Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 326/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Asesor WSA Piotr Borowiecki (spr.) Protokolant Łukasz Poprawski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2007 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego P. R. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...] Minister Sprawiedliwości, po rozpoznaniu odwołania P. R. od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] - działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) - utrzymał w mocy ww. uchwałę Komisji Egzaminacyjnej.

Z akt sprawy wynika, iż skarżący P. R. w dniu [...] lipca 2006 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną działającą na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...].

Uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. ww. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu konkursowego na 188 punktów, co zgodnie z przepisem art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych oznaczało negatywny wynik tego egzaminu.

W dniu 16 sierpnia 2006 r. skarżący P. R. wniósł odwołanie od powyższej uchwały Komisji Egzaminacyjnej do Ministra Sprawiedliwości. W petitum odwołania skarżący wniósł o:

1) uznanie wszystkich pytań z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia oraz pytań dotyczących ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - za wykraczające poza merytoryczny zakres materiału egzaminacyjnego określonego w art. 331 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych i tym samym stwierdzenie, że udzielone przez niego odpowiedzi na przedmiotowe pytania są prawidłowe w rozumieniu cyt. ustawy;

2) uznanie pytań nr 227 oraz nr 228, jako pytań z wiedzy ogólnej - za wykraczające poza merytoryczny zakres materiału egzaminacyjnego określonego w art. 331 ust. 3 ww. ustawy i tym samym stwierdzenie, że udzielone przez niego odpowiedzi na przedmiotowe pytania są prawidłowe w rozumieniu cyt. ustawy;

3) stwierdzenie, iż udzielone przez niego odpowiedzi na pytania nr: 58, 74, 112, 121, 198, 202, 219 i 224 są prawidłowe w rozumieniu ustawy i tym samym przyznanie mu po jednym punkcie za każdą prawidłową odpowiedź na każde ww. pytanie.

Skarżący wskazał w konsekwencji, iż z uwagi na powyższe uchybienia powinien otrzymać w wyniku powtórnej weryfikacji testu egzaminacyjnego dodatkowe trzynaście punktów, a tym samym uzyskać pozytywny wynik z egzaminu konkursowego na aplikację radcowską w 2006 r. z uwagi na uzyskanie 201 punktów. W uzasadnieniu skarżący szczegółowo przedstawił swoje zarzuty dotyczące ww. pytań. Strona stwierdziła, iż pytania które wskazano w odwołaniu oraz odpowiedzi na nie zostały sformułowane wbrew wyraźnej dyspozycji art. 331 ust. 3 oraz art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, zaś część pytań w ogóle nie powinna znaleźć się w teście. Zdaniem skarżącego błędy w sformułowaniu pytań i odpowiedzi nie mogą szkodzić zdającym kandydatom na aplikantów radcowskich, którzy nie powinni z tego tytułu ponieść jakiegokolwiek uszczerbku.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...], utrzymał w mocy ww. uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Minister uznał ponadto, iż z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez Przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej. Również uchwała Komisji podjęta została - jak wskazał organ - zgodnie z obowiązującymi przepisami. Przechodząc do merytorycznej oceny Minister Sprawiedliwości w ramach swojej decyzji dokonał analizy zarzutów skarżącego P. R. dotyczących poszczególnych pytań testowych podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] lipca 2006 r. W konsekwencji organ uznał, iż zarzuty strony skarżącej są bezzasadne. Minister ustosunkował się szczegółowo do podniesionych przez skarżącego argumentów i zarzutów dotyczących pytań nr: 58, 74, 112, 121, 198, 202, 219, oraz 224. W uzasadnieniu organ wskazał zarówno na podstawę prawną swojego stanowiska, jak i odniósł się do poglądów doktryny oraz judykatury. Ustosunkowując się z kolei do zarzutów dotyczących zakresu pytań nr 39 i 41, pytań nr 202 i 203, a także pytań nr 227 i 228, organ stwierdził, iż zarówno pytania z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia, jak i pytania dotyczące postępowania egzekucyjnego w administracji mieszczą się w zakresie przedmiotowym konkursu na aplikację określonym w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Zdaniem Ministra zakwestionowane przez skarżącego pytania z wiedzy ogólnej należą do bloku pytań z zakresu prawa europejskiego, a więc również mieszczą się w zakresie przedmiotowym testu egzaminacyjnego na aplikację radcowską. Biorąc pod uwagę przedstawione stanowisko organ uznał, iż niezasadny jest wniosek skarżącego dotyczący przyznania mu po jednym punkcie za odpowiedzi udzielone na ww. pytania testowe. W tej sytuacji organ uznał, iż prawidłowo ustalono wynik egzaminu skarżącego na 188 punktów, co w konsekwencji pozwala na stwierdzenie, że wynik egzaminu konkursowego jest negatywny.

W dniu 24 listopada 2006 r. P. R. wniósł za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r., nr [...]. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, strona zarzuciła Ministrowi Sprawiedliwości:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 331 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - poprzez przyjęcie, iż pytania z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia, jak i pytania dotyczące postępowania egzekucyjnego w administracji zawarte w teście nie wykraczają poza zakres przedmiotowy konkursu na aplikację radcowską w 2006 r.;

- art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - poprzez błędne przyjęcie, iż udzielone przez skarżącego odpowiedzi na pytania nr: 58, 74, 112, 121, 198, 202, 219, oraz 224 egzaminu konkursowego są nieprawidłowe i jednoczesne przyjęcie, że zostały one przygotowane zgodnie z wymogami ustawy o radcach prawnych;

- art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych - poprzez stwierdzenie, iż skarżący nie uzyskał pozytywnego wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską w 2006 r.;

2) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj.:

- art. 6, art. 7 oraz art. 8 k.p.a. - poprzez rozstrzygnięcie wszelkich wątpliwości co do zakresu egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oraz treści w/w pytań na niekorzyść skarżącego;

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych i nierozważnie w sposób wnikliwy i wszechstronny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skargi strona podtrzymała swoje dotychczasowe, przedstawione w odwołaniu - zarzuty dotyczące pytań testowych nr: 58, 74, 112, 121, 198, 202, 219, oraz 224, przedstawiając szczegółowo argumenty mające uzasadniać prawidłowość udzielonych przez skarżącego odpowiedzi. Skarżący stwierdził, iż zdający nie mogą ponosić skutków błędów w pytaniach, a wszelkie wątpliwości w tym zakresie winny być rozstrzygane na ich korzyść. Zdaniem skarżącego decyzja administracyjna kształtująca sferę uprawnień oraz obowiązków strony postępowania nie może być wydawana w oparciu o niejasne, wątpliwe przesłanki.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie - podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ ponownie ustosunkował się zarówno do zarzutów dotyczących poszczególnych pytań testowych, jak również zarzutów proceduralnych podniesionych przez stronę skarżącą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga P. R. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2006 r. narusza przepisy prawa.

W związku z pojawiającymi się w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wątpliwościami dotyczącymi podstawy prawnej do wydania przez Ministra Sprawiedliwości decyzji administracyjnej w przedmiocie odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej ustalającej wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, należy na wstępie wskazać, iż postępowanie związane z egzaminem konkursowym na aplikację radcowską regulują przepisy art. 331 - 3310 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

Zgodnie z art. 331 ust. 1. cyt. ustawy egzamin konkursowy przeprowadzają komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych, zwane dalej "komisjami".

Jak stanowi art. 331 ust. 2 ustawy Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji.

Według przepisu art. 3310 ust. 1 ustawy o radcach prawnych po przeprowadzeniu egzaminu konkursowego komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały. Komisja ogłasza wyniki egzaminu konkursowego.

Od uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości (vide: art. 3310 ust. 2 ww. ustawy).

Z powyższych przepisów wynika, iż komisje egzaminacyjne do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, powołane na obszarze właściwości jednej lub kilku rad okręgowych izb radców prawnych uznać należy za organ, któremu zostało zlecone wykonywanie czynności związanych z ustaleniem wyniku egzaminu. Ustalenie wyniku egzaminu następuje poprzez wydanie uchwały. Uchwała ta ma niewątpliwie charakter decyzji administracyjnej, albowiem jest aktem o charakterze indywidualnym, władczym i jednostronnym, pozwalającym postępowanie konkursowe traktować, jako indywidualną sprawę administracyjną, w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. O indywidualnym charakterze sprawy (ustalenie wyniku egzaminu) świadczy, iż dotyczy ona imiennie wymienionego podmiotu (skarżącego) oraz jego konkretnych praw (od ustalonego wyniku egzaminu zależy jego pozycja jako osoby mającej prawo ubiegania się o wpis na listę aplikantów). Przedmiotowa uchwała zawiera także wszystkie niezbędne składniki decyzji.

Należy podkreślić, iż postępowanie egzaminacyjne jest odrębnym postępowaniem od postępowania w sprawie wpisu na listę aplikantów radcowskich. Wpis na listę aplikantów radcowskich wymaga złożenia oddzielnego wniosku i podjęcia uchwały w tym zakresie przez okręgową izbę radców prawnych (art. 33 ust. 3 ustawy o radcach prawnych). Pozytywny wynik egzaminu konkursowego jest tylko jedną z przesłanek wpisu na listę aplikantów radcowskich. W tej sytuacji postępowanie konkursowe jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, którego wynik ma bezpośredni wpływ na możliwość wszczęcia kolejnego, odrębnego postępowania administracyjnego w przedmiocie wpisu na listę aplikantów radcowskich.

Mając powyższe na względzie przyjąć należy - zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie - iż odwołanie, o którym mowa w przepisie art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, jest odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 k.p.a.

Zdaniem Sądu za taką wykładnią wspomnianego odwołania może wskazywać treść przepisu art. 331 ust. 2 cytowanej ustawy, w myśl którego Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji egzaminacyjnej. Sformułowanie "organ wyższego stopnia", zawarte w powołanym wyżej przepisie, po pierwsze nadaje komisji egzaminacyjnej przymiot organu administracji publicznej pierwszej instancji, a po drugie wyraźnie nawiązuje do treści art. 127 § 2 k.p.a., zgodnie z którym właściwy do rozpoznania odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia.

Według Sądu brak jest więc dostatecznych podstaw dla zanegowania administracyjnoprawnego charakteru zaskarżonego rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2006 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, a tym samym nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności wydanej decyzji.

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów strony skarżącej podnieść należy na wstępie, iż skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska wyrażonego m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 2108/06, z którego wynika, iż w zakresie kognicji sądu administracyjnego nie mieści się ocena prawidłowości dokonanej przez Ministra Sprawiedliwości interpretacji odpowiedzi na pytania testowe, udzielonych przez osobę odwołującą się od uchwały komisji egzaminacyjnej ustalającej wynik egzaminu.

Zdaniem Sądu przyjęcie powyższej tezy uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji administracyjnej wydanej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. O ile zgodzić się można z twierdzeniem, iż nie jest rolą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ponowne sprawdzanie testu egzaminacyjnego przeprowadzonego w ramach konkursu na aplikację, o tyle trzeba wyraźnie zauważyć, że sąd administracyjny nie może abstrahować w ramach przeprowadzanej kontroli sądowoadministracyjnej od konkretnych zarzutów merytorycznych sformułowanych przez stronę skarżącą w zakresie poszczególnych pytań testowych. W ocenie Sądu tak przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji nie odnosiłaby się w ogóle do meritum skargi, czyniąc ustawową możliwość odwołania do sądu od decyzji Ministra Sprawiedliwości wyłącznie formalnym uprawnieniem, nie dającym stronom de facto jakichkolwiek możliwości zweryfikowania ewentualnych błędów zaistniałych w toku przeprowadzonego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Sąd nie może w ramach kontroli ograniczać się wyłącznie do zbadania, czy Komisja Egzaminacyjna, a następnie Minister Sprawiedliwości poprawnie podliczyli punkty, czy też nie naruszyli innych proceduralnych wymogów konkursowych, a także nie może poprzestać na generalnym ustaleniu, że Minister ustosunkował się do zarzutów strony skarżącej, nie badając przy tym w ogóle, czy argumenty użyte przez ten organ dla uzasadnienia wydanej decyzji - odpowiadają prawu.

Należy zauważyć, iż w myśl przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa, zaś kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź.

Skarżący P. R. zarówno w odwołaniu, jak i w skardze wniesionej do Sądu zarzucił, iż organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską z uwagi na niewłaściwą ocenę odpowiedzi udzielonych na pytania nr: 58, 74, 112, 121, 198, 202, 219, oraz 224.

W ocenie Sądu - jeśli chodzi o pytania nr 112, nr 198, nr 202, nr 219 oraz nr 224 - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do każdego z zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa strona skarżąca udzieliła niepoprawnej odpowiedzi na pytania nr 112, nr 198, nr 202, nr 219 oraz nr 224. Zdaniem Sądu zauważyć trzeba także, iż sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały one sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu.

Zasadnicze wątpliwości Sądu wzbudziła natomiast kwestia odpowiedzi na pytanie testowe nr 74, a przede wszystkim stanowisko Ministra Sprawiedliwości wyrażone w zakresie pytania nr 121.

Jeśli chodzi o pytanie nr 74, zwrócić należy uwagę, iż Minister Sprawiedliwości stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż prawidłowa i zarazem zgodna z kluczem jest odpowiedź "A", zaś skarżący, że odpowiedź "B". Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu stwierdził, że podana w kluczu - jako poprawna - odpowiedź "A" wynika zarówno z przepisów prawa (art. 544 § 1 w zw. z art. 548 § 1 k.c.), orzecznictwa Sądu Najwyższego, jak i z piśmiennictwa. Organ stwierdził, że zgodnie z treścią przywołanych przepisów na kupującego przechodzą korzyści i ciężary związane z rzeczą, w tym także niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy z chwilą jej wydania. Jednakże, gdy strony ustaliły, że rzecz sprzedana ma być przesłana w inne miejsce, niż przewidziane w art. 454 k.c., to za chwilę wydania rzeczy poczytuje się chwilę powierzenia jej przewoźnikowi przez sprzedającego (art. 544 § 1 k.c), a skoro tak, to od tej chwili ryzyko przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy przechodzi na kupującego. Wynika z tego - jak wskazał organ, że w pojęciu niebezpieczeństwa, o jakim mowa w art. 548 § 1 k.c. mieści się obowiązek zapłaty przez kupującego ceny za rzecz powierzoną przez sprzedającego przewoźnikowi, choćby przewoźnik kupującemu przesyłki nie wydał. Organ stwierdził, iż z oczywistych względów przypadkowa utrata rzeczy przed wydaniem kupującemu czyni niemożliwym realizację treści art. 544 § 2 k.c, co z kolei nie wpływa na zakres odpowiedzialności kupującego. Pogląd taki, jak zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jest ugruntowany w doktrynie (organ powołał się w tym zakresie na Komentarz do kodeksu cywilnego Wydawnictwa C.H. Beck, pod redakcją K. Pietrzykowskiego, wydany w Warszawie w 2005 r., /s. 235 - 236/, oraz na Komentarz do kodeksu cywilnego, Księga Trzecia Zobowiązania, Tom II, pod red. G. Bieńka, s. 23 - 25, Wydawnictw Prawniczych, wydany w Warszawie w 1997 r.) oraz w orzecznictwie sądowym (organ powołał się w tym przypadku na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 1997 r., sygn. akt III CZP 18/97, OSNC z 1997 r., nr 9, poz. 119).

Zdaniem Sądu - wbrew twierdzeniom organu - z powołanych wyżej przepisów kodeksu cywilnego, w szczególności z art. 544 § 2 k.c., nie wynika jednoznacznie, iż w pytaniu nr 74 prawidłowa jest odpowiedź "A". Natomiast rzeczywiście z powołanych przez organ poglądów przeważającej części doktryny oraz ze wskazanej uchwały Sądu Najwyższego z 1997 r. wynika, że pomimo kradzieży towaru przesłanego kupującemu za pośrednictwem przewoźnika do miejsca, które nie jest miejscem spełnienia świadczenia - kupujący jest zobowiązany do zapłaty ceny.

Niemniej - w ocenie Sądu - zwrócić należy uwagę, iż ww. orzeczenie Sądu Najwyższego spotkało się w doktrynie również z wyraźnie krytycznym stanowiskiem (vide: glosa Jerzego P. Naworskiego /w:/ Monitor Prawniczy z 1997 r., nr 9, s. 360; podobnie krytyczne stanowisko wyraził Wojciech J. Katner /w:/ System Prawa Prywatnego, Tom 7, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004 r., s. 122-123).

W tej sytuacji budzić może uzasadnioną wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań na egzaminie konkursowym na aplikację radcowską, albowiem w teście, w którym sprawdzeniu ma podlegać wiedza przyszłych dopiero aplikantów radcowskich, winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa, które do tego budzą pewne, być może uzasadnione - wątpliwości niektórych przedstawicieli nauki prawa.

Zdaniem Sądu Minister Sprawiedliwości w toku ponownego postępowania winien wyjaśnić również wszystkie istotne wątpliwości dotyczące pytania nr 121, zawartego w spornym teście egzaminacyjnym na aplikację radcowską.

Wskazać należy, iż pytanie nr 121 w spornym teście brzmiało następująco:

"Za zobowiązania spółki cywilnej powstałe przed dniem jej przekształcenia w spółkę jawną, wspólnicy odpowiadają po jej przekształceniu:

A. tak, jak wspólnicy spółki jawnej;

B. na dotychczasowych zasadach przez okres trzech lat, licząc od tego dnia;

C. na dotychczasowych zasadach w każdym czasie".

Według klucza odpowiedzi testowych prawidłowa jest odpowiedź "B". Skarżący udzielił odpowiedzi "A".

Odnosząc się do wywodów skarżącego zawartych w odwołaniu, Minister Sprawiedliwości stwierdził, że odpowiedź "B" jest prawidłową odpowiedzią na postawione pytanie, a zarzuty i dowodzenie, że właściwą jest udzielona przez nią odpowiedź "A" - są wynikiem nieporozumienia.

Organ stwierdził, że spółka cywilna ulega przekształceniu w spółkę jawną wedle reguł określonych w art. 26 § 4 - 6 k.s.h. Według Ministra chodzi o przekształcenie w rozumieniu przepisów tytułu IV działu III k.s.h., ale nowela stanowi już o tym expressis verbis używając określenia "przekształcenie".

Przepisy k.s.h. nie przewidują procedury przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną, w odróżnieniu od jej przekształcenia w inne spółki (art. 551 § 2 i 3 k.s.h.), gdyż w istocie przekształcenie, o którym mowa, polega na wpisaniu spółki do rejestru jako spółki jawnej (uprawnione jest używanie określenia "przerejestrowanie"). Brak procedury przekształceniowej - zdaniem organu - nie oznacza jednak, że do przekształcenia spółki cywilnej w jawną nie stosuje się żadnych unormowań działu III tytułu IV k.s.h. Wprawdzie art. 26 § 5 zd. 3 k.s.h. odsyła do odpowiedniego tylko stosowania art. 553 § 2 i 3 k.s.h., ale w rachubę wchodzą - według Ministra - także przepisy art. 574 i art. 584 k.s.h. normujące odpowiedzialność wspólników spółki przekształcanej za jej zobowiązania powstałe przed dniem przekształcenia. Organ - powołując się właśnie na przepis art. 584 k.s.h., zamieszczony w rozdziale 5 działu III tytułu IV k.s.h. "Przekształcenie spółki osobowej w inną spółkę osobową" - wskazał, że wspólnicy spółki przekształcanej odpowiadają za zobowiązania spółki powstałe przed dniem przekształcenia na dotychczasowych zasadach przez okres trzech lat licząc od tego dnia. Minister uznał, że przepis ten niewątpliwie dotyczy także wspólników spółki cywilnej przekształconej w spółkę osobową, scilicet spółkę jawną. Organ wskazał jednocześnie, iż pogląd taki można spotkać w komentarzach do k.s.h., które jednak z reguły pomijają poruszane zagadnienia. Jako przykład organ powołał stanowisko A. Witosza wyrażone w publikacji: Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Orzecznictwo, pod red. J. A. Strzępki, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2001, s. 1273, według którego przepis ten dotyczy także wspólników spółki cywilnej, jako spółki przekształcanej w inną spółkę osobową.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie przesądzając na obecnym etapie kontroli sądowoadministracyjnej, która z odpowiedzi wskazanych w pytaniu testowym nr 121 jest jednoznacznie prawidłowa - zmuszony jest jedynie zwrócić uwagę na występujące w literaturze przedmiotu poglądy, które winny znaleźć wyraźne odzwierciedlenie w wywodach Ministra Sprawiedliwości.

Zauważyć należy przede wszystkim, iż zgodnie z poglądami doktryny nowelizacja kodeksu spółek handlowych z dnia 12 grudnia 2003 r. dokonała istotnej zmiany konstrukcyjnej w regulacji przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową. Mianowicie przekształcenie spółki cywilnej w spółkę jawną (tzw. dobrowolne i przymusowe) jest regulowane w sposób wyczerpujący w przepisach art. 26 § 4-6 k.s.h., a więc w przepisach o spółce jawnej. Natomiast przepisy o przekształceniu spółki cywilnej dotyczą tylko przekształcenia tej spółki w inną spółkę handlową niż jawna (art. 551 § 2 i 3 k.s.h.). W konsekwencji przyjmuje się, iż umiejscowienie regulacji przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną w przepisach o spółce jawnej (tj. w art. 26 § 4-6 k.s.h.) jednoznacznie przesądza sprawę, że do takiego przekształcenia nie musi się stosować przepisów art. 552-570 k.s.h. oraz przepisów art. 571-574 k.s.h. albo art. 581-584 k.s.h. (tak m.in. A. Szumański /w:/ S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, R. Zabłocki, Kodeks spółek handlowych. Komentarz do artykułów 459-633. Suplement do Tomu IV, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 28). Warto wskazać także, iż w doktrynie stwierdza się wyraźnie, iż reguły wskazane w przepisach art. 551 i nast. k.s.h. obowiązują jedynie przy przekształceniu spółki cywilnej w spółkę handlową inną niż spółka jawna, co w konsekwencji powoduje, że długi zaciągnięte przez wspólników spółki cywilnej przed jej przekształceniem w spółkę jawną są nadal wspólnymi długami wspólników, za które odpowiadają oni solidarnie bez ograniczeń czasowych (tak m.in. D. Pawłyszcze /w:/ Wygaśnięcie odpowiedzialności za długi wspólników przekształcanej spółki osobowej, PPH z 2004 r., nr 9, str. 24).

W tej sytuacji uznać trzeba, iż skoro powołany przez Ministra Sprawiedliwości, jako podstawa prawna prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 121 - przepis art. 584 k.s.h. ma zastosowanie wyłącznie do przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową inną niż spółka jawna, to wydaje się wątpliwym, aby mógł mieć on zastosowanie w spornym pytaniu testowym.

Mając powyższe zastrzeżenia na uwadze Sąd zobowiązany był uchylić wydaną przez Ministra Sprawiedliwości decyzję z dnia [...] września 2006 r. celem przeprowadzenia przez ten organ ponownej analizy zarzutów związanych ze spornym pytaniem nr 74 i nr 121 zawartym w teście egzaminacyjnym na aplikację radcowską.

Na marginesie zwrócić warto jedynie uwagę, iż pewne wątpliwości budzić może także pytanie testowe nr 58, albowiem - zdaniem Sądu - winno się unikać wprowadzania takich pytań, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika wprost z przepisów prawa, a jedynie z wykładni systemowej dokonanej przez organ.

Należy zwrócić ponadto uwagę na fakt, iż zakres przedmiotowy niektórych pytań testowych również mógł budzić pewne wątpliwości. Dotyczy to w szczególności pytań z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia (m.in. pytanie nr 39 i 41), czy też występujących w spornym teście egzaminacyjnym pytań z procedury sądowoadministracyjnej, które nie zostały wprost wymienione w katalogu gałęzi prawa wchodzących w zakres przedmiotowy egzaminu konkursowego, co może budzić pewną wątpliwość co do zgodności tych pytań z dyspozycją zawartą w przepisie art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Wątpliwości te wydaje się pogłębiać dodatkowo ostatnio zaproponowana przez Ministra Sprawiedliwości nowelizacja przepisu art. 331 ust. 3 cyt. ustawy (vide: projekt na stronie internetowej: www.ms.gov.pl), zgodnie z którą w katalogu gałęzi prawa wchodzących w zakres przedmiotowy egzaminu konkursowego wymieniono już expressis verbis zarówno pytania z zakresu postępowania w sprawach o wykroczenia ("procesowego prawa wykroczeń"), jak i pytania dotyczące postępowania sądowoadministracyjnego.

W ocenie Sądu należy podkreślić, iż dla uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu skarżącemu P. R. brakowało wyłącznie dwóch punktów, co dodatkowo czyni zasadnym dokonanie ponownego wnikliwego przeanalizowania wskazanych powyżej wątpliwości, w szczególności w zakresie pytania testowego nr 121 oraz nr 74, a także pytania nr 58.

Dokonując ponownej oceny wyników Minister Sprawiedliwości winien mieć na względzie m.in. fakt, iż w przypadku pytania testowego nr 38 uwzględniał już odwołania innych zdających, z uwagi na - jak to stwierdzał - "rzeczywiście pojawiające się wątpliwości" dotyczące poprawnej odpowiedzi. Oznacza to, iż w przypadku pojawiających się niejasności - organ dopuszczał tym samym możliwość weryfikacji testu wyboru przygotowanego przez zespół konkursowy na podstawie przepisu art. 332 ust. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

Należy wyrazić jednocześnie przekonanie, iż organ rozstrzygając sprawę ponownie pamiętać będzie o tym, że pytania testowe na aplikację radcowską winny być rzeczywiście trudnym i wymagającym solidnej wiedzy - testem umiejętności kandydata na przyszłego aplikanta radcowskiego, ale zarazem testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne, a nie egzaminem ze znajomości niejednoznacznych i kontrowersyjnych często poglądów wyrażanych przez doktrynę, czy też przez judykaturę. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, iż w ocenie samego Ministra Sprawiedliwości egzamin powinien weryfikować ogólną wiedzę prawniczą zdobytą na studiach (vide: uzasadnienie ww. projektu zmian do ustawy).

W ocenie Sądu kryteria naboru na aplikację, w tym zakres merytoryczny egzaminu konkursowego, powinny być jasno i precyzyjnie sformułowane. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze. Wskazać należy, iż już w orzeczeniu z dnia 23 września 2003 r., sygn. akt I SA 2394/01, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż pytania egzaminacyjne powinny być tak sformułowane, aby odpowiadający, odpowiednio przygotowany teoretycznie i praktycznie, rozumiał ich sens i istotę. NSA uznał w konsekwencji, iż pytania testowe muszą zatem być jednoznaczne.

W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela.

Zdaniem Sądu w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym, co oznacza, że Minister Sprawiedliwości winien wyjaśnić w sposób precyzyjny i jednoznaczny, dlaczego odmawiając stronie skarżącej uwzględnienia jej zarzutów przyjął, iż nie może ona uzyskać pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego.

Ponieważ Minister Sprawiedliwości nie wykazał dostatecznie jasno wszystkich okoliczności przekonywujących o trafności swojego rozstrzygnięcia, w szczególności w zakresie pytania testowego nr 74 i nr 121, należało wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2006 r., jako uchybiającą w sposób istotny zasadom postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te w konsekwencji mogą mieć wpływ na ostateczny wynik sprawy, tym bardziej, jeśli uwzględni się fakt, iż skarżący uzyskał dwa punkty mniej od wymaganego minimum, określonego w przepisie art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jednocześnie, iż do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nie będzie podlegać wykonaniu, działając w tym zakresie na podstawie art. 152 p.p.s.a.

Zasądzając zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego poniesionych przez stronę skarżącą, Sąd orzekł w oparciu o dyspozycję przepisu art. 200 p.p.s.a.