Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 2033/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek (spr.), Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości.


UZASADNIENIE

W dniu 22 lutego 2006 r. do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, dalej: KRUS wpłynął wniosek Skarżącego R. G. o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami, z uwagi na trudną sytuację materialną. Prośbę swoją umotywował również niewiedzą w zakresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Skarżący wyjaśnił że nigdy nie utrzymywał się z rolnictwa (ziemia leży odłogiem). Wraz z żoną zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. Skarżący wskazał że żona, z którą pozostaje w separacji wymaga stałego leczenia. W stosunku do niej orzeczono lekki stopień niepełnosprawności. Na Skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny. Skarżący nie posiada żadnego majątku.

Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. Prezes KRUS odmówił umorzenia należności. W uzasadnieniu wskazał że Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 1,23 ha. Dodatkowo wraz z żoną zatrudniony jest poza rolnictwem. Zauważył że wbrew twierdzeniom Skarżącego był on świadomy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, o czym świadczy wpływająca do organu korespondencja.

Skarżący nie przedstawił ponadto żadnych dokumentów potwierdzających brak majątku, fakt pozostawania w separacji oraz płacenia alimentów.

Organ wyjaśnił że zadłużenie powstało wskutek wstecznego włączenia do ubezpieczenia społecznego rolników, co jest zgodne z dostarczonymi dokumentami. W konsekwencji Skarżącemu i jego żonie przypisano składki za te okresy, w których nie podlegali oni innemu obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu.

Reasumując Prezes KRUS stwierdził, że w sprawie nie zachodzą żadne przesłanki do umorzenia zadłużenia jako że nie ujawniono zdarzeń losowych mających wpływ na podjęcie decyzji o umorzeniu.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżący podniósł że powołana w decyzji okoliczność zatrudnienia poza rolnictwem jego i jego żony jest tylko częściowo zgodna z rzeczywistością. Pracuje bowiem Skarżący, z uzyskiwanego z tego tytułu wynagrodzenia płaci alimenty w wysokości 600 zł miesięcznie. Powtórzył że należąca do niego ziemia leży odłogiem.

Skarżący wśród okoliczności przemawiających za umorzeniem wymienił także postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia 30 października 2002 r. dotyczące przedawnienia roszczeń z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Decyzją z dnia [...] maja 2006 r. Prezes KRUS uchylił decyzję organu pierwszej instancji w części dotyczącej "umorzenia" odsetek i w tym zakresie umorzył część należności w postaci 100% odsetek w kwocie 5.105 zł za okres od 3 kwartału 1995 r. do 2 kwartału 2001 r. pod warunkiem spłaty pozostałych należności do dnia 14 czerwca 2006 r. Odmówił jednocześnie umorzenia należności w postaci składek.

W uzasadnieniu stwierdzono że okoliczności wskazane przez Skarżącego w podaniu oraz złożone dokumenty potwierdzające zaistniałą sytuację pozwalają na udzielenie ulgi w postaci umorzenia odsetek. Jednocześnie mimo trudnej sytuacji życiowej, w której znalazł się Skarżący brak jest podstaw do umorzenia składek z uwagi na posiadane przez niego źródło dochodu.

W skardze na tę decyzję Skarżący powtórzył iż kwestionuje obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne rolników. Wyjaśnił, że ziemię wraz z częścią domu darowali mu rodzice w 1989 r. Jedynym źródłem utrzymania Skarżącego była i jest praca poza rolnictwem. Zauważył że w chwili obecnej toczy się postępowanie przed Sądem Okręgowym w L. w przedmiocie wstecznego włączenia do ubezpieczenia.

Skarżący podniósł że nie jest w stanie wpłacić jednorazowo w ciągu miesiąca należności z tytułu składek. Otrzymywane przez niego wynagrodzenie wynosi 760 zł netto, z czego płaci 600 zł alimentów. Skarżący powtórzył że jego żona jest osobą niepełnosprawną. Korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Skarżący wniósł o umorzenie całości zadłużenia.

W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonych decyzji Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna. Zaskarżone decyzje naruszają bowiem przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia.

Zgodnie z art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) powoływanej dalej jako u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części, a także umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia należności zgodnie z treścią art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r. przybiera formę decyzji Prezesa KRUS albo upoważnionego przez niego pracownika. Zauważyć przy tym należy, iż Prezes KRUS w myśl art. 2 ust. 2 u.u.s.r. jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, co oznacza, że postępowanie poprzedzające wydanie decyzji, o której mowa wyżej, jest postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) dalej powoływanej jako K.p.a.

W tym stanie rzeczy obowiązkiem Prezesa KRUS było zastosowanie się do przepisów tej ustawy, zarówno w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, jak i w postępowaniu prowadzonym w drugiej instancji na podstawie art. 127 § 3 K.p.a. Wymóg taki wynika wprost z przepisu art. 6 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art. 107 § 1 K.p.a. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej - do których należy między innymi jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 cytowanego artykułu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 K.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu.

Oceniając pod tym względem zaskarżone decyzje stwierdzić należy, że ich uzasadnienia powyższych wymogów nie spełniają.

W decyzji wydanej w I instancji organ ograniczył się jedynie do opisania stanu majątkowego Skarżącego, przytoczenia argumentów podniesionych przez niego we wniosku o umorzenie, wskazania przyczyn powstania zadłużenia oraz do konkluzji, że nie zachodzą przesłanki, które stanowiłyby podstawę do umorzenia zadłużenia. Skarżący nie ujawnił bowiem zdarzeń losowych mających wpływ na pozytywne załatwienie wniosku.

Tymczasem organ nie ustalił faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej Skarżącego. Nie rozważył mianowicie jaką rzeczywiście kwotą Skarżący dysponuje, a także czy z kwoty tej jest on w stanie zaspokajać potrzeby niezbędne do egzystencji.

Organ nie poczynił również jakichkolwiek ustaleń co do wysokości ponoszonych przez Skarżącego wydatków (np. alimenty, opłaty za energię elektryczną).

Nie jest również jasne, czy wspólne gospodarstwo domowe Skarżący prowadzi wraz z żoną oraz synami. Z jednej strony podnosi on bowiem, że pozostaje z żoną w separacji (wniosek o umorzenie k. 98, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy k. 113), z drugiej zaś wskazuje ją i synów jako członków rodziny, z którymi zamieszkuje (protokół z wizytacji k. 123). Z zaświadczenia Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. (k. 114) wynika z kolei, że B. G. jest podopieczną tej placówki, przy czym liczbę osób w rodzinie oznaczono jako trzy.

Wyjaśnienie tej okoliczności faktycznej jest o tyle istotne, iż jeśliby w gospodarstwie domowym pozostawała żona i dzieci, to również ich dochody (i ponoszone przez nich stałe obciążenia) należy uwzględnić przy ocenie możliwości płatniczych Skarżącego. Poza tym to właśnie problemy zdrowotne żony i związane z tym koszty jej leczenia stanowić mają, w przekonaniu Skarżącego, jedną z podstaw do umorzenia zadłużenia. Do okoliczności tej zresztą organ w żaden sposób się nie odniósł, mimo że był w posiadaniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego w stosunku do żony Skarżącego - B.G.

Dopiero przy tak wypełnionym obowiązku w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz przy takim jego odzwierciedleniu w treści uzasadnienia decyzji możliwa jest ocena sytuacji Skarżącej i jej możliwości uiszczenia zaległych składek, z jednoczesnym uwzględnieniem następstw, jakie spowoduje konieczność ich zapłaty.

W decyzji wydanej w II instancji Prezes KRUS stwierdził natomiast, że okoliczności wymienione przez Skarżącego w podaniu oraz złożone dokumenty potwierdzające zaistniałą sytuację umożliwiają udzielenie mu ulgi w postaci umorzenia odsetek. Nie wskazał przy tym jakie konkretnie okoliczności zadecydowały o jej przyznaniu. Tym bardziej, że trudna sytuacja życiowa, przyczyniająca się, jak zauważył organ, do osłabienia możliwości płatniczych Skarżącego, nie stanowiła już - obok posiadanego źródła dochodu i przyczyn powstania zadłużenia - podstawy do umorzenia składek.

Organy nie odniosły się ponadto do kwestii, której Skarżący nadaje istotne znaczenie, a mianowicie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Na okoliczność tę zwrócił uwagę już we wniosku o umorzenie należności, podnosząc, iż nigdy nie utrzymywał się z rolnictwa (ziemia leży odłogiem). Nie posiada ponadto maszyn rolniczych, inwentarza żywego oraz budynków gospodarczych. Argumentację tę Skarżący powtórzył we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Dodatkowo w aktach sprawy znajduje się oświadczenie sołtysa wsi L., z którego wynika, że od kilku lat R. i B. G. nie uprawiają należącej do nich ziemi.

W aktach tych znajduje się również decyzja Prezesa KRUS z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] potwierdzająca obowiązek opłacania składek za okresy od 3 kwartału 1995 r. do 2 kwartału 2001 r. (nota bene wymienione w zaskarżonej decyzji jako okresy składkowe). Od tej decyzji Skarżący odwołał się do Sądu Okręgowego - Sądu Ubezpieczeń Społecznych w L.

W świetle powyższego stwierdzić należy, iż wydanie decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Tym samym organy nie rozważyły właściwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Zdaniem Sądu, ten błąd mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia organów, przy czym, jak już wyżej wskazano, uchylenie decyzji nastąpiło wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek Skarżącego uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się bowiem przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym.

Sąd zauważa ponadto, iż rozstrzygając w pierwszej instancji o odmowie umorzenia należności Prezes KRUS nie wskazał jednocześnie okresu oraz kwot należności składkowych, co do których podjął takie rozstrzygnięcie.

Tymczasem ma to znaczenie dla ustalenia czy organ pierwszej instancji nie wyszedł poza zakres wniosku o umorzenie złożonego przez Skarżącego w dniu 22 lutego 2006 r. We wniosku tym zwrócił się on o umorzenie zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami w wysokości 7.133,10 zł. Wniosek ten został zatem w sposób wyraźny skonkretyzowany i to on wyznaczył zakres postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek.

Wskazanie w sentencji decyzji okresu oraz kwot należności składkowych ma także znaczenie z punktu widzenia postępowania odwoławczego. Pozwala ono bowiem ocenić czy w sprawie nie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Należy zauważyć, iż w postępowaniu odwoławczym może być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie sprawa tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym ze sprawą rozstrzygniętą w pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie może więc orzekać w zakresie innym niż uczyniono to wcześniej w pierwszej instancji. Jest to o tyle istotne, że wydając decyzję w II instancji Prezes KRUS wskazał już okres i kwotę należności (odsetek), co do których podjął decyzję o ich umorzeniu.

Ponadto za wadliwie sformułowane Sąd uznał rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji.

Po pierwsze, rozstrzygnięcie zawarte w decyzji pierwszej instancji dotyczyło odmowy umorzenia należności. Tymczasem wydając decyzję w drugiej instancji Prezes KRUS uchylił decyzję organu pierwszej instancji "w części dotyczącej umorzenia należności w postaci odsetek". Tym samym podjął rozstrzygnięcie nie odnoszące się w żaden sposób do badanej przez siebie decyzji.

Jeśli bowiem wolą Prezesa KRUS było umorzenie odsetek powinien był on uchylić własną decyzję z dnia [...] marca 2006 r. w całości i rozstrzygnąć sprawę merytorycznie zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. stanowiącym, iż organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji.

Po drugie, Prezes KRUS podejmując rozstrzygniecie o umorzeniu odsetek, uczynił to pod warunkiem uregulowania pozostałego zadłużenia do dnia 14 czerwca 2006 r.

W tym miejscu należy zauważyć, iż art. 41a u.u.s.r. nie przewiduje możliwości umorzenia należności z tytułu składek "pod warunkiem", w szczególności zaś pod warunkiem spłaty pozostałych należności. Oznacza to, że określenie takiego warunku w zaskarżonej decyzji narusza art. 41a u.u.s.r.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 P.p.s.a. Skarżący korzystał z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a.