Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 486/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Protokolant Starszy asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2018r. sprawy ze skargi P. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz P. w W. kwotę 597zł ( pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. prowadził postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela - Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] wystawionego na zobowiązaną B. N., obejmującego należności z tytułu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za miesiąc wrzesień 2013r. w kwocie należności głównej [...] zł.

Celem wyegzekwowania należności organ egzekucyjny dokonał następujących czynności egzekucyjnych:

- zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2016r. zajęto wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. w W.. Zawiadomienie to wraz z odpisem tytułu wykonawczego, za pośrednictwem operatora pocztowego, przesłano do zobowiązanej. Przesyłka została uznana za skutecznie doręczoną w dniu [...] lipca 2016r., z uwagi na niepodjęcie jej w przypisanym prawem terminie. W odpowiedzi bank poinformował o wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową do tego prawa majątkowego oraz o znajdującej się na rachunku kwocie wolnej od zajęcia;

- zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2016r. dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę w E. C. Sp. z o.o. w B. (zajęcie nieskuteczne z uwagi na niepodjęcie przez dłużnika zajętej wierzytelności skierowanej do niego korespondencji);

- zawiadomieniem organ egzekucyjny zajął wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. w W. (odpowiedź negatywna banku z dnia [...] czerwca 2016r.);

- zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2016r. dokonano zajęcia nadpłaty wynikającej z rozliczenia rocznego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r. (PIT 37).

Z uwagi na bezskuteczność egzekucji, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia [...] marca 2018r. umorzył, w trybie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1201 ze zm.) - dalej jako: "u.p.e.a.", postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku zobowiązanej. Organ wskazał, iż w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić w przypadku ujawnienia majątku lub źródeł dochodu zobowiązanego.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018r. Nr [...] organ egzekucyjny obciążył wierzyciela - Prezesa Zarządu PFRON kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł z powodu braku możliwości wyegzekwowania ich od zobowiązanej i w następstwie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Na powyższe rozstrzygnięcie wierzyciel złożył zażalenie wnosząc o jego zmianę lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2018r. Nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu, organ powołując odpowiednie przepisy mające zastosowanie w sprawie wskazał, że w przedmiotowej sprawie w wyniku podjętych czynności egzekucyjnych powstały koszty egzekucyjne, na które składa się opłata manipulacyjna wynosząca 1% kwoty egzekwowanych należności (wraz z odsetkami za zwłokę) naliczona do tytułu wykonawczego Nr [...] w wysokości [...] zł oraz opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego wynosząca 5% kwoty egzekwowanej należności w wysokości [...] zł. Łącznie koszty wyniosły [...] zł. Koszty te, w myśl art. 64c u.p.e.a., winien ponieść zobowiązany. Jednakże jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego organ egzekucyjny, przy zachowaniu należytej staranności i dostępnych środków egzekucyjnych, nie wyegzekwował kosztów egzekucyjnych od B. N. umarzając postępowanie egzekucyjne z powodu bezskuteczności egzekucji. Dokonane czynności egzekucyjne w sposób szczegółowy zostały opisane w postanowieniu z dnia [...] marca 2018r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, które nie zostało przez wierzyciela zaskarżone. Organ podkreślił, że po zakończeniu tego postępowania organ egzekucyjny nie ma możliwości wyegzekwowania od zobowiązanego powstałych w jego toku kosztów egzekucyjnych. W związku z tym mając na uwadze art. 64c § 4 u.p.e.a., koszty egzekucyjne winien pokryć wierzyciel.

Ustosunkowując się do twierdzenia wierzyciela, iż organ egzekucyjny nie wykazał, że został spełniony warunek wynikający z art. 64 § 2 u.p.e.a. Dyrektor wskazał, że przesyłkę zawierającą odpis tytułu wykonawczego Nr [...] wraz z zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2016r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego skierowano do zobowiązanej za pośrednictwem operatora pocztowego w dniu [...] czerwca 2016r. Przesyłka ta, pomimo dwukrotnego awizowania w dniach [...] czerwca 2016r. i [...] czerwca 2016r. nie została przez adresata podjęta. [...] uznano ją za skutecznie doręczoną na podstawie przepisu art. 44 § 4 ustawy z dnia [...] czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego. W świetle powyższego, zdaniem organu, warunek o którym mowa w art. 64 § 2 u.p.e.a. został spełniony.

Dyrektor zauważył, że do skutecznego zajęcia wierzytelności pieniężnych z rachunku bankowego zobowiązanej doszło w dniu [...] czerwca 2016r. (doręczenie zawiadomienia do [...] S.A.). Zajęcie to zostało uznane i przyjęte do realizacji przez dłużnika zajętej wierzytelności. Stąd też, zdaniem Dyrektora, naliczenie opłaty za czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego było zasadne. Organ podkreślił, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uzależniają obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi od skuteczności egzekucji. Opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wydatki egzekucyjne są należnościami, które nie pozostają w związku z żadnymi efektami egzekucji, co wynika wprost z art. 64 u.p.e.a.

Za nieuzasadniony Dyrektor uznał zarzut, iż organ egzekucyjny obciążył Prezesa Zarządu PFRON kosztami postępowania egzekucyjnego, nie uwzględniając stanowiska Trybunału Konstytucyjnego zawartego w wyroku z dnia [...] czerwca 2016r. sygn. akt. SK 31/14. Obciążając wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, którymi jest opłata manipulacyjna w wysokości 1% dochodzonej należności oraz opłata za skuteczne zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, organ egzekucyjny wziął pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonanymi w toku postępowania egzekucyjnego czynnościami egzekucyjnymi.

Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, ustalona przez organ egzekucyjny kwota kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł jest kwotą, która nie pozostaje w oderwaniu od nakładów pracy organu, zwłaszcza, że podjął on również inne czynności egzekucyjne, za które opłat nie naliczono (np. wydatki poniesione w związku dojazdem poborcy skarbowego pod adres zamieszkania zobowiązanej, związane z ustaleniem miejsca jej pobytu, poszukiwaniem posiadanych przez nią składników majątkowych).

W złożonej do tut. Sądu skardze Prezes PFRON wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] kwietnia 2018 r. zarzucając:

- naruszenie art. 190 §4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które to przepisy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia [...] czerwca 2016r. (sygn. akt SK 31/14), uznał za niekonstytucyjne oraz poprzez oparcie skarżonego postanowienia na ww. przepisach art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. bez uwzględnienia wskazanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie;

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie w wyniku uznania przez organ, że w niniejszej sprawie doszło do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego pomimo braku środków na tym rachunku, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych;

- błędną ocenę stanu faktycznego polegającą na uznaniu, że doszło w niniejszej sprawie do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym podczas gdy prawidłowa ocena prowadzi do wniosku, że do zajęcia wierzytelności nie doszło wobec faktu, że nie było na rachunku żadnych środków pieniężnych, czego konsekwencją jest brak podstaw do pobrania opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w niniejszej sprawie.

Skarżący wskazał, iż stan faktyczny i prawny sprawy dotyczy przepisów uznanych przez Trybunał za niekonstytucyjne. Zarzucił, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej pominął kwestię, iż wysokość kosztów egzekucyjnych nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności. Zdaniem strony organ nie odniósł się do zagadnienia, iż wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego. Istotne jest jednak przy tym zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały one naliczone, tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej sankcji karnej nałożonej na wierzyciela.

Skarżący zakwestionował zasadność naliczenia kosztów egzekucyjnych w trybie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. z uwagi na okoliczność zajęcia pustego rachunku bankowego, a nie wierzytelności z tego rachunku. Organ egzekucyjny zajął bowiem rachunek bankowy, na którym nie było środków pieniężnych. W związku z tym, zdaniem Prezesa PFRON nie można uznać, że doszło do zastosowania środka egzekucyjnego uprawniającego do naliczenia opłaty na podstawie przepisu art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 1302 dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a).

W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd kontrolując zaskarżone postanowienie co do jego zgodności z prawem uznał, że skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. wydane w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł.

Z przedstawionych przez organ odwoławczy ustaleń faktycznych wynika, że m.in. zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2016 r. zajęto wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. w W.. Zawiadomienie to wraz z odpisem tytułu wykonawczego, za pośrednictwem operatora pocztowego, przesłano do zobowiązanej. Przesyłka została uznana za skutecznie doręczoną w dniu [...] lipca 2016 r., na podstawie art. 44 § 4 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

W odpowiedzi na zajęcie, udzielonej dnia [...] lipca 2016 r., a następnie [...] sierpnia 2016 r. Bank poinformował o wystąpieniu zbiegu egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową oraz o znajdującej się na rachunku kwocie wolnej od zajęcia.

Kolejnym zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2016 r. dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę w E. C. Sp. z o.o. w B. (zajęcie nieskuteczne z uwagi na niepodjęcie przez dłużnika zajętej wierzytelności skierowanej do niego korespondencji.

Następnie, zawiadomieniem Nr [...] organ egzekucyjny zajął wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. w W. (odpowiedź negatywna Banku z dnia [...] czerwca 2016 r.);

Zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...] dokonano zajęcia nadpłaty wynikającej z rozliczenia rocznego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r. (PIT 37).

Z powodu bezskuteczności egzekucji Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. umorzył, w trybie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku zobowiązanej.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. organ egzekucyjny obciążył wierzyciela - Prezesa Zarządu PFRON kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł z powodu braku możliwości wyegzekwowania ich od zobowiązanej i w następstwie umorzenia, postanowieniem z dnia [...] marca 2018r., postępowania egzekucyjnego. Na koszty egzekucyjne złożyła się opłata manipulacyjna wynosząca 1% kwoty egzekwowanych należności (wraz z odsetkami za zwłokę) naliczona do tytułu wykonawczego Nr [...] w wysokości [...] zł oraz opłata za zajęcie w [...] S.A. wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego wynosząca 5% kwoty egzekwowanej należności w wysokości [...] zł. Łącznie koszty wyniosły [...] zł.

W skardze, w pierwszej kolejności skarżący sformułował zarzut naruszenia art. 190 § 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które to przepisy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 uznał za niekonstytucyjne.

Podkreślić w związku z tym należy, że w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny wskazał, iż nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji (i to zarówno na korzyść lub niekorzyść organu). Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości - jak w tej sprawie) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną.

Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc, obciążeniem podatkowym. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Trybunał Konstytucyjny wskazał również, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłat będących przedmiotem skargi konstytucyjnej, ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, co oznacza, że nie powoduje on utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, jednakże po wydaniu orzeczenia przez Trybunał, musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet musi być nadal stosowany przez właściwe organy egzekucyjne. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału.

Wobec tego, skutkiem wymienionego wyroku Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów, egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłat w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał bowiem, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Organy egzekucyjne muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w podanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W skardze skarżący zarzuca naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie w wyniku uznania przez organ, że w niniejszej sprawie doszło do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego pomimo braku środków na tym rachunku, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.

Sąd uznaje ten zarzut za zasadny. Stosownie do treści tego przepisu, organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł 20 gr;

Skład orzekający podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych ( v. wyroki NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15, z 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16, dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W przepisie tym, ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było środków finansowych. Należy również podkreślić, że taka wykładnia powołanego przepisu, najpełniej realizuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Uwzględnia ona racjonalną zależność między wysokością, czy zasadnością pobrania opłaty, a czynnościami organów, za których podjęcie opłata została naliczona.

Wobec tego, opłatę egzekucyjną w wysokości określonej podanym przepisem należy pobrać za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Skoro ustalenie opłaty uzasadnia zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to warunkiem koniecznym dla jej naliczenia i pobrania jest istnienie w dacie zajęcia, ewentualnie wpłynięcie przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego, środków pieniężnych na zajęty rachunek bankowy, z którego następuje chociażby częściowe zaspokojenie wierzyciela. W innym wypadku, naliczenie opłaty jest niezasadne, co więcej, sprzeczne z postulatami wspomnianego wyroku Trybunału.

Oceny tej nie zmienia powoływany przez organ przepis art. 80 § 2 u.p.e.a. stanowiący, że zajęcie, o którym mowa w § 1 art. 80 obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega bowiem wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe

W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania egzekucyjnego dokonano wprawdzie zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w [...] S.A., jednakże w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego nie uzyskano żadnej kwoty. Tymczasem, dopiero w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, staje się ona wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. Natomiast przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłat za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. W sytuacji, gdy nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma także podstaw do naliczenia opłaty określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

W tej sytuacji należało uznać, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela kosztami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., ponieważ w toku egzekucji nie doszło do zajęcia wierzytelności, skoro od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego, na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych podlegających egzekucji.

W tym zakresie Sąd uznał wniesioną skargę i podniesione zarzuty za zasadne.

Natomiast, w ocenie Sądu, organ zasadnie i prawidłowo naliczył opłatę manipulacyjną na podstawie art. 64 ust. 6 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż [...] zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie, opłata manipulacyjna została naliczona w kwocie [...]zł, a egzekwowana kwota należności głównej objęta tytułem wykonawczym wynosiła [...] zł.

Opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych i jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego. Jest ona niezależna od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności.

Zdaniem Sądu, argumentacja organu odwoławczego, że naliczona opłata nie pozostaje w oderwaniu od nakładów pracy organu egzekucyjnego jest zasadna. Organ podjął szereg czynności egzekucyjnych, w tym generujących konieczność poniesienia wydatków, takich jak: ustalenie miejsca pobytu oraz majątku zobowiązanej, dojazd poborcy skarbowego do miejsca zamieszkania zobowiązanej, zajęcia rachunków bankowych, zajęcia wynagrodzenia za pracę.

Z wyroku Trybunału nie wynika, że wysokość opłaty manipulacyjnej musi zawsze odpowiadać wartości nakładu pracy organu egzekucyjnego bądź faktycznie poniesionym przez organ wydatkom. Przeciwnie, Trybunał podkreślił, że z samej istoty opłat wynika, iż nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego oraz że pełnią one funkcję fiskalną, służąc finansowaniu aparatu egzekucyjnego. Za niesprzeczne z Konstytucją Trybunał uznał stosunkowe określenie wysokości opłaty. Natomiast zdaniem Trybunału ustawodawca powinien ustalić przy tym górną kwotę opłaty, w sytuacji bowiem należności o znacznej wartości brak takiej górnej granicy może powodować "całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat". Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje, bowiem naliczona w kwocie [...]zł opłata manipulacyjna, nie realizuje w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej i spełnia standard określony w wyroku Trybunału, tym bardziej, że po wyeliminowaniu możliwości naliczenia opłaty egzekucyjnej na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., wierzyciel zostanie obciążony jedynie opłatą manipulacyjną.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko Sądu, o braku podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą ustaloną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w kwocie [...]zł.

Z podanych przyczyn, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( tj. Dz.U. z 2018r., poz. 1804 ze zm.), na które złożyły się uiszczony wpis od skargi, koszty zastępstwa procesowego oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa.

E. Kruppik-Świetlicka L. Kleczkowski J. Szulc