Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1526/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Anna Mierzejewska (spr.), Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2012 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2012 r. o odmowie przyznania M. B. świadczenia specjalnego.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

M. B. zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie renty specjalnej.

M. B. urodził się [...] lutego 1985 r. Jest osobą niepełnosprawną. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w T. zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności z powodu [...]. Posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy do [...] lutego 2015 r. We wniosku wskazał, że jego stan zdrowia jest wynikiem błędów lekarskich, tj. [...] w wieku 1 roku i 3 miesięcy, która uszkodziła [...] oraz brak wykonania prześwietlenia [...] po wypadku, któremu uległ w szkole. Starał się o rentę po ojcu. Mieszka z matką i rodzeństwem. Matka B. B. posiada lekki stopień niepełnosprawności. Rodzina utrzymuje się renty socjalnej 540,00 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego 153,00 zł.

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Prezes Rady Ministrów, działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił M. B. przyznania świadczenia specjalnego.

W uzasadnieniu decyzji, przytaczając treść art. 82 ust. 1 ww. ustawy organ wyjaśnił, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie posiadającej wybitne i niepowtarzalne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności np.: zawodowej, artystycznej, społecznej, czy politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowych zdarzeń losowych. Wskazał ponadto, że brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednakże nie może być ona jedyną przesłanką uzasadniającą przyznanie takiego świadczenia. W ocenie organu okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów nie dają podstaw do przyznania M. B. świadczenia specjalnego.

Od powyższej decyzji M. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku podkreślił, że decyzja jest dla niego krzywdząca. Wskazał, że ledwo starcza mu na lekarstwa.

Prezes Rady Ministrów, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2012 r. o odmowie przyznania świadczenia specjalnego.

W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. W związku z powyższym, każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Zgodnie zaś z przyjętymi zasadami postępowania, potwierdzonymi przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. W przeciwnym wypadku świadczenia specjalne zastępowałyby bowiem świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej, co nie było zamiarem ustawodawcy przy stanowieniu powyższego przepisu.

W ocenie organu, zgromadzone w sprawie dokumenty nie stanowią szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania M. B. renty specjalnej. Podstawą uzyskania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów (w trybie szczególnym) są bowiem przede wszystkim udokumentowane okoliczności, które wskazują, iż wnioskodawca podczas swojej działalności np. politycznej, sportowej, naukowej, społecznej, gospodarczej położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalno – bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań. Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie jednak nie występuje.

Organ podkreślił, że świadczenia specjalne nie są świadczeniami zastępczymi np. w przypadku odmowy przyznania przez ZUS lub Prezesa ZUS świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub gdy wysokość świadczeń nie zaspokaja potrzeb świadczeniobiorców. Nie stanowią również żadnego odszkodowania, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, czy cierpienia. Prezes Rady Ministrów nie ustala uprawnień obywateli do określonych świadczeń społecznych oraz wysokości tych świadczeń, nie jest również arbitrem sporów w tej dziedzinie. Świadczenia specjalne przyznawane na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podlegają innym regulacjom prawnym aniżeli renty i emerytury z Funduszu Ubezpieczenia Społecznego i stanowią odrębne obciążenie budżetu państwa. Uznanie argumentów wnioskodawcy sprawiłoby zaś, że każda osoba, która ma trudną sytuację zdrowotną, ma bezsporne prawo do otrzymania takiego świadczenia specjalnego. Przywilej takiego wsparcia ze strony państwa jest natomiast przyznawany autorytetom, których osiągnięcia i dorobek są uznawane i cenione w kraju, a taka okoliczność w przedmiotowej sprawie nie występuje. Organ podkreślił też, iż na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono, że wnioskodawca posiada dochód, na który składa się zasiłek stały oraz zasiłek pielęgnacyjny. Ponadto Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie wspiera wnioskodawcę, przyznając mu zasiłki celowe.

W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, M. B. podkreślił, że decyzja jest dla niego bardzo krzywdząca, a jego sytuacja życiowa została spowodowana licznymi błędami lekarskimi na przestrzeni życia, które spowodowały u niego kalectwo i a w konsekwencji również chorobę [...].

Prezes Rady Ministrów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ ponownie stwierdził, że w niniejszej sprawie okoliczności sprawy nie wskazują, że mamy do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem. Świadczenia przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie są świadczeniami o charakterze socjalnym, przyznawanymi jedynie z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej skarżącego. Świadczenia te nie są też świadczeniami zastępczymi, w przypadku, gdy inne organy nie uwzględniają wniosków skarżącego. Świadczenia te dotyczą szczególnie uzasadnionych przypadków. Uznanie częściowej niepełnosprawności, za szczególnie uzasadniony przypadek prowadziłoby zaś do konieczności oparcia tego świadczenia na zasadzie powszechności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

W myśl natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżone rozstrzygnięcie w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie.

Jak podkreślił organ w uzasadnieniu decyzji, przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Zgodnie zaś z przyjętymi zasadami postępowania, potwierdzonymi przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej, czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych.

Należy zgodzić się z organem, że świadczenie, o którym mowa w przepisie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ma charakter wyjątkowy, a jego przyznanie pozostawione zostało uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość ta nie oznacza jednak dowolności. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w powołanej wyżej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z jej art. 124 – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia zatem organu od oceny stanu faktycznego sprawy przy zastosowaniu dopuszczalnych reguł wykładni prawa. Jest to szczególnie istotne w sytuacji, gdy przepis prawa posługuje się pojęciem niedookreślonym, nieostrym, nieposiadającym jednoznacznej definicji. Takim pojęciem jest zaś niewątpliwie "szczególnie uzasadniony przypadek".

Świadczenie specjalne może być przyznane, gdy zaistnieje szczególnie uzasadniony przypadek. Ustawodawca nie wprowadził żadnych innych kryteriów przyznawania tego rodzaju świadczeń. Przepis art. 82 ust. 1 ww. ustawy nie określa jakiego rodzaju mają być to przypadki.

Okoliczności, o których mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, muszą być zatem oceniane indywidualnie, w skali danej sprawy i tylko w takim wymiarze winny być rozpoznawane. Zatem indywidualizując zasługi konkretnego człowieka, czy też oceniając zdarzenia losowe, jakich tenże człowiek doświadczył, należy odnosić je do kontekstu jego osobistej sytuacji, nie można natomiast czynić tego w wymiarze globalnym (powszechnym).

Dotychczasowa praktyka organu w sprawach świadczeń specjalnych potwierdza, że przyznawane są one nie tylko osobom legitymującym się wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, ale także osobom będącym ofiarami nadzwyczajnych zdarzeń losowych, jak np. rodzinom ofiar wypadku górniczego w Kopalni [...], dzieciom ofiar zawalenia się hali targowej na terenie [...], czy też poszkodowanym w wypadku polskiego autokaru pod [...].

Skarżący swojego wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego, co wyraźnie podkreślił we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie uzasadniał swoimi zasługami, czy też osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, lecz wskazał w nim na nadzwyczajne zdarzenia losowe, które od dzieciństwa, pierwsze gdy miał 1 rok i 3 miesiące, pojawiały się w jego życiu. W wyniku tych zdarzeń stał się osobą całkowicie niezdolną do pracy, o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Gdy miał 1 rok i 3 miesiące, zła diagnoza i podanie niewłaściwych leków, doprowadziła do utraty [...], a niewykonanie prześwietlenia [...] po wypadku w szkole w wieku 15 lat doprowadziły do [...], a następnie wszystkie te zdarzenia do choroby [...].

Dlatego też organ, mając na względzie powyższe okoliczności, powinien rozważyć przypadek skarżącego, czy można go zakwalifikować w kategoriach nadzwyczajnego zdarzenia losowego, uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego.

Organ tego jednak nie uczynił skupiając się w decyzji na kwestiach, które nie były podstawą wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego, pomijając natomiast okoliczności zdarzenia losowego, któremu uległ skarżący oraz wpływu tego zdarzenia na jego dalsze życie oraz obecną sytuację.

Tym samym organ w żaden sposób nie ustosunkował się do podnoszonego przez skarżącego, od momentu wszczęcia postępowania, faktu wystąpienia w jego przypadku szczególnego zdarzenia losowego, a w dalszej konsekwencji, odstąpił od oceny tej okoliczności jako szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej. Tego rodzaju rozważania organ zastąpił natomiast rozważaniami na temat braku po stronie skarżącego szczególnych zasług dla kraju oraz analizą sytuacji materialnej jego rodziny, co stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa.

Argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji nie odnosi się do indywidualnych okoliczności niniejszej sprawy, a motywy przytoczone przez organ administracji nie uzasadniają w dostateczny sposób podjętego rozstrzygnięcia, co daje podstawę do postawienia organowi zarzutu dowolności działania w ramach uznania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.