Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 693/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: sędzia NSA Tamara Dziełakowska sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1216/18 w sprawie ze skargi L. M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1216/18, oddalił skargę L. M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji L. M. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.) - dalej "ustawa o działaczach opozycji".

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

L. M. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu – dalej: "Prezes IPN", utrzymał w mocy decyzję własną nr [...] z dnia [...] stycznia 2018 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci odnaleziono dokumenty dotyczące L. M., w tym m.in.: teczkę kandydata na tajnego współpracownika, sygn. [...], z której wynika, że został on zarejestrowany jako kontakt operacyjny (KO) o pseudonimie "[...]" do numeru [...]. W teczce znajduje się zobowiązanie do współpracy podpisane własnoręcznie przez L. M. o treści: "Ja M. L. zobowiązuję się ściśle współpracować z organami KW WOP. Będę informował o wszelkiej mającej zaistnieć przestępczości granicznej i innej. Wszystkie uzyskane informacje będę przekazywał w formie pisemnej w czasie odbywanych spotkań z oficerem WOP. Przekazywane informacje będę podpisywał używając pseudonimu [...]. Fakt współpracy zobowiązuję się zachować w ścisłej tajemnicy przed rodziną i otoczeniem nie zdradzać w żadnych okolicznościach". Z zapisów znajdujących się w teczce wynika, że L. M. oświadczył, iż wszelkie informacje, jakie będzie przekazywał organom bezpieczeństwa państwa będzie podpisywał przyjętym przez siebie pseudonimem "[...]". W teczce znajduje się także informacja z dnia [...] maja 1972 r. własnoręcznie sporządzona przez L. M., podpisana pseudonimem "[...]" dotycząca osoby, do której rozpracowania został pozyskany jako kontakt operacyjny. Organ wskazał, że odnalezione dokumenty spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Zobowiązanie do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa oraz informacja z dnia 6 maja 1972 r. zostały wytworzone przez wnioskodawcę w ramach czynności wykonywanych w charakterze kontaktu operacyjnego organów bezpieczeństwa państwa.

Na powyższą decyzję skargę do Sądu Wojewódzkiego wniósł L. M., zarzucając jej naruszenie:

1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a zwłaszcza:

a) art. 32 ust. 1 i 2, w związku z preambułą, art. 2, art. 8 ust. 1 i 2, art. 30 i art. 31 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, przez niezastosowanie oraz nierówne i dyskryminujące potraktowanie skarżącego w zakresie prawa do potwierdzenia jego statusu jako osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, w tym w stosunku do osób będących pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa;

b) art. 4 pkt 2 i art. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w tym niezastosowanie, tj. zastosowanie, w tym pomimo niezgodności z Konstytucją i przez błędne utożsamianie Wojsk Ochrony Pogranicza z mającymi inne zadania niż ochrona granic organami bezpieczeństwa państwa, w sytuacji gdy brak jest pozwalającej na takie utożsamianie definicji organów bezpieczeństwa państwa w przepisach przedmiotowej ustawy, art. 4 pkt 2, zamiast jedynie art. 5 tej ustawy z pominięciem niezgodnego z Konstytucją art. 4 pkt 2.;

2) przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, w tym:

a) art. 7 i art. 7a § 1 K.p.a., przez niezastosowanie i nieuwzględnienie słusznego interesu represjonowanego skarżącego oraz nierozstrzygnięcie wątpliwości co do treści i obowiązywania lub pierwszeństwa obowiązywania wskazywanych w pkt 1 norm prawa materialnego na korzyść strony;

b) art. 7 i art. 107 § 3 K.p.a., przez niewyjaśnienie dlaczego i na jakiej podstawie zaliczono Wojska Ochrony Pogranicza do mających jednak odmienne zastosowanie organów bezpieczeństwa państwa, a także charakteru miejsca: "spotkania w KOR w dniu [...] maja 1972 r.", o którym mowa na str. 1 w 4-tym zdaniu uzasadnienia zaskarżonej decyzji;

c) art. 7 i art. 87 ust. 1, w związku z art. 4 i art. 10 oraz art. 104 zd. 1 i art. 108 Konstytucji RP, przez działanie nie na podstawie prawa płynącego z wskazanych w Konstytucji źródeł prawa lecz na podstawie niebędących prawem wypowiedzi w różnych indywidualnych sprawach.

Skarżący wniósł również o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego, stosownie do art. 193 Konstytucji z pytaniem prawnym, co do zgodności art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych z wskazywanymi normami art. 2, art. 31 ust. 2 i 3 i art. 32 ust. 1 i 2, w związku z art. 8 ust. 1 i 2, art. 30, art. 45 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Zdaniem tego Sądu fakt pozyskania skarżącego do współpracy z KW WOP oraz rejestracji do nr [...] znalazł potwierdzenie w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej, gdzie odnaleziono dokumenty dotyczące L. M., w tym m.in.: teczkę kandydata na tajnego współpracownika, sygn. IPN [...], z której wynika, że został on zarejestrowany jako kontakt operacyjny (KO) o pseudonimie "[...]" do numeru [...]. W teczce znajduje się zobowiązanie do współpracy podpisane własnoręcznie przez L. M. o treści: "Ja M. L. zobowiązuję się ściśle współpracować z organami KW WOP. Będę informował o wszelkiej mającej zaistnieć przestępczości granicznej i innej. Wszystkie uzyskane informacje będę przekazywał w formie pisemnej w czasie odbywanych spotkań z oficerem WOP. Przekazywane informacje będę podpisywał używając pseudonimu [...]. Fakt współpracy zobowiązuję się zachować w ścisłej tajemnicy przed rodziną i otoczeniem nie zdradzać w żadnych okolicznościach". Z zapisów znajdujących się w teczce wynika, że L. M. oświadczył, iż wszelkie informacje, jakie będzie przekazywał organom bezpieczeństwa państwa będzie podpisywał przyjętym przez siebie pseudonimem "[...]". W teczce znajduje się także informacja z dnia [...] maja 1972 r. własnoręcznie sporządzona przez L. M., podpisana pseudonimem "[...]" dotycząca osoby, do której rozpracowania został pozyskany jako kontakt operacyjny.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji, że dokumenty te spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, co stanowi negatywną przesłankę do wydania decyzji potwierdzającej, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W ocenie Sądu meriti organ dołożył wystarczających starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz przeanalizował wnikliwie sprawę we wszelkich jej aspektach, odnosząc się do elementów zawartych we wniosku skarżącego. Tym samym uczynił zadość wymogom wynikającym z przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a., opierając swoją ocenę na przekonujących podstawach, przedstawiając argumentację w swoich rozstrzygnięciach. Organ opisał stan prawny oraz treść odnalezionych dokumentów wskazując przy tym jednoznacznie, które z nich zakwalifikował, jako wytworzone przez wnioskodawcę tak jak informacja z dnia [...] maja 1972 r.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego niezgodności art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji z Konstytucją Sąd Wojewódzki nie znalazł podstaw do zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego, stosownie do art. 193 Konstytucji z zapytaniem co do zgodności art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych z wskazywanymi normami art. 2, art. 31 ust. 2 i 3 i art. 32 ust. 1 i 2, w związku z art. 8 ust. 1 i 2, art. 30, art. 45 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Mając na uwadze powołane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z zm.) – dalej: "P.p.s.a.", orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł L. M. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości zarzucił naruszenie

1. prawa materialnego, w tym:

a) art. 4 pkt 2 i art. 5 ustawy o działaczach opozycji, w związku z art. 5 ust. 1 pkt 7 ustawy, o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w związku z preambułą, art. 7 i art. 31 ust. 2 i 3 Konstytucji RP oraz art. 7a § 1 K.p.a., przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w tym niewłaściwe zastosowanie art. 4 pkt 2 zamiast art. 5 ustawy o działaczach opozycji, jak również błędną rozszerzającą na niekorzyść skarżącego wykładnię represyjnego odbierającego stronie uprawnienia wskazanego art. 4 pkt 2 przedmiotowej ustawy oraz art. 5 ust. 1 pkt 7 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, przez objęcie pojęciem organów bezpieczeństwa państwa, o którym mowa w tych przepisach, jednostki organizacyjnej Wojsk Ochrony Pogranicza (Wydziałów) niebędącej jednostką Zwiadu Wojsk Ochrony Pogranicza;

b) art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 i art. 64 ust. 2, w związku z preambułą, art. 1, art. 4 ust. 1, art. 7, art. 30, art. 31 ust. 2 i 3, art. 87 ust. 1, art. 178 ust. 1 i art. 193, w związku z art. 8 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, w związku z art. 4 pkt 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. niezastosowanie mających pierwszeństwo i bezpośrednie zastosowanie norm art. 2, art. 32 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, lecz zamiast tych będących najwyższym prawem norm niezgodnego z nimi art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, jak również niedostrzeżenie lub świadome pominięcie tej oczywistej niezgodności zakwestionowanego przepisu z Konstytucją, polegającej na nierównym potraktowaniu poszczególnych kategorii obywateli wyszczególnionych w pkt 1 i 2 art. 4 przedmiotowej ustawy, tj. przez:

- uprzywilejowanie osób, które były pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa komunistycznego państwa lub członkami kierowniczej w tym państwie partii politycznej (Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej), w stosunku do których przepisy prawne komunistycznego państwa (PRL) co do zasady wyłączały inwigilację i działania prowadzące do skutków, o których mowa w art. 4 pkt 2 tej ustawy o działaczach opozycji;

- dyskryminację pozostałych obywateli komunistycznego państwa, w tym zwłaszcza poddanych inwigilacji i działaniom, o których mowa w wskazywanym niezgodnym z Konstytucją przepisie art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, obywateli z środowisk opozycyjnych wobec komunistycznego państwa, w szczególności osób bezpartyjnych i niebędących funkcjonariuszami komunistycznego państwa, będących adresatami takich działań i inwigilacji, wyłączonych, co do zasady wobec osób będących członkami partii komunistycznej lub funkcjonariuszami komunistycznego państwa;

2) mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, w tym zwłaszcza przez:

a) błędne przyjęcie, że w sprawie nie ma zastosowania przepis art. 7a § 1 K.p.a., gdyż: "Przepis ten bowiem ma zastosowanie jedynie w sytuacji dotyczącej nałożenia na stronę obowiązku bądź ograniczenia lub odebrania stronie uprawnienia co w niniejszej sprawie [rzekomo] nie miało miejsca", w sytuacji gdy w sprawie jak najbardziej chodzi o odebranie skarżącemu, na podstawie art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, statusu takiej osoby, przysługującego skarżącemu w szczególności ze względu na internowanie i represjonowane skarżącego w okresie stanu wojennego w latach 1982-83 przez umieszczenie skarżącego w obozie wojskowym o rygorze obostrzonym (na poligonie w okresie zimowym) w [...] i ograniczenie uprawnień skarżącego m.in. i z tego tytułu;

b) niezastosowanie art. 45 ust. 1, art. 178 ust. 1 i art. 193 w związku z art. 7, art. 8 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, polegające na:

- niebezstronnym i niesprawiedliwym rozpatrzeniu sprawy skarżącego, w tym odmówieniu merytorycznego odniesienia się do zarzutów skarżącego w zakresie niezgodności art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych z wskazywanymi przez skarżącego normami Konstytucji;

- oparciu wyroku nie na normach będącej najwyższym prawem mającej w sprawie bezpośrednie zastosowanie Konstytucji, lecz na niebędących prawem wypowiedziach w innych indywidualnych sprawach (typu: IV SA/Wa 1418/16);

- nieuzasadnionym odmówieniu zastosowania art. 193 Konstytucji i zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem, co do zgodności art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z przyczyn politycznych z wskazywanymi przez skarżącego normami Konstytucji, pomimo niebędącej przedmiotem merytorycznego odniesienia Sądu nieodpartej przez organ administracji oczywistej wątpliwości, co do zgodności kwestionowanego przepisu z art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji;

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o:

- zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem, co do zgodności art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 20.3.2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych z normami art. 2, art. 31 ust. 2 i 3 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji;

- uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji i orzeczenie, co do istoty sprawy przez uchylenie zaskarżonej decyzji administracyjnej, ewentualnie przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania;

- zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Z uwagi na brak zgody wszystkich stron na przeprowadzenie rozprawy w trybie zdalnym, zarządzeniem z dnia 6 października 2021 r. Przewodnicząca Wydziału III Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 1842) – dalej: "ustawa COVID-19", zarządziła skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne celem rozpoznania skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W myśl art. 15zzs4 ust. 1 ustawy COVID-19 w brzmieniu od dnia 3 lipca 2021 r. (Dz.U. z 2021 poz. 1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy. Zgodnie z ust. 3 powołanego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie Sąd uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, zaś wobec braku zgody wszystkich stron postępowania na przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy COVID-19.

Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie ustaleń oraz oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy. Zgodnie zaś z art. 4 pkt 1 i pkt 2 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W procesie wykładni art. 4 pkt 2 trzeba uwzględnić wartości, które legły u podstaw uchwalenia ustawy o działaczach opozycji, a zawarte w preambule do ustawy: "Uznając szczególne zasługi dla Polski tych jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uchwala się, co następuje". W unormowaniach hipotetycznego stanu faktycznego art. 4 pkt 2 ustawy zawarta jest bowiem indywidualizacja udziału osoby ubiegającej się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej w wytworzeniu dokumentów przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 1797/19, LEX nr 3095722).

Nie można podzielić zarzutów skargi naruszenia zaskarżonym wyrokiem konstytucyjnych zasad, norm i wartości. We wstępie do Konstytucji RP jest mowa o: "gorzkich doświadczeniach z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane". Dezaprobata dla totalitarnych metod i praktyk działania komunistycznego aparatu bezpieczeństwa legła również u podstaw obowiązujących unormowań ustawowych dotyczących uhonorowania i zadośćuczynienia działaczom opozycji antykomunistycznej oraz osobom represjonowanym z przyczyn politycznych w latach 1956-1989. Niewątpliwie istniejąca zgodność celów wyrażonych we wstępie do Konstytucji z celami ustawy o działaczach opozycji, pozwala stwierdzić, że ustawodawca dąży do stanu, w którym osoby świadomie i tajnie współpracujące z organami bezpieczeństwa państwa nie będą miały statusu działacza opozycji antykomunistycznej, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych (por. wyrok TK z dnia 28 kwietnia 1999 r., sygn. akt K 3/99, OTK 1999, nr 4, poz. 73).

Nie naruszono zaskarżonym wyrokiem zasady godności osoby ludzkiej (art. 30 Konstytucji). W pojęciu godności człowieka ujawniają się wartości wywiedzione ze wstępu do Konstytucji takie jak: prawda, dobro i piękno. Z punktu widzenia ratio legis ustawy o działaczach opozycji i jej szczegółowych rozwiązań ważne jest nierozerwalne związanie pojęcia godności osoby ludzkiej z prawdą, wolnością, uczciwością i patriotyzmem.

Postępowanie objęte art. 4 i art. 5 ustawy o działaczach opozycji ma za swój przedmiot w pierwszej kolejności ustalenie, czy dana osoba spełnia lub nie spełnia przesłanki wynikające z art. 4 pkt 1 i 2 ww. ustawy. Dopiero ustalenie, że dana osoba nie podlega wyłączeniu spod przesłanek objętych ww. przepisem pozwala organowi na ustalanie, czy jest to osoba represjonowana z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji lub czy jest działaczem opozycji antydemokratycznej w rozumieniu art. 2 tej ustawy. Co istotne decyzja Prezesa IPN ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że w ramach postępowania, jego rola sprowadza się do sprawdzenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty o określonych w art. 4 pkt 2 ustawy cechach.

Wprawdzie na datę wydawania w tej sprawie decyzji administracyjnej i zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji ustawodawca, w ustawie o działaczach opozycji, nie zdefiniował pojęcia dokumentu, tym niemniej nie powinno budzić wątpliwości, że dokonując wykładni tego pojęcia, użytego w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, należało sięgnąć do art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1565 z późn. zm.), z treści którego wynika, że dokumentami, w rozumieniu tej ustawy, są m.in. wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji (art. 7 pkt 1 ww. ustawy). W związku z tym, że postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych prowadzi Prezes IPN na podstawie dokumentów znajdujących się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej, to nie mógł ten organ kwestionować, jako dokumentu określonych zapisów ewidencyjnych byłej Służby Bezpieczeństwa, a odnoszących się do faktu zarejestrowania skarżącego jako tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa pod pseudonimem "[...]".

W skardze kasacyjnej nie została zakwestionowana okoliczność, że w zasobie archiwalnym IPN odnaleziono akta dotyczące skarżącego, w tym m.in.: teczkę kandydata na tajnego współpracownika, sygn. IPN [...], z której wynika, że został on zarejestrowany jako kontakt operacyjny (KO) o pseudonimie "[...]" do numeru [...]. W teczce znajduje się zobowiązanie do współpracy podpisane własnoręcznie przez skarżącego. W teczce znajduje się także informacja z dnia [...] maja 1972 r. własnoręcznie sporządzona przez skarżącego, podpisana pseudonimem "[...]" dotycząca osoby, do której rozpracowania został pozyskany jako kontakt operacyjny. W takim stanie faktycznym sprawy trafnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja Prezesa IPN odmawiająca potwierdzenia spełnienia przez skarżącego warunków wynikających z art. 4 ustawy o działaczach opozycji, nie narusza prawa.

Jedynie dodatkowo należy wskazać, że w aktualnym stanie prawnym tego rodzaju dokumenty jak zgromadzone w tej sprawie nie pozostawiają wątpliwości, że osoba, której one dotyczą, nie spełnia warunków do uzyskania pozytywnej dla niej decyzji o uznaniu za osobę represjonowaną z powodów politycznych lub działacza opozycji antykomunistycznej. Wprost znajduje to potwierdzenie w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Mimo tego, że przepis ten, na podstawie art. 3 w związku z art. 6 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 992), wszedł w życie z dniem 12 czerwca 2019 r., to tę nowelizację ustawy o działaczach opozycji należy uznać za jedynie doprecyzowanie pojęcia: "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby", o którym mowa w art. 4 pkt 2 ww. ustawy, a nie "nowość jurydyczną" (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt II OSK 3835/18, LEX nr 2748824).

We wstępie do Konstytucji ustrojodawca podkreśla, że Rzeczypospolita Polska: "odzyskawszy w 1989 r. możliwość suwerennego i demokratycznego stanowienia" o swoim losie winna wdzięczność "przodkom za ich pracę, za walkę o niepodległość okupioną ofiarami". Te wartości stanowią odniesienie dla ustawodawcy do formułowania ocen wydarzeń z lat 1956-1989, jak też do tworzenia systemu zadośćuczynienia i pomocy osobom, które w wyniku działalności na rzecz niepodległości i suwerenności Polski były narażone na represje. Co istotne ustrojodawca nie przesądza tego, jaki model normatywny powinien przyjąć ustawodawca w materii nadawania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jednakże kształtując go, prócz wartości wyrażonych we wstępie, powinien mieć też na uwadze także wartości konstytucyjne, które są konsekwencją przyjętej w art. 1 Konstytucji zasady, że Rzeczypospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli oraz wynikającej z art. 30 Konstytucji zasady, że godność człowieka jest źródłem wszelkich praw i wolności.

Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji RP przez nierówne i dyskryminujące potraktowanie skarżącego w zakresie prawa do potwierdzenia jego statusu jako osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, w tym w stosunku do osób będących pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa. Zasada równości to nakaz jednakowego traktowania wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu określoną cechą relewantną. Różnicowanie podmiotów może mieć miejsce w oparciu o kryteria relewantne dla celu regulacji i aksjologicznie akceptowalne ze względu na zasady, wartości i normy Konstytucji (zob.m.in. wyroki TK: z dnia 11 lipca 2013 r., sygn. akt SK 16/12, OTK ZU nr 6/A/2013, poz. 75; z dnia 13 października 2015 r., sygn. akt P 3/14, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 145).

Status działacza opozycji antykomunistycznej może zostać przyznany wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Przepisy ustawy ściśle zatem określają zasady potwierdzania tego statusu nie dopuszczając w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego. Tym samym organ administracji jest związany ich treścią i nie może odstąpić od ich stosowania biorąc pod uwagę inne przyczyny niż przewidziane w przepisach ustawy. Tylko te zdarzenia, które zostały wymienione w cytowanych przepisach, mogą spowodować uznanie, że dana osoba była działaczem opozycji antykomunistycznej lub była represjonowana z przyczyn politycznych. Przy czym rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie, czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 820/18, LEX nr 2632855). Taki kształt unormowań ustawy o działaczach opozycji nakazuje uznać, że jakiekolwiek odstąpienie przez organ od ustawowych zasad i kryteriów ustalania statusu działacza opozycji, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych i podjęcie rozstrzygnięcia dowolnego, w oparciu o inne kryteria mające charakter dyskryminacyjny bądź faworyzujący, stanowiłoby naruszenie zasady równości wobec prawa, jak również zasady praworządności (art. 7 Konstytucji) i zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Ustawodawca bowiem w sposób jednoznaczny za cechę relewantną uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, przyjął brak w archiwum IPN dokumentów bezpośrednio świadczących o współpracy zainteresowanego z aparatem bezpieczeństwa. W odniesieniu do skarżącego, istnienie tych dokumentów zostało prawidłowo ocenione przez Sąd pierwszej instancji.

W świetle powyższych uwag procedura weryfikacji statusu działacza opozycji antykomunistycznej, bądź osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, nie rodzi wątpliwości natury konstytucyjnej. Nie było zatem podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego w zakresie zgodności z Konstytucją RP przepisu art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Na podstawie art. 193 Konstytucji RP wystąpienie przez skład orzekający z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego może mieć miejsce wówczas, gdy od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem, przy czym ocena, czy taka sytuacja zachodzi jest pozostawiona wyłącznie uznaniu sądu. Trzeba przy tym podkreślić, że chodzi tu o uzasadnione wątpliwości sądu, a nie wątpliwości skarżącego. Skarżący nie ma bowiem uprawnienia do domagania się przedłożenia przez sąd pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie doszło także do naruszenia prawa do sądu w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd pierwszej instancji wywiązał się bowiem w sposób należyty z obowiązków wymierzania sprawiedliwości dokonując wnikliwej oceny prawidłowości i kompletności przeprowadzonego przez organ postępowania oraz zastosowania norm prawa materialnego. Wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej w szczegółowych rozważaniach odniósł się do wszystkich aspektów sprawy, w tym oceny zgromadzonego materiału, jak również do podnoszonych przez skarżącego faktów i okoliczności. Należy przy tym zauważyć, że zupełność postępowania dowodowego i jego ocena jest uzależniona od mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw zaskarżenia, a tym samym podlega oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.