Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 4853/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 1551
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 1, ust. 3, ust. 4 i ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
article: art. 29 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Andrzej Kania (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - spec. Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... października 2015 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; oddala skargę.


UZASADNIENIE

R.W.(dalej: "Strona", "Skarżący") złożył w dniu 12 maja 2006 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: "Biuro Powiatowe") wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. (dalej także: "Kierownik Biura") decyzją Nr [...]z [...] października 2006 r. przyznał Stronie żądane płatności w łącznej wysokości 11965,68 zł, w tym 5721,76 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej i 6243,92 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej. Płatności zostały przekazane w dniu 8 grudnia 2006 r. na rachunek bankowy wskazany przez Stronę.

W dniu 8 stycznia 2010 r. do Biura Powiatowego wpłynęło pismo z Placówki Terenowej KRUS w P. z informacją, że Skarżący od 20 marca 1999 r. zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Wraz z pismem przesłano kserokopie umów dzierżawy z dnia 20 marca 1999 r. i z dnia 1 stycznia 2007 r., a także kserokopie oświadczeń z dnia 31 grudnia 2006 r., 29 października 2009 r., 2 listopada 2009 r. oraz 21 grudnia 2009 r. dotyczące dzierżawy gruntów rolnych należących do Skarżącego. W dniu 22 marca 2010 r. Skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w W. pismo, w którym wyraził zamiar dobrowolnego zwrotu płatności JPO, UPO i PZ za lata 2004-2009.

Kierownik Biura postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r. wznowił postępowanie administracyjne zakończone decyzją własną z [...] października 2006 r.

W dniu 2 sierpnia 2010 r. Skarżący złożył w Biurze Powiatowym oświadczenie, że nie uprawiał gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych deklarowanych we wnioskach o przyznanie płatności na lata 2004-2009. Załączył kopię polecenia przelewu ,,wpłata JPO i UPO za lata 2004/2005’’ w łącznej wysokości 19782,34 zł

Kierownik Biura Powiatowego decyzją Nr [...] z dnia [...] października 2010 r. uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] października 2006 r. i odmówił przyznania Stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2006. Decyzja stała się ostateczna.

Zawiadomieniem z dnia 25 maja 2012 r. Skarżący został poinformowany przez Prezesa ARiMR o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych mu na mocy opisanej powyżej decyzji Kierownika Biura Powiatowego z dnia [...] października 2006 r.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2012 r. Prezes ARiMR ustalił Skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2006 w wysokości 11965,68 zł, w tym 5721,76 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej i 6243,92 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej. Pismem z 6 sierpnia 2012 r. zatytułowanym "Odwołanie od decyzji" Skarżący zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie.

Prezes ARiMR decyzją Nr [...] z dnia [...] września 2012 r. umorzył postępowanie odwoławcze od decyzji z dnia [...] lipca 2012 r. ze względu na utratę w toku postępowania właściwości rzeczowej do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy i w tym samym dniu na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) - dalej: "k.p.a." przekazał ww. pismo Skarżącego z 6 sierpnia 2012 r. do rozpoznania organowi właściwemu od dnia 1 sierpnia 2012 r., tj. Dyrektorowi Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. .

W dniu [...] lutego 2013 r. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. wydał decyzję nr [...] , którą utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2012 r. Powyższa decyzja z dnia [...] lutego 2013 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. , który wyrokiem z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt III SA/Po 638/13, stwierdził nieważność tej decyzji. Jednocześnie Sąd uchylił decyzję Prezesa ARiMR z dnia [...] września 2012 r. o umorzeniu postępowania odwoławczego od decyzji z dnia [...] lipca 2012 r. z powodu jej niezgodności z prawem. Następnie wyrok WSA w P. stał się przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA"), który to wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 399/14, oddalił skargę kasacyjną.

Decyzją z [...] października 2015 r. nr [...] Prezes ARiMR utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2012 r. Organ wskazał, że ustalona decyzją pierwszoinstancyjną kwota nienależnie pobranych środków finansowych przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu euro w rolnictwie i zmieniającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006 r., str. 52 ze zm.). Konsekwentnie, zdaniem organu nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 40 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz. U. 2012, poz. 1164 ze zm.), zgodnie z którym Prezes ARiMR odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Odnosząc się do złożonego przez Stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ uznał, że nie zawiera on wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia i nie zasługuje na uwzględnienie.

W odniesieniu do zawartego w uzupełnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutu nieuwzględnienia ustaleń zawartych w wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] maja 2011 r. i Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] września 2011 r. Prezes ARiMR zauważył, że postępowanie karne jest postępowaniem odrębnym, niezależnym od postępowania administracyjnego w kwestii ustalenia nienależnie pobranych płatności. Wydanie wyroku uniewinniającego i fakt braku odpowiedzialności karnej nie ma wpływu na toczące się postępowanie administracyjne mające na celu wyegzekwowanie należnej kwoty. Podobnie, organ uznał zawarty w uzupełnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności za niezasadny i podzielił w tym zakresie stanowisko zaprezentowane w orzecznictwie NSA.

Prezes ARiMR wyjaśnił, że w przedmiotowym postępowaniu był zobowiązany do ustalenia, czy Skarżący pobrał nienależne lub nadmierne płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zaznaczył, że zadaniem organu nie było kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne, tj. czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną.

W ocenie organu podstawę do ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności przyznanych Skarżącemu mocą decyzji Kierownika Biura Powiatowego z dnia [...] października 2006 r. za rok 2006 stanowi art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008; (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18 ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243 ze zm.).

Organ podkreślił, iż w decyzji pierwszoinstancyjnej z [...] lipca 2012 r. zaistniała oczywista omyłka dotycząca łącznej kwoty ustalonych nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Mianowicie w decyzji tej ustalono łączną kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 11956,68 zł, wskazując jednocześnie, że składa się ona z kwoty 5721,76 zł w ramach jednolitej płatności obszarowej (JPO) oraz z kwoty 6243,92 zł w ramach uzupełniającej płatności obszarowej (UPO), podczas gdy z sumowania ww. kwot wynika, iż łączna kwota do zwrotu powinna wynosić 11965,68 zł. W związku z tą wadliwością, Prezes ARiMR, działając jako organ II instancji, dokonał uzupełnienia w tym zakresie uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej, stwierdzając, że kwota nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych pobranych przez Skarżącego za rok 2006 na podstawie decyzji z [...] października 2006 r., podlegająca zwrotowi wraz ze stosownymi odsetkami ustalonymi w decyzji Prezesa ARiMR nr [...] , wynosi 11965,68 zł.

Powołując się na art. 73 ust. 5 powyższego rozporządzenia, organ ustalił, iż w sprawie nie nastąpiło przedawnienie zwrotu płatności, ponieważ ich wypłata nastąpiła w dniu 8 grudnia 2006 r., natomiast decyzja Kierownika Biura Powiatowego z dnia [...] października 2010 r. o uchyleniu decyzji w całości i odmowie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2006, którą należy uznać za pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności została doręczona w dniu 29 października 2010 r., a więc przed upływem czterech lat od daty płatności. Dlatego organ nie mógł rozważyć wystąpienia dobrej wiary w przedmiotowej sprawie.

Prezes ARiMR przeanalizował także opisane w art. 73 ust. 4 powyższego rozporządzenia okoliczności wyłączające obowiązek zwrotu płatności, a dotyczące takiego błędu organu przy dokonywaniu płatności, który nie mógł zostać wykryty w zwykłych okolicznościach przez rolnika. Organ wyjaśnił, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2006 przekazane na rachunek bankowy Wnioskodawcy w dniu 8 grudnia 2006 r. nie wynikały z pomyłki ARiMR. Płatność w wysokości 11965,68 zł została przekazana na podstawie wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego decyzji z dnia [...] października 2008 r. w oparciu o posiadane dokumenty w dniu jej wydawania. Natomiast z akt sprawy wynika, że działki deklarowane we wniosku o przyznanie płatności na rok 2006 faktycznie użytkował R.W. .

W ocenie Prezesa ARiMR, świadczy o tym zarówno oświadczenie Strony z dnia 29 października 2009 r., w którym jest napisane "Umowa dzierżawy zawarta w dniu 20.03.1999 r. z R.W. była realizowana do 31.12.2006 r. W w/w okresie grunty uprawiał dzierżawca tj. R.W. ", jak i oświadczenie dzierżawcy gruntów rolnych - R.W. z dnia 21 grudnia 2009 r. O fakcie nieużytkowania przez Skarżącego działek deklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2006 świadczy także oświadczenie Strony z dnia 2 sierpnia 2010 r., w którym również oświadcza, że "w ramach złożonych wniosków o przyznanie płatności obszarowych na lata 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 i 2009 nie byłem faktycznym posiadaczem - fizycznym użytkownikiem (nie uprawiałem) gruntów rolnych położonych na działkach ewidencyjnych nr (...) w okresie od 20.03.1999 do 31.12.2006 gdyż zostały wydzierżawione Panu R.W. (...) ".

Konsekwencją powyższego było uchylenie decyzji Kierownika Biura Powiatowego z dnia [...] października 2006 r. i odmowa przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2006 na podstawie decyzji z dnia [...] października 2010 r. Organ wskazał, iż od tej decyzji Skarżący się nie odwołał. Dlatego Prezes ARiMR, działając zgodnie z przepisami prawa, zobowiązany był do wszczęcia postępowania administracyjnego dotyczącego ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a w następstwie tego do wydania decyzji, na podstawie której Stronie została ustalona kwota nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2006. Dlatego też wypłacone środki finansowe, uznane następnie za nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi.

Organ przypomniał, że jego decyzja z dnia [...] lipca 2012 r. o ustaleniu Skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 została doręczona dniu w 24 lipca 2012 r., a zatem po upływie 12 miesięcy od daty płatności. Pomimo upływu 12 miesięcy od daty dokonania płatności, ocenie organu nie podlega okoliczność, czy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem płatności, gdyż i tak nie została spełniona druga przesłanka z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, tj. niemożność wykrycia błędu przez rolnika (której łączne wystąpienie z przesłanką błędu organu skutkowałoby brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności).

W przedmiotowej sprawie, zdaniem organu, nie można uznać, iż brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, gdyż Strona składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2006 złożyła podpis pod oświadczeniem, że znane są jej zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, co oznacza, że powinna zadeklarować grunty kwalifikujące się do objęcia płatnościami. Obowiązek znajomości zasad przyznawania płatności zawarty został w art. 12 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, który to przepis stanowi, iż wniosek o pomoc powierzchniową zawiera oświadczenie rolnika o tym, że zaznajomił się on z wymogami dotyczącymi odnośnej pomocy. Skoro zatem rolnik w złożonym i podpisanym przez siebie wniosku wskazał numerycznie oznaczone działki do przyznania płatności, to zobowiązany był do uprawy tych konkretnych działek i utrzymywania ich w należytej kulturze rolnej. Natomiast Skarżący składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2006 zadeklarował do płatności grunty rolne, których nie użytkował.

Ponadto w dniu [...] października 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego wydał decyzję, w której uchylił decyzję z dnia [...] października 2006 r. w całości i odmówił Stronie przyznania płatności na rok 2008. Decyzja ta zawierała pouczenie, zgodnie z którym stronie przysługuje odwołanie do Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Z uprawnienia tego Skarżący nie skorzystał, wobec czego organ uznał, iż tym samym Skarżący zgodził się z rozstrzygnięciem zawartym w decyzji z dnia [...] października 2010 r.

Prezes ARiMR wyjaśnił także podstawę i sposób obliczania odsetek, do zapłacenia których Skarżący został zobowiązany na podstawie decyzji z [...] lipca 2012 r.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Strona wniosła o jej uchylenie w całości, jak również o uchylenie poprzedzającej ją decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania od organu administracji.

W skardze podniesiono następujące zarzuty:

1. naruszenie art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. - poprzez nieuwzględnienie przez organ ustaleń zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] maja 2011 r. i wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] września 2011 r., które mają istotny wpływ na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia istnienia obowiązku zwrotu kwoty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w sytuacji kiedy sądy te ustaliły, iż Skarżący działał zgodnie z pouczeniami przekazanymi przez pracowników Biura Powiatowego i zgodnie z "Instrukcją wypełniania wniosków" opracowaną i wydaną przez tę instytucję, co pozwala na stwierdzenie, iż jego czynności były zgodne z pouczeniami udzielonymi jemu przez pracowników ARiMR,

2. naruszenie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR - poprzez przyjęcie, iż Skarżący nienależnie pobrał pierwotnie przyznane mu płatności obszarowe.

W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest zarówno co do prawidłowości stosowania przepisów postępowania, jak i zgodności z przepisami prawa materialnego. Pokreślenia wymaga przy tym, że zadaniem Sądu nie jest dokonywanie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zastosowania prawa materialnego. Rolą Sądu jest bowiem kontrola prawidłowości działania organu administracji, który wydał zaskarżoną decyzję.

Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle tego przepisu Sąd nie był uprawniony do badania tych zarzutów skargi, które wychodziły poza granice sprawy zwrotu nienależnie pobranych płatności na rok 2006, gdyż dotyczyły odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stanowiącej przedmiot odrębnego postępowania.

Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy Kierownik Biura Powiatowego decyzją z dnia [...] października 2006 r. przyznał Skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2006 w łącznej kwocie 11965,68 zł. Przyznane płatności zostały przelane na rachunek bankowy wskazany przez Stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W wyniku wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją doszło ostatecznie do wydania w dniu [...] października 2010 r. decyzji, którą Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił Skarżącemu przyznania płatności OB za rok 2006 oraz uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] października 2006 r. Skarżący nie złożył odwołania od decyzji z [...] października 2010 r. (doręczonej mu 29 października 2010 r.), zatem jest to rozstrzygnięcie ostateczne w sprawie. Skarżącemu przysługiwało prawo odwołania się od ww. decyzji, a następnie do zaskarżenia decyzji drugoinstancyjnej do Sądu. Skarżący jednak tego nie uczynił, wobec czego decyzja organu I instancji stała się ostateczna i jako taka funkcjonuje w obrocie prawnym. Nie może też podlegać badaniu przez tutejszy Sąd w niniejszym postępowaniu. Skarżący pozbawił się możliwości skontrolowania jej zgodności z prawem, w konsekwencji poczynione w niej ustalenia obowiązują. Dlatego za niezasadne należy uznać te zarzuty skargi, które de facto odnoszą się do decyzji w sprawie odmowie przyznania płatności OB na 2006 rok (w tym naruszenia art. 77 k.p.a.).

Dokonując natomiast kontroli zaskarżonej decyzji (a zatem decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności), Sąd stwierdził, że nie zawiera ona - wbrew twierdzeniom Skarżącego - wad skutkujących koniecznością jej uchylenia albo stwierdzenia nieważności w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a.

Podstawą prawną ww. decyzji był m.in. art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR, zgodnie z którym, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy UE lub środków krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z UE, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej decyzją administracyjną - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Postępowanie mające na celu ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności, na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jest odrębnym postępowaniem, mającym na celu określenie jedynie wielkości nienależnie pobranych środków.

Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności wynika z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Przepis ten stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki, obliczone zgodnie z ust. 3. Od powyższego obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności istnieje odstępstwo, o którym mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Stosownie do treści tego przepisu, obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

W orzecznictwie podkreśla się, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 wymaga spełnienia łącznie dwóch przesłanek: płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika (por. wyrok NSA z dnia: 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 315/13; 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10). Pomyłka organu może zaś zaistnieć wówczas, gdy na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych. W takiej sytuacji rolnik byłby zwolniony z obowiązku zwrotu nienależnej płatności przekraczającej prawidłowo wyliczoną kwotę nadpłaty - pod warunkiem: "jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika".

W ocenie Sądu w rozpoznanej sprawie nie występuje żadna z przesłanek, których łączne spełnienie uzasadniałoby odstąpienie od obowiązku zwrotu przez Skarżącego nienależnie pobranych płatności.

Ustalony w sprawie i niepodważony skutecznie przez Skarżącego stan faktyczny nie pozwala przyjąć, by płatność przekazana na rachunek bankowy Skarżącego za rok 2006 wynikała z pomyłki organu wydającego pozytywną dla Skarżącego decyzję o płatnościach. To właśnie wskutek zaniechania Strony, polegającego na niepowiadomieniu organu o wydzierżawieniu działek objętych wnioskiem - doszło do bezpodstawnej wypłaty, czego dowodzi ostateczne rozstrzygnięcie podjęte we wznowionym postępowaniu.

Trzeba przy tym zaznaczyć, że nałożony na Stronę obowiązek niezwłocznego informowania organu o każdej zmianie powstałej w okresie od złożenia wniosku do przyznania płatności, zwłaszcza tak istotnej jak dzierżawa gruntów objętych wnioskiem, nie wynika jedynie z faktu podpisania przez stronę na formularzu oświadczenia w tym zakresie, ale także z art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach. Zgodnie z tym przepisem strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Przepis ten modyfikuje zatem obowiązki organu właściwego do wydawania decyzji i pozycję strony postępowania, określone w przepisach k.p.a. To na stronie oraz innych osobach uczestniczących w tym postępowaniu ciąży obowiązek przedstawiania dowodów oraz składania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, przy czym ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. To nie organ administracji publicznej, a posiadacz gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne (por. wyroki NSA z dnia: 25 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1075/10; 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 88/11). Jednocześnie zaakcentować należy, że za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności, w tym również płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, odpowiada występujący z wnioskiem rolnik (wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 609/09).

Ponadto w sprawie nie zaistniała druga przesłanka, o której mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, tj. że błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. W tym kontekście należy wskazać, że Skarżący w chwili przyznania płatności wiedział, że nie był posiadaczem gruntów wymienionych we wniosku o ich przyznanie. W zaskarżonej decyzji podniesiono, iż działki deklarowane we wniosku o przyznanie płatności na rok 2006, faktycznie były użytkowane przez inną osobę. Świadczy o tym zarówno oświadczenie z dnia 29 października 2009 r., jak i oświadczenie Skarżącego z dnia 2 sierpnia 2009 r., w którym przyznał on, że w ramach złożonych wniosków o przyznanie płatności obszarowych na lata 2004, 2005, 2006, 2007, 2008 i 2009 nie był faktycznym posiadaczem - fizycznym użytkownikiem (nie uprawiał) gruntów rolnych położonych na wymienionych działkach ewidencyjnych.

Zatem przed wydaniem decyzji przyznającej wnioskowane płatności i przed przekazaniem przyznanej kwoty - Skarżący miał pełną świadomość, że nie spełnia warunku posiadania gruntów, jednakże nie poinformował o tym fakcie właściwego organu. W tym miejscu należy podkreślić, iż składając wniosek Skarżący podpisał oświadczenie zobowiązujące go do niezwłocznego poinformowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne przyznanie płatności, a także o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w szczególności gdy zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego oraz że znane mu są zasady przyznawania płatności. Zatem to na Skarżącym ciążył obowiązek poinformowania właściwego organu o wydzierżawieniu gruntów, czego nie uczynił.

Sąd jednocześnie wskazuje, że w zaskarżonej decyzji organ prawidłowo zbadał kwestię przedawnienia żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności. Zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 - w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. W myśl art. 73 ust. 3 odsetki naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem (...). Zgodnie z art. 73 ust. 5 - obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

W zaskarżonej decyzji Prezes ARiMR słusznie stwierdził, że w niniejszej sprawie przepisy te nie mają zastosowania, niezależnie od oceny, czy Skarżący pozostawał w dobrej wierze, ponieważ okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności nie przekracza czterech lat.

W przedmiotowej sprawie wypłata płatności do gruntów rolnych za rok 2006 nastąpiła w dniu 8 grudnia 2006 r., natomiast decyzja Kierownika Biura Powiatowego z dnia [...] października 2010 r. o uchyleniu decyzji w całości i odmowie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2006, którą należy uznać za pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności została prawidłowo doręczona Skarżącemu w dniu 29 października 2010 r., a więc przed upływem czterech lat od daty płatności. W tym miejscu wskazać należy, iż Sąd w składzie tu orzekającym w pełni akceptuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego NSA wrażone w wyroku z 8 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1002/15, według którego za datę pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności należy uznać fakt wydania i doręczenia decyzji uchylającej rozstrzygnięcie o przyznaniu płatności. Ta bowiem decyzja – tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie - wyjaśnia motywy uchylenia decyzji przyznającej stronie płatność oraz przesłanki odmowy przyznania wnioskowanej płatności w kontekście ustalonego stanu faktycznego w zakresie koniecznych do spełnienie warunków umożliwiających uzyskanie tej płatności. To decyzja z [...] października 2010 r. wyeliminowała uprawnienie Skarżącego do przedmiotowej płatności oraz odmówiła mu przyznania tej płatności, zaś decyzja z [...] lipca 2012 r. była formalną konsekwencją merytorycznego stanowiska zawartego w decyzji z [...] października 2010 r., której Skarżący nie kwestionował.

Zdaniem Sądu organ prawidłowo też zastosował przepis art. 40 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, stanowiący, że odstępuje się od ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności obszarowych, wsparcia specjalnego, oddzielnej płatności do owoców miękkich, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, w przypadku, gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote. Zasadnie uznał, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w ww. przepisie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR poprzez przyjęcie przez organ II instancji, że Strona nienależnie pobrała pierwotnie przyznane jej płatności obszarowe na podstawie wniosków składanych zgodnie z pouczeniami pracowników Biura Powiatowego należy ponownie stwierdzić, iż Skarżący nie zainicjował i nie podjął żadnych działań procesowych, które mogłyby skutkować podważeniem ustaleń zawartych w przywołanej wyżej decyzji ostatecznej z dnia [...] października 2010 r.

Przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ARiMR stanowiący podstawę do wydania decyzji w przypadku dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych nie uzależnia konieczności wydania decyzji w tym przedmiocie od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem nienależnie lub nadmiernie pobranie środków publicznych w oparciu o decyzję, która następnie została wzruszona, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 76 § 3 w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a poprzez nieuwzględnienie przez organ ustaleń zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] maja 2011 r. i wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] września 2011 r., należy zgodzić się z Prezesem ARiMR, że postępowanie karne jest postępowaniem odrębnym i niezależnym od postępowania administracyjnego w kwestii ustalenia nienależnie pobranych płatności, a wyrok uniewinniający Skarżącego od popełnienia przestępstwa nie ma wpływu na toczące się postępowanie, którego przedmiotem jest ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Wydanie w sprawie karnej wyroków nie zmienia faktu, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja z dnia [...] października 2010 r., którą uchylono decyzję dotychczasową w całości i odmówiono przyznania Stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2006.

Powyższe oznacza, że z powodu ostatecznej odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przyznanych na mocy pierwotnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego z dnia [...] października 2006 r., a następnie przekazanych na rachunek Strony w dniu 8 grudnia 2006 r., Skarżący utracił uprawnienie do uzyskania płatności na rok 2006, które stanowią płatności pobrane nienależnie i wynoszą 11965,68 zł, w tym 5721,76 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej i 6243,92 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej.

Skarżący otrzymał płatności bezpośrednie do gruntów rolnych w ww. kwocie, przy czym płatności te zostały przyznane i wypłacone nienależnie. Płatności pobrane nienależnie podlegają zwrotowi, niezależnie od tego czy rolnik, który je otrzymał miał świadomość, że mu się nie należą czy też takiej świadomości nie miał. W postępowaniu karnym brak winy po stronie oskarżonego prowadzi do jego uniewinnienia, a w postępowaniu administracyjnym wina, poza wypadkami wskazanymi w przepisach, nie ma znaczenia dla uznania, że płatność została wypłacona nienależnie i jako taka podlega zwrotowi.

W ocenie Sądu, organ nie naruszył powołanych przepisów k.p.a. oraz działał w niniejszej sprawie zgodnie z zasadą praworządności i na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Dopełnił powinności tak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, jak i prawidłowej jego oceny, nie naruszając w tym względzie podstawowej zasady postępowania dowodowego, tj. zasady swobodnej oceny dowodów. Ocena zebranych w sprawie dowodów znalazła swój wyraz w uzasadnieniu skarżonej decyzji i zdaniem Sądu jest ona prawidłowa.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.