Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1107/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

SENTENCJA

Dnia 13 lipca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi x na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia[...]. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzją z dnia [...] roku po rozpatrzeniu odwołania, uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...]roku i przekazał do ponownego rozpoznania sprawę ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, decyzją z dnia [...]roku, adresowaną do x, ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności za lata [...] z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na łączną kwotę [...]zł.

Z uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia wynika, że x w dniu [...]roku wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok [...]. Tym samym wnioskodawczyni przyjęła na siebie 5-letnie zobowiązanie ONW.

Decyzją z dnia [...]roku organ przyznał wnioskodawczyni płatność do powierzchni [...]ha. Decyzja została wykonana w dniu [...] roku poprzez przekazanie środków pieniężnych w kwocie [...] zł na rachunek bankowy producenta rolnego.

Natomiast decyzją z dnia [...]roku Kierownik Biura Powiatowego przyznał x, na jej wniosek z dnia [...]roku (złożony

w[...]), płatność do powierzchni[...] ha (zadeklarowana została powierzchnia [...]ha) w kwocie [...] zł. Decyzja została podjęta w oparciu o raport z kontroli na miejscu, z którego wynikało, że powierzchnia kwalifikująca się do płatności wynosi [...]ha. Środki zostały przekazane na rachunek bankowy producenta w dniu [...]roku.

Organ wyjaśnił, że dopiero po zakończeniu postępowania prowadzonego na podstawie wniosku za rok [...] ujawniono, że powierzchnia na jakiej wnioskodawczyni w rzeczywistości prowadziła działalność rolniczą wynosiła [...]ha.

W konsekwencji powyższego ustalono, że wnioskodawczyni zaniechała prowadzenia działalności rolniczej w ramach 5-letniego zobowiązania na powierzchni [...] ha. Natomiast powierzchnia do jakiej przyjęto zobowiązanie w[...] roku wynosiła [...].

ha.

Mając na uwadze powyższe organ uznał, że w związku z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni [...]ha za rok [...] powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych z uwagi na niedotrzymanie zobowiązania wieloletniego ONW ([...] zł). W ocenie organu środki nienależnie pobrane za rok [...] to kwota [...] zł.

W wyniku powyższych ustaleń w dniu [...] roku Kierownik Biura Powiatowego ARiMR z urzędu wszczął postępowanie administracyjne

w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało doręczone w dniu [...] roku.

Organ wyjaśnił, że w stosunku do płatności zrealizowanej w dniu [...] roku pierwszym dokumentem informującym beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego, które zostało doręczone w dniu [...] roku, a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności.

Jednocześnie organ uznał, że strona nie działała w dobrej wierze, gdyż przystępując do wieloletniego programu pomocowego wnioskodawczyni zdawała sobie sprawę z faktu, że powinna prowadzić działalność rolniczą na obszarze nie mniejszym niż[...] ha, co najmniej do dnia [...]roku.

Organ stwierdził ponadto, że płatności dokonane na podstawie decyzji z dnia[...] roku (płatność za rok [...]) wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem we wskazanej decyzji uwzględniono grunty nie kwalifikujące się do przyznania płatności

z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Niemniej, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, że błąd organu mógł zostać w zwykłych okolicznościach wykryty przez producenta rolnego, gdyż we wniosku za [...] rok zadeklarowała ona do płatności grunty rolne, na których zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej.

Z powyższych względów Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki dla uznania, że obowiązek zwrotu płatności uznanej za nienależną lub nadmierną uległ przedawnieniu.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa uznał, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek

z innych względów, niż w nim wskazane.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że wydanie decyzji w sprawie nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pomocowych jest niezależne od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Nienależnie lub nadmierne pobranie środków publicznych zachodzi w przypadku niedotrzymania pięcioletniego okresu zobowiązania.

Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie nie wynika, że organ I instancji zweryfikował czy w latach kolejnych tj. [...] i na jakiej powierzchni x prowadziła działalność rolniczą. Natomiast takie ustalenia są niezbędne do ustalenia, czy dotrzymała ona wszystkich warunków zobowiązania ONW.

Organ odwoławczy stwierdził, że kwestia dotrzymania zobowiązania wieloletniego wymaga zweryfikowania przez organ I instancji całego okresu zobowiązania. Organ nie mógł zakończyć weryfikacji na roku [...]. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa uznał, że w toku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji powinien przeprowadzić w tym zakresie postępowanie wyjaśniające.

x skorzystała z prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego, w której domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 18 maja 2016 r., sygn.. III SA/Po 1177/15 uchylił decyzję organu II instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Sąd wskazał w uzasadnieniu wyroku, m. in., że organ II instancji nie dokonał ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy w jej całokształcie.

Zgodnie z art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z 11 grudnia 2001 roku ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 oraz art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres przedawnienia ulega skróceniu do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

Ponadto obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Natomiast w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, zdaniem Sądu, że organ w żadnym zakresie nie odniósł się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu, dotyczących okoliczności sprawy, które mogłyby wskazywać na nieistnienie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Treść tych zarzutów niewątpliwie ma istotne znaczenie dla załatwienia kontrolowanej sprawy. Sąd uznał, że organ odwoławczy nawet bez wniosku strony (zarzutów odwołania) miał obowiązek ponownie rozważyć

i rozstrzygnąć sprawę w aspekcie materialnoprawnym określonym w art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz w art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Pominięcie wskazanych kwestii przy ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy było równoważne z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Chociaż Sąd uznał, że okoliczności faktyczne sprawy aktualizowały obowiązek procesowy dokonania szczegółowego rozważenia kwestii nieistnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, to na aktualnym etapie rozpoznania sprawy, Sąd nie stwierdził podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego. Ponadto, Sąd wskazał na obowiązek rozpoznania sprawy odnośnie tytułu prawnego kwot podlegających zwrotowi. Kwestia ta jest istotna z punktu widzenia treści art. 49 ust. 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Zgodnie bowiem z brzmieniem powołanych przepisów kwoty podlegające zwrotowi objęte są okresem przedawnienia wynoszącym cztery lata, gdy zwrot płatności jest skutkiem zastosowania obniżek i wyłączeń na podstawie art. 13 i tytułu IV rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 lub na mocy art. 21 i tytułu IV rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Zdaniem Sądu, Organ odwoławczy trafnie zauważył, że kwestią istotną dla załatwienia kontrolowanej sprawy jest rozstrzygnięcie, czy postępowanie dotyczące ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej zostało wszczęte z uwagi na zaprzestanie realizacji wieloletniego zobowiązania ONW, czy też z uwagi na zastosowanie obniżek i wyłączeń.

Sąd wskazał, że w zakresie kompetencji orzeczniczych organu odwoławczego pozostaje także uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części i w tym zakresie rozstrzygnięcie, co do istoty sprawy, ale także uchylenie zaskarżonej decyzji

i umorzenie postępowania pierwszej instancji w całości albo w części – art. 138 §1 pkt 2 K.p.a. Aktualizacja kompetencji do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości

i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji następuje wówczas, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie – art. 138 § 2 k.p.a.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, decyzją

z dnia [...]roku, po rozpatrzeniu odwołania, uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...]roku i przekazał do ponownego rozpoznania sprawę ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności

z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, ze skarżąca pierwszą płatność ONW otrzymała w [...] r. za prowadzenie działalności rolniczej na powierzchni [...] ha. Płatność ta została przekazana na jej rachunek bankowy w dniu [...] r.

W tym dniu doszło zatem do podjęcia 5 letniego zobowiązania ONW. Skarżąca była wobec tego zobowiązana do prowadzenia działalności gospodarczej na działkach położonych na terenie ONW o łącznej powierzchni minimum [...]ha i nie krócej, niż do dnia [...] r. Z akt sprawy i decyzji I instancji nie wynika, zdaniem organu odwoławczego, czy organ I instancji dokonywał weryfikacji w zakresie tego, czy

w kolejnych latach ([...] ) i na jakiej powierzchni skarżąca prowadziła działalność rolniczą, co stanowiłoby podstawę do uznania, że dotrzymała ona wszystkich wymaganych warunków zobowiązania ONW. Organ I instancji niezasadnie zakończył weryfikację w powyższym zakresie na roku [...]. Nalezało bowiem dokonać analizy tego, czy strona dotrzymała zobowiązania ONW do dnia [...] r.

Jako niezasadne uznano natomiast zarzuty strony dotyczące naruszenia art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001. Przepisy te nie miały bowiem zastosowania w przedmiotowej sprawie. Datą pierwszego zawiadomienia strony

o nieuzasadnionym charakterze płatności ONW za [...]rok był dzień doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego z dnia [...] r. – pismo doręczono [...] r. Za datę pierwszego zawiadomienia strony

o nieuzasadnionym charakterze płatności ONW za [...] rok należy uznać dzień doręczenia decyzji o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i o odmowie przyznania płatności ONW z dnia [...] r. – pismo to doręczono [...] r. Pomiędzy datami płatności za[...] , a datami pierwszego powiadomienia strony o ich nieuzasadnionym charakterze nie minął zatem wskazywany w przepisach termin 10 letni.

Odnośnie płatności za [...]r. minął natomiast termin 4 letni, ale zdaniem organu strona nie działała w dobrej wierze i dlatego nie można było jej zwolnić z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności. Strona podnosiła, że nie mogła wykryć błędu zawartego we wniosku o płatności, gdyż jest obywatelką [...],

a gospodarstwo rolne prowadzi w Polsce za pomocą wynajętych osób trzecich. Zdaniem organu, skoro jednak skarżąca wzięła udział w dobrowolnym, a nie obligatoryjnym programie pomocowym, to musiała sobie zdawać sprawę z tego, że jej prawa i obowiązki są regulowane w omawianym zakresie przez przepisy wspólnotowe

i krajowe, których znajomość skarżąca deklarowała. Jej obowiązkiem było podanie we wniosku powierzchni rzeczywiście uprawianej rolniczo i z tego obowiązku nie zwalniało jej przekazanie gospodarstwa do użytkowania osobom trzecim.

Zdaniem organu II instancji, w sprawie nie miał też zastosowania art. 73 ust. 6 rozporządzenia nr 796/2004.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji II i I instancji oraz o umorzenie postępowania administracyjnego.

Decyzji zarzucono naruszenie :

- art. 49 ust. 5 i 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001

- art. 73 ust. 5 i 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004

poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że w sprawie ma zastosowanie 10 letni termin przedawnienia obowiązku zwrotu należności, podczas gdy w sprawie ma zastosowanie termin 4 letni, albowiem skarżąca działała w dobrej wierze. Zapewniła ona bowiem świadczenie wymaganych usług agrotechnicznych przez osoby trzecie. W ocenie skarżącej pismo z [...] r. o wszczęciu postępowania nie może być uznane za powiadomienie beneficjenta o nienależnym charakterze płatności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

z dnia [...] roku którą organ odwoławczy, uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...]roku i przekazał do ponownego rozpoznania sprawę ustalenia skarżącej x kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania.

Przy czym, należy wskazać, że decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa była już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który, jak wskazano wyżej, wyrokiem z dnia 18 maja 2016 r., sygn.. III SA/Po 1177/ uchylił decyzję organu odwoławczego.

W takiej zaś sytuacji, stosownie do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Zarówno sąd, rozpoznając sprawę ponownie, jak i organ administracji obowiązane są zastosować się do oceny zawartej

w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań, co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2007 r., II GSK 240/06, publ. zbiór Lex 325365).

W ocenie Sądu, rozpoznając sprawę ponownie, organ II instancji wykonał prawidłowo wytyczne wskazane w ww. wyroku Sądu z dnia 18 maja 2016 r. – sygn.. III SA/Po 1177/15, zaś zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Ustalenie w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie pobranych środków publicznych w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( Dz. U. Nr 98 , poz. 634 ze zm.) dotyczy wszystkich wymienionych w tym przepisie środków publicznych, (pochodzących

z funduszy Unii Europejskiej, krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i krajowych, przeznaczonych na finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej ), co do których ustalono, że ich pobranie (wypłata) nastąpiło w sposób nieuprawniony. Ustalenie, czy środki publiczne, o których mowa wyżej, zostały pobrane nienależnie, wymaga zarówno analizy stanu faktycznego, jak i norm prawa materialnego

i procesowego regulujących przyznanie określonej płatności oraz wyznaczających podstawy dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

W rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja, wydana w oparciu o art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, dotyczyła wypłaconych środków finansowych, przelanych na rachunek bankowy skarżącej w związku z decyzją o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( płatności ONW).

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657

z 2004 r. ), wydanym na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 oraz

z 2004 r. Nr 42, poz. 386) na podstawie którego została przyznana skarżącej płatność ONW, płatność tę udziela się producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999, z późn. zm.).. Wymagania, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia polegają na:

- prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze o powierzchni co najmniej 1 ha (obszar ten określony został w § 2 ust.1 pkt 2 rozporządzenia ONW);

- prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji, przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego;

- stosowaniu ogólnej dobrej praktyki rolniczej zgodnie z potrzebą ochrony środowiska

i utrzymaniu krajobrazu wiejskiego, w szczególności o zrównoważone gospodarowanie.

Zasady zwrotu udzielonych płatności ONW na potrzeby niniejszego postępowania, regulują przepisy wskazanego wyżej rozporządzenia ONW z 2004 r. ,

z którego wynika (§ 9 ust. 2), że w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem,

o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, producent rolny zwraca:

1) całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło:

a) na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW,

b) na części działek rolnych położonych na obszarze ONW, a łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi mniej niż hektar;

2) część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar.

Dla powstania obowiązku wydania przez właściwy organ decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności ONW wystarczającą przesłanką jest ustalenie zaniechania prowadzenia działalności rolniczej i wykluczenie przesłanek określonych

w § 9 ust. 2a rozporządzenia z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657), ( por. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2011 r. II GSK 903/10 )

Jak wynika zaś z § 9 ust. 2a pkt 3 ww. rozporządzenia płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli:

1) zaniechanie, o którym mowa w ust. 2, nastąpiło na skutek zaistnienia chociażby jednej z następujących okoliczności:

a)długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego,

b)wystąpienie klęski żywiołowej,

c) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym producenta rolnego na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych,

d) wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt w gospodarstwie rolnym producenta rolnego,

e) wywłaszczenie nieruchomości, na której są położone działki rolne objęte wnioskiem,

f) rozwiązanie przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone działki rolne objęte wnioskiem, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności, oraz

2) producent rolny zawiadomił kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004)(19), o zaistnieniu chociażby jednej z okoliczności wymienionych w pkt 1, na skutek, której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej.

W okresie budżetowym 2007 – 2013 pojawiły się nowe regulacje prawne.

w segmencie wspierania obszarów wiejskich, będące podstawą przyznawania płatności ONW na 2007r. Ustawę z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 oraz z 2004 r. Nr 42, poz. 386) zastąpiła ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich

z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ( Dz.U. Nr 68, poz, 448 z 2007 r.) i wydane na jej podstawie rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków

i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

W rozporządzeniu tym, w § 9. 1., podobnie, jak w rozporządzeniu z dnia 14 kwietnia 2004 r. uregulowano odpowiedzialność rolnika za zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem.

W niniejszej sprawie, jak wskazał organ odwoławczy, strona skarżąca pierwszą płatność ONW otrzymała w [...] r. za prowadzenie działalności rolniczej na powierzchni [...] ha. Była to okoliczność bezsporna. Płatność ONW za [...] r. została przekazana na jej rachunek bankowy w dniu [...] r. W tym dniu doszło zatem do podjęcia 5 letniego zobowiązania ONW. Skarżąca była wobec tego zobowiązana do prowadzenia działalności gospodarczej na działkach położonych na terenie ONW o łącznej powierzchni minimum[...] ha, nie krócej, niż do dnia [...] r., czyli przez okres [...] lat. Jak prawidłowo ocenił organ odwoławczy, z ustaleń dokonanych przez organ I instancji nie wynika, czy skarżąca prowadziła działalności rolniczą na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, tj. w latach [...] i na jakiej powierzchni. Kwestia dotrzymania zobowiązania wieloletniego wymaga zweryfikowania przez organ I instancji całego okresu zobowiązania. Tymczasem, organ niezasadnie zakończył weryfikację

w powyższym zakresie na roku[...]

Prawidłowo również, zdaniem Sądu, organ odwoławczy, zobligowany wyżej wskazanym wyrokiem Sądu z dnia 18 maja 2016 r., ocenił, że w przypadku skarżącej nie ma zastosowania art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji WE) 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12 grudnia 2001 r.), jak również art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008.

Jak wynika z art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich

z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), w przypadku zaistnienia nienależnych płatności, indywidualny beneficjent środka rozwoju obszarów wiejskich jest zobowiązany do zwrotu kwoty zgodnie z art.49 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12 grudnia 2001 r.).

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2419/2001 ma zastosowanie do pomocy przyznanej za 2004 r. W dniu 1 stycznia 2005 r. weszło w życie rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników, odnoszące się do pomocy przyznanej po dniu 1 stycznia 2005 r. Do wniosków pomocowych odnoszących się do roku gospodarczego lub okresów premiowych, które rozpoczynają się po dniu 1 stycznia 2005 r. , w przypadku ustalenia nienależnie pobranych płatności, indywidualny beneficjent środka rozwoju obszarów wiejskich jest zobowiązany do zwrotu kwoty zgodnie z art.73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Zgodnie z art. 49 ust.4 ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 obowiązek zwrotu w przypadku dokonania nienależnej płatności nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli

o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Jak wynika zaś z ust. 5 w.w. rozporządzenia, obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Podobnie w art. 73 ust. 4 ww. rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 uregulowano kwestię zwrotu nienależnej płatności, wskazując w ust. 4, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Jak zaś wynika z ust 5, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Ze wskazanych przepisów wynika zatem, że jako zasadę przyjmuje się dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od przyznania płatności do pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności, z wyjątkami w sytuacji, gdy beneficjent działał w dobrej wierze.

To, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Natomiast dobrą wiarę powinien wykazać beneficjent. Organ ocenia jedynie okoliczności podane przez stronę (por. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2004 r. sygn. akt II GSK 113/13 oraz wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt II GSK 21/14).

W kontrolowanej sprawie datą pierwszego zawiadomienia strony

o nieuzasadnionym charakterze płatności ONW za [...] rok był dzień doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego z dnia [...] r. – pismo doręczono [...] r. Za datę pierwszego zawiadomienia strony

o nieuzasadnionym charakterze płatności ONW za [...] rok należy uznać dzień doręczenia decyzji o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i o odmowie przyznania płatności ONW z dnia [...] r. – pismo to doręczono [...] r. Pomiędzy datami płatności za [...], a datami pierwszego powiadomienia strony o ich nieuzasadnionym charakterze, nie minął zatem wskazywany w przepisach termin 10 letni.

Ponadto, jak prawidłowo ocenił organ, skarżąca nie działała w dobrej wierze, co uzasadniałoby skrócenie ww. terminu do czterech lat.

Skarżąca składając wnioski o przyznanie płatności ONW oświadczyła, że znane są jej zasady przyznawania tych płatności. Tym samym przystępując do programu pomocowego dotyczącego przyznania płatności ONW była świadoma, że zobowiązała się do prowadzenia działalności rolniczej na działkach położonych na terenie ONW

o łącznej powierzchni minimum [...] ha, do której została przyznana płatność

w pierwszym roku, przez 5 lat od daty przyznania tej płatności, tj. nie krócej, niż do dnia [...]r. Okoliczności tych nie zmienia fakt, że skarżąca jest obywatelką [...] a gospodarstwo rolne prowadzi w Polsce za pomocą wynajętych osób trzecich, co miałoby uzasadniać brak możliwości wykrycia błędu popełnionego we wniosku.

Wyrażając chęć przystąpienia do programu poprzez złożenie pierwszego wniosku o przyznanie płatności skarżąca zdawała sobie sprawę, a przynajmniej dochowując należytej staranności powinna była zdawać sobie sprawę z tego, że jej prawa i obowiązki są regulowane w omawianym zakresie przez przepisy wspólnotowe

i krajowe, których znajomość skarżąca deklarowała. Strona podpisywała we wniosku odpowiednie oświadczenia w tym zakresie. Jej obowiązkiem było zatem wskazanie we wniosku powierzchni rzeczywiście uprawianej rolniczo. Nie zwalniało jej z tego obowiązku przekazanie gospodarstwa do użytkowania osobom trzecim.

Organ odwoławczy, zasadnie również wskazał, że w przedmiotowym postępowaniu podstawą żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności jest niedotrzymanie zobowiązania ONW, a zatem nie ma zastosowania art. 73 ust 6 rozporządzenia nr 796/2004 , który dotyczy żądania zwrotu kwot podlegających zwrotowi na skutek zastosowania obniżek i wyłączeń na mocy art. 21 i tytułu IV rozporządzenia, tj. okoliczności które nie miały miejsca w niniejszej sprawie.

Wobec powyższego, Sąd uznał, że skarga jest bezzasadna i dlatego należało orzec o jej oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718).