Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 352/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Treść wyniku: Uchylono  orzeczenie i umorzono postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 1, art. 93 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 85
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,
article: art. 77 § 1, art. 80, art. 156 § 1 pkt
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant: Referent stażysta Agnieszka Kuna po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 października 2020 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu stypendium rektora I. uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie; II. przyznaje adwokatowi T. W. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu w kwocie [...] zł , w tym kwotę [...] zł należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2020 r. (nr [...]) Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w L. stwierdziła nieważność decyzji Komisji Stypendialnej Zespołu ds. stypendium rektora Uniwersytetu [...] w L. w L. z dnia [...] listopada 2019 r. (nr [...]) w przedmiocie przyznania skarżącej M. R. stypendium rektora w wysokości 1.000 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2019 r. do dnia 30 czerwca 2020 r.

Wskazane wyżej decyzje administracyjne zostały wydane w następującym stanie sprawy:

Na podstawie wniosku z dnia 15 października 2019 r. złożonego przez studentkę M. R. – Komisja Stypendialna Zespół ds. stypendium rektora Uniwersytetu [...] w L. decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. orzekła o przyznaniu na rzecz wnioskującej stypendium rektora w wysokości 1.000 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2019 r. do dnia 30 czerwca 2020 r. w roku akademickim 2019/2020 na kierunku: Prawo bezpieczeństwa wewnętrznego. Decyzja ta stała się ostateczna.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w L. z urzędu wszczęła postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji. U uzasadnieniu tego postanowienia wyjaśniono, że na skutek wewnętrznego postępowania wyjaśniającego ustalono, że decyzja o przyznaniu na rzecz skarżącej stypendium rektora podjęta została z rażącym naruszeniem prawa oraz aktów wewnętrznych Uniwersytetu, stanowiących o możliwości przyznania określonego świadczenia i pobierania go na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat (§ 5 ust. 1 Regulaminu oraz art. 93 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce). Ustalono, że okres uprawniający do pobierania świadczeń, o których mowa w § 5 ust. 1 Regulaminu w przypadku skarżącej minął w dniu 30 września 2018 r., ze względu na podejmowane i odbywane kierunki studiów w całym toku kształcenia.

W wyniku tak wszczętego postępowania decyzją z dnia [...] marca 2020 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w L. stwierdziła nieważność decyzji Komisji Stypendialnej Zespołu ds. stypendium rektora Uniwersytetu [...] w L. w L. z dnia [...] listopada 2019 r. W uzasadnieniu tej decyzji wyjaśniono, że pierwotnie ustalony okres upływu 6 lat w systemie USOS datowany na 30 września 2021 r. był błędny, co zostało zweryfikowane na podstawie historii podejmowanych i odbywanych przez studentkę licznych kierunków studiów. M. R. studiowała bowiem w okresach:

1) Katolicki Uniwersytet L. J. P. II (Prawo); Data początkowa: 2017-10-01; Data końcowa: 2024-09-30 (zgodnie z oświadczeniem studentki we wniosku);

2) UMCS, Prawo, niestacjonarne jednolite magisterskie (skreślona); Data rozpoczęcia: 2009-10-01; Data zakończenia: 2010-03-19;

3) UMCS, Administracja, stacjonarne I stopnia (skreślona); Data rozpoczęcia: 2012-10-01, Data zakończenia: 2014-10-20;

4) UMCS, Europeistyka, stacjonarne I stopnia (skreślona); Data rozpoczęcia: 2014-10-01; Data zakończenia: 2015-03-11;

5) UMCS, Administracja, stacjonarne I stopnia (ukończone); Data rozpoczęcia: 2015-10-01; Data zakończenia: 2018-07-05;

6) UMCS, Bezpieczeństwo wewnętrzne (Prawo bezpieczeństwa wewnętrznego), stacjonarne II stopnia (w trakcie); Data rozpoczęcia: 2018-10-01 do obecnie;

7) UMCS, Administracja, stacjonarne II stopnia (w trakcie); Data rozpoczęcia: 2018-10-01 do obecnie.

W związku z powyższym zdaniem Odwoławczej Komisji Stypendialnej prawidłowo ustalony okres 6 lat wskazany w § 5 ust. 1 Regulaminu w przypadku M. R. – upłynął w dniu 30 września 2018 r. Według organu, okres 6 lat oznacza 6 lat kalendarzowych, to jest 72 miesiące, podczas których danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów – niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Ten 6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zajęć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane a nie rozpoczynać się od nowa. Podobnie w przypadku ukończenia studiów pierwszego stopnia i podjęcia studiów drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich, sumują się wyłącznie okresy studiowania na tych studiach, natomiast przerwę pomiędzy tymi studiami wyłącza się.

Skarżąca M. R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na wskazaną wyżej decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...], zarzucając jej:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na przyjęciu, że okres 6 lat należy liczyć od dnia, w którym student podejmuje studia po raz pierwszy;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest § 5 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów UMCS w L. stanowiący załącznik do Zarządzenia nr 41/2019 Rektora UMCS w związku z art. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, poprzez zastosowanie błędnej wykładni przez organ, że okres 6 lat należy liczyć od dnia, w którym student podejmuje studia po raz pierwszy;

3) naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy i błędne przyjęcie przez organ, że decyzja wydana przez organ I instancji została wydana z naruszeniem prawa;

4) naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7a k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na odebraniu stronie uprawnienia przez organ, gdy treść normy prawnej w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce budzi wątpliwości, które organ powinien rozstrzygnąć na korzyść strony.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ewentualnie o jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., a na zasadzie art. 145a § 1 p.p.s.a. wniosła o zobowiązanie organu do wydania decyzji o określonej treści w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w przepisach art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. lub art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy, dlatego zasługiwała na uwzględnienie.

W świetle przepisów art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, albo naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Według zaś art. 145 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a., sąd stwierdza także nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) lub w innych przepisach, albo też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Dodatkowo stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przede wszystkim wymaga zwrócenia uwagi, że stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym determinowane jest uznaniem, że w realiach danej sprawy rzeczywiście zachodzi sytuacja szczególna, tzw. "wada kwalifikowana" określona w art. 156 § 1 k.p.a. Z kolei zaskarżona decyzja może zostać uchylona jedynie wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do wiążącego rozstrzygnięcia kwestii, czy na obecnym etapie sprawy – we wszczętym przez organ odwoławczy postępowaniu nieważnościowym – istotnie zaistniała podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Stypendialnej UMCS w L. z dnia [...] listopada 2019 r. w przedmiocie przyznania skarżącej jako studentce stypendium rektora w roku akademickim 2019/2020, czy też nie.

Otóż, w sprawie tej przesłanką stwierdzenia przez Odwoławczą Komisję Stypendialną Uniwersytetu [...] w L. nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej był przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Według tego przepisu, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Stwierdzenie nieważności jest zatem postępowaniem nadzwyczajnym i wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnych. W przedmiotowej sprawie organ uznał, że przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zaistniała, co – jego zdaniem – uzasadniało stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej. Tymczasem wniosek ten był w ocenie Sądu co najmniej przedwczesny, a przez to nieprawidłowy.

Przede wszystkim materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85, z późn. zm. – dalej jako "ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce" lub "ustawa") oraz postanowienia Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] w L. , który stanowi załącznik do Zarządzenia Rektora UMCS nr 41/2019 z dnia 26 września 2019 r.

Przepis art. 86 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przewiduje, że student może ubiegać się o:

1) stypendium socjalne;

2) stypendium dla osób niepełnosprawnych;

3) zapomogę;

4) stypendium rektora;

5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego;

6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną.

Zgodnie natomiast z art. 93 ust. 1 powołanej ustawy, student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku, a według przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, a zatem także stypendium rektora wymienione art. 86 ust. 1 pkt 4, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy, regulamin świadczeń dla studentów określa:

1) wysokość świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, lub sposób jej ustalania;

2) szczegółowe kryteria i tryb przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4, oraz zakwaterowania i wyżywienia, o których mowa w art. 104, oraz sposób wypłacania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4;

3) sposób dokumentowania sytuacji materialnej studenta;

4) tryb powoływania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej.

Z tego względu analogiczne unormowania zawiera § 5 ust. 1 przywołanego już wyżej Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] w L., zgodnie z którym świadczenia, o których mowa w § 4 ust. 1 oraz zwiększenie stypendium socjalnego, o którym mowa w § 4 ust. 2 , przysługują studentowi realizującemu kształcenie na studiach I stopnia, studiach II stopnia, jednolitych studiach magisterskich oraz doktorantom, o których mowa w § 2 ust. 2, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat, z zastrzeżeniem § 27 ust. 2.

W rozpoznawanej sprawie Odwoławcza Komisja Stypendialna uznała, że ustalony w decyzji o przyznaniu skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia okres upływu 6 lat w systemie USOS datowany został na dzień 30 września 2021 r. i był błędny. Błąd wyniknął z tego, że okres 6 lat, wskazany w § 5 ust. 1 Regulaminu – według organu – upłynął w przypadku skarżącej już w dniu 30 września 2018 r, a zatem stypendium rektora nie powinno zostać jej w ogóle przyznane. W zakresie zaś sposobu ustalenia tego okresu zwrócono uwagę, że okres 6 lat oznacza okres 6 lat kalendarzowych, czyli 72 miesiące, podczas których danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów – niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego okresu nie ma znaczenia okoliczność, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera.

W ocenie Sądu, taka wykładnia przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a w konsekwencji także § 5 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów UMCS w L., dokonana w niniejszej sprawie przez odwoławczy organ stypendialny – jest wadliwa.

Organ – jak już wskazano – przyjął, że pojęcie "przysługiwania świadczeń" jest tożsame z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie pierwszego z tych pojęć w ogóle nie wynika z treści art. 93 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, ani też z innych przepisów. Wymieniona ustawa nie zawiera legalnej definicji pojęcia "przysługiwania świadczenia". Wobec zaś braku definicji legalnej pojęcie to należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczenia, które zostało już przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich wymaganych prawem kryteriów. W związku z tym, nie można zgodzić się z prawidłowością poglądu organu, że dla biegu okresu, w którym student można otrzymać stypendium nie ma znaczenia to, czy występował on o świadczenia oraz czy zostało mu ono przyznane przez właściwy organ uczelni, to jest czy w istocie świadczenie pobierał (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20 i przytoczone w tych orzeczeniach stanowisko doktryny). Dlatego wykładnia językowa wyklucza możliwość zrównania znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczeń", o którym mowa w ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, z wyinterpretowanym przez organ pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenia" (zob. przykł. wyroki: WSA w Gdańsku z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 460/20; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20; WSA w Łodzi z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20; WSA w Olsztynie z dnia 28 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 107/20 oraz WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20).

W świetle przepisu art. 86 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, student jedynie fakultatywnie może ubiegać się o przyznanie stypendium. Oznacza to, że nawet spełnienie przez studenta przewidzianych prawem kryteriów przyznania określonych ustawą świadczeń, nie obliguje do ich przyznania w sytuacji, kiedy student wniosku o przyznanie danego rodzaju świadczenia nie złożył i go nie pobierał, ani też nie daje podstaw do zaliczenia takiego okresu do określenia terminu 6 lat, o jakim mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 5 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów UMCS w L.. Brzmienie przywołanego przepisu art. 86 ust. 1 ustawy wyłącza tym samym możliwość uznania, że samo posiadanie statusu studenta jest równoznaczne z "przysługiwaniem prawa do świadczeń", w tym uprawnienia do stypendium rektora. Z kolei przepis art. 91 ustawy określa przesłanki prawa do ubiegania się o stypendium rektora. Oznacza to w konsekwencji, że aby świadczenie przysługiwało muszą zostać spełnione co najmniej trzy warunki. Po pierwsze, ubiegający się o nie musi posiadać status studenta, po drugie, w złożonym wniosku o przyznanie świadczenia musi wyrazić wolę ubiegania się o konkretną pomoc (wskazać rodzaj wnioskowanego świadczenia), a po trzecie, musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane prawem dla danej kategorii pomocy finansowej (wykazać przesłanki przyznania pomocy). W przypadku stypendium rektora przepis art. 91 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przewiduje, że stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym. Według zaś art. 91 ust. 2 ustawy, stypendium rektora otrzymuje student przyjęty na pierwszy rok studiów w roku złożenia egzaminu maturalnego, który jest:

1) laureatem olimpiady międzynarodowej albo laureatem lub finalistą olimpiady stopnia centralnego, o których mowa w przepisach o systemie oświaty;

2) medalistą co najmniej współzawodnictwa sportowego o tytuł Mistrza Polski w danym sporcie, o którym mowa w przepisach o sporcie.

Stypendium rektora przyznaje się nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku studiów. Jeżeli liczba studentów jest mniejsza niż 10, stypendium rektora może być przyznane 1 studentowi. Studentów, o których mowa w ust. 2, nie uwzględnia się przy ustalaniu liczby studentów otrzymujących stypendium rektora, o której mowa w zdaniu pierwszym (art. 91 ust. 3 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce).

Analogiczne wymogi oraz konieczność złożenia wniosku przewidziane są w przywoływanym już wyżej § 5 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów UMCS w L., dlatego powyższe uwagi w zakresie wykładni przepisów ustawy pozostają aktualne także względem prawidłowej wykładni tego postanowienia regulaminu.

Ponadto przedstawione przez Sąd rozumienie użytego w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce pojęcia "przysługiwania świadczeń", jako odnoszącego się do pobierania stypendiów, czyli do świadczeń już przyznanych na wniosek zainteresowanego studenta, wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy. Jak wskazano bowiem w tym uzasadnieniu: "Realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat".

Mając powyższe rozważania na uwadze należało stwierdzić, że 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz w § 5 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów UMCS w L., należy odnosić do okresu, w którym student spełniał przewidziane prawem przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie był beneficjentem takiej pomocy przyznanej mu przez organy uczelni. Nie można zaś, jak błędnie przyjął w niniejszej sprawie organy stypendialny, wiązać początku tego okresu jedynie z momentem w ogóle rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa i wydany na jej podstawie Regulamin nie wiążą ani przysługiwania, ani tym bardziej uprawnienia do otrzymywania świadczeń, w tym stypendium rektora, to nie sposób było uznać, że już z chwilą rozpoczęcia studiów zaczyna biec termin 6 lat ograniczający czas (okres) przysługiwania świadczeń, stosownie do art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 5 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów UMCS w L.. Termin ten należy odnosić wyłącznie do okresu, kiedy świadczenie rzeczywiście studentowi przysługiwało i kiedy z niego korzystał, w następstwie złożenia wniosku oraz spełnienia przesłanek, na czas określony w decyzji przyznającej stypendium. To właśnie ten okres zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie może przekroczyć łącznie 6 lat.

W związku ze stanowiskiem organu trzeba też wskazać, że przepisy art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ustawy określają, w jakich sytuacjach studentowi nie przysługuje prawo do świadczenia (w tym stypendium rektora) lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żaden z wymienionych przepisów nie wiąże jednak prawa do świadczenia z nadmiernie długim okresem studiowania, co może być spowodowane nie tylko nieprzykładaniem się studenta do nauki, lecz także z czynnikami od studenta niezależnymi, np. sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20).

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania stwierdzić należało, że organ rozstrzygający w niniejszej sprawie dokonał wadliwej interpretacji zarówno przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, jaki i § 5 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów UMCS w L., co zasadnie zostało wyartykułowane w skardze.

W konsekwencji Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w L. na skutek błędnie dokonanej wykładni prawa materialnego doszła do wadliwego wniosku, że zaistniała w tej sprawie podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Stypendialnej Zespołu ds. stypendium rektora Uniwersytetu [...] w L. w L. z dnia [...] listopada 2019 r. (nr [...]) w przedmiocie przyznania skarżącej stypendium rektora w wysokości 1.000 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2019 r. do dnia 30 czerwca 2020 r.

Jeżeli zaś uwzględnić, że organ w ogóle nie dokonywał w tej sprawie ustaleń faktycznych w przedmiocie prawidłowego ustalenia okresu, w jakim w czasie swoich studiów na różnych kierunkach skarżąca była w ogóle beneficjentem określonego rodzaju świadczeń, to zasadnie w skardze zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie także reguł proceduralnych, a w szczególności art. 7 k.p.a., choć również – czego w skardze nie podniesiono – naruszono też przepisy art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.

Z tego względu zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., o czym należało orzec w pkt I sentencji wyroku.

Ponadto, skoro nie zachodziły przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej o przyznaniu skarżącej stypendium rektora to uznać również należało, że wszczęte z urzędu prze organ postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności tej decyzji na przyjętej podstawie prawnej było bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., co z kolei uzasadniało umorzenie przez Sąd wadliwie wszczętego postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.

Odnosząc się zaś do zawartego w skardze żądania dotyczącego stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Sąd zwraca uwagę, że nie było do tego dostatecznie uzasadnionej podstawy, gdyż organ nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa w stopniu kwalifikowanym, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jak wynika z ugruntowanego od dawna stanowiska doktryny oraz judykatury sądowoadministracyjnej, "rażące naruszenie prawa", o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stanowi podstawę stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (por. wyrok NSA z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1056/10). W orzecznictwie wskazuje się również, że nie może być mowy o rażącym naruszeniu przepisów prawa, gdy istnieją rozbieżności, wątpliwości, czy też spory w interpretacji danego przepisu, na co wskazuje m.in. rozbieżność w orzecznictwie, konieczność korzystania z innej wykładni aniżeli językowa, potrzeba posiłkowania się orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, literaturą prawniczą, etc. (por. wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2016 r., sygn. akt II FSK 3120/15). Tym samym, rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi ono, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 2983/15). W sprawie tej zaś, tylko ustalenia faktyczne dotyczące okresu dotychczasowego rzeczywistego pobierania przez skarżącą świadczeń, czego całkowicie zaniechano, pozwalałyby wiążąco stwierdzić, czy decyzja ostateczna o przyznaniu jej stypendium rektora była wadliwa, a zaskarżona decyzja rażąco naruszająca prawo.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w pkt II sentencji wyroku znajduje natomiast uzasadnienie w przepisach art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18).