Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 645/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2014-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7, art. 8, art. 39
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 8, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Adam Jutrzenka -Trzebiatowski Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2014 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata M.R. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2014 r. M.B. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy na opłacenie składki na ubezpieczenie społeczne w KRUS za II kwartał 2014 r. w wys. 369,00 zł. W tym samym miesiącu M.B. złożył trzy inne wnioski o pomoc finansową, a mianowicie: na zakup środków higieny osobistej, na pokrycie kosztów zakupu leków oraz na opłacenie rachunku za energię elektryczną. Do wniosków strona załączyła następujące dokumenty: kserokopia rachunku o składce KRUS, kserokopia recepty, faktura za energię elektryczną, nadto decyzja o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników (ksero), pozew dotyczący wydania nieruchomości (ksero), umowa dzierżawy (ksero).

Decyzją z dnia [...] maja 2014 r., znak [...], działający z upoważnienia Burmistrza, Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej, powołując się na art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 7 pkt 6, art. 8 ust.1, art. 39 ust. 1 i 2, art.106 ust.4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2013r. poz. 182 ze zm.), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012r . w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2012 r. poz. 712), a także § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823) odmówił przyznania wnioskodawcy pomocy w formie zasiłku celowego na opłacenie składki KRUS za II kwartał 2014 r. w wysokości 369,00 zł.

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że w wyniku rodzinnego wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu [...]kwietnia 2014 r. oraz na podstawie uzyskanych danych oraz zebranych w sprawie dokumentów ustalono, że M.B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje, nie jest zarejestrowany w PUP jako osoba poszukująca pracy, natomiast jako rolnik do [...] czerwca 2014 r. podlega ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w zakresie emerytalno – rentowym, wypadkowym, chorobowym oraz macierzyńskim. Wnioskodawca spłaca zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie w KRUS w systemie ratalnym, po 99, 00 zł miesięcznie, ponadto posiada zadłużenie w Funduszu Alimentacyjnym w likwidacji w kwocie 14.375, 14 zł.

M.B. od [...] czerwca 2004 r. na okres 10 lat jest dzierżawcą gruntu rolnego, jednak ziemi nie uprawia, ponieważ jej obecny właściciel nie wyraża na to zgody. W sprawie tej toczy się postępowanie sądowe. Choruje na przewlekły zespół bólowy kręgosłupa na tle dyskopatii. Ostatnia konsultacja lekarska odbyła się [...] kwietnia 2014 r. Strona nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Organ wskazał, że z informacji uzyskanej z Powiatowego Urząd Pracy o możliwości zarejestrowania się w charakterze bezrobotnego osoby będącej dzierżawcą gruntów rolnych o powierzchni 1,89 ha fizycznych - 1,4565 ha przeliczeniowych wynika, iż możliwość taka istnieje pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek określonych w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2013r.poz.674 ze zm.). Ponadto z KRUS organ uzyskał informację o podleganiu takiej osoby ustawowemu ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu KRUS w okresie, w którym prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni przekraczającej 1 ha przeliczeniowy.

W dniu [...] marca 2014 r. zawarto ze stroną kontrakt socjalny określający sposób współdziałania w zakresie rozwiązania jej trudnej sytuacji życiowej. Głównym celem kontraktu jest wzmocnienie aktywności i samodzielności życiowej oraz zawodowej strony oraz poprawa jej sytuacji materialno –bytowej. W ramach kontraktu M.B. został zmotywowany do podjęcia zatrudnienia, złożenia deklaracji do lekarza rodzinnego oraz podjęcia specjalistycznego leczenia. Jednakże strona złożyła w Ośrodku pismo, w którym zerwała kontrakt socjalny. W marcu 2014r. strona nie podejmowała żadnych prac dorywczych, nie zarejestrowała się w PUP, ani nie wykazała się żadną aktywnością w kierunku znalezienia pracy.

Na podstawie wywiadu przeprowadzonego w dniu [...] kwietnia 2014 r. ustalono, że na stałe miesięczne wydatki strony w miesiącu marcu składały się oplata za energię elektryczną w wysokości 42, 65 zł ( 2 mies.), opłata za gaz w wysokości 55, 34 zł ( 2 mies.), opłata za wodę i ścieki w wysokości 15, 59 zł.

Odnosząc się do poczynionych ustaleń, organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 2 ust.1 ustawy o pomocy społecznej celem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin poprzez umożliwienie im przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, które nie są one w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień zasobów i możliwości. Natomiast rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy ( art. 3 ust. 3 ustawy ). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Podkreślił, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego - dochód nie przekraczający 542 zł w przypadku osoby samotnie gospodarującej - o ile jednocześnie spełnia ona jedną z przesłanek zawartych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej lub wystąpią inne okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy. Organ stwierdził, że wnioskodawca spełnia wymogi do otrzymania zasiłku celowego, ponieważ nie osiąga żadnego dochodu i jest przewlekle chory. Wskazał, że w myśl art. 39 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Nie jest on zatem świadczeniem obligatoryjnym lecz ma charakter fakultatywny. Przyznawany jest na zasadzie uznania administracyjnego, które obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, czyli ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną. Sam fakt, że osoba spełnia kryteria ustawowe nie oznacza, że automatycznie należy jej się wnioskowane świadczenie i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniem. Liczba rodzin korzystających z pomocy społecznej na terenie Gminy stale wzrasta, natomiast Ośrodek Pomocy Społecznej dysponuje ograniczonymi możliwościami finansowymi i musi limitować rozmiar przyznawanych świadczeń i brać pod uwagę potrzeby także innych osób wnioskujących o pomoc, w tym rodzin wielodzietnych, niepełnych i osób niepełnosprawnych. Zasiłek celowy nie służy zaspokojeniu wszystkich potrzeb osoby oczekującej pomocy.

Organ podkreślił, że M.B. systematycznie korzysta z pomocy społecznej począwszy od 2011 r. w formie zasiłków celowych na zaspokojenie podstawowych potrzeb oraz pomoc w formie pracy socjalnej, której celem jest rozwiązanie problemu osoby znajdującej się w trudnej sytuacji w oparciu o jej własne zasoby oraz możliwości. W okresie od stycznia do kwietnia 2014 r. wypłacono M.B. pomoc w formie zasiłków celowych w sumie na kwotę 944, 75 zł. Od miesiąca stycznia 2014 r. strona złożyła 17 wniosków o przyznanie pomocy społecznej. Decyzjami z dnia [...] kwietnia 2014 r. oraz z [...] maja 2014r. przyznano stronie zasiłki celowe. W roku 2013 M.B. otrzymał pomoc na kwotę 4 492,47 zł, z czego w okresie od października 2013 r. do grudnia 2013 r. - kiedy prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe otrzymał pomoc w kwocie 1162,47zł.

W konsekwencji organ uznał, iż wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania pomocy na zakup żywności, opłacenie rachunku za wodę i ścieki oraz gaz, w miesiącu styczniu 2014 r. na co zaplanowano pomoc. Natomiast wniosek strony dotyczący opłacenia składki na KRUS w kwocie 369,00 zł - w ocenie organu - nie wiąże się z zaspokojeniem niezbędnej potrzeby bytowej.

Wywiódł, że Ośrodek Pomocy Społecznej dysponuje ograniczonymi zasobami finansowymi, ponadto przyznawana pomoc nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób oczekujących pomocy, gdyż byłoby to niezgodne z celem pomocy społecznej, która ma prowadzić do wspierania osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Poza tym zasiłek celowy nie służy zaspokojeniu wszystkich potrzeb osoby oczekującej pomocy, gdyż byłoby to niezgodne z zasadą pomocniczości. W miesiącu kwietniu 2014 r. Ośrodek objął pomocą w formie zasiłku celowego ok. 65 osób, natomiast miesięczny budżet, jakim dysponował na zasiłki celowe to 16.667 zł. Pomoc udzielona wspomnianym wyżej osobom miała na celu zaspokojenie ich niezbędnych egzystencjalnych potrzeb.

Uznanie administracyjne obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, czyli ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną. W ocenie organu, skoro M.B. jest dzierżawcą gospodarstwa rolnego, jednak nie uprawia tej ziemi i nie czerpie z tego zysku, który mógłby stanowić podstawę jego utrzymania, to opłacenie składki KRUS nie jest podstawową potrzebą, bez której strona nie mogłaby prawidłowo funkcjonować.

W odwołaniu od powyższej decyzji M.B. zarzucił, że przyznanie zasiłków w okresach z poprzednich miesięcy nie ma w sprawie znaczenia, ani wpływu na przyznanie zasiłków bieżących. OPS nie opłaca składek zdrowotnych za swoich podopiecznych, a każdy obywatel ma prawo być ubezpieczony i korzystać z opieki zdrowotnej. Zdaniem odwołującego się, ponieważ w miesiącu kwietniu 2014 r. liczba osób korzystająca z pomocy była mniejsza, aniżeli w miesiącach poprzednich, to Ośrodek posiada wolne środki finansowe, które można przeznaczyć na jego ubezpieczenie społeczne. Wskazał, że choruje na dyskopatię kręgosłupa, co stanowi przeszkodę w podjęciu pracy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że w świetle regulacji ustawy o pomocy społecznej stanowisko organu I instancji nie narusza prawa. Wywiodło, że organ pomocy społecznej w granicach uznania administracyjnego uprawniony był do dokonania odrębnej oceny występujących okoliczności, a przeprowadzone postępowanie odwoławcze nie wykazało, iż dozwolone granice uznania administracyjnego zostały naruszone.

Organ odwoławczy wskazał, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił sytuację materialną strony, a poczynione ustalenia wskazują, że strona kwalifikuje się do przyznania wsparcia z pomocy społecznej.

W ocenie organu odwoławczego istotne znaczenie ma fakt, że strona nie jest pozbawiona pomocy społecznej.

Stanowisko organu pierwszej instancji, zgodnie z którym przyznanie pomocy społecznej na opłacenie składki KRUS nie stanowi zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, organ odwoławczy uznał za prawidłowe. Kolegium wskazało, że w wypadku zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, strona uzyskałaby prawo do ubezpieczenia społecznego na zasadach ogólnych.

Dalej organ podniósł, że celem instytucji pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Jak wskazał organ, strona takiej aktywności nie wykazała, zerwała kontrakt socjalny, nie podjęła starań o uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności.

Dalej Kolegium wywodziło, że przy podejmowaniu rozstrzygnięcia wzięto pod uwagę z jednej strony uzasadnione potrzeby strony, z drugiej natomiast słuszny interes społeczny tj. innych świadczeniobiorców. Organy pomocy społecznej są uprawnione do ograniczania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia.

Jako nie zasługujące na uwzględnienie oceniło Kolegium zarzuty strony zawarte w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Organ wskazał, że pomimo choroby kręgosłupa odwołujący nie podejmuje starań o uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, ponadto zerwał kontrakt socjalny,

Od powyższej decyzji M.B. wniósł skargę. Skarżący zarzucił, że argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji jest błędna i nieuzasadniona. Podał, że do końca II kwartału 2014 r. był rolnikiem i podlegał ubezpieczeniu KRUS, ale aby korzystać z ubezpieczenia musi opłacać składki. Będąc pod opieką OPS nie jest osobą ubezpieczoną, a zatem nie może korzystać z prawa do opieki zdrowotnej. Wskazał, że ilość osób korzystających z opieki się zmniejsza, a zatem Ośrodek posiada wolne środki na opłacenie składki na ubezpieczenie społeczne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 22 pażdziernika 2014r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę. Nadto przedłożył do akt, jako załącznik do protokołu, pismo w którym zarzuca, że organ zaniechał wnikliwego rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy nadto, że materiał dowodowy nie został rozpatrzony w sposób wyczerpujący. Wbrew twierdzeniom organów skarżący wykazywał inicjatywę w zakresie poprawy swojej sytuacji i podjęcia zatrudnienia. Współpracując z pracownikiem socjalnym śledził przedstawione mu oferty, które okazały się być bądź nieaktualne, bądż skierowane do osób posiadających kwalifikacje, których skarżący nie posiada, bądź niemożliwe było nawiązanie kontaktu z potencjalnym pracodawcą. Dalej pełnomocnik podniósł, że przyczyną zerwania kontraktu socjalnego było zdarzenie z dnia [...] kwietnia 2014 r. Odnośnie niepodejmowania działań w kierunku uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności pełnomocnik podniósł, że nie był instruowany przez pracowników socjalnych o takiej możliwości oraz o wynikających z tego uprawnieniach. Pełnomocnik zarzucił, że organ odwoławczy nie poczynił własnych ustaleń faktycznych, do czego był zobowiązany. Nie zgodził się ze stanowiskiem organu, że zapewnienie dostępu do pomocy zdrowotnej nie stanowi zabezpieczenia podstawowej potrzeby bytowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2002r. nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny, w zakresie swej właściwości, ocenia zatem zaskarżony akt administracyjny pod względem jej zgodności z prawem materialnym i procesowym, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia.

Według tak określonej kognicji sądu administracyjnego zaskarżoną decyzję należało ocenić jako zgodną z prawem, co musiało skutkować oddaleniem skargi.

Przedmiotem kontroli sądowej pozostawała decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu pomocy w postaci zasiłku celowego na uiszczenie bieżącej składki kwartalnej (za II kwartał 2014 r. ) na ubezpieczenie społeczne w KRUS.

Dokonując oceny legalności decyzji SKO z dnia [...] czerwca 2014 r. w pierwszej kolejności wskazać należy na podstawę materialnoprawną decyzji, którą stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz.182; powoływanej jako: ustawa o pomocy społecznej lub ustawa ). W art. 2 ust. 1 ustawy zawarta została ustawowa definicja pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z powyższych przepisów prawa wynika zatem, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Zatem osoba wnioskująca o przyznanie pomocy, zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, może być przyznana pomoc społeczna. W konsekwencji więc rolą organów pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do wsparcia rodzin i osób w ich działaniach zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 3 i 4 art. 3 ustawy). Pomoc społeczna zatem jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków.

Jedną z przewidzianych ustawą form pomocy jest zasiłek celowy. Stosownie do przepisu art. 39 ust. 1 ustawy zasiłek taki może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zaakcentowania wymaga, że w ust. 2 powołanego przepisu wskazane zostały jedynie przykładowe cele na jaki zasiłek celowy może być przyznany. Zatem o ile cel wskazany przez wnioskodawcę nie należy do jednego z przykładowo wymienionych w ust. 2 art. 39 ustawy, obowiązkiem organu jest każdorazowo, w okolicznościach konkretnej, rozpoznawanej sprawy, wszechstronne rozważenie, czy cel na realizację którego wnioskowana jest pomoc może być uznany za zmierzający do zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu art. 39 ust. 2 ustawy. W orzecznictwie wskazuje się, że pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę. Dokonując językowej wykładni użytych przez ustawodawcę pojęć stwierdzić należy, że niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych za niezbędną potrzebę bytową należy uznać taką, która jest niezbędna do normalnej egzystencji osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku, w warunkach odpowiadających godności człowieka ( vide: wyrok NSA z 3 października 2008 r., I OSK 1523/07, LEX nr 529118). Niezbędna potrzeba to taka bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życie lub zdrowie ( vide: wyrok NSA z 30 września 2008 r., I OSK 1451/07, LEX nr 489096). Przykładowe, a zatem niewyczerpujące wyliczenie tego typu potrzeb stanowić może wskazówkę do interpretacji tego pojęcia. Chodzi zatem bez wątpienia o potrzeby uzasadnione podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, bez których zaspokojenia powstaje niebezpieczeństwo zagrożenia życia i zdrowia osoby (żywność, leki, leczenie, opał, odzież). Nie wyklucza to jednak, zdaniem Sądu, możliwości uznania za taką potrzeby opłacenia za wnioskodawcę innych należności o ile ich uregulowanie wpływa istotnie na sytuację strony np. w zakresie utrzymania jej istotnych uprawnień (np. ubezpieczenia zdrowotnego, chorobowego, wypadkowego itp. ).

Należy również mieć na względzie, że istnienie niezbędnej potrzeby bytowej nie jest jedyną przesłanką uwzględnianą przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie zasiłku celowego. Zasiłek ten jest bowiem świadczeniem fakultatywnym ( nieobowiązkowym), a jego przyznanie, jak słusznie wskazały organy obu instancji, pozostawione jest uznaniu organu administracji publicznej. Tym samym, spełnienie przez wnioskodawcę kryteriów przyznania zasiłku celowego ( art. 7 ustawy - posiadanie dochodu poniżej ustawowo ustalonego kryterium , istnienie okoliczności o których mowa w art. 8 ustawy ) nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Omówione zasady ogólne ustawy o pomocy społecznej jak i uznaniowy charakter zasiłku celowego powoduje, że organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes wnioskodawcy, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej, a to stosownie do powołanej regulacji art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z treścią tego przepisu koresponduje art. 7 Kpa, w świetle którego, organ administracji publicznej, działający na podstawie przepisów prawa materialnego przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, obowiązany jest załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków ( vide: wyrok NSA z 11 czerwca 1981 r., sygn. akt SA 820/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 57). Uznanie administracyjne w przypadku zasiłku celowego obejmuje bowiem również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują z reguły ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń i to w oczekiwanej przez te osoby wysokości ( vide: wyrok NSA z dnia 27 lipca 2014 r. w sprawie I OSK 769/14 niepublik, wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy nie może też prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 omawianej ustawy zasadą pomocniczości (subsydiarności). Mając na uwadze, że decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym należy stwierdzić, iż uznanie to obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze ( vide:wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2014 r. I OSK 735/13; baza orzeczeń nsa.gov.pl ).

Organ administracji orzekający w sprawie przyznania zasiłku celowego może więc, a nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Dokonany wybór rozstrzygnięcia nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności tych podnoszonych przez stronę, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

W przypadku gdy przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja uznaniowa kontrola taka ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 Kpa ustalono stan faktyczny, a ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 Kpa, a więc w sposób przekonywujący. Z drugiej strony uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domena zastrzeżona dla swobodnego uznania organu administracji. Decyzja uznaniowa powinna uwzględniać omówione zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego ( powołany już art. 7, a także zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie do organów władzy publicznej – art. 8 Kpa oraz zasadę przekonywania art. 11 Kpa), zaś w zakresie meritum rozstrzygnięcia omówione zasady ogólne ustawy o pomocy społecznej oraz regulacje dotyczące konkretnej formy pomocy, które powinny być w sposób zindywidualizowany "przełożone" na okoliczności rozpoznawanej sprawy w zakresie rzetelnego wyjaśnienia możliwości przyznania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia, uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, ustalanych w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że uzasadnienie decyzji uznaniowej organu powinno precyzyjnie wskazywać zarówno możliwości finansowe organu m.in. ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie czasu dysponuje organ, ilość osób zainteresowanych uzyskaniem takiego zasiłku, jak również sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, ponieważ uznanie organu jest uzależnione od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią. Podkreślenia wymaga, że organ powinien rozważyć każdorazowy wniosek o przyznanie wsparcia ze środków pomocy społecznej na gruncie okoliczności faktycznych z chwili rozpatrywania tego wniosku.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wynika że skarżący jest dzierżawcą gruntu rolnego o powierzchni 1, 89 ha, jednak ze względu na brak zgody właściciela ziemi tej nie uprawia. Skarżący spełnia warunki formalne do przyznania mu wsparcia z pomocy społecznej. W ramach działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, w dniu [...] marca 2014 r. zawarto z nim kontrakt socjalny. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2014 r. skierowanym do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej skarżący oświadczył, że kontrakt socjalny zrywa, jako przyczynę wskazując zdarzenie jakie miało miejsce w dniu [...] kwietnia 2014 r. W aktach administracyjnych sprawy (k-29) znajduje się Adnotacja urzędowa sporządzona przez pracownika socjalnego M.A. na okoliczność zdarzenia z dnia [...] kwietnia 2014 r. Z treści Adnotacji wynika, że skarżący będąc niezadowolonym z faktu iż pracownik socjalny nie może przyjąć go o umówionej godzinie, opuścił budynek OPS.

Skarżący systematycznie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej w formie zasiłków celowych na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych oraz w formie pracy socjalnej.

Pomimo trudnej sytuacji, w jakiej skarżący się niewątpliwie znajduje nie podjął on starań w celu zarejestrowania się jako osoba bezrobotna, chociaż uzyskanie statusu osoby bezrobotnej umożliwiłoby mu korzystanie z bezpłatnej opieki zdrowotnej.

Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia organ miał również na uwadze sytuację finansową Ośrodka Pomocy Społecznej. Według danych przekazanych przez organ w miesiącu kwietniu 2014r., a zatem z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, OPS objął pomocą 65 osób, dysponując środkami pieniężnymi w kwocie 16.667, 00 zł. z przeznaczeniem na zasiłki celowe. W ocenie organu środki finansowe jakimi dysponował na zaspokojenie zgłoszonych potrzeb w kwietniu 2014 r. miały ograniczony rozmiar i nie pozwalały na uwzględnienie wszystkich wniosków.

W opisanych okolicznościach sprawy, które nie są sporne, podjęte przez organ rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa.

Należy przypomnieć, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zapadły w oparciu o uznanie administracyjne, a zatem nawet w przypadku spełnienia warunków formalnych kwalifikujących do przyznania wnioskowanego świadczenia, organ nie miał obowiązku udzielenia wnioskowanej pomocy. Motywy jakimi kierował się organ odmawiając przyznania świadczenia mają oparcie w materiale dowodowym, nie wykraczają poza ramy uznania administracyjnego, co w sumie stanowi o tym, że decyzji nie można zarzucić, że jest dowolna.

Słusznie podniósł organ w zaskarżonej decyzji, że ideą instytucji pomocy społecznej jest wspieranie osoby w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazła. Podstawowym założeniem pomocy społecznej jest podejmowanie prób wyjścia z trudnej sytuacji przez samą osobę, która zwraca się o pomoc.

W opisanych okolicznościach sprawy prawidłowe jest stanowisko organu, wskazujące na możliwość podjęcia odpowiednich kroków w celu rejestracji jako osoba bezrobotna i tym sposobem zaspokojenie zgłaszanej potrzeby bytowej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd skargę oddalił.

W przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu sąd rozstrzygnął na podstawie przepisu art. 250 ppsa oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ).

13