Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 57/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2013-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 2, 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2013 r. sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 57/13

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], znak [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. 2013 r. poz. 267)- dalej k.p.a.; art. 28 ust1, art. 32, art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1988 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], znak [...] wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności w łącznej kwocie 308.568, 83 zł, w tym z tytułu:

- składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikiem składek w części finansowanej przez płatnika za okres 10.2002r., 10.2003r. - 05.2004r.; 07.2004r. - 12.2004r.; 03.2005r.; 06.2005r. – 06. 2006 r. w kwocie 179.727,52 zł. oraz odsetek od nieopłaconych w terminie w/w składek, naliczonych na dzień 06. 06. 2012r. w kwocie 36.134,00 zł.;

- składek na Fundusz Pracy za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek za okres 10.2002r. – 03. 2003r.; 10.2003r. - 05.2004r.; 07.2004r. - 12.2004r.; 03.2005r.; 06.2005r. – 01.2006 r. w kwocie 27.842,17 zł oraz odsetek od nieopłaconych w terminie w/w składek, naliczonych na dzień 06.06. 2012r. w kwocie 5.574,00 zł;

-składek na FGŚP za ubezpieczonych niebędących płatnikami składek za okres 10.2002r. – 03.2003r.; 10.2003r. - 06.2004r.; 09.2004r.; 12.2004r.; 03.2005r.; 06.2005r. – 01.2006 r. w kwocie: 1.664,10 zł oraz odsetek od nieopłaconych w terminie w/w składek, naliczonych na dzień 06.06. 2012r. w kwocie 316 zł.;

- składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek za okres 10.2002r., 10.2003r. - 05.2004r.; 07.2004r. – 01.2005r. w kwocie 5.425,91 zł oraz odsetek od nieopłaconych w terminie w/w składek, naliczonych na dzień 06. 06. 2012r. w kwocie 1.083,00zł;

- składek na ubezpieczenie zdrowotne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek za okres 10.2002r.-03.2003r.; 11.2003r. - 01.2004r.; 07.2004r. – 01.2006r. w kwocie 4.459,90 zł oraz odsetek od nieopłaconych w terminie w/w składek, naliczonych na dzień 06. 06. 2012r. w kwocie 899,00zł;

- składek na Fundusz Pracy za ubezpieczonego będącego płatnikiem składek za okres 10.2002r. – 03. 2003r.; 10.2003r. - 05.2004r.; 07.2004r. - 01.2005r. w kwocie 678,03 zł.;

- odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 06.06.2012 r. od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych niebędącymi równocześnie płatnikami składek w części finansowanej przez tych ubezpieczonych za okres 10. 2002r.; 10.2003r.- 05. 2004r.; 09.2004r.; 12.2004r.;03.2005; 06.2005r. - 01.2006r. w kwocie 31.524,00zł.;

- odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 06.06.2012 r. od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne ubezpieczonych niebędącymi równocześnie płatnikami składek w części finansowanej przez tych ubezpieczonych za okres 10.2002r. – 03.2003r.; 11.2003r.- 01.2004r.; 03.2005r.; 06.2005r. - 01.2006r. w kwocie 12.934;

- kosztów upomnienia w łącznej kwocie 307,20zł.

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu [...] J. Ś. złożył w Oddziale ZUS w T. wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 2002r do 2006r. Uzasadniając wskazał, że Sąd Rejonowy w Ł. [...] Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Naprawczych postanowieniem z dnia 1 lutego 2006r. sygn. akt [...] ogłosił jego upadłość likwidacyjna jako przedsiębiorący prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A" z siedzibą w S. W trakcie postępowania upadłościowego wydał syndykowi cały majątek i współdziałał z nim dążąc do zaspokojenia wierzycieli w jak najwyższym stopniu. Następnie Sąd postanowieniem z dnia 9 listopada 2010r., sygn. akt [...] stwierdził zakończenie postępowania upadłościowego. Powyższym postanowieniem Sąd uwzględnił również jego wniosek z dnia 28 kwietnia 2010 r. o umorzenie w trybie art. 369 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze zobowiązań nie zaspokojonych w postępowaniu upadłościowym. Wskutek przeoczenia, we wniosku z dnia 28 kwietnia 2010 r. nie zawarł zobowiązań z tytułu składek zdrowotnych, zobowiązań na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, które nie są objęte wyłączeniem z art. 369 ust. 3 . Zdaniem wnioskodawcy należności te również byłyby umorzone. Ponadto przedstawił swoją trudną sytuację rodzinną i majątkową. Do wniosku załączył min. oświadczenie o miesięcznych dochodach swoich i małżonki, oświadczenie o wysokości ponoszonych miesięcznych wydatkach rodziny. Wyjaśnił,, że pozostaje pod stałą opieką lekarską od 2002 r. , co wiąże się z dodatkowymi kosztami, a jego syn specjalistycznej pomocy w nauce z uwagi na stwierdzoną dysleksję rozwojową. Działalności gospodarczej nie prowadzi od 2006 r Oświadczył, że jego stan zdrowia, sytuacja rodzinna i majątkowa jego rodziny, brak możliwości zwiększenia osiąganych dochodów nie pozwalają na spłatę tak dużego zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia wymienionych na wstępie należności w łącznej kwocie 308 568,83 zł. Organ uznał, że w przypadku J. Ś. nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Zobowiązany bowiem pracuje i uzyskuje dochód, z którego możliwa jest spłata zadłużenia. Ponadto jego małżonka osiąga dochody z zatrudnienia oraz wynajmu lokalu. Ponadto wobec braku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie można uznać, że został stwierdzony przez właściwy organ brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Bark jest również podstaw do stwierdzenia, że w przypadku wszczęcia egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki. Nie zachodzą zatem przesłanki nieściągalności wynikające z art. 28 ust. 3 pkt 1,3, 4a, 5 oraz 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże ze względu na określoną sytuację majątkową i rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ podkreślił, że dochód na jednego członka rodziny zobowiązanego w wysokości 1347,81 zł netto znacznie przekracza kwotę minimum socjalnego wyznaczającego granice ubóstwa, a spłata zadłużenia może zostać rozłożona na raty.

J. Ś. wystąpił z wnioskiem do ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu ponowił argumentację przedstawioną we wniosku z dnia [...] Zaznaczył, że w postępowaniu upadłościowym pomimo wydania syndykowi i likwidacji całego majątku nie było możliwe pełne zaspokojenie wierzycieli. Na pokrycie należności ZUS została przez syndyka wpłacona kwota 68.689,07 zł. Wskazał ponownie, że sąd upadłościowy uznając brak jego winy w postanowieniu o zakończeniu postępowania upadłościowego umorzył zobowiązania nie zaspokojone w postępowaniu upadłościowym, zgodnie z jego wnioskiem z dnia [...] Podkreślił, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, nie ma majątku, z którego można egzekwować należności oraz stwierdził, że nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa. W jego ocenie dyspozycja z art. 28 ust. 1, ust. 3 pkt 3 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest wypełniona i spełnia on wymogi umorzenia zobowiązań wobec ZUS. Wskazał ponownie na trudną sytuację majątkową rodziny wyliczając, że przy dochodzie miesięcznym 3812,92 zł ( 953,23 zł na osobę) nie ma możliwości spłacenia zadłużenia. wynoszącego 308568,83 zł. Ponadto fakt, że minimum socjalne ustalone na grudzień 2011 r. wynosi 811,86 zł na osobę , a więc na 4 osobową rodzinę 3247,44 nie może być kryterium przesądzającym, gdyż było wyliczone o koszty utrzymania w 2011 r, które w 2012 r. wzrosły. Podkreślił, że wskaźnik ten nie jest całkowicie adekwatny do oceny jego zdolności płatniczej w sytuacji, gdy 50% rodziny ( wnioskodawca i jego syn) wymaga. specjalistycznej opieki lekarskiej. Do złożonego wniosku załączył dokumenty dotyczące kosztów ponoszonych w związku z wyjmowaniem lokalu, potwierdzenia opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne za okres. 04.2012r. - 08.2012r. oraz pismo dotyczące wpłaty dokonanej przez syndyka masy upadłości "A" J. Ś. na poczet zaległości z tytułu składek. Zaznaczył, że ponosi koszty ubezpieczenia na rzecz ZUS w kwocie 688,00 zł , opłaca podatki od nieruchomości 203 zł miesięcznie, koszty ubezpieczenia budynku 42,08 zł, koszty remontów bieżących i koszty utrzymania czystości i porządku wokół nieruchomości w kwocie 100 zł miesięcznie. Dochód na jedną osobę w jego rodzinie wynosi więc 953,23 zł., a ponadto dochody z tytułu najmu lokalu użyczonego przez rodziców żony mają charakter przejściowy. W jego ocenie, spełnione są w sprawie warunki zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane w § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia.

Zaznaczyć także należy, że równocześnie w dniu 3 września 2012 r. decyzją nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie z wniosku J. Ś. o umorzenie nieopłaconych w terminie składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek w łącznej kwocie 221.121,10 zł.,

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, na treść przepisów stanowiących podstawę orzekania w sprawach z wniosku o umorzenie należności . Na podstawie art. 28 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 Zgodnie z art. 28 ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W świetle art. 28 ust. 3 ustawy, całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym me uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na to ubezpieczenie mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Szczegółowe zasady umarzania w związku art. 28 ust. 3a regulowane są rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2 rozporządzenia). Natomiast przepis § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, w którym mowa o dalszym prowadzeniu działalności przez zobowiązanego, który poniósł straty w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia dotyczy wyłącznie osoby aktualnie prowadzącej działalność gospodarczą, wobec tego nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie.

Zgodnie z art. 32 ustawy, do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie stosowania umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ wskazał, iż podstawą do umorzenia zaległości jest obiektywnie istniejący stan nieściągalności, którego granice wyznaczają przepisy prawa zawarte w art. 28 ust. 3 ustawy, a w sytuacji braku stanu nieściągalności w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na to ubezpieczenie (tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika) - ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek. Organ podkreślił, że decyzja w sprawie umorzenia należności ZUS jest tzw. decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w sytuacji gdy spełnione są przesłanki do umorzenia zakład nie jest zobowiązany do wydania pozytywnej decyzji w tym zakresie. Zasadą jest bowiem opłacanie składek ubezpieczeniowych. Natomiast wszelkie ulgi, a także umorzenie należności ZUS mają charakter wyjątkowy.

Odnosząc się do argumentacji strony organ wskazał, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie podlegają nie przyczyny powstania zadłużenia, a sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach. Przy badaniu przesłanek umorzenia istotnym jest zatem ocena aktualnej sytuacji majątkowej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, które nie zostały przewidziane jako przesłanka umorzenia należności.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy organ stwierdził, że obecnie nie jest wobec zobowiązanego prowadzone postępowanie egzekucyjne, w tym przez organy egzekucyjne wymienione w wyżej powołanym przepisie, tj naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego. W związku z tym nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy.

Brak także podstaw do uznania za oczywiste, że w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne ( art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy).

Organ stwierdził również, że biorąc pod uwagę wysokość objętych wnioskiem nieopłaconych składek i zakres przedmiotowy wniosku należy stwierdzić, że nie jest spełniona przesłanka stanu nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy.

Analizując zebrany w trakcie postępowania materiał dowodowy pod kątem przesłanki umorzenia określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy organ wskazał na oświadczenia wnioskodawcy, że nie posiada obecnie żadnego majątku ruchomego i nieruchomości i złożone przez niego zaświadczenie, z którego wynika, że nie figuruje on w rejestrach wymiarowych podatku od nieruchomości, podatku rolnego oraz podatku leśnego na terenie miasta Skierniewice. Organ ustalił ponadto, że zobowiązany od 2006 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, a aktualnie jest zatrudniony i osiąga z tego tytułu miesięczny dochód w wysokości 1.150 zł netto oraz nie ma innych dochodów. Żona wnioskodawcy osiąga dochody z tytułu wykonywanej pracy w wysokości 1.306,72 zł oraz w wysokości 2.546 zł z tytułu wynajmu lokalu, przekazanego jej do użytkowania przez rodziców.

Analizując możliwość egzekwowania należności z osiąganego przez skarżącego wynagrodzenia za pracę organ stwierdził , że od 1 stycznia 2012 r. kwota wolna od potrąceń wynosi 1500 zł ( kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę ), a zatem wynagrodzenie osiągane przez skarżącego nie jest majątkiem, z którego można egzekwować należności. Wymienione w decyzji zobowiązania nie powstały w okresie pozostawania małżeńskim z A. Ś. ( obecnie K.), a ponadto zgodnie z art. 118 § 1 Ordynacji, nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Brak zatem możliwości przeniesienia odpowiedzialności na rozwiedzionego małżonka.

Organ stwierdził jednocześnie, że obecna żona zobowiązanego osiąga dochody z pracy i z wynajmowania lokalu, a pobrane przez jednego z małżonków wynagrodzenie za pracę i inne zarobki i dochody mogą stanowić przedmiot egzekucji. Oznacza to, że w sprawie nie zachodził stan całkowitej nieściągalności określony w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Natomiast ewentualne umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 2 może nastąpić w przypadku, gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze tj w związku z ustaleniem, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Organ stwierdził, że przepis art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma zatem zastosowania w przypadku , gdy sąd uwzględnił wniosek o głoszenie upadłości, postępowanie upadłościowe zostało przeprowadzone i sąd stwierdził jego zakończenie.

Przechodząc do analizy przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ ustalił, że z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Lodzi XIV Wydziału Gospodarczego dla spraw Upadłościowych i Naprawczych z dnia 09.11.2010 r. sygn. akt XIV GUp 3/06 w sprawie wniosku upadłego o umorzenie zobowiązań nie zaspokojonych w postępowaniu upadłościowym oraz wniosku syndyka w przedmiocie ukończenia postępowania upadłościowego przedsiębiorcy J. Ś., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "A" z siedzibą w S. wynika, że w dniu 01.02.2006r. nastąpiło ogłoszenie upadłości likwidacyjnej w/w oraz że w ramach prowadzonego postępowania upadłościowego zlikwidowany został w całości majątek upadłego. W zakończonym postępowaniu nie zostały w całości zaspokojone należności z tytułu składek. Wobec tego w sprawie zachodzi stan nieściągalności określony w art. 28 ust. 3 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnosząc się natomiast do szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek regulowanych powołanym wyżej rozporządzeniem Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. organ podkreślił, iż w świetle § 3 ust. 1 cytowanego rozporządzenia umorzenie należności może nastąpić tylko wtedy, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Ciężar udowodnienia zaistnienia okoliczności, które ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej uzasadniają umorzenie należności, spoczywa na wnioskodawcy. Badając zgromadzony materiał dowodowy pod kątem spełnienia przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ zaznaczył, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności

Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika jednakże, aby ze względu na stan zdrowia zobowiązany był pozbawiony możliwości wykonywania pracy i uzyskiwania dochodu..Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem spełnienia przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia tj. zaistnienia sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych , organ po przeanalizowaniu zebranego materiału obrazującego sytuację zobowiązanego i jego rodziny ( żona i dwoje dzieci) oraz argumentów przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdził, że

przepisy nie wyjaśniają, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Jednakże dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006r. w sprawie III SA/Wa 2450/06). Wobec konieczności natomiast ustalenia wysokości podstawowych wydatków, których poniesienie jest konieczne dla zaspokojenia takich niezbędnych potrzeb, właściwym jest odniesienie się do kwoty określającej minimum socjalne, będącego wskaźnikiem mierzącym koszty utrzymania gospodarstwa domowego przy zaspokojeniu podstawowych potrzeb. Nawiązanie do takiego obiektywnego miernika jest celowe z uwagi na to, iż organ podejmujący rozstrzygnięcie, dokonując analizy zaistniałego w danej sprawie stanu faktycznego nie może polegać tylko na ocenie zobowiązanego odnośnie tego, jakie i w jakiej wysokości wydatki można byłoby uznać za konieczne. Dla ustalenia bowiem, że w danym przypadku zaistniała okoliczność przemawiająca za umorzeniem należności nie wystarczy wykazanie, że opłacenie zadłużenia spowodowałoby istotne nawet obniżenie poziomu życia oraz związane z tym uciążliwości. Zindywidualizowanie oceny sytuacji konkretnego zobowiązanego związane jest natomiast z uwzględnieniem przy odwoływaniu się do kryterium minimum socjalnego wysokości uzyskiwanych przez płatnika i członków jego rodziny dochodów oraz liczebności prowadzonego przez niego gospodarstwa domowego.

Organ wskazał, iż zgodnie z treścią informacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 13.09.2012r. o wynikach badań nad poziomem zmodyfikowanego minimum socjalnego w czerwcu 2012 r., dla 4-osobowego gospodarstwa domowego wartość ta wyniosła razem 3 426,14 zł, tj. 856,54 zł na osobę Z powołanego materiału dowodowego wynika, że w gospodarstwie domowym zobowiązanego uzyskiwany jest dochód przewyższający minimum socjalne, bo wynosi on 3 812,92 zł, tj. 953,23 zł na osobę. Biorąc pod uwagę kryterium dochodowe organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi przesłanka do umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. l pkt l rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Pomimo stwierdzenia, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka do umorzenia należności z tytułu składek określona w art. 28 ust. 3 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy decyzję znak [...] z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Stwierdził, że ustawodawca stanowiąc o możliwości umorzenia należności z tytułu składek posłużył się zwrotem "może umorzyć" ("mogą być umorzone"), co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych należności wobec ZUS. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych powstałej sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Inaczej mówiąc, prawem do umorzenia należności dysponuje organ wydający decyzję na zasadzie uznania administracyjnego; organ zatem może, ale nie musi, umorzyć należność z tytułu składek. Uznanie to jest ograniczone kierunkowymi dyrektywami wyboru wskazanymi w wyżej przywołanych przepisach.

W świetle ukształtowanej w doktrynie prawa i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru, stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej dyrektywie wyboru może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny. Ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pochodzących z płaconych składek finansowane są wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego. Jest więc sprawą istotną dla obecnych i przyszłych świadczeniobiorców uzyskany przez FUS przychód z tytułu składek ubezpieczeniowych. Analogiczny charakter mają należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Służą one bowiem zapewnieniu przez państwo ochrony socjalnej poprzez zagwarantowanie świadczeń na rzecz obywateli z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego oraz z powodu bezrobocia. Cel ten realizowany jest ze środków, które muszą uiszczać (w postaci składek) podmioty ustawowo zobowiązane. Należy nadmienić, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek.

W orzecznictwie podkreśla się, iż nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. Ś. zarzucił naruszenie:

-- art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędne zastosowanie;

- art. 107 § 3 k.p.a poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji;

- art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie powołanych przepisów.

Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...].

W ocenie skarżącego organ wydając zaskarżoną decyzję nie dokonał wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, czym naruszył art. 7 k.p.a. Natomiast uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Organ wskazuje bowiem dowody, które zostały zgromadzone w toku postępowania i które zostały poddane ocenie, jednakże nie wyjaśnia stronie, które ze zgromadzonych dowodów uznał, a którym odmówił mocy dowodowej. Jego zdaniem organ nie sprecyzował, czy ostateczną podstawą do odmowy umorzenia składek były brak nieściągalności określony w art. 28 ust. 1 ustawy , czy brak przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra GP i PS z 31 lipca 2003 r.

Skarżący wskazał, iż złożony przez niego wniosek dotyczył dwóch kategorii składek, tj. składek za ubezpieczonych niebędących równocześnie płatnikami tych składek oraz składek za jego ubezpieczenie opłacanych przez niego samodzielnie jako płatnika. Ewentualne umorzenie składek finansowanych przez płatnika za pracownika lub osobę współpracująca jest jedynie możliwe na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 2 , a więc przy istnieniu całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy. Nie jest natomiast dopuszczalne na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy i na podstawie przepisów rozporządzenia z Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Skoro zatem jego wniosek dotyczył umorzenia całości składek, to organ winien przeanalizować czy w sprawie zachodzą przesłanki umorzenia zaległości dla każdego rodzaju składek. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie możliwe było wydanie decyzji o częściowym umorzeniu należności w stosunku do których zachodził stan nieściągalności, określony w art. 28 ust. 3 pkt 4. Składek, co do których nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym. Wydanie w tej części decyzji było tym bardziej możliwe, że wskutek ponownego rozpoznania sprawy organ ustalił, że w sprawie występuje przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4 ustawy.

Skarżący podniósł ponadto, że zawarte w powołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. wyliczenie okoliczności uzasadniających umorzenie należności stanowi katalog otwarty i zawiera tylko przykładowe sytuacje, kiedy opłacenie składek pociągałoby ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Powołując się na powyższe rozporządzenie organ winien szczegółowo zbadać stan rodzinny i majątkowy wnioskodawcy i rozważyć, czy jest on w stanie opłacić zaległe składki. Biorąc pod uwagę kryterium dochodowe rodziny zobowiązanego organ nie wziął pod uwagę wysokości zaległości z tytułu składek. Przy osiąganych dochodach nie mógłby nawet spłacić tego zadłużenia w ratach. Przyjmując maksymalny, 5 letni okres spłaty miesięczna rata wynosiłaby około 5.150,00 zł. Odnosząc się natomiast do argumentacji co do konieczności wyważenia interesu społecznego i interesu jednostki, ZUS powołując wyłącznie przesłanki ekonomiczne i fiskalne dał prym interesowi społecznemu, łamiąc jednocześnie interes jednostki. W ocenie skarżącego uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu zaległości nie oznacza dowolności organu. Nie udzielenie ulgi w sytuacji gdy zachodzą przesłanki do jej zastosowania niewątpliwie podważa zaufanie do organów państwa. Odmowa udzielenia ulgi, gdy oczywistym jest, że zobowiązany nie posiada środków na ich zapłatę, bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, wydaje się być działaniem sprzecznym z zasadą sprawiedliwości i zaufania obywateli do organów, wyrażoną w art. 8 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 powołanej ustawy). W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej ustawa p.p.s.a.] Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oznacza to, że sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada czy postępowanie w wyniku którego wydany został zaskarżony akt, dokonana czynność, przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami je regulującymi oraz czy ustalenia faktyczne mają oparcie w zebranym w sprawie materiale i czy ustalony stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję przepisu powołanego przez organ jako podstawa prawna rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd administracyjny nie prowadzi przy tym postępowania dowodowego – poza wypadkami, kiedy przeprowadzenie dowodu z dokumentu uzna za służące wyjaśnieniu i przyspieszeniu rozpoznania sprawy – lecz orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach sprawy; nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem, że nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 133 § 1 i art. 134 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a.).

W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu zaistniały podstawy do uwzględnienia skargi.

Sprawa dotyczy umorzenia należności dwóch kategorii składek tj:

- składek na ubezpieczenia społeczne oraz odsetek od tych kwot ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikiem składek w części finansowanej przez płatnika, składek na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek od tych kwot za ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikami składek oraz

- składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i na Fundusz Pracy. ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek i odsetek od kwot należnych z tego tytułu.

Podstawę materialno – prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) [dalej ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych] oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.) [dalej: rozporządzenie].

Art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W art. 28 ust. 2 ustawy sformułowana została zasada, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Z kolei w ust. 3 art. 28 ustawodawca zdefiniował sytuacje, w których organ może uznać, że zachodzi całkowita nieściągalność należności wskazanych w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Równocześnie w art. 28 ust. 3a ustawy przewidziana została także możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie do upoważnienia ustawowego zawartego w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego miał określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania należności, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie "biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych"

Przepis § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. stanowi, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powyżej przytoczonych przepisów wynika, że ustawodawca dopuścił możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika lub osobę współpracującą tylko jeżeli zachodzi ich całkowita nieściągalność i jednocześnie w sposób enumeratywny w art. 28 ust. 3 ustawy wskazał przypadki, kiedy organ może uznać, że taka całkowita nieściągalność zachodzi.

Natomiast do odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek – przesłanka całkowitej nieściągalności została złagodzona w ten sposób, że dopuszczono także w uzasadnionych przypadkach możliwość umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oceniając, czy zachodzi uzasadniony przypadek organ orzeka biorąc pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych z drugiej. W takich granicach szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami tych składek określił, na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej we wskazanym już wyżej rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r.

Przedsiębiorca, tak jak w niniejszej sprawie skarżący, prowadzący działalność gospodarczą na zasadzie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej i zatrudniający pracowników jest z jednej strony ubezpieczonym zobowiązanym do opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne oraz jest płatnikiem składek za swoich pracowników. Ocena, czy zachodzi podstawa do umorzenia każdej z tych należności opiera się, jak wskazano wyżej, na innych przesłankach.

Przesłanki umorzenia każdej z tych należności powinny więc zostać ocenione odrębnie, tak jak zasadnie podkreślił skarżący w uzasadnieniu swojej skargi.

Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS przeanalizował wprawdzie kolejne przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu zaległych składek ale analiza ta nie wskazywała wyraźnie, której kategorii zaległych składek dotyczy, a odnosiła się do zawsze do całej należności. Ponadto, w takim zakresie w jakim organ uznał spełnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności ( art. 28 ust. 3 pkt 4 ustawy) uzasadnienie odmowy umorzenia nie zawiera praktycznie żadnego konkretnego uzasadnienia poza ogólnym powołaniem się na interes społeczny i wskazanie obowiązków jakie realizuje ZUS . Jednym zaś argumentem odnoszącym się do sytuacji skarżącego było to, że w gospodarstwie domowym skarżącego uzyskiwany dochód miesięczny przewyższa minimum socjalne dla 4 osobowej rodziny o 386,78 zł ( 3812,92 – 3426,14 ), co daje, w przekonaniu organu możliwość częściowego spłacania należności. Organ nie odnosi się zupełnie do argumentów skarżącego dotyczących przyczyn jego upadłości i oceny jego postawy w toku postępowania upadłościowego, dokonanej w prawomocnym postanowieniu Sądu Rejonowego Wydział Gospodarczy. Stwierdzając tylko, że w sprawach o umorzenie należności analizie podlegają nie przyczyny powstania zadłużenia, a aktualna sytuacja majątkowa wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia należności. Nie negując oczywiście tego stanowiska należy jednak zauważyć, że ocena aktualnej sytuacji skarżącego musi być dokonana z uwzględnieniem skutków zakończonego postępowania upadłościowego, w którym zlikwidowany został cały majątek przedsiębiorcy.

Decyzja co do ewentualnego umorzenia części lub całości należności pozostawiona została do decyzji ZUS, Użycie przez ustawodawcę zarówno w ust 2 jak i w ust. 3a art. 28 zwrotu "mogą być umarzane" oznacza dopuszczenie możliwości orzeczenia o umorzeniu składek, przy zaistnieniu okoliczności wskazanych w akcie prawnym. Dopuszczenie możliwości orzeczenia o umorzeniu należności nie oznacza, że wystąpienie okoliczności mogących stanowić przesłankę orzeczenia o umorzeniu należności obliguje organ do wydania decyzji orzekającej o umorzeniu zaległych, należnych składek. Decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy Oznacza to, że pomimo zaistnienia przesłanek, które pozwoliłyby na ewentualne umorzenie zaległości, organ nie musi tych zaległości umorzyć. Jest natomiast zobligowany do wskazania przesłanek prawnych, które rozważał i wykazania dlaczego orzekł o odmowie umorzenia zaległych należności. Sąd administracyjny rozpoznając skargę na taką decyzję ma zaś obowiązek skontrolować i ocenić wskazane przez ZUS podstawy prawne i faktyczne.

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 listopada 2012 r. ( II GSK 1625/11 ) powołując się na uchwałę Sąd Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r. sygn. III UZP 15/00 (OSNAPiUS 2000, nr 23,poz. 864), decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca umorzenia w całości lub w części należności z tytułu składek, podlega merytorycznej kontroli sądu. Oznacza to, że do kompetencji sądu należy merytoryczna ocena zasadności wydanej i podlegającej zaskarżeniu decyzji /.../. Kontrola nie ogranicza się więc do tylko do formy decyzji i zachowania zasad postępowania.

W rozpatrywanej sprawie organ bardzo obszernie przedstawił postępowanie dowodowe prowadzone w sprawie i choć należy zgodzić się ze skarżącym, że w uzasadnieniu brak jednoznacznych ustaleń przyjętych przez organ na podstawie zgromadzonych dowodów, to z analizy konkretnych twierdzeń strony i przedstawionych przez nią dowodów znajdujących się w uzasadnieniu decyzji wynika, że organ nie podważył żadnych twierdzeń strony co do faktów. Różnice dotyczą natomiast oceny tych faktów, gdy chodzi o możliwość choćby częściowej spłaty zadłużenia.

Ponadto organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy, czego w ocenie Sądu w tej sprawie zaniechał. W szczególności zaś nie wyjaśnił dlaczego tak znacznie odmiennie niż Sąd powszechny ocenił możliwość umorzenia należności wnioskodawcy.

Nie ulega wątpliwości, że w przypadku skarżącego zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności, która dawała Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych możliwość umorzenia obu kategorii należności, określona w art. 28 ust. 3 pkt. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie nastąpiło bowiem zaspokojenie wszystkich należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym.

Jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi, XIV Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Naprawczych z dnia 9 listopada 2010 r., w ramach prowadzonego od 1 lutego 2006 r. roku postępowania upadłościowego zlikwidowany został w całości majątek upadłego przedsiębiorcy J. Ś., a wierzyciele zostali zaspokojeni wedle prawomocnego ostatecznego planu podziału. Sąd powszechny ocenił także zasadność wniosku J. Ś. o umorzenie jego zobowiązań nie zaspokojonych w postępowaniu upadłościowym na podstawie art. 369 ust. 1 prawa upadłościowego i uwzględnił, co do zasady ten wniosek uznając, że wykazał on, iż upadłość była następstwem obiektywnych i niezależnych od niego okoliczności ( upadłość kontrahenta zalegającego z zapłatą upadłemu bezspornej wielusettysięcznej należności oraz znaczącym pogorszeniem koniunktury), nie zgłoszono wobec niego wniosku o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej w trybie art. 373 prawa upadłościowego, a upadły rzetelnie wykonywał obowiązki nałożone na niego w postępowaniu upadłościowym

Sąd ocenił, że udokumentowany stan majątkowy upadłego i konieczność bieżącego utrzymania siebie i rodziny , w tym troje dzieci, nie pozwala uznać, że pokryje on ze swoich dotychczasowych przychodów pozostałe nie spłacone w postępowaniu wierzytelności. Sąd umorzył wszystkie zgłoszone nie spłacone wierzytelności.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie musi oczywiście podzielić stanowiska wyrażonego przez sąd powszechny o zasadności oddłużenia upadłego, w stosunku do którego zostało zakończone postępowanie likwidacyjne i nastąpiło umorzenie nie zaspokojonych w postępowaniu upadłościowym zobowiązań. Powinien jednak wyjaśnić w sposób zrozumiały i przekonujący odmienność swojego stanowiska.

Przepisy art. 369 i 370 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz.1112 ze zm.) regulują oddłużenie upadłego będącego, jak skarżący, osobą fizyczną. Umorzenie niezaspokojonych w postępowaniu upadłościowym zobowiązań upadłego nie jest zasadą. Z dobrodziejstwa umorzenia zobowiązań mogą korzystać tylko dłużnicy, którzy stali się niewypłacalni bez własnej winy i dali dowód, że są ludźmi uczciwymi, zaś ich niewypłacalność nastąpiła z przyczyn od nich niezależnych. ( F. Zedler "Komentarz do ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze"). Określenie jakie niezaspokojone w postępowaniu upadłościowym zobowiązania upadłego mogą zostać umorzone zawiera art.. 369 ust. 2 i 3 tej ustawy, który wyklucza możliwość umorzenia w tym trybie składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe pracowników i wierzytelności FGŚP.

Wprowadzenie możliwości oddłużenia przyjęte przez ustawodawcę dla przedsiębiorców, którzy spełniają rygorystyczne przesłanki umorzenia, jak wskazuje autor przywołanego wyżej Komentarza do ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, uzasadnione jest względami natury prakseologicznej. Upadły, który po zlikwidowaniu całego majątku w postępowaniu upadłościowym obarczony jest jeszcze długami niezaspokojonymi w tym postępowaniu nie będzie miał motywacji do podjęcia normalnej pracy zarobkowej, skoro wszystkie zarobione pieniądze będą mu zabierane w postępowaniu egzekucyjnym /.../, co jest zjawiskiem niekorzystnym społecznie. Oddłużenie ma na celu umożliwienie upadłemu powrotu do normalnej pracy zarobkowej i normalnego życia. Takiej możliwości nie stwarza się jednak każdemu upadłemu, tylko upadłemu uczciwemu, który stwarza minimum gwarancji, że zaciągnięte w przyszłości zobowiązania będzie wykonywał. Jeżeli więc Sąd powszechny uznał, że skarżący zasługuje na ten przywilej, ZUS odmawiając skarżącemu prawa do skorzystania z tego przywileju powinien wskazać szczegółowo czym kierował się przy wydaniu takiej treści decyzji i dlaczego doszedł do odmiennych wniosków. Brak należytej oceny w tym zakresie uzasadnia podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 8 k.p.a., który wymaga aby organy administracji prowadziły postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

W świetle całokształtu okoliczności sprawy nie jest też przekonującym argumentem wyliczenie, że dochody rodziny nieznacznie przekraczają minimum socjalne i w związku z tym nadwyżka może być przeznaczona na spłatę zaległości, gdyż biorąc pod uwagę wielkość całego zadłużenia, kwota ta zapewne nie pokryje nawet przyrastających odsetek od zadłużenia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości , że zawarta w art. 7 k.p.a. zasada praworządności odnosi się nie tylko do postępowania lecz również do stosowania prawa materialnego przy wydawaniu decyzji uznaniowych. Przepis ten stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Granicą uwzględnienia w postępowaniu administracyjnym słusznego interesu strony ( art. 7 k.p.a) jest zaistnienie kolizji z interesem społecznym ( wyrok NSA z dnia 18 stycznia 1995 r. SA/Wr 1386/94 i podobnie wyrok NSA z dnia 4 lutego 1998 r. II SA 1575/97). Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien powyższe wskazania mieć na uwadze i zawrzeć swoją ocenę w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji tego wymogu nie spełnia mimo swojej obszerności, co trafnie zarzucono w skardze.

Gdyby zaś rozważać oddzielnie możliwość umorzenia należności skarżącego z tytułu własnych składek na ubezpieczenie, to należy wskazać, że ocena, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika i jego rodziny musi zawsze odnosić się do konkretnych okoliczności sprawy. Sąd nie podziela poglądu wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zindywidualizowanie oceny sytuacji konkretnego zobowiązanego związane jest tylko z uwzględnieniem, przy odwoływaniu się do kryterium minimum socjalnego, wysokości uzyskiwanych przez płatnika i członków jego rodziny dochodów oraz liczebności prowadzonego przez niego gospodarstwa. Jest to zdaniem Sądu za daleko idące uproszczenie. Posiłkowanie się obiektywnym kryterium, jaki stanowi informacja Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych o ustalonym minimum socjalnym w danym okresie jest oczywiście niezwykle przydatne i ze wszech miar wskazane. Jednak w każdym przypadku może ono stanowić jedynie punkt wyjścia do oceny, jaka kwota w konkretnej sprawie umożliwia zobowiązanemu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Należy zgodzić się z organem, że przy dokonywaniu takiej analizy nie można polegać tylko na subiektywnej ocenie zobowiązanego. Ocena, czy dane potrzeby należą do obiektywnie niezbędnych w rozumieniu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w zw. z art. 28 ust. 3a ustawy powinna podlegać ocenie organu w każdej konkretnej sprawie. Taka zaś ocena w rozpatrywanej sprawie nie została dokonana.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe rozważania i ponownie dokona oceny wniosku skarżącego.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

b.a.