Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3986/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 120/16 w sprawie ze skargi P. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. wyrokiem z dnia 31 marca 2016 r. o sygn. akt III SA/Łd 120/16 oddalił skargę P. F. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz przyznał i nakazał wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia:

I

P. F. (dalej: skarżący, zobowiązany) wystąpił wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2015 r. o umorzenie należności z tytułu składek za okres marzec 2009 r. do sierpnia 2012 r. powołując się na problemy finansowe swojej rodziny, wynikające z załamania rynku pracy w dziedzinie usług budowlanych, do którego doszło w latach 2009–2012, co spowodowało zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej, a następnie jej likwidację z dniem [...] lipca 2014 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2015 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. - działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, ust. 4, art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3a, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) - utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2015 r.

Organ wskazał, iż ze złożonego w dniu [...] września 2015 r. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury, renty, nie pobiera zasiłku ani innych świadczeń z urzędu pracy, pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy. Osiąga dochody z tytułu wykonywania prac dorywczych, kształtujące się w wysokości około 1.000 zł miesięcznie. Żona osiąga miesięczne dochody z tytułu zawartej umowy o pracę, w wysokości 1.997 zł. Stałe miesięczne wydatki strony związane z kosztami utrzymania oraz opłatami eksploatacyjnymi kształtują się w kwocie około 2.220 zł. Ponadto strona ponosi koszty czesnego za szkołę w wysokości 200 zł miesięcznie. Strona jest współwłaścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 146 m2, nie posiada innych nieruchomości. Posiada natomiast ruchomości, tj. samochód marki Ford Transit rok prod. 2002, sprzęt RTV/AGD o łącznej wartości 1.200 zł, zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów, które reguluje w miesięcznych ratach w wysokości 3.200 zł. Do złożonego oświadczenia wnioskodawca dołączył załącznik nr 1, w którym szczegółowo opisał przyczyny powstania zaległości wobec Zakładu, kserokopię umowy kredytu restrukturyzacyjnego z dnia [...] maja 2010 r. zawartej pomiędzy żoną strony – M. F. a P. E.; kserokopię oświadczenia wnioskodawcy oraz jego żony z dnia [...] lipca 2008 r., złożone wobec I. S.A. o ustanowieniu hipoteki kaucyjnej na posiadanej nieruchomości, do kwoty 270.000 zł; potwierdzenie przyjęcia wniosku z dnia [...] lipca 2014 r. o wykreślenie wnioskodawcy z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; kserokopię umowy kredytu z dnia [...] września 2008 r. zawartej pomiędzy wnioskodawcą a G. S.A. oraz kserokopię aneksu do tej umowy z dnia [...] grudnia 2013 r.

Organ na podstawie zebranego materiału dowodowego uznał, że aktualna sytuacja finansowa wnioskodawcy nie jest łatwa. Niemniej jednak z uwagi na uznaniowy charakter decyzji określonej w art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s., jak również z uwagi na fakt, iż obecna trudna sytuacja materialna zobowiązanego może nie mieć charakteru trwałego, a strona do złożonego wniosku nie załączyła żadnego dowodu, z którego wynikałoby, że jest osobą niezdolną do pracy, organ odmówił umorzenia zaległych składek. Zdaniem ZUS trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do uwzględnienia wniosku. Ponadto za odmową umorzenia zaległości przemawia fakt, iż strona reguluje na bieżąco wynikające z zaciągniętych kredytów zobowiązania cywilnoprawne, przedkładając je przez ciążącymi na niej zobowiązaniami publicznoprawnymi. Organ wskazał, iż strona mogłaby przystąpić do spłaty zadłużenia w układzie ratalnym, dostosowanym do jej możliwości finansowych.

Dalej organ zauważył, iż wniosek strony został także oceniony pod kątem wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności składek, wymienionych enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W tym kontekście ZUS wskazał, że pomimo umorzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego w celu wyegzekwowania zaległych należności, z uwagi na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.) - wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości zabudowanej jednorodzinnym domem mieszkalnym, na której dokonano zabezpieczenia przysługujących Zakładowi należności z tytułu nieopłaconych składek, w postaci hipoteki przymusowej. Ponadto, organ stwierdził, iż aktualnie w stosunku do osoby zobowiązanego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania zaległych należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy za okres sierpień 2012 r. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W sprawie nie wystąpiły nadto pozostałe przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-5 u.s.u.s.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. wyrokiem z dnia 31 marca 2016 r. oddalił skargę P. F..

Sąd I instancji uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.; k.p.a.) oraz przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. w szczególności przepisów art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s., oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365; dalej: rozporządzenie 2003 r.).

Sąd I instancji zaznaczył, że organy nie kwestionowały podnoszonych przez skarżącego okoliczności i dowodów, a wręcz przyjęły je i stwierdziły, że sytuacja jego rodziny jest trudna, podkreślając jednakże, że skarżący nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających jego sytuację majątkową, jak i fakt niezdolności do pracy. Te okoliczności mają istotne znaczenie, bowiem postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ZUS ma charakter wnioskowy, co oznacza, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedstawienia i udokumentowania podawanych okoliczności co do sytuacji finansowej, jeśli zmierza on do skutecznego rozpoznania wniosku poprzez jego pozytywne rozpoznanie. Jest to konsekwencją tego, że wiedzę o okolicznościach istotnych dla rozpoznania tego wniosku posiada wyłącznie wnioskujący o przyznanie pomocy w spłacie zaległości, w jego dyspozycji co do zasady pozostają też dowody potwierdzające tę sytuację. Wnioskodawca, który nie przedstawia tego rodzaju dowodów, nie może skutecznie zarzucić organom naruszenia art. 7 k.p.a., tym bardziej, gdy organy - pomimo przedłożenia przez skarżącego jedynie dokumentów dotyczących zaciągniętych kredytów bankowych i ustanowionej hipoteki przymusowej oraz potwierdzenia przyjęcia wniosku o wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji - podawane przez niego okoliczności oceniły na jego korzyść, stwierdzając trudną jego sytuację rodziną i majątkową, a skarżący, stawiając ten zarzut, nie precyzuje na czym miałoby polegać naruszenie tego przepisu.

Z załączonych akt, w tym złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym wraz z załącznikiem, wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci, rodzina skarżącego wedle jego oświadczenia utrzymuje się z wynagrodzenia skarżącego, kształtującego się w wysokości około 1.000 zł miesięcznie z tytułu prac dorywczych, oraz wynagrodzenia żony skarżącego z tytułu zawartej umowy o pracę, w wysokości 1.997 zł. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej z dniem [...] lipca 2014 r. i jak twierdzi jest osobą bezrobotną bezskutecznie poszukującą pracy. Nie został zgłoszony do ubezpieczenia ZUS z żadnego tytułu prawnego. Nie ponosi wydatków związanych z leczeniem. Posiada samochód marki Ford Transit rok prod. 2002, sprzęt RTV/AGD o łącznej wartości 1.200 zł oraz jest współwłaścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 146 m2, na której została ustanowiona na rzecz banku hipoteka kaucyjna do kwoty 270.000 zł oraz na rzecz ZUS hipoteka przymusowa w łącznej kwocie 122.949,56 zł. Nie posiada innych nieruchomości. Stałe miesięczne wydatki związane z kosztami utrzymania oraz opłatami eksploatacyjnymi skarżący określił na kwotę około 2.220 zł, koszty czesnego za szkołę w wysokości 200 zł miesięcznie oraz regulowane regularnie co miesiąc raty z tytułu zaciągniętych kredytów (w frankach) w wysokości 3.200 zł. Wedle deklaracji skarżącego nie posiada on innych zobowiązań podatkowych ani żadnych wierzytelności, jak i nie korzysta z pomocy z tytułu świadczeń społecznych i innych. Opisane okoliczności faktyczne zostały przyjęte przez organ zarówno na podstawie podanych przez skarżącego danych, częściowo wykazanych złożonymi dowodami, jak i na podstawie prowadzonej przez organ bazy danych i akt postępowań egzekucyjnych.

Do protokołu rozprawy sądowej pełnomocnik skarżącego złożył oświadczenie, że skarżący pracuje na czarno. To z kolei wskazuje, iż nie ma przeciwskazań do podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej. Nie bez znaczenia jest i to, że nie przedłożył on żadnych dokumentów, z których wynikałoby, iż jest niezdolny do pracy. Skarżący, twierdząc, iż jest bezrobotny, w żaden sposób faktu tego nie udowodnił, jak i że bezskutecznie poszukuje pracy. Gdyby zaś tak było to wówczas będąc zarejestrowanym w urzędzie pracy i deklarując gotowość do pracy jednocześnie niezgodnie z oświadczeniem nie spełniałby przesłanki gotowości do pracy, skoro sam twierdzi, iż podejmuje prace dorywcze, z których co miesiąc (a więc regularnie) otrzymuje dochód, a zatem ma jednak możliwości pozyskania środków pieniężnych i poprawy sytuacji jego rodziny.

Skarżący został też poinformowany o uprawnieniach strony postępowania, jak i przesłankach umorzenia składek (pismo z dnia [...] sierpnia 2015 r.). Z prawa do czynnego udziału w postępowaniu skarżący nie skorzystał, ograniczając się do złożenia wniosku i oświadczenia wraz z załącznikami oraz złożenia środków ochrony prawnej. Okoliczność ta ma istotne znacznie, jak bowiem zauważył organ już w decyzji pierwszoinstancyjnej skarżący w żaden sposób nie udokumentował ponoszonych wydatków, a z dokonanego w uzasadnieniu tej decyzji zestawienia wynika, że wydatki miesięczne skarżącego przewyższają osiągane przez rodzinę skarżącego dochody.

Sąd I instancji stwierdził, że ocena okoliczności faktycznych dokonana przez organ w kontekście przesłanek materialnych zastosowania umorzenia zaległości również jest prawidłowa. Została ona dokonana na podstawie całego ujawnionego przez skarżącego i uzyskanego w marę obiektywnych możliwości organu z urzędu materiału dowodowego sprawy i nie narusza granic tzw. swobodnej oceny dowodów. Ocena ta jest logiczna i konsekwentna. Organ nie pominął żadnej podnoszonej przez skarżącego okoliczności faktycznej. Pomimo biernej postawy skarżącego i nieudokumentowania ponoszonych wydatków organ jednak ocenił okoliczności na korzyść skarżącego, stwierdzając, że można uznać, że zachodzi w sprawie przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003 r. Nie sposób też zarzucić organowi braku obiektywizmu czy działania jedynie w interesie potrzeb ZUS. Wręcz przeciwnie analiza uzasadnień decyzji obu instancji dowodzi, iż organy dokonały ważenia obu interesów: interesu ZUS, wyrażającego również potrzeby obecnych świadczeniobiorców świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego, oraz interesu skarżącego, wyrażającego jego możliwości płatnicze, a więc i możliwości uregulowania zaległości, a także zaspokojenie bieżących potrzeb bytowych rodziny skarżącego.

Sąd I instancji podkreślił, że sprawa umorzenia zaległości należy do kategorii spraw, która może być przedmiotem kolejnego postępowania wszczętego ponownym wnioskiem z powołaniem na aktualną sytuację materialną i zdrowotną wnioskodawcy. Przyjęta w polskim systemie prawnym regulacja prawna umarzania zaległości z tytułu składek wpłacanych do ZUS umożliwia skarżącemu złożenie kolejnego wniosku o umorzenie, a w konsekwencji ponowną ocenę jego sytuacji przez organ i ewentualnie w razie niekorzystnej ponownej decyzji poddania tej oceny kontroli sądu administracyjnego.

II

P. F. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu przed sądem II instancji, jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części.

I. Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu całkowitej nieściągalności w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej, przy jednoczesnym braku majątku z którego można wyegzekwować należności;

2) art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu całkowitej nieściągalności, mimo wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. w dniu [...] maja 2014 r. postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego w celu wyegzekwowania zaległych należności z uwagi na stwierdzenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, wobec braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

1. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.; dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. polegające na niezastosowaniu wskazanych przepisów i zaniechaniu uchylenia zaskarżonej decyzji, mimo, iż została wydana z naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., w konsekwencji czego nosi cechy dowolności i nie mieści się w graniach uznania administracyjnego, w szczególności poprzez:

– nieuwzględnienie przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy słusznego interesu skarżącego,

– ograniczenie uzasadnienia decyzji jedynie do stwierdzenia, że sytuacja skarżącego jest trudna, ale może ulec zmianie, bowiem skarżący jest osobą młodą,

– całkowicie dowolne przyjęcie, że trudna sytuacja majątkowa skarżącego nie ma charakteru trwałego, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż zadłużenia skarżącego z tytułu kredytów nie mają charakteru krótkotrwałego, wręcz przeciwnie są zaciągnięte na kilkadziesiąt lat,

– pominięcie okoliczności, iż postępowanie egzekucyjne, które było prowadzone wobec skarżącego zostało umorzone na skutek braku majątku, z którego można się zaspokoić,

– całkowite pominięcie okoliczności, że nieruchomość, której współwłaścicielem jest skarżący jest obciążana hipoteką na rzecz banku, który udzielił skarżącemu kredytu na jej zakup,

– bezzasadne przyjęcie, że skarżący nie skorzystał z możliwości ratalnej spłaty zobowiązania względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pomijając całkowicie fakt, że warunki ratalnej spłaty zobowiązania postawione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (w tym wpłata jednorazowo 20.000 zł) nie są możliwie do spełnienia przez skarżącego.

Argumentację na poparcie zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji.

Nie mogły odnieść zamierzonego skutku powołane w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuty dotyczące naruszenia art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a.

Podkreślenia wymaga, że ww. przepisy należą do przepisów ustrojowych, a nie do przepisów postępowania. O ich naruszeniu można mówić tylko wówczas, gdy sąd wyjdzie poza zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego (tzn. poza kontrolę działalności administracji publicznej, rozpoznając skargę na akt lub czynność nieobjęte jego kognicją), bądź w sprawach należących do jego właściwości uchyli się od badania legalności działalności administracji, ewentualnie zastosuje środki ustawie nieznane oraz posiłkować się przy tym będzie innym kryterium niż zgodność z prawem (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1293/13). Żadna z takich sytuacji w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała. Zaskarżony wyrok został bowiem wydany po rozpatrzeniu skargi na decyzję administracyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. WSA w Ł. przeprowadził zatem kontrolę aktu objętego zakresem właściwości tego Sądu, stosując w tym zakresie wyłącznie kryterium zgodności z prawem. Po zbadaniu legalności działalności powyższego organu administracji publicznej, Sąd I instancji na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, czyli zastosował jeden z środków przewidzianych w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie można dopatrywać się naruszenia powołanych przepisów w tym, że sąd wydał orzeczenie o treści niezgodnej z oczekiwaniami strony. Jeżeli sąd administracyjny stosuje środki określone w ustawie, to każde jego orzeczenie, zarówno korzystne, jak i niekorzystne dla skarżącego, jest realizacją obowiązku przeprowadzenia kontroli działalności administracji publicznej. W takich przypadkach nie może być mowy o naruszeniu dyspozycji ani art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., ani art. 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 29 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2074/13).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest również zasadny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. mający polegać na zaniechaniu uchylenia zaskarżonej decyzji, mimo iż została wydana z naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Według autora skargi kasacyjnej ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, co winno skutkować uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny decyzji organu. Mimo bardzo ciężkiej i niekwestionowanej sytuacji materialnej strony, Sąd I instancji przyjął, bez należytego przeprowadzenia rozważań w tym zakresie, iż spłata zadłużenia leży w ewentualnych możliwościach skarżącego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji prawidłowo ocenił przeprowadzone postępowanie administracyjne pod kątem przestrzegania powołanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie - jak wynika to z akt administracyjnych - ZUS dopuścił wszystkie dowody na okoliczność sytuacji finansowej skarżącego. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Poczynione przez ZUS ustalenia oraz ich ocena znajdują zaś swoje szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej do WSA decyzji. Zatem na obecnym etapie postępowania nie ma konieczności powtarzania całej obszernej argumentacji organu słusznie zaakceptowanej przez Sąd I instancji.

Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3 a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z 2003 r. (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Takich okoliczności skarżący w pełni nie przedstawił. Jak słusznie bowiem zauważył Sąd I instancji skarżący m.in. nie wyjaśnił sygnalizowanej przez organy rozbieżności, co do deficytu osiąganych wedle oświadczenia skarżącego - co miesiąc środków płatniczych w stosunku do ponoszonych miesięcznie (a więc regularnie) wydatków. Skarżący nie przedłożył dowodów na faktycznie otrzymywane przez rodzinę dochody, w szczególności nie udokumentował swojego dochodu z prac dorywczych, okresu i czasu pracy. A wobec nie zgłoszenia go do ZUS organ nie mógł w oparciu o własną bazę zweryfikować tych twierdzeń.

Sąd I instancji badając legalność wydanej decyzji uznaniowej trafnie zdaniem NSA uznał, że żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu społecznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony. Z uwagi na wyjątkowy charakter należności z tytułu ubezpieczenia społecznego, który powoduje, że do umorzenia może i powinno dojść w szczególnych wypadkach, prowadzący postępowanie organ rzetelnie i wnikliwie dokonał analizy okoliczności, co trafnie zaakceptował Sąd I instancji uznając, że trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do umorzenia należności, bowiem skarżący ma możliwość pozyskania środków na spłatę spornego zadłużenia. Jest osobą młodą, zdrową w wieku największej aktywności zawodowej.

Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się również dowolności w stwierdzeniu Sądu I instancji, że sytuacja skarżącego nie musi mieć charakteru trwałego i może ulec zmianie. Jak wynika bowiem z twierdzeń samego skarżącego podejmuje on prace dorywcze. W toku rozprawy pełnomocnik skarżącego potwierdził, że skarżący pracuje "na czarno". To z kolei wskazuje, że nie ma przeciwskazań do podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej. Nie bez znaczenia jest również młody wiek skarżącego oraz to, że nie przedłożył on żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że jest niezdolny do pracy. Zatem wbrew twierdzeniom skarżącego ma on realną możliwość pozyskania środków pieniężnych i poprawy sytuacji jego rodziny.

Zatem - jak słusznie stwierdził Sąd I instancji - sytuacja finansowa skarżącego ma charakter przemijający i nie wyklucza możliwości wyegzekwowania przedmiotowych zaległości w przyszłości.

Natomiast treść skargi kasacyjnej sprowadza się wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji i w pełni zaakceptowaną przez Sąd I instancji. Wbrew twierdzeniem autora skargi kasacyjnej Sąd I instancji nie pominął okoliczności, iż postępowanie egzekucyjne, które było prowadzone wobec skarżącego zostało umorzone na skutek braku majątku, z którego można się zaspokoić, ani że nieruchomość, której współwłaścicielem jest skarżący jest obciążana hipoteką na rzecz banku, który udzielił skarżącemu kredytu na jej zakup. Lektura zaskarżonego wyroku wskazuje, że WSA rozważał i te okoliczności, jednakże inaczej je ocenił aniżeli oczekiwałaby tego strona skarżąca. Sąd I instancji szczegółowo analizując sytuację materialną skwarzącego stwierdził, że pomimo umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. - skarżący posiada nieruchomość o pow. 0,1201 ha, na której usytuowany jest dom o pow. 146m², na których ZUS dokonał zabezpieczenia objętej wnioskiem o umorzenie należności. Ponadto WSA wskazał, że wobec skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za sierpień 2012 r.

Przechodząc do naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowanych w punkcie I ppkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej, tj. zarzutów naruszenia art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 oraz art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. poprzez ich błędną wykładnię - należy je uznać za niezasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie stwierdza - wbrew twierdzeniom skarżącego - że Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni tych przepisów. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że formułując zarzuty naruszenia prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię autor skargi kasacyjnej powinien wskazać, jak powinna być w jego ocenie właściwa wykładnia tych przepisów, czego jednak nie uczynił.

Stosownie do treści art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyroki NSA z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 1694/14; 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 217/12). W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone".

Zatem pomimo umorzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. postępowania egzekucyjnego z powodu stwierdzenia, że w tym postępowaniu nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, organ orzekający w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek nie miał obowiązku uwzględnić wniosku skarżącego. Uznaniowy charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 28 u.s.u.s. pozwalał organowi odmówić uwzględnienia wniosku.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można uznać, aby w sytuacji gdy sprawa dotyczy osoby mającej w chwili obecnej ponad 30 lat, zdolnej do pracy (wykonującej ją dorywczo), w wieku największej aktywności zawodowej, mogącej jednocześnie liczyć na pomoc materialną rodziny oraz będącej współwłaścicielem nieruchomości, na którym to prawie ZUS uzyskał zabezpieczenie hipoteczne swojego długu, odmowa umorzenia należności z powodu braku całkowitej ich nieściągalności naruszała granice uznania administracyjnego (por. wyrok NSA 29 września 2011 r., sygn. akt II GSK 913/10).

Ponadto, o czym była już mowa, wobec skarżącego toczy się postępowanie egzekucyjne nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za sierpień 2012 r. Wobec tego zaś brak jest podstaw do stwierdzenia, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Podsumowując należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą. ZUS obok interesu strony ma obowiązek, dbając o stan finansów emerytalno-rentowych, uwzględnienia także interesu publicznego. Dlatego też organ musi każdorazowo ważyć zasadność wniosku. Zdaniem NSA, Sąd I instancji trafnie uznał, że na chwilę orzekania taka wyjątkowa sytuacja w stosunku do skarżącego nie zachodzi.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.