Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 630/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 106 ust. 5, art. 38 ust. 1 pkt 2, art. 8 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: par. 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2006 nr 135 poz 950
law: ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń  pieniężnych z pomocy społecznej
article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, par. 2 ust. 3, par. 19
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Dnia 3 grudnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi C. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie zasiłku okresowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi S. N. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa, 80/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych, stanowiącą opłatę skarbową od pełnomocnictwa, łącznie kwotę 309,80 (trzysta dziewięć i 80/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu C. S. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi S. N. z funduszów Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Filii [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. na podstawie art.104 i 163 k.p.a. w zw. z art.106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz.U. z 2008 r. nr 115, poz. 728) i Zarządzenia Prezydenta Miasta Ł. z dnia 22 grudnia 2008 r. nr 2687/V/08 w sprawie upoważnienia pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy i powiatu – zmienił własną decyzję z dnia [...] r. nr [...] orzekającą o przyznaniu C. S. zasiłku okresowego od dnia 1 marca 2009 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. w wysokości 112,75 zł miesięcznie w ten sposób, że ograniczył do dnia 31 marca 2009 r. okres, na który przyznano przedmiotowe świadczenie.

W jej uzasadnieniu organ wskazał, że dochód rodziny wnioskodawcy wynosi obecnie 1.221,67 zł i przekracza kryterium dochodowe w rodzinie stanowiące podstawę do przyznania zasiłku okresowego wynoszące 702 zł.

W odwołaniu od tej decyzji C S. wyraził swoje niezadowolenie z tego, że kryterium dochodowe rodziny od wielu lat nie ulega zmianie i nie uwzględnia wzrostu płac oraz kosztów utrzymania. Strona uważa, że podjęcie zatrudnienia przez żonę i uzyskiwanie z tego tytułu wynagrodzenia nie powinno skutkować zmianą decyzji przyznającej świadczenie pomocowe.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., art.1 ust.1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 856 ze zm.) art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 2 oraz art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 115, poz. 728 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczywszy treść art. 7, 38 i 41 ustawy o pomocy społecznej podniósł, że C S. ma 58 lat i umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Mieszka w lokalu wyposażonym we wszystkie wygody i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E., która od dnia 1 czerwca 2008 r. ma również ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą ponad 500 zł (czynsz – 489,68 zł, energia elektryczna 38,58 zł). Otrzymuje dofinansowanie do czynszu, przyznane na okres od listopada 2008 r. do kwietnia 2009 r. w wysokości po 237,97 zł, miesięcznie. Zainteresowany nie posiada uprawnień do świadczeń emerytalno - rentowych. Od dnia 4 marca 2009 r. żona C.S. podjęła zatrudnienie uzyskując wynagrodzenie za pierwszy pełny miesiąc w wysokości 983,70 zł netto. Umowa o pracę została zawarta na okres od 4 marca 2009 r. do 31 maja 2009 r. W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy niespornym jest w ocenie Kolegium, że zmieniła się sytuacja dochodowa rodziny i obecnie dochód rodziny składa się z wynagrodzenia za pracę oraz dodatku mieszkaniowego i wynosi 1.221,97 zł miesięcznie, czyli 610,83 zł na osobę w rodzinie i przekracza ustalone kryterium dochodowe tj. kwotę 351 zł. Zasadnie więc organ pierwszej instancji zmienił swoje wcześniejsze rozstrzygniecie i ograniczył przyznanie zasiłku okresowego do dnia 31 marca 2009 r. Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium wyjaśniło, że kryterium dochodowe zostało ustalone mocą rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 135, poz. 950) i tylko ten organ jest władny do zmiany kryterium dochodowego. SKO nie jest organem stanowiącym prawo, lecz je stosującym i dlatego też zobowiązane jest do stosowania przepisów prawa zgodnie z ich literalnym brzmieniem. Dodatkowo organ II instancji podkreślił, że ośrodki pomocy społecznej posiadają ograniczone środki finansowe, które przeznaczane są na pomoc dla osób i rodzin nie posiadających żadnego dochodu i nie mogących go sobie zapewnić ze względu na wiek, stan zdrowia czy posiadanie małych dzieci. Dlatego też MOPS dysponując środkami publicznymi musi bardzo wnikliwie rozpatrywać sytuację materialną, zdrowotną oraz życiową każdego wnioskodawcy i kierować pomoc tam gdzie jest ona niezbędna. Natomiast w przypadku, gdy strona posiada własne zasoby i dochód przekraczający kryterium dochodowe odmawia się przyznania świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi C.S. powtórzył w zasadzie zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji i wniósł o uchylenie decyzji Kolegium.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia 21 października 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi przyznał C.S. prawo pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, poprzez ustanowienie adwokata i oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Na rozprawie w dniu 3 grudnia 2009 r. stawił się skarżący wraz z pełnomocnikiem - adwokatem S.N. Pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oraz oświadczył, że koszty te nie zostały opłacone w całości, ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W rozumieniu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W rozpoznawanej sprawie istotą sporu jest odpowiedź na pytanie, czy wobec zmiany sytuacji dochodowej rodziny C.S. zachodziły podstawy do zmiany decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. przyznającej stronie zasiłek okresowy od 1 marca 2009 r. do 30 kwietnia 2009 r. i w rezultacie ograniczenia czasookresu przyznania rzeczonego świadczenia do dnia 31 marca 2009 r.

Przesłanki materialnoprawne zmiany decyzji określone zostały przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 115, poz. 728 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 106 ust. 5 tej ustawy, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Zmiana decyzji na niekorzyść strony może mieć zatem miejsce w następujących sytuacjach. Po pierwsze, gdy nastąpi zmiana przepisów prawa. Po drugie, gdy zmieni się sytuacja dochodowa lub osobista strony. Po trzecie, gdy strona pobrała nienależne świadczenie. I wreszcie po czwarte, gdy wystąpią przesłanki z przepisów art. 11, 12 i 107 ust. 5.

W rozpoznawanej sprawie, jak słusznie stwierdził organ I instancji, a w ślad zanim Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. mieliśmy do czynienia właśnie z drugim przypadkiem. Mianowicie, sytuacja dochodowa skarżącego C.S. uległa zmianie z powodu podjęcia przez jego żoną E.S. od dnia 4 marca 2009 r. zatrudnienia. Jak wynika z załączonej do akt sprawy umowy o pracę, E.S. została zatrudniona na czas określony od dnia 4 marca 2009 r. do dnia 31 maja 2009 r. i z tego tytułu otrzymywała wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 1300 zł brutto. W tym stanie rzeczy, na dochód rodziny C.S. w miesiącu kwietniu 2009 r. składała się pensja żony w wysokości 983,70 zł netto oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 237,97 zł, co w sumie stanowiło kwotę 1.221,67 zł miesięcznie. Przy dwuosobowej rodzinie skarżącego, dochód w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie wynosił zatem 610,83 zł. W zaistniałej sytuacji, obowiązkiem organu administracyjnego było zweryfikowanie decyzji przyznającej C.S. zasiłek okresowy i jednoznaczne wyjaśnienie, czy wobec zmiany sytuacji dochodowej skarżący nadal spełnia ustawowe przesłanki do otrzymywania zasiłku okresowego.

Zasiłek okresowy w rozumieniu art. 38 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Z analizy cytowanego przepisu wynika, że przesłanką decydującą o przyznaniu rzeczonego świadczenia jest bez wątpienia kryterium dochodowe rodziny, zdefiniowane w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy, a nie jak błędnie wskazało Kolegium zarówno w podstawie prawnej decyzji jak i w jej uzasadnieniu - kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt. 2.

Rzeczone kryterium stanowi suma kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, czyli zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 135, poz. 950) – wynosi ono 702 zł (351 zł + 351 zł).

Wyjaśnić trzeba, że na dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy składa się suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Skoro zatem, kryterium dochodowe rodziny uprawniające do przyznania zasiłku okresowego wynosi 702 zł, a dochód w rodzinie skarżącego w miesiącu kwietniu 2009 r., jak prawidłowo ustaliły to organy orzekające w sprawie wynosił 1.221,67 zł, to już na pierwszy rzut oka, stwierdzić można, że przekraczał on określone przez ustawodawcę kryterium dochodowe. Jeśli zatem C S. przestał od miesiąca kwietnia 2009 r. spełniać ustawowe przesłanki decydujące o przyznaniu zasiłku okresowego, to organ I instancji nie mógł orzec inaczej, jak tylko w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej zmienić własną decyzję z dnia [...] r. nr [...] orzekającą o przyznaniu skarżącemu zasiłku okresowego od 1 marca 2009 r. do 30 kwietnia 2009 r. i ograniczyć czasookres przyznania rzeczonego świadczenia pomocowego do dnia 31 marca 2009 r.

Podsumowując, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., pomimo wspomnianych wyżej uchybień, które Sąd, wobec prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy i zgromadzonej dokumentacji, ocenił jako niemające istotnego wpływu na wynik sprawy oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie mogły zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Dodać trzeba, że również zarzuty skargi nie mogły rzutować na legalność wydanych rozstrzygnięć.

Przede wszystkim, godzi się wyjaśnić, że kwestionowane przez skarżącego kryterium dochodowe rodziny zostało ustalone pierwotnie w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a następnie na podstawie delegacji ustawowej z art. 9 ust. 8 ustawy pomocy społecznej zweryfikowane przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych (...). Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej są one zobowiązane do działania w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz akty wykonawcze do tej ustawy i nie mogą ich samodzielnie modyfikować, nawet jeśli faktycznie kwestionowane przez C.S. kryterium dochodowe nie jest adekwatne do obecnie obowiązujących cen i kosztów utrzymania przeciętnego obywatela.

Na marginesie wskazać jeszcze trzeba, że pomoc społeczna jest instytucją, mającą na celu udzielanie pomocy osobom znajdującym się w ciężkiej sytuacji życiowej, czyli przykładowo osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, rodzinom wielodzietnym, czy też rodzinom patologicznym nie posiadającym żadnych dochodów. W sytuacji, gdy sytuacja dochodowa skarżącego uległa znacznej poprawie na skutek podjęcia przez żonę zatrudnienia, dalsze otrzymywanie zasiłku okresowego, tak jak tego żąda C S., byłoby sprzeczne z przepisami obowiązującego prawa.

Z tych wszystkich powodów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzekł w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu Sąd orzekł w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 250 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3, § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).

B.C.