Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1808/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6049 Inne o symbolu podstawowym 604
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10a ust. 4, art. 10 b ust. 3, art. 34a pkt 5, art. 34c, art. 2 pkt 1n.
journal: Dz.U. 2010 nr 46 poz 276
law: Ustawa z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] Minister Finansów, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 104 i art. 107 § 1 i § 3 Kpa, w związku z art. 34c ust. 5 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2010 r., Nr 46, poz.276 ze zm.) zwanej dalej ustawą, art. 10a ust. 4 i 10b ust. 3 w związku z art. 34a pkt 5 ustawy, po rozpatrzeniu odwołania I. S. od decyzji Generalnego Inspektora Informacji Finansowej z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Minister Finansów wyjaśnił, że Prezes Sądu Apelacyjnego w [...], przy piśmie z dnia 3 sierpnia 2010 r. nr [...] do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (dalej GIIF) przekazał m. in. informację o wynikach kontroli przeprowadzonej przez sędziego Sądu Apelacyjnego w [...] (wizytatora ds. nadzoru nad notariatem i księgami wieczystymi), w dniu [...] lipca 2010 r. w Kancelarii Notarialnej prowadzonej przez notariusz I. S. w [...].

Wobec stwierdzenia, na podstawie wyników kontroli, nieprawidłowości polegającej na nieuczestniczeniu notariusz w szkoleniach z zakresu ustawy – GIIF postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej za niedopełnienie przez notariusz obowiązku zapewnienia udziału pracowników wykonujących obowiązki związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu w programach szkoleniowych dotyczących tych obowiązków określonego w art. 10 a ust. 4 ustawy, mającego na podstawie art. 10b ust. 3 ustawy odpowiednie zastosowanie do instytucji obowiązanych wykonujących działalność jednoosobowo.

W piśmie datowanym na dzień 28 lutego 2011 r. notariusz wyjaśniła, że z opinii sędziego wizytatora nie wynika, aby dopuściła się ona naruszenia obowiązku zapewnienia udziału pracowników wykonujących obowiązki związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, w programach szkoleniowych dotyczących tych obowiązków. Ponadto podkreśliła, że w okresie prowadzenia Kancelarii Notarialnej nie powierzała żadnemu z zatrudnionych przez nią pracowników, wykonywania obowiązków wynikających z ustawy, wyraźnie zaznaczając, że wszystkie obowiązki nałożone ustawą wykonywała osobiście, co wynikało również ze struktury zatrudnienia pracowników w kancelarii. W piśmie tym I. S. poinformowała również organ I instancji o uczestnictwie w kursie e- learning'owym z przeciwdziałania praniu pieniędzy, zorganizowanym przez GIIF, ukończonym przez nią w dniu 15 stycznia 2011 r.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] Generalny Inspektor Informacji Finansowej nałożył na notariusz I. S. jako instytucję obowiązaną, karę pieniężną w kwocie 6.700 zł za niedopełnienie obowiązku odbycia przez nią szkoleń dotyczących wykonywanych obowiązków związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

W uzasadnieniu GIIF stwierdził, że I. S. już od momentu rozpoczęcia prowadzenia działalności notarialnej, to jest od sierpnia 2001 roku, obowiązana była odbyć stosowne szkolenie wymagane ustawą. Odniósł się również do możliwości finansowych instytucji obowiązanej, występując do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o udostępnienie informacji dotyczących zeznań podatkowych o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2008 i 2009 przez stronę.

W odwołaniu od decyzji GIIF z dnia [...] kwietnia 2011 r. I. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 Kpa. Jej zdaniem brak było podstaw do wszczęcia postępowania, z uwagi na fakt ukończenia przez nią w dniu 15 stycznia 2011 r. kursu e-learning'owego organizowanego przez GIIF. Ponownie podkreśliła, że wszelkie obowiązki wynikające z ustawy wykonywała osobiście, a przepisy ustawy z 16 listopada 2000 r. w pierwotnej wersji w ogóle nie nakładały obowiązku odbywania szkoleń, nie zawierały żadnych przepisów karnych w zakresie przeprowadzenia szkoleń tak pracowników jak i instytucji obowiązanej.

W toku postępowania odwoławczego – organ podkreślił, że obowiązek zapewnienia udziału pracowników w programie szkoleniowym dotyczącym ustawy został określony w uchylonym już art. 28 ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2000 r. nr 116 poz. 1216), która weszła w życie z dniem 21 czerwca 2001 r. Oznacza to jego zdaniem, że już od czasu rozpoczęcia przez I. S. działalności notarialnej, strona obowiązana była przejść pierwsze stosowne szkolenie. Organ II instancji wskazał również, że nowelizacja ustawy w poważnym stopniu zmodyfikowała sposób podejścia do zwalczania procederu prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu, jak również uregulowała m. in. kwestie związane z zamrażaniem wartości majątkowych osób, grup i podmiotów. Jego zdaniem odbycie szkolenia uwzględniającego istotne zmiany w przepisach stanowi bardzo ważny element w prawidłowym prowadzeniu działalności notarialnej, a fakt, że przepisy ustawy z 16 listopada 2000 r. w pierwotnej wersji nie sankcjonowały niewykonania obowiązku zapewnienia udziału pracownikom w programach szkoleniowych, nie oznacza by obowiązek ten nie miał być realizowany.

Organ odwoławczy podkreślił również, że ukończenie przez notariusz w dniu 15 stycznia 2011 r. e-learningowego kursu organizowanego przez GIIF nie ma znaczenia dla sposobu rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, z uwagi na to, że w toczącym się postępowaniu, jako postępowaniu sankcyjnym, ocenia się stan faktyczny z daty kontroli, tj. z dnia [...] lipca 2010 r.

Wyjaśnił również, że kara pieniężna w rozpoznawanej sprawie została nałożona z uwagi na niedopełnienie przez notariusz obowiązku szkoleniowego dotyczącego przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Wywiódł również, że przepis art. 10 a ust. 4 ustawy odnoszący się wprost do zapewnienia szkoleń z zakresu ustawy pracownikom instytucji obowiązanej - w przypadku instytucji obowiązanych wykonujących działalność jednoosobowo stosuje się odpowiednio, co oznacza, że notariusz I. S. zobowiązana była do osobistego odbycia szkoleń w tym zakresie, a zaniechanie tego obowiązku podlega sankcji pieniężnej stosownie do art. 34a pkt 5 ustawy.

W konkluzji organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji poddał wnikliwej ocenie cały materiał dowodowy zebrany w postępowaniu, prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy prawa, a wysokość nałożonej kary pieniężnej GIIF, stosownie do postanowień art. 34c ust. 2 ustawy – uzależnił od rodzaju i zakresu naruszenia, dotychczasowej działalności instytucji obowiązanej oraz jej możliwości finansowych, co znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W skardze na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie notariusz I. S. zwana dalej skarżącą wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji GIIF z dnia [...] kwietnia 2011 r. jako podjętych z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zakwestionowała dokonaną przez organy administracji wykładnię przepisu art. 10a ust 4 oraz art. 10b ust. 3 ustawy. Podniosła, że wymienione w przepisach ustawy obowiązki instytucji obowiązanej w odniesieniu do notariuszy pokrywają się z obowiązkami nałożonymi na nich ustawą z 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008r., Nr 189, poz.1158 ze zm.). Dodała, że notariusze są płatnikami podatku od czynności cywilnoprawnych dokonywanych w formie aktu notarialnego (art. 10 ust.2 ustawy z 09.09.2000r o podatku od czynności cywilnoprawnych), a na mocy art. 10 ust.3a pkt 3 cytowanej ustawy są zobowiązani przekazywać organowi podatkowemu właściwemu ze względu na siedzibę płatnika odpisy sporządzanych aktów notarialnych dotyczących czynności cywilnoprawnych stanowiących przedmiot opodatkowania i to niezależnie od ich wartości. Ponadto wskazała, że notariusze są płatnikami podatku od darowizny dokonanej w formie aktu notarialnego albo zawartej w formie aktu notarialnego umowy, nieodpłatnego zniesienia współwłasności lub ugody w tym przedmiocie (art. 18 ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983r o podatku od spadku i darowizn), a na mocy art. 18 ust. 2 pkt 4 cyt. ustawy przekazywać naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu ze względu na siedzibę płatnika odpisy sporządzanych aktów notarialnych dotyczących czynności, z tytułu których są płatnikami podatku i to niezależnie od wartości przedmiotu transakcji.

Następnie skarżąca podkreśliła, że notariuszami są osoby posiadające wysoki poziom wykształcenia prawniczego, które umożliwia im analizę ustaw.

Wszystko to jej zdaniem powoduje, że brak jest jakichkolwiek podstaw do wymagania od notariuszy na mocy art. 10a ust 4 ustawy - obowiązku odbycia szkolenia w zakresie obowiązków wynikających z tej ustawy z zagrożeniem nałożenia kary pieniężnej. Odnośnie zaś obowiązku typowania transakcji podejrzanych i kierowania w uzasadnionych przypadkach zawiadomień o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 299 kk skarżąca podniosła, ze notariusz, jako instytucja zobowiązana "w zakresie czynności notarialnych dotyczących obrotu wartościami majątkowymi" (art. 2 ust 1 lit. n ustawy) nie ma możliwości ustalenia, czy zachodzą przesłanki przestępstwa tzw. prania brudnych pieniędzy. W jej ocenie to instytucje świadczące usługi finansowe (art. 2 ust 16 ustawy) mają zdecydowanie większe możliwości typowania transakcji podejrzanych monitorując przepływ wartości majątkowych na rachunkach bankowych także tych osobistych i tych nie biorących udziału w transakcji (art. 8b ust 4 i art. 12 a ustawy z 16.11.2000 r. ustawy).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest nieuzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2011 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja GIIF z dnia [...] kwietnia 2011 r. nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 10a ust. 4 w zw. z art. 10b ust. 3 oraz art. 34a pkt 5 i art. 34 c ustawy z dnia 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Zgodnie z art. 10a ust. 4 ustawy instytucje obowiązane zapewniają udział pracowników, wykonujących obowiązki związane z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu w instytucji obowiązanej, w programach szkoleniowych dotyczących tych obowiązków. Art. 10b ust. 3 tej ustawy stanowi zaś, że do instytucji obowiązanych wykonujących działalność jednoosobowo przepis art. 10a ust. 4 stosuje się odpowiednio.

W myśl art. 34a omawianej ustawy instytucja obowiązana, z wyłączeniem Narodowego Banku Polskiego, która nie dopełnia obowiązku zapewnienia udziału pracowników w programie szkoleniowym podlega karze pieniężnej (pkt 5).

Stosownie do art. 34c. ust. 1 cyt. ustawy karę pieniężną nakłada Generalny Inspektor w drodze decyzji, w wysokości nie większej niż 750.000 zł, a w razie naruszenia, o którym mowa w art. 34a pkt 5 - w wysokości nie większej niż 100.000 zł. Ustalając wysokość kary pieniężnej, Generalny Inspektor uwzględnia rodzaj i zakres naruszenia, dotychczasową działalność instytucji obowiązanej oraz jej możliwości finansowe (ust. 2.) .

W rozpoznawanej sprawie osobą odpowiedzialną za wykonywanie obowiązków określonych w ustawie o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu jest bezpośrednio notariusz wykonująca działalność jednoosobowo. Będąc zatem instytucją obowiązaną wykonującą działalność jednosobowo, na podstawie art. 10 b ust. 3 ustawy – ma do niej odpowiednie zastosowanie przepis art. 10a ust. 4 ustawy nakładający obowiązek udziału w programach szkoleniowych dotyczących wykonywania obowiązków związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Niespornym jest, że do [...] lipca 2010 r., tj. dnia kontroli Kancelarii Notarialnej prowadzonej przez skarżącą notariusz, przeprowadzonej przez sędziego Sądu Apelacyjnego w [...] wizytatora ds. nadzoru nad notariatem i księgami wieczystymi - skarżąca nie uczestniczyła w programach szkoleniowych dotyczących wykonywania obowiązków związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. W pisemnej informacji o wynikach tej kontroli, kontrolujący wskazał, że notariusz oświadczyła, że do dnia kontroli nie miała okazji uczestniczyć w szkoleniu dotyczącym przedmiotowej materii.

W tej sytuacji, słusznie zatem Generalny Inspektor Informacji Finansowej wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nałożenia na notariusz jako instytucję obowiązaną kary pieniężnej za niedopełnienie obowiązku uczestniczenia w programach szkoleniowych, o których mowa w art. 10a ust. 4 ustawy i na podstawie art. 34 a pkt 5 ustawy nałożył na skarżąca w drodze decyzji (utrzymaną przez Ministra Finansów) karę pieniężną, ustaloną według kryteriów określonych w art. 34 c ust. 1 i 2 ustawy.

Prawidłowym jest stanowisko organu, iż wydana w sprawie decyzja o nałożeniu kary jest decyzją sankcyjną i dotyczy stanu faktycznego stwierdzonego podczas kontroli. Nakładane na podstawie wskazanego powyżej przepisu sankcje mają charakter represyjny, a ich celem jest dyscyplinowanie adresatów norm prawnych zagrożonych sankcją do przestrzegania obowiązującego prawa. Niewątpliwie dla osiągnięcia skuteczności przedmiotowe sankcje muszą powodować dolegliwość, ale jednocześnie muszą być współmierne w stosunku do rodzaju naruszenia i nieuchronne. Jak wynika z akt sprawy skarżąca odbyła w okresie grudzień 2010 – styczeń 2011 r. stosowne szkolenie mające na celu realizację obowiązku określonego w art. 10a ust. 4 ustawy. Faktowi temu organy administracji nie przeczą, jednak okoliczność ta nie zmienia stanu faktycznego ustalonego na dzień kontroli, w której to dacie ciążył już przecież na skarżącej obowiązek udziału w stosownych programach szkoleniowych.

Zdaniem Sądu nałożona na skarżącą kara pieniężna w wysokości 6 700 złotych nie narusza prawa. Jest adekwatna do stwierdzonego w toku postępowania naruszenia przepisów prawa, które znajduje odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym. Wymierzając ją w podanej wyżej wysokości, organ odwołał się do wyników finansowych skarżącej. Należy zaakcentować, że na gruncie rozpatrywanej sprawy nie wykazano, że wysokość nałożonej kary została ustalona przez organ dowolnie.

Z zarzutami skargi Sąd nie może się zgodzić. Ustawodawca uznając notariuszy w zakresie czynności notarialnych dotyczących obrotu wartościami majątkowymi za instytucję obowiązaną (art. 2 pkt 1n ustawy) nałożył na nich określone obowiązki w zakresie gromadzenia i przekazywania informacji w procesie przeciwdziałania procederowi prania brudnych pieniędzy. Sprawnemu realizowaniu tych obowiązków służyć ma udział pracowników lub instytucji obowiązanych (w sytuacji wykonywania działalności jednoosobowo) w programach szkoleniowych odpowiedzialnych za wykonanie obowiązków określonych w ustawie. Z jednoznacznie brzmiącego i nie wymagającego żadnych zabiegów interpretacyjnych przepisu art. 10a ust. 4 w zw. z art. 10b ust. 3 ustawy wynika obowiązek udziału jednostki obowiązanej wykonującej działalność jednoosobowo w programach szkoleniowych w przedmiotowej materii. W świetle tego podnoszona przez skarżącą argumentacja o niecelowości udziału w programach szkoleniowych (z powodu realizowania przez notariuszy obowiązków nałożonych ustawą o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu obowiązków na podstawie innych przepisów prawa oraz o komptencjach notariuszy do samodzielnego analizowania ustaw) pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw i stanowi niedopuszczalną polemikę z normą prawa wynikającą z obowiązującej ustawy. Dodać tylko przy tym wypada, że w odpowiednich programach szkoleniowych zapewne omawiane są nie tylko przepisy rzeczonej ustawy, które istotnie prawnik może przyswoić samodzielnie, ale także m. in. techniki rozpoznawania np. zawieranych przed notariuszem transakcji nietypowych, służące ujawnianiu nieprawidłowości w przeprowadzanych transakcjach, a wypracowane przez służby wywiadu finansowego.

W konsekwencji, w ocenie Sądu należy uznać, iż organy administracji nie naruszyły przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego, albowiem podjęły wszelkie możliwe i niezbędne zarazem czynności celem pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w oparciu o zebrany w sposób wyczerpujący materiał dowodowy. Ponadto poprzez pełne - w ocenie Sądu - uzasadnienie faktyczne obu zaskarżonych decyzji organ nie naruszył normy postępowania administracyjnego wskazanej w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.. w stopniu, który miałby istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 53, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.