Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2389/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: arty. 78h ust. 9, ust. 12, art. 78e ust. 2, art. 78d ust. 1, art. 78 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 615
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jedn.
article: art. 107 par. 3, art. 86, art. 75 par. 1, art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi R. G. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Sygn. akt:

VI SA/Wa 2389/16

Uzasadnienie

Uchwałą z dnia [...] września 2016 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego utrzymała w mocy uchwałę nr [...] Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2016 r. (dalej: Komisja Egzaminacyjna II stopnia) z dnia [...] kwietnia 2016 r. stwierdzającą, że J. G. (skarżący) uzyskał wynik negatywny z egzaminu.

Podstawą prawną uchwał były przepisy art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r. poz. 615, z późn. zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.

Jak wynika z akt administracyjnych, Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2016 r. z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. stwierdziła, że R. – J. G., syn W. i J.uzyskał wynik negatywny ż egzaminu.

Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 78f ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną, Komisja stwierdziła, iż zdający R. J. G. uzyskał wynik negatywny z egzaminu.

Jak wskazał organ odwoławczy, część egzaminu adwokackiego obejmująca zadanie z zakresu prawa cywilnego polegała na sporządzeniu apelacji w imieniu wnioskodawcy A. B. albo opinii prawnej w podanym niżej stanie faktycznym.

Wnioskodawca A. B. wnosił o dokonanie podziału majątku wspólnego przez przyznanie mu na wyłączną własność lokalu mieszkalnego nr [...], stanowiącego odrębną własność, o wartości 550 000 zł, położonego przy ul. [...] w W., zakupionego ze środków własnych wnioskodawcy przed zawarciem związku małżeńskiego z uczestniczką postępowania A. B.. A. B. wnosił także o zasądzenie na jego rzecz od A. B. kwoty 50 000 zł tytułem podziału środków pieniężnych wypłaconych przez uczestniczkę postępowania ze wspólnego rachunku bankowego bez zgody i wiedzy wnioskodawcy.

A. B. wnosiła o dokonanie podziału majątku wspólnego przez przyznanie jej na wyłączną własność lokalu mieszkalnego nr ., położonego przy ul. [...] w W.. Wnosiła także o zasądzenie od niej na rzecz A. B. kwoty 142 500 zł i rozłożenie jej na raty.

Strony zawarły związek małżeński w dniu [...] kwietnia 2004 r. Rozdzielność majątkowa pomiędzy nimi ustanowiona została wyrokiem sądu z dniem [...] lipca 2010 r.

Umowa przedwstępna dotycząca sprzedaży lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] zawarta została pomiędzy A. B. a M. K. w dniu [...] lutego 2004 r. Kupujący zapłacił całość ceny w kwocie 350 000 zł w dniu [...] marca 2004 r.

Umowa sprzedaży sporządzona została w formie aktu notarialnego w dniu [...] czerwca 2004 r. pomiędzy A. B. i A. B. jako kupującymi a M. K. jako sprzedającym. M. K. oświadczył w nim, że sprzedaje opisany wyżej lokal mieszkalny wraz z prawami związanymi na rzecz A. B. i A. B za cenę 350 000 zł., natomiast A. B. i A. B. oświadczyli, że lokal ten wraz z prawami związanymi kupują do majątku wspólnego.

Na rozprawie w dniu [...] października 2015 r. strony zgodnie oświadczyły, że aktualna wartość mieszkania wynosi 550 000 zł.

A. B. wypłaciła w dniu [...] marca 2008 r. ze wspólnego rachunku bankowego małżonków kwotę 100 000 zł.

A. B. wypłacił w dniach od [...] lutego 2008 r. do [...] lipca 2010 r. ze wspólnego rachunku bankowego małżonków kwotę 250 000 zł.

W dniu [...] marca 2010 r. A. B. sprzedał swojemu ojcu samochód marki [...] za cenę 15 000 zł.

Z propozycji rozliczenia majątku wspólnego złożonej przez A. B. wynika, że uznaje on całą wartość lokalu mieszkalnego jako swój nakład z majątku osobistego na majątek wspólny, nie uznaje wypłaconej przez siebie z rachunku bankowego kwoty 250 000 zł oraz ceny samochodu - 15 000 zł jako podlegających rozliczeniu przy podziale majątku. Uznaje natomiast, że uczestniczka postępowania powinna się z wnioskodawcą rozliczyć z pobranej przez nią z rachunku bankowego kwoty 100 000 zł.

Kwota zaproponowana wnioskodawcy przez uczestniczkę postępowania (142 500 zł) wynikała z rozliczenia wartości mieszkania (550 000 zł : 2 = 275 000 zł) przy uwzględnieniu rozliczenia środków pieniężnych wypłaconych przez wnioskodawcę ze wspólnego rachunku bankowego bez zgody i wiedzy uczestniczki (250 000 zł : 2 = 125 000 zł) oraz ceny sprzedaży samochodu (15 000 zł : 2 = 7 500). Z wyliczenia tego wynika, że uczestniczka postępowania uznaje należność na rzecz A. B. w kwocie połowy wartości mieszkania, to jest 275 000 zł, a na swoją rzecz należność w sumie połowy wartości wypłaconych przez męża z rachunku bankowego środków oraz połowy ceny samochodu (łącznie 132 500 zł). Daje to różnicę 142 500 zł (275 000 zł - 132 500 zł.). Nie uznaje zatem, że powinna się rozliczyć z pobranej przez siebie kwoty 100 000 zł.

Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy postanowieniem z dnia 23 lutego 2016 r.: ustalił, że w skład majątku wspólnego A. B. i A. B. wchodzi nieruchomość stanowiąca odrębną własność lokalu mieszkalnego nr [...], położonego w [...]. przy ul. W.. .wraz z udziałem w prawie użytkowania wieczystego gruntu i w częściach wspólnych budynku, dla której Sąd Rejonowy dla [...] w W. prowadzi księgę wieczystą [...], o wartości 550 000 zł;

2. przyznał opisaną w pkt 1 nieruchomość lokalową na wyłączną własność A.B;

3. oddalił żądanie wnioskodawcy A. B. o dokonanie rozliczenia nakładów z jego majątku osobistego na majątek wspólny;

4. nakazał wnioskodawcy A. B. opróżnienie opisanego w pkt 1 lokalu i wydanie go A. B. w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia;

5. zasądził od A. B. na rzecz A. B. kwotę 142 500 zł;

6. zasądzoną w pkt 5 kwotę rozłożył na 142 raty miesięczne, pierwsza z rat w kwocie 1 500 zł, a pozostałe raty miesięcznie po 1000 zł;

7. ustalił, że każda ze stron ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd Rejonowy:

- uznał, że lokal mieszkalny wchodzi w skład majątku wspólnego stron;

- ustalił w ramach stanu faktycznego, iż wnioskodawca zapłacił całość ceny za lokal mieszkalny przed zawarciem związku małżeńskiego, jednak nie uznał kwoty uiszczonej z tego tytułu za nakład z majątku osobistego, argumentując, że przed zawarciem małżeństwa strony pozostawały w związku nieformalnym, wspólnie korzystając z zarabianych przez siebie pieniędzy; jednocześnie za bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy uznał Sąd Rejonowy twierdzenia obu stron dotyczące uzyskania przez A. B. przed zawarciem związku małżeńskiego kwoty 200 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych;

- uwzględnił w rozliczeniach pomiędzy stronami kwotę 15 000 zł uzyskaną przez wnioskodawcę ze sprzedaży samochodu marki [...] oraz środki pieniężne wypłacone przez A. B. w kwocie 250 000 zł;

- nie uwzględnił w rozliczeniach pomiędzy stronami kwoty 100 000 zł wypłaconych przez A. B.

Zadaniem zdających było, po zapoznaniu się z treścią zadania, jako prawidłowo umocowany pełnomocnik wnioskodawcy – J. . sporządzenie apelacji albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jej wniesienia, sporządzenie opinii prawnej - z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony.

Obaj egzaminatorzy oceniający opracowanie apelacji przez R. J. G. wystawili oceny niedostateczne.

Odwołanie od ww. uchwały wniósł zdający R.J. G. zaskarżając ją w całości, kwestionując ocenę uzyskaną z zadania z zakresu prawa cywilnego.

Powyższej uchwale zarzucił, iż sporządzona przez niego apelacja z prawa cywilnego z uwagi na poprawność formalną i podniesione poprawne zarzuty (art. 229 k.p.c. i art. 217 § 1 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c.), zasługuje na ocenę pozytywną. Podkreślił, że egzamin adwokacki ma za zadanie zweryfikować, czy zdający posiada umiejętność udzielenia skutecznej pomocy prawnej, a sporządzona przez niego apelacja dostatecznie chroniła interes prawny klienta.

Wskazał, iż apelacja byłaby skuteczna, gdyż Sąd II instancji w granicach zaskarżenia i zarzutów apelacji przeprowadziłby analizę naruszonych przepisów prawa. Apelacja jako spełniająca wymogi formalne, wniesiona do właściwego sądu, zostałaby przez ten sąd uwzględniona.

Dokładność uzasadnienia pracy, styl i staranność nie stanowią kryterium w ocenie pracy jako poprawnego rozwiązania zadania określonych w art. 78e ust 2 ustawy – Prawo o adwokaturze. Stanowią one natomiast dodatkowy walor pracy, który niewątpliwie wpływa na stopniowanie oceny pracy zakwalifikowanej jako pozytywna.

Wskazał, że sporządzone rozwiązanie zadania spełnia kryteria zakwalifikowania go jako poprawne. Zarzucił, iż przy ocenie pracy przypisano zbyt duże znaczenie dla niewłaściwości wybranej metody obrony praw klienta bez uwzględnienia poprawności w zakresie zaprezentowania przyjętego stanowiska.

Skarżący podkreślił, że wynik zadania z zakresu prawa cywilnego egzaminu adwokackiego jest jego jedyną negatywną oceną przedmiotowego egzaminu. Oceny z pozostałych części egzaminu są nie tylko pozytywne, ale wskazują na jego rzeczywiste umiejętności w posługiwaniu się instytucjami prawnymi i zastosowaniu odpowiednich, adekwatnych do danej spraw rozwiązań prawnych.

Wskazał na naruszenie art. 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez dokonanie oceny egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego przez obu egzaminatorów w sposób całkowicie dowolny, "ponieważ stawianie zarzutów zdającemu z błędów wynikających z pośpiechu stanowi naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwa poprzez niesprawiedliwą i nie znajdującą uzasadnienia w obiektywnych kryteriach ocenę pracy Zdającego co też, narusza fundamentalną zasadę ze wszyscy są równi wobec prawa i powinni być równo traktowani przez władze publiczne w takiej samej sytuacji".

Skarżący w odwołaniu sformułował wnioski dowodowe - o udzielenie mu prawa głosu na posiedzeniu Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, o przeprowadzenie eksperymentu "sądowego" przez odtworzenie w określonych warunkach czasowych oceny skutecznie wniesionej apelacji zdającego, przeprowadzenie dowodu poprzez zweryfikowanie pracy egzaminacyjnej przez zastosowanie reguły dowodowej zasad doświadczenia czyli zdolności oceny apelacji cywilnej przy uwzględnieniu mierników stosowanych wobec pełnomocników zawodowych oraz o przeprowadzenie dowodu z komunikatu Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 20.04.2016 r., dotyczącego statystyki zdawalności, ogłoszonego na stronie internetowej www.ms.gov.pl.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały, zmianę negatywnej oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa cywilnego (to jest z drugiej części egzaminu adwokackiego) na ocenę pozytywną oraz podjęcie uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego złożonego w 2016 roku przez odwołującego, stwierdzającej pozytywny wynik egzaminu adwokackiego.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania w sprawach, których przedmiotem jest odwołanie od wyników egzaminu adwokackiego. Zaznaczyła, że przepis art. 78h ust. 12 ustawy - Prawo o adwokaturze stanowi, że do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego..

Przepis art. 78h ust. 9 ustawy - Prawo o adwokaturze stanowi, że do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu, jednak procedura odwoławcza nie została uregulowana w ustawie. W art. 78h ust. 14 ww. ustawy, ustawodawca - działając zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - upoważnił Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia w celu wykonania ustawy, obejmującego m.in. określenie trybu i sposobu działania komisji odwoławczej.

W oparciu o delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu (Dz. U. z 2016 r. poz. 101). Z przepisu § 5 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia wynika, że przewodniczący komisji odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania, doświadczenie i wiedzę członków komisji odwoławczej z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie z § 5 ust. 3 tego rozporządzenia, przewodniczący lub członek komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. W myśl § 5 ust. 4 rozporządzenia, komisja w pierwszej kolejności głosuje nad ostateczną oceną z pracy pisemnej zawierającej rozwiązanie zadania z tej części egzaminu, której dotyczy odwołanie, a następnie głosuje w sprawie zaskarżonej uchwały.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia wskazała, iż w myśl powyższych unormowań, postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11).

Jednakże, mając na względzie zakres zaskarżenia (zaskarżoną część lub części egzaminu), jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Jasne jest także, że reguła ta działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia (zaskarżona część egzaminu), winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Organ odwoławczy kontroluje zatem odwołanie zgodnie z tą zasadą, bacząc jednak oczywiście, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania.

W powyższym kontekście, zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, nie można przyjąć, aby utrzymanie w mocy negatywnej uchwały przez tę Komisję na skutek stwierdzenia nie wytkniętych uprzednio istotnych uchybień, naruszało zakaz reformationis in peius. Takie działanie komisji odwoławczej nie może być także uznane za sprzeczne z § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego. Fakt bowiem, że przedmiotem opinii sporządzonej przez przewodniczącego bądź członka komisji odwoławczej powinna być zasadność zarzutów podniesionych w odwołaniu nie oznacza, że komisja ta zwolniona jest z oceny wszystkich przesłanek określonych w art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, a przede wszystkim w art. 78d ust. 1 tej ustawy. Generalnym bowiem zarzutem zawartym w odwołaniach jest zbyt surowa ocena skutkująca podjęciem uchwały o negatywnym wyniku egzaminu, a rolą komisji odwoławczej jest stwierdzenie, czy zdający przygotowany jest do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia wyjaśniła również kwestię kryteriów ocen zadań z poszczególnych części egzaminu.

Wskazała, iż zgodnie z art. 78d ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W myśl art. 78e ust. 2 wskazanej ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego.

Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 78 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj. 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony (w przypadku zadań z części od pierwszej do czwartej) lub interesu publicznego (w przypadku zadania z części piątej). Określone w art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 921/11, z dnia 8 sierpnia 2012 r. w sprawie II GSK 1037/12, z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie II GSK 1854/11). Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 195/12). Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy.

Ponadto, za trafne organ odwoławczy uznał stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 kwietnia 2013 r., II GSK 108/12), że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie - Prawo o adwokaturze.

Odnosząc powyższe do wniesionego odwołania i stawianych w nim zarzutów, Komisja Odwoławcza stwierdziła, iż są one bezzasadne.

Oceniając ponownie pracę egzaminacyjną z zakresu prawa cywilnego sporządzoną przez skarżącego, Komisja odniosła się do podniesionych w treści odwołania argumentów oraz ocen egzaminatorów.

W ocenie Komisji, rozwiązaniem prawidłowym było sporządzenie przez skarżącego apelacji, a nie opinii prawnej. Prawidłowo również przyjął on, iż środki uiszczone przez A. B. przed zawarciem związku małżeńskiego jako cena za mieszkanie (350 000 zł) były nakładem z majątku osobistego na majątek wspólny stron, w sprawie nie ma zatem zastosowania zasada surogacji. Surogacja polega na zastąpieniu jednego składnika majątku odrębnego innym składnikiem (art. 33 pkt 10 k.r.o.). Przesłankami tak rozumianej surogacji są - jak się przyjmuje w orzecznictwie i doktrynie - dwa wymagania: po pierwsze, aby jedno i to samo zdarzenie spowodowało wyjście określonego przedmiotu z majątku odrębnego i nabycie innego przedmiotu majątkowego oraz po drugie, aby przedmiot nabyty był uzyskany także w sensie ekonomicznym kosztem majątku odrębnego. Obiektywnie i teoretycznie takie warunki byłyby spełnione w zadaniu egzaminacyjnym, gdyż sporny lokal mieszkalny został nabyty kosztem kwoty 350 000 zł pochodzącej z majątku osobistego A. B.. Takie schematyczne rozumowanie nie byłoby jednak właściwe zważywszy, że w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym występuje dodatkowy, niezmiernie istotny element, a mianowicie, że oboje małżonkowie byli stroną umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego i oboje złożyli w niej oświadczenie woli o nabyciu lokalu do majątku wspólnego. Zastosowanie surogacji w takim przypadku wymagałoby od wnioskodawcy uprzednio uchylenia się od skutków prawnych swojego oświadczenia woli albo też uznania umowy sprzedaży za nieważną jako sprzeczną z prawem bądź zasadami współżycia społecznego (art. 58 k.c.) - w obu wypadkach przez żądanie uzgodnienia stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wnioskodawca musiałby to uczynić w odrębnym powództwie, gdyż poza mieszkaniem, żadne aktywa nie wchodziły w skład majątku wspólnego. Przyjęcie surogacji byłoby również sprzeczne z interesem reprezentowanej strony - wnioskodawcy, który we wniosku o podział majątku wspólnego sam zaliczył lokal mieszkalny do majątku wspólnego i w apelacji musiałby wnosić o oddalenie własnego wniosku o podział majątku wspólnego.

Obaj egzaminatorzy oceniający opracowanie apelacji przez R. J. G. wystawili oceny niedostateczne.

Analizując apelację pod kątem wymogów formalnych egzaminatorzy nie mieli w zasadzie zastrzeżeń, poza uwagą adw. A. G., iż nieprawidłowo wskazano wartość przedmiotu zaskarżenia i nie do końca precyzyjny był wniosek apelacji. Zdaniem Komisji, niezależnie od tych uwag, które uznano za słuszne, skarżący w zakresie wymogów formalnych apelacji popełnił jeszcze inne błędy, które nie zostały wytknięte przez egzaminatorów. Wskazano, iż wprawdzie zakres zaskarżenia został wskazany prawidłowo poprzez podanie punktów postanowienia, które objęto zaskarżeniem, to apelacja nie zawierała odpowiednich zarzutów i wniosków, które korespondowałyby z zakresem zaskarżenia. Zasadą konstrukcyjną właściwą dla apelacji jest to aby zakres zaskarżenia opowiadał zarzutom oraz wnioskowi apelacyjnemu. Apelacja sporządzona przez skarżącego prawidłowo objęła zakresem zaskarżenia punkty postanowienia dotyczące rozliczenia z tytułu pobranej przez uczestniczkę kwoty z rachunku bankowego, prawidłowo objęła też zaskarżeniem punkt postanowienia dotyczący rozłożenia kwoty spłaty na raty, tymczasem brak w tym zakresie zarzutów. Wniosek apelacyjny jest nieprecyzyjny. Skarżący wniósł o zmianę postanowienia poprzez przyznanie na rzecz A. B. mieszkania, ale zakresie środków znajdujących się na rachunku bankowym wniósł jedynie o "dokonanie rozliczeń środków (...) wypłaconych przez A. B." nie określił zatem, jaka kwota powinna być z tego tytułu zasądzona na rzecz wnioskodawcy.

Skarżący sformułował w apelacji zarzut naruszenia prawa procesowego - art. 233 § 1 k.p.c. Egzaminatorzy uznali ten zarzut za poprawny, ale częściowo wyczerpujący, a ocenę tę Komisja Odwoławcza podzieliła. W rozpoznawanej sprawie sąd dopuścił się naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. przez wyprowadzenie z materiału dowodowego wniosków sprzecznych z tym materiałem polegających na przyjęciu, że pieniądze wydatkowane na zakup mieszkania nie pochodziły z majątku osobistego A. B.. Z materiału dowodowego wynikało, iż wnioskodawca dysponował odpowiednimi środkami finansowymi pochodzącymi z uzyskanego zadośćuczynienia i oszczędności, a przy tym zapłata za mieszkanie pochodziła z jego rachunku bankowego, natomiast uczestniczka postępowania przed zawarciem związku małżeńskiego uzyskiwała dochody na poziomie 1500 zł miesięcznie. Dopiero podniesienie w apelacji właściwych zarzutów naruszenia prawa procesowego uprawniało zdającego do przejścia do zarzutów naruszenia prawa materialnego. W ocenie Komisji, konstrukcja tego zarzutu nie była w pełni poprawna, gdyż w jego konkluzji skarżący nie wskazał, jakie ustalenia powinien był poczynić sąd. Prawidłowym zarzutem, jaki powinien znaleźć się w apelacji w zakresie rozliczenia nakładów poczynionych przez wnioskodawcę z majątku osobistego na majątek wspólny powinno być naruszenie art. 45 § 1 zdanie drugie k.r.o., z tego bowiem przepisu wynika, że każdy z małżonków może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Zarzutu tego w apelacji sporządzonej przez skarżącego zabrakło.

Skarżący nie dostrzegł ponadto potrzeby podniesienia zarzutu art. 212 § 3 k.c., a zatem, zdaniem Komisji, nie działał z należytym zabezpieczeniem słusznego interesu osoby reprezentowanej. Należyte zabezpieczenie słusznego interesu wnioskodawcy w sprawie będącej przedmiotem zadania egzaminacyjnego wymagało ochrony jego interesu majątkowego na wypadek nie podzielenia przez sąd II instancji twierdzeń A. B. co do poczynienia przez niego nakładów na lokal mieszkalny bądź nieuwzględnienia żądania przyznania na rzecz wnioskodawcy spornego lokalu. Ochrona tego interesu majątkowego wymagała zakwestionowania rozłożenia należności zasądzonej na rzecz A.B.. od A. B. aż na 142 raty (prawie 12 lat) i to bez zastrzeżenia obowiązku zapłaty odsetek na wypadek uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat.

Komisja dostrzegła nadto, iż skarżący zawarł sprzeczne ze sobą twierdzenia w sformułowanych zarzutach. Mianowicie, sformułował zarzut naruszenia art. 229 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie "w sytuacji kiedy uczestniczka nie kwestionowała, że samochód został zakupiony ze środków majątku osobistego wnioskodawcy na co wskazuje także umowa sprzedaży auta", a nadto art. 217 § 3 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. "poprzez pominięcie dowodu sprzedaży samochodu, z której wynika, że wnioskodawca zakupił go ze środków z majątku wspólnego". W pierwszym zsrzucie skarżący wskazuje, że samochód został nabyty ze środków pochodzących z majątku osobistego wnioskodawcy a w drugim, iż został nabyty z majątku wspólnego. Uzasadnienie apelacji jest w zasadzie powtórzeniem zarzutów, nie wiadomo zatem, co skarżący miał na myśli, jakie jego zdaniem ustalenia w zakresie przynależności samochodu do majątku wspólnego czy osobistego wnioskodawcy powinien poczynić sąd.

Oceniając poprawność zarzutu art. 229 k.p.c. i 217 § 3 k.p.c. Komisja podzieliła stanowisko egzaminatora A. G., iż są one nieprawidłowe. Sąd nie dopuścił się bowiem naruszenia tych przepisów.

Oboje egzaminatorzy za błędny uznali zarzut naruszenia art. 43 k.r.o. i 537 k.p.c. Ocenę tę należy Komisja także podzieliła, podkreślając, iż sąd nie ustala nierównych udziałów w majątku wspólnym bez wyraźnego żądania w tym zakresie. Na żadnym etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji żadna ze stron nie zgłosiła żądania ustalenia nierównych udziałów. Na etapie postępowania apelacyjnego zgłoszenie wniosku o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym jest niedopuszczalne. Skarżący w żadnym fragmencie apelacji nie zaskarżył też wyroku w zakresie nierozliczenia przez sąd środków pobranych przez uczestniczkę z rachunku bankowego, kwestię tę pominął milczeniem.

Komisja zaznaczyła, iż odwołanie skarżącego, bardzo obszerne, w znacznej części skoncentrowało się się na omówieniu obowiązującego w polskim systemie prawnym modelu apelacji pełnej. Skarżący wskazywał, iż sąd odwoławczy związany jest tylko zarzutami w zakresie prawa procesowego, zarzuty naruszenia prawa materialnego nie wiążą sądu i mogą być zgłaszane na każdym etapie postępowania, a zatem można je podnieść już w toku postępowania przed sądem drugiej instancji. Skarżący podnosił także, że sporządzona przez niego apelacja byłaby skuteczna i nie odbiegała poziomem od apelacji sporządzonych przez innych zdających. Wskazywał, że nie powinno się wprowadzać zaostrzonego reżimu w odniesieniu do wymogów, jakim powinna odpowiadać apelacji wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika. W tym zakresie powołuje się na art. 355 § 2 k.c. Odnosząc się do powyższego, Komisja podkreśliła, że wymogi stawiane środkowi odwoławczemu sporządzonemu w ramach egzaminu adwokackiego nie sprowadzają wyłącznie do spełnienia przez nią wymogów formalnych określonych w art. 368 § 1 i 2 k.p.c. Egzaminatorzy oceniający pracę nie mogą brać pod uwagę jedynie takich aspektów, które bierze pod uwagę sąd drugiej instancji, ale również wymogów, które wynikają z przepisów ustawy - Prawo o adwokaturze, a w szczególności art. 78e ust. 2: "Oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy (...) biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje (...)". Komisja podkreśliła, iż samo spełnienie wymogów formalnych przez apelację nie jest zatem wystarczające dla uzyskania oceny pozytywnej, zaś oczekiwania, które stawia się profesjonalnemu pełnomocnikowi sporządzającemu apelację są szerokie. Apelacja sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika powinna określać zarzuty w sposób precyzyjny, ze wskazaniem przepisów naruszonych przez sąd oraz sformułować je, trafiając w istotę wadliwości wyroku. Uzasadnienie winno zawierać logiczny wywód przystający treścią do postawionych zarzutów. Przedmiotem oceny na egzaminie adwokackim jest również sposób sformułowania zarzutów apelacyjnych w tym właściwość zastosowanych przepisów prawa, sposób uzasadnienia zarzutów (logiczny wywód prawny) oraz kwestia, czy zarzuty i ich uzasadnienie trafiają w istotę wadliwości wyroku, a nadto czy apelacja należycie uwzględnia interes reprezentowanej strony. Powoływany przez skarżącego art. 355 § 2 k.c. nie ma zastosowania przy ocenie pracy egzaminacyjnej sporządzanej w ramach egzaminu adwokackiego.

Organ odniósł się też do podniesionego przez skarżącego zarzutu naruszenia art. 32 Konstytucji RP w związku z art. 8 k.p.c., poprzez dokonanie oceny jego pracy w sposób całkowicie dowolny, ponieważ stawianie zarzutów zdającemu z błędów wynikających z pośpiechu stanowi naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwa oraz fundamentalnej zasady równości wobec prawa. Analiza pracy skarżącego oraz uzasadnienia ocen cząstkowych sporządzonych przez egzaminatorów nie daje podstaw do stwierdzenia, że skarżący został oceniony nieobiektywnie, w sposób odbiegający od oceny innych prac. Apelacja zawiera dużo błędów, nie można zatem podzielić tezy skarżącego zawartej w odwołaniu, że została oceniona nadmiernie surowo, ani też, aby została oceniona w sposób dowolny, odbiegający od kryteriów określonych przez art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze. Egzaminatorzy przy ocenie pracy wzięli pod uwagę zarówno jej pozytywne aspekty jak popełnione błędy.

Egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie zadania z zakresu .prawa, cywilnego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, na ocenę niedostateczną. Ocenę tę należy uznać za słuszną, zaś odwołanie skarżącego R. J. G. za bezzasadne .Komisja podkreśliła, iż wnioski dowodowe zgłoszone w odwołaniu przez skarżącego nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Każda praca jest bowiem oceniana indywidualnie w oparciu o kryteria ustalone w art. 78e ustawy - Prawo o adwokaturze. W związku z powyższym wnioski te zostały oddalone odrębnym postanowieniem.

Reasumując, skoro ostatecznie skarżący otrzymał oceny niedostateczne z zadania z zakresu prawa cywilnego, brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Zgodnie bowiem z art. 78f ust. 1 cytowanej ustawy, pozytywny wynik z egzaminu otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną.

J. G., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł od powyższej uchwały skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżył wyżej wymienioną uchwałę z [...] września 2016 r. w całości, zarzucając naruszenie następujących przepisów postępowania, jako mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 10 k. p. a.; zarzucane uchybienie uniemożliwiło skarżącemu dokonanie konkretnych czynności procesowych. Organ pozbawił skarżącego:

a) czynnego udziału w sprawie pomimo prawidłowo zgłoszonych wniosków dowodowych przez stronę, które organ nie rozpoznał, podczas gdy na str. 17 Uchwały jest informacja o wydanym postanowieniu dowodowym, którego jednak skarżący nie otrzymał ;

b) udzielenia prawa głosu odwołującemu;

c) pominął wniosek o zawiadomienie strony o terminie i miejscu posiedzenia w przedmiotowej sprawie;

d) nie wysłuchanie argumentacji skarżącego przez organ w związku z odwołaniem, co pozbawiło go prawa czynnego udziału w postępowaniu, stosownie do art. 10 k.p.a.;

e) organ pozbawił skarżącego zaprezentowania ustnie swoich argumentów, ponieważ z samej treści uzasadnienia ocen cząstkowych z drugiej części egzaminu adwokackiego nie sposób wywieść jakie rozwiązanie egzaminatorzy uznają za prawidłowe i z jakich przyczyn przez to praca zdającego (skarżącego) odbiega od przyjętego przez nich idealnego wzorca pracy, jednakże odwołujący przyjmuje, iż praca oceniona została pod kątem zgodności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia przedstawionego w zadaniu problemu z rozstrzygnięciem przyjętym przez Ministra Sprawiedliwości w "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego". Praca zdającego zawiera jednak "premiowany" w tychże wytycznych sposób rozwiązania. Skarżący chciał wyargumentować przed organem oceniającym jego pracę, iż zespół przygotowujący zadanie z tej części egzaminu adwokackiego nie wskazał w ww. wytycznych ani jednego orzeczenia na przykład utrwalonego poglądu judykatury ani utrwalonego poglądu literatury. Tymczasem dokonując analizy orzecznictwa sądów (cywilnych) ostatnich lat dochodzi się do całkiem odmiennych wniosków. Zdający wskazuje, iż przedstawione powyżej orzecznictwo w jego piśmie do organu zostało wybrane przykładowo. Skarżący jest w posiadaniu kilkudziesięciu innych orzeczeń poruszających przedstawioną problematykę w podobny sposób. Dalsze orzecznictwo skarżący był w stanie zreferować na żądanie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia. Podsumowując, skoro zarówno w orzecznictwie, jak i w literaturze "żywe" i "równoprawne" są wszystkie wyżej zaprezentowane stanowiska co do rozstrzygania apelacji cywilnej, to na jakiej podstawie praca zdającego, oceniona została negatywnie? Skarżący podnosi, iż został pozbawiony zaproponowania - obrony- iż jego sposób rozwiązania zadania, pomimo, że pokrywający się z opracowanym przez Ministra Sprawiedliwości "Opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego" (w świetle powołanego w odwołaniu orzecznictwa) jest prawidłowy, co więcej w świetle ostatniego z orzeczeń w tym zakresie - wyrokiem z dnia 30 czerwca 2011 roku, sygnatura akt II OSK 1158/2010, określony jest jako najbardziej poprawny. Wskazać się godzi, iż stosownie do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2011 roku, sygnatura akt VI SA/Wa 225/11, przedmiotowy opis istotnych zagadnień nie jest dokumentem wiążącym Komisje Egzaminacyjne podczas oceniania prac z części od II do V egzaminu (orzeczenie dotyczy egzaminu radcowskiego, ale ma zastosowanie również do egzaminu adwokackiego), zaś ocena prac egzaminacyjnych jest dokonywana przez pryzmat przesłanek wymienionych w ustawie o adwokaturze, tj. zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

f) Skarżący podnosi, iż zarzucane uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a.. Skarżący został pozbawiony przedstawienia argumentacji, iż mając na uwadze czynności wykonywania zawodu adwokata praca zdającego mieści się w kanonach sztuki prawniczej, spełnia wymogi formalne (co też potwierdzają egzaminatorzy), sposób rozwiązania zadania z zachowaniem interesu strony, którą skarżący zgodnie z zadaniem reprezentuje także został przedstawiony poprawnie (co potwierdza przedstawione orzecznictwo sądów). Zaproponowane przez zdającego rozwiązanie wskazuje, iż w sposób właściwy interpretuje on przepisy prawa. W związku z powyższym praca zdającego mogła być ocena pozytywnie, gdyby organ wykonał należycie swoje powinności z KPA. Egzaminatorzy bowiem zgodnie z prawem dysponują skalą ocen pozytywnych od oceny dostatecznej do oceny celującej (czterostopniowa skala ocen), z której powinni robić użytek. Podkreślić trzeba także, niezależnie od argumentów przedstawionych powyżej, iż w tej gałęzi prawa nie powinno mieć miejsce sztywne i surowe trzymanie się przestrzegania zasad poprawności przyjętego rozwiązania względem prezentowanych w doktrynie czy też orzecznictwie poglądów. Wobec więc tejże specyfiki postępowania cywilnego przed Sądami, poprawność przyjętego rozwiązania w świetle jakichkolwiek "wzorów i szablonów" rozwiązań w zadaniu z zakresu prawa cywilnego w przypadku sporządzania apelacji powinna być oceniana jako jeden z elementów, ale nie decydujący. Samo poprawne skonstruowanie apelacji, a więc zachowanie wymogów formalnych, umiejętność skonstruowania odpowiednich wniosków, umiejętność logicznego argumentowania powinny premiować oceną dostateczną, którą to rację skarżący chciał wykazać przed organem (Komisją II stopnia).

g) Skarżący podnosi, iż organ negując jego wniosek o umożliwienie bycia wysłuchanym przed Komisją II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości co odnosi się zarówno do osobistego udziału podczas rozpatrywania odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., podjętej przez Komisję Egzaminacyjną nr [...], możliwości formułowania bezpośrednio ustnych wniosków przez aplikanta adwokackiego R. G. i oświadczeń czy ustosunkowania się do twierdzeń Komisji i wypowiadanych argumentów w przedmiocie złożonej apelacji z prawa cywilnego, uniemożliwił zmianę ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa cywilnego na oceny pozytywne.

h). Skarżący podnosi, iż organ przez uniemożliwienie bycia wysłuchanym przed Komisją II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, przyjął założenie powodujące, iż twórcze myślenie zdającego nie jest w żaden sposób premiowane, a przecież stanowi ono nieodzowny atrybut każdego dobrego adwokata. Stosowanie prawa jest przecież procesem dynamicznym, twórczym.

i). Skarżący został przez organ pozbawiony możliwości formułowania bezpośrednio ustnych wniosków i oświadczeń czy ustosunkowania się do twierdzeń Komisji i wypowiadanych argumentów w przedmiocie złożonej apelacji. W rezultacie czego, organ naruszył prawo co miało istotny wpływ na wynik oceny z prawa cywilnego a samo negowanie apelacji sporządzonej na potrzeby egzaminu adwokackiego jedynie do oceny negatywnej sprowadza taki sposób działania w warunkach rzeczywistych wnoszenia apelacji przez pełnomocników zawodowych do naruszenia naczelnej zasady w postaci prawa do rzetelnego procesu (uczciwego procesu), jak i prawa powoda do powództwa i w istocie stanowi pozbawienie prawa do Sądu. Prawo dostępu do Sądu odwołuje się do zasady państwa prawnego (rządów -prawa - rule of law), która stanowi podstawową maksymę interpretacyjną art. 6 Konwencji Europejskiej, gdzie w jednym z orzeczeń Trybunał stwierdził, że w sprawach cywilnych "bez zapewnienia możliwości dostępu do Sądu z trudem tylko można byłoby konstruować zasadę państwa prawnego". Artykuł 6 ust. 1 powinien być odczytywany w świetle dwóch zasad prawnych, a mianowicie zasady, zgodnie z którą roszczenie cywilnoprawne "musi kryć w sobie możliwość przedstawienia go pod rozpatrzenia Sądu". Jest to jedna z powszechnie uznanych podstawowych zasad prawa oraz zasady prawa międzynarodowego, która zakazuje "odmowy sprawiedliwości" (denial of justice).

j). Skarżący został pozbawiony możliwości udowodnienia swoich twierdzeń czy możliwości złożenia wyjaśnień prosząc i jednocześnie argumentując o zweryfikowanie swojej pracy egzaminacyjnej przez zastosowanie reguły dowodowej - zasad doświadczenia czyli zdolności oceny apelacji cywilnej przy uwzględnieniu mierników stosowanych wobec pełnomocników zawodowych co mogło pozwolić wykazać, iż apelacja z egzaminu nie odbiega od standardów poprawności jakich się oczekuje od adwokatów oraz pewnego minimalnego quantum wiedzy prawniczej, ze szczególnym zabarwieniem woli zdającego polegającej na chęci wykonania dobrej roboty co wynika z treści sporządzonego pisma procesowego i odpowiedniego rozkładu ciężaru dowodów.

k). Skarżący został pozbawiony przedstawienia pozytywnych argumentów na swoją rzecz o zasadności przeprowadzeniu eksperymentu "sądowego", przez stwierdzenie (ustalenie i ocena) okoliczności w warunkach zbieżnych z panującymi w czasie zdarzenia składania apelacji cywilnej przez zdającego egzamin adwokacki celem odpowiednich ustaleń w tym zakresie i rejestrowania reakcji (hipotetycznego Sądu) na przedstawioną apelację sporządzoną przez aplikanta. Skarżący wskazuje, iż w warunkach rzeczywistych sporządzony środek zaskarżenia spełni swoje cele zgodne z założeniami jakie klient stawia adwokatowi. Sam egzamin adwokacki w swoich warunkach nie powinien odbiegać od realiów podejmowanych czynności przez pełnomocników zawodowych, a które w ocenie realnej przez Sądem są prawidłowe i staranne.

l). Organ naruszył prawo pozbawiając czynnego udziału skarżącego, ponieważ dostęp do tego środka zaskarżenia nie może być ograniczony w sposób naruszający jego istotę lub w sposób nieproporcjonalny

m). Skarżący został pozbawiony przez organ, możliwości dokonania f wykazania przed Komisją II stopnia oceny pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego rozumianymi jako wynik ogólnego ludzkiego doświadczenia, ale także jako szczególne wiadomości z zakresu poszczególnych dziedzin ti. praktyki wnoszenia apelacji w sprawach cywilnych przez profesjonalnych pełnomocników w obecnej rzeczywistości przy uwzględnieniu ich miernika staranności. Skarżący podnosi, iż w jego ocenie praca egzaminacyjna spełnia wymagania pozytywnego miernika staranności. Wydaje się jednak oczywiste, że prawidłowe wykonywanie zadań adwokackich nie wyczerpuje się w spełnieniu wymagań formalnoprawnych. Jakkolwiek ustawy kodeksowe zazwyczaj określają ogólne zasady obowiązujące na przykład w odniesieniu do wymaganej konstrukcji środków zaskarżenia, to jednak adwokackie działanie wypełnia się w tym, jaką merytoryczną treścią określone pisma będą wypełnione i przedstawione przed Sądem bezpośrednio. Jest zatem istotne, z jakim nastawieniem podejdzie on do własnej pracy, ponieważ wyłącznie od jego podejścia zależeć będzie rezultat podjętych wysiłków, co już bezpośrednio oddziałuje na sferę interesów klienta oraz ostateczny wynik sprawy. Z tych powodów nie tyle bowiem ocenie jakości adwokackiej pracy podlega końcowy rezultat jego działań, ile te wszystkie czynności, które podejmowane są w toku prowadzenia sprawy. Wynika to z faktu, że umowa o prowadzenie sprawy jest zawsze umową starannego działania, a nigdy umową rezultatu. Z tej przyczyny Komisja dokonując oceny pracy bardzo uznaniowo mogła potraktować pracę skarżącego z czym się nie zgadzam. Skoro mówimy o działaniu starannym, to niniejsza zasada z uzasadnionego powodu określa ogólne, minimalne granice wykonywania przez adwokata wszystkich podejmowanych przezeń czynności. Tytułem porównania można wskazać na odnośny przepis Kodeksu Etyki Lekarskiej, który w art. 8 omawianą problematykę ujmuje następująco: "Lekarz powinien przeprowadzać wszelkie postępowanie diagnostyczne, lecznicze i zapobiegawcze z należytą starannością, poświęcając im niezbędny czas". Dyrektywa, aby adwokat podejmował czynności według najlepszej woli, formułuje oczekiwanie określonego, generalnego podejścia do zawodu. Chodzi tu o zrozumienie społecznego wymiaru zawodu oraz powiązanego z nim zaufania publicznego. Wymagają one określonego nastawienia, chęci i gotowości pełnienia zadań, które o wiele bliższe są służbie społeczeństwu niż ledwie wypełnianiu, bez specjalnego zaangażowania, wymaganych daną procedurą czynności kancelaryjnych. Pomiędzy adwokatem a kancelistą istnieje przestrzeń wypełniona szczególnym zabarwieniem woli adwokata polegającej na chęci wykonania dobrej roboty (w znaczeniu nadanym przez Tadeusza Kotarbińskiego). Advocatus to ten, który bieży z pomocą. Adwokat to nie zajęcie urzędnicze o określonej specyfice, lecz ukierunkowana dyspozycja moralna. W realizacji tej dyspozycji adwokat podejmuje czynności zawodowe z najlepszą wolą, która jest ukierunkowana na właściwe prowadzenie sprawy i dopilnowanie interesu klienta. Zasady doświadczenia życiowego zakładają, aby adwokat wykonywał swoje powinności zawodowe według najlepszej wiedzy. Stan wiedzy człowieka jest jego subiektywną dyspozycją. Zważyć należy, że nie chodzi tu o wykazanie starań, że podejmowane czynności adwokat wykonał z najwyższym zaangażowaniem i z pełną wiedzą, jaką posiada. Określone zadania wymagają pewnego minimalnego quantum wiedzy prawniczej, co jest okolicznością obiektywną. Z tej przyczyny przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego na tym przykładzie egzaminu skarżącego bardzo trudno jest negować pracę z prawa cywilnego i oceniać negatywnie. Naruszenie niniejszej zasady wpłynęło w sposób istotny na pozbawienie skarżącego prawa do skutecznego i efektywnego oraz realnego wpłynięcia na ostateczną ocenę z egzaminu i sposób podejmowania uchwały przez Komisję II stopnia, nie jest wykluczone (co na tym przykładzie stanowi udowodnienie a nie tylko uprawdopodobnienie), że taka czynność realnie wykonana decydowałaby o innym głosowaniu przez organ w przedmiocie odwołania. Człowiek jak też każdy Sędzia nie jest pozbawiony wykonywania czynności zawodowych wadliwie, zadaniem dobrego i skutecznego adwokata jest posiadanie umiejętności retorycznego oraz logicznego argumentowania przy użyciu np. topik prawniczych. Skarżący jest przekonany, iż przez ustne wysłuchanie przed Komisją II stopnia w oparciu jedynie o swoją pracę egzaminacyjną (chociaż skromną to poprawną ) w oparciu dostrzegane sylogizmy retoryczne w pracy egzaminacyjnej zwane entymematem byłby w stanie przekonać organ o zasadności zmiany oceny z prawa cywilnego.

n) zarzucił, iż przez uniemożliwienie bycia wysłuchanym skarżący został pozbawiony refutacji (odparcia) i uprzedzenia argumentacji strony przeciwnej, a na etapie retorycznego dowodzenia wykazania fałszywości tez przeciwnika. Prawo głosu pozwoliłoby przy refutacji do obalenia w całości twierdzeń adwersarza (Komisji II stopnia).

o) zarzucił naruszenie przez organ sprawiedliwości proceduralnej; obejmujące prawo do rzetelnego procesu, w którym podstawowym uprawnieniem jest możność bycia wysłuchanym tj. również złożenia efektywnego środka. Zwrócił uwagę, iż przy dokładnej analizie sporządzonej apelacji na potrzeby egzaminu adwokackiego przyjęcie dla wykonanej pracy oceny negatywnej czyni z pisma środek ograniczony w sposób naruszający jego istotą oraz w sposób nieproporcjonalny. Naruszenie przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym miało istotny wpływ na wynik sprawy, co daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a..

2) naruszenie art. 10 § 3 poprzez naruszenie obowiązku utrwalenia w aktach sprawy, w formie adnotacji, przyczyn odstąpienia od zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu,

3) naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez niezawiadomienie strony o prawie do wypowiedzenia się oraz niewyznaczenie terminu zapoznania się z aktami,

4) naruszenie art. 7, 8, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności dotyczących przebiegu egzaminu, dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności sporządzonej przez skarżącego w ramach drugiej części egzaminu apelacji cywilnej, a ponadto nierozważenie dowodów, zarzutów i argumentów zawartych w odwołaniu,

5) naruszenie art. 78d ust. 1 i 10 w zw. z art. 73e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez rozpatrzenie materiału dowodowego w zakresie egzaminu z prawa cywilnego niezgodnie z regułą określoną w art. 77 k.p.a. i niewłaściwym zastosowaniu wskazanych przepisów, polegające na sprawdzeniu w toku postępowaniu odwoławczego przygotowania prawniczego skarżącego z części drugiej egzaminu

z pominięciem zawartych w hipotezie ww. przepisów kryteriów i skali ocen oraz punktacji,

6) naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela,

7) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegającego na niezebraniu materiału dowodowego niezbędnego do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia i braku ustalenia, "czy niniejsza apelacja zdającego zasługuje na ocenę pozytywną",

8) naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez niezałatwienie wniosku po myśli strony, z uwzględnieniem jej słusznego interesu i interpretowanie na niekorzyść strony niejasności i wątpliwości,

9) naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez nie wyczerpującego zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia wad pracy skarżącego, podczas gdy praca ta spełnia wymogi formalne,

10) naruszenie art. 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie uchwały, .

11) "brak prawidłowego uzasadnienia prawnego i faktycznego pracy zasługującej na ocenę negatywną",

12) "brak należytego wyjaśnienia wszelkich okoliczności niezbędnych dla rozstrzygnięcia a w szczególności przesłanek art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a.",

13) naruszenie art. 75 k.p.a., art. 77 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez "oparcie się na dowolności pomimo spełnionego minimum z KPC, przy ustalaniu podstaw prawidłowości apelacji cywilnej",

14) naruszenie art. 7 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady praworządności stosowania prawa przez organy administracji publicznej,

15) naruszenie art. 78h ust. 10 Prawa o adwokaturze w zw. z art. 107 § 7 k.p.a. przez brak przedstawienia szczegółowych motywów podjęcia uchwały, podczas gdy przepis prawa materialnego nakazuje podejmowanie uchwał większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków Komisji II stopnia,

16) naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez eksponowanie tzw. opisu istotnych zagadnień, podczas gdy ma on charakter wewnętrzny i nie może stanowić podstawy rozstrzygnięć administracyjnych,

17) naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie przez organ II instancji zasady pogłębiania zaufania organów państwa, polegające na nieuwzględnieniu odwołania skarżącego w sytuacji, gdy organ wskazał że wnioski dowodowe zgłoszone w odwołaniu zostały oddalone odrębnym postanowieniem, podczas gdy organ nie wydał żadnego postanowienia dowodowego,

18) naruszenie art. 78h ust. 12 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez odmowę stosowania przez Komisję II stopnia przy ocenie pracy skarżącego kryteriów odwołujących się do k.p.a., podczas gdy w postawie prawa formalnego jest przywołana podstawa z k.p.a., co miało wpływ na wadliwą ocenę odwołania przez organ,

19) naruszenie art. 78d ust. 1, art. 78e ust. 2 in fine Prawa o adwokaturze poprzez zastosowanie przez Komisję II stopnia przy ocenie pracy skarżącego kryteriów nie mających uzasadnienia w tych przepisach,

20) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 10 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy uchwały organu I instancji, w sytuacji gdy organ nie rozstrzygnął zarzutów podnoszonych w odwołaniu i nie odniósł się do nich merytorycznie, jak też nie rozpoznał żadnych wniosków dowodowych strony,

21) naruszenie art. 7, 77 i 138 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 Prawa o adwokaturze poprzez niewyjaśnienie istoty sprawy, nierozpoznanie odwołania skarżącego i nieodniesienie się do zawartych tam argumentów i zarzutów,

22) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 Prawa o adwokaturze poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu "wydania decyzji takiej a nie innej treści", podczas gdy praca skarżącego z zakresu prawa cywilnego spełnia niezbędne wymogi formalne i jako taka zostałaby wniesiona skutecznie i musiałaby zostać rozpoznana przez sąd apelacyjny w zakresie merytorycznym,

23) naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. przez zaniechanie zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy,

24) naruszenie art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania,

25) naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy wniosek apelacyjny jest wadliwy pomimo przekonywujących argumentów w samej apelacji i odwołaniu,

26) naruszenie art. 78 § 1 i 2 k.p.a. poprzez niewydanie żadnego postanowienia w zakresie wniosków dowodowych skarżącego zawartych w odwołaniu, jak też brak indywidualnego ustosunkowania się do każdego z tych wniosków,

27) naruszenie art. 8 i 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie uchwały z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń,

28) naruszenie art. 9 i 11 k.p.a. przez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy uchwały organu I instancji,

29) naruszenie art. 79 § 1 k.p.a. przez uznanie, że brak zawiadomienia skarżącego o terminie i miejscu przeprowadzenia dowodów wnioskowanych, pomimo że strona chciała wziąć udział w przeprowadzeniu dowodu,

30) naruszenie art. 107 § 2 i 3 k.p.a. poprzez dowolność w wydaniu uchwały przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie,

31) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów,

32) naruszenie art. 6 k.p.a. i 10 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez oparcie się na ustaleniach faktycznych, co do których strona nie mogła się wypowiedzieć, a zatem nie mogą one zostać uznane za udowodnione, ergo nie mogą stanowić podstawy faktycznej zaskarżonej-decyzji-,

33) naruszenie art. 78h Prawa o adwokaturze poprzez nie wyjaśnienie jednoznacznie wad pracy,, egzaminacyjnej,

34) naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.,

35) naruszenie art. 10 k.p.a. przez pozbawienie strony możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonego prze organ dowodu,

36) naruszenie art. 41 ust. 1 i 2 lit. a) Kary Praw Podstawowych Unii Europejskiej z uwagi na brak rzetelnego traktowania i w rozsądnym terminie załatwienia sprawy oraz karygodnego pozbawienia prawa do bycia wysłuchanym,

37) naruszenie standardów minimalnych zgodnie z acquis communautaire,

38) naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, gdyż stosowane obostrzenia na egzaminie adwokackim przez wynikające z przepisów Prawa o adwokaturze obowiązki, w tym także o charakterze sankcyjnym, są dopuszczalne tylko wtedy i tylko w takim zakresie, w jakim służą osiągnięciu wynikającego z ustawy celu i nie będą stanowiły dla adresata uciążliwości nieproporcjonalnej,

39) naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez brak merytorycznego rozpoznania podniesionych w odwołaniu zarzutów, a w konsekwencji brak rozpoznania istoty sprawy.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. skarżący wniósł o uwzględnienie skargi oraz uchylenie zaskarżonej uchwały w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia. Zaznaczyła, że przepis art. 78h ust. 12 ustawy - Prawo o adwokaturze stanowi, że do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego..

Przepis art. 78h ust. 9 ustawy - Prawo o adwokaturze stanowi, że do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu, jednak procedura odwoławcza nie została uregulowana w ustawie. W art. 78h ust. 14 ww. ustawy, ustawodawca - działając zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - upoważnił Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia w celu wykonania ustawy, obejmującego m.in. określenie trybu i sposobu działania komisji odwoławczej.

W oparciu o delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu (Dz. U. z 2016 r. poz. 101). Z przepisu § 5 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia wynika, że przewodniczący komisji odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania, doświadczenie i wiedzę członków komisji odwoławczej z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie z § 5 ust. 3 tego rozporządzenia, przewodniczący lub członek komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. W myśl § 5 ust. 4 rozporządzenia, komisja w pierwszej kolejności głosuje nad ostateczną oceną z pracy pisemnej zawierającej rozwiązanie zadania z tej części egzaminu, której dotyczy odwołanie, a następnie głosuje w sprawie zaskarżonej uchwały.

Organ wskazał, iż w myśl powyższych unormowań, postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11).

Jednakże, mając na względzie zakres zaskarżenia (zaskarżoną część lub części egzaminu), jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Jasne jest także, że reguła ta działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia (zaskarżona część egzaminu), winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Organ odwoławczy kontroluje zatem odwołanie zgodnie z tą zasadą, bacząc jednak oczywiście, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania.

Zaznaczenia wymaga, iż fakt, że przedmiotem opinii sporządzonej przez przewodniczącego bądź członka komisji odwoławczej powinna być zasadność zarzutów podniesionych w odwołaniu nie oznacza, że komisja ta zwolniona jest z oceny wszystkich przesłanek określonych w art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, a przede wszystkim w art. 78d ust. 1 tej ustawy.

Generalnym zarzutem skarżącego wynikającym z podnoszonych przez skarżącego argumentów jest zbyt surowa ocena skutkująca podjęciem uchwały o negatywnym wyniku egzaminu.

W aktualnie rozpoznawanej sprawie Komisja II stopnia w sposób dostatecznie jasny i spełniający wymogi stawiane uzasadnieniom decyzji administracyjnych określone w art. 107 § 3 k.p.a. wyjaśniła również kwestię kryteriów ocen zadań z poszczególnych części egzaminu, odnosząc następnie te wymogi do poszczególnych aspektów pracy skarżącego.

Wskazała, iż zgodnie z art. 78d ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W myśl art. 78e ust. 2 wskazanej ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego.

Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 78 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj. 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony (w przypadku zadań z części od pierwszej do czwartej) lub interesu publicznego (w przypadku zadania z części piątej). Określone w art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 921/11, z dnia 8 sierpnia 2012 r. w sprawie II GSK 1037/12, z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie II GSK 1854/11). Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 195/12). Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy.

Ponadto, prawidłowo za trafne organ odwoławczy uznał stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 kwietnia 2013 r., II GSK 108/12), że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie - Prawo o adwokaturze.

Skoro w myśl art. 78h ust. 12 ustawy – Prawo o adwokaturze, do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, zastanowienia wymaga, które z unormowań tego kodeksu będą miały w formie stosownie zmodyfikowanej, a które nie będą miały w ogóle, zastosowania w sprawach tego rodzaju.

Skarżący upatruje naruszenia jego praw w pozbawieniu go dostępu do udziału w posiedzeniu Komisji, zabrania głosu, przedstawienia swoich racji.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, unormowania postępowania przed Komisją Odwoławczej wskazują na jednoznaczny zamiar ustawodawcy, aby przedmiotem prac Komisji było dokonanie wnikliwej, ponownej analizy prac egzaminacyjnych pod kątem stawianych w odwołaniach zarzutów. Prace oceniają profesjonaliści – vide - ust. 3 art. 78h ww. ustawy, zgodnie z którym: "Do składu komisji odwoławczej kandydatów na członków wskazują:

1) Minister Sprawiedliwości - 5 członków, spośród których wyznacza przewodniczącego;

2) Naczelna Rada Adwokacka - 4 członków - spośród osób, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię rzetelnego rozpoznania odwołań.".

Z kolei w myśl ust. 4 § 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu, głosowanie jest jawne. Komisja odwoławcza w pierwszej kolejności głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej zawierającej rozwiązanie zadania z tej części egzaminu adwokackiego, której dotyczy odwołanie, a następnie głosuje w sprawie zaskarżonej uchwały.

Należy stwierdzić, iż w obowiązującym stanie prawnym ocena pracy egzaminacyjnej następuje w oparciu o dostępną egzaminatorom wiedzę prawniczą, przy czym – co oczywiste – dopuszczalne jest rozmaite podejście do zagadnień prawnych będących treścią zadania egzaminacyjnego, pod warunkiem, aby rozwiązania proponowane przez zdającego mieściły się w granicach obowiązującego prawa oraz spełniały pozostałe wymogi przewidziane w art. 78 ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, takich, jak zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony.

Specyfika roli, jaką odgrywaja komisje egzaminacyjne w procesie wyłaniania adeptów do zawodów prawniczych, w tym do adwokatury, polega na ocenie prac egzaminacyjnych w takim kształcie, w jakim zostały złożone w toku egzaminu. Egzamin to sprawdzenie stopnia posiadanej wiedzy poprzez wgląd w oddaną pracę, stanowiącą konkretny rezultat procesu kształcenia kandydata do zawodu. Co oczywiste, oceny tej dokonują starannie wytypowani egzaminatorzy, już bez osobistego udziału w ich czynnościach samego kandydata. Wymaga podkreślenia, iż co prawda brak jest wyłączenia możliwości przesłuchania kandydata w charakterze strony przed Komisją egzaminacyjną II stopnia, to jednak cel, w jakim została powołana – dokonanie sprawdzenia pisemnych prac egzaminacyjnych – co do zasady wyklucza możłiwość przeprowadzenia tego dowodu na okoliczności związane z treścią samej pracy egzaminacyjnej, co sprowadzać by się musiało do polemiki z poglądami prawnymi kandydata do zawodu prawniczego. Tym bardziej niezrozumiały jest w kontekście celów, dla których ustawodawca powołał Komisję II stopnia, zarzut nieprzeprowadzenia dowodu z "eksperymentu sądowego", jak podnosi skarżący, w realiach zbliżonych do rozprawy sądowej. Podkreślenia wymaga, iż brak jest podstaw prawnych do przeprowadzenia tego typu dowodu. Przesłuchanie strony w rozumieniu art. 86 k.p.a. jest dowodem posiłkowym, który może być przeprowadzony "jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla sprawy". Należy w tym miejscu wskazać, iż przesłuchanie skarżącego na okoliczności związane z jego poglądami prawnymi, a nie z ustaleniem faktów, nie mieści się, w ocenie Sądu, w zakresie hipotezy art. 75 § 1 k.p.a., gdyż przedmiotem dowodzenia mogą być jedynie okoliczności faktyczne. Jak zostało wcześniej wyjaśnione, materiałem dowodowym branym pod uwagę przez Komisję II stopnia jest przede wszystkim praca egzaminacyjna zdającego. Należą do niego również oceny cząstkowe sporządzone przez egzaminatorów. Ocena uchwały komisji egzaminacyjnej I instancji jest dokonywana w świetle zarzutów stawianych przez kandydata.

W kontrolowanej sprawie Komisja Odwoławcza we właściwy sposób wskazała na zalety, jak również mankamenty pracy egzaminacyjnej zdającego, przy czym podkreśliła, iż liczba popełnionych błędów rzutowała na brak możliwości uznania pracy za sporządzoną w sposób uzasadniający wystawienie oceny pozytywnej z pracy z prawa cywilnego.

Biorąc pod uwagę cel egzaminu adwokackiego, jakim jest sprawdzenie wiedzy zdającego, który ma świadczyć w przyszłości profesjonalną pomoc prawną, sporządzenie apelacji spełniającej wprawdzie co do zasady wymogi formalne tego pisma procesowego, nie spełniającej jednak większości kryteriów określonych w art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze nie jest wystarczające dla uzyskania oceny pozytywnej. W warunkach egzaminacyjnych osoba aspirująca do zawodu adwokata winna zaprezentować na egzaminie pracę nie tylko kompletną formalnie, ale i w pełni poprawną merytorycznie, będąc w stanie zabezpieczyć w sposób należyty interes reprezentowanej strony. Jest to bowiem jedyny możliwy sposób zweryfikowania umiejętności zawodowych zdającego. Ocena pracy egzaminacyjnej musi zatem uwzględniać poziom wiedzy wymaganej od profesjonalnego pełnomocnika, a w pewnych wypadkach poziom ten w pewnym sensie przewyższać, gdyż wykonując zawód pełnomocnik ma prawo – stosownie do okoliczności - ograniczyć się do podniesienia jednego, lub części zarzutów, przerzucając inicjatywę w sprawie na sąd lub organ do którego kieruje środek zaskarżenia, o ile przepisy prawa nie stawiają wyższych wymagać dopuszczalności tego środka. Kandydat poddający swoją wiedzę sprawdzianowi egzaminacyjnemu winien wyczerpać wszelkie możliwe zarzuty i argumenty na ich poparcie, gdyż celem egzaminu jest skontrolowanie jego wiedzy pod kątem prezentowanej wiedzy i umiejętności zawodowych. Stąd uzasadnione jest stosowanie wysokich, a nawet wręcz surowych kryteriów tej oceny. Według tych kryteriów Komisje obydwu instancji podjęły w niniejszej sprawie kontrolowane uchwały. Podkreślenia wymaga, iż nieprawidłowym jest pogląd skarżącego o możliwym pozytywnym skutku apelacji przy założeniu nadaniu jej prawidłowego biegu procesowego "w warunkach rzeczywistych".

Abstrahując od dywagacji skarżącego, dotyczących hipotetycznego skutku w ten sposób ocenianej pracy zdającego, należy stwierdzić, iż ustawodawca w ustawie – Prawo o adwokaturze wzorzec kontroli unormował odmiennie. Mianowicie, w art. 78 d ust. 1 Prawa o adwokaturze ustawodawca wskazał, iż egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, a w art. 78 e ust 2 ww. ustawy kryteria te doprecyzował.

Sąd podziela argumentację Komisji II stopnia co do istotnych stwierdzeń i wniosków w zakresie tej oceny. Sąd nie dopatrzył się w sprawie naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w sposób, który mógłby zaważyć w ostatecznym rachunku na wyniku tej sprawy; w szczególności nie zostały też naruszone przepisy art. 7, 11, 77 § 1 i 80 k.p.a., gdyż organ odwoławczy prawidłowo zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w sprawie, czemu dał wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, które odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. W tej sytuacji zarzuty skargi należało uznać za chybione.

Należy też uznać za nieuzasadnione wszelkie zarzuty odnoszące się do niewłaściwego procedowania bądź udokumentowania prac Komisji egzaminacyjnych obydwu stopni. Wbrew poglądom skarżącego, powołane komisje działały w sposób właściwy. Świadczą o tym przede wszystkim zapisy protokołów z działań tych organów: z przebiegu egzaminu adwokackiego przeprowadzonego w dniach od 15 do 18 marca 2016 r. przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną nr [...] do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2016 r. z siedzibą w [...] oraz wyciąg z protokołu posiedzenia z dnia [...] września 2016 r. Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego.

Końcowo, należy wskazać, iż w przeciwieństwie do zadań Komisji II stopnia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie pełni – i nie może pełnić – roli komisji egzaminacyjnej kolejnej instancji, raz jeszcze dokonując merytorycznej oceny pracy. Orzecznictwo sądowoadministracyjne stoi na ugruntowanym stanowisku, iż rozpoznaniu przez ten Sąd podlega jednak całokształt prac Komisji, jak również ewentualne, popełnione w toku oceny prac egzaminacyjnych, błędy. Sama praca jednak stanowi trzon materiału dowodowego znajdującego się w aktach administracyjnych i badaniu ze strony Sądu podlega przede wszystkim to, czy przy jej ocenie organy nie przekroczyły zasady swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 80 k.p.a. w myśl którego : "Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.". Jak wynika z powyższego przepisu, obowiązkiem organu jest ustalenie i rozważanie stanu faktycznego w możliwie najdokładniejszy sposób, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wnikliwie rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie poparte logicznymi argumentami powinno być ich konsekwencją. Niezachowanie powyżej wskazanych zasad, powoduje, że decyzja taka nosi cechy dowolności.

Z tych wszystkich powodów Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku