Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 161/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 w zw. z art. 145 par. 1, art. 134 par. 1 oraz art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 129 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 16 marca 2022 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...]grudnia 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 17 grudnia 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960r. k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania H. K. (dalej: "skarżąca" lub "strona"), uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy P. z 29 października 2021r. znak: [...] (pkt 1); odmówiło przyznania H. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną córką A. K. na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 października 2021 r (pkt 2); przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną córką A. K. w kwocie 1.971 zł, od dnia 1 listopada 2021 r. na czas nieokreślony, przy czym kwota świadczenia pielęgnacyjnego podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia (pkt 3).

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką A. K. legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 24 sierpnia 2018 r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, ze niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a ustalony stopień niepełnosprawności od 18.06.2013 r. Fakt sprawowania opieki nad córka A. jest bezsporny. Skarżąca jest uprawniona do emerytury w wysokości od 1.03.2021 r. 1066,30 zł.

Decyzją z 29 lipca 2021r. znak: [...] Wójt Gminy P. odmówił przyznania H. K. świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta została przez SKO uchylona i sprawę przekazano organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium zajęło stanowisko, że Skarżącej będzie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne w pełnej wysokości, w przypadku, gdy zawiesi prawo do emerytury, gdyż pobieranie emerytury jest w analizowanym przypadku wyłączną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zobowiązało organ I instancji, by wezwało Skarżącą do złożenia do akt decyzji ZUS o zawieszeniu prawa do emerytury i po otrzymaniu takiej prawomocnej decyzji wydało rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania H. K. świadczenia pielęgnacyjnego.

Po ponownym rozpatrzeniu w/w decyzją z [...] października 2021r. organ I instancji odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - wnioskowanego na niepełnosprawną córkę A. K.. Organ I instancji uznał, że skarżąca, aczkolwiek opiekuje się niepełnosprawną córką, to nie spełnia warunku ustawowego do przyznania wnioskowanego świadczenia, określonego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2022 r. poz. 615, dalej powoływanej jako "u.ś.r.") gdyż, jak ustalono w toku przeprowadzonego w sprawie postępowania, skarżąca ma ustalone prawo do emerytury.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez uznanie, że zawieszenie przez skarżącą świadczenia emerytalnego nie jest okolicznością wstrzymującą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną A. K.. Podała, że zgodnie z orzecznictwem sądowo administracyjnym przepis art. 17 ust.5 pkt1 lit. a powinien być interpretowany w ten sposób, że pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury. Wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 czerwca 2021 r.

Wskazaną na wstępie decyzją z 17 grudnia 2021 r., znak: [...], SKO uchyliło w całości decyzję Wójta z 29 października 2021 r., przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 1.971 zł miesięcznie od 1 listopada 2021 na czas nieokreślony natomiast na okres od 1 czerwca 2021r. do 31 października 2021r. odmówiło Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu SKO wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej w pełnej wysokości od 1 listopada 2021r. tj. od dnia w którym ZUS wstrzymał wypłatę emerytury, na czas nieokreślony zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 24 sierpnia 2018 r. Nie jest natomiast możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 czerwca 2021r. zgodnie z przepisem art. 24 ust. 2 ustawy, tj. od pierwszego dnia miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem osoba sprawująca opiekę miała w tym czasie ( do 31 października 2021r.) wypłacaną emeryturę.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając decyzję Kolegium w części, w jakiej nie przyznano skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 października 2021 r., pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2021r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 czerwca 2021r.,

- art. 23 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że wraz ze złożeniem z końcem października 2021 r przez skarżącą decyzji ZUS o zawieszeniu pobieranej emerytury nastąpiło kompletne złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z niezbędnymi załącznikami.

W związku z powyższym, pełnomocnik skarżącej wystąpił o uchylenie decyzji z 17 grudnia 2021r. SKO w zaskarżonej części, ustalenie na rzecz Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 czerwca 2021r. oraz zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych i o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że brak jest podstaw, aby ograniczać świadczenie pielęgnacyjne przyznane na rzecz Skarżącej do ram czasowych od dnia 1 listopada 2021r., a nie od momentu złożenia wniosku tj. od 1 czerwca ponieważ w czerwcu, kiedy Skarżąca składała wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego, Organ I instancji nie wzywał skarżącej do uzupełnienia wniosku. Dopiero organ II instancji wskazał, że niezbędne jest zawieszenie przez nią pobieranej emerytury. Pełnomocnik zwrócił uwagę na art. 23 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych z którego z treści, według pełnomocnika Skarżącej nie wynika, aby w/w wskazany dokument, którego domagał się od skarżącej organ był niezbędnym dokumentem, który należy przedłożyć, aby został rozpoznany wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Odpowiadając na skargę, Kolegium wystąpiło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021 r., poz. 137 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2022r., poz. 329 - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygające w sprawie organy nie naruszyły także przepisów prawa materialnego.

Skargą w niniejszej sprawie objęta jest decyzja Kolegium w części, w której organ ten po uchyleniu decyzji organu I instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 października 2021 r.

Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej jako: u.ś.r.), zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Osobami, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. są osoby, na których, zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie zaś z art. 129 § 1 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Skarżąca, matka niepełnosprawnej córki, niewątpliwie należy do kręgu osób o jakich mowa w cyt. wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W sprawie niniejszej nie ma sporu co do tego, że co do zasady skarżąca spełnia warunki określone w art. 17 u.ś.r. uprawniające ją do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką, wobec której wydane zostało orzeczenie o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 24 sierpnia 2018r. na stałe. Ponadto Kolegium ustaliło, iż skarżąca w związku ze sprawowaną opieką nie podejmuje zatrudnienia. Zakres tej opieki uniemożliwia jej bowiem podjęcie zatrudnienia.

Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy ustalenia okresu, za jaki skarżącej przyznane zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. SKO przyznając bowiem skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uwzględniło okres od 1 listopada 2021 r., tj. od dnia w którym zawieszeniu uległa wypłata przysługującej skarżącej emerytury, odmawiając jednocześnie ww. świadczenia za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 października 2021 r. Powyższe zostało zakwestionowane przez skarżącą, zdaniem której świadczenie to powinno zostać jej przyznane od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożony został przez nią wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. w przedmiotowej sprawie od 1 czerwca 2021 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie prezentuje stanowisko, iż osobie uprawnionej należy umożliwić wybór jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (por. przykładowo wyrok NSA z 18 sierpnia 2020 r., I OSK 780/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną (art. 27 ust. 5 u.ś.r., art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W powołanym wyżej wyroku NSA wskazał, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Skarżąca doprowadziła do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe zatem stało się przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych . Skarżąca w dniu 11 października 2021 r. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. wniosek o zawieszenie prawa do emerytury, skutkiem czego 21 października 2021 r. ZUS Oddział w R. wydał decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury od 1 listopada.

Zdaniem Sądu organ prawidłowo zatem nie przyznał skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 czerwca 2021 r. jako pierwszego dnia miesiąca, w którym złożony został wniosek przez skarżącą, a dopiero od 1 listopada 2021 r., tj. od dnia kiedy wstrzymana została wypłata skarżącej emerytury. Należy uznać, że właśnie z dniem 1 listopada 2021 r. został spełniony warunek wynikający z art. 24 ust. 2 u.ś.r. Skoro bowiem zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podzielić należy zatem pogląd wyrażony w przywołanym wyżej wyroku NSA z 18 sierpnia 2020 r., I OSK 780/20, iż zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury prawo do świadczenia ustala się od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Przytoczone powyżej stanowisko jest zbieżne z poglądami wyrażanymi również w innych orzeczeniach sądów administracyjnych w sprawach dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z prawem do emerytury lub renty (wyroki NSA z 14 lipca 2021 r., I OSK 702/21, z 25 czerwca 2021 r., I OSK 305/21, z 17 czerwca 2021 r., I OSK 381/21 i inne).

W tych okolicznościach SKO prawidłowo przyjęło, iż negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego ustała z datą 1 listopada 2021 r. Zatem przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia w okresie poprzedzającym tę datę, od 1 czerwca 2021 r. do 31 października 2021 r., byłoby w ocenie Sądu nieuzasadnione bowiem w tej dacie, aczkolwiek wpłynął wniosek, to brak było prawidłowo wypełnionych dokumentów załączonych do wniosku (tj. orzeczenia o zawieszeniu prawa do emerytury). W konsekwencji brak było podstaw do uwzględnienia podniesionych w skardze zarzutów.

Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę - art. 151 p.p.s.a.