Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1570/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153 w zw. z 145 par. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr), Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Daniel Zdzieszyński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2010 r. sprawa ze skargi A.J. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w W. z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej; 1. Uchyla zaskarżoną decyzję. 2. Zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARIMR w W. na rzecz A.J. kwotę [...] ([...] siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

A.J. w dniu 29 czerwca 2007 r. złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. wniosek o przyznanie renty strukturalnej. W dniu [...] lutego 2008 r. Kierownik Biura wydał postanowienie nr [...] o spełnieniu przez wnioskodawcę wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej. Postanowienie to zostało doręczone stronie dnia 11 lutego 2008 r. w związku z czym biorąc pod uwagę treść § 19 ust. 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 109 poz. 750 ze zm.) do 11 sierpnia 2008 r. A.J. powinien zaprzestać prowadzenia działalności rolniczej i przedstawić dokumenty potwierdzające przeniesienie gospodarstwa rolnego. Okoliczności tych nie spełnił, zatem w oparciu o §16 ust. 1 w zw. z § 19 ust. 7 i § 21 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 czerwca 2007 r. Kierownik Biura ARiMR wydał decyzję odmowną.

Od decyzji tej strona złożyła odwołanie, w którym zakwestionowała stanowisko wyrażone w postanowieniu Kierownika Biura z [...] lutego 2008 r. a dotyczące braku kwalifikacji zawodowych wskazanego we wniosku następcy rolnika. Ponadto zarzuciła naruszenie treści art. 6, 7, 9 K.p.a.

Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. odmawiającą A.J. przyznania renty strukturalnej.

W motywach wskazał, że zarzuty strony odnosiły się do niezaskarżalnego postanowienia Kierownika Biura dlatego nie miały podstaw prawnych. Informacja zawarta w postanowieniu, a odnosząca się do braku kwalifikacji zawodowych wskazywanego przez rolnika we wniosku następcy prawnego, miała na celu uzupełnienie przez tego kandydata kwalifikacji lub też zaproponowanie innego, dysponującego właściwymi kwalifikacjami. Wnioskodawca nie zmienił osoby kandydata jak również nie przekazał w wymaganym terminie gospodarstwa rolnego i nie zaprzestał działalności rolniczej, co obligowało organ I instancji do wydania decyzji odmawiającej przyznania renty strukturalnej. W ocenie organu II instancji nawet gdyby były prawne możliwości zmiany postanowienia, nie zostałoby ono zmienione ze względu na prawidłową ocenę kwalifikacji zawodowych proponowanego następcy. Organ II instancji wskazał ponadto, że nie podziela stanowiska skarżącego co do naruszenia wskazywanych w odwołaniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Od decyzji tej A.J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w której zarzucił naruszenie przepisów K.p.a., a w szczególności wydanie decyzji bez podstawy materialno-prawnej i z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z § 19 ust. 5, ust.6 pkt 2, ust. 7 cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 czerwca 2007 r., rażące naruszenie art. 107 § 3 K.p.a., naruszenie art. 6, 7, 8 i 9 K.p.a., a także naruszenie art. 142 K.p.a poprzez brak rozpoznania części informacyjnej postanowienia z [...] lutego 2008 r. wydanego w sprawie spełnienia wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej. Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura ARiMR ewentualnie o stwierdzenie nieważności decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że w niezaskarżalnym postanowieniu Kierownika Biura z dnia [...] lutego 2008 r. zawarto informację, że wskazany przez niego następca w osobie jego córki nie posiada kwalifikacji zawodowych do przejęcia gospodarstwa rolnego, nie wyjaśniając jakie są przesłanki takiego stanowiska organu. Zmuszony był zatem do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wychodząc z założenia, że skoro postanowienie to dotyczy kryteriów, których spełnienie jest niezbędne do przekazania gospodarstwa rolnego celem uzyskania renty strukturalnej postępowanie w tym zakresie powinno być dwuinstancyjne. Wniosek ten został jednak potraktowany jako zażalenie, ale nie został on rozpoznany w związku z brakiem takiej możliwości, o czym skarżący został poinformowany pismem z dnia 7 sierpnia 2008 r. Zmusiło go to do złożenia zażalenia na wspomniane pismo. Pismem z dnia 3 września 2008 r. Dyrektor Oddziału wskazał, że zażalenie to nie ma podstaw prawnych a na postanowienie z dnia [...] lutego 2008 r. nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. Skarżący wyjaśnił, że w związku z tym złożył skargę do Sądu, której los nie był mu znany na datę złożenia skargi w sprawie niniejszej.

Skarżący wskazał, że proponowany przez niego następca w osobie jego córki I.J., posiada kwalifikacje niezbędne do przejęcia gospodarstwa ponieważ ukończyła szkołę wyższą. Z zaświadczenia Wydziału Rolniczego Akademii [...] wynika, że w trakcie studiów jego córka zrealizowała blok przedmiotów przyrodniczych będących podstawami rolnictwa w ilości 1400 godzin w tym fizjologię roślin, fizjologię zwierząt, jak również zrealizowała 60 godzin przedmiotu – podstawy ogrodnictwa. Ilość odbytych godzin przedmiotów związanych z zagadnieniami rolniczymi pozwala na stwierdzenie, że córka zaliczyła 120 godzin nauki przedmiotów, o jakich jest mowa w zał. do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 czerwca 2007 r. w ust. 6. Skarżący podniósł, że w żadnej z decyzji nie wyjaśniono dlaczego przyjęto brak kwalifikacji wskazanego następcy, co narusza treść art. 107 § 3 w zw. z art. 140 K.p.a. W ocenie skarżącego okoliczność negatywnego przesądzenia o kwalifikacjach następcy uniemożliwiła mu przekazanie gospodarstwa w terminie, ponieważ brak możliwości zaskarżenia części informacyjnej postanowienia prowadził do sytuacji, w której nawet późniejsza taka możliwość ( w odwołaniu) powoduje, że przekazanie gospodarstwa w terminie, w którym powinno to nastąpić nie jest już możliwe, a skutkiem tego jest decyzja negatywna dotycząca renty strukturalnej. Niezależnie od tego skarżący podniósł, że organ wiedząc o złożeniu przez niego skargi w sprawie " kwalifikacji zawodowych" córki powinien był zawiesić postępowanie w sprawie na podstawie art. 97§ 1 ust. 4 K.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2009 r. uchylił zaskarżoną decyzję wskazując, że skarga jest uzasadniona jakkolwiek nie wszystkie jej argumenty można uznać za trafne i mające znaczenie w sprawie. Przede wszystkim WSA nie podzielił stanowiska skarżącego jakoby zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca zostały wydane bez podstawy prawnej, ponieważ podstawa ta została wskazana w obydwu tych decyzjach. Ponadto WSA uznał za bezzasadne zarzuty skargi dotyczące stanowiska skarżącego odnoszące się do możliwości odrębnego zaskarżania postanowień wydawanych w ramach weryfikacji wniosku, ponieważ okoliczności te, jak wskazuje skarżący, stanowiły podstawę wniesienia odrębnej skargi związanej z tym problemem. W szczególności skarga wniesiona na pismo informacyjne dotyczące zażalenia została odrzucona przez WSA w sprawie o sygn. V SA/Wa 2815/08 w związku z brakiem kognicji sądu administracyjnego. Sąd też wskazał, że materia przedmiotowej sprawy dotycząca prawa uzyskania renty strukturalnej uregulowana jest zarówno w przepisach unijnych jak i krajowych wydanych w celu ich wykonania. Prawo unijne zawarte jest w rozporządzeniu Rady nr 1698/ 2005/WE z 20 września 2005 r. (DZ. Urz. L z 21 X 2005 r. ze zm.) w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz rozporządzeniu Komisji nr 1974/2006/WE z 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady nr 1698/2005/WE. W rozporządzeniu nr 1698/2005/WE kwestia rent strukturalnych, zwanych wcześniejszymi emeryturami, uregulowana jest w art. 23, w którym określone są zarówno warunki jakie musi spełnić rolnik ubiegający się o taką pomoc jak i osoba przejmująca gospodarstwo rolne. Przepisy krajowe, które zostały wydane w celu wykonania przepisów unijnych zawarte są w ustawie z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ( Dz. U. 66 poz.427 ) i w wydanym na podstawie delegacji ustawy (art. 29 ust. 1 pkt 1) cyt. rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 czerwca 2007 r. W ustawie z 7 marca 2007 r. przewidziano w art. 2, że ilekroć w ustawie mowa jest o działaniu – należy przez to rozumieć środek, o którym mowa w art. 2 lit. d rozporządzenia nr 1698/2005, zaś w art. 5 ust. 1 przyjęto, że program realizowany jest na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i obejmuje on m.in. działania w zakresie - renty strukturalne - art. 5 ust. 1 pkt 3. W art. 10 ustawy uznano, że pomoc jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, prawnej lub jednostki nieposiadającej osobowości prawnej, jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1.

Cytując art.21 ustawy wskazano, że w sprawach dotyczących udzielania pomocy, w tym w zakresie rent strukturalnych, stosuje się przepisy K.p.a. ale wprowadzono w pełni zasadę rozkładu ciężaru dowodu, albowiem organ musi rozpatrzeć materiał dowodowy ale nie jest już zobligowany do samodzielnego poszukiwania wszelkich dowodów, ograniczona została zasada udzielania informacji i czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania, co oczywiście może mieć miejsce - ale na wniosek strony. Biorąc pod rozwagę te okoliczności Sąd wskazał, że trudno uznać za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia treści art. 7 K.p.a. i powiązanego z nim art. 77 K.p.a. oraz art. 9 zwłaszcza, że w skardze nie wskazano na czym wspomniane naruszenia miałyby polegać. Trafny – zdaniem Sądu - okazał się zarzut naruszenia treści art. 107 § 3 K.p.a. i art. 8 K.p.a.. Przypomnienia wymaga, że przed wydaniem kwestionowanych decyzji organ w osobie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał [...] lutego 2007 r. postanowienie w trybie § 19 ust. 4 cyt. rozporządzenia z 19 czerwca 2007r. po weryfikacji wniosku w zakresie spełnienia przez wnioskodawcę warunków określonych w § 4 pkt 1 – 4 i § 11 rozporządzenia oraz ustaleniu, że jest on właścicielem użytków rolnych. W postanowieniu tym musi być zawarta także informacja o ustaleniach dotyczących spełnienia warunku posiadania kwalifikacji zawodowych przez wskazanego we wniosku przejmującego. Obowiązek ten został wypełniony przez organ poprzez informację, że córka skarżącego nie posiada kwalifikacji zawodowych wymaganych przez rozporządzenie. Postanowienie zawierało również pouczenia określone w § 19 ust. 6 rozporządzenia jak również pouczenie, że postanowienie, na które zgodnie z § 19 ust. 5 rozporządzenia nie służy zażalenie, może być zaskarżone zgodnie z art. 142 K.p.a., w odwołaniu. Sąd zaznaczył, że w odniesieniu do kwalifikacji zawodowych potencjalnej następczyni złożona została kserokopia jej dyplomu wydanego przez Wyższą Szkołę Rolniczo – Pedagogiczną w S. Wydział Rolniczy, z którego wynika, że odbyła ona studia wyższe magisterskie na kierunku biologia – specjalność nauczycielska w zakresie biologii i ukończyła je uzyskując tytuł magistra, oraz zaświadczenie z Akademii [...] (dawniej [...]), z którego m.in. wynika zakres zaliczonych godzin z określonych przedmiotów nauczania. Z treści postanowienia Kierownika Biura poza informacją, że proponowana następczyni nie posiada w jego ocenie kwalifikacji zawodowych nie podano dlaczego Kierownik Urzędu tak uznał. W ocenie Sądu postanowienie to, które powinno zgodnie z przepisem zawierać ustalenia dotyczące wspomnianych kwalifikacji powinno to zawierać. Jest to istotne o tyle, że skoro postanowienie to nie jest zaskarżalne, to zainteresowany rolnik spełniający kryteria przyznania mu w przyszłości renty strukturalnej po przekazaniu użytków rolnych i zaprzestaniu działalności rolniczej powinien mieć możliwość dostosowania się do tej sytuacji. Jest przy tym oczywiste, że postanowienie to nie jest przesłanką wydania późniejszej decyzji a jest ono jedynie swoistym zapewnieniem rolnika, że renta zostanie mu przyznana jeśli spełni wymagania określone w § 4 cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 czerwca 2007 r. Wspomniane postanowienie ma za zadanie w pewien sposób zabezpieczyć interesy rolnika, który ma obowiązek rozporządzić swoim gospodarstwem poprzez zawarcie umowy przenoszącej jego własność na osobę, która musi spełniać wymogi § 7 cyt. rozporządzenia, a nadto wstępnie przewidzieć dla niego środki z puli pomocowej. Zatem dla rolnika istotne jest ażeby miał wiedzę o tym, czy kwalifikacje następcy są wystarczające, czy też nie i dlaczego. Może istnieć bowiem ewentualna możliwość uzupełnienia kwalifikacji przez następcę lub też wybrania innej osoby. Sąd podkreślił, że kwalifikacje osoby przejmującej są tym elementem, który może ulec zmianie. Rolnik mimo określonej treści postanowienia, może przystąpić do zawarcia umowy notarialnej przenoszącej własność użytków rolnych a ponieważ postanowienie nie jest przesłanką przyznania renty w przyszłości, notariusz nie może odmówić dokonania takiej czynności. Efektem decyzji rolnika będzie to, że kiedy wystąpi o wydanie decyzji Kierownik Biura będzie musiał ocenić, czy oświadczenia składane przed notariuszem zgodnie z § 8 cyt. rozporządzenia, są zgodne z rzeczywistością, ponieważ ocena w tym zakresie należy wyłącznie do niego. Zwrócone też uwagę, że w § 20 cyt. rozporządzenia mowa jest o wydaniu decyzji administracyjnej w sprawie przyznania renty strukturalnej wnioskodawcy, który otrzymał postanowienie określone w § 19 ust. 4, ale w ocenie Sądu należy to rozumieć w taki sposób, że wnioskodawca, który dysponuje postanowieniem o spełnieniu warunków do przyznania mu renty strukturalnej, uzyska pozytywną decyzję, jeśli są spełnione pozostałe warunki pozwalające na jej wydanie. Postanowienie zaś ma zabezpieczyć wstępnie interesy rolnika, ale jego brak w sytuacji gdy dojdzie do notarialnego przekazania gospodarstwa rolnego w celu uzyskania renty strukturalnej, nie wyłączy możliwości jej uzyskania jeśli spełni on warunki przewidziane prawem. Tak więc treść postanowienia wydawanego po weryfikacji wniosku nie decyduje ostatecznie o tym, czy przeniesienie własności gospodarstwa wybranemu przez rolnika przejmującemu odniesie oczekiwany skutek w postaci przyznania w przyszłości renty strukturalnej czy też nie, ponieważ okoliczności związane ze spełnieniem wszystkich wymogów prawnych pozwalających na wydanie decyzji przyznającej rentę strukturalną podlegają ostatecznemu badaniu w dacie jej wydania. Sąd przyjął, że brak możliwości złożenia zażalenia od takiego postanowienia w części dotyczącej informacji o kwalifikacjach następcy, nie stoi na przeszkodzie w możliwości jego późniejszego kwestionowania, przy czym zdaniem Sądu odbywać się to będzie, albo w związku z decyzją negatywną jeśli po przekazaniu gospodarstwa następcy, który został zdyskwalifikowany w postanowieniu rolnik otrzyma następnie decyzję negatywną, albo w związku z decyzją odmowną jeśli rolnik w wyniku treści postanowienia nie zdecyduje się ryzykować i gospodarstwa w terminie wynikającym z rozporządzenia nie przekaże. Skoro bowiem gospodarstwo można przekazać wyłącznie osobie spełniającej określone wymogi i posiadającej określone kwalifikacje to rolnik musi mieć prawo zakwestionowania stanowiska organu dotyczącego tej okoliczności. W sprawach pomocy rolnikom, w tym w sprawach przyznawania rent strukturalnych stosuje się przepisy K.p.a.. Z treści art. 142 wynika, że postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć w odwołaniu. Wprawdzie treść tego artykułu dotyczy co do zasady postanowień dowodowych ale biorąc pod uwagę fakt, że postanowienie wydawane w trybie § 19 ust. 4 rozporządzenia z 19 czerwca 2007 r. poprzez ocenę kwalifikacji odnosi się do dowodów z nimi związanych należy przyjąć, że ma ono taki charakter, może więc ulec zmianie na zasadzie art. 77 § 2 K.p.a.. Strona w odwołaniu od decyzji może więc kwestionować jego treść a organ ma obowiązek odnieść się do jej argumentów.

Przenosząc to na grunt rozpoznawanej Sąd uznał, że mimo, iż skarżący istotnie nie wypełnił obowiązków wynikających z § 20 ust. 1 rozporządzenia, co powoduje, że Kierownik musiał wydać decyzję odmowną ale nie znaczy to wcale, że uzasadnienie decyzji powołujące wyłącznie te okoliczności bez odniesienia się do argumentacji odwołania, jest prawidłowe. W ocenie Sądu organ miał obowiązek odnieść się do wszystkich zarzutów odwołania i wskazać dlaczego uważa, że kwalifikacje zawodowe wskazywanego następcy nie są wystarczające. Jak już podkreślano wyżej już w postanowieniu organ powinien poinformować co ustalił i jakie ma zastrzeżenia do przedstawionych dokumentów ponieważ strona mogłaby wówczas podjąć określone działania. Skarżący podniósł, że w jego ocenie rodzaj i zakres godzinowy przedmiotów, które zaliczyła córka był tego rodzaju, że pozwalał na uznanie, że odbyła ona 120 godzin kształcenia pozwalającego na uzyskanie kwalifikacji zawodowych przydatnych do prowadzenia działalności rolniczej. Tymczasem w decyzji nie ma żadnego odniesienia się do tych konkretnych twierdzeń skarżącego, jak również co do tego jakie wykształcenie zdaniem organu posiada następczyni. Okoliczności te powodują, że w ocenie Sądu skoro strona nie wie dokładnie dlaczego organ kwestionuje wspomniane kwalifikacje zawodowe, co rzutuje na jego dalsze działania i możliwość skutecznego ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej, a zatem decyzja organu narusza art. 8 K.p.a. czyli zasadę pogłębiania zaufania do organów państwa jak również zasadę przekonywania wyrażoną w treści art. 11 K.p.a..

Rozpatrując sprawę - zdaniem Sądu - organ musi rozważyć, czy zarzuty odwołania powinny doprowadzić do ponownej oceny kwalifikacji zawodowych następczyni, przy tym konieczne będzie ustalenie, czy niektóre z przedmiotów nauczania na odbytych przez nią studiach są przydatne do prowadzenia działalności rolniczej, czy też nie i dlaczego oraz jeśli posiada ona wyższe wykształcenie inne niż rolnicze czy posiada wymagany staż pracy w rolnictwie. Zaznaczyć należy, że strona, która brała czynny udział w postępowaniu oraz zwracała się o informacje powinna mieć prawo do wykazania tych okoliczności.

Realizując wytyczne Sądu Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. – stosownie do treści art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. – utrzymał w mocy decyzję wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia [...] września 2008 r. Tenże organ po przedstawieniu dotychczasowego toku postępowania - wskazał, że zasadniczą przyczyną wydania decyzji negatywnej przez organ I instancji był fakt, iż skarżący nie przekazał gospodarstwa i nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w okresie 6 miesięcy od dnia otrzymania postanowienia dot. spełnienia wstępnych warunków do przyznania renty strukturalnej.

Oceniając kwalifikacje zawodowe córki skarżącego organ II instancji stwierdził, iż nie posiada ona tychże do prowadzenia działalności rolniczej. Wymieniono je w ustępie 6 załącznika do cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r., są nimi: rolnictwo, ogrodnictwo, weterynaria, technika ogrodnicza i leśna, zootechnika i architektura krajobrazu. Spośród zaś wymienionych w zaświadczeniu Dyrektora Instytutu Biologii Akademii [...] z dnia 25 lipca 2007r. przedmiotów nauczania, można było uznać tylko 60 godzin z "Podstaw ogrodnictwa".

Zdaniem organu - wprawdzie I.J. nie kwalifikuje się posiadaniem alternatywnych kwalifikacji zawodowych ( 3 letni staż pracy w gospodarstwie rolnym), to pewną szansą jest rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 listopada 2008 r., które modyfikuje wcześniejsze rozporządzenie z dnia 19 czerwca 2007 r.

W skardze powołując się na treść art. 54 §1 w zw. z art. 3 §2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – A.J. zarzucił:

a) naruszenie przepisów K.p.a., a szczególności art. 6 oraz art. 107 §3;

b) naruszenie regulacji art.153 cyt. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z nieuwzględnieniem stanowiska zawartego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydanym w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 5/09;

c) naruszenie §19 ust. 6 pkt 2 cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków (...);

d) naruszenie §2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 listopada 2008 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 -2013 (Dz.U z 2008 r. Nr 210 poz. 1325);

e) naruszenie regulacji przepisu zdania drugiego pkt 6 załącznika do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków (...), polegające na bezpodstawnej odmowie uznania kwalifikacji wskazanego następcy prawnego do przejęcia gospodarstwa rolnego a tym samym umożliwienia otrzymania renty strukturalnej.

Mając na względzie powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W motywach wskazano, jakie przesłanki legły u podstaw tak sformułowanego żądania.

W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonych aktów administracyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy – zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych organów administracji rządowej.

Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy.

II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.).

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.

Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.

III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ

na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a, lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a, lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy.

IV. Oceniając sprawę w powyższym aspekcie trzeba zwrócić uwagę, iż organ II instancji nie zrealizował wytycznych Sądu. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Organ miał bowiem możliwość wniesienia skargi kasacyjnej – o ile się z tymi poglądami nie zgadzał – lecz z tego nie skorzystał. Tak więc należy uznać za zasadny zarzut skarżącego, iż organ II instancji nie uwzględnił stanowiska zawartego w pierwotnym wyroku. Wówczas Sąd stwierdził konieczność odniesienia się do całości treści odwołania (nie można uznać za prawidłowe zajęcie stanowiska tylko względem części zarzutów). Przypomnieć należy zawarte tam sugestie: "W ocenie Sądu organ miał obowiązek odnieść się do wszystkich zarzutów odwołania i wskazać dlaczego uważa, iż kwalifikacje zawodowe (...) nie są wystarczające. (...) Organ powinien poinformować co ustalił i jakie ma zastrzeżenia co do przedstawionych dokumentów ponieważ strona mogłaby wówczas podjąć określone działania".

Wówczas w motywach wyroku zwrócono uwagę na potrzebę oceny argumentu skarżącego, że zakres godzinowy przedmiotów, które zaliczyła córka, był tego rodzaju, że pozwalał na uznanie, że odbyła 120 godzin kształcenia zawodowego pozwalającego na uzyskanie kwalifikacji zawodowych przydatnych do prowadzenia działalności rolniczej. Tymczasem również w motywach zaskarżonej decyzji "nie ma żadnego odniesienia się do twierdzenia skarżącego, jak również co do tego jakie wykształcenie – zdaniem organu – posiada następczyni. Okoliczności te powodują, że w ocenie Sądu skoro strona nie wie dokładnie dlaczego organ kwestionuje wspomniane kwalifikacje zawodowe, co rzutuje na jego dalsze działania i możliwość skutecznego ubiegania się o przyznanie renty strukturalnej".

Expressis verbis z motywów wyroku wynika niezrealizowana potrzeba ustalenia "czy niektóre z przedmiotów nauczania na odbytych przez nią studiach są przydatne do prowadzenia działalności rolniczej, czy też nie i dlaczego, oraz jeśli posiada ona wyższe wykształcenie inne niż rolnicze (...) Zaznaczyć należy, że strona która brała czynny udział w postępowaniu oraz zwracała się o informację powinna mieć prawo do wykazania tych okoliczności".

V. Tak więc w ponownym postępowaniu zwrócić uwagę należy na treść zaświadczenia wydanego przez dyrektora Wydziału Rolniczego Akademii [...] z dnia 25 lipca 2007 r., z którego wynika, że I.J. w czasie studiów zrealizowała blok przedmiotów przyrodniczych stanowiący naukową podstawę nowoczesnej technologii w uprawie roślin i hodowli zwierząt (w dokumencie tym wskazano poszczególne przedmioty i ich wymiar godzinowy – cały blok przyrodniczych podstaw rolnictwa wynosił 1490 godzin). Istotna jest też konstatacja, że przedmioty te są wykładane na typowo rolniczych kierunkach (np. rolnictwo, zootechnika) ale w mniejszym wymiarze godzinowym.

Skoro organ tych poglądów – zawartych w dokumencie – nie przyjmuje do wiadomości (nie podziela), to powinien – stosownie do treści art. 76 §3 k.p.a. przeprowadzić kontrdowód. Tego zaś w sprawie nie uczyniono, a zatem – zdaniem Sądu – treść tego zaświadczenia ma dla organu charakter wiążący. Treść w nim zawarta może zostać zanegowana, ale tylko w ramach przepisu art. 76 k.p.a. – czego nie uczyniono.

VI. Końcowo również należy nadmienić, iż przekazanie gospodarstwa rolnego następcy w zamian za rentę strukturalną uniemożliwia niezrozumiały upór organu, wyrażający się w braku rzetelnej oceny kwalifikacji rolniczych następcy. To jest główną przyczyną braku możliwości przeniesienia własności gospodarstwa rolnego w zakreślonym przez ustawodawcę terminie. W ocenie Sądu załączony do akt dokument Akademii [...] w pełni potwierdzał – już w dacie złożenia wniosku – posiadanie kwalifikacji zawodowych przydatnych do prowadzenia działalności rolniczej w rozumieniu ust. 6 in fine załącznika do cyt. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r.

Oczywistym jest, że orzekając ponownie w sprawie należy uwzględnić aktualny stan prawny, w tym kolejne nowelizacje wskazanych wyżej aktów normatywnych.

VII. Uwzględniając powyższe – stosownie do treści art. 153 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 c) oraz art. 200 p.p.s.a. – należał orzec jak w sentencji.