Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 954/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4,  ust. 5f
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. C
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), Protokolant Specjalista Joanna Pasiecznik-Sól, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2021 r. sprawy ze skargi R.N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...], Nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej jako ZUS, Organ) na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1, 3, 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 – dalej jako usus), w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 -dalej jako rozporządzenie), odmówił R. N. (dalej jako strona, skarżący) umorzenia odsetek naliczonych na dzień [...], w łącznej kwocie [...]zł przypadających od nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia), w tym na:

1. odsetki w kwocie [...]zł przypadające od niedopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 02/2010-07/2013 w kwocie [...]zł,

2. odsetki w kwocie [...]zł przypadające od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2009-07/2013 w kwocie [...]zł,

3. odsetki w kwocie [...] zł przypadające od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy za okres 12/2011-07/2013 w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że strona prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie działalności agentów zajmujących się sprzedażą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych do [...] i z tego tytułu powstały zaległości w opłacaniu należności wobec ZUS.

Organ ustalił, że strona jest zatrudniona od [...] na podstawie umowy o pracę w "A" w C. oraz od [...] pozostaje zatrudniona na podstawie umowy o pracę dorywczą w "B". Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną M.N., która nie posiada dochodu.

Według danych ZUS podstawa wymiaru składek w "A" sp. z o.o. wyniosła w lutym 2021r. - [...]zł, tj. [...] zł, netto, w marcu 2021r. - [...]zł, tj. [...]zł, netto, a w kwietniu 2021r. - [...]zł, tj. [...]zł netto. Z kolei podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne w "B" wyniosła [...]zł. Ponadto ustalono, że od [...]. do [...] strona była zatrudniona na podstawie umowy agencyjnej/zlecenia w "C" w K. Strona nie korzysta z pomocy państwa w postaci świadczeń socjalnych.

Małżonka strony nie pracuje. W okresie od [...] do [...]r. była zatrudniona na podstawie umowy agencyjnej/zlecenia w "C" w K.

We wspólnym gospodarstwie domowym strona wskazała dwóch synów – B. i M., którzy co prawda osiągają dochody, jednak nie zamieszkują wspólnie ze stroną.

Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, według oświadczenia strony, stanowią łączną kwotę [...]zł, w tym:

- z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych) - [...]zł,

- opłaty eksploatacyjne - [...]zł,

- inne – [...]zł.

Poza zadłużeniem z tytułu zaległych składek strona wskazała na ponoszone zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...]zł, co generuje miesięczną płatność w kwocie [...] zł. Dodatkowo strona posiada zobowiązania w bankach na kwotę [...] zł spłacane w miesięcznych ratach po [...] zł. Strona zaznaczyła, że należności powyższe nie są spłacane na bieżąco.

Odnosząc się do stanu zdrowia skarżącego ZUS ustalił, że z uwagi na posiadaną wadę narządu wzroku legitymuje się on orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przyznanym od [...]r. na stałe z możliwością podejmowania zatrudnienia na stanowisku przystosowanym, wraz ze wskazaniem na konieczność zaopatrzenia w okulary korekcyjne.

Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, strona jest właścicielem części nieruchomości w postaci mieszkania o pow. [...]m2 położonej przy ul. [...], oznaczone KW nr [...]. Nadto, strona figuruje jako współwłaściciel części lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2 położonego przy ul. [...]w S., oznaczonego KW nr [...]. Na tej nieruchomości Zakład dokonał zabezpieczeń hipotecznych. Obecnie wobec strony jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia ZUS wskazał, że należności za okres od 03/2009 - 07/2013 są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu przedawnienia wpływ miały następujące czynności:

- [...]. Zakład wszczął postępowanie przed wydaniem decyzji nr [...], [...], [...] o podleganiu ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia działalności. Decyzje zostały wydane [...]., a uprawomocniły się zgodnie z wyrokiem sądu [...]., sygn. akt [...].

Dnia [...] Zakład wszczął postępowanie w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia. Decyzja wydana [...] prawomocna zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego [...] sygn. akt [...]. Dnia [...]. organ wszczął postępowanie egzekucyjne trwające do nadal. Zgodnie z art. 24 ust. 5b usus, bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Rozpoznając merytorycznie wniosek o umorzenie należności ZUS przywołał przepisy mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a to art. 28 ust. 3 i 3a usus. Na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 usus, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1). dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2). sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498,);

3). nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r.-Ordynacja podatkowa,

4). nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a). wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b). nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5). naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6). jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z analizy dokumentacji zebranej w trakcie postępowania wynika zdaniem organu, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziły przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

W stosunku do strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, w sprawie nie zachodziły. Podobnie nie miał również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość należności, przewyższała kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wykluczało przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 4a.

W ocenie organu strona uzyskuje dochód w stałej miesięcznej wysokości, nadto jest współwłaścicielem dwóch nieruchomości. Należności z tytułu zaległych składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w S.. Nie nastąpiło zatem stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można również jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Te okoliczności zdaniem organu wskazują na brak przesłanek całkowitej nieściągalności należności.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a usus, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W powołanym już na wstępie rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku;

1). gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2). poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3). przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ wykluczył zastosowanie przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, ponieważ strona nie prowadzi działalności gospodarczej.

Rozpatrując wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ podniósł, że wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Tymczasem nawet stwierdzenie niepełnosprawności nie wykluczyło strony z aktywności zawodowej, co oznacza, że przesłanka umorzenia należności nie została spełniona.

ZUS rozważył na podstawie posiadanych informacji, możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez stronę zadłużenia pozbawiałaby jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).

Na dzień rozpoznania wniosku strona uzyskiwała dochód z tytułu zatrudnienia, średnio miesięcznie w okresie 02-04/2021 około [...]zł. Taka wysokość wynagrodzenia umożliwia prowadzenie skutecznego dochodzenia należności, przy jednoczesnym zapewnieniu środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb materialnych. Podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej jest kwota określająca minimum socjalne. Dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi [...]zł tj. [...]zł na jedną osobę (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za IV kwartał 2020r.), zatem dochód gospodarstwa domowego strony jest wyższy od wskazanej kwoty minimum socjalnego. W związku z tym nie ma podstaw do stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie występuje stan ubóstwa.

Zobowiązania wobec Zakładu, ze względu na ich szczególny charakter, nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może rezygnować z możliwości odzyskania należności dając pierwszeństwo zaspokojenia wierzycielom cywilnoprawnym (np. bankom). Fakt posiadania zadłużenia z tytułu zobowiązań cywilnoprawnych nie jest okolicznością przemawiającą za umorzeniem należności wobec ZUS, zważywszy, że zostały zaciągnięte przez stronę świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych i ich ewentualnych negatywnych skutków.

W związku z powyższym, analizując możliwość umorzenia zaległości należy zwrócić uwagę, czy opisane trudności finansowe i sytuacja życiowa mają charakter okresowy, czy stały lub pogłębiający się. W ocenie ZUS sytuacja materialno-bytowa strony nie ma charakteru trwałego. Istotne znaczenie ma fakt, że posiada stałe źródło dochodu oraz wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia. W kontekście powyższego brak jest podstaw do uznania, że strona nie będzie mogła wywiązywać się z obowiązku spłaty należności. Ponadto spłata zobowiązań z tytułu składek została zabezpieczona hipotecznie na majątku nieruchomym strony. W ocenie ZUS istnieją zatem realne szanse na wyegzekwowanie należności z tytułu składek w ustawowym okresie możliwości ich dochodzenia.

Strona nie skorzystała z możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz złożyła skargę do tutejszego Sądu domagając się umorzenia należności zgodnie ze złożonym przez nią wnioskiem. Skarżący zarzucił przede wszystkim naliczanie odsetek w nadmiernej wysokości oraz brak możliwości porozumienia się z organem w kwestii umorzenia odsetek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga jest zasadna lecz z innych przyczyn, niż w niej podniesione.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 – dalej jako ppsa), sądy administracyjne sprawują

w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, która

w myśl przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.), jest dokonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne orzekają ponadto w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują kontrolę sądową, i stosują środki określone w tych przepisach, co wynika z art. 3 § 3 ppsa.

Zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, Sąd nie jest związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który to wyjątek w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania.

W ocenie Sądu w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu składek w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga to, których składek dotyczy wniosek, a co za tym idzie ustalenia, czy należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Trzeba bowiem podkreślić, że decyzje w sprawach tego rodzaju mogą być wydawane wyłącznie w przypadku należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania. W realiach rozpoznawanej sprawy, obowiązkiem ZUS było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy należności, o których umorzenie wniósł skarżący są nadal wymagalne i nie uległy one przedawnieniu. Nie bez znaczenie dla przedawnienia należności z tytułu odsetek od składek pozostaje przedawnienie należności głównej z tytułu składek. Za bezprzedmiotowe - podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej kpa) trzeba bowiem uznać prowadzenie przez organ postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe oraz ich wysokości możliwe jest wydanie przez organ prawidłowej decyzji, na podstawie art. 28 usus.

Wskazując na brak przedawnienia należności w niniejszej sprawie organ przeanalizował i omówił tą kwestię w niewystarczającym zakresie. Organ wskazał bowiem, że na zawieszenie biegu przedawnienia wpływ miało wszczęcie [...]postępowania o podleganiu ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia działalności, zakończenie tego postępowania decyzjami z [...] i ich uprawomocnienie [...]. Nadto organ wskazał na wszczęcie postępowania w przedmiocie określenia wysokości zadłużenia [...]., która uprawomocniła się [...]. Dodatkowo [...]r. nastąpiło wszczęcie postępowania egzekucyjnego trwającego do nadal.

Powyższe czynności spowodowały, zgodnie z art. 24 ust. 5b usus, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Taka bowiem podstawa prawna zawieszenia biegu terminu przedawnienia została wskazana w decyzji.

Wskazać jednak należy, że w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 usus stanowi,

że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis był parokrotnie nowelizowany.

Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 usus, stanowiąc,

że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Tą ustawą zmieniającą dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Następnie art. 24 ust. 5b usus został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r.

o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232,

poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 usus i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej

z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie

z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia

[...], sygn. akt [...]).

Stosując przepis art. 24 ust. 4 i jego nowelizacje do należności w niniejszej sprawie wskazać należy, że pierwotnie termin przedawnienia należności za okres od marca 2009 r. do 31 grudnia 2011 r. wynosił 10 lat. Okres przedawnienia dla tych należności upłynąłby zatem w marcu 2019 r. W związku z nowelizacją wchodzącą w życie 1 stycznia 2012 r., okres przedawnienia uległ skróceniu do pięciu lat i licząc od 1 stycznia 2012 r. skończyłby się z upływem 31 grudnia 2016 r.

Oprócz zmian okresów przedawnienia zmianie ulegał również katalog przesłanek przedawnienia. Na mocy art. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r., nr 138, poz. 808), która weszła w życie 20 lipca 2011 r., do art. 24 usus został dodany ust. 5f, w myśl którego w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Ustawa nowelizująca z 28 kwietnia 2011 r. zawiera przepis przejściowy art. 5 ust. 1 i 2, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, nieopłaconych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, jeżeli nie upłynął jeszcze termin ich dochodzenia, stosuje się art. 24 ust. 5f i 6 ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. W przypadkach, o których mowa w ust. 1, okoliczności uzasadniające zawieszenie biegu terminu przedawnienia, określone w art. 24 ust. 5f i 6 ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, uwzględnia się również wtedy, gdy okoliczności te wystąpiły przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

Oznacza to, że do należności z tytułu składek stosuje się przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia w postaci wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawy wymiaru składek lub obowiązku opłacania składek na te ubezpieczenia.

Jak podaje ZUS w zaskarżonej decyzji, toczyło się postępowanie w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia działalności. Postępowanie to było prowadzone w okresie od [...], a decyzje uprawomocniły się [...]. W ocenie Sądu to postępowanie wywarło wpływ na przedawnienie należności z tytułu składek zawieszając jego bieg na okres 1 roku 3 miesięcy i 29 dni na podstawie art. 24 ust. 5f usus. Skoro po okresie zawieszenia termin przedawnienia biegnie dalej, to należności za okres od marca 2009 r. do 31 grudnia 2011 r. przedawniłyby się 29 kwietnia 2018 r.

W niniejszej sprawie organ odnosząc się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek stwierdził, iż nie uległy one przedawnieniu wskutek prowadzenia opisanego wyżej postępowania w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom z tytułu prowadzenia działalności oraz wskutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 24 ust. 5b usus. Przepis ten stanowi, że dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia konieczne jest podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której jednak dłużnik został zawiadomiony.

Problem w tym, że ZUS nie wskazuje daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też tej istotnej okoliczności, że dłużnik został skutecznie zawiadomiony o podjęciu pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania składek. Okoliczność ta jednakże musi zostać wykazana przez organ. W aktach niniejszej sprawy, poza stwierdzeniem o nieprzedawnieniu należności, brak jest dowodu doręczenia zawiadomienia dłużnika o czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek. Istotne pozostaje również i to, że termin przedawnienia rozpoczyna swój bieg osobno dla każdej składki.

Jeżeli jednak należności za okres od marca 2009 r. do 31 grudnia 2011 r. przedawniłyby się z upływem 29 kwietnia 2018 r., to wszczęcie postępowania egzekucyjnego dopiero 20 sierpnia 2018 r., a zatem 3 miesiące po upływie terminu przedawnienia, pozostawało bezskuteczne dla biegu terminu przedawnienia. Należności te bowiem w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego już były przedawnione.

Organ wskazuje ponadto na ustanowienie hipoteki mającej zabezpieczać egzekucję należności. Analiza zapisów w księdze wieczystej nieruchomości obciążonej hipoteką na rzecz ZUS nie pozwala jednoznacznie ustalić, czy te konkretne składki, od których ZUS nalicza odsetki zostały objęte hipoteką. Wpisane kwoty należności znacznie odbiegają od tych wskazanych w decyzji jako podstawa naliczania odsetek. Co więcej ustanowienie hipoteki nie wpływa na bieg terminu przedawnienia, lecz umożliwia wyłącznie prowadzenie egzekucji z przedmiotu hipoteki.

Z tych względów kwestia przedawnienia winna zostać ponownie przeanalizowana przez ZUS z uwzględnieniem stanowiska Sądu. Organ ustali jednoznacznie te przesłanki, które wpłynęły na bieg terminu przedawnienia. Jeżeli bowiem bieg terminu przedawnienia miałby zostać zawieszony przez podjęcie czynności egzekucyjnej, o której dłużnik został zawiadomiony, to wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło już po upływie terminu przedawnienia. Jeżeli jednak w czasie biegu terminu przedawnienia uległ on zawieszeniu, to organ winien jednoznacznie wskazać okres zawieszenia, przyczynę zawieszenia i jednoznacznie opisać swoje ustalenia w uzasadnieniu decyzji.

Nadto, jeżeli podjęcie czynności egzekucyjnej miało zawiesić bieg terminu przedawnienia, to o tej czynności dłużnik winien zostać zawiadomiony. W aktach zaś brak jakiegokolwiek dokumentu obrazującego podjęcie czynności i skuteczne zawiadomienie o jej fakcie skarżącego.

Organ zbada i omówi kwestię ustanowienia hipoteki, wskaże te należności, których zapłatę hipoteka zabezpiecza, na jakiej podstawie została ustanowiona.

Nie jest również jasne to, za jaki czas organ nalicza odsetki. Samo ustanowienie hipoteki nie powoduje, że należności nią zabezpieczone nie przedawniają się, lecz mogą być egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki. Nie jest jasne, czy organ uznał, że od tych należności, które zostały zabezpieczone hipoteką, a których termin przedawnienia już upłynął organ nadal nalicza odsetki, czy też nie. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5 in fine po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. W treści decyzji bowiem organ wskazał, że odsetki naliczył na dzień 24 marca 2021 r.

Organ ustali daty wymagalności poszczególnych należności z tytułu składek, obliczy termin przedawnienia każdej z nich, ustali, czy zaszły okoliczności wpływające na bieg terminu przedawnienia i których należności dotyczyły. Nadto włączy w poczet materiału dowodowego dokumenty świadczące o zawieszeniu bądź przerwaniu biegu terminu przedawnienia. Dopiero tak ustalony stan faktyczny i uzupełniony materiał dowodowy pozwoli na rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności. W tym stanie sprawy rozstrzygnięcie co do zasadności umorzenia jest przedwczesne, albowiem prowadzone przez organ postępowanie dotknięte jest uchybieniem art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa. Organ bowiem niedostatecznie wyjaśnił istotne kwestie przedawnienia należności, których umorzenia domagał się skarżący. Wskazanych wyżej okoliczności nie wyjaśnił dostatecznie w treści uzasadnienia decyzji naruszając art. 107 § 3 kpa.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na mocy

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.