Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1095/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2013-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 276 ust. 1, art. 193, art. 190,
journal: Dz.U. 2008 nr 25 poz 150
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska  - tekst jednolity
article: art. 122 ust. 1, art. 134, art. 138, art. 135 ust. 1.
journal: Dz.U. 2012 poz 145
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi [...] Spółki z o.o. w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] 2012 r., nr [...] w przedmiocie opłat za korzystanie ze środowiska I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję wydaną z upoważnienia Marszałka [...] z dnia [...] 2012 r., nr [...]; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]na rzecz [...] Spółki z o.o. w Lublinie kwotę 11 239 (jedenaście tysięcy dwieście trzydzieści dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Marszałek Województwa wymierzył O. Sp. z o.o. opłatę podwyższoną za pobór wód za I półrocze 2012 r. w wysokości 402 179,00 zł. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż strona nie posiadała w I półroczu 2012 r. ważnego pozwolenia wodnoprawnego, co uzasadniało zastosowanie sankcji w postaci opłaty podwyższonej w trybie art. 276 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008r., Nr 25, poz. 150 ze zm., dalej zwana jako "u.p.o.ś."). Odwołanie od powyższej decyzji wniosła firma O. Sp. z o.o. podnosząc, że instalacja do poboru wód została nabyta od Syndyka Masy Upadłości D. M. P. Sp. z o.o., który posiadał pozwolenie na pobór wód podziemnych do dnia 31 grudnia 2013 r. Spółka wyjaśniła, że działała na podstawie pozwolenia udzielonego Syndykowi jako poprzednikowi prawnemu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając powyższe odwołanie utrzymało mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...]. Organ odwoławczy w uzasadnieniu wskazał, że art. 276 ust. 1 u.p.o.ś.– na podstawie którego wymierzono opłatę podwyższoną - nie daje żadnych możliwości wartościowania przyczyn korzystania ze środowiska bez zezwolenia, a samo tylko korzystanie ze środowiska bez pozwolenia lub innej decyzji pociąga za sobą konieczność poniesienia opłaty podwyższonej. Ponadto wskazany przepis ustawy nie uprawnia także organu właściwego i zobowiązanego do ustalania opłat podwyższonych do odstąpienia od ustalenia tych opłat ze względu na czynności i akty wydane przez inny organ, czy też rozważania okoliczności leżących po stronie organu właściwego w przedmiocie wydania tego pozwolenia, jako mających wpływ na naliczenie opłat podwyższonych. Ponadto wyjaśnił, że opłata podwyższona nie jest uzależniona od stopnia winy korzystającego ze środowiska, przyczynienia się innego podmiotu do tego faktu, tylko od braku pozwolenia.

W opinii Kolegium do przesłanki "brak wymaganego pozwolenia" należy zastosować nie tylko wykładnię językową, ale także wykładnię systemową i celowościową. Nie można bowiem z góry wykluczyć w każdej sytuacji, iż przyczyna braku wymaganego pozwolenia nie ma znaczenia. Jest bowiem oczywiste, że podmiot korzystający ze środowiska, który rozpoczyna eksploatację danej instalacji przed rozpoczęciem działalności, musi posiadać wymagane pozwolenie na pobór wód ze środowiska w świetle art. 122 i art. 127 ust. 2 prawa wodnego, które wydaje na jego wniosek właściwy organ.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 193 ust. 4 u.p.o.ś. organ właściwy do wydania wymaganego pozwolenia stwierdza w formie decyzji, że pozwolenie wygasło z powodu wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 193 ust. 1 cyt. ustawy np. upływu terminu, na który zostało wydane lub zaprzestania prowadzenia danej działalności. Stąd oceny wymaga z jednej strony czy zostały spełnione wszystkie wymagania w zakresie ochrony środowiska, z drugiej zaś kwestia upływu I terminu, na który wydane zostało poprzednie pozwolenie lub jego ważności, ponieważ korzystanie ze środowiska ma charakter ciągły. Organ wskazał przy tym na to, że w myśl art. 162 § 1 k.p.a. decyzja administracyjna wygasa w trzech przypadkach: po pierwsze, wtedy, gdy upłynie termin jej ważności, po drugie, wtedy, gdy stanie się bezprzedmiotowa, po trzecie wtedy, gdy została wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonego warunku i nie został on dopełniony w wyznaczonym terminie. Tylko w drugim i trzecim przypadku, organ, który wydał decyzję w I instancji powinien stwierdzić wygaśnięcie dotychczasowej decyzji. W odniesieniu zaś do pierwszej przyczyny wygaśnięcia decyzji - upływu terminu jej ważności - nie jest konieczne stwierdzenie wygaśnięcia dotychczasowej decyzji, bowiem z samej jej treści wynika, iż po upływie oznaczonego terminu decyzja ta nie pozostaje już w obrocie prawnym. Należy jednak zaznaczyć, że art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 u.p.o.ś. wymagają stwierdzenia w drodze decyzji wygaśnięcia pozwolenia także "po upływie czasu, na jaki zostało wydane" (nota bene podobną regulację zawierają przepisy ustawy prawo wodne art. 138). W tej sytuacji, przy uwzględnieniu założenia "racjonalności prawodawcy" pojawić się musi pytanie o ratio legis takiego rozwiązania, a więc czy była nim wyłącznie chęć zwiększenia pewności prawa przez wyraźne i niebudzące wątpliwości wycofanie decyzji z obrotu prawnego, czy też ustawodawca chciał w ten sposób zrealizować także inne założenie. Przepis art. 193 ust. 4 u.p.o.ś. stanowi bowiem, iż "decyzji stwierdzającej wygaśnięcie pozwolenia nie wydaje się, jeżeli prowadzący instalację uzyska nowe pozwolenie". Natomiast stosownie do dyspozycji art. 193 ust. 5 u.p.o.ś. pozwolenie nie wygasa, jeżeli nastąpiło przeniesienie praw i obowiązków, o którym mowa w art. 190, albo nastąpiło połączenie, podział lub przekształcenie spółek handlowych na podstawie przepisów tytułu IV Kodeksu spółek handlowych albo przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397, z późn. zm.), albo na podstawie innych przepisów.

W rezultacie więc – jak wyjaśnia Kolegium - pomimo ziszczenia się przesłanek wygaśnięcia decyzji określonych w art. 193 ust. 1, a więc także po upływie czasu na jaki pozwolenie zostało wydane (pkt 1), w sytuacji, w której zostanie wydane nowe pozwolenie lub przeniesiono prawa i obowiązku z poprzednio udzielonego, nie stwierdza się wygaśnięcia pozwolenia dotychczasowego, które przestało formalnie obowiązywać. Ustawodawca uznał więc za zbędne stwierdzanie wygaśnięcia dotychczasowego pozwolenia, w przypadku, w którym po upływie terminu jego ważności, ale jeszcze przed wydaniem decyzji stwierdzającej wygaśnięcie tego pozwolenia, zostało wydane nowe pozwolenie lub przeniesiono skutecznie prawa i obowiązku z pozwolenia dotychczasowego.

Kolegium w obszernym uzasadnieniu wskazało ponadto, że każdą tego rodzaju sprawę należy analizować indywidualnie, rozpatrując przyczyny braku pozwolenia, a w szczególności, czy podmiot korzystający ze środowiska wystąpił o wydanie kolejnego wymaganego pozwolenia w rozumieniu art. 122 i art. 127 ust. 2 prawa wodnego w związku z art. 276 ust. 1 u.p.o.ś., lub też skorzystał z trybu przewidzianego w przepisie art. 190 ust. 1 u.p.o.ś. oraz czy przyczyna braku pozwolenia jest związana z działaniem organu podczas rozpatrywania wniosku o wydanie danego pozwolenia (Kolegium wskazało m.in. na uchwały NSA: z dnia 21 grudnia 1998 r., sygn. akt OPS 13/98 oraz z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. akt II OPS 2/11). Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie o wymierzenie opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska bez wymaganego pozwolenia lub innej decyzji, o której mowa w art. 276 ust. 1 p.o.ś., przyczyna braku pozwolenia może mieć znaczenie, jeżeli podmiot korzystający ze środowiska na podstawie wymaganego pozwolenia, podjął działania zmierzające do przeniesienia poprzednio udzielonego na nowy podmiot lub wydania nowego pozwolenia na kolejny okres.

Z akt niniejszej sprawy wynika, iż w dniu 30 września 2011 r. umową Rep. A Nr [...] syndyk masy upadłości D. M. P. Sp. z o.o. zbył na rzecz O. Sp. z o.o. prawo do użytkowania wieczystego działek oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr 1/133, 1/22, 1/24 i 1/75, położone w L., przy ul M. 7/9. Na nieruchomościach tych znajdują się studnie głębinowe wraz z instalacjami do poboru wód. W tej sytuacji – zdaniem Kolegium – O. Sp. z o.o. w dniu 30 września 2011 r. nabyła tytuł prawny do urządzeń służących do poboru wód ze środowiska, dla których obowiązujące przepisy wymagają posiadania pozwolenia wodnoprawnego zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 1 prawa wodnego. Kolegium podniosło, że w sprawie zastosowanie powinny znaleźć art. 134 ustawy prawo wodne i art. 190 u.p.o.ś., a nie jak dowodził skarżący art. 135 i art. 138 ustawy prawo wodne, ponieważ nie dotyczą stanu faktycznego niniejszej sprawy w odniesieniu do sukcesji prawa z pozwolenia wodnoprawnego.

Z art. 190 ust. 1 ustawy u.p.o.ś. oraz art. 134 ust. 2 ustawy prawo wodne wynika, że aby podmiot zainteresowany nabyciem tytułu prawnego całej instalacji, w tym spółka przejmująca własność innego podmiotu, nabyła prawa i obowiązki wynikające z pozwoleń dotyczących instalacji związanych z ochroną środowiska, a także pozwoleń wodnoprawnych dotyczących eksploatacji instalacji, winna wcześniej wnieść o przeniesienie praw i obowiązków wynikających z pozwoleń, o których mowa. Organ odwoławczy wyjaśnił, że jeżeli spółka przejmująca tego nie zrobi przed nabyciem takiej instalacji, to z mocy art. 193 ust. 1 pkt 2 pozwolenia, o których mowa, udzielone poprzednikowi prawnemu wygasają i jako takie nie mogą już stanowić przedmiotu sukcesji.

Ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego wynika, iż O. Sp. z o.o. uzyskała ważne pozwolenie dotyczące przedmiotowych instalacji służących do poboru wód ze środowiska dopiero w dniu [...] na podstawie decyzji wydanej z up. Prezydenta Miasta, w której udzielono pozwolenia na pobór wód podziemnych do dnia 19 lipca 2032 r. Zdaniem Kolegium nie można w związku z tym podzielić stanowiska firmy O., że mogła ona korzystać ze środowiska w ramach i na podstawie udzielonego uprzednio syndykowi masy upadłości D. M. P. Sp. z o.o. pozwolenia wodnoprawnego, gdyż w momencie nabycia instalacji w dniu 30 września 2011 r., udzielone syndykowi pozwolenie wygasło i nie mogło być przedmiotem sukcesji. Do skutecznego przejęcia natomiast praw z tego pozwolenia wymagane było wydanie przez organ właściwy na wniosek firmy O. decyzji w trybie art. 190 u.p.o.ś. Firma ta nie złożyła jednak przed zawarciem umowy kupna instalacji stosownego wniosku i decyzji takiej nie uzyskała. Kolegium wyjaśniło, że wbrew argumentom podniesionym w odwołaniu, nabycie instalacji do poboru wód ze środowiska nastąpiło w dniu 30 września 2011 r., nie zaś jak wskazuje firma O. dopiero nastąpi po zapłaceniu całej ceny ustalonej przez strony w zawartej umowie, najpóźniej do dnia 31 grudnia 2012 r. Z treści zawartej w formie aktu notarialnego umowy sprzedaży wynika bowiem, że, jak stanowi § 3 tejże umowy, w dniu jej zawarcia O. Sp. z o.o. nabyła prawo użytkowania wieczystego działek nr 1/133, 1/22, 1/24 i 1/75 wraz z urządzeniami do poboru wód, które się na nich znajdują. W dniu zawarcia umowy nabywca uzyskał do nich tytuł prawny, a jak stwierdza § 5 umowy, cała cena sprzedaży została zapłacona. O. Sp. z o.o. objęła także przedmioty umowy w posiadanie, o czym stwierdza § 7 umowy, a w dniu jej zawarcia na skarżącą przeszły także wszelkie ciężary i korzyści, również do przedmiotów objętych umową przedwstępną sprzedaży, wymienionych w § 1 lit. B. Pozostałą części urządzeń opisanych w § 1 lit. B umowy m.in. sieć wodociągową, sieć kanalizacji sanitarnej, była przedmiotem umowy przedwstępnej sprzedaży, której ostateczny termin zawarcia strony ustaliły na dzień 31 grudnia 2012 r. Zatem jedynie względem przedmiotów umowy opisanych w § 1 lit. B, o czym stanowi jej § 4, syndykowi masy upadłości D. M. P. Sp. z o.o. przysługiwał tytuł prawny do czasu zawarcia umowy przyrzeczonej, tj. najpóźniej do dnia 31 grudnia 2012 r.

W niniejszej sprawie ze względu na brak uzyskania przez O. Sp. z o.o. decyzji wydanej w trybie art. 190 u.p.o.ś. nastąpiło ziszczenie się przesłanki wygaśnięcia udzielonego poprzednikowi prawnemu pozwolenia, o której mowa w art. 193 ust. 1 pkt 2 u.p.o.ś. Syndyk masy upadłości przestał być w dniu 30 września 2011 r. podmiotem prowadzącym instalację do poboru wód ze środowiska.

Ponadto organ odwoławczy podniósł, że w niniejszym stanie faktycznym nie ma to żadnego znaczenia dla faktu wymierzenia opłaty podwyższonej, to że firma Ostem powołała się na fakt braku wydania przez organ właściwy decyzji o wygaśnięciu poprzedniego pozwolenia, Decyzja o wygaśnięciu pozwolenia co najwyżej dotyczyła by syndyka masy upadłości, nie zaś firmy O. Poza tym organ dodał, że wprawdzie art. 193 ust. 3 u.p.o.ś. stanowi, że organ właściwy do wydania pozwolenia stwierdza, w drodze decyzji, wygaśnięcie pozwolenia, jeżeli zachodzą okoliczności, o których mowa w ust. 1, jednakże, jak już wskazano wyżej, decyzja taka ma jedynie charakter deklaratoryjny, nie tworzy zatem nowego stanu prawnego. Bez względu na moment jej wydania, względem podmiotu, który nie uzyskał przed nabyciem tytułu prawnego do instalacji stosownej decyzji w trybie art. 190 u.p.o.ś., zasadne jest zastosowanie sankcji w postaci opłaty podwyższonej w trybie art. 276 ust. 1 u.p.o.ś. Kolegium wskazało także, że "zaskarżona decyzja nie dotyczy bowiem urządzeń będących przedmiotem przeniesienia tytuł prawnego objętych umową przedwstępną".

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] firma O. zarzuciła zaskarżonej decyzji: rażącą obrazę art. 276 ust. 1 u.p.o.ś. w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji RP przez przyjęcie, iż wymierzenie opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia jest dopuszczalne przy zaniechaniu wydania przez organ decyzji o wygaśnięciu pozwolenia wodnoprawnego, w sytuacji w której wydanie decyzji o wygaśnięciu pozwolenia było w myśl obowiązujących przepisów prawa dla organu obligatoryjne. Ponadto rażącą obrazę art. 6-9 K.p.a. polegającą na zaaprobowaniu sytuacji, w której sankcja administracyjna przewidziana w art. 276 u.p.o.ś. jest stosowana przy legalistycznej postawie strony świadczącej usługi o charakterze ciągłym, przy braku decyzji o wygaśnięciu pozwolenia, która to decyzja ma także charakter informacyjny dla strony oraz przy szeregu wzajemnie sprzecznych działaniach organu o charakterze dezinformacyjnym dla strony. Strona skarżąca wskazała także na obrazę art. 276 ust. 1 u.p.o.ś. przez przyjęcie, iż wymierzenie opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska może mieć miejsce w sytuacji, gdy przy braku decyzji wygaszającej pozwolenie przedsiębiorca wniósł o wydanie zaświadczenia potwierdzającego na podstawie art. 134 ustawy Prawo wodne fakt przejęcia praw obowiązków wynikających z pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód podziemnych, udzielonego Syndykowi Masy Upadłości D. M. P. Sp. z o. o. w L. Jak wyjaśniła firma O. w czasie trwającego postępowania administracyjnego w przedmiocie uzyskania ww. zaświadczenia wobec negatywnych dla niej decyzji organów spółka wniosła o udzielenie stosownego pozwolenia wodnoprawnego, które uzyskała w dniu [...]. na mocy decyzji Prezydenta Miasta. Jak wskazała strona skarżąca z ostrożności procesowej zarzuca również obrazę art. 276 ust. 1 u.p.o.ś. polegającą na wymierzeniu opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska w sytuacji, gdy miało miejsce przeniesienie na firmę O. praw i obowiązków zbywcy, tj. Syndykowi Masy Upadłości D. M. P. Sp. z o. o. w L., w tym pozwolenia wodnoprawnego.

Następnie w piśmie procesowym z dnia 8 lutego 2013r. firma O. wyjaśnił, że w uzyskaniu dwóch pozwoleń, w tym pozwolenia wodnoprawnego pomagała Agencja ochrony Środowiska, jako profesjonalny podmiot w sprawach ochrony środowiska. Strona skarżąca wskazała, że zarówno ona, jak i Agencja była przekonana, iż pozwolenie wodnoprawne Syndyka Masy Upadłości zostało przeniesione na firmę O.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, przytaczając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotem kontroli Sądu jest wyłącznie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa z dnia [...] wymierzającą firmie O. Sp. z o.o. opłatę podwyższą z tytułu opłat za pobór wód za 1 półrocze 2012r w wysokości 402 179 zł. Oznacza to, iż poza tą kontrolą pozostaje prawidłowość pozwolenia wodnoprawnego z dnia [...] udzielonego firmie O. na pobór wód podziemnych do dnia 19 lipca 2032 r.

Istotą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie, czy organ prawidłowo określił obowiązek poniesienia opłaty podwyższonej za pobór wód bez wymaganego pozwolenia przez firmę O., która w tym czasie nie dysponowała tytułem prawnym do instalacji objętej innym pozwoleniem. Jak wynika bowiem z akt sprawy w systemie prawnym obowiązywało pozwolenie wodnoprawne dla tej samej instalacji wydane w dniu [...] syndykowi masy upadłości D. M. P. Sp. z o.o. i jego ważność określono do dnia 31 grudnia 2013r. Zatem czy w dacie obowiązywania pozwolenia z dnia 22 stycznia 2004r. można przyjąć, iż strona – firma O. pozostawała bez wymaganego prawem pozwolenia. Czy też do czasu uzyskania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie dotychczasowego pozwolenia, czego w niniejszej sprawie nie miało miejsca, nie ma podstaw do naliczenia podwyższonej opłaty. Sąd w składzie orzekającym, mając na względzie różnorodność poglądów judykatury, opowiada się za stanowiskiem, w myśl którego, dla stwierdzenia, że strona nie posiada pozwolenia wodnoprawnego koniecznym jest ustalenie, że wydano konstytutywną decyzję stwierdzającą wygaśnięcie takiego pozwolenia (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 marca 2009r., II SA/Kr 1224/08; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 kwietnia 2007r., II SA/Bk 832/06; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 21 grudnia 2010r., II SA/Wr 462/10; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 maja 2010r., II SA/Gd 219/10; niepubl., dostępne Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Wskazać należy, iż stosownie do art. 135 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Tekst jedn. z 2012r., poz. 145 ze zm.) pozwolenie wodnoprawne wygasa, jeżeli:

1) upłynął okres, na który było wydane;

2) zakład zrzekł się uprawnień ustalonych w tym pozwoleniu;

3) zakład nie rozpoczął wykonywania urządzeń wodnych w terminie 3 lat od dnia, w którym pozwolenie wodnoprawne na wykonanie tych urządzeń stało się ostateczne.

Jednocześnie przepis art. 138 tej ustawy stanowi, że stwierdzenie wygaśnięcia, cofnięcia lub ograniczenie pozwolenia wodnoprawnego następuje z urzędu lub na wniosek strony, w drodze decyzji, przy czym decyzją o wygaśnięciu lub cofnięciu można nałożyć obowiązek usunięcia negatywnych skutków w środowisku wynikających z wykonywania pozwolenia wodnoprawnego lub powstałych w wyniku działalności prowadzonej niezgodnie z warunkami określonymi w pozwoleniu wodnoprawnym oraz określić zakres i termin wykonania tego obowiązku.

W ocenie Sądu, gdyby intencją ustawodawcy było wyłączenie z uregulowania art. 138 ustawy przypadku wygaśnięcia decyzji z uwagi np. na upływ okresu, na który została wydana, czy zrzeczenia się uprawnień do pozwolenia to wówczas w treści art. 138 ust. 1 tej ustawy znajdowałby się wyraźny zapis w tym zakresie. Brak takiego uszczegółowienia wskazuje, iż zakresem art. 138 ww. ustawy są objęte wszystkie przewidziane w art. 135 ww. ustawy przypadki wygaśnięcia pozwolenia wodnoprawnego, zatem również wygaśnięcie z uwagi na upływ okresu, jak i zrzeczenie się uprawnień do pozwolenia na jaki pozwolenie zostało wydane.

Poza tym wskazać należy, iż podział na akty konstytutywne i deklaratoryjne jest oparty na kryterium skutku tego aktu. Akt deklaratoryjny nie stwarza nowej sytuacji prawnej, jedynie stwierdza powstanie takiej sytuacji z mocy prawa. Akt konstytutywny kreuje natomiast nowy stan prawny: tworzy, zmienia lub znosi stosunek prawny (por. Wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 marca 2009r., II SA/Kr 1224/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Oznacza to, że takie pozwolenie wodnoprawne wywołuje skutki dopóty, dopóki nie zostanie wydana ostateczna decyzja o stwierdzeniu jego wygaśnięcia (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 kwietnia 2007r., publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Samo wygaśnięcie uprawnienia z uwagi na upływ okresu obowiązywania pozwolenia, czy zrzeczenie się strony nie eliminuje z obrotu prawnego decyzji, gdyż istnieje ona nadal w sensie procesowym. Takie wyeliminowanie ma miejsce dopiero na podstawie art. 138 ustawy Prawo wodne, wówczas następuje potwierdzenie wygaśnięcia uprawnień wynikających z pozwolenia wodnoprawnego. Podkreślić trzeba, iż do czasu kiedy taka decyzja potwierdzająca wygaśnięcie nie zostanie wydana, nie można skutecznie powoływać się na to, że uprawnienie wynikające z pozwolenia wodnoprawnego wygasło, dopiero taka ostateczna decyzja o stwierdzeniu wygaśnięcia pozwolenia powoduje de facto wyeliminowanie tego pozwolenia z obrotu prawnego.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt sprawy ze skargi O. Sp. z o.o. stwierdzić należy, iż przedwczesne było rozstrzyganie w przedmiocie określenia podwyższonej opłaty za korzystanie ze środowiska bez pozwolenia w trybie art. 292 u.p.o.ś. Nie można bowiem w niniejszym stanie faktycznym stwierdzić, iż strona skarżąca, pomimo, że korzystała z instalacji, do której nie miała tytułu prawnego, takie pozwolenie powinna posiadać.

Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Marszałek Województwa decyzją z dnia [...] działając na podstawie art. 134 ust. 2 i ust. 3 ustawy prawo wodne oraz art. 190, art. 191 ust. 1 u.p.o.ś. i art. 104 k.p.a. przeniósł na O. Spółka z o.o. prawa i obowiązki określone w decyzji z dnia 24 marca 2009r. wydanej z upoważnienia Marszałka Województwa przez Zastępcę Dyrektora Departamentu Rolnictwa i Środowiska Urzędu Marszałkowskiego Województwa L. w przedmiocie udzielenia D. M. P. w L. Sp. z o.o. w upadłości pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie do urządzeń kanalizacyjnych miasta L., ścieków przemysłowych pochodzących z obiektów przemysłowych D. M. P. w L. Sp. z o.o. w upadłości. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał na akt notarialny z dnia 30 września 2011r. , na podstawie którego syndyk masy upadłości Spółki D. M. P. i działający w imieniu Spółki O. T. O. zobowiązali się zawrzeć umowę, na mocy której syndyk sprzeda Spółce O. system kanalizacji sanitarnej stanowiący ruchomości. Z dokumentu tego wynikało, że instalacja ma być przedmiotem sprzedaży w terminie do dnia 31 grudnia 2012r., dlatego też podkreślił, że w dacie rozpatrywania sprawy Spółka O. nie legitymowała się tytułem prawnym do instalacji, a była dopiero zainteresowana jego nabyciem. Umowa przedstępna nie wypełnia bowiem definicji tytułu prawnego do instalacji zawartej w art. 3 pkt 41 u.p.o.ś.

Ponadto należy także wskazać – co nie było w sprawie kwestionowane - że decyzja o przeniesieniu praw i obowiązków wynikających z pozwoleń dotyczących określonej instalacji w myśl art. 191 ust. 1 u.p.o.ś. wywołuje skutki prawne po uzyskaniu tytułu prawnego do instalacji lub jej oznaczonej części (pkt 1), natomiast wygasa po upływie roku od daty jej wydania, jeżeli wnioskodawca nie uzyskał tytułu prawnego do instalacji lub jej oznaczonej części (pkt 2). Jak wynika natomiast z oświadczenia Prezesa Spółki O. złożonego na rozprawie w dniu 7 lutego 2013r. (protokół rozprawy – k. 52 akt sądowych) umowa zobowiązująca z aktu notarialnego do przeniesienia własności instalacji nie została jeszcze zrealizowana. Wobec tego decyzja z dnia [...] o przeniesieniu na O. Sp. z o.o. praw i obowiązków związanych z pozwoleniem wodnoprawnym udzielonym D. M. P. w L. Sp. z o.o. w upadłości nie wywołała skutków prawnych oraz wygasła, bo upłynął rok od daty jej wydania, a Spółka O. nie uzyskała tytułu prawnego do instalacji objętej pozwoleniem wodnoprawnym. Poza tym należy podnieść, że sam fakt podejmowania nieskutecznych prób przeniesienia przez Spółkę O. praw i obowiązków związanych z pozwoleniem wodnoprawnym nie uprawnia organu administracji do stwierdzenia, że ta Spółka zobowiązana była takie pozwolenie uzyskać. Pozwolenie wodnoprawne jest wydawane na wniosek zainteresowanego (art. 122 ust. 4 prawa wodnego w zw. z art. 184 u.p.o.ś.). Za złożenie wniosku odpowiada prowadzący instalację - tj. zgodnie z art. 3 pkt 31 oraz art. 183a u.p.o.ś. podmiot uprawniony na podstawie określonego tytułu prawnego do władania oznaczoną częścią instalacji - także w sytuacji gdy pobór wód realizuje inny podmiot. Sytuacja taka będzie zachodziła np. kiedy pobór wód następuje wskutek czasowej działalności innego podmiotu, działającego na rzecz prowadzącego. Obowiązek będzie ciążył natomiast na właścicielu instalacji w sytuacji, w której nie przeniósł on prawa do władania instalacji w sposób z punktu widzenia przepisów ustawy skuteczny, to właściciel będzie wówczas prowadzącym instalację. Podmiot niemający tytułu prawnego może wystąpić z wnioskiem o wydanie pozwolenia, ale tylko w trybie art. 189 u.p.o.ś., w innych przypadkach nie jest "podmiotem korzystającym ze środowiska" a tylko ten może z takim wnioskiem wystąpić (M. Górski w: M. Górski, M. Pchałek, W. Radecki, J. Jerzmański, M. Bar, S. Urban, J Jendrośka, Prawo ochrony środowiska, Komentarz, Warszawa 2011, str. 731-732.

Z § 3 aktu notarialnego wynika, że J. ST. działający w imieniu syndyka masy upadłości D. M. P. Sp. z o.o. w L. sprzedaje O. Sp. z o.o. prawo użytkowania wieczystego działek nr 1/133, 1/22, 1/24, 1/75 wraz z własnością budynków i budowli stanowiących odrębną nieruchomość opisanych w § 1 pkt 1 lit. A tego aktu. Słusznie zatem Kolegium uznało, iż w dniu zawarcia umowy nabywca uzyskał tytuł prawny do części urządzeń do poboru wód. Pozostałą części urządzeń opisanych w § 1 lit. B umowy m.in. sieć wodociągową, sieć kanalizacji sanitarnej, była przedmiotem umowy przedwstępnej sprzedaży, której ostateczny termin zawarcia strony ustaliły na dzień 31 grudnia 2012 r. Jednak – o czym była mowa wyżej – umowa ta nie została jeszcze zawarta. W tym stanie niezasadne jest stanowisko organu II instancji, iż nabyte przez O. Sp. z o.o. nieruchomości wraz z fragmentami instalacji do poboru wód stanowiące integralną całość z będącą własnością Syndyka Masy Upadłości D. M. P. pozostała częścią instalacji – wymagały pozwolenia wodnoprawnego. Podkreślenia przy tym wymaga, iż cały system do poboru wód objęty był pozwoleniem wodnoprawnym, które nie wygasło. Nie można bowiem zaakceptować sytuacji kiedy w obrocie prawnym obowiązywałoby pozwolenie obejmujące całość instalacji i drugie dotyczące jedynie jej części. W orzecznictwie wskazuje się też, że pozwolenie wodnoprawne nie stanowi prawa związanego z własnością konkretnej nieruchomości, zatem przeniesienie własności nieruchomości nie stanowi samodzielnej przesłanki przeniesienia praw i obowiązków z pozwolenia wodnoprawnego (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 24 lipca 2008r., sygn. akt II SA/Go 142/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Niezasadnie ponadto organ odwoławczy przyjął, że z § 7 tego aktu wynika, że Syndyk masy upadłości przestał być w dniu 30 września 2011 r. podmiotem prowadzącym instalację do poboru wód ze środowiska. Ustawa prawo wodne w art. 134 w zw. z art. 189 i art. 190 u.p.o.ś. wskazuje sytuację, kiedy prawa i obowiązki pozwolenia wodnoprawnego mogą przejść na następcę prawnego. Jednak w rozpoznawanej sprawie do takiej sukcesji nie doszło (decyzja Marszałka Województwa z dnia [...]).

W świetle powyższego użyte w art. 292 u.p.o.ś. sformułowanie "bez wymaganego pozwolenia" należy odnosić do podmiotu, któremu w ogóle nie udzielono pozwolenia albo któremu wydano wprawdzie w przeszłości takowe, ale w obrocie prawnym istnieje ostateczna decyzja o stwierdzeniu wygaśnięcia tego pozwolenia. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Uznać należy, że organy bez uzasadnienia prawnego ustaliły podwyższoną opłatę za korzystanie ze środowiska dla O. Sp. z o.o. Trzeba bowiem wskazać, że wydane syndykowi masy upadłości pozwolenie z dnia 22 stycznia 2004r. będzie wywoływało skutki do czasu wydania decyzji o wygaśnięciu decyzji, brak zatem okresu, w którym uprawnione byłoby stwierdzenie, iż Spółka O., korzystała ze środowiska bez pozwolenia. Nie ma bowiem znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jaki stosunek cywilnoprawny wiązał Spółkę O. z syndykiem masy upadłości. Okoliczność, że firma O. korzystała z instalacji, nie oznacza jeszcze, że miała jakikolwiek tytuł prawny do instalacji, a taki tytuł prawny miał natomiast syndyk masy upadłości.

W okolicznościach niniejszej sprawy podnieść należy również, że opłata podwyższona jest sankcją o charakterze represyjnym. Stosowanie przepisów o charakterze penalnym, represyjnym nie może prowadzić do rezultatu, który byłby sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi wywodzonymi z klauzuli demokratycznego państwa prawnego – zasad zaufania obywateli do państwa i stanowiącego przezeń prawa oraz zasad bezpieczeństwa prawnego. Uznać należy, że organy administracji bez uzasadnienia prawnego ustaliły podwyższoną opłatę w stosunku do O. Sp. z o.o.

Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji zobligowany będzie uwzględnić wyrażoną przez Sąd ocenę prawną oraz poczynione wyżej uwagi. Przeprowadzić własną analizę ustalonego w sprawie stanu faktycznego w świetle obowiązujących przepisów prawa a wydając rozstrzygniecie, uzasadnić je stosownie do reguł określonych w art. 107 § 3 k.p.a. dbając, aby wydane w sprawie rozstrzygnięcie uzasadnić z należytą starannością, tak by strona nie miała żadnych wątpliwości co do przesłanek, które zadecydowały o wydaniu takiej, a nie innej decyzji.

Biorąc powyższe pod uwagę, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w oparciu o art. 152 tej ustawy. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 powyższej ustawy.