Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 110/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Inne~Burmistrz Miasta~Burmistrz Miasta i Gminy
Treść wyniku: Odrzucono wniosek o wyznaczenie organu właściwego do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie sędzia NSA Olga Żurawska- Matusiak (spr.) sędzia del. WSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Gminą [...] a Miastem [...] i Gminą [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie [...] umieszczonego w placówce opiekuńczo wychowawczej postanawia 1. odrzucić wniosek; 2. zwrócić Powiatowi [...] kwotę 100 ( sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od wniosku.


UZASADNIENIE

Pismem z [...] kwietnia 2017 r. Powiat [...], wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość i wskazanie:

- Gminy [...] jako gminy zobowiązanej do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie [...], umieszczonego w placówce wychowawczej;

- w przypadku nie wskazania Gminy [...] jako gminy zobowiązanej do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie [...], wskazania Miasta [...] lub Gminy [...] jako zobowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie [...], umieszczonego w placówce opiekuńczo wychowawczej.

W uzasadnieniu wniosku podano, że [..] kwietnia 2012 r. Sąd Rejonowy w [...] Wydział Rodzinnych i Nieletnich w sprawie sygn. akt III Nsm 163/12 zabezpieczył postępowanie w sprawie pozbawienia władzy rodzicielskiej i umieszczenie małoletniego [...] ur. [...] maja 2007 r. w P., syna [...] w placówce opiekuńczo - wychowawczej. Sąd Rejonowy wskazał, że małoletni pozostawał bez jakiejkolwiek opieki. Osoba sprawująca faktyczną opiekę nad małoletnim została zatrzymana przez Policję i osadzona w Areszcie Śledczym w Lublinie na podstawie listów gończych wydanych przez Prokuraturę Rejonową w Inowrocławiu do sprawy IDs 1954/025 i Tomaszowie Mazowieckim do sprawy I Ds. 1747/01. Z informacji przekazanych przez kuratora sądowego wynika, iż [...] pozostawała w nieformalnym związku z [...] od 2005 r. i ze związku tego urodził się syn [...]. Według oświadczenia konkubenta aresztowanej, [...] jest matką małoletniego, jednakże przy jego zgłoszeniu posłużyła się danymi personalnymi swojej siostry.

W oparciu o powyższe postanowienie Sądu Rejonowego w [...], Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...], skierował małoletniego do Placówki Wielofunkcyjnej w [...]. W placówce tej małoletni przebywał w okresie od 16 kwietnia 2012 r. do 31 stycznia 2013 r. Od 1 lutego 2013 r. do chwili obecnej małoletni przebywa w Wiosce Dziecięcej SOS w [...], a Powiat [...] przez cały czas pokrywa jego comiesięczne koszty utrzymania. W czerwcu opiekunem prawnym chłopca została jego matka wioskowa [...]. Przed umieszczeniem w pieczy zastępczej w Placówce Wielofunkcyjnej w [...] małoletni [...] wraz z uznawanymi przez niego rodzicami [...] zamieszkiwał we wsi [...] Gmina [...], przez około 6 miesięcy licząc wstecz od daty zatrzymania [...] przez Policję w kwietniu 2012 r. Ojciec małoletniego po aresztowaniu matki zaprzestał sprawowania opieki nad nim i zaprowadził go najpierw do domu rodzinnego, a następnie do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], celem umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo - wychowawczej. [...] 16 kwietnia 2012 r. złożył oświadczenie, że jest biologicznym ojcem małoletniego oraz, że zamieszkuje w miejscowości [...], a zameldowany jest w [...]. [...] zmarł 20 grudnia 2013 r.

Sąd Rejonowy w Inowrocławiu III Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie sygn. akt III RC orzekł, że osoby wskazane w akcie urodzenia chłopca, tj. [...] nie są rodzicami małoletniego.

W ocenie Powiatu [...] gminą właściwą do ponoszenia powyższych wydatków, ze względu na miejsce zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej, tj. Placówce Wielofunkcyjnej w [...], jest Gmina [...], gdyż faktyczni rodzice małoletniego do czasu umieszczenia go w ww. placówce zamieszkiwali we wsi [...], Gmina [...] z zamiarem stałego pobytu.

Gmina [...] odmawia zwrotu Powiatowi [...], poniesionych wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego twierdząc, że małoletni wraz z rodzicami nie zamieszkiwali w Gminie [...] i stanowisko to opiera na braku zameldowania małoletniego i jego faktycznych rodziców w tej gminie. Utrzymuje, że po zatrzymaniu matki, małoletni przebywał na terenie miasta [...] u matki [...] i Miasto [...] jest organem właściwym do ponoszenia wydatków na małoletniego. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w [...] wystąpiło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o zajęcie stanowiska w sprawie swojej właściwości co do ponoszenia wydatków za pobyt małoletniego w placówce opiekuńczo- wychowawczej. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] nie uznał swojej właściwości wyjaśniając, że małoletni wraz z rodziną nie przebywali na terenie Miasta [...]. Ponadto Gmina [...] odrzuca swoją właściwość wskazując jako podstawę art. 26 Kodeksu Cywilnego - miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania jego rodziców. Powiat [...] podniósł, że właściwość organów w przedmiocie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w placówce opiekuńczo wychowawczej typu rodzina określa art. 191 ust. 10 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodzinie i systemie pieczy zastępczej (Dz. U, z 2016 r., poz. 575 z poźń. zm.) Organ podkreślił, że zgodnie z ww. artykułem należy przyjąć iż Gmina [...] winna być zobowiązana do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego w placówce opiekuńczo- wychowawczej jako gmina ostatniego miejsca zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem go ww. placówce. Organ wskazała, że ze względu na to, iż gmina twierdzi, że nie jest właściwa, wskazuje Gminę [...] i Miasto [...] jako podmioty pozostające w sporze.

Odpowiadając na wniosek, Gmina [...] wskazała, że nie jest gminą zobowiązaną do ponoszenia wydatków za pobyt małoletniego w placówce opiekuńczo - wychowawczej. W uzasadnieniu odwołała się do art. 191 ust. 10 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Gmina podkreśliła, że [...] nie są rodzicami małoletniego, co zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu. Zatem miejsce zameldowania dziecka u [...], które zostało zameldowane na podstawie nieprawdziwych danych, nie może stanowić podstawy do ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go w placówce opiekuńczo - wychowawczej.

Odpowiadając na wniosek, Miasto [...] wskazało, że nie jest właściwe w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu podniosło, że [...] został wymeldowany z pobytu stałego pod adresem [...] decyzją Burmistrza [...] z [...] kwietnia 2013 r., nr [...].

Odpowiadając na wniosek, Gmina [...] wniosła o wskazanie Gminy [...] jako gminy zobowiązanej do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego, a w przypadku niewskazania ww. gminy wniosła o wskazanie Miasta [...] jako zobowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego umieszczonego w placówce opiekuńczo- wychowawczej. W uzasadnieniu odniosła się do art. 191 ust. 10 ustawy o wspieraniu rodzinie i systemie pieczy zastępczej oraz art. 25 i 26 Kodeksu cywilnego oraz art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 2064 ze zm.), wskazując, że osoby ujawnione w aktach stanu cywilnego dziecka jako jego rodzice zamieszkiwały w dniu umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo wychowawczej w Gminie [...] w związku z czym należy uznać, że miejscem zamieszkania dziecka była Gmina [...]. Organ podkreślił, że na ustalenie właściwości dla potrzeb finansowania pobytu dziecka w pieczy zastępczej ma charakter trwały. Ustanie przysposobienia, jak również uznanie ojcostwa nie wpływa na zmianę właściwości powiatu obowiązanego do ponoszenia kosztów pobytu małoletniego w placówce opiekuńczo - wychowawczej. Gmina [...] podkreśliła, że [...] ojciec dziecka w chwili umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej zameldowany był w Mieście [...]. Więc nawet gdyby przyjąć, że miejsce zamieszkania [...] ma wpływ na określenie podmiotu obowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie, należy stwierdzić, że podmiotem obowiązanym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego jest gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania ojca, czyli Miasto [...].

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne rozpoznają, na podstawie art. 4 P.p.s.a., spory o właściwość. Przez takie spory należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy (spór negatywny). Spór o właściwość może toczyć się między organami jednostek samorządu terytorialnego i samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Sporem kompetencyjnym jest sytuacja prawna, w której zachodzi rozbieżność stanowisk, co do właściwości organu, która powinna być usunięta na skutek podjętych w tym kierunku środków prawnych. Spór kompetencyjny ma miejsce wtedy, gdy w postępowaniu przed organami chodzi o rozstrzygnięcie sprawy pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tego samego przedmiotu, przy zastosowaniu tej samej podstawy prawnej. Spór kompetencyjny może więc powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, która jest przedmiotem prowadzonego postępowania, albo co do której odmówiono nadania biegu postępowaniu. Oczywistym jest przy tym, że rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego poprzez wskazanie organu właściwego do załatwienia sprawy jest możliwe tylko wówczas, gdy organem właściwym jest jeden z organów pozostających w sporze. Organami pozostającymi w sporze są natomiast organ, do którego skierowano określone żądanie i który uznał się za niewłaściwy, oraz organ, któremu to żądanie zostało przekazane do załatwienia w trybie art. 65 § 1 K.p.a. i który uznaje, że przekazanie to nastąpiło wbrew jego właściwości określonej w stosownych przepisach.

Do podstawowych obowiązków organów administracji publicznej należy bowiem ustalanie swojej właściwości (rzeczowej, miejscowej, instancyjnej) w każdej sprawie, w jakiej wpłynęło podanie. Przekazanie podania (sprawy) do innego organu w trybie art. 65 § 1 K.p.a. może nastąpić po wykluczeniu przez organ, do którego wpłynęło podanie, swojej właściwości i po jednoznacznym, opartym na przepisach prawa ustaleniu, iż organem właściwym jest inny organ, do którego przekazuje się sprawę. Organ, do którego przekazano podanie (sprawę) w trybie art. 65 § 1 K.p.a., nie ma już takich kompetencji (obowiązku), jak organ, który przekazał mu podanie (sprawę) w oparciu o powyższy przepis. W takiej sytuacji organowi, któremu sprawa została przekazana, otwiera się droga do złożenia wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego (o właściwość) przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 P.p.s.a.

Taka sytuacja nie zaistniała w przedmiotowej sprawie.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że Powiat [...] wystąpił do Gminy [...] o zwrot poniesionych wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego. Gmina [...] odmówiła zwrotu poniesionych przez Powiat [...] wydatków i odrzuciła swoją właściwość do ponoszenia odpłatności związanych z umieszczeniem małoletniego w placówce opiekuńczo - wychowawczej. Pozwem z 6 lutego 2014 r. Powiat [...] wystąpił przeciwko Gminie [...] o zapłatę należności za pobyt [...] w placówce opiekuńczo- wychowawczej, wnioskując o przypozwanie do procesu Miasta [...] i Gminy [...]

W okolicznościach przedmiotowej sprawy brak zatem jest podstaw do uznania, że zaistniał spór o właściwość, który winien być rozstrzygnięty przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Zgodnie z ustawą z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej Powiat ponosi koszty związane z utrzymaniem dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej na podstawie art. 191 ust. 1 i 2, natomiast odpowiedzialność Gminy w tym zakresie została uregulowana na podstawie art. 191 ust. 10.

Oznacza to, że każdy z podmiotów ponosi wydatki związane z utrzymaniem w ośrodku opiekuńczo – wychowawczym w oparciu o inną podstawę prawną. Powiat nie przekazał Gminie [...] do załatwienia określonej sprawy administracyjnej, lecz dochodzi zwrotu kosztów z tytułu poniesionych wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego w związku z umieszczeniem go w placówce opiekuńczo – wychowawczej.

W istocie poprzez zainicjowaną sprawę Powiat [...] dąży do ustalenia, która z Gmin winna partycypować w kosztach utrzymania małoletniego w placówce opiekuńczo- wychowawczej. W sposób jednoznaczny wskazuje na to określenie w wniosku z [...] kwietnia 2017 r. organów pozostających w sporze. Są nimi [...], Miasto [...], Gmina [...]. Powiat [...] nie określił natomiast, aby z którąkolwiek z tych gmin pozostawał w sporze. A skoro tak to nie można uznać, że istnieje spór pomiędzy Powiatem, a Gminą [...], Miastem [...], Gminą [...], polegający na tym, że żaden z organów nie uważa się za właściwy do załatwienie sprawy. Powiat [...] nie jest bowiem organem właściwym do załatwienia sprawy, której wniosek dotyczy.

Złożony wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego podlegał zatem odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 15 § 2, art. 64 § 3 i art. 193 P.p.s.a.

O zwrocie uiszczonego wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.