Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 293/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art 10 ust 1, art 29 ust 1 pkt 1, art 21, art 26 ust 2
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: art 141 par 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 10
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art 22
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Myślińska (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Anna Stec del. WSA Renata Detka Protokolant Kacper Tybuszewski po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Ł. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 993/10 w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Ł. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Ł. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi; 2) zasądza od K. P. na rzecz Dyrektora Ł. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. kwotę 280 (słownie: dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 17 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 993/10, po rozpoznaniu skargi [...], w pkt 1 uchylił decyzję Dyrektora Ł. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] czerwca 2010 roku nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z [...] kwietnia 2010 roku nr [...]. W pkt 2 stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.

[...] – dalej: strona lub wnioskodawca - [...] maja 2007 r. złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatności ONW) na rok 2007 na uprawy na działkach oznaczonych numerami ewidencyjnymi: [...]2.

W dniu [...] sierpnia 2007 roku Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARMiR) w B. przeprowadził pierwszą inspekcję terenową wszystkich działek objętych wnioskiem [...].

W dniu 7 grudnia 2007 roku część z tych działek (nr ew. 252[...], późnej oznaczonych przez organ literami alfabetu od L do R) przestała być w posiadaniu rolnika, gdyż ich właściciele rozwiązali umowę dzierżawy i w tym samym dniu sprzedali te działki Kopalni w R. O fakcie utraty posiadania działek rolnik powiadomił organ w dniu [...] grudnia 2007 roku.

Następnie, pismem z dnia [...] marca 2008 roku organ wezwał stronę do wyjaśnień w sprawie nieścisłości związanych z działką E. W rezultacie [...] dokonał korekty wniosku w zakresie działki E.

Kierownik Biura Powiatowego ARMiR w B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 roku odmówił [...]przyznania płatności ONW na rok 2007, wobec stwierdzenia nieprawidłowości co do niektórych działek objętych wnioskiem.

Druga kontrola w terenie przeprowadzona w dniu [...] lipca 2008 roku obejmowała wszystkie działki objęte wnioskiem również oznaczone literami od L do R. Pismem z dnia [...] sierpnia 2008 roku [...] wniósł zastrzeżenia do protokołu kontroli na miejscu i podkreślił, iż informował już organ o wypowiedzeniu umowy dzierżawy działek oznaczonych nr ew. [...].

Po rozpatrzeniu odwołania strony, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARMiR w Ł. decyzją z [...] sierpnia 2008 r. uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARMiR w B. z dnia [...] kwietnia 2008 roku i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Kierownik Biura Powiatowego ARMiR w B. decyzją z dnia [...] listopada 2008 roku ponownie odmówił [...] przyznania płatności ONW na rok 2007 do działek w strefie "nizinne I" i nałożył sankcję w wysokości [...] zł potrącanej z płatności, do której rolnik jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu 3 lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono nieprawidłowości. Jednocześnie organ przyznał płatność ONW do działek rolnych położonych w strefie "nizinne II" w wysokości [...] zł.

Po rozpatrzeniu odwołania [...] , Dyrektor Oddziału Regionalnego ARMiR w Ł. decyzją z [...] marca 2009 r. uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARMiR w B. z dnia [...] listopada 2008 roku i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Następnie Kierownik Biura ARMiR w B. decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. przyznał [...] płatności ONW na rok 2007 w strefie "nizinna I" w kwocie [...] zł oraz odmówił przyznania płatności ONW na działki w strefie "nizinna II".

W wyniku rozpatrzenia odwołania [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego ARMiR w Ł. decyzją z [...] lutego 2010 r. uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARMiR w B. z dnia [...] sierpnia 2009 roku i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Następnie Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 roku nr [...] przyznał [...] płatności ONW na rok 2007 w strefie "nizinna I" w kwocie [...]zł (po potrąceniu sankcji w wysokości [...]zł) oraz odmówił przyznania płatności ONW na działki w strefie "nizinna II".

Po rozpatrzeniu odwołania [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego ARMiR w Ł. decyzją z [...] czerwca 2010 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownik Biura Powiatowego ARMiR w B. z [...] kwietnia 2010 r.

W uzasadnieniu organ podał, iż wobec działek A, B, C, E, G, H, I, J, Ł, M, N, O, R nie stwierdzono nieprawidłowości. Natomiast nieprawidłowości dotyczące działek D, F, K, L, P polegały na zawyżeniu przez wnioskodawcę zadeklarowanego areału. Dalej organ wyjaśnił, iż w zgodzie z art. 22 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 przy obliczaniu ogólnej powierzchni zadeklarowanej ,jak i stwierdzonej przez organy wzięto pod uwagę powierzchnię działek L i P, ponieważ na tych działkach stwierdzono nieprawidłowości. W stosunku do działek L i P niemożliwe było cofnięcie wniosku właśnie z uwagi na stwierdzone już nieprawidłowości, zaś w stosunku do pozostałych działek objętych rzeczoną umową dzierżawy, do których nie przyznano skarżącemu płatności, organ zastosował instytucję siły wyższej z uwagi na przeniesienie prawa własności tych nieruchomości na kopalnię (organ potraktował tę sytuację jak wywłaszczenie w rozumieniu art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) 1974/2006).

Jednocześnie organ uznał, iż nie należało uwzględniać – przy obliczaniu sankcji – powierzchni deklarowanej i stwierdzonej działek objętych umową dzierżawy rozwiązanej w dniu [...] grudnia 2007 roku, a co do których nie stwierdzono nieprawidłowości. W związku z tym nieposiadania tychże działek na dzień wydania decyzji nie potraktowano jako zawyżenia zadeklarowanej powierzchni.

W odpowiedzi na zarzuty odwołania organ wskazał, iż stan faktyczny (stan posiadania działek) winien być badany na dzień wydania decyzji.

W skardze na powyższą decyzję [...] podtrzymał swoje stanowisko.

Uzasadniając uchylenie zaskarżonych decyzji Sąd pierwszej instancji podkreślił, że istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy wnioskodawca mógł otrzymać płatności do upraw na działkach zadeklarowanych we wniosku z dnia [...] maja 2007 roku, a jednocześnie objętych umową dzierżawy wypowiedzianą z dniem 12 grudnia 2007 roku.

W ocenie WSA, na mocy § 15 rozporządzenia Ministra Wsi i Rozwoju Rolnictwa z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329) do postępowań w sprawach dotyczących płatności ONW wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia stanowiły w szczególności przepisy rozporządzenia Ministra Wsi i Rozwoju Rolnictwa z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. W § 2 tegoż rozporządzenia określono, iż płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. UE L 270 z 21.10.2003, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str. 269, z późn. zm.), zwanemu dalej "rolnikiem" :

1) który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391);

2) jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c/ rozporządzenia wymienionego we wprowadzeniu do wyliczenia, zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, wynosi co najmniej 1 ha;

3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, wynoszącej nie więcej niż 300 ha;

4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym".

Sąd podkreślił, że z treści art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 wynika, że płatności ONW mogą otrzymać rolnicy, którzy:

– prowadzą działalność rolniczą na minimalnym areale, który zostanie określony,

– podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego, oraz

– stosują zwykłą dobrą praktykę rolniczą, zgodną z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich, w szczególności poprzez zrównoważoną gospodarkę rolną. Z przytoczonych przepisów wynika zatem, iż o płatności ONW można się starać, gdy spełnia się kumulatywnie powyższe wymogi, a więc w szczególności na posiadanych nieruchomościach stosuje się zwykłą dobrą praktykę rolniczą.

Zdaniem WSA w Łodzi, [...] utracił posiadanie spornych działek nr ew. [...], późnej oznaczonych przez organ literami od L do R, w dniu [...] grudnia 2007 roku (o czym bezspornie niezwłocznie powiadomił organ jeszcze przed wydaniem pierwszego rozstrzygnięcia w sprawie, a czego organy zdawały się nie dostrzegać przez dłuższy czas). W związku z tym nie można przyjąć, iż spełnione zostały przesłanki do otrzymania płatności ONW. Do takiego wniosku uprawnia stwierdzenie, iż jeszcze przed zakończeniem roku kalendarzowego 2007 rolnik został pozbawiony posiadania spornych działek na rzecz kopalni. W związku z tym niemożliwe stało się prowadzenia dalszej uprawy. Tymczasem organy w sposób wybiórczy potraktowały działki utracone przez stronę, przy obliczaniu sankcji z powodu zawyżenia zadeklarowanej powierzchni. Organy wzięły pod uwagę działki L i P, ponieważ uznały, iż stwierdzono już nieprawidłowości i w tym zakresie nie można cofnąć wniosku. Jednocześnie uznały, że do pozostałych działek objętych umową dzierżawy, a wobec których nie stwierdzono nieprawidłowości, nastąpiło cofnięcie wniosku.

Sąd podniósł, że jeżeli rolnik nie cofnął wniosku w zakresie spornych działek (na co może wskazywać ewentualnie treść odwołania z dnia 7 września 2009 roku), to wydaje się zbędne stosowanie art. 22 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Cyt. przepis stanowi, że każdy wniosek o przyznanie pomocy może być w każdej chwili wycofany w całości lub w części po pisemnym zawiadomieniu. Jeśli właściwe władze poinformowały rolnika o nieprawidłowościach we wniosku pomocowym lub jeśli powiadomiły go o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu i jeśli ta kontrola ujawni nieprawidłowości, wycofanie nie będzie zatwierdzone w odniesieniu do części wniosku, w której wykryto nieprawidłowości. W tej sytuacji organ bez wezwania strony do wyjaśnień jakie były jego intencje, który składał konsekwentnie oświadczenia o utracie posiadania spornych działek – uznał, iż [...] w istocie dąży do cofnięcia wniosku o płatności, w sytuacji gdy z innych wypowiedzi strony wynika, iż podtrzymuje wniosek co całego pierwotnie wskazanego areału. To strona jest dysponentem wniosku i to ona, a nie organ, decyduje o jego zakresie. Rzeczą organu jest zaś rozstrzygnięcie czy wniosek jest zasadny w takim kształcie, w jakim złożyła go strona. W rezultacie – skoro w oparciu o dotychczas zebrany materiał dowodowy nie podobna ustalić daty, z jaką ewentualnie [...] cofnął wniosek o płatności w zakresie spornych działek – nie można jednoznacznie stwierdzić, iż nastąpiło to po stwierdzeniu przez organ nieprawidłowości co do działek L i P, a w konsekwencji zastosować art. 22 rozporządzenia Komisji (WE) 796/2004. [...] powiadomił organ o rozwiązaniu umowy dzierżawy jeszcze w 2007 roku, czyli daleko wcześniej niż wystąpiły po stronie organu wątpliwości co do kwestii użytkowania spornych działek i ewentualne stwierdzenie nieprawidłowości co do działek L i P. Z tych samych powodów za przedwczesne uznać należy zastosowanie instytucji siły wyższej w stosunku do działek od Ł do O oraz R. Należy podkreślić, iż organy potraktowały wypowiedzenie umowy dzierżawy jako siłę wyższą w rozumieniu art. 72 rozporządzenia nr 796/2004 i na podstawie tego przepisu "z wniosku zostały usunięte działki Ł, M, N, O, R i nie były rozpatrywane w przedmiotowej sprawie". Zacytowany fragment uzasadnienia decyzji I instancji potwierdza powyższy pogląd o samowolnym ustaleniu zakresu wniosku przez organy.

Sąd podał, że pierwsza kontrola gospodarstwa wnioskodawcy, która nie była zapowiedziana, odbyła się w dniu 23 sierpnia 2007 roku, a więc gdy jeszcze obowiązywał art. 25 rozporządzenia nr 796/2004. Natomiast następna kontrola, dokonana dnia [...] lipca 2008 roku (a co do której brak danych o powiadomieniu strony), winna była być poprzedzona powiadomieniem strony, zgodnie z wymogiem art. 10 § 1 k.p.a Jednak, zważywszy, iż w sprawie istotne było ustalenie stanu kultury rolnej działek w roku 2007, bowiem w tym roku kalendarzowym [...] złożył wniosek o dopłaty, trudno przyjąć, iż możliwe i wiarygodne - z uwagi na zmienność i charakter upraw - było badanie stanu gospodarstwa strony po roku 2007. W tej sytuacji jedynie kontrola terenowa wykonana w 2007 roku może być miarodajna.

WSA podniósł, że organ dopuścił się dowolnej oceny materiału dowodowego w sprawie, w szczególności oświadczeń wnioskodawcy w kwestii posiadania spornych działek. Natomiast uznając, iż [...] cofnął wniosek co do działek objętych umową dzierżawy wypowiedzianej w dniu [...] grudnia 2007 roku zastosował do nich dwojakie konsekwencje: raz stwierdzając, iż niemożliwe jest cofnięcie wniosku, gdyż już stwierdzono nieprawidłowości a innym razem, jakby "zapominając" o rzekomym cofnięciu wniosku, stosując instytucję siły wyższej, organ doszedł wręcz do wniosków sprzecznych z zasadami logiki.

W konkluzji WSA wskazał, że organ rozpatrując ponownie sprawę, winien zastosować się do wyżej poczynionych uwag, wyjaśniając wszechstronnie wszelkie okoliczności niezbędne dla końcowego, merytorycznego rozstrzygnięcia zarówno co do areału rozpatrywanych działek, rodzaju i czasokresu upraw, jak również ocenić prawidłowo stanowisko strony co do zakresu wniosku oraz skutków składanych przez nią oświadczeń w kontekście uprawnień do przyznania płatności przewidzianych w przywołanych przepisach.

Dyrektor Ł. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) zarzucono naruszenie:

1) przepisów postępowania, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit a/ p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit c/ oraz art. 141 § 4 p.p.s.a., w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez powołanie w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. i jednoczesne niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jakie przepisy prawa materialnego organy obu instancji naruszyły, oraz jakie w tym zakresie są wskazówki dla organu, czym sąd naruszył wskazówki dotyczące należytego uzasadnienia wyroku z art. 141 p.p.s.a., co ma istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem wskutek naruszenia ww. przepisów postępowania nie jest możliwa należyta ocena legalności wyroku oraz należyte postawienie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego przez Sąd;

2) przepisów postępowania, a mianowicie art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit c/, art. 141 § 4 oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w związku z art. 21 ust 1-2 ustawy z 7 marca o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64 poz. 427 dalej ustawa z 7 marca 2007 r.) w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez to, iż Sąd błędnie uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, mimo iż nie było ku temu podstaw i nie rozważył całości materiału zgromadzonego w sprawie, w tym w szczególności dokumentów złożonych do akt administracyjnych i ustaleń zwartych w uzasadnieniu decyzji II instancji, oraz nie uwzględnił w szczególności wezwań kierowanych przez organy do strony oraz oświadczeń składanych przez stronę, oraz nadto w sposób błędny nie zastosował art. 21 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64 poz. 427), co łącznie miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem organ w sposób należyty wezwał stronę do wyjaśnień jednocześnie wskazując, jaki skutek będzie miało niezłożenie wyjaśnień w terminie wyznaczonym przez organ, a nadto w art. 21 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64 poz. 427), która stanowi lex specialis w stosunku do przepisów kodeksu postępowania administracyjnego wyłączono stosowanie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. i przerzucono ciężar dowodu na stronę (wnioskodawcę), która z określonych faktów wywodzi skutki prawne, a wobec tego organ nie mógł naruszyć, rozpoznając sprawę, która stanowiła przedmiot rozstrzygnięcia zaskarżonym wyrokiem, art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., a wobec tego nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji a skarga winna zostać oddalona, a nadto naruszenie ww. przepisów poprzez błędne stwierdzenie przez Sąd, iż "w oparciu o zebrany materiał dowodowy nie podobna ustalić daty, z jaką ewentualnie skarżący cofnął wniosek o płatności w zakresie spornych działek - nie można stwierdzić, iż nastąpiło to po stwierdzeniu przez organ nieprawidłowości co do działek L i P", mimo iż uwzględnienie całości zebranego materiału dowodowego i wszystkich dokumentów prowadzi do zgoła odmiennych wniosków;

3) przepisów postępowania, a mianowicie art. 133 § 1 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/, art. 141 § 4 oraz art. 151 p.p.s.a., w związku z art. 75 i art. 10 k.p.a. i art. 21 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64 poz. 427) w zw. z art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 74) (zwanego dalej "rozporządzeniem 1975/2006") w zw. z art. 23 i art. 23a rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz.UE 2004.141.18) (zwanego dalej "rozporządzeniem 796/2004") w zw. z art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 2009.316.65) (zwanego dalej "rozporządzeniem 1122/2009"), które ma istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zakwestionowanie przez Sąd mocy dowodowej protokołu kontroli z dnia 30 lipca 2008 r. "ze względu na brak danych o powiadomieniu strony o kontroli", z powołaniem się na to, iż "na podstawie art. 10 k.p.a. organy są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania", mimo iż zgodnie z art. 21 ust. 1 w zw. z art. 23 ust. 2 pkt 3 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. Nr 64 poz.427) art. 10 k.p.a. nie stosuje się w postępowaniu o udzielenie pomocy z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, a zgodnie z art. 23 i art. 23a rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 zasadą jest, iż kontrole są niezapowiedziane, co nie dyskwalifikuje ich mocy dowodowej, naruszenie prawa procesowego przez Sąd skutkowało błędnym uchyleniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I-ej instancji, mimo iż skarga winiła być oddalona;

4) prawa materialnego, a mianowicie art. 2, art. 7 i art. 8 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 74) w zw. z art. 22, art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 2004.141.18 ) w zw. z art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 2009.316.65) przez jego niezastosowanie i w rezultacie błędne przyjęcie, iż nie ma zastosowania w sprawie art. 22 rozporządzenia 796/2004 oraz błędne przyjęcie, iż w sprawie strona - wnioskodawca był uprawniony do cofnięcia wniosku w części, w sytuacji gdy zgodnie z wyżej powołanymi przepisami rozporządzenia Rady 1698/2005 art. 22 rozporządzenia 796/2004 ma zastosowanie w sprawach płatności ONW, a rolnik został poinformowany o nieprawidłowościach we wniosku przed złożeniem oświadczenia o wycofaniu części wniosku i nieprowadzeniu działalności rolniczej na części wskazanych gruntów;

5) prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i błędne niezastosowanie, a mianowicie art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 74) w zw. z art. 23 i art. 23a rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.UrzUEL.2004.141.18 ) w zw. z art. 86 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 2009 316.65) poprzez przyjęcie, iż kontrola dokonana winna być poprzedzona powiadomieniem strony, w sytuacji gdy wyżej powołane przepisy interpretowane literalnie i celowościowo oraz systemowo nadal przyjmują jako zasadę, iż kontrole są niezapowiedziane, a w drodze wyjątku, gdy organ uzna to za zasadne i nie zagraża to celowi kontroli, mogą być zapowiedziane;

6) prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, a mianowicie art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15) (dalej zwanego rozporządzeniem 1974/2006) w zw. z § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448 z późn. zm.) (dalej zwanego "rozporządzeniem ONW z 2007") i w zw. z § 15 i § 16 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329), dalej zwanego "rozporządzeniem ONW z 2009"), poprzez przyjęcie, iż przepisy dotyczące siły wyższej nie mogą znaleźć zastosowania, w przypadku gdy okoliczności siły wyższej, o których mowa w ww. przepisach, miały miejsce od dnia złożenia wniosku do dnia wydania decyzji, w sytuacji gdy wykładnia celowościowa tychże przepisów przemawia za stanowiskiem, iż przepisy dotyczące siły wyższej mogą mieć odpowiednie zastosowanie, gdy okoliczności siły wyższej miały miejsce między złożeniem wniosku a wydaniem decyzji o przyznaniu płatności, skoro bowiem w przypadku wystąpienia okoliczności siły wyższej rolnik nie jest zobowiązany do zwrotu płatności, to tym bardziej okoliczności te winny być uwzględniane, jeśli wystąpiły w okresie między złożeniem wniosku a wydaniem decyzji o przyznaniu płatności;

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący organ podkreślił, że WSA uchylając zaskarżone decyzje nie wskazał jakie przepisy prawa materialnego i w jaki sposób zostały przez organy naruszone oraz w jaki sposób to rzekome naruszenie przepisów prawa materialnego miałoby wpływ na wynik sprawy.

Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że na gruncie tej sprawy nie znajdują zastosowanie powołane przez Sąd I instancji przepisy art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Błąd WSA w zakresie zastosowania tych przepisów polegał na pomięciu art. 21 ust 1-3 ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego funduszu rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427; dalej: ustawa z 7 marca 2007 r.). Postępowanie w sprawach o przyznanie płatności ONW cechuje się szczególną specyfiką polegającą na odstępstwach od zasad określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przejawia się to w tym, że zgodnie z art. 21 ust 3 ustawy z 7 marca 2007 r., ciężar dowodowy został przerzucony na osobę, która wywodzi z tego skutki prawne. Organ nie działa w tej mierze z urzędu.

Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że art. 23a rozporządzenia 796/2004 ma zastosowanie do spraw o przyznanie płatności ONW z uwzględnieniem zmian wynikających z art. 2 rozporządzenia nr 1973/2006. Mając powyższe na uwadze, skarżący organ podkreślił, że ustawodawca jako zasadę przyjął przeprowadzanie niezapowiedzianych kontroli na miejscu przez organy ARiMR. Organy mogą powiadomić kontrolowanego o fakcie kontroli, o ile nie zagraża to jej celowi. Rolnik może lecz nie musi uczestniczyć w takiej kontroli.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., w ramach których jej autor zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. w związku z powołanymi w pkt 1–5 przepisami prawa i bezzasadne uchylenie decyzji organu I instancji.

W dacie złożenia wniosku o przyznanie płatności ONW na 2007 r. obowiązywała ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieranie rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U.2007.64.427) – dalej ustawa EFRROW.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy, pomoc (także ONW) przyznawana jest m.in. na wniosek osoby fizycznej, jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, a więc rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. (Dz.U.2007.68.448) w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2007.68.488).

Z powyższych unormowań wynika, że płatności z tytułu ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a/ rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str. 269, ze zm.), który spełnia warunki wymienione w § 2 pkt 1–4 cyt. rozporządzenia.

Natomiast sposób ustalania wysokości płatności ONW określa § 3 cyt. rozporządzenia.

Z kolei z art. 14 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia, rolnicy na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania mogą uzyskać wsparcie w postaci dodatków wyrównawczych. Zgodnie z ust. 2 dodatki te są przyznawane na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników, którzy:

– prowadzą działalność rolniczą na minimalnym areale, który zostanie określony,

– podejmą się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego,

– stosują dobrą praktykę gospodarki rolnej, zgodną z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich, w szczególności poprzez zrównoważoną gospodarkę rolną.

Normy określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. Nr 46, poz. 306 ze zm.).

Sąd I instancji uchylił decyzje organów obu instancji, zarzucając naruszenie art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a., dowolną ocenę oświadczenia skarżącego w kwestii posiadania działek i cofnięcia wniosku i zastosowania instytucji siły wyższej.

Jednocześnie Sąd zalecił organowi przy ponownym rozpoznaniu sprawy "zastosować się do wyżej poczynionych uwag, wyjaśniając wszechstronnie wszelkie okoliczności niezbędne dla końcowego, merytorycznego rozstrzygnięcia zarówno co do areału rozpatrywanych działek, rodzaju i czasokresu upraw, jak również ocenić prawidłowo stanowisko strony co do zakresu wniosku oraz skutków składanych przez nią oświadczeń w kontekście uprawnień do przyznania płatności przewidzianych w przywołanych przepisach".

Uzasadnienie uchylenia zaskarżonej i utrzymanej nią w mocy decyzji z powołaniem się na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a.

Poza powołaniem w wytycznych co do dalszego postępowania przepisów k.p.a., które Sąd uznał za naruszone, nie wskazano jakie przepisy prawa materialnego i w jaki sposób zostały naruszone, aczkolwiek również z tego powodu uchylono decyzje (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a.).

W związku z zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wyjaśnić należy, że przepis ten określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku, a mianowicie: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

Wadliwość uzasadnienia może stanowić skuteczny zarzut uzasadniający naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy jest ono sporządzone w sposób uniemożliwiający kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku i uchybienie to ma istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zarzut podniesiony w pkt 1 skargi kasacyjnej.

Na wstępie podkreślić należy, że organy orzekające wbrew stanowisku Sądu I instancji nie naruszyły art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., albowiem przepisy te nie mają zastosowania w niniejszym postępowaniu.

Uszło uwadze WSA w Łodzi, że stosownie do treści art. 21 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Zasady postępowania mające zastosowanie w sprawie dotyczącej przyznania pomocy zamieszczone zostały w art. 21 ust. 2 i 3 cyt. wyżej ustawy.

Zgodnie z art. 21 ust. 3 ciężar udowodnienia faktu spoczywa na stronie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne i wiąże się z obowiązkiem przedstawienia dowodu oraz złożenia wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą, bez zatajenia czegokolwiek.

Natomiast w myśl art. 26 ust. 2 cyt. ustawy, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności, jest zobowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy i zapewnić stronom, ale tylko na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania, jak również tylko na żądanie udzielić stronie przed wydaniem decyzji niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.

Z powyższego wynika, że przepisy cyt. ustawy ograniczyły zakres działania organu w stosunku do art. 10 k.p.a., wprowadzając wymóg wyraźnego żądania strony.

Wyłączone zostało również stosowanie art. 81 k.p.a. (art. 21 ust. 2 pkt 4).

Zasadnie zatem autor skargi kasacyjnej podważa stanowisko Sądu I instancji, który postawił organom zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. poprzez niepowiadomienie strony o kontroli przeprowadzonej w dniu 30 lipca 2008 r. Przepis art. 10 k.p.a. nie ma zastosowania wobec uregulowań szczególnych dotyczących problematyki kontroli.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy EFRROW w zakresie określonym w przepisach, o których mowa w art. 1 ust. 1 tej ustawy, agencja płatnicza oraz podmioty wdrażające przeprowadzają kontrole na miejscu oraz wizytacje na miejscu.

Problematykę kontroli regulują przepisy wspólnotowe, tj.:

– rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r.,

– rozporządzenie Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzania procedur kontroli w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów wiejskich.

Obowiązujący w dacie pierwszej kontroli na miejscu (23 sierpień) art. 25 cyt. rozporządzenia Komisji nr 796/2004 stanowił, iż kontrole na miejscu przeprowadzane są co do zasady bez uprzedzenia, zaś ewentualne zawiadomienie o niej z maksymalnym wyprzedzeniem 48 godz. musiało wiązać się z przekonaniem, że zawiadomienie to nie zagrozi celowi kontroli, co podlega ocenie organu.

W tym zakresie stanowisko Sądu I instancji jest zbieżne z treścią ww. przepisu.

Błędny jest natomiast pogląd WSA, iż o kontroli przeprowadzonej w dniu 30 lipca 2008 r. należało zawiadomić stronę zgodnie z art. 10 k.p.a., zapewniając czynny udział w każdym stadium postępowania, chociażby z uwagi na treść art. 21 ust. 2 pkt 3 i 4 cyt. ustawy EFRROW.

Powołane rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 (weszło w życie 1 stycznia 2007 r.) w art. 10 ust. 3 ustaliło, że państwa członkowskie określą metody i sposoby kontroli warunków przyznawania wsparcia w ramach każdego działania.

Ustawa EFRROW, która weszła w życie 11 kwietnia 2007 r., ustaliła ramowo przebieg czynności kontrolnych (art. 31 ust. 1–8). Art. 32 pkt 3 przewiduje możliwość określenia przez ministra właściwego do spraw rozwoju wsi szczegółowych warunków i trybu przeprowadzania kontroli na miejscu.

Wydane na tej podstawie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 sierpnia 2007 r. nie miało zastosowania do wniosków o przyznanie pomocy w ramach ONW za 2007 r. (§ 12).

Kontrola na miejscu ma za zadanie zweryfikowanie zgodności rzeczywistego stanu rzeczy (m.in. stan posiadania, stan kultury rolnej) z warunkami przyznania płatności.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż stan użytkowania rolniczego gruntów objętych wnioskiem z [...] maja 2007 r. ustalony podczas kontroli w lipcu 2008 r. nie ma znaczenia dla ustalenia płatności ONW na 2007 r., które to stanowisko jest zgodne z poglądem organu I instancji.

Zauważyć wypada, że Sąd I instancji zaaprobował ustalenia organów orzekających, że [...] utracił z dniem [...] grudnia 2007 r. posiadanie działek objętych umową dzierżawy, która z tym dniem została rozwiązana (o czym bezzwłocznie powiadomił organ). W ocenie Sądu, wnioskodawca nie spełnił wszystkich przesłanek uzasadniających przyznanie płatności ONW, tzn. przed zakończeniem 2007 r. utracił posiadanie gruntów w tej części, a w konsekwencji nie prowadził działalności rolniczej.

Podkreślić należy, że przedłożony przez wnioskodawcę dokument "Rozwiązanie umowy dzierżawy działek o pow. [...] ha z dniem [...] grudnia 2007 r." świadczy wyłącznie o utraceniu posiadania określonych działek. Dokument ten nie oznacza cofnięcia wniosku w tym zakresie.

Z uzasadnień decyzji organów obu instancji nie wynika, aby wnioskodawca cofnął wniosek w tej czy innej części i w jaki sposób.

Treść przytoczonej umowy z dnia [...] grudnia 2007 r. świadczy wyłącznie o przeniesieniu posiadania gruntów na właściciela.

Sąd I instancji przytoczył przepisy krajowe i wspólnotowe określające warunki przyznania pomocy ONW.

Poza podstawowym kryterium jakim jest posiadanie gospodarstwa rolnego wymagane jest również prowadzenie działalności rolniczej przy zastosowaniu dobrej praktyki rolniczej zgodnej z ochroną środowiska.

Płatności ONW przyznawane są w relacji do danego roku kalendarzowego (§ 5 ust. 2 cyt. rozporządzenia z dnia 11 kwietnia 2007 r.) i wypłacane w terminie do dnia 30 czerwca roku następnego po roku, w którym złożono wniosek (§ 5 ust. 7 cyt. wyżej rozporządzenia).

Przyjąć więc należy, że stan posiadania, czyli prowadzenia działalności rolniczej, w połączeniu z wskazanymi wyżej wymogami uzasadniającymi przyznanie płatności ONW powinien trwać przez okres 5 lat od chwili otrzymania pierwszej płatności ONW, który to warunek znany był K. Papudze przy składaniu wniosku (art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 1257/1999/WE).

Wnioskodawca nie dotrzymał warunku, o którym mowa w art. 14 ust. 2 rozporządzenia 1257/1999/WE, ponieważ w okresie objętym zobowiązaniem, tj. 5 lat od chwili pierwszej wypłaty płatności ONW nie prowadził działalności rolniczej na wymienionych działkach.

Sąd I instancji uchylił się jednak od oceny zaakceptowanego stanu faktycznego w zakresie skutków utraty posiadania wydzierżawionych działek na tle obowiązującego w 2007 r. i przytoczonego przez Sąd stanu prawnego, czym naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Skoro rozwiązanie umowy dzierżawy z dniem [...] r. nie oznacza cofnięcia wniosku, to Sąd I instancji orzekając na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) winien był we własnym zakresie ocenić czy istnieją inne dowody świadczące o tym, że w związku z faktem rozwiązania umowy dzierżawy wnioskodawca cofnął wniosek – czemu jak wiadomo stanowczo zaprzecza.

WSA nie uzasadnił przyczyn, dla których uchylił także decyzję organu I instancji, który w związku z treścią wyroku byłby wykonawcą zaleceń Sądu co do dalszego postępowania.

Zauważyć wypada, że organ II instancji oceniając obliczenia powierzchni zadeklarowanej i stwierdzonej, analizował jedynie przepisy dotyczące dopuszczalności cofnięcia wniosku w aspekcie art. 22 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, wyrażając pogląd, "iż nie ulega wątpliwości, że w przypadku wnioskodawcy możliwe jest wycofanie wniosku w części, w której nie zostały ujawnione nieprawidłowości". Powyższe stanowisko nie uprawnia do poglądu, iż wnioskodawca cofnął wniosek.

W świetle tego co wyżej powiedziano niezrozumiałe i nie do zaakceptowania są wytyczne wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, tj.:

– areału rozpatrywanych działek, w sytuacji gdy nie był kwestionowany i wynika z wniosku o płatności,

– rodzaju i czasokresu upraw, co zdaje się być bezsporne w świetle wyników kontroli na miejscu przeprowadzonej w sierpniu 2007 r. (którą Sąd i organ I instancji uznał za jedynie skuteczną) i rozwiązania umowy dzierżawy z dniem [...] grudnia 2007 r.

– prawidłowej oceny stanowiska strony co do zakresu wniosku i skutków składanych oświadczeń, w sytuacji gdy treść wniosku o przyznanie dopłat ONW jest czytelny i określa przedmiot i zakres żądania.

Wszystkie te, w ocenie Sądu I instancji, "niewiadome" wynikają z bardzo obszernych pod względem faktycznym i prawnym uzasadnień organów obu instancji, które pomimo przywołania przez Sąd art. 134 § 1 p.p.s.a. poddane zostały wybiórczej, pobieżnej a także błędnej niekiedy ocenie, co podniesiono we wcześniejszej fazie uzasadnienia niniejszego wyroku. Przedwczesne zatem było uchylenie decyzji organów obu instancji, zwłaszcza że od oceny przez Sąd skutków prawnych utraty posiadania dzierżawionych działek z dniem [...] grudnia 2007 r. zależy ocena dalszego toku postępowania i reguł dotyczących przyznawania płatności ONW.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).