Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 149/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 116 § 1 pkt 1b,art. 116 § 2, art. 121, art. 122, art. 123,  art. 125 § 1, art. 133 § 1, art. 187
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Płusa (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Jarosław Trelka, Protokolant Agata Rogosz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za styczeń i kwiecień 2005 r. oraz koszty postępowania egzekucyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. orzekł o odpowiedzialności podatkowej M. J. - Skarżącego w niniejszej sprawie, za zaległości podatkowe "I." sp. z o. o. z siedzibą w W. - zwanej dalej "Spółką", w podatku od towarów i usług za styczeń i kwiecień 2005 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi.

W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący wskazał na naruszenie następujących przepisów Ordynacji podatkowej:

- art. 116 § 1 pkt 1b poprzez uznanie, iż wniosek o ogłoszenie upadłości nie został w ogóle złożony i nieuwzględnienie, iż wniosek ten nie został zgłoszony w terminie bez winy Skarżącego;

- art. 116 § 2 poprzez błędną wykładnię tego przepisu i uznanie, iż członek zarządu faktycznie nie pełniący żadnej roli w Spółce pomimo formalnego pozostawania członkiem zarządu może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za zobowiązania Spółki;

- art. 121 poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych;

- art. 122 poprzez uznanie, iż to na podatniku ciąży obowiązek ustalenia, bądź współdziałania w ustaleniu stanu faktycznego sprawy;

- art. 123 poprzez uniemożliwienie Skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu i uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego;

- art. 125 § 1 poprzez całkowicie lekceważące rozpatrzenie sprawy;

- art. 133 § 1 poprzez prowadzenie postępowania wyłącznie w stosunku do osoby Skarżącego, podczas gdy stroną w tym postępowaniu winien być również J. L.;

- art. 187 poprzez uniemożliwienie Skarżącemu zgłoszenia wniosków dowodowych, jak i błędną ocenę materiału dowodowego.

W uzasadnieniu odwołania Skarżący zarzucił, iż rozstrzygnięcie jest błędne oraz sprzeczne z prawem. Stwierdził, iż brak w aktach sprawy dokumentów mających kluczowe znaczenie dla pociągnięcia do odpowiedzialności Skarżącego, tj. świadczących o prowadzonym wcześniej postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem Skarżącego, organ podatkowy pominął jego stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 14 kwietnia 2009 r. Nie odniósł się do podniesionych tam okoliczności. Skarżący obszernie przedstawił sytuację Spółki od momentu jej powstania oraz rolę prezesa J. L. w funkcjonowaniu Spółki. Zarzucił organowi podatkowemu prowadzenie postępowania tylko w stosunku do Skarżącego. Postępowanie zaś w stosunku do J. L. - odwołanego dnia 12 grudnia 2005 r. - toczy się odrębnie i nie obejmuje zasadniczej części zobowiązań Spółki dotyczących podatku dochodowego od osób prawnych za 2005 r. Powołał się na uchwałę NSA z dnia 9 marca 2009 r., sygn. akt I FSK 4/08 przytaczając fragment uzasadnienia, w którym Sąd wyraził pogląd o prowadzeniu, przy przeniesieniu odpowiedzialności za długi podatkowe spółki kapitałowej, jednego postępowania dla wszystkich członków zarządu pełniących funkcję w danym okresie. Podkreślił, iż jedynym członkiem zarządu faktycznie pełniącym funkcję był wyłącznie J. L.. Natomiast Skarżący, pomimo posiadania statusu członka zarządu, nigdy faktycznie nie pełnił tej funkcji. Zarzucił, iż na powyższą okoliczność organ podatkowy nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego. Za błędne uznał stanowisko organu podatkowego, iż decydujące znaczenie ma formalna okoliczność pełnienia przez Skarżącego funkcji członka zarządu. Zwrócił uwagę na fakt składania przez Spółkę, wprawdzie bez pożądanego rezultatu, wniosków o ogłoszenie upadłości. Skarżący nie pełniący faktycznie żadnej funkcji w zarządzie nie miał rozeznania w przedmiocie faktycznej sytuacji Spółki. Zarówno Skarżący jak i wspólnicy Spółki nie byli należycie informowani przez J. L. o faktycznej sytuacji Spółki, która uzasadniałaby konieczność złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania zapobiegającego jego ogłoszeniu. Skarżący nadmienił o toczącym się przed Sądem Rejonowym w S. postępowaniu przeciwko J. L. o wydanie dokumentacji Spółki, bowiem odchodząc z funkcji prezesa zarządu uniemożliwił przejęcie przedmiotowej dokumentacji. Powołał art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej wskazując na nałożony na organ podatkowy obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Podniósł, iż organ podatkowy uniemożliwił mu złożenie wniosków dowodowych, które zresztą sam organ powinien przeprowadzić. Za przedmiotowe dowody Skarżący uznał przesłuchania wspólników Spółki w likwidacji, jej likwidatora T. H. oraz dopuszczenie dowodu z akt sprawy toczącej się obecnie przed Sądem Apelacyjnym w W. pod sygn. akt [...], a zwłaszcza protokołów rozpraw i zeznań świadków, które mają - zdaniem Skarżącego - znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W powyższym dopatrzył się naruszenia przez organ podatkowy art. 121 § 1 art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej. Ponadto zarzucił, iż organ podatkowy w sposób bezpodstawny przyjął, iż Skarżący nie uprawdopodobnił w żaden sposób, iż w późniejszym terminie złoży jakiekolwiek środki dowodowe. W konkluzji stwierdził, iż organ podatkowy zlekceważył jego prawo do wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego i prawo do zgłoszenia wniosków dowodowych.

Skarżący zarzucił ponadto naruszenie art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, iż członek zarządu faktycznie nie pełniący żadnej roli w Spółce, pomimo formalnego pozostawania członkiem zarządu, może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za zobowiązania Spółki. Wskazał, że nie pełnienie funkcji, potwierdza fakt, iż stosunki w Spółce ukształtowane były przez wspólników tak, że reprezentacja była jednoosobowa. Jeden członek zarządu - prezes J. L. był osobą, która prowadziła bieżące interesy Spółki, a drugi członek zarządu - Skarżący przebywał stale za granicą będąc niejako kontaktem i pomostem w interesach z większościowym wspólnikiem M. P.. Odpowiedzialnością za doprowadzenie Spółki do stanu kwalifikującego ją do likwidacji Skarżący obciążył wyłącznie prezesa J. L.. Wskazał na sytuację finansową Spółki, jej zadłużenie sięgające kwoty ok. 1.200.000 zł w okresie listopad-grudzień 2005 r. spowodowane głównie przez: niewłaściwe i nieodpowiedzialne działania handlowe, zawieranie niekorzystnych umów, niepodejmowanie działań zmierzających do dochodzenia należności ustalonych na kwotę około 450.000 zł, niewyobrażalny bałagan, wręcz chaos dokumentacyjny, a właściwie brak podstawowej dokumentacji, w której to sprawie toczy się postępowanie przeciwko J. L. o wydanie dokumentów, utrzymanie zatrudnienia bez możliwości pracy dla trzech pracowników, nieprowadzenie rachunku bankowego do przeprowadzania transakcji finansowych. Obszernie przedstawił działania podejmowane przez J. L. po odwołaniu go z funkcji członka Zarządu zarówno w stosunku do Spółki jak i Skarżącego.

W piśmie z dnia 2 września 2009 r. Skarżący podtrzymał stanowisko przedstawione w odwołaniu o braku podstaw do obciążenia go odpowiedzialnością za długi Spółki. Nadmienił, iż równolegle toczyło się postępowanie podatkowe w sprawie odpowiedzialności Skarżącego za zaległości Spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2005 r. i zostało ono umorzone. Do pisma dołączył, m.in. kopie protokołów rozpraw w sprawach toczących się z powództwa J. L. przeciwko Spółce.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu przytoczył treść art. 107 § 1, § 2 pkt 2 i art. 116 Ordynacji podatkowej. Wskazał, że dyspozycja art. 116 Ordynacji podatkowej obejmuje zarówno przesłanki pozytywne orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu (muszą być spełnione, aby wydanie decyzji o odpowiedzialności było możliwe), jak i negatywne (nie mogą zaistnieć, aby możliwe było wydanie decyzji w tym przedmiocie). Przesłankami pozytywnymi są: istnienie zaległości podatkowych z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez daną osobę obowiązków członka zarządu oraz bezskuteczność egzekucji w stosunku do spółki. Przesłankami negatywnymi są okoliczności, które winien wskazać członek zarządu, potwierdzające podjęcie działań zwalniających go z odpowiedzialności za zaległości spółki, tj. zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego, lub wykazanie, iż niedopełnienie w/w czynności nastąpiło bez winy członka zarządu, a także wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwia zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Dyrektor Izby Skarbowej oświadczył, że z materiału dowodowego sprawy w postaci odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego, według stanu na dzień 21 listopada 2008 r. wynika, iż Skarżący pełnił funkcję członka zarządu od dnia wpisania Spółki do KRS, tj. dnia 10 stycznia 2002 r., do dnia 7 lipca 2006 r., tj. dnia podjęcia uchwały nr 1 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki o rozwiązaniu Spółki po przeprowadzeniu jej likwidacji i uchwały nr 2 tego organu o powołaniu likwidatora Spółki w osobie T. H..

Dyrektor Izby Skarbowej odnosząc się do załączonych przez Skarżącego do pisma z dnia 2 września 2009 r. dokumentów stwierdził, że analiza ich treści wskazuje, iż w przypadku decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] lipca 2009 r. Naczelnik postanowił umorzyć postępowanie podatkowe z przyczyny podanej w jej uzasadnieniu, a przyczyną tą był fakt, iż zaległość podatkowa Spółki miała charakter zaliczki za styczeń 2005 r., która nie może być przedmiotem postępowania w zakresie orzeczenia odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości spółki w związku z tym, iż z końcem roku traci ona "byt prawny". Nie została wydana decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2005 r., gdyż decyzja taka określiłaby wysokość zobowiązania na "0" zł. W związku z powyższym, postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż przesłanki, które legły u podstaw rozstrzygnięcia przedmiotowej decyzji pozostają poza wpływem na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Z załączonych natomiast kopii protokołów sądowych wynika, iż były to sprawy z powództwa J. L. przeciwko Spółce w zakresie normowanym przepisami prawa pracy (wynagrodzenie, ekwiwalent za urlop, przywrócenie do pracy, itp.). Treść protokołów zawiera zeznania obu stron sporu, tj. Skarżącego, M. P., T. H. i J. L. w zakresie historii powstania Spółki, sposobu wynagradzania J. L., nieprawidłowości w funkcjonowaniu Spółki, trudności finansowych Spółki i przyczyn ich powstania oraz przebiegu współpracy pomiędzy obu członkami zarządu, tj. Skarżącym i J. L. pełniącymi funkcje odpowiednio członka zarządu i prezesa. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, z w/w zeznań wynika, iż obaj byli czynnie działającymi członkami zarządu wykonującymi jedynie różne obowiązki. Powyższe pozostaje bez wpływu na ocenę samego faktu pełnienia funkcji w zarządzie Spółki. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, iż organ pierwszej instancji zasadnie potwierdził istnienie przesłanki pełnienia funkcji członka zarządu przez Skarżącego w okresie objętym zaskarżoną decyzją. Za niezasadny uznał argument, iż fakt wykonywania czynności zarządzania Spółką przez jej prezesa uwolnił drugiego członka zarządu od odpowiedzialności za powstanie zaległości podatkowych. Wyjaśnił, że Skarżący nie został pozbawiony możliwości prowadzenia spraw Spółki związanych z pełnioną funkcją. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, iż art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej odwołuje się do przesłanki "pełnienia obowiązków członka zarządu" jak wyraził to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 15 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 954/07, rozumianej jedynie formalnie, tj. posiadania formalnych uprawnień członka zarządu za konkretny okres, niezależnie czy obciążony odpowiedzialnością członek zarządu faktycznie zajmował się interesami i czy w ogóle posiadał taką możliwość. Za taką interpretacją przemawia wykładnia językowa omawianego przepisu. Przedmiotowy przepis nie odwołuje się bowiem do faktu "wykonywania" obowiązków, a jedynie do ich "pełnienia", co w przypadku funkcji zarządzających stanowi odpowiednik określenia "zajmować stanowisko" - a tego typu określenie całkowicie abstrahuje od sposobu i okoliczności faktycznego wykonywania powierzonych zadań. Dyrektor Izby Skarbowej podniósł ponadto, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 12 października 2007 r. sygn. akt I SA/Kr 139/06 wyraził pogląd, iż nie można z biernej postawy członka zarządu wywodzić zwolnienia z odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Przyjmując bowiem taką wykładnię art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej, osoby powołane do kierowania spółką uniknęłyby odpowiedzialności za zobowiązania spółki tylko dlatego, że aktywnie nie uczestniczyły w zarządzaniu spółką, czyli de facto unikały sprawowania funkcji, do której zostały powołane.

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że orzeczenie o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością uwarunkowane jest, w myśl postanowień art. 116 Ordynacji podatkowej, bezskutecznością w całości lub części egzekucji z majątku spółki. Organ egzekucyjny dochodził należności podatkowych od Spółki na podstawie stanowiących materiał dowodowy tytułów wykonawczych z dnia 9 stycznia 2009 r. Egzekucja okazała się niemożliwa z uwagi, iż pod wskazanym adresem firma nie istnieje i nie posiada majątku, co wykluczyło skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny skierował również zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego do Banku P. S.A. i I. Bank, jednakże otrzymał informacje, iż banki te nie prowadzą rachunku na rzecz wskazanego klienta. Z informacji uzyskanej z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Departament CEP z dnia 12 marca 2009 r. wynika, iż Spółka nie figuruje w centralnej ewidencji pojazdów. Powyższe dokumenty stanowią materiał dowodowy potwierdzający prowadzenie czynności egzekucyjnych, a skutkujące jej bezskutecznością. Dyrektor Izby Skarbowej ponadto stwierdził, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do Spółki przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych zostało zakończone wydaniem postanowienia z dnia [...] stycznia 2008 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z przyczyn podanych w uzasadnieniu postanowienia. Kopia postanowienia stanowi materiał dowodowy. Za niezasadny zatem Dyrektor Izby Skarbowej uznał argument Skarżącego o braku jakichkolwiek dokumentów świadczących o prowadzonym wcześniej postępowaniu egzekucyjnym. Powołane wyżej postanowienie, jak wynika z jego uzasadnienia dotyczyło prowadzenia czynności egzekucyjnych w szerokim zakresie.

Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż Skarżący na każdym etapie postępowania podatkowego uprawniony był do aktywnego uczestniczenia w postępowaniu poprzez składanie wniosków i możliwość zapoznawania się ze zgromadzonym materiałem. O prawie do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego został powiadomiony postanowieniem z dnia 6 maja 2009 r. Skarżący złożył wniosek o przedłużenie terminu do wypowiedzenia się i ewentualnego złożenia dowodów. Do chwili wydania decyzji nie złożył jednak żadnych dowodów mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Nadmieniając zaś o braku możliwości złożenia wniosków dowodowych oraz dowodów Skarżący podniósł kwestię konieczności przesłuchania wspólników Spółki i jej likwidatora. Nie przedstawił jednak, na jaką okoliczność powinny zostać przesłuchane wskazane osoby. Ponadto jako mające ogromne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy powołał wymienione już wyżej protokoły z rozpraw w sprawach toczących się przed sądami w Warszawie, do których mocy dowodowej w przedmiotowej sprawie Dyrektor Izby Skarbowej odniósł się już w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji.

Odnosząc się do zarzutu pominięcia argumentów zawartych w piśmie z dnia 14 kwietnia 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, iż w przedmiotowym piśmie Skarżący przedstawił historię powstania Spółki, powołania jej władzy w postaci dwuosobowego zarządu, zakresu czynności, jaki wykonywali poszczególni członkowie zarządu, trudnej sytuacji finansowej Spółki i trudności w porozumiewaniu się członków zarządu pomiędzy sobą, czyli czynników, które nie stanowią przesłanek mających w okolicznościach przedmiotowej sprawy wpływ na sposób jej rozstrzygnięcia. Dyrektor Izby Skarbowej nadmienił, iż wbrew twierdzeniom Skarżącego, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w uzasadnieniu swojej decyzji odniósł się do kwestii poruszanych w w/w piśmie obszernie opisując brak wpływu podniesionych argumentów na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Organ odwoławczy za niezasadny uznał argument dotyczący faktu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Wyjaśnił, że wprawdzie w aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego dla m. W., jednakże jest to postanowienie oddalające, na podstawie art. 13 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego, wniosek o ogłoszenie upadłości. Zatem nie może on zostać uznany za przesłankę egzoneracyjną, uwalniającą Skarżącego od odpowiedzialności za zaległości Spółki.

Dyrektor Izby Skarbowej poinformował, iż postępowanie w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe Spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych toczyło się w stosunku do obu byłych członków zarządu przedmiotowej Spółki i w przypadku J. L. zostało zakończone wydaniem decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r., orzekającej o jego odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za miesiące tożsame jak w decyzji wydanej wobec Skarżącego. W kwestii zaś przedstawionego w odwołaniu zarzutu o wynikającym z powołanej tam uchwały NSA, obowiązku prowadzenia jednego postępowania dla wszystkich członków zarządu Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, iż uchwałą tą został nałożony na organy podatkowe obowiązek prowadzenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o. wobec wszystkich osób mogących ponosić taką odpowiedzialność.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2009 r., zarzucając rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik postępowania. W skardze powtórzył zarzuty sformułowane w odwołaniu wskazując ponadto na naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie i ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie.

W uzasadnieniu skargi Skarżący powtórzył argumentację przedstawioną w odwołaniu oraz w piśmie z dnia 2 września 2009 r. Dodatkowo podniósł, że działania organów podatkowych nie uwzględniały podstawowych zasad postępowania określonych w art. 121 § 1, art. 122 i w art. 187 Ordynacji podatkowej, które zobowiązują do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz do podjęcia wszelkich działań niezbędnych w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zwrócił uwagę na to, iż organ podatkowy całkowicie bezpodstawnie oddalił wniosek Skarżącego o przedłożenie terminu na złożenie wniosków dowodowych i uwag do zebranego materiału dowodowego. Organ podatkowy powołując się na art. 125 Ordynacji podatkowej stwierdził, iż powinien działać wnikliwie i szybko. Zdaniem Skarżącego, organ podatkowy faktycznie działał szybko, ale z całą pewnością nie wnikliwie. Organ drugiej instancji niesłusznie nie uwzględnił zarzutów Skarżącego, pomimo iż całkowicie zlekceważono Skarżącego i jego prawo do wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego oraz prawo do zgłoszenia wniosków dowodowych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Przede wszystkim chybiony jest zarzut naruszenia art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej. Przepis ten zakreśla zasięg odpowiedzialności członka zarządu, wskazując, że obejmuje on zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez niego tej funkcji.

Przy pomocy tego zarzutu Skarżący zwalcza stanowisko organów jakoby w jego przypadku zaistniała wspomniana przesłanka pełnienia funkcji członka zarządu w okresie objętym zaskarżoną decyzją. Zdaniem Skarżącego, popartym wyrokami WSA w Rzeszowie i Sądu Najwyższego, mimo formalnego wpisu jego osoby jako członka zarządu w rejestrze sądowym, faktycznie nie pełnił on obowiązków związanych z zarządzaniem Spółką, co wyłącza jego odpowiedzialność.

Pogląd ten jest niezasadny.

Skarżący pełniąc funkcję członka zarządu nie może uwolnić się od odpowiedzialności przez samo stwierdzenie, że decyzje w Spółce podejmowała inna osoba.

Istotnie w przywołanych w skardze wyrokach wyrażono pogląd, w myśl którego odpowiedzialność z art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej nie może być skierowana wobec takiej osoby, która faktycznie nie pełniła obowiązków członka zarządu spółki, ani też nie miała możliwości pełnienia takich obowiązków w okresie, w którym powstały zaległości spółki (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 21 kwietnia 2009 r., I SA/Rz 741/08). Posłużenie się w tym przepisie określeniem "pełnienie obowiązków" wskazuje bowiem, że chodzi tu o rzeczywiste (czynne, faktyczne) ich wykonywanie, a nie tylko o piastowanie (bierne) funkcji, z którą te obowiązki są związane (wyrok SN z dnia 9 października 2006 r., II UK 47/06).

Jednakże powyższe wypowiedzi osadzone zostały w okolicznościach faktycznych, nie przystających do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Stanowisko o "faktycznym" pełnieniu obowiązków nie odnosiło się bowiem do oceny aktywności danego członka zarządu w sprawowaniu funkcji czy podziału zadań między członkami zarządu, a do skutków odwołania z funkcji (nota bene w takim zakresie stanowisko to jest nadal aktualne; por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 czerwca 2008 r., I SA/Ol 140/08).

Chodziło tu zatem o przeniesienie odpowiedzialności na osoby, które nie miały żadnego wpływu - z uwagi na zaprzestanie pełnienia obowiązków we władzach spółki - na bieg jej spraw w czasie powstania zaległości.

W niniejszej sprawie nie miało to miejsca.

Skarżący nie wykazał, by został - przez drugiego członka zarządu - pozbawiony możliwości prowadzenia spraw Spółki i jej reprezentacji.

Jego bierność w kierowaniu Spółką wynikała z dokonanego w Spółce wewnętrznego podziału obowiązków. Jak przyznał sam Skarżący jego rola ograniczała się wyłącznie do kontaktu z czeskim wspólnikiem Spółki. Tak bowiem ukształtowane zostały stosunki w Spółce.

Tymczasem wewnętrzny podział obowiązków między członkami zarządu, czy też mniej lub bardziej aktywne uczestnictwo danej osoby w pracy tego organu jest bez znaczenia w świetle art. 116 Ordynacji podatkowej.

Pogląd o tym, że podział obowiązków w zarządzie nie może uwolnić członka zarządu od odpowiedzialności, gdyż przepisy nie przewidują takiej sytuacji, stanowiąc jednoznacznie, iż odpowiedzialność ta rozciąga się na każdego członka organu zarządzającego, został wyrażony m. in. w wyroku NSA z dnia 15 grudnia 2009 r., I FSK 1278/08 (zob. też przywołane tam orzecznictwo). Ponoszenie odpowiedzialności z art. 116 Ordynacji podatkowej nie jest również uzależnione od faktycznego, rzeczywistego wykonywania obowiązków (por. powołany wyżej wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 czerwca 2008 r., I SA/Ol 140/08).

Tym samym podnoszona przez Skarżącego okoliczność, że faktycznie nie pełnił on żadnej funkcji w zarządzie nie może prowadzić do wyłączenia jego odpowiedzialności.

W pełni prawidłowa jest ocena Dyrektora Izby Skarbowej dotycząca niezgłoszenia wniosku o upadłość. Bez wątpienia, co potwierdził także Skarżący, wniosek o ogłoszenie upadłości Sąd Rejonowy dla m. W. oddalił postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r., stwierdzając brak majątku na koszty postępowania (art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze). Tymczasem wystąpienie z takim wnioskiem w warunkach, w których nie doszło do wszczęcia postępowania upadłościowego, nie spełnia wymogu zgłoszenia wniosku o upadłość w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Zgłoszenie wniosku musi być skuteczne i powinno zainicjować postępowanie upadłościowe (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2010 r., II FSK 1620/08).

Tylko bowiem taki wniosek pozwala zrealizować cel tego postępowania, jakim jest ochrona interesów wierzycieli. Nie budzi wątpliwości, że złożenie wniosku o upadłość w chwili, gdy majątek spółki nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego, niweczy jego sens, a zatem złożenie takiego wniosku nie może uwolnić członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. W rezultacie trafne jest stanowisko organów podatkowych, że w sprawie nie zaistniała okoliczność wyłączająca odpowiedzialność, a dotycząca zgłoszenia wniosku o upadłość. Nie zaistniała także okoliczność braku zawinienia Skarżącego w niezgłoszeniu takiego wniosku.

Uzasadniając brak swojej winy Skarżący podniósł, że nie pełnił żadnej funkcji w zarządzie. Nie miał faktycznej możliwości oceny sytuacji majątkowej Spółki, gdyż nie był o niej należycie informowany przez J. L..

Kwestia pełnienia przez Skarżącego obowiązków została już wyjaśniona. Nie ma więc potrzeby powtarzać w tym miejscu poczynionych wyżej uwag.

Dodatkowo warto zwrócić uwagę na pogląd wyrażony w uchwale z dnia 10 sierpnia 2009 r. (II FPS 3/09). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził mianowicie, że członek zarządu spółki nie może powoływać się na nieznajomość stanu jej finansów, jako przyczynę niezgłoszenia wniosku o upadłość lub niewszczęcia postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe). Członkowi zarządu powinien być znany na bieżąco stan finansów spółki, a co za tym idzie, możliwość zaspokojenia długów (zob. też przytoczone na uzasadnienie tego stanowiska wyroki Sądu Najwyższego).

Pogląd ten należy podzielić.

Nie można też zgodzić się z wywodami skargi o obowiązku prowadzenia jednego postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki wobec wszystkich członków zarządu. Argumentu takiego nie dostarcza przywołana w skardze uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego (I FPS 4/08). Wręcz przeciwnie w uchwale tej stwierdzono, że aczkolwiek pożądanym byłoby prowadzenie jednego postępowania przeciwko wszystkim zobowiązanym osobom, do czego podstawy dostarcza art. 166 § 1 Ordynacji podatkowej, to w świetle regulacji procesowych nie może być poczytywane za błąd prowadzenie odrębnych postępowań pod warunkiem, iż postępowania te obejmą wskazany wyżej krąg osób (tj. wszystkich zobowiązanych).

Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Postępowanie w sprawie przeniesienia odpowiedzialności prowadzono także przeciwko drugiemu członkowi zarządu. Zakończyło się ono wydaniem decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. orzekającej o odpowiedzialności J. L. za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za tożsame - jak w przypadku Skarżącego - miesiące. Decyzję tę dołączono do akt sprawy.

W tym kontekście chybiony jest zarzut naruszenia art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej.

W niniejszej sprawie nie doszło także do naruszenia art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej. Organy podatkowe zebrały wszystkie dowody istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Wyprowadzone przez nie wnioski są zgodne z wymaganiami wiedzy, doświadczenia i logiki.

Wbrew twierdzeniom skargi, wynikający z powołanych wyżej przepisów obowiązek podejmowania wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego nie oznacza, że ciężar dowodu spoczywa w każdej sytuacji na organie podatkowym.

Wydanie decyzji o odpowiedzialności członka zarządu wymaga wykazania zarówno przesłanek pozytywnych tej odpowiedzialności, jak również wykazania, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki wyłączające tę odpowiedzialność, tzw. przesłanki egzoneracyjne. Przesłankami pozytywnymi są: pełnienie funkcji członka zarządu w czasie, gdy powstała zaległość podatkowa spółki oraz bezskuteczność egzekucji z majątku spółki. Do przesłanek uwalniających od odpowiedzialności należą natomiast: zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego bądź brak winy w niezgłoszeniu tych wniosków oraz wskazanie mienia spółki umożliwiającego zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowych. W orzecznictwie wskazuje się, że ustalenie przesłanek pozytywnych obciąża organ podatkowy, zaś wykazanie którejkolwiek okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu. Przyjmuje się także, iż obciążenie członków zarządu obowiązkiem wykazania przesłanek negatywnych przeniesienia na nich odpowiedzialności za zaległości podatkowe zarządzanych przez nich spółek nie pozostaje w sprzeczności z zasadami ogólnymi postępowania podatkowego, wyrażonymi w art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej (zob. wyrok NSA z dnia 7 lipca 2009 r., II FSK 372/08). Powyższe oznacza, że po pierwsze organy podatkowe mają obowiązek uwzględnić będące w ich dyspozycji dowody wskazujące na istnienie którejkolwiek z przesłanek wykluczających odpowiedzialność członka zarządu, a po drugie organy te nie mogą uchylić się od przeprowadzenia i weryfikacji dowodów przedstawionych przez tegoż członka zarządu.

Obowiązek przeprowadzenia tych dowodów obejmuje jednakże tylko takie dowody, które mają istotne znaczenie z punktu widzenia przesłanek orzekania o odpowiedzialności członka zarządu. Takich natomiast dowodów Skarżący nie wskazał. Stawiając organom podatkowym zarzut uniemożliwienia złożenia wniosków dowodowych Skarżący zasygnalizował mianowicie, że chodziło o przesłuchanie wspólników Spółki, jej likwidatora oraz o dopuszczenie dowodu z akt sprawy toczącej się przed Sądem Apelacyjnym w W.. Skarżący poza lakonicznym stwierdzeniem, że dowody te "mają ogromne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy", nie wyjaśnił w czym konkretnie upatruje ich doniosłości. W szczególności nie wskazał, iżby z dowodów tych wynikały okoliczności uwalniające go od odpowiedzialności. Samo tylko hasłowe wskazanie dowodów nie wystarcza dla skutecznego postawienia zarzutu niekompletności materiału dowodowego.

Chybiony jest także zarzut dotyczący braku dokumentów świadczących o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Po pierwsze, akta egzekucyjne zostały włączone do materiału dowodowego i Skarżący miał możliwość się z nimi zapoznać. Po drugie, w materiale tym znajduje się również wydane na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.), postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] stycznia 2008 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W postanowieniu tym opisane zostały czynności podejmowane przez organ egzekucyjny. Stwierdzono w nim również brak możliwości wyegzekwowania należności objętych wskazanymi w postanowieniu tytułami wykonawczymi.

Ponadto Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w sposobie prowadzenia akt sprawy. Wbrew twierdzeniom skargi karty tych akt zostały trwale połączone i ponumerowane. Na okładce umieszczono kartę przeglądową, na której wpisano numery pism dołączonych do akt i numery ich kart. Jakkolwiek ostatnią, wpisaną na tej karcie pozycją jest odwołanie od decyzji organu I instancji, Sąd nie dostrzegł, by brak kolejnych pozycji miał jakikolwiek wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Zwłaszcza, że ciągłość numeracji pism została zachowana.

Równie nietrafne jest stwierdzenie o bezpodstawnym oddaleniu wniosku o przedłużenie terminu na złożenie wniosków dowodowych i uwag do zebranego materiału dowodowego. Przepis art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej nie daje stronie podstawy do żądania wyznaczenia dodatkowego terminu na ewentualne wypowiedzenie się w sprawie zgromadzonego materiału. Przepis ten nie daje również podstawy organowi podatkowemu do wydłużania tego terminu (zob. S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa, Komentarz, LexisNexis 2009, s. 744-745). Trafnie kwestię tę wyjaśnił organ pierwszej instancji w postanowieniu z dnia 2 czerwca 2009 r. Trafne jest także jego spostrzeżenie, że - pomimo zgłoszonego wniosku - w dniu 29 maja 2009 r. pełnomocnik substytucyjny zapoznał się z materiałem dowodowym. Warto ponadto zwrócić uwagę, że odmowa przedłużenia wspomnianego terminu nie ogranicza uprawnień procesowych strony. Prawo strony do wypowiedzenia się w sprawie realizowane jest bowiem na każdym szczeblu postępowania podatkowego, podobnie jak jej prawo do złożenia wniosków dowodowych. Jak wynika z akt sprawy, z możliwości tej Skarżący skorzystał. W postępowaniu odwoławczym przedłożył mianowicie protokoły z przebiegu rozpraw przed sądami powszechnymi. Protokoły te dołączono do akt sprawy.

W świetle poczynionych uwag chybione są zarzuty naruszenia art. 121 § 1 i art. 125 § 1 Ordynacji podatkowej.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), skargę należało oddalić.