Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 629/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 61, art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1333
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Adam Habuda, Asesor WSA Marta Pawłowska, Protokolant: asystent sędziego Grzegorz Dubaniowski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości występujących w murze oporowym oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: DWINB lub organ II instancji) nr [...] z [...] utrzymująca w mocy decyzję P. Inspektora Nadzoru Budowlanego w D. (dalej: PINB, organ I instancji) nr [...] z [...], którą nakazano Gminie Miejskiej D. - właścicielce działki o nr [...], obręb [...] w D. oraz J. S. - właścicielowi działki o nr [...] obręb [...] w D., usunąć stwierdzone nieprawidłowości występujące w murze oporowym znajdującym się na granicy tych działek, poprzez wykonanie określonych w decyzji robót budowlanych.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

PINB, wobec wystąpienia w dniu [...] katastrofy budowlanej, której uległa część muru oporowego położonego przy ul. [...] w D., składającego się z części dolnej – zabytkowej i części górnej – współczesnej, przeprowadził postępowanie w sprawie katastrofy budowlanej w trybie art. 73-79 u.p.b. i ostateczną decyzją z [...], nr [...] nakazał Gminie Miejskiej D. wykonanie wyszczególnionych w decyzji prac zabezpieczających. Następnie PINB wszczął z urzędu – zawiadomieniem z [...] - postępowanie w trybie art. 66 u.p.b. w sprawie nieodpowiedniego stanu technicznego muru oporowego. Ponadto przedmiotem odrębnego postępowania PINB objął kwestię nieodpowiedniego stanu technicznego nasypu gruntowego na działce nr [...] - należącej do J. S., który znajduje się powyżej muru oporowego.

Podczas oględzin prowadzonych w dniu [...] organ nadzoru stopnia powiatowego ustalił, że mur oporowy na działce nr [...] jest w nieodpowiednim stanie technicznym. Stwierdzono w nim miejscowe ubytki struktury kamiennej od strony budynku mieszkalnego przy ul. [...]. Zaobserwowano obsunięcie się podstawy części muru oporowego biegnącego wzdłuż budynku mieszkalnego przy ul. [...], zawalenie części muru oporowego biegnącego wzdłuż ul. [...]. Stwierdzono również pęknięcia muru oporowego od strony budynku mieszkalnego przy ul. [...] - w okolicy prawego narożnika ściany frontowej budynku oraz okolicy lewego narożnika ściany budynku, przy którym występuje duże pękniecie i odchylenie muru oporowego, wybrzuszenia w środkowej części muru oporowego biegnącego wzdłuż ściany bocznej budynku mieszkalnego przy ul. [...] oraz odchylenie się od pionu muru oporowego biegnącego wzdłuż tej ściany bocznej budynku mieszkalnego. Organ stwierdził także brak zabezpieczenia terenu przed dostępem osób postronnych za ścianą tylną budynku mieszkalnego w pobliżu występującego dużego pęknięcia i odchylenia muru oporowego od pionu. Stwierdzono, że Gmina wykonała drewniane przypory zabezpieczające narożnik uszkodzonego muru oporowego na odcinku od prawego narożnika muru oporowego do ściany frontowej budynku mieszkalnego przy ul. [...].

Wydaną na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 u.p.b. decyzją z [...] PINB nakazał Gminie Miejskiej D. usunąć nieprawidłowości występujące w murze oporowym poprzez: zapewnienie jego stateczności w części odchylonej od pionu od strony budynku mieszkalnego przy ul. [...], wzmocnienie podstawy muru oporowego do strony budynku mieszkalnego przy ul. [...] oraz narożnika muru oporowego od strony budynku mieszkalnego przy ul. [...], odtworzenie zawalonej części muru oporowego od strony budynku mieszkalnego przy ul. [...], likwidację występującego pęknięcia muru oporowego od strony budynku mieszkalnego przy ul. [...] (w okolicy prawego narożnika ściany frontowej tego budynku), przemurowanie uszkodzonego fragmentu muru oporowego w części występującego pęknięcia i odchylenia od pionu od strony budynku mieszkalnego przy ul. [...] (w okolicach lewego narożnika ściany tylnej budynku).

Od powyższej decyzji odwołanie złożyli J. S. oraz Gmina Miejska D. Decyzją z [...] DWINB utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, stwierdzając, że nakazane w kwestionowanej decyzji obowiązki zostały określone w sposób prawidłowy i przyczynią się do usunięcia nieprawidłowego stanu technicznego muru oporowego.

Po rozpoznaniu wywiedzionej od tej decyzji skargi Gminy Miejskiej D. prawomocnym wyrokiem z [...], sygn. akt [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podjętego wyroku sąd wskazał na brak przedstawienia przez organy nadzoru budowlanego wiarygodnych podstaw orzeczonych nakazów. W tym zakresie wskazano, że podstawą podjęcia w takim przypadku rozstrzygnięcia powinny być ustalenia wynikające nie tylko z przeprowadzonej kontroli obiektu budowlanego ale także stosownej ekspertyzy technicznej, której przyznaje się status koniecznego elementu dowodowego uzyskiwanego przez organ prowadzący postępowanie. PINB nie tylko nie zażądał przedstawienia takiej ekspertyzy ale również pominął pozostające w jego dyspozycji ekspertyzy techniczne. Sąd zauważył, że w wykonanej na zlecenie PINB ekspertyzie technicznej w sprawie przyczyn katastrofy budowlanej, autorstwa rzeczoznawcy budowlanego mgr inż. S. S., w sposób kategoryczny stwierdza się, że stan techniczny muru kwalifikuje go do rozbiórki i odbudowy. W tym celu należy m.in. przewrócić na zawalisko odspojone części muru, aż do pionowego pęknięcia w miejscu pęknięcia muru przy narożniku budynku mieszkalnego z poziomu posadowienia muru, usunąć nasyp (zasypkę murów) do uzyskania kąta stoku naturalnego, aby nie następowały dalsze osuwiska, wysortować materiał kamienny właściwy do odbudowy, usunąć materiały nieprzydatne do odtworzenia muru, a w końcu zaprojektować nowy mur wraz z jego posadowieniem i na tej podstawie dopiero wykonać nowy mur. W ocenie Sądu, z przedstawioną ekspertyzą koresponduje przedłożona przez Gminę ekspertyza techniczna oceny stanu technicznego muru oporowego, wykonana przez inż. budownictwa E. K. z [...]. Stwierdza się w niej, że ze względu na stan techniczny mur oporowy nadaje się do rozbiórki. Zaleca się wobec tego wykonać nową konstrukcję muru oporowego odpowiednio zaprojektowaną dla przewidywanych obciążeń oraz sposobu użytkowania budowli. Biorąc pod uwagę przedstawione stanowisko eksperckie, Sąd stwierdził, że procedowanie w trybie przepisów utrzymaniowych (art. 61 i nast. u.p.b.), nie ogranicza w żaden sposób organu w podjęciu orzeczenia, którego jednym z elementów będzie rozbiórka części obiektu, celem jego późniejszej odbudowy. Nie będzie to klasyczna rozbiórka w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, ale element pewnej całości, podyktowany względami technicznymi, zgodnością ze sztuką budowlaną, w tych wszystkich sytuacjach, w których doprowadzenie obiektu do odpowiedniego stanu technicznego, wymaga przeprowadzenia daleko idących robót budowlanych, obejmujących rozebranie obiektu budowlanego lub jego części i dopiero jego odbudowę. W takim przypadku punktem wyjścia winna być ocena zakresu robót orzeczonych względem obiektu budowlanego. Sądu stwierdził, że nie ma przeszkód prawnych do tego, aby w trybie art. 66 ust. 1 u.p.b. orzec nakaz usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, poprzez rozebranie zniszczonych fragmentów/elementów obiektu budowlanego i wykonaniu w ich miejsce nowej konstrukcji, która będzie odpowiednio zaprojektowana dla przewidywanych obciążeń oraz sposobu użytkowania. Kluczowe znaczenie w sprawie ma to, że przedmiot postępowania dotyczy obiektu budowlanego, który uległ katastrofie budowlanej, ale jak wynika z ekspertyz technicznych, nadaje się on do remontu i odbudowy. Naprawczy charakter prac budowlanych wykonywanych na podstawie art. 66 ust. 1 u.p.b. nie wyklucza wobec tego orzeczenia nakazu rozebrania obiektu i jego późniejszej odbudowy, jeżeli tylko taki zakres robót budowlanych przyczyni się do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości i doprowadzi obiekt do odpowiedniego stanu technicznego, który umożliwi ponowne pełnienie przez niego funkcji oporowych. W zakresie wskazań co do dalszego postępowania Sąd podał, że w przypadku przesądzenia podstaw prawnych do procesowania w trybie art. 66 ust. 1 u.p.b. organ nadzoru powinien rozważyć dopuszczenie z urzędu dowodu z ekspertyzy stanu technicznego spornego muru oporowego, ewentualnie zobowiązać właściciela do przedstawienia takiej ekspertyzy. Dopiero na podstawie tych dowodów, uzupełnionych ewentualnie innymi dowodami, wskazanymi przez strony lub których potrzebę dostrzeże organ w toku dalszego postępowania, organ I instancji wyda we właściwym trybie decyzję.

W powtórzonym postępowaniu Gmina Miejska D. przedłożyła organowi I instancji dwie opinie biegłego sądowego Sądu Okręgowego w Ś. inż. M. A. z [...] oraz z [...], a także protokół z [...] z czynności wyznaczenia punktów granicznych uprzednio ujawnionych w ewidencji gruntów wykonany przez geodetę uprawnionego S. E. w sprawie położenia muru oporowego na granicy działek [...] i [...] obręb [...] w D., który został wykonany na zlecenie Sądu Okręgowego w Ś. (sygn. akt [...]). Ponadto PINB włączył do akt sprawy Ekspertyzę Techniczną Ocena Stanu Technicznego Muru Oporowego z [...] sporządzoną przez E. K. oraz Ekspertyzę Techniczną w sprawie przyczyn katastrofy budowlanej polegającej na zawaleniu się części ściany oporowej wraz z dwoma garażami zlokalizowanymi na dz. nr [...] obręb [...] w D. przy ul. [...] z [...] sporządzoną przez mgr inż. S. S.

Decyzją nr [...] z [...] PINB nakazał Gminie Miejskiej D. - właścicielce działki o nr [...], obręb [...] w D. oraz J. S. - właścicielowi działki o nr [...], obręb [...] w D., usunąć stwierdzone nieprawidłowości występujące w w/w murze oporowym, znajdującym się na granicy tych działek, poprzez: 1) dokonanie w terminie do [...] rozbiórki zniszczonych i uszkodzonych fragmentów muru oporowego; 2) dokonanie w terminie do [...] odbudowy muru oporowego; 3) niezwłoczne, lecz nie później jak w terminie 7 dni od daty otrzymania niniejszej decyzji, wykonanie trwałego wygrodzenia terenu od strony tylnej budynku mieszkalnego przy ul. [...], w odpowiedniej odległości od pękniętego i odchylonego muru oporowego, uniemożliwiającego swobodny dostęp osobom postronnym do terenu przy ww. uszkodzonym murze.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. S., który zarzucił PINB rażące naruszenie: 1) art. 61 w zw. z art. 66 w zw. z art. 79 u.p.b. poprzez nałożenie określonych w decyzji nakazów na odwołującego i uznanie go za współwłaściciela o muru oporowego w sytuacji, kiedy nie jest i nie był on współwłaścicielem ani też zarządcą tego muru a jedynym właścicielem muru i zarazem jego zarządcą była i nadal jest Gmina Miejska D., która tym samym jako jedyna winna być adresatem nałożonych w/w decyzją obowiązków; 2) art. 61 u.p.b. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. poprzez uznanie J. S. wbrew istniejącym i jednoznacznym dokumentom urzędowym i wynikających z nich domniemań a jedynie na podstawie mapy geodezyjnej sporządzonej przez geodetę S. E., która nie ma waloru dokumentu urzędowego, za współwłaściciela muru w sytuacji, kiedy takim współwłaścicielem on nie jest; 3) błąd w ustaleniach faktycznych polegający za przyjęciu wbrew istniejącym dowodom, że Gmina nie jest jedynym właścicielem i zarazem zarządcą muru oporowego.

Po rozpoznaniu ponownym sprawy opisaną na wstępie decyzją z [...] DWINB utrzymał w mocy decyzję PINB z [...]. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołując się na przepis art. 153 p.p.s.a., wskazał na wynikające z prawomocnego wyroku WSA we W. z [...], sygn. akt [...] związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania. Ponadto DWINB zaznaczył, że w sprawie doszło do ujawnienia nowych okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzyganej sprawy a mianowicie tego, że sporny mur oporowy nie znajduje się wyłącznie na działce nr [...] należącej do Gminy Miejskiej D., lecz częściowo także na działce nr [...] należącej do J. S. Potwierdza to protokół z [...] z czynności wyznaczenia punktów granicznych uprzednio ujawnionych w ewidencji gruntów wykonany przez geodetę uprawnionego S. E. oraz opinie biegłego sądowego Sądu Okręgowego w Świdnicy inż. M. A. Z [...] oraz [...]. W konsekwencji powyższego mur oporowy stanowi współwłasność Gminy Miejskiej D. oraz J. S.

Odnosząc się do zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku w sprawie [...] organ odwoławczy wskazał na bezsporność ustalenia dotyczącego złego stanu technicznego muru oporowego. Mur pozostaje w nieodpowiednim stanie technicznym związanym z miejscowymi ubytkami struktury kamiennej, obsunięciem się podstawy części muru oporowego, zawaleniem się części muru oporowego, licznymi pęknięciami, odchyleniem muru oporowego i występującymi wybrzuszeniami. Powołując się na zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy wskazał, że do katastrofy, która miał miejsce w [...] mogła przyczynić się nadbudowa muru oporowego. Jednakże obecny stan nadbudowy nie pozwala na zweryfikowanie czy wykonane wówczas roboty były prawidłowe i tym samym zastosować tryb postępowania opisany w art. 50-51 u.p.b. w odniesieniu do tej konkretnej części muru oporowego. Wobec tego, że nadbudowa w skutek katastrofy budowlanej przestała istnieć organ odwoławczy doszedł do przekonania, że jedynym sposobem na doprowadzenie muru oporowego do należytego stanu technicznego będzie procedowanie w trybie przepisów utrzymaniowych. DWINB ocenił, że w świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych występuje przypadek, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 u.p.b. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że mur oporowy jest w nieodpowiednim stanie technicznym. Podczas oględzin stwierdzono następujące nieprawidłowości: miejscowe ubytki struktury kamiennej muru oporowego, obsunięcie się u podstawy części muru oporowego, zawalenie się części muru oporowego, liczne pęknięcia i odchylenia muru oporowego. Z powyższymi ustaleniami koresponduje treść ekspertyzy technicznej E. K. z [...], ekspertyzy technicznej S. S. z [...]. W świetle opisanych tam nieprawidłowości organ odwoławczy uznał, że stanu muru oporowego nie można uznać za należyty w rozumieniu art. 61 u.p.b.

DWINB powołał się na regulację wynikającą z art. 154 § 1 k.c. Zgodnie z tym przepisem domniemywa się, że mury, płoty, miedze, rowy i inne urządzenia podobne, znajdujące się na granicy gruntów sąsiadujących, służą do wspólnego użytku sąsiadów. Stosownie zaś do treści art. 154 § 2 k.c. korzystający z wymienionych urządzeń obowiązani są ponosić wspólnie koszty ich utrzymania. Zauważając, że powołane przepisy regulują wyłącznie kwestie związane z użytkowaniem wymienionych w nim urządzeń przez sąsiadów oraz ponoszenia kosztów ich utrzymania i nie rozstrzygają kwestii własnościowych, organ odwoławczy wskazał, że takie kwestie są rozwiązywane na podstawie reguł ogólnych, dotyczących własności rzeczy oraz części składowych. Zgodnie z art. 47 § 1 k.c. część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Wedle art. 48 § 1 k.c. do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane. Stosownie do treści art. 191 k.c. własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała się jej częścią składową. Z powyższego wynika, że jeżeli mur oporowy jest trwale związany z gruntem, to stanowi część składową nieruchomości gruntowej i nie może być odrębnym przedmiotem prawa własności. Co za tym idzie, jeżeli mur oporowy położony jest w granicy pomiędzy dwiema nieruchomościami, stanowi część składową obu tych nieruchomości. Natomiast jeśli obiekt budowlany ma więcej niż jednego właściciela, to nakaz usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości powinien być skierowany do wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, przy czym nie mają tu znaczenia ani proporcje, w jakich własność przysługuje każdemu ze współwłaścicieli, ani wielkość faktycznie ponoszonych przez nich kosztów utrzymania nieruchomości. W konsekwencji, niezależnie od tego, w jakich proporcjach mur oporowy stanowi część składową graniczących ze sobą nieruchomości, nakaz usunięcia nieprawidłowości w jego stanie technicznym należy skierować do wszystkich właścicieli (użytkowników wieczystych) nieruchomości, na granicy których jest usytuowany. Przedmiotowy mur oporowy zlokalizowany jest w części na działce nr [...], będącej własnością J. S., a w części na działce nr [...], będącej własnością Gminy Miejskiej D. Stan takiego faktycznego położenia muru oporowego przy ul. [...] w D. potwierdzają znajdujące się w aktach niniejszej sprawy opinie biegłego sądowego Sądu Okręgowego w Ś. inż. M. A. Z [...] i [...]. Wynika z nich, że mur przebiega pomiędzy działkami nr [...] i [...]. O takim położeniu muru oporowego świadczy także protokół z czynności wytyczenia punktów granicznych tego muru oporowego, sporządzony przez S. E., uprawnionego geodetę z [...]. Wobec powyższego niezbędne było nałożenie na Gminę Miejską D. - właścicielkę działki o nr [...] i J. S. właściciela działki o nr [...] obowiązków określonych w sentencji decyzji PINB, aby usunąć nieodpowiedni stan techniczny muru oporowego.

Odnosząc się do kwestii sposobu usunięcia nieprawidłowości, organ odwoławczy wskazał, że w tym zakresie wybór należy do podmiotu, na który obowiązek został nałożony. DWINB wskazał przy tym, że możliwość orzeczenia w trybie art 66 u.p.b. obowiązków obejmujących prace rozbiórkowe a następnie odbudowę zniszczonych fragmentów muru oporowego dopuścił WSA we W. w wyroku w sprawie o sygn. akt [...]. Ponadto na konieczność rozbiórki i odbudowy wskazuje Ekspertyza Techniczna - Ocena Stanu Technicznego Muru Oporowego z [...] sporządzona przez E. K. oraz Ekspertyza Techniczna w sprawie przyczyn katastrofy budowlanej z [...] sporządzona przez mgr inż. S. S. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że tak szeroki zakres robót wymagać będzie sporządzenia dokumentacji technicznej w celu zapewnienia ich prawidłowości i zgodności z przepisami co uwidocznił w sentencji organ I instancji.

J. S., w skardze wywiedzionej od tego rozstrzygnięcia w części nakazującej skarżącemu, jako właścicielowi działki nr [...] usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości występujących w murze oporowym, zarzucił organowi II instancji naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 7 i art. 77 §1 k.p.a. poprzez nieprawidłowe zgromadzenie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wydanie rozstrzygnięcia z naruszeniem przepisów prawa;

2) art. 28 k.p.a. poprzez nieprawidłowe określenie stron postępowania;

3) art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie właściwego i wyczerpującego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy;

4) art. 107 §1 i 3 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia i odniesienia się do zarzutów odwołania strony;

5) art. 138 §1 pkt 1 i § 2 w zw. z art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez nierozważenie całego materiału dowodowego i nieustosunkowanie się do zarzutów odwołania i poprzez utrzymanie w mocy decyzji PINB z [...], nr [...], podczas gdy nie zachodziły konieczne do tego przesłanki.

Ponadto autor skargi zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 3 pkt 3 u.p.b. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i potraktowanie muru oporowego tak jak każde inne ogrodzenie i nie przypisanie mu statusu budowli (obiektu budowlanego);

2) art. 154 § 1 k.c. w zw. z art. 62 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1-3 u.p.b. poprzez błędne zastosowanie;

3) art. 154 § 2 k.c. w zw. z art. 61 u.p.b. oraz art. 66 ust 1 pkt 1-3 u.p.b. poprzez błędne zastosowanie.

4) art. 61 w zw. z art. 66 w zw. z art. 79 u.p.b. i art. 244 § 1 k.p.c. poprzez uznanie skarżącego za współwłaściciela muru oporowego i adresata skarżonej decyzji wbrew istniejącym i jednoznacznym dokumentom urzędowym i wynikającym z nich faktom prawotwórczym, z których wynika, że jedynym i to niekwestionowanym dotychczas właścicielem budowli, jaką jest mur oporowy jest Gmina i zarazem niewątpliwie była i jest jego zarządcą.

Wobec tak sformułowanych zarzutów skargi J. S. wniósł o zmianę zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji poprzez wyeliminowanie jako adresata decyzji skarżącego ewentualnie uchylenie w tym zakresie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi jej autor zgodził się z treścią zaskarżonej decyzji w zakresie określonych w niej nakazów zmierzających do odbudowy o muru oporowego. Skarżący nie podzielił natomiast stanowiska organu dotyczącego uznaniem go za współwłaściciela tego muru i zarazem adresata decyzji. W ocenie skarżącego, organ II instancji, oceniając w tym zakresie podniesione zarzuty odwołania, nie ustosunkował się do nich i tym samym jej pominął. Poprzestał jedynie na powołaniu się na treść art. 154 § 1 i 2 k.c. i wynikających z nich domniemań dotyczących murów, płotów, miedz, rowów i innych urządzeń podobnych, znajdujących się na granicy gruntów sąsiadujących, służących do wspólnego użytku sąsiadów i zasad wspólnego ponoszenia kosztów ich utrzymania. Skarżący zwrócił uwagę, że gdyby hipotetycznie przyjąć, że mur oporowy należy do kategorii urządzeń o jakich mówi art. 154 § 1 k.c., to wynikający z tego domniemania obowiązek jego naprawy a przede wszystkim obowiązek wspólnego ponoszenia kosztów utrzymania urządzeń posadowionych w granicy działek nie jest tożsamy z wspólnym zarządem na tym obiektem, a co za tym idzie nie czyni z sąsiadów adresatów nakazu usunięcia stwierdzonych w obiekcie nieprawidłowości. Obowiązek ponoszenia kosztów odnosi się jedynie do rozliczeń między sąsiadami, nie wskazuje natomiast ani właściciela obiektu ani jego zarządcy. Tym samym w niniejszej sprawie art. 154 § 1 i 2 k.c. został przez DWINB błędnie zastosowany. Autor skargi zwrócił przy tym uwagę, że od czasu katastrofy budowlanej muru oporowego, która miała miejsce w [...], nie było w żaden sposób kwestionowane (do momentu decyzji PINB z [...]), że właścicielem tej budowli a zarazem jedynym zarządcą, była i jest Gmina Miejska D. i w związku już z tym faktem to ona jest właściwym i jedynym adresatem obowiązków nakładanych na podstawie art. 61 w zw. z art. 66 u.p.b. W myśl art. 61 ust. 1 u.p.b. właściwe utrzymanie obiektu należy do jego właściciela, bądź zarządcy.

Dalej skarżący wskazał, że sporny mur oporowy stanowi konstrukcję oporową w rozumieniu art. 3 pkt 3 u.p.b., co nadaje mu status budowli (obiektu budowlanego). O tym, że Gmina jest nie tylko zarządcą, ale i jedynym właścicielem takiej budowli, świadczą dokumenty urzędowe w postaci księgi wieczystej oraz karty inwentaryzacyjnej nr [...] obręb [...]. Z aktu notarialnego - umowy sprzedaży przez Gminę skarżącemu działki gruntu nr [...] o powierzchni [...] wynika wprost, że przedmiotem sprzedaży była działka niezabudowana, wolna od jakichkolwiek budowli. Ponadto kwestia adresata decyzji została należycie wyjaśniona w toku postępowania związanego z katastrofą budowlaną. Stroną postępowania i jedocześnie podmiotem zobowiązanym była wówczas Gmina jako właściciel i zarządca muru oporowego (prawomocna decyzja DWINB nr [...]). Granice działek nie były przy tym kwestionowane. Ponadto sporządzono w sprawie kilka opinii biegłych. W pierwszej z nich, sporządzonej przed ostatecznym zawaleniem i przesunięciem się muru oporowego na zlecenie Gminy przez mgr inż. E. K. w [...], zgodnie z planem sytuacyjnym sporządzonym na podstawie danych zawartych w powiatowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym, mur oporowy przed zawaleniem w całości znajdował się na działce nr [...]. Autor skargi wskazał przy tym, że Gmina stała się właścicielem muru oporowego na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej zgodnie z art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z 10.05.1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym (...) i organ taką decyzją jest związany.

Odnosząc się do pomiaru geodezyjnego, na który w zaskarżonej decyzji powołał się organ, w ocenie skarżącego, nie zmienia on stosunków właścicielskich. W przypadku budowli nie mają również zastosowania domniemania z art. 154 § 1 k.c. Nadto należy zauważyć, że na skutek katastrofy muru uległ zawaleniu i przesunięciu, zaś powoływany pomiar dokonany został na koronie tego muru po katastrofie i dlatego jest on mało wiarygodny. Zakładając natomiast, że granice działek faktycznie są inne niż dotychczas ustalone i tym samym mur oporowy znajduje się na granicach tych działek, to nie skutkuje to samo przez się zmianą właściciela. W grę wchodzą wówczas właściwe przepisy k.c. (art. 151 i nast.), ustawy o księgach wieczystych i hipotece (art. 10) czy też o zasiedzeniu.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym datowanym na [...] skarżący uzupełnił zarzuty skargi o zarzut naruszenia:

1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 84 k.p.a. przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w szczególności przez brak dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego geodety na okoliczność ustalenia przebiegu granicy działek gruntu nr [...] i [...] w sytuacji, w której przebieg granicy ustalony w opinii M. A. sporządzonej dla potrzeb postępowania cywilnego i protokół z czynności wznowienia punktów geodezyjnych sporządzony przez S. E. w sposób istotny i oczywisty odbiegają od punktów geodezyjnych i linii granicznej widocznej na mapie zasadniczej znajdującej się w zasobie geodezyjnym i kartograficznym Starosty D., projektem podziału działek gruntu;

2) art. 77 § 1. k.p.a. przez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego polegającym na braku zweryfikowania prawdziwości informacji wskazanych w opiniach M. A. i protokole z czynności wznowienia punktów geodezyjnych sporządzony przez S. E. w sytuacji, w której ustalona w nich granica działki powoduje zmianę kształtu tej geometrii oraz przyrost powierzchni z [...] do [...].

Pełnomocnik skarżącego wniósł również o dopuszczenie dowodu z:

1) mapy z projektem podziału nieruchomości opracowanym w trybie przepisów o gospodarce nieruchomościami z [...] i zatwierdzonym przez Burmistrza D. i tej samej mapy z zaznaczonymi wartościami kątów - na okoliczność projektowanej granicy działek gruntu nr [...], [...] i [...], które powstały w wyniku podziału działki gruntu nr [...], przebiegu granicy działki nr [...] po obrysie muru, cech geometrycznych projektowanych działek gruntu;

2) arkuszu mapy zasadniczej z zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starosty D. na dzień [...] i tej samej mapy z zaznaczonymi wartościami kątów na okoliczność przebiegu granicy działki gruntu nr [...] i [...] w miejscu oddalonym od linii muru oporowego, cech geometrycznych działki gruntu nr [...];

3) kopii strony ósmej opinii biegłego SO w Ś. M. A. na okoliczność ustalonego przebiegu granicy działki gruntu nr [...] i [...] w innym miejscu, niż wynika to z mapy zasadniczej i projektem podziału nieruchomości, odmiennych cech geometrycznych działki gruntu nr [...] niż wynika z mapy zasadniczej i projektu podziału nieruchomości;

4) kopii szkicu z protokołu wznowienia znaków granicznych na okoliczność ustalonego przebiegu granicy działki gruntu nr [...] i [...] w innym miejscu, niż wynika to z mapy zasadniczej i projektem podziału nieruchomości, odmiennych cech geometrycznych działki gruntu nr [...] niż wynika z mapy zasadniczej i projektu podziału nieruchomości;

5) mapy stanowiącej wydruk z mapy zasadniczej dostępnej na stronie: [...] na okoliczność przebiegu granicy działki gruntu nr [...] i [...] w miejscu oddalonym od linii muru oporowego;

6) mapy stanowiącej wydruk z mapy zasadniczej dostępnej na stronie [...] z zaznaczonym obrysem działki gruntu nr [...] po linii stanowiącej jej granicę na okoliczność ustalenia powierzchni tej działki w wysokości [...];

7) mapy stanowiącej wydruk z mapy zasadniczej dostępnej na stronie: [...] z zaznaczonym obrysem działki gruntu nr [...] po linii ustalonej jako jej granica z działką gruntu nr [...] zgodnie z treścią opinii M. A. i szkicem zawartym w protokole wznowienia punktów granicznych na okoliczność ustalenia powierzchni tej działki w wysokości [...] (o ok. [...] więcej niż ujawniona powierzchnia działki gruntu skarżącego);

8) mapy stanowiącej wydruk z mapy zasadniczej dostępnej na stronie: [...] z zaznaczonym obrysem działki gruntu nr [...] po linii ustalonej jako jej granica ujawniona w ewidencji gruntów oraz przebiegiem tej granicy ustalonym w opinii M. A. i protokołem wznowienia punktów granicznych na okoliczność ustalenia powierzchni tak utworzonej działki w wysokości [...].

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu [...] Sąd uwzględnił wiosek dowodowy i przeprowadził dowód w wymienionych dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych i istniejących okoliczności prawnych, nie znalazł podstaw dla stwierdzenia zasadności podnoszonych w skardze zarzutów.

Zaskarżona decyzja została podjęta po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, które pozwoliło na zgromadzenie kompletnego materiału dowodowego i ustalenie na jego podstawie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego zastosowania przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 u.p.b. Nie można również podzielić materialnoprawnych zarzutów skargi.

Zgodnie z powołanym w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisem art. 66 ust. 1 u.p.b., w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany: może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska (pkt 1) albo jest w nieodpowiednim stanie technicznym (pkt 3) właściwy organ nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku.

W świetle okoliczności sprawy oraz stanowisk stron postępowania, ziszczenie się przesłanek wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 u.p.b. jest bezsporne. Niewątpliwie obiekt budowlany, jakim jest mur oporowy, który uległ w [...] katastrofie budowlanej, znajduje się w nieodpowiednim stanie technicznym oraz zagraża życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska. W sprawie nie jest przy tym kwestionowany zakres nakazanych robót budowlanych mających doprowadzić do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. Znajduje on uzasadnienie i potwierdzenie prawidłowości w zebranym w sprawie materiale dowodowym, w tym przede wszystkim w treści ekspertyz technicznych. Spór w sprawie nie dotyczy zatem braku spełnienia normatywnych przesłanek, będących podstawą do wydania decyzji nakazującej usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w obiekcie budowlanym jakim jest mur oporowy.

Sporną w sprawie pozostaje, w takim też zakresie została wywiedziona niniejsza skarga, kwestia prawidłowości określenia podmiotu odpowiedzialnego za utrzymanie muru oporowego i w konsekwencji określenia adresata nakazu, wynikającego z zaskarżonej decyzji.

Formułując zarzut skargi dotyczące nakazania Gminie Miejskiej D. - właścicielce działki o nr [...], obręb [...] w D. oraz J. S. - właścicielowi działki o nr [...] obręb [...] w [...], usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości występujące w murze oporowym znajdującym się na granicy tych działek, poprzez wykonanie określonych w decyzji robót budowlanych, zdaniem skarżącego, adresatem takich nakazów powinna być wyłącznie Gmina Miejska D. Powyższe ma wynikać z faktu, że mur oporowy, wbrew ustaleniom przyjętym przez organy nadzoru budowlanego, znajduje się wyłącznie w granicach gminnej działki nr [...]. Skarżący zwrócił przy tym uwagę, że kwestia własności muru oporowego i w konsekwencji określenia nakazów utrzymaniowych nie była kwestionowana zarówno w toku prowadzonego postępowania, jak również w trakcie postępowania w sprawie usunięcia skutków katastrofy budowalnej. Przyjmowano wówczas zgodnie, że podmiotem odpowiedzialnym za utrzymanie tej budowli jest Gmina Miejska D., która jest nie tylko zarządcą, ale i jedynym jej właścicielem. Świadczą o tym dokumenty urzędowe w postaci ksiąg wieczystych oraz karty inwentaryzacyjnej nr [...] obręb [...]. Skarżący wykazuje przy tym, że nie jest on uwidoczniony jako właściciel muru oporowego w żadnych dokumentach, które potwierdzają jego prawo własności do działki nr [...].

Oceniając legalność wydanej w trybie przepisów utrzymaniowych decyzji DWINB z [...] Sąd nie znalazł podstaw do przyznania zasadności powyższego stanowiska. W orzecznictwie przyjmuje się, że adresatem nakazu wydanego na podstawie przepisu art. 66 u.p.b. jest właściciel lub zarządca obiektu budowlanego, bowiem zgodnie z art. 61 u.p.b. tylko te osoby odpowiadają za stan techniczny obiektu (por. wyrok NSA z 21.11.2002r., IV SA 2724/00 oraz wyrok WSA w Warszawie z 06.06.2006 r., VII SA/Wa 469/06 i wyrok WSA we Wrocławiu z 29.05.2008 r. II SA/Wr 184/2008). Rozstrzygając zatem problem przypisania odpowiedzialności za stan muru oporowego i jego bieżące utrzymanie, a w konsekwencji określenia podmiotu, na który mogą być nałożone obowiązki na podstawie art. 66 ust. 1 u.p.b., prawidłowo organ nadzoru budowlanego oparł się na regułach ogólnych, dotyczących własności rzeczy oraz części składowych. Zgodnie z art. 47 § 1 k.c. część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych. Na podstawie art. 48 § 1 k.c. do części składowych gruntu należą w szczególności budynki i inne urządzenia trwale z gruntem związane. Stosownie do art. 191 k.c. własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała się jej częścią składową. Bezspornym jest w sprawie, że mur oporowy jest trwale związany z gruntem, dlatego stanowi jego część składową i nie może być odrębnym przedmiotem prawa własności. Stąd też prawidłowo organy orzekający w sprawie przyjęły, że mur oporowy położony w granicach pomiędzy dwiema nieruchomościami, stanowi część składową obu takich nieruchomości. Taki obiekt budowlany ma zatem dwóch właścicieli (przedmiot współwłasności).

Wbrew twierdzeniom autora skargi, organ odwoławczy nie stwierdził, że domniemanie wspólności prawa do korzystania z muru oporowego w granicy oraz obowiązek wspólnego ponoszenia koszów utrzymania takiego obiektu, skutkuje domniemaniem obowiązkiem wspólnej jego naprawy. Podmiotowy zakres postępowania w sprawie nakazania usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w stanie technicznym obiektu budowlanego organ wywiódł bowiem z art. 66 ust. 1 w zw. z art. 61 u.p.b. oraz stanu właścicielskiego sąsiadujących ze sobą nieruchomości, stanowiących działki ewidencyjne nr [...] i nr [...].

Z powyższych względów zarzuty skargi dotyczące błędnej wykładni art. 154 § 1 k.c. w zw. z art. 61 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1-3 u.p.b. oraz niewłaściwego zastosowania art. 154 § 2 k.c. w zw. z art. 61 i art. 66 ust. 1 u.p.b., należało uznać za niezasadne.

O tym, że sporny mur zlokalizowany jest w części działki nr [...], będącej własnością Gminy D. i w części na działce [...], będącej własnością skarżącego J. S., przesądza znajdujący się w aktach sprawy protokół z czynności wytyczenia punktów granicznych pomiędzy tymi działkami z [...], sporządzony przez S. E., uprawnionego geodetę. Biorąc przy tym pod uwagę przedmiot kontrolowanego postępowania, ograniczony wyłącznie do kwestii legalności nakazu usunięcia nieprawidłowości stwierdzony w obiekcie budowlanych, zarzuty skargi odnoszące się do błędnego ustalenia przebiegu granicy działek gruntu [...] i [...], nie mogły podważyć oceny legalności kwestionowanego w części dotyczącego skarżącego, nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w murze oporowym. Organy nadzoru budowlanego nie są upoważnione do kontrolowania przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami a w szczególności poza ich kompetencjami należy ocena (weryfikacja) czynności technicznej jaką jest wyznaczenie czy też wznowienie znaków granicznych. Zdaniem Sądu, w realiach kontrolowanej sprawy brak więc było podstaw do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego (art. 84 k.p.a.). Czynność wznowienia znaków granicznych lub wyznaczenia punktów granicznych określających przebieg granic działek ma charakter stricte techniczny. Przeprowadzenie tej czynności nie dokonuje się w trybie administracyjnym, a w konsekwencji nie wydaje żadnego władczego rozstrzygnięcia, które mogłoby podlegać kontroli sądowoadministracyjnej. Z akt sprawy nie wynika przy tym aby skarżący we właściwym do tego trybie postępowania zakwestionowali czynność uprawnionego geodety, czy też przedstawili równorzędny dowód, podważający w jakikolwiek sposób przebieg granic pomiędzy działkami nr [...] i [...]. Ponadto przyjdzie zauważyć, że wskazanie wyłącznie na Gminę Miejską D., jako podmiotu odpowiedzialnego za usunięcie skutków katastrofy budowlanej, było podyktowane charakterem postępowania przeprowadzonego w trybie art. 73-79 u.p.b., którego celem jest niezwłoczne nakazanie wykonania niezbędnych robót w celu uporządkowania terenu katastrofy i zabezpieczenia obiektu budowlanego do czasu wykonania robót doprowadzających obiekt do stanu właściwego. Przyjdzie dalej zwrócić uwagę na niekonsekwencję ze strony samego skarżącego, który pomimo tego, że obecnie kwestionuje ustalenia dotyczące położenia muru oporowego względem przebiegu granicy działek nr [...] i [...], to jednak uzyskał w roku [...] decyzję o pozwoleniu na budowę, obejmującą również nadbudowę spornego muru oporowego. Skoro wówczas skarżący nie ubiegał się od Gminy Miejskiej D. o zgodę na przeprowadzenie takich robót budowlanych, to można domniemywać, że tytuł prawny do dysponowania nieruchomością na cele budowlane wywodził z prawa własności muru oporowego, jako części składowej działki nr [...].

Podstaw do odmiennej oceny odpowiedzialności skarżącego za stan techniczny muru oporowego nie daje opis nieruchomości stanowiącej działkę gruntu nr [...], który znajduje się w akcie notarialnym jej zakupu oraz w wypisie z rejestru gruntów, gdzie podaje się, że działka nr [...] jest terenem niezabudowanym. Należy w tym miejscu wskazać, że również w opisie działki nr [...] brak jest informacji na temat jej zabudowania murem oporowym. Wynika to z prostego faktu, mianowicie tego, że takie zapisy odnoszą się do zabudowy kubaturowej, a nie budowli w postaci muru oporowego.

Sąd nie znalazł też podstaw do uwzględnienia pozostałych zarzutów dotyczących toku postępowania, albowiem organy prawidłowo zgromadziły i należycie oceniły materiał dowodowy, wykonując w tym zakresie wskazania co do dalszego postępowania wynikające z prawomocnego wyroku w sprawie [...]. W ocenie Składu orzekającego, organ II instancji dysonował kompletnym materiałem dowodowym, jak również dokonał prawidłowej jego oceny. Organ II instancji wziął pod uwagę zarówno ekspertyzy techniczne zgromadzone w toku postępowania w sprawie katastrofy budowlanej, jak również ekspertyzy i protokoły, które zostały przedłożone do akt w niniejszym postępowaniu. Stosując na ich podstawie przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 u.p.b., słusznie organ uznał, że materiał ten jest wystarczający do nałożenia nakazów usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości nie tylko na Gminę Miejską D., ale także na skarżącego. Raz jeszcze należy powtórzyć, że procedując w trybie przepisów utrzymaniowych, rolą organów nadzoru budowlanego nie jest rozstrzyganie sporów własnościowych, a więc dotyczących kwestii przysługiwania prawa własności i jego zasięgu. Stąd też skarżący, poprzez żądanie zweryfikowania przez organ nadzoru budowlanego prawdziwości informacji wskazanych w opiniach M. A. i protokole z czynności wznowienia punktów geodezyjnych sporządzonym przez S. E., nie może dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich, czy uprawnień do władania nieruchomością. Temu celowi służą bowiem takie postępowania jak o: rozgraniczenie, uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, czy też powództwo o ustalenie albo o ochronę własności. Natomiast organy nadzoru budowlanego prowadząc postępowanie w trybie art. 66 u.p.b. są jedynie uprawnione do badania, czy na podstawie dostępnych dokumentów zasadnym jest nałożenie na właściciela danej nieruchomości nakazów usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi.