Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 104/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2015-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
Teza: Nie ma podstaw do przyjęcia, aby zmiana przepisu art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 z późn. zm.), która nastąpiła z dniem 15 maja 2014 r. poprzez dodanie małżonków do kręgu osób uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego - miała na celu wykluczenie tychże małżonków z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie art. 17 tej ustawy i to tylko dlatego, że w treści tego ostatnio wskazanego przepisu nie są oni wymienieni jako uprawnieni.

TEZY

Nie ma podstaw do przyjęcia, aby zmiana przepisu art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 z późn. zm.), która nastąpiła z dniem 15 maja 2014 r. poprzez dodanie małżonków do kręgu osób uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego - miała na celu wykluczenie tychże małżonków z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie art. 17 tej ustawy i to tylko dlatego, że w treści tego ostatnio wskazanego przepisu nie są oni wymienieni jako uprawnieni.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Protokolant referent stażysta Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] grudnia 2014 r. znak [...]; 2. stwierdza, że wymienione decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. przyznaje adwokat K. L. – K. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącej wykonane na zasadzie prawa pomocy.


UZASADNIENIE

II SA/Bk 104/15

UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2014 r. P. S. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem A. S., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia [...] listopada 2016 r.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. znak [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., odmówiono przyznania wnioskodawczyni żądanego świadczenia wskazując, że nie spełniła przesłanek wynikających z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 z późn. zm.), dalej jako u.ś.r. Organ wyjaśnił zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wynikające z art. 17 u.ś.r. i wskazał, że ust. 5 pkt 2a tego przepisu wyklucza możliwość jego przyznania w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem w sprawie ustalono, że niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z wnioskodawczynią, która nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Organ wyjaśnił również, że nie ma tożsamości między obowiązkiem alimentacyjnym osób spokrewnionych wynikającym z art. 128 i art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego a obowiązkiem alimentacyjnym między małżonkami (art. 27 tego Kodeksu), zwłaszcza że ten drugi to przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny a nie stricte obowiązek alimentacyjny.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła P. S. wywodząc, że obowiązek alimentacyjny istnieje również między małżonkami. Wskazała, że rodzice męża oraz jego siostry nie są w stanie sprawować nad nim opieki, gdyż rodzice są niepełnosprawni w znacznym stopniu, a jedna z sióstr wychowuje własne, małoletnie dzieci, zaś druga ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na ojca i sprawuje nad nim opiekę.

Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Organ odwoławczy wyjaśnił zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych wynikające z art. 17 u.ś.r., w tym zwrócił uwagę na treść art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, który – w jego ocenie – nie przewiduje przyznania tego świadczenia osobom pozostającym w związku małżeńskim, ponieważ dotyczy innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium, kwestię przyznawania świadczeń opiekuńczych osobom w związku małżeńskim ustawodawca definitywnie rozstrzygnął wprowadzając z dniem 1 stycznia 2015 r. zmiany w art. 16a ust. 1 u.ś.r. i poszerzając krąg uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego o małżonków. Takiej zmiany nie wprowadzono w art. 17 u.ś.r., z którego ust. 1 pkt 4 wyintepretowywano pośrednio prawo osób pozostających w związkach małżeńskich do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazał organ, było to spowodowane tym, że nie istniało inne niż świadczenie pielęgnacyjne świadczenie, o które mogliby się ubiegać małżonkowie osób niepełnosprawnych rezygnujący lub niepodejmujący zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki. Dokonując takiej rozszerzającej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Kolegium przyznało wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. Jednakże wejście w życie z dniem 15 maja 2014 r. znowelizowanej wersji art. 16a ust. 1 u.ś.r. i brak zmian w art. 17 ust. 1 tej ustawy nakazuje obecnie różnicować interpretację tych dwóch przepisów w zakresie uprawnień małżonków osób niepełnosprawnych. W konsekwencji prawa osób pozostających w związkach małżeńskich do świadczenia pielęgnacyjnego nie można w obecnym stanie prawnym wyprowadzać z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. drogą wykładni. Natomiast wnioskodawczyni może ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy na podstawie art. 16a ust. 1 u.ś.r.

Skargę na powyższą decyzję złożyła do sądu administracyjnego P. S. Wyjaśniła, że pobierała na męża świadczenie pielęgnacyjne do dnia 31 marca 2013 r. tj. do dnia wygaśnięcia decyzji je przyznającej i nie zgadza się z interpretacją art. 17 u.ś.r. dokonaną w zaskarżonej obecnie decyzji przez Kolegium. W jej ocenie, wymieniony przepis powinien być interpretowany tak, aby małżonkowie osób niepełnosprawnych, z racji ciążącego na nich obowiązku wzajemnej pomocy, zachowali uprawnienia do uzyskania świadczeń pielęgnacyjnych na współmałżonków, mimo że nie istnieje między nimi pokrewieństwo. Wskazała, że obowiązujący system prawny przyznaje szczególną ochronę instytucji małżeństwa przy jednoczesnym nałożeniu na małżonków obowiązku wzajemnej opieki i pomocy. W jej ocenie, interpretacja Kolegium prowadzi do sytuacji, gdy małżonkowie aby uzyskać pomoc od państwa, musieliby się rozwodzić. Zdaniem skarżącej, argument o przysługiwaniu jej specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może mieć istotnego znaczenia, bowiem do tej pory pobierała świadczenie pielęgnacyjne i nie zmieniono zasad jego przyznawania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Skarżąca sprecyzowała swoje stanowisko w sprawie w piśmie z dnia [...] lutego 2015 r., zaś po ustanowieniu pełnomocnika w ramach prawa pomocy - uczynił to jej pełnomocnik w piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r. zarzucając naruszenie:

I. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, pomimo że powinna być uchylona;

2. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie decyzji organu I instancji;

3. art. 7, 8, 9, 10 i 11 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania przez organ administracji w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, poinformowanie skarżącej przez pracownika MOPS w 2014 r. o potrzebie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, niezapewnienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu, nieumożliwienie jej przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów pomimo tego, że nie zaistniały przesłanki do odstąpienia od zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, nieustosunkowanie się do twierdzeń odwołania oraz podanych w odwołaniu okoliczności faktycznych;

4. art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 i 81 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym pominięcie okoliczności, że skarżącej nie zagwarantowano możliwości wypowiedzenia się; pominięcie załączonych do odwołania dowodów w postaci dokumentów;

5. art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte, zbyt ogólnikowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania do organów państwa oraz uniemożliwia kontrolę zaskarżonej decyzji, w szczególności nieustosunkowanie się do twierdzeń odwołania oraz postulowanej wykładni przepisu prawa mającego podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia i podanych w odwołaniu okoliczności faktycznych, niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, niepoczynienie w sprawie ustaleń w zakresie spełniania przez skarżącą wszystkich przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uzasadniających przyznanie świadczenia i niezawarcie w uzasadnieniu żadnego odniesienia do okoliczności uzasadniających odstąpienie od stanu faktycznego i prawnego w jakim przyznano jej świadczenie decyzją SKO w S. z dnia [...] lipca 2012 r.. znak [...] na czas określony do dnia 31 marca 2013 r.;

II. naruszenie przepisu prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 17 ust. 1 pkt u.ś.r. poprzez błędną jego wykładnię w zakresie ustalenia kręgu osób zobowiązanych do świadczeń na rzecz osoby niepełnosprawnej i uznanie, że skarżąca jako żona osoby niepełnosprawnej nie należy do kręgu osób wskazanych w przepisie, podczas gdy wykładnia celowościowa art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. z uwzględnieniem elementów aksjologicznych i uwarunkowań konstytucyjnych (wykładni prokonstytucyjnej) prowadzi do wniosku, że kategoria innych osób, na których zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ciąży obowiązek alimentacyjny, zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obejmuje współmałżonka osoby wymagającej opieki, co doprowadziło tym samym do naruszenia art. 6 k.p.a.;

2. art. 2, 18 i 32 Konstytucji RP poprzez naruszenie konstytucyjnych zasad równości, sprawiedliwości społecznej, szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, ochrony małżeństwa i rodziny.

Uzasadniając zarzuty pełnomocnik wywodził, że wnioskodawczyni jako osoba, która zrezygnowała z zatrudnienia i opiekuje się niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem należy do kręgu szeroko rozumianych osób zobowiązanych do alimentacji, a tym samym ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem organy dopuściły się naruszeń przepisów prawa mających istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności, jak trafnie zarzucił pełnomocnik strony w "Uzupełnieniu skargi", organy dokonały błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 z późn. zm.), dalej jako u.ś.r., bezpodstawnie wykluczając z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka osoby niepełnosprawnej. Przy czym jest bezsporne w sprawie, że małżonek wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] listopada 2014 r. ustalające, że niepełnosprawność istnieje od 9 sierpnia 2004 r., stopień znaczny datuje się od dnia 25 sierpnia 2014 r. a orzeczenie wydano do dnia 30 listopada 2016 r.).

Przede wszystkim wskazać trzeba, że krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustalono w art. 17 ust. 1 pkt 1 - 4 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem: matce lub ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3) oraz innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei warunki do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jakie muszą spełnić osoby, na których według przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego oraz kolejność nabywania przez te osoby prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uregulował ustawodawca w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1. rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2. nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3. nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z obydwu wyżej cytowanych ustępów art. 17 u.ś.r., wykładanych tylko i wyłącznie literalnie, wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom spokrewnionym z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu (w tym w pierwszej kolejności rodzicom) przed innymi osobami (argument z art. 17 ust. 1 pkt 1 i 4 oraz ust. 1a pkt 1 u.ś.r.) oraz to, że osoby spokrewnione w innym niż pierwszy stopniu mają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero w braku rodziców i innych krewnych w linii prostej.

Powyższe reguły dotyczą expressis verbis wyłącznie osób spokrewnionych, a do takich z oczywistych względów nie można zaliczyć małżonków. Natomiast nie może ujść uwadze, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mowa jest o osobach uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie tylko o innych osobach spokrewnionych, ale ogólnie o osobach, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. zalicza do kręgu osób uprawnionych nie tylko osoby spokrewnione, ale również inne, pod warunkiem istnienia obowiązku alimentacyjnego.

Mając to na uwadze już w czasie obowiązywania poprzedniej wersji art. 17 u.ś.r. (tj. do dnia 1 stycznia 2013 r., gdy obecna treść przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 znajdowała się w art. 17 ust. 1 pkt 2 tej ustawy) ustaliła się linia orzecznicza sądów administracyjnych, której przykładem jest wyrok NSA z dnia 20 września 2013 r. w sprawie I OSK 2623/12 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Wskazano w nim, że małżonek osoby niepełnosprawnej również może być beneficjentem świadczenia pielęgnacyjnego. Ta linia orzecznicza kontynuowana jest również po zmianie art. 17 u.ś.r., która nastąpiła z dniem 1 stycznia 2013 r. m.in. poprzez przeniesienie dotychczasowej treści art. 17 ust. 1 pkt 2 do punktu 4 tego przepisu (vide wyrok z dnia 13 października 2014 r., I SA/Wa 481/14 oraz wyrok NSA z dnia 6 listopada 2014 r., I OSK 250/14, CBOSA).

We wskazanych wyrokach wskazuje się, że zgodnie z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Także zgodnie z art. 23 tego Kodeksu są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Zatem więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczyniania się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla wzajemnego dobra). Obowiązek ten wynika z przywołanych wyżej przepisów, tj. art. 23 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i sprowadza się również do obowiązku opieki na chorym czy niepełnosprawnym małżonkiem. Nie można zatem przyjąć, że kwestię obowiązku alimentacyjnego należy rozpatrywać wyłącznie w kontekście art. 128 tego Kodeksu tj. między osobami spokrewnionymi.

Dodać też należy, że zgodnie z art. 133 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka istnieje do czasu, w którym dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie (chyba, że pozostaje w niedostatku). Oznacza to, że obowiązek alimentacyjny między małżonkami a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 k.r.o.). Z powyższego wynika, że zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagającą opieki powoduje ustanie obowiązku alimentacyjnego rodziców tej osoby względem niej. Obowiązek zapewnienia opieki przechodzi w tej sytuacji na współmałżonka, który z mocy art. 27 k.r.o., zobowiązany jest m.in. do zaspakajania potrzeb nowopowstałej rodziny.

W tych okolicznościach, zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej, niedopuszczalne, bo sprzeczne z zasadami logiki, doświadczenia życiowego, z istotą instytucji małżeństwa (o której świadczą również przywołane wyżej przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) oraz z przewidzianą w art. 18 Konstytucji RP zasadą pozostawania małżeństwa pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej, a więc i z wykładnią prokonstytucyjną przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., byłoby zatem przyjęcie, że ustawa ta, posługując się we wskazanym przepisie pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności" - nie dotyczy współmałżonków lub że stawia ich jako uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w ostatniej kolejności przed innymi krewnymi osoby niepełnosprawnej. W konsekwencji przyjąć należy, że prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 1a w związku z ust. 1 pkt 4 tego przepisu, uwzględniająca rozłożenie obowiązków alimentacyjnych wobec osoby niepełnosprawnej wynikające z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, winna przedstawiać się w ten sposób, że podmiotem uprawnionym do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną jest w pierwszej kolejności małżonek tej osoby, a zawarte w przepisie art. 17 ust. 1a u.ś.r. reguły pierwszeństwa (w szczególności uprzywilejowanie rodziców osoby niepełnosprawnej oraz jej innych krewnych w pierwszym stopniu) odnoszą się wyłącznie do tych przypadków, w których podmiotem ubiegającym się o uzyskanie świadczenia jest inna niż małżonek osoby niepełnosprawnej osoba zobowiązana do jej alimentacji, nie będąca krewnym osoby niepełnosprawnej w linii prostej.

Powyższego stwierdzenia nie może zmienić przywoływana przez organ zmiana u.ś.r., która nastąpiła z dniem 1 stycznia 2013 r. przez dodanie do porządku prawnego nowego rodzaju świadczenia opiekuńczego – specjalnego zasiłku opiekuńczego, a następnie zmiana, która nastąpiła z dniem 15 maja 2014 r. dodaniem w treści art. 16a ust. 1 u.ś.r. do kręgu osób uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego (których uprawnienie wynika z obowiązku alimentacyjnego) także małżonków. Niedodanie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. małżonków jako osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego przy okazji zmiany art. 16a ust. 1 nie może być interpretowane jako odebranie im prawa do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, a pozostawienie wyłącznie prawa ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy. Zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej, skoro ukształtowana na przestrzeni lat linia orzecznicza sądów administracyjnych oparta na wykładni celowościowej przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. doprowadziła do zaliczenia małżonków osób niepełnosprawnych do kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, skoro praktyka ta pozostała niezmienna także po wprowadzeniu do porządku prawnego instytucji specjalnego zasiłku opiekuńczego i skoro uznano tym samym, że co do zasady małżonek osoby niepełnosprawnej należy zarówno do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak i do kręgu osób uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, a obie te instytucje znajdują zastosowanie w różnych, nie pokrywających się ze sobą sytuacjach – to fakt, że wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 1 – 4 nie wskazano wprost małżonków, tak jak w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego po zmianie przepisu art. 16a ust. 1 dokonanej z dniem 15 maja 2014 r. nie oznacza, że małżonkom nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (tak samo WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 18 marca 2015 r., II SA/Rz 1521/14 oraz vide np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 października 2014 r., I SA/Wa 481/14, CBOSA).

Dodać też należy, że dodanie z dniem 15 maja 2014 r. małżonków jako podmiotów uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 16a ust. 1 u.ś.r.) nie zostało w projekcie ustawy zmieniającej uzasadnione. Nie jest zatem uprawnione formułowanie stanowczego wniosku, jakoby celem tej zmiany miało być m.in. potwierdzenie prawa małżonków osób niepełnosprawnych do specjalnego zasiłku opiekuńczego a wykluczenie tego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wydaje się, że trafnie ujął cel tej zmiany WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 10 grudnia 2014 r. w sprawie II SA/Rz 1229/14 wskazując, że w wyniku wyżej wskazanej interwencji ustawodawcy usunięte zostały problemy interpretacyjne związane z przysługiwaniem specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wśród tych problemów, obok uprawnienia do zasiłku osób rezygnujących z zatrudnienia na równi z osobami niepodejmującymi zatrudnienia, wymienił WSA w Rzeszowie doprecyzowanie (potwierdzenie) prawa małżonków osób niepełnosprawnych do specjalnego zasiłku opiekuńczego (wyrok dostępny w CBOSA). Jak wyżej wskazano, także zdaniem tutejszego sądu nie ma podstaw do przyjęcia, aby ta zmiana miała na celu wykluczenie małżonków z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie art. 17 u.ś.r.

W tym miejscu wskazać można, że do identycznego stanowiska SKO, jak prezentowane jest w sprawie niniejszej w odpowiedzi na skargę oraz w zaskarżonej decyzji, negatywnie ustosunkował się NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 listopada 2014 r. w powoływanej wcześniej sprawie I OSK 250/14. NSA nie podzielił poglądu, iżby zmiana art. 16a u.ś.r. z dniem 15 maja 2014 r. wpływała na brak podstaw do kontynuowania dotychczasowej linii odnoszącej się do interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Reasumując stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej organy dokonały błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznając, że wnioskodawczyni jako małżonka osoby niepełnosprawnej nie jest "inną osobą, na którą zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny", a tym samym, że nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Tym samym organy naruszyły wymieniony przepis w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co było wystarczającym powodem uchylenia obydwu zaskarżonych decyzji bez konieczności badania trafności pozostałych zarzutów skargi.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji dokona wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem sądu zawartym w niniejszym uzasadnieniu, a następnie po ustaleniu pozostałych wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek mających wpływ na prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego – wyda decyzję w tym przedmiocie, którą uzasadni w sposób wymagany przez art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

W punkcie 2 wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu na zasadzie prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 461 z późn. zm.).