Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1206/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 - 3b
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Michał Niedźwiedź Sędziowie: WSA Grzegorz Klimek WSA Urszula Zięba (spr.) Protokolant: starszy referent Kinga Bryk po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 września 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek skargę oddala.


UZASADNIENIE

A.S. złożyła w dniu 29 września 2020 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu składek po zmarłym mężu W.S. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że jej sytuacja po śmierci męża jest ciężka, gdyż jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Grodzkim Urzędzie Pracy w Krakowie bez prawa do zasiłku. Mąż zmagał się z chorobą alkoholową i prawdopodobnie z tego tytułu powstało zadłużenie, o którym nie wiedziała. Podała także, że jej małoletni syn uczy się w liceum i chce naukę kontynuować.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 21 czerwca 2021 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednoczenie płatnikiem w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał m.in., że W.S. prowadził działalność gospodarczą w okresie od 5 lutego 2007 r. do 31 sierpnia 2013 r. oraz od 10 lipca 2018 r. do [...] r., tj. do dnia kiedy zmarł. Decyzją z dnia 19 marca 2021 r. ZUS stwierdził, że jako spadkobierca Skarżąca przejmuje wraz z synem K.S. przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki zmarłego.

Dalej organ podał, że wobec zaległości W.S. za okres od "02.2010 r. do 12.2012 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Krakowie wszczął postępowanie 23 sierpnia 2011 r. Natomiast za zaległości za okres 01.2013 do 08.2013 r. postępowanie zostało wszczęte dnia 30 października 2013 r. Postępowanie zostało zakończone dnia [...] w związku ze śmiercią zobowiązanego. Należności za okres od 07.2018 r. do 09.2018 r. nie zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, jednakże do chwili zgonu nie uległy one przedawnieniu".

Następnie organ po przedstawieniu przepisów art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.), dalej "u.s.u.s.", stwierdził, że wobec Skarżącej nie zachodzą przesłanki na stwierdzenie całkowitej nieściągalności z tytułu składek.

Organ po przeanalizowaniu przesłanek wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie) uznał, że żadna z trzech przesłanek wymienionych w tym przepisie nie zachodzi.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS decyzją z dnia 18 sierpnia 2021 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. uchylił decyzję własną z dnia 21 czerwca 2021 r. i na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 u.s.u.s. i w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek po zmarłym W.S. w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu organ wskazał w szczególności, że dokonał ponownej analizy kwestii przedawnienia i uznał, że w decyzji z 21 czerwca 2021 r. prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Na powyższą decyzję Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1287/21, uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd podał w szczególności, że ZUS rozpoznając sprawę w wyniku wniosku Skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy bezrefleksyjnie zaakceptował stanowisko organu zawarte w decyzji z dnia 21 czerwca 2021 r., nie czyniąc żadnych ustaleń odnośnie przedawnienia składek i kosztów egzekucyjnych objętych wnioskiem o umorzenie, które wynikają z decyzji dnia 19 marca 2021 r. o zakresie odpowiedzialności Skarżącej i jej syna. Tymczasem obowiązkiem organu rozpoznającego ponownie sprawę było wyjaśnienie treści podstawy prawnej, w oparciu o którą przyjął, że nie doszło do przedawnienia należności. W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że najstarsze należności z tytułu składek dotyczą lutego 2010 r., a w tym okresie przepisy dotyczące przedawnienia składek zmieniały się wielokrotnie. Sąd wskazał także, że w decyzjach organów w żaden sposób nie przedstawiono dotychczasowego przebiegu postępowania egzekucyjnego, daty jego wszczęcia, a przede wszystkim nie przedstawiono żadnych dokumentów źródłowych, które pozwalałyby Sądowi zweryfikować, czy nie przedawniły się wymienione w decyzji koszty upomnień i koszty egzekucyjne. Organ w uzasadnieniu decyzji nie wykazał kiedy i egzekwowaniem, których składek na ubezpieczenia społeczne powstały koszty upomnień i koszty egzekucyjne, w związku z tym także i w tym zakresie uzasadnienie decyzji zostało uznane za wadliwe. Sąd wskazał, że nieudokumentowanie przez organ rozpoznający ponownie sprawę okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Sąd stwierdził również w uzasadnieniu decyzji dowolność oceny dokonanej przez organ zarówno w zakresie całkowitej nieściągalności jak również w zakresie oceny przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wskazał, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek realnych ustaleń (dowodów) w zakresie wyceny posiadanej przez Skarżącą nieruchomości położonej w miejscowości C. Podsumowując WSA wskazał, że ZUS nie przeprowadził szczegółowego postępowania wyjaśniającego w rozpatrywanej sprawie. Zatem doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, organ dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego. W związku z tym Sąd zobowiązał organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej kolejności do poddania analizie kwestię przedawnienia należności składkowych, mając na uwadze regulacje prawne wskazane przez Sąd. Po wtóre, organ powinien udokumentować wszystkie okoliczności, na które się powołuje w związku z instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych. Dopiero po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione zaległości z tytułu składek organ powinien rozpoznać wniosek Skarżącej o umorzenie przeprowadzając postępowanie, w trakcie którego w sposób wyczerpujący zbierze i rozpatrzy cały materiał dowodowy. Zebrany materiał dowodowy ZUS podda ocenie zgodnie z przepisem art. 80 K.p.a. Motywy rozstrzygnięcia organ przedstawi w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a. i realizującym zasadę wynikającą z art. 11 K.p.a.

ZUS decyzją z dnia 21 września 2022 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. uchylił decyzję własną z dnia 21 czerwca 2021 r. i na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 u.s.u.s. i w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek po zmarłym W.S. w łącznej kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu organ podał, że wobec zaleceń WSA w Krakowie dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek podjął postępowanie mające na celu wyjaśnienie wskazanych okoliczności oraz dokonał analizy kwestii przedawnienia należności według przepisów prawnych regulujących kwestie przedawnienia. Organ zacytował na str. 5-7 przepisy regulujące kwestie przedawnienia i stwierdził następnie, że składki na koncie płatnika składek nie przedawniły się z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Na stronach 7 – 9 organ odniósł się do należności składkowych za poszczególne okresy wskazując, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło od wskazanych w decyzji dni, kiedy nastąpiło doręczenie upomnień do dnia [...] r., tj. do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego z powodu zgonu dłużnika oraz od dnia zgonu dłużnika do 17 października 2019 r., tj. do dnia wydania postanowienia w sprawie stwierdzenia nabycia spadku, względnie że zawieszenie biegu przedawnienia nastąpiło do od dnia doręczenia zawiadomienia przeddecyzyjnego do dnia uprawomocnienia się decyzji. ZUS zwrócił następnie uwagę na treść art. 24 ust. 5d u.s.u.s. i stwierdził, że w sprawie należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

ZUS podał, że dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej Skarżącej na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów.

Organ podał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika między innymi, że Skarżąca: jest wdową; nie pracuje zarobkowo; nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych; nie uzyskuje dochodów z innych źródeł; nie pobiera świadczeń z urzędu pracy; pobiera zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 551,82 zł miesięcznie oraz korzysta z innych form pomocy – dodatku mieszkaniowego w wysokości 275,05 zł i zasiłków celowych w wysokości 70 zł i 200 zł miesięcznie; prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z 19-letnim synem, który nie uzyskuje dochodów; ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat – 493,71 zł, opłat eksploatacyjnych – 162 zł oraz kosztów związanych z leczeniem – 300 zł; nie posiada innych zobowiązań finansowych; nie posiada wierzytelności; posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2 położonego w K.; jest właścicielką działki rolnej zabudowanej altaną o pow. [...] m2 w C.; jest właścicielką samochodu [...] z 1996 r.; posiada środki na rachunku bankowych w wysokości 15,22 zł.

Organ podał, że w celu rozpatrzenia sprawy korzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych (Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych), na których podstawie ustalono dodatkowo, że: Skarżąca figuruje jako właściciel [...] z 1989 r. oraz że postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącej nie zostało dotychczas wdrożone.

ZUS przedstawił następnie zawartą w u.s.u.s. regulację dotyczącą umarzania należności z tytułu składek i wyjaśnił dlaczego w przypadku Skarżącej nie zachodzi żadna z przesłanek umożliwiających umorzenie należności składkowych z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Organ wskazał, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4 i 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ Strona nie prowadziła działalności gospodarczej, z tytułu której powstały zaległości składkowe, ale została na Nią przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania po zmarłym mężu;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie Strona wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności nie zostało dotychczas wdrożone, a okres ich dochodzenia na podstawie art. 24 ust. 5d u.s.u.s. jeszcze nie upłynął i Strona posiada majątek podlegający egzekucji.

Organ przedstawił następnie szczególne przypadki umorzenia określone w §3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Wyjaśnił dlaczego w stosunku do Skarżącej nie ma zastosowania przesłanka wskazana w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Wskazał, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Za takie zdarzenie nie może być uznane powstanie odpowiedzialności za długi spadkowe, jak również określenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zakresu odpowiedzialności, gdyż takie działanie organu wynika z przepisów prawa - art. 100 oraz art. 97 § 1, art. 98 § 1 i § 2 z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz art. 31 i 32 u.s.u.s.

Odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ przedstawił sytuację zdrowotną Skarżącej i stwierdził, że w aktach sprawy brak jest dowodów (np. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenia o niezdolności do pracy) wskazujących na trwałe wykluczenie Strony z rynku pracy ze względu na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Ponadto Skarżąca dysponuje majątkiem nieruchomym, ze sprzedaży którego ma możliwości - niezależnie od stanu zdrowia - pozyskania środków finansowych na spłatę przynajmniej części zobowiązań wobec ZUS. Ponadto Zobowiązana jest zarejestrowana w UP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i poszukuje pracy. W związku z tym ZUS stwierdził, że powyższa przesłanka w sprawie nie zachodzi.

Organ podał następnie, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. W ocenie ZUS ograniczone możliwości płatnicze Skarżącej, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. ZUS przedstawił sytuację finansową Skarżącej, szczegółowo przedstawiając formy wsparcia z jakich korzysta (str. 14-15 decyzji), i stwierdził, że nie neguje, że sytuacja ta jest trudna, jednak w ocenie organu nie jest ona trwała i ostateczna, a jest spowodowana brakiem zatrudnienia i nieuzyskiwaniem dochodów. Gospodarstwo domowe Skarżącej korzysta z pomocy skierowanej do osób znajdujących się w niedostatku i otrzymuje zasiłki celowe wypłacane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie. Aktualnie ZUS nie prowadzi wobec Skarżącej przymusowej egzekucji należności składkowych po zmarłym mężu, dlatego istniejąca zaległość nie ma wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych Strony. Dlatego w ocenie organu brak jest argumentów przemawiających za natychmiastowym uwolnieniem Strony od obowiązku spłaty należności. ZUS zwrócił także uwagę, że według danych Urzędu Statystycznego w Krakowie stopa bezrobocia w tym mieście na koniec lipca 2022 r. wynosiła 2,6%, co oznacza, że każda osoba aktywnie poszukująca zatrudnienia ma realną szansę na jego podjęcie. Podał również, mając na uwadze wiek Skarżącej, że do osiągnięcia uprawnień emerytalnych pozostało Jej 10 lat, w ciągu których może być ona aktywna zawodowo i osiągać dochody pozwalające na sukcesywną spłatę zobowiązań wobec ZUS. Organ zaznaczył również, że na sytuację materialną Strony składają się nie tylko uzyskiwane dochody ale także posiadane składniki majątkowe – w sprawie mieszkanie i nieruchomość rolna. ZUS podał, że Skarżąca wnioskowała o umorzenie całości zadłużenia lub w przypadku negatywnego rozstrzygnięcia – umożliwienie spłaty tylko należności głównej w kwocie 30 659,25 zł bez odsetek i kosztów upomnień. Oznacza to, że Skarżąca dostrzega szansę, przynajmniej częściowego uregulowania zaległości. ZUS podał, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W ocenie organu w sytuacji Skarżącej takie okoliczności nie zachodzą, biorąc pod uwagę wiek strony, posiadany majątek nieruchomy oraz brak udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy zarobkowej, w tym także na spłatę zobowiązań wobec ZUS.

Organ podał, że kluczowe znaczenie dla omawianej sprawy ma przyjęcie przez Skarżącą i jej syna po 1/2 części spadku po zmarłym W.S. na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że solidarnie odpowiadają oni za długi spadkowe do wysokości stanu czynnego spadku. Ze sporządzonej przez Skarżącą deklaracji podatkowej SD-3 wynika, że czysta wartość nabytych w drodze spadku rzeczy i praw majątkowych wyniosła [...] zł, a przedmiotem dziedziczenia było spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w K., przy ul. [...] . ZUS podał, że przyjęcie przez Skarżącą spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że świadomie wyraziła ona zgodę na nabycie wszystkich praw związanych ze spadkiem, ale także przyjęła odpowiedzialność za długi spadkowe do wartości otrzymanego spadku. W związku z tym organ stwierdził, że umorzenie należności publicznoprawnych w sytuacji gdy organ nie podjął jeszcze przymusowego dochodzenia należności, a Strona posiada majątek nieruchomy i dodatkowo przyjęła spadek o wartości znacznie przekraczającej wysokość zobowiązań wobec ZUS byłoby działaniem przedwczesnym i sprzecznym z interesem publicznym. W toku postępowania Skarżąca nie udowodniła, że sytuacja materialno-bytowa, rodzinna oraz zdrowotna definitywnie uniemożliwia spłatę należności z tytułu składek po zmarłym mężu. Aktualnie Strona korzysta ze wsparcia socjalnego, jednak dysponuje majątkiem, który nie służy zaspokajaniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych, ze sprzedaży którego obiektywnie może pozyskać środki finansowe na chociaż częściową spłatę zadłużenia wobec ZUS. W związku z tym organ nie może podjąć decyzji o natychmiastowym umorzeniu należności.

Na powyższą decyzję Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzuciła naruszenie art. 7 i 77 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i prawnego, nieuwzględnienie jej słusznego interesu oraz nierozpoznanie całego materiału dowodowego. W związku z tym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i uznanie, że należności z tytułu zaległych składek uległy przedawnieniu.

W uzasadnieniu podniosła ona w szczególności, że organ dokonał analizy przepisów regulujących kwestię przedawnienia zaległych składek, jednakże nie przedstawił żadnych dowodów, potwierdzających przerwanie lub zawieszenie biegu okresu przedawnienia składek. Dlatego organ nie może żądać zapłaty zaległych składek W.S., ponieważ były one już przedawnione w dniu przeniesienia na spadkobierców odpowiedzialności za zapłatę tych składek. W tym kontekście bez znaczenia pozostaje, czy istniały wobec strony przesłanki umorzenia tych zobowiązań. Niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni bowiem przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie zgodności z prawem odmowy umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie. Strona podała także, w sprawie zasadne wydaje się również rozważyć, czy nie zaszła okoliczności, o której mowa w art. 24 ust. 6 u.s.u.s. Skarżąca podała, że ww. rozstrzygnięcia organów administracyjnych są dla niej wysoce krzywdzące i powodują, że będzie zobowiązana do opłacenia składek przedawnionych, wynikających z działalności, której nigdy nie prowadziła, a przede wszystkim, których ze względu na sytuację osobistą, finansową i zdrowotną, obiektywnie nie będzie mogła nigdy uiścić.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 329 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 września 2022r., nr [...], którą – jak wyżej opisano - orzeczono o odmowie umorzenia Skarżącej należności z tytułu składek, wynikającej z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego męża, W.S. w kwocie [...] zł.

W ocenie Sądu, rozpatrywana w niniejszej sprawie skarga A.S. nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem organ ubezpieczeniowy, rozstrzygający w przedmiotowej sprawie nie naruszył przepisów prawa procesowego, ani też materialnego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało w warunkach związania wskazaniami tut. Sądu orzekającego uprzednio w sprawie Skarżącej, o sygn. I SA/Kr 1287/21. Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z art. 153 p. p. s. a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Pomimo użycia w art. 153 p. p. s. a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376). Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Podsumowując stwierdzić należy, zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 marca 2014r., I GSK 534/12 ), że: "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.".

Tym samym, wyrokiem wydanym w sprawie I SA/Kr 1287/21 z dnia 16 grudnia 2021r., związany był zarówno organ odwoławczy ponownie rozpoznający sprawę jak również Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę.

W ocenie Sądu, rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławcze usunął występujące poprzednio uchybienia i niedostatki uzasadnienia rozstrzygnięcia, sporządzając równocześnie jego prawidłowe i wyczerpujące istotę sprawy uzasadnienie.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie można nie zauważyć, że ZUS dokonał analizy sprawy w zakresie przedawnienia. Nie można pominąć faktu, że organ przedstawił w badanej decyzji szczegółowe regulacje prawne dotyczące okresu przedawnienia i w tym zakresie nie jest konieczne ich powielanie, tym bardziej, że zostały one prawidłowo zastosowane przez organ.

Należy bowiem zaaprobować ocenę organu opartą na gruncie przepisów art. 24 ust 5d u.s.u.s., że na gruncie niniejszej sprawy, należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ zacytował na str. 5-7 przepisy regulujące kwestie przedawnienia i prawidłowo wywiódł, że składki na koncie płatnika składek nie przedawniły się z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Na stronach 7 – 9 odniósł się natomiast do należności składkowych za poszczególne okresy wskazując, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło od wskazanych w decyzji dni, kiedy nastąpiło doręczenie upomnień do dnia [...], tj. do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego z powodu zgonu dłużnika oraz od dnia zgonu dłużnika do 17 października 2019 r., tj. do dnia wydania postanowienia w sprawie stwierdzenia nabycia spadku, względnie że zawieszenie biegu przedawnienia nastąpiło do od dnia doręczenia zawiadomienia przeddecyzyjnego do dnia uprawomocnienia się decyzji. ZUS zwrócił następnie uwagę na treść art. 24 ust. 5d u.s.u.s. i stwierdził, że w sprawie należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Ocena ta – po sprawdzeniu faktografii, nie budzi wątpliwości Sądu, co do jej prawidłowości.

Przechodząc do badania zaskarżonej decyzji w zakresie prawidłowości rozpoznania sprawy w odniesieniu do sytuacji rodzinnej i materialnej Skarżącej, rozpocząć należy od wskazania, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, stanowią przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r. poz. 266, dalej: "u.s.u.s."). Umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe wyłącznie po spełnieniu, chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ww. ustawy. Warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z powyższego przepisu wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia, wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacenia należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

W tym miejscu podać należy, że ustalenia organu, rozpoznającego przedmiotową sprawę w zakresie stwierdzenia, że w sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności tut. Sąd uznaje za prawidłowe i w pełni je akceptuje. W tym zakresie prawidłowo bowiem wskazał organ, że w przypadku skarżącej, przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt l u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy- Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. W sprawie nie zachodzi też przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej bo takowej nie prowadziła. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżąca przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Z kolei przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Natomiast przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ skarżąca ma 10 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego i chociaż od 11 lat pozostaje poza rynkiem pracy i jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna poszukująca pracy, nie można stwierdzić by nie istniały perspektywy by skarżąca taką pracę podjęła zwłaszcza wobec korzystnej sytuacji na rynku pracy. Ponadto skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z 19 letnim synem, nie uzyskującym dochodów z tytułu zatrudnienia, co również rokować może podjęciem zatrudnienia, zwłaszcza, iż zarówno skarżąca jak i jej syn nie wskazali by byli niezdolni do podjęcia zatrudnienia. Zasadnie więc uznały organy ubezpieczeniowe, że stwierdzenie, iż nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne byłoby przedwczesne. W świetle powyższego, prawidłowo stwierdził ZUS, że nie ma podstaw do podjęcia w ramach uznania administracyjnego, rozważań możliwości umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 ww. ustawy, gdyż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały nadto określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe okoliczności nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Przy czym zauważyć należy, iż użyty w ww. przepisie zwrot: "jeżeli zobowiązany wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia ww. przesłanek spoczywa na dłużniku.

Rozważając przesłanki umorzenia, wynikające z ww. rozporządzenia, w ocenie Sądu, rację ma organ ubezpieczeniowy twierdząc, że powstanie przedmiotowego zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej, przez męża skarżącej, za którego odpowiedzialność podatkową przejęli spadkobiercy; żona i syn w związku z nabyciem po nim spadku.

Nie budzi też wątpliwości Sądu, że zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań w tym zakresie, powinno być poprzedzone planem finansowym, opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku, przy czym nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Decydując się na założenie działalności gospodarczej, każdy powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. W kontekście powyższego, słusznie podkreślił ZUS, że skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli, zwłaszcza w sytuacji gdy osoba taka zmarła, pozostawiając spadkobierców. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwłaszcza, iż – jak wynika z akt sprawy – stan czynny7 spadku wynosi [...] tysięcy złotych a skarżąca wraz z synem przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

W konsekwencji powyższego, zaaprobować należy ocenę organów ubezpieczeniowych w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia.

Na uznanie Sądu zasługuje także ocena organów w zakresie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Zauważyć należy, że wystąpienie przedmiotowej przesłanki, uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżąca podnosiła argument złego stanu zdrowia, niemożności znalezienia pracy oraz korzystania od wielu lat z różnych form pomocy społecznej jednakże nie sposób nie zauważyć, że w aktach sprawy brak jest dowodów (np. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenia o niezdolności do pracy) wskazujących na trwałe wykluczenie skarżącej z rynku pracy ze względu na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Ponadto skarżąca jest zarejestrowana w UP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i poszukuje pracy.

W konsekwencji, powyższa okoliczność wskazuje na to, że w badanej sprawie nie zaszła przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, a ocena organu ubezpieczeniowego w tym zakresie jest racjonalna.

Przechodząc natomiast do oceny zasadności stanowiska organów ubezpieczeniowych w zakresie analizy przesłanki, wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia – zauważyć trzeba, że gospodarstwo domowe skarżącej korzysta z pomocy skierowanej do osób znajdujących się w niedostatku i otrzymuje zasiłki celowe wypłacane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Krakowie. W tej sytuacji, aktualnie ZUS nie prowadzi wobec Skarżącej przymusowej egzekucji należności składkowych po zmarłym mężu, dlatego istniejąca zaległość nie ma wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych rodziny. W ocenie organu (a Sąd tą ocenę podziela) "brak jest argumentów przemawiających za natychmiastowym uwolnieniem Strony od obowiązku spłaty należności. ZUS zwrócił także uwagę, że według danych Urzędu Statystycznego w Krakowie stopa bezrobocia w tym mieście na koniec lipca 2022 r. wynosiła 2,6%, co oznacza, że każda osoba aktywnie poszukująca zatrudnienia ma realną szansę na jego podjęcie. Podał również, mając na uwadze wiek Skarżącej, że do osiągnięcia uprawnień emerytalnych pozostało Jej 10 lat, w ciągu których może być ona aktywna zawodowo i osiągać dochody pozwalające na sukcesywną spłatę zobowiązań wobec ZUS. Organ zaznaczył również, że na sytuację materialną Strony składają się nie tylko uzyskiwane dochody ale także posiadane składniki majątkowe – w sprawie mieszkanie i nieruchomość rolna. ZUS podał, że Skarżąca wnioskowała o umorzenie całości zadłużenia lub w przypadku negatywnego rozstrzygnięcia – umożliwienie spłaty tylko należności głównej w kwocie [...] zł bez odsetek i kosztów upomnień. Oznacza to, że Skarżąca dostrzega szansę, przynajmniej częściowego uregulowania zaległości".

Niewątpliwe znaczenie dla omawianej sprawy ma nadto przyjęcie przez skarżącą i jej syna po 1/2 części spadku po zmarłym W.S. na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że solidarnie odpowiadają oni za długi spadkowe do wysokości stanu czynnego spadku. Ze sporządzonej przez Skarżącą deklaracji podatkowej SD-3 wynika, że czysta wartość nabytych w drodze spadku rzeczy i praw majątkowych wyniosła [...] zł, a przedmiotem dziedziczenia było spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w K., przy ul. [...] .

Podkreślić także trzeba, że zarówno skarżąca, jak i jej niepracujący, dorosły syn – jako zarejestrowani bezrobotni – mają prawo do nieodpłatnej opieki medycznej, finansowanej ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia.

W konsekwencji okoliczności związanych z pozostawaniem bez zatrudnienia przez skarżącą i dorosłego syna żyjącego we wspólnym gospodarstwie domowym, rację ma organ ubezpieczeniowy twierdząc, że umorzenie należności w tym przypadku, byłoby kolejnym wsparciem socjalnym, dla osoby czy osób, które nie podejmują absolutnie żadnej aktywności w kierunku pozyskania źródła dochodów własnych, bazując wyłącznie na środkach uzyskiwanych z pomocy społecznej, mimo, iż nie wykazują by dysponowali orzeczeniem o niezdolności do pracy czy niepełnosprawności a nadto są w wieku pełnej aktywności zawodowej.. Faktem jest, że ustalony stan faktyczny, wskazuje na obecnie niełatwą sytuację materialną skarżącej, jednakże brak jej cech wyjątkowości w takim sensie, że okoliczności te nie dotyczą osób, których działanie w kierunku poprawy swej sytuacji nie jest możliwe. Umorzenie zaległości składkowych byłoby w tej sytuacji przedwczesne, premiowałoby tego rodzaju postawę. Pamiętać trzeba, że umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, nie dziwi fakt, że organ odpowiedzialny za ich pobór, zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.

W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko ZUS, który uznał, że w świetle powyższych okoliczności faktycznych sprawy skarżąca nie udowodniła, że jej sytuacja materialno-bytowa i rodzinna perspektywicznie i trwale uniemożliwia spłatę zaległości wobec ZUS.

Nie należy zapominać, że umorzenie należności z tytułu składek może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest jednak podstaw do stwierdzenia, że takie okoliczności zachodzą.

W kontekście powyższego, Sąd pragnie jedynie wskazać, że zgodnie z jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych, zmiana sytuacji i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej) – por. wyrok NSA z 25 października 2018r., sygn. akt I GSK 1970/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2019r., sygn. akt V SA/Wa 1080/18.

Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy – zdaniem Sądu, organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia, określone w ust. 1 § 3 pkt 1, 2, i 3 ww. rozporządzenia. W konsekwencji stwierdzić należy, iż działanie organu, mieściło się w zakresie uznania administracyjnego.

W świetle powyższego wskazać także należy, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09, LEX nr 746039 oraz wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 225/09, LEX nr 582825), co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08, LEX nr 522553). Powyższe nie oznacza jednak, że decyzja w tym zakresie może być dowolna.

Podkreślenia wymaga również to, że tego rodzaju konstrukcja prawna decyzji ma ten skutek, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych, obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010r., sygn. akt II GSK 817/09, LEX nr 746251).

Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada praworządności, zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności, określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas, organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Jednocześnie podać trzeba, że uzasadnienie decyzji, spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich, jak już wyżej wspomniano, należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami, argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, materiałów dowodowych lub też, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu.

Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję, stwierdzić należy, że ZUS prawidłowo zastosował powyższe przepisy.

W ocenie Sądu, wydanie decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego. ZUS dokonał m.in. ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącej, wziął pod uwagę: wszystkie uzyskane i przedłożone do sprawy dokumenty. Ponadto w celu kompleksowego rozpatrzenia sprawy, korzystano również z danych wygenerowanych z rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Bazy Internetowej Regon, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Baz Danych Ksiąg Wieczystych.

W ocenie Sądu, analiza zebranych w sprawie dowodów została dokonana przede wszystkim z uwzględnieniem oświadczeń skarżącej oraz dokumentów, które przedłożyła w toku postępowania. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie oceny jej sytuacji majątkowej i zdrowotnej, uznając, że umorzenie należności w badanej sprawie nie tylko nie jest możliwe z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek, lecz również z uwagi na społeczną sprawiedliwość, bowiem poprzednik prawny skarżącej, po którym nabyła spadek uzyskiwał dochody, które w przeszłości były zwiększone z uwagi na brak opłacania należnych składek na ubezpieczenia.

W konsekwencji, nie mogą zyskać aprobaty Sądu, zarzuty skargi dotyczące niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, objawiające się nieuwzględnieniem faktycznej sytuacji materialnej, zdrowotnej i egzystencjalnej skarżącej. W tym miejscu wskazać należy, że już sam fakt sformułowania przez skarżącą zarzutów w skardze, świadczy o tym, że decyzja zawiera pełne rozstrzygnięcie, z którym skarżąca może polemizować i formułować w tym zakresie zarzuty oraz przedstawiać swoją argumentację na poparcie stanowiska.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, organy ubezpieczeniowe prawidłowo uznały, że aktualna sytuacja skarżącej nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek. Umorzenie należności z tytułu składek, co do zasady ma charakter wyjątkowy. Natomiast odmienne stanowisko skarżącej, co do zasadności działania organów ZUS nie daje podstaw do uznania, że ich rozstrzygnięcia są nieprawidłowe.

Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 p.p.s.a.).

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja organu I i II jest zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.