Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 288/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, 5; art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a, 3b
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Siedlcach, po rozpoznaniu wniosku J. P. (skarżący), odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w tym składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami od tej należności, za okres od lutego 2002 r. do kwietnia 2004.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionym od powyższej decyzji skarżący zakwestionował ustalenia organu w zakresie majątku posiadanego przez niego majątku oraz sytuacji finansowej. Podkreślił, że pomimo braku majątku, organ w sposób nieuzasadniony odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skarżący podniósł także, że jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w Zamościu jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, gdyż nie ma i nie było dla niego pracy, zaś obecna sytuacja nie wynika tylko z jego winy lecz jest również wynikiem błędnie prowadzonej prze państwowe instytucje polityki.

Jednocześnie skarżący zakwestionował wysokość zadłużenia. W związku z tym decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. organ określił wysokość zadłużenia skarżącego dotyczącego należności z tytułu składek. Od decyzji tej skarżący złożył odwołanie do sądu, co spowodowało konieczność zawieszenia postępowania w sprawie o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności. W związku z oddaleniem przez sąd odwołania od decyzji Zakładu z dnia [...] stycznia 2015 r., postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r. organ podjął zawieszone postępowanie w sprawie z wniosku o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Siedlcach utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2014 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Organ ustalił, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Oboje posiadali statusy osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku. Poza kosztami leczenia w wysokości ok. 50 zł miesięcznie skarżący nie ponosił żadnych opłat związanych z utrzymaniem. Nie posiadał innych zobowiązań pieniężnych. W dokumentacji przedłożonej do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie wykazał by ponosił koszty leczenia. Oświadczył, że jego sytuacja zdrowotna, materialna, finansowa i rodzinna pozostaje bez zmian. W toku podjętego postępowania w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji obrazującej jego aktualną sytuację rodzinno-finansową.

ZUS natomiast ustalił, że w dniu [...] listopada 2016 r. skarżący został wyrejestrowany z ubezpieczeń przez PUP w Z. jako osoba bezrobotna. Aktualnie J. P. zgłoszony jest do ubezpieczeń jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, od [...] listopada 2016 r. przez firmę A., a od [...] września 2017 r. przez firmę K. Z kolei zarobki skarżącego od tego czasu kształtują się powyżej średniej krajowej (za wyjątkiem lutego i listopada 2018 r.). Średnie wynagrodzenie z ostatnich trzech miesięcy (czerwiec – sierpień 2019 r.) wyniosło 8 025,23 zł brutto, tj. około 5 500,00 zł netto miesięcznie. Natomiast konto żony skarżącego wskazuje, że od [...] lipca 2019 r. jest ona zgłoszona do ubezpieczeń jako świadczeniobiorca emerytury. W składanej dotychczas dokumentacji, jako osoba bez źródła dochodu skarżący informował, że nie korzysta z pomocy ze strony państwa, tj. szeroko rozumianego wsparcia z pomocy społecznej. Dlatego w sytuacji uzyskiwania wynagrodzenia powyżej średniej krajowej organ stwierdził, że z przyczyn oczywistych w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 z późn. zm.), dalej jako "u.s.u.s.", że brak jest możliwości stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia. Brak całkowitej nieściągalności zadłużenia powoduje zaś, że brak jest podstaw do skierowania należności do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.

Organ stwierdził, że skarżący nie wykazał okoliczności, które potwierdziłyby sytuację przewidzianą w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej jako "rozporządzenie", tj. że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i rodziny.

Końcowo organ podkreślił, że zarówno w pierwotnym wniosku, jak i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący powołuje się na swój stan zdrowia oraz członka rodziny stanowiący przeszkodę podjęcia zatrudnienia. Jednak przesłanka ta nie ma w sprawie zastosowania, ponieważ od [...] listopada 2016 r. świadczy pracę, z której uzyskuje on wynagrodzenie i jest zdolny do regulowania zobowiązań.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J.P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości w związku z przedawnieniem roszczeń.

W uzasadnieniu skargi oraz w piśmie z dnia 13 marca 2020 r., skarżący przytoczył treść art. 24 ust. u.s.u.s. oraz podniósł, że swoją działalność gospodarczą zakończył w dniu [...] lutego 2004 r. Przedawnienie wszystkich jego zaległości nastąpiło więc najpóźniej w dniu 15 marca 2014 r. Po zmianie ustawy od dnia 1 stycznia 2003 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przedawniają się po dziesięciu latach bez względu na to, czy był przerywany bieg przedawnienia, czy nie. Nie ulegają przedawnieniu należności, które zostały zabezpieczone hipoteką lub zastawem. Po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Skarżący podkreślił, że w jego przypadku należności uległy przedawnieniu, gdyż nie zostały one zabezpieczone hipoteką lub zastawem. Przytoczył cząstkowy fragment uzasadnienia Sądu Okręgowego w Zamościu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt IV U 1351/15, nie załączając jego odpisu. Zdaniem skarżącego obowiązkiem organu było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy zaległe składki, o których umorzenie wniósł są nadal wymagalne i nie uległy one przedawnieniu. Tym bardziej, że początek zaległości w opłacaniu składek datuje się na październik 2004 r. a w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby na przerwanie bądź zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Odnosząc się do treści skargi organ podniósł, że zaskarżona decyzja wydana została dopiero po prawomocnym zakończeniu sprawy przed sądem dotyczącej ustalenia wysokości zadłużenia. Zatem kwestia przedawnienia zaległości była badana przez organ przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wraz z odsetkami.

Materialnoprawną podstawę przedmiotowej decyzji stanowiły przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Przez należności z tytułu składek ustawa rozumie składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowe opłaty (art. 24 ust. 2). Wyjątek od zasady umarzania należności tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności przewiduje art. 28 ust. 3a ustawy, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Organ odniósł się do wszystkich wskazanych w at. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek i prawidłowo ustalił, że żadna z nich w sprawie niniejszej nie zachodzi. Skarżący ustaleń tych skutecznie nie podważył.

Wobec treści skargi, w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii przedawnienia.

Przepisy art. 24 u.s.u.s. w zakresie dotyczącym przedawnienia zmieniały się kilkakrotnie. W okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r. (Dz.U.1998 r. Nr 137, poz. 887) przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. określał, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik (ust. 5).

Od dnia 1 stycznia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) wprowadzone zostały zmiany w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek. Między innymi zgodnie z nowym brzmieniem art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Zniesiono przerwę biegu przedawnienia na skutek odroczenia terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każdej innej czynności zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 24 ust. 5 ustawy nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, z tym zastrzeżeniem, że po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Ponadto wprowadzono instytucję zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.).

Kolejna zmiana w zakresie zawieszenia biegu terminu przedawnienia nastąpiła z dniem 1 lipca 2004 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) od kiedy to art. 24 ust. 5b u.s.u.s. stanowił, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Ponadto, po zmianie od 1 stycznia 2012 r. przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przy czym przepis art. 27 ustawy nowelizującej u.s.u.s., tj. ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. poz. 1378, dalej ustawa redukcyjna) stanowi, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1). Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Z akt sprawy oraz z treści samej zaskarżonej decyzji wynika, że organ wyjaśnił szczegółowo, przyczyny i okoliczności powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia. W sposób nie budzący wątpliwości wykazał, że w trakcie biegu terminu przedawnienia doszło do jego zawieszenia. Prawidłowo organ ubezpieczeniowy wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie, bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu z uwagi na wydanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. w sprawie zadłużenia na koncie rozliczeniowym skarżącego. Organ określił tą decyzją wysokość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 2002 r. do kwietnia 2004 r. Od tej decyzji skarżący złożył odwołanie, którego Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił, zaś Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z dnia [...] maja 2019 r. sygn. akt [...] oddalił apelację skarżącego.

Z decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. wynika, że w stosunku do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za podany wyżej okres podejmowane były czynności, których skutkiem było zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Tytuły wykonawcze obejmujące należności na ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 2002 r. do listopada 2002 r. zostały odebrane przez bank w dniu 14 marca 2003 r., natomiast korespondencja skierowana do dłużnika została zwrócona z adnotacją "awizowano". Tytuły wykonawcze za okres od grudnia 2002 r. do grudnia 2003 r. zostały doręczone zobowiązanemu przez Urząd Skarbowy w dniu 4 czerwca 2004 r. Na tytułach zamieszczona jest adnotacja "zobowiązany odmówił podpisu". Tytuły wykonawcze za okres od stycznia 2004 r. do kwietnia 2004 r. zostały doręczone zobowiązanemu przez Urząd Skarbowy w dniu 17 marca 2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 24 marca 2009 r. umorzył postępowanie egzekucyjne. W stosunku do należności na ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 2002 r. do kwietnia 2004 r. wystąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia od dnia doręczenia tytułów wykonawczych do dnia wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Siedlcach postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego tj.:

- należności za okres od lutego 2002 r. do listopada 2002 od 14 marca 2003 r. do 24 marca 2009 r.

- należności za okres od grudnia 2002 r. do grudnia 2003 r. od 4 czerwca 2004 r. do 24 marca 2009 r.

- należności za okres od stycznia 2004 r. do kwietnia 2004 r. od 17 marca 2008 r. do 24 marca 2009 r.

W orzecznictwie sądów administracyjnych i powszechnych wskazuje się, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego. Podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z wszczęciem i prowadzeniem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy wyegzekwowaniu należnych składek (por. wyroki: z dnia 19 września 2018 r., I SA/Lu 396/18 i z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 737/17, z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 676/19). Do takich czynności zaliczono również wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, ale także orzeczenia, pisma kierowane do strony, z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności (wyroki: z dnia 19 lipca 2016 r., I SA/Sz 637/16, z dnia 27 stycznia 2012 r., I SA/Lu 721/11 oraz z dnia 9 grudnia 2009 r., V SA/Wa 1479/09, a także wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 26 września 2019 r., III AUa 189/19). Niewątpliwie czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek było doręczenie tytułów wykonawczych ale również wydanie i doręczenie decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] ustalającej wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu składek i wyroków sądu powszechnego zapadłych w sprawie .

Tym samym, wbrew twierdzeniu skarżącego, nie doszło do przedawnienia należności w przedmiotowej sprawie.

Ponadto, jak ustalił organ, w dniu [...] sierpnia 2019 r. zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 19 sierpnia 2019 r. za okres od lutego 2002 r. do kwietnia 2004 r. przez Dyrektora Oddziału ZUS w S. postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego z wynagrodzenia za pracę, a więc możliwości płatnicze J. P. uległy radykalnej zmianie. Na poczet zadłużenia składkowego, [...] sierpnia 2019 r. wpłynęła pierwsza wpłata egzekucyjna w kwocie 2 819,49 zł. Zasadnym jest zatem twierdzenie organu, że zadłużenie skarżącego względem ZUS jest aktualne i wymagalne.

Z niebudzących wątpliwości ustaleń organu wynika, że J. P. podjął zatrudnienie i zgłoszony został do ubezpieczeń: społecznego i zdrowotnego. Zarobki skarżącego od roku 2016 kształtują się powyżej średniej krajowej. Średnie wynagrodzenie za czerwiec do sierpnia 2019 r. wyniosło 8025,23 zł brutto, tj. około 5500 zł netto miesięcznie. Natomiast żona skarżącego od [...] lipca 2019 r. pobiera świadczenia emerytalne. W składanej dotychczas dokumentacji, jako osoba bez źródła dochodu skarżący informował, że nie korzysta z pomocy z pomocy społecznej.

Z tych przyczyn organ prawidłowo stwierdził brak spełnienia przesłanek umorzenia z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Wobec tego, że nie został spełniony warunek całkowitej nieściągalności zadłużenia, organ rozważył w dalszej kolejności przesłanki umorzenia należności określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3a ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie zatem od określonych w art. 28 ust. 2 przesłanek nieściągalności, w przypadku osób będących płatnikami składek, organ zobowiązany jest rozważyć możliwość umorzenia należności z uwagi na okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Zgodnie z tym przepisem organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przepisy rozporządzenia umożliwiają zatem organowi umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach.

Organ prawidłowo ustalił, że żadna z tych sytuacji nie zachodzi w przypadku skarżącego. Ustalenie to oparte zostało o zebrane w sprawie dowody, szczegółowo przeanalizowane i poddane ocenie zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, które - zgodnie z powołanymi przepisami - powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

Skarżący miał możliwość wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki. Skarżący jednak z tego uprawnienia nie skorzystał i nie złożył dokumentów dotyczących jego stanu zdrowia oraz dokumentów, z których wynikałyby dochody które uzyskuje, jakie posiada zobowiązania oraz jakie ponosi wydatki związane z bieżącym utrzymaniem.

Wyjaśnić należy, że to rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków w celu umożliwienia organowi pełnej i rzetelnej oceny możliwości płatniczych skarżącego. Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia wyraźnie stanowi, że organ może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie opłacić tych należności. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ciężar dowodzenia okoliczności mających uzasadniać istnienie przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, albowiem z faktu ich istnienia wywodzi on określone skutki prawne (wyrok NSA z 29 maja 2013 r. sygn. akt II GSK 430/12, wyrok z 9 października 2013 r. sygn. akt II GSK 922/12).

Podzielić należy stanowisko organu, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Organ prawidłowo ocenił sytuację materialną i rodzinną skarżącego i uznał, że skoro skarżący osiąga stałe dochody z tytułu zatrudnienia a żona skarżącego uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego to odpadła przesłanka umorzenia należności, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną w której nie jest on w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego, a zwłaszcza, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. J. P. nie wskazał również by poza nim i jego żoną w gospodarstwie domowym pozostawały jeszcze jakieś inne osoby i by osoby te były na jego utrzymaniu.

Z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, aby w przypadku skarżącego zachodziły szczególne okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia: poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Skarżący nie wykazał również, że została spełniona przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia: przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Mimo wezwań skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów potwierdzających jego twierdzenia o wystąpieniu choroby co czyni jego oświadczenia gołosłownymi. Ocenie organów w aspekcie umorzenia należności podlega aktualna sytuacja majątkowa i życiowa wnioskodawcy.

Prawidłowo organ zauważył w uzasadnieniu decyzji, że działalność gospodarcza prowadzona jest na własne ryzyko, które zawsze ponosi osoba ją prowadząca i na której spoczywają obowiązki związane z opłacaniem należności publicznoprawnych. Spłata zadłużenia jest obowiązkiem skarżącego.

Wyjaśnić należy, że nawet zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisach art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 ust. 2 rozporządzenia oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyroki NSA: z 17 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 1694/14 oraz z 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 217/12). Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.

Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie pozostawia organowi swobodę wyboru w zakresie wyboru spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów rozstrzygnięcia sprawy.

Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny.

Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy oraz gdy będzie zgodny z nakazem należytego wyważenia interesu publicznego i indywidualnego w konkretnie rozpatrywanym przypadku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

Względy interesu publicznego w postaci ochrony stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, zasada równości w zakresie obowiązków ubezpieczonych i płatników nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych i wyjątkowych przypadków życiowych.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżącego oraz w sposób wyczerpujący i jasny uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym. Stan zdrowia oraz sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadniały przyjęcia, że w przypadku skarżącego zachodzi wyjątkowa sytuacja uzasadniająca umorzenie należności.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.).