada 50% wnioskowanych poszczególnych składowych - poczynił błędne ustalenia łącznej wysokości przyznanego zasiłku.

Jak podniósł pełnomocnika Skarżącego, przedstawione wyżej uchybienia - dotyczące uzasadnienia - wydanych w sprawie decyzji mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie jest wykluczone bowiem, iż na skutek prawidłowych ustaleń, świadczenie zostałoby przyznane w wyższej wysokości.

Zwrócono uwagę, że wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ocena Skarżącego przez Kolegium co do jego postaw wobec udzielanej mu pomocy społecznej należy uznać za krzywdzącą. Taka ocena nie powinna mieć miejsca w treści decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia Przewodniczącego Wydziału.

Stosownie do treści przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022, poz. 329 – dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b),inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego Sąd nie dostrzegł naruszenia przepisów prawa materialnego - które miało wpływ na wynik sprawy - jak również przepisów postępowania, które - mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dostrzegł też naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że uchylenie decyzji z powodu naruszenia prawa materialnego doznaje ograniczenia, bowiem może ono nastąpić tylko wówczas, jeżeli uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podobnie, w przypadku naruszenia przepisów postępowania, przez możliwość istotnego wpływu na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji (por. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 458). Jednocześnie przyjmuje się, że brak takiego wpływu wystąpi w sytuacji gdy przy prawidłowym zastosowaniu prawa materialnego treść aktu byłaby taka sama (por. A. Kabat [w;] B. Dauter, A. Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 624). Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd musi zatem mieć na uwadze, czy uchylenie zaskarżonego aktu z uwagi na stwierdzone uchybienia może doprowadzić do wydania aktu o innej treści na skutek ponownego rozpoznania sprawy.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021, poz. 735 ze zm. – dalej jako: k.p.a.) oraz ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020, poz. 1876 – dalej jako: u.p.s.).

Przedmiotem kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. przyznającą M. S. zasiłek celowy, w kwocie [...]zł, z przeznaczeniem na: dofinansowanie do zakupu opału na sezon grzewczy [...] w tym węgla i drewna opałowego, napełnienia pustej butli gazowej, doładowania licznika przedpłatowego energii elektrycznej oraz zakupu obuwia zimowego.

Uprzedzając omówienie zasadniczych motywów podjętego rozstrzygnięcia - szczególnie zaakcentować trzeba, że Skarżącemu przyznano pomoc na częściowe pokrycie wszystkich zgłoszonych potrzeb.

Jak wynika z akt sprawy M. S. wnioskiem z dnia [...] września 2021 r. wystąpił o zasiłek celowy na: zakup gazu do pustej butli gazowej, doładowanie licznika przedpłatowego energii elektrycznej, zakup 1,5 tony węgla i drewna opałowego oraz obuwia zimowego.

Po rozpoznaniu tego wniosku i przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] września 2021 r. przyznał Skarżącemu zasiłek celowy w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału na sezon grzewczy [...] w tym węgla i drewna opałowego, napełnienia pustej butli gazowej, doładowania licznika przedpłatowego energii elektrycznej oraz zakupu obuwia zimowego.

W tej sytuacji Skarżący kwestionuje jednak wysokość udzielonej mu pomocy.

W następnej kolejności należy wskazać, że rozpoznając niniejsza sprawę Sąd miał na uwadze pełen jej kontekst, a mianowicie, że .jak Sądowi wiadomym jest z urzędu, M. S. pozostaje beneficjentem pomocy społecznej co najmniej od 2011 r. (por. np. sprawa o sygn. IV SA/Po 390/11).

Od 2011 r. Skarżący systematycznie otrzymuje pomoc w formie zasiłków (stałego, okresowego oraz zasiłków celowych na pokrycie kosztów zakupu żywności, zakupu opału, pokrycia rachunków związanych z utrzymaniem zamieszkiwanego lokalu oraz zakupu leków).

Niezależnie od tej (opisanej powyżej) pomocy Skarżący regularnie zwraca się - ponadto również - o inne zasiłki celowe, np. na: "zakup nowego okna do pokoju", "na zakup środków czystości" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 389/11), "środków czystości i higieny osobistej" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 504/13), "2 worków gładzi szpachlowej, 5l unigruntu, 2 kolanka i rury łączącej do pieca typu cyganek" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 879/15); "zakup bielizny pościelowej oraz 5 worków zaprawy cementowej" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 860/15); "dofinansowanie do zakupu odzieży jesienno-zimowej oraz rusztu do pieca typu "cyganek" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 1000/15); "uzupełnienie brakującego opału na sezon grzewczy 2015/16" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 439/16); "doładowanie telefonu komórkowego oraz kosztów związanych z zakupem biletów KLA" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 947/17, sygn. IV SA/Po 824/17); "zakup 5 rolek papy dachowej oraz środka do jej klejenia" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 26/18); "zakup kurtki, spodni i obuwia zimowego oraz środków czystości i higieny osobistej" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 331/18), "zakup odzieży jesienno-zimowej (tj. spodni, kurtki i obuwia)" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 63/19), "zakup talerzy, garnków, patelni, szklanek i sztućców" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 43/19), "zakup 3 rolek papy dachowej, 10 litrów kleju na zimno do klejenia papy, 1 paczki gwoździ, listew bocznych do obróbki dachu, na zakup obuwia" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 605/19), "zakupu węgla i drewna opałowego na sezon grzewczy 2019/2020" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 1019/19), "odzieży jesienno-zimowej" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 141/19); "zakup 1 rolki papy dachowej asfaltowej, 2 kolanek oraz rury łączącej do pieca typu cyganek, linoleum - wykładziny do kuchni o powierzchni około 17 metrów kwadratowych" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 140/20), "obuwia zimowego oraz czajnika elektrycznego" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 740/20), "zakup talerzy, garnków, patelni, szklanek i sztućców" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 603/20); "dofinansowanie do zakupu brakującego opału na okres zimowy 2018/2019" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 1924/20); "zakup bielizny pościelowej, zakup odzieży wiosennej, zakup 10 litrów farby emulsyjnej" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 1904/20), "zakup środków czystości" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 1926/20); "zakup obuwia jesienno zimowego lub zimowego, zakup spalinowej piły do cięcia drewna, dwóch poduszek pod głowę do spania" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 64/21); "zakup dwóch konwektorowych grzejników elektrycznych oraz piżamy" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 502/21); "zakup odzieży jesienno-zimowej" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 503/21), "zakup trzech kartonów płytek PCV na ścianę do kuchni, jeden worek kleju do płytek" (por. sprawa o sygn. IV SA/Po 535/21).

Reasumując od 2011 r. Skarżący pozostaje w stałym, nieprzerwanym i bezpośrednim kontakcie z organami świadczącymi pomoc społeczną. Organom tym, sytuacja Skarżącego jest doskonale znana (czego z resztą ani Skarżący, ani jego pełnomocnik nie kwestionują). Co więcej, dzięki bieżącemu monitorowaniu sytuacji Skarżącego (na skutek znacznej liczby składanych przez niego wniosków), ustalenia organów na okoliczność sytuacji Skarżącego są na bieżąco weryfikowane i aktualizowane.

Zaakcentować trzeba również, że - co do zasady - wnioski Skarżącego o przyznanie pomocy są uwzględniane, a kwestią sporną staje się jedynie wysokość zasiłku, jaką - w ocenie Skarżącego - należało mu przyznać.

Na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter tzw. decyzji uznaniowej. To oznacza, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia w żądanej wysokości. Organ przyznając świadczenia z pomocy społecznej kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru tych świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnia potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli odpowiadają one celom i możliwościom pomocy społecznej. Organ ma prawo, w ramach uznania administracyjnego, do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, prowadzonej w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na te świadczenia, które jako ograniczone muszą być rozdzielane pomiędzy wszystkie osoby wymagające wsparcia. Przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby ona zostać faktycznie zrealizowana. Niewątpliwie organ nie może zaspokoić wszystkich, choćby najbardziej uzasadnionych, potrzeb osób ubiegających się o pomoc, tym bardziej w żądanej przez nich maksymalnej wysokości.

Jak wyjaśniał już Naczelny Sąd Administracyjny Mariuszowi Stawskiemu (w sprawie o sygn. I OSK 1323/20) oddalając jego skargę kasacyjną, w innej sprawie (jednak również dotyczącej wysokości przyznanego zasiłku celowego) "nawet spełnienie przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów, nie oznacza automatycznego obowiązku przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami".

Natomiast oddalając inną skargę kasacyjną M. S. (o sygn. I OSK 588/21) Naczelny Sąd Administracyjny, wyjaśniał Skarżącemu również, że cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak roszczenia prawnego do świadczenia pomocy (por. wyrok NSA z dnia 21.10.2021 r. sygn. I OSK 588/21).Powołując się na Trybunał Konstytucyjny (wyrok TK z 20.11.2001 r. SK 15/01 (OTK 2001/8/252) NSA podkreślił, że zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (W. Łączkowski, Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych, RPEiS 2004/1/8 i n.). Celem pomocy społecznej nie jest stałe zastępowanie osobistej aktywności osób w zakresie dostarczania rodzinie środków utrzymania. Pomoc społeczna nie może bowiem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego (wyrok NSA z 28.5.2013 r. I OSK 2132/12, Lex 1557129).

O subsydiarnym charakterze prawa pomocy świadczy m.in. art. 3 ust. 1 u.p.s. Stanowi on, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny - a nie je wyręcza. To, że Skarżący jest długotrwale chory, niepełnosprawny i niezdolny do pracy, stanowiło przesłanki przyznania skarżącemu zasiłku celowego (art. 39 u.p.s.). Pomoc ta nie może jednak zostać udzielona w oderwaniu od możliwości finansowych organu.

W badanej sprawie organ I instancji bardzo konkretnie omówił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sytuację Skarżącego (i w tym zakresie – ustalenia organów są bezsporne) oraz szczegółowo omówił obiektywne zasady przyznawania świadczeń wskazując, że średnia wysokość zasiłku celowego w okresie od [...] stycznia 2021 r. do 31 lipca 2021 r. wynosiła [...] zł, a w sierpniu 2021 r. wynosiła [...] zł. Dalej uściślono, że średnia wysokość zasiłku celowego w sierpniu 2021 r. wynika z faktu, że z uwagi na konieczność zapewnienia dofinansowania do zakupu opału na sezon grzewczy [...] pomoc na ten cel przyznawana była w wyższych kwotach. W sierpniu 2021 r. zostały przyznane 74 zasiłki z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału na sezon grzewczy [...] na łączną kwotę [...]złotych. Organ wyjaśnił przy tym, że średnia wysokość zasiłku na ten cel wynosiła [...] zł. Tymczasem, M. S. na ten sam tylko cel, przyznano pomoc w wysokości [...], a więc znacznie przekraczającej średnią wysokość pomocy, przyznawanej na ten sam cel pozostałym mieszkańcom. Nie bez znaczenia w tym kontekście pozostaje, w ocenie Sądu fakt, że Skarżący który otrzymał pomoc na zakup opału w wysokości przekraczającej średnią wysokość pomocy na ten cel, zamieszkuje w lokalu o powierzchni [...]. Powierzchnia wymagająca ogrzania jest zatem stosunkowo niewielka.

Uzasadniając przyznanie zasiłku celowego - na wszystkie objęte żądaniem wniosku Skarżącego cele - w podanej w decyzji wysokości – Prezydent Miasta K. odnosząc się do konkretnej sytuacji M. S. wyjaśnił, że względu na ilość środków finansowych, którymi dysponował, konieczny był, taki ich podział, aby zaspokoić najbardziej pilne i niezbędne potrzeby jak największej liczby osób spełniających, kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. Zwrócono także uwagę, że M. S. przyznano już pomoc w formie zasiłku stałego w wysokości [...] zł miesięcznie, zasiłku okresowego w wysokości [...] zł miesięcznie; korzysta on także z świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości [...] zł miesięcznie.

Podkreślić trzeba, że M. S. nie kwestionuje ustaleń faktycznych w sprawie, ale rozmiar udzielonej mu pomocy, która - zgodnie z jego żądaniem - w niniejszej sprawie dotyczyła zakupu opału, obuwia, energii elektrycznej oraz napełnienia butli gazowej.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonych decyzji Sąd wziął pod uwagę, że Skarżący od lat pozostaje stałym beneficjentem pomocy społecznej, a jego sytuacja (ustalenia faktyczne w sprawie) pozostaje niekwestionowana, jest udokumentowana w aktach sprawy i jest organom oraz Sądowi znana. Pomoc społeczna jest Skarżącemu udzielana regularnie, a Skarżący konsekwentnie skarży decyzje przyznające mu wnioskowaną pomoc, w niższych niż oczekiwałby kwotach. Analiza żądań kolejnych wniosków Skarżącego oraz składanych przez niego skarg prowadzi do wniosku, że Skarżący z biegiem lat błędnie zaczął wnioski o poszczególne zasiłki utożsamiać z przysługującym mu roszczeniem prawnym do świadczenia pomocy. Uwagę na to zwrócił Skarżącemu Naczelny Sąd Administracyjny, wyjaśniając M. S., że "brak roszczenia prawnego do świadczenia pomocy" (por. wyrok NSA o sygn. I OSK 588/21). Jednocześnie, jak Sądowi wiadomo z urzędu, Skarżący instrumentalnie niekiedy wykorzystuje pomoc państwa, np. podejmując zatrudnienie jako osoba posiadająca status bezrobotnego (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. I OSK 502/17), oraz sam podważa wiarygodność składanych przez siebie oświadczeń np. zatajając przed organami swoją rzeczywistą sytuację (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 lutego 2022 r. sygn. IV SA/Po 943/21), co z kolei generuje po stronie organów obowiązek prowadzenia postępowań w trybach nadzwyczajnych (por. np. sprawy o sygn. IV SA/Po 701/16, IV SA/Po 702/16, IV SA/Po 703/16, IV SA/Po 704/16).

Reasumując, mając na uwadze pełen kontekst badanej sprawy Sąd zaskarżone decyzje uznał za prawidłowe. Organy obu instancji nie naruszyły art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a.

Nie ulega wątpliwości, że uzasadnienia decyzji obu instancji mogły być bardziej pogłębione (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.), lecz – zważywszy na konkretne okoliczności badanej sprawy - nie wpłynęło to na prawidłowość aktu subsumcji.

Mając zatem na uwadze, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw oraz, że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego - które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji

W tym miejscu Sąd wyjaśnia, że nie orzekł w niniejszym wyroku w kwestii przyznania pełnomocnikowi zawodowemu Skarżącego wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, gdyż zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. wydanie postanowienia w tym przedmiocie należy zasadniczo do referendarza sądowego – który w niniejszej sprawie niezwłocznie wyda stosowne orzeczenie