Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 257/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie NSA Anna Łukaszewska - Macioch (spr.) asesor WSA Maria Tarnowska Protokolant Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2005 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku T. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy uprzednio wydaną decyzję nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1953 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], o powierzchni [...] m2.

Z uzasadnienia decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wynika następujący stan faktyczny sprawy:

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1953 r. nr [...] wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość położoną w K. przy ul. [...], o powierzchni [...] m2.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu wystąpili T. W., będący - obok S. W., M. W. i E. W. - jednym ze spadkobierców J. i A. małż. W.. Wnioskodawca podniósł, że niezgodnie ze stanem rzeczywistym przyjęto, iż przedmiotowa nieruchomość nie posiada urządzonej księgi wieczystej, gdyż dla tej nieruchomości była urządzona księga wieczysta "[...]" hip. [...]. W konsekwencji w postępowaniu wywłaszczeniowym pominięto właścicieli nieruchomości bezpodstawnie uznając, że jej właścicielem był C.. Ponadto nie ustalono zasad, wysokości i form płatności odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Decyzją z dnia [...] marca 2000 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania stwierdzając w uzasadnieniu, że T. W. nie wykazał, iż w przedmiotowym postępowaniu ma interes prawny. Odmowną decyzję Wojewody [...] Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] maja 2000 r. nr [...]. Na skutek skargi T. W. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 grudnia 2001 r. sygn. akt I SA 1221/00 stwierdził nieważność obu decyzji wskazując na niewłaściwość Wojewody [...] jako organu pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie nadzorczej.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast rozpatrując wniosek T. W. jako organ właściwy w sprawie zważył, że zgodnie z art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną w rozumieniu art. 28 kpa jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Wynika z tego, że stroną postępowania o stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego są osoby, które uczestniczyły w postępowaniu zakończonym wydaniem tego orzeczenia lub ich następcy prawni, a także osoby, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości. Podmiotem, do którego było skierowane orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1953 r. był C., zaś obecnie właścicielem nieruchomości jest Miasto K. na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 1992 r. nr [...]. T. W. swój interes prawny w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu opiera na tym, że w księdze wieczystej "[...]" hip. [...] J. i A. małż. W. byli wpisani jako właściciele [...] nr [...]. Z ustaleń Sądu Rejonowego w K. poczynionych w toku postępowania w sprawie o sygn. akt [...] o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym wynika, że powyższa księga hipoteczna pochodzi z większej nieruchomości objętej księgą hipoteczną nr [...], z której odłączono [...] z [...] mieszczących się w niej [...] z których dla [...] (w tym dla [...] nr [...]), a także dla [...] innych, założono oddzielne księgi wieczyste. W żadnej z założonych ksiąg nie stwierdzono zapisu dotyczącego powierzchni gruntu zajętego pod [...]. W oparciu o te ustalenia Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia [...] sierpnia 1999 r. sygn. akt [...] oddalił powództwo wniesione przez Skarb Państwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej zapisanej w księdze wieczystej nr [...] z rzeczywistym stanem prawnym uzasadniając rozstrzygnięcie niewykazaniem, że własność nieruchomości objętej KW nr [...] przysługuje pozwanemu - T. W. oraz pozostałym pozwanym wymienionym w księdze "[...]" hip. [...], a przede wszystkim ze względu na nieudowodnienie, że KW nr [...] i "[...]" hip. [...] dotyczą tej samej nieruchomości albo części takiej nieruchomości. W świetle tych ustaleń Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie znalazł podstaw do przyjęcia, że T. W. posiada interes prawny w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu.

Na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast T. W. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której wniósł o jej uchylenie i o stwierdzenie nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu. Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem organu odmawiającym mu prawa strony postępowania z tego powodu, że nie jest możliwe ustalenie, czy J. i A. W. byli właścicielami wywłaszczonej nieruchomości. Organ nie wziął pod uwagę, że Związek [...] w K. nie rości sobie pretensji do przedmiotowej nieruchomości. Skarżący podał, iż domaga się stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości, ponieważ rażąco narusza ono prawo przez stwierdzenie, że wywłaszczana nieruchomość nie posiada urządzonej księgi wieczystej, gdy tymczasem księga wieczysta znajdowała się w sądzie w K. od roku 1919. Odpis zakupu [...] przez rodziców skarżący otrzymał z Urzędu Rejonowego w K.. Wywłaszczono C., a nie prawowitych właścicieli, czym naruszono prawo. Nie uregulowano w orzeczeniu we właściwy sposób sprawy odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Podano jedynie, że będzie ono ustalone na wniosek strony. Uprawnienie to nie mogło być wykorzystane, gdyż właściciele nie otrzymali orzeczenia o wywłaszczeniu. Powyższe okoliczności powodują, że orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie podnosząc, że w toku postępowania administracyjnego skarżący nie wykazał swego interesu prawnego upoważniającego go do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1953 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w K. przy ul. [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, właściwy do rozpoznania skargi T. W., stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), zważył, co następuje:

Skarga nie mogła być uwzględniona.

Przede wszystkim należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest ostateczna decyzja administracyjna odmawiająca wszczęcia postępowania nadzorczego z powodu braku przymiotu strony u skarżącego T. W., który żądał stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w K. przy ul. [...].

Sąd uznał, że odmawiając wszczęcia postępowania nadzorczego organy administracji dokonały prawidłowej oceny wniosku złożonego przez skarżącego.

Zgodnie z art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z przepisu art. 157 § 3 kpa wynika, że o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności organ orzeka w drodze decyzji. Zatem wszczęcie postępowania nadzorczego wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu administracji, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne, warunkujące jego dopuszczalność. Na podstawie tego przepisu organ orzeka co do niedopuszczalności wszczęcia postępowania z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych. Stroną postępowania w myśl art. 28 kpa jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony, a więc czy ma on interes prawny w sprawie, w której żąda wszczęcia postępowania, przesądzają przepisy prawa materialnego, z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki. Interes prawny musi wywodzić się więc z konkretnego przepisu prawa materialnego będącego źródłem praw lub obowiązków danej osoby.

Orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] sierpnia 1953 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138 ze zm.) i orzekało o odjęciu własności z dniem [...] maja 1945 r. Dla wywłaszczonej nieruchomości została założona księga wieczysta KW nr [...]. Podmiotem wywłaszczonym, jak wynika z treści orzeczenia, był C. w K.. Stroną zatem w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia mógłby być jedynie następca prawny tego podmiotu bądź osoba, której aktualnie przysługuje prawo własności lub prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości.

Skarżący powołuje się na okoliczność, iż jego rodzice J. i A. małż. W. nabyli w 1919 roku jedną z [...] położonych na gruncie, który uległ wywłaszczeniu na podstawie orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1953 r. i że dla tej [...] istnieje księga wieczysta "[...]" hip. [...]". W aktach administracyjnych znajduje się kserokopia odpisu skróconego z księgi wieczystej "[...]" hip. [...]", w której w dziale II wpisano: "J. i A. małżonkowie W. posiadają prawem własności [...] oznaczoną nr [...], nabyli takową od poprzednich właścicieli M. i J. małż. M. na mocy aktu z dnia [...] marca 1919 r. nr [...]. Wciągnięto z mocy powyższego aktu i decyzji Wydziału Hipotecznego z dnia [...] kwietnia 1919 r.". Treść zacytowanego wpisu w księdze wieczystej nie daje podstaw do przyjęcia, że spadkodawcy skarżącego legitymowali się tytułem prawnym do gruntu, na którym była położona nabyta przez nich [...]. Nabycie [...] przez J. i A. małż. W. i wpis nabytego prawa do księgi wieczystej nie oznacza jeszcze, że orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości z 1953 roku dotyczyło ich praw. Niezbędne było wykazanie, że przysługiwało im ponadto prawo własności do gruntu przy ul. [...] i że prawa te istniały w dniu [...] maja 1945 r. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w K. Wydział [...] Cywilny w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym sygn. akt [...] nie dało się ustalić, że nieruchomości opisane w księgach wieczystych "[...]" hip. [...]" i nieruchomość opisana w KW nr [...], są tożsame, bądź też że nieruchomość, dla której prowadzona jest księga "[...]" hip. [...]" w całości wchodzi w skład nieruchomości uregulowanej w KW nr [...].

W opinii sporządzonej w dniu [...] marca 1999 r. dla potrzeb omawianego postępowania sądowego biegły geodeta stwierdził, że bezsporny jest fakt położenia [...] przy zbiegu ulic [...] i [...] oraz że [...] od nr [...] wchodziły w skład wymienionej lokalizacji. Jednak z przeprowadzonych badań i analiz można wnioskować, że dla [...] nie została notarialnie określona powierzchnia pod zabudowę i nie ustalono stanu prawnego gruntu zajętego pod zabudowę. Z charakteru zabudowy działki oraz przekazu osób, których rodziny zamieszkiwały w okolicy można wywnioskować, że istniejący dawniej na wymienionej działce budynek został pobudowany przez C. skupiający osoby należące do C.. Budowę zrealizowano w formie [...] stanowisk przeznaczonych do sprzedaży [...] bez określenia powierzchni i możliwości dokonania fizycznego podziału na gruncie. Stanowiska te oznaczone numerami od [...] określone w aktach notarialnych jako [...] oznaczone jednym z wymienionych numerów, były sprzedawane bądź dziedziczone zgodnie z zapisami w istniejących księgach hipotecznych, bez określenia powierzchni gruntu.

Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w treści skróconego odpisu z księgi wieczystej "[...]" hip. [...]", w której nie ma zapisu dotyczącego prawa do gruntu zajętego pod [...] należącą do J. i A. małż. W..

Prawa tego nie można domniemywać z faktu, że Związek [...] w K. nie rości sobie - jak twierdzi skarżący - pretensji do przedmiotowej nieruchomości. Sprostować przy tym trzeba, że w piśmie Związku [...] w K. z dnia [...] kwietnia 1996 r. L.dz.[...], na które powołał się skarżący, Związek ten stwierdził jedynie, iż nie posiada dokumentów, z których wynikałoby, że przedmiotowa nieruchomość była jego własnością. Dodatkowo należy mieć na względzie, że od wydania kwestionowanego orzeczenia o wywłaszczeniu upłynęło ponad 52 lata.

W świetle powyższych ustaleń, skoro skarżący nie wykazał, że orzeczenie o wywłaszczeniu dotyczyło prawa własności przysługującego jego rodzicom J. i A. małż. W., nie można było przyjąć, że posiada on interes prawny w sprawie stwierdzenia nieważności tego orzeczenia.

Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.