Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2632/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, Sędziowie Sędzia WSA Maciej Kurasz,, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (sprawozdawca), Protokolant Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2012 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów wniesionych do postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej: "NUS") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec P. S.A. (dalej: "Spółka") na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], dotyczącego podatku od nieruchomości należnego za styczeń i luty 2010r., należnego Urzędowi Miasta E..

2. Spółka odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem z 13 września 2010r. o zajęciu wierzytelności pieniężnej w P. otrzymała 21 września 2010r., zaś P. 17 września 2010r.

3. Spółka, na podstawie art. 33 pkt 10 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), wniosła 28 września 2010r. zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego i zwróciła się o umorzenie tego postępowania, na mocy art. 34 § 4 u.p.e.a. Wskazała, że na formularzu tytułu wykonawczego (poz. 97) brak jest klauzuli wykonawczej, bo nie ma podpisu osoby wydającej klauzulę. Skoro nie nadano klauzuli, nie spełniono wymogów z art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a.

4. Wierzyciel - Prezydent Miasta E. – postanowieniem z [...] marca 2011r. uznał zarzuty Spółki za zasadne, gdyż tytuł wykonawczy w poz. 97, nie ma podpisu osoby nadającej klauzulę wykonawczą.

5. NUS postanowieniem z [...] marca 2011r. oddalił zarzuty Spółki. W podstawie prawnej wskazał m.in.: art. 33 pkt 10, art. 34 § 1 i 4, art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a.

W uzasadnieniu NUS podniósł, że doręczenie wadliwego odpisu tytułu wykonawczego, gdy tytuł wykonawczy, na podstawie którego przystąpiono do egzekucji jest prawidłowy, stanowi naruszenie ogólnych przepisów postępowania, w tym art. 6 i art. 8 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 18 u.p.e.a., tym niemniej nie jest podstawą zgłoszenia zarzutu z art. 33 u.p.e.a. Przepis art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. odnosi się bowiem do zawartości tytułu wykonawczego, nie zaś jego odpisu. Niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. dotyczy więc wyłącznie tytułu wykonawczego, wystawionego przez wierzyciela i uzupełnionego przez organ egzekucyjny. Odpis tytułu wykonawczego nie jest dokumentem urzędowym niezbędnym do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, lecz wszczyna egzekucję (art.26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.). Tytułem wykonawczym jest tylko oryginał. NSA w wyroku z 11 stycznia 2007r. sygn. akt II OSK 146/06 stwierdził, że w obrocie prawnym funkcję tytułu wykonawczego może spełniać tylko oryginał. Skoro w sprawie oryginał tytułu wykonawczego sporządzono w sposób prawidłowy (okoliczność bezsporna), zarzut z art. 33 pkt 10 u.p.e.a. jest bezpodstawny. Błąd w odpisie, doręczonego Spółce, tytułu wykonawczego, polegający na braku podpisu osoby nadającej klauzulę wykonalności, gdy oryginał tego tytułu był niewadliwy, nie skutkuje uznaniem za zasadne zarzutów z art. 33 pkt 10 w związku z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Brak podpisu osoby nadającej klauzulę wykonalności na odpisie ww. tytułu był wynikiem przeoczenia.

NUS podniósł również, że tytuł wykonawczy zawierał wszystkie niezbędne elementy (oznaczenie wierzyciela, zobowiązanego, treść obowiązku podlegającego egzekucji, jego podstawę prawną, wysokość egzekwowanej kwoty, datę wystawienia tytułu wykonawczego, osobę podpisującą tytuł) przewidziane w art. 27 § 1 u.p.e.a., więc mógł stanowić i stanowił podstawę do wszczęcia czynności egzekucyjnych. Podobne stanowisko wyraził NSA w wyroku z 17 grudnia 1997r. sygn. akt III SA 984/96, który uznał, że klauzula organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej nie stanowi swoistej "klauzuli wykonalności", lecz stwierdzenie, że tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i nadaje się do wykonania.

6. Spółka w zażaleniu z 5 kwietnia 2011r. wniosła o uchylenie ww. postanowienia, gdyż błędne jest stanowisko NUS, że wymogi spełnienia warunków z art. 27 u.p.e.a należy odnieść wyłącznie do tytułu wykonawczego, a nie jego odpisu. Przeczy ono istocie zarzutów. W świetle art. 33 u.p.e.a. niedopuszczalne jest, aby egzemplarz tytułu wykonawczego znajdujący się w aktach organu egzekucyjnego i u zobowiązanego różniły się od siebie. Zarzuty składała się na podstawie egzemplarza tytułu wykonawczego (odpisu - de facto oryginału). Do odpisu tytułu wykonawczego odnosi art. 33 pkt 10 u.p.e.a. – zarzut formalny, ograniczony do stwierdzenia czy tytuł wykonawczy zawiera odpowiednie pozycje i dane. Niespełnienie jakiegokolwiek warunku z art. 27 u.p.e.a., niezależnie od jego wpływu na wynik postępowania oraz wpływu tego naruszenia na prawa i obowiązki dłużnika lub wierzyciela, skutkuje niemożnością prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ustawodawca jednoznaczne określił, co powinien zawierać tytuł wykonawczy i jaka jest sankcja za naruszenie zasad. Organ egzekucyjny, aby wszcząć egzekucję ma obowiązek zamieścić klauzulę wykonalności na doręczonym zobowiązanemu egzemplarzu tytułu wykonawczego, a w szczególności podpis osoby ją nadającej.

7. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: "DIS") postanowieniem z [...] lipca 2011r. utrzymał w mocy ww. postanowienie NUS, podtrzymując jego podstawę faktyczną i prawną.

DIS podkreślił, że zarzut z art. 33 pkt 10 u.p.e.a. odnosi się do tytułu wykonawczego, a nie jego odpisu. Znajdujący się w aktach sprawy oryginał tytułu zawiera wszystkie wymogi określone w art. 27 u.p.e.a., w tym klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej. Doręczenie wadliwego odpisu tytułu wykonawczego, gdy sam tytuł, na podstawie którego, przystąpiono do egzekucji jest prawidłowy, nie może stanowić podstawy zgłoszenia ww. zarzutu. Przepis art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a normuje zawartość tytułu wykonawczego, a nie jego odpisu.

Zgodnie z art. 32 u.p.e.a. organ egzekucyjny lub egzekutor przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Odpis tytułu nie jest więc dokumentem urzędowym niezbędnym do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, lecz dokumentem, którego doręczenie zobowiązanemu, w myśl art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a., stanowi zdarzenie wszczynające egzekucję. Nie ulega wątpliwości, iż odpis tytułu wykonawczego, doręczany zobowiązanemu w trybie art. 32 u.p.e.a. powinien odpowiadać treści oryginału, zaś doręczenie odpisu, który nie zawiera wszystkich niezbędnych elementów może motywować zobowiązanego do złożenia zarzutów, co pozwala na zbadanie treści tytułu w oryginale.

Jeżeli odpis tytułu wykonawczego nie odpowiada oryginałowi, organ egzekucyjny ma obowiązek doręczyć zobowiązanemu prawidłowy odpis, wyjaśniając dlaczego powstała omyłka, przy czym ponowne doręczenie prawidłowo sporządzonego odpisu nie powoduje wszczęcia egzekucji administracyjnej. Doręczenie wadliwego odpisu tytułu wykonawczego, gdy sam tytuł, na podstawie którego przystąpiono do egzekucji, jest prawidłowy, stanowi naruszenie ogólnych przepisów postępowania, w tym art. 6 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., ale nie jest podstawą zgłoszenia zarzutu z art. 33 u.p.e.a.

8. Spółka w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła o uchylenie ww. postanowień DIS i NUS i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego, ze względu na: błędną interpretację art. 33 pkt 10 w związku z art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a. przez: 1) przyjęcie, że tytuł wykonawczy może wbrew dyspozycji art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a. nie zawierać podpisu osoby nadającej klauzurę wykonalności, a więc de facto nie zawierać tej klauzuli oraz 2) nie uznanie zarzutu z art. 33 pkt 10 w związku z art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a.

W uzasadnieniu skargi Spółka podtrzymał argumentację zawartą w zażaleniu oraz wskazała, że nie można zgodzić się ze stwierdzeniem DIS, iż w przypadku omyłki organ egzekucyjny przesyła zobowiązanemu prawidłowy odpis i okoliczność ta nie stanowi podstawy zarzutu. Klauzulę wykonalności nadaje organ egzekucyjny, który jest dysponentem egzemplarzy tytułu wykonawczego, więc w dacie wszczęcia egzekucji zobowiązany nie wie czy egzemplarze te się różnią, więc musi złożyć zarzut, na podstawie odpisu. Twierdzenie, że organ, który popełnił błąd, może oceniać jego zasadność na podstawie egzemplarza znajdującego się w organie, skutkuje brakiem kontroli nad postępowaniem organu. Nie można bowiem ustalić czy podpisu nie było na obu egzemplarzach czy tylko na jednym.

Zobowiązany składa zarzuty opierając się na dokumencie doręczonym przez organ egzekucyjny i do niego odnosi zarzuty o charakterze formalnym (art. 33 pkt 10 u.p.e.a.) ograniczające się do stwierdzenia czy tytuł wykonawczy zawiera odpowiednie pozycje i dane. Niespełnienie, jakiegokolwiek warunku podanego w art. 27 u.p.e.a., niezależnie od jego wpływu na wynik postępowania oraz wpływu tego naruszenia na prawa i obowiązki dłużnika lub wierzyciela, skutkuje niemożnością prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Art. 33 pkt 10 u.p.e.a. nie pozwala na oceny zasadności zarzutu, badanie roli i wagi danego uchybienia. Opiera się na prostym badaniu zerojedynkowym, albo wpis jest albo go nie ma. W zaistniałym stanie faktycznym nie został spełniony wymóg z art. 27 §1 pkt 4 u.p.e.a.

9. DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wskazał, iż NSA w wyroku z 11 stycznia 2007r. sygn. akt II OSK 146/06 stwierdził, że tytułem wykonawczym jest tylko oryginał - daje to istotne gwarancje ochrony praw dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym, wierzyciel nie ma bowiem wtedy możliwości wszczęcia i prowadzenia egzekucji na podstawie dokumentu, który nie jest oryginałem tytułu wykonawczego.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Skarga nie ma uzasadnionych podstaw.

2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwana "P.p.s.a.") sprawowana jest na mocy kryterium zgodności z prawem. Oznacza to, że by wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

3. Sąd, dokonując w powyższym zakresie kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdza, że nie narusza ono prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Uznaje również, że żaden z zarzutów podniesionych w skardze nie mógł być uznany za zasadny.

4. Sąd na wstępie stwierdza, że postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem sformalizowanym. Tym samym zarówno organy egzekucyjne, jak również strona (zobowiązany) mają obowiązek przestrzegać reguł wynikających z przepisów u.p.e.a.

Przepis art. 33 pkt 10 u.p.e.a. stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

Przepis art. 27 § 1 u.p.e.a. stanowi, że tytuł wykonawczy zawiera: 1) oznaczenie wierzyciela; 2) wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu, a także określenie zatrudniającego go pracodawcy i jego adresu, jeżeli wierzyciel posiada taką informację; 3) treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek; 4) wskazanie zabezpieczenia należności pieniężnej hipoteką przymusową albo przez ustanowienie zastawu skarbowego lub rejestrowego lub zastawu nieujawnionego w żadnym rejestrze, ze wskazaniem terminów powstania tych zabezpieczeń; 5) wskazanie podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej, jeżeli należność korzysta z tego prawa i prawo to nie wynika z zabezpieczenia należności pieniężnej; 6) wskazanie podstawy prawnej prowadzenia egzekucji administracyjnej; 7) datę wystawienia tytułu, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci urzędowej wierzyciela; 8) pouczenie zobowiązanego o skutkach niezawiadomienia organu egzekucyjnego o zmianie miejsca pobytu; 9) pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego; 10) klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej; 11) wskazanie środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych.

5. W związku z tym za prawidłowe należy uznać stanowisko DIS wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, mające również oparcie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2007r. sygn. akt II OSK 146/06 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Lublinie z 22 marca 2011r. sygn. akt II SA/Lu 307/10, Gliwicach z 15 września 2009r. sygn. akt I SA/Gl 360/09), że tytułem wykonawczym jest tylko jego oryginał, a nie jego odpis. Doręczenie zatem wadliwego odpisu tytułu wykonawczego, w sytuacji, gdy sam tytuł wykonawczy, na podstawie którego przystąpiono do egzekucji jest prawidłowy, nie może stanowić skutecznego zgłoszenia zarzutu na podstawie ww. przepisów: art. 33 pkt 10 u.p.e.a. w związku z art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a.

6. Sąd podziela stanowisko wyrażone zarówno przez DIS w uzasadnieniu zaskarżonego, jak również przez NUS w uzasadnieniu postanowienia z [...] marca 2011r., że doręczenie zobowiązanemu wadliwego odpisu tytułu wykonawczego stanowi naruszenie ogólnych zasad postępowania administracyjnego, a w szczególności wyrażonych w dyspozycji przepisów art. 6 i art. 8 k.p.a., w związku z art. 18 u.p.a., niemniej jednak, z uwagi na treść art. 27 § 1 i art. 33 pkt 10 u.p.e.a. oraz wystawienie prawidłowego tytułu wykonawczego, który znajduje się w aktach administracyjnych, nie stanowi przesłanki do skutecznego złożenia zarzutu na podstawie ww. przepisów.

Organ egzekucyjny w postępowaniu dotyczącym zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej ma obowiązek zweryfikować treść zarówno tytułu wykonawczego, na podstawie którego przystąpiono do egzekucji, jak również treść odpisu tegoż tytułu, który otrzymał zobowiązany, jak również ocenić skutki ewentualnych rozbieżności w tytule wykonawczym i w jego odpisie. Od tych działań zależy uznanie za zasadne, bądź nie, zarzutów w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym.

7. Sąd stwierdza, że wbrew stanowisku skarżącej Spółki, wyrażonemu w skardze, jeszcze przed wniesieniem zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, a już po doręczeniu wadliwego odpisu tytułu wykonawczego, istnieje możliwość sprawdzenia czy organ egzekucyjny popełnił błąd przy nadawaniu klauzuli wykonalności – czy osoba nadająca tę klauzulę podpisała ją, czy też nie, w stosownym miejscu formularza tytułu wykonawczego (poz. 97) – przez przejrzenie akt administracyjnych, w których znajduje się oryginał tytułu wykonawczego. Takie działanie zobowiązanego pozwoli w sposób niewątpliwy stwierdzić czy na oryginale tytułu wykonawczego znajdował się podpis osoby nadającej klauzulę wykonalności, czy też podpisu tego zabrakło. Możliwe jest zatem ustalenie, wbrew stanowisku Spółki, czy na obu egzemplarzach (oryginale i odpisie tytułu wykonawczego) widniał podpis osoby nadającej klauzulę wykonalności, jeszcze przed rozpatrzeniem przez organ egzekucyjny zarzutów zgłoszonych w trybie art. 33 § 1 u.p.e.a. Zbyt daleko idące jest czynienie przez Spółkę w skardze założenia, że brak kontroli nad działaniami organu egzekucyjny przy weryfikacji oryginału i odpisu tytułu wykonawczego może spowodować działania niezgodne z prawem.

8. Sąd stwierdza ponadto, że prawidłowe i znajdujące odzwierciedlenie w poglądach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 17 grudnia 1997r. sygn. akt III SA 984/96) było stwierdzenie w sposób wyraźny przez DIS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że nadanie przez organ egzekucyjny klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji jest niezbędnym warunkiem formalnym do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

9. Nie budzi również zastrzeżeń wskazanie przez DIS w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, że podpis osoby uprawnionej do nadania klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji jest elementem koniecznym tejże klauzuli. Analogiczne stanowisko prezentowały bowiem sądy administracyjny, do poglądów których odwołał się DIS w sposób prawidłowy (por. wyroki WSA: w Gliwicach z 26 listopada 2009r. sygn. akt I SA/GL 353/09, w Warszawie z 23 lutego 2011r. sygn. akt III SA/Wa 1508/10).

10. DIS, podobnie, jak NUS, przyznał, że doręczony skarżącej Spółce, w trybie art. 32 u.p.e.a., odpis tytułu wykonawczego nie zawierał w poz. 97 podpisu osoby uprawnionej do nadania klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji. Wskazał również, że doręczenie ww. tytułu, który nie zawiera wszystkich niezbędnych elementów może motywować zobowiązanego do złożenia zarzutów. Rodzi też po stronie organu obowiązek doręczenia zobowiązanemu prawidłowego tytułu wykonawczego ze stosownym wyjaśnieniem. Możliwe i konieczne w takim przypadku jest też porównanie przez organ egzekucyjny znajdującego się w aktach administracyjnych oryginału tytułu wykonawczego z jego odpisem, doręczonym skarżącej Spółce, a następnie rozpatrzenie zarzutu skarżącej Spółki, zgłoszonego na mocy art. 33 pkt 10 u.p.e.a. w związku z art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Wyprowadzenie na tej podstawie przez organ egzekucyjny wniosków odmiennych od oczekiwanych przez skarżącą Spółkę nie narusza prawa.

11. Sąd podkreśla ponadto, że ustawodawca postanowił, że organ egzekucyjny związany jest stanowiskiem wierzyciela, tylko w odniesieniu do zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 u.p.e.a. Tym samym ustawodawca uznał, że organ egzekucyjny w odniesieniu do zarzutu z art. 33 pkt 10 u.p.e.a. w związku z art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a. może dokonać samodzielnych ocen, dysponując oryginałem tytułu wykonawczego. W obrocie prawnym funkcję tytułu wykonawczego może spełniać tylko oryginał tego tytułu. Doręczenie wadliwego odpisu tytułu wykonawczego, gdy tytuł wykonawczy, na podstawie którego, przystąpiono do egzekucji jest prawidłowy, nie może zatem stanowić podstawy do skutecznego zgłoszenia zarzutu z art. 33 pkt 10 w związku z art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a.

12. Sąd, mając powyższe okoliczności na względzie, uznał, że zasadne jest oddalenie skargi, na mocy art. 151 P.p.s.a.