Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 933/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2014r. M. P. (zwana dalej skarżącą) zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy w [...] o przyznanie pomocy finansowej.

W wyniku przeprowadzonego w dniu [...] lutego 2014r. w miejscu zamieszkania M. P. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnosi ona o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 300 zł.

Decyzją z dnia [...] lutego 2014r., znak: [...] Kierownik [...] na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 2, ust.3 i ust.4, art. 11 ust.2, art. 12, art. 14, art. 36 pkt 1 lit c, art. 38, art. 39 ust. 1 i 2. art. 106 ust.4, art. 107 ust.4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 182, z późń.zm., zwanej dalej u.p.s.), § 1 pkt 1 lit b Rozporządzenia rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012r., poz. 823) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267, zwanej dalej kpa) odmówił M. P. przyznania zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 300 zł w miesiącu lutym 2014r.

W uzasadnieniu podał, że w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego M. P. oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wyłącznie z córką A. M. i nie będzie występowała o uregulowanie kwestii alimentów na małoletnia córkę. W ocenie organu brak chęci podjęcia działań w kierunku uzyskania alimentów na dziecko świadczy o braku woli współdziałania z ośrodkiem na rzecz przezwyciężenia sytuacji, w jakiej się znalazła oraz na świadome odrzucenie przez nią szansy skorzystania z posiadanych możliwości w celu poprawy własnej sytuacji. Godząc się na wsparcie ze strony ojca dziecka wyłącznie w kwocie 100 zł M. P. nie może oczekiwać, że pozostałe jej oczekiwania finansowe zostaną zaspokojone ze środków pomocy społecznej. Rezygnując z ustalenia alimentów działa ona na szkodę dziecka, z tej przyczyny nie otrzymała zasiłku rodzinnego na dziecko i dodatku do zasiłku z tytułu urodzenia dziecka w kwocie 1000 zł. W ocenie organu takie działanie M. P. stanowi uchybienie zarówno obowiązkom wypływającym z zapisów art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jak i art. 11 ust. 2. osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma bowiem charakter uzupełniający. Organ wskazał, że M. P. nie doprecyzowała na czym polega odrębne prowadzenie gospodarstwa domowego z dziadkami, z którymi zamieszkuje, i którzy pobierają z działu opieki zastępczej MOPR w [...] świadczenie z tytułu pozostawania M. P. w rodzinie zastępczej i kontynuowania przez nią nauki. W ocenie organu nie jest ani możliwe ani dopuszczalne jednoczesne pozostawania w rodzinie zastępczej, pobieranie świadczeń z tego tytułu, a przy tym deklarowanie prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego dla potrzeb uzyskania wsparcia finansowego z sytemu pomocy społecznej. Podczas wywiadu M. P. oświadczyła, że jej dochodem jest świadczenie z działu opieki zastępczej w kwocie 660 zł oraz, że otrzymuje od ojca dziecka kwotę 100 zł. Wsparcie finansowe od ojca dziecka, także z uwzględnieniem wcześniejszych oświadczeń w tej sprawie, można uznać za stałą formę wsparcia i tym samym za dochód w/w. Zdaniem organu trudno jednoznacznie ustalić, że dochód z tytułu opieki zastępczej jest dochodem wyłącznie M. P. Jest to świadczenie personalnie przyznane H. i M. P. z tytułu pozostawania M. P. w rodzinie zstępczej. Świadczenie to winno być spożytkowane na pokrycie kosztów utrzymania M. P. w związku z pozostawaniem w rodzinie zastępczej. Uwzględniając powyższe organ I instancji odmówił pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 300 zł w miesiącu lutym 2014r.

Decyzję tę M. P. odebrała w dniu [...] marca 2014r. W dniu [...] marca 2014r. wniosła odwołanie od wyżej wskazanej decyzji. Zarzuciła, że organ bezpodstawnie przyjął, że jej świadczenie z tytułu opieki zastępczej wykorzystują dziadkowie. Podała, że organ bezzasadnie odmawiał wypłaty świadczeń jej bratu i dziadkom. Podała, że wystąpi o alimenty jak ojciec dziecka będzie pracował.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2014r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2001r., Nr 79, poz. 865 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 267) oraz art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 182 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] lutego 2014r.

W uzasadnieniu podał, że skarżąca ma 19 lat, oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe razem z córką A. M. Mieszka z córka, dziadkami H. i M. P., wujem A. P. i bratem D. P. Nie wystąpiła o alimenty na córkę, podając, że córkę będzie wychowywała sama. Jej dochód to 660 zł miesięcznie przyznane rodzinie zastępczej H. i M. P. na pokrycie kosztów utrzymania skarżącej oraz 100 zł od ojca dziecka. Odmowa przyznania świadczenia w niniejszej sprawie nastąpiła na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s. z uwagi na brak współdziałania M. P. z pracownikiem socjalnym, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej poprzez świadome odrzucenie szansy skorzystania z posiadanych możliwości poprawy własnej sytuacji poprzez uzyskanie prawa do alimentów na rzecz małoletnie A. M. Zdaniem organu II instancji M. P. godząc się na znikomą pomoc ojca dziecka w utrzymaniu dziecka (30 – 50 zł miesięcznie oraz zakup pieluch) nie może oczekiwać, że pozostałe potrzeby finansowe związane z wychowaniem dziecka przerzuci na pomoc społeczną. Rezygnując z możliwości sądowego ustalenia alimentów M. P. nie wykorzystuje posiadanych zasobów i możliwości, działając jednocześnie na niekorzyść dziecka. Nieuregulowanie kwestii alimentów pociąga za sobą konsekwencje w postaci braku prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu urodzenia dziecka w kwocie 1000 zł. SKO zgodziło się z organem I instancji, ze skoro M. P. oświadczyła, że sama wychowuje dziecko to winna na drodze sądowej ustalić prawo do alimentów. Akceptowanie znikomego wsparcia ze strony ojca dziecka i rezygnacja z sądowego uregulowania alimentów jest, w ocenie organu II instancji, przejawem braku wykorzystania posiadanych możliwości, co wyklucza możliwość przyznania wnioskowanej pomocy. W kwestii oświadczenia M. P. o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego od pozostałych osób z rodziny, z którymi zamieszkuje, organ II instancji wskazał, że nie można tego uznać za prawdziwe. Nie jest bowiem dopuszczalne jednoczesne pozostawanie w rodzinie zastępczej i pobieranie z tego tytułu świadczenia na podstawie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a przy tym deklarowanie prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego dla potrzeb uzyskania wsparcia finansowego z systemu pomocy społecznej na podstawie przepisów o pomocy społecznej.

Decyzja ta została skarżącej doręczona 11 lipca 2014r.

M. P. wniosła w dniu 1 sierpnia 2014r. – w terminie skargę na w/w decyzje SKO w [...], podając, że nadużyciem jest przyjęcie, że ojciec dziecka nie będzie pracował i łożył na dziecko. Zarzuciła, że organy blokują tożsame wnioski uniemożliwiając ich składanie, ze pozbawiły jej dziadka należnych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Nadto organ wskazał, że całkowicie niezrozumiały jest zarzut skargi dotyczący blokowania tożsamych wniosków. Skarżąca nie wyjaśniła, które jej wnioski nie zostały rozpatrzone. Kwestie te, podobnie jak zarzuty dotyczące pozbawienia jej dziadka świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku celowego, pozostają bez wpływu na rozstrzygniecie w przedmiotowej sprawie.

W piśmie z dnia 2.09.2014r. skarżąca podała, ze sumę 660 zł otrzymuje w całości od dziadków i przeznacza na częściowe utrzymanie siebie. Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 11 ust. 2 u.p.s. Dziecko miało 2 miesiąca, żadna matka nie może być przymuszona do pracy przy tak małym dziecku. Ojciec dziecka był bez pracy i nie mógł łożyć na dziecko, a ona nie chce przerzucić kosztów utrzymania dziecka na MOPR.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z przyczyn innych niż w niej wskazanych.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. z 2002r., Nr 153, poz. 1269,) oraz w art. 1 i 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz. 270 z późń. zm, zwanej dalej ppsa) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną, a zgodnie z art. 133 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

W przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2014r., znak [...], a nie jak wskazano mylnie w zaskarżonej decyzji - decyzję Prezydenta [...] z [...] lutego 2014r. Decyzją organu I instancji odmówiono skarżącej przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 300 zł w miesiącu lutym 2014r.

Materialnoprawną podstawą decyzji wydanych w niniejszej sprawie były przepisy art. 39 ust. 1 i 2 i art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. 2013r., 182, zwanej dalej ups) Zgodnie z art. 39 ust. 1 ups w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ups).

Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ups i § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 17 lipca 2012r.) prawo do świadczeń pieniężnych, w tym m.in. w formie zasiłku celowego, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na jedną osobę nie przekracza obecnie 456 zł.

Stosownie do art. 2 ust. 1 ups, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W dalszych przepisach ups wymienione zostały bardziej szczegółowe cele stojące u podstaw przyznania określonych świadczeń pieniężnych osobom potrzebującym oraz warunki ich uzyskania. Celem pomocy społecznej nie może być jednak całkowite wspieranie podopiecznego, tylko udzielenie jemu pomocy przy niezbędnym jego współdziałaniu oraz wykorzystywaniu wszystkich sposobności prowadzących do poprawy sytuacji bytowej. Stąd też w orzecznictwie sądowym wskazano, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do tych świadczeń (wyrok NSA z 22 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1747/12, lex nr 1436990).

Podstawowym środkiem dowodowym pozwalającym organom ustalić sytuację danej osoby jest wywiad środowiskowym przeprowadzany w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Zgodnie z § 2 ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. 2012.712) "pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy."

Zgodnie z art. 107 ust. 1 ups "Rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103". Zgodnie z art. 107 ust. 4a i 5 ups niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, bądź odmowa złożenia oświadczenia o dochodach i stanie rodzinnym stanowi podstawę wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Organ powinien wyraźnie pouczyć stronę postępowania, że brak współpracy z pracownikiem socjalnym poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w konsekwencji może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. (tak WSA w Poznaniu w wyroku z 26 czerwca 2013r., II SA/Po 32/13 LEX nr 1361805)

Rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja, w myśl art. 107 ust. 4 u.p.s., jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej, lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi (wyrok WSA w Warszawie z 7 marca 2013r., I SA/Wa 1205/12 LEX nr 1303483), innymi środkami dowodowymi można ją jedynie uzupełnić.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącej zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 300 zł w miesiącu lutym 2014r. Z wywiadu środowiskowego wynikało, że M. P. odmówiła podania danych adresowych ojca dziecka, czym uniemożliwiła przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego. Ustalono również, że podała, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z osobami z rodziny, z którymi zamieszkuje, tj. dziadkami, którzy pobierają świadczenia z tytułu opieki zastępczej nad uczącą się M. P., bratem i wujem. Organy w sposób jednoznaczny nie zajęły stanowiska, czy skarżąca, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziadkami, bratem i wujem, czy też faktycznie sama z córką. Z jednej bowiem strony odmowy umożliwienia przeprowadzenia wywiadu z ojcem małoletniej A. nie potraktowały jako podstawy do odmowy przyznania świadczenia w oparciu o art. 107 ust. 4a i 5 ups, co wskazywałoby na uznanie, że nie prowadzi gospodarstwa domowego tylko z córką. Z drugiej strony, przy stwierdzeniu, że nie jest możliwe, by skarżąca nie prowadziła wspólnego gospodarstwa z członkami rodziny, z którymi zamieszkuje i którym wypłacane jest świadczenie z tytułu umieszczenia w rodzinie zastępczej do czasu ukończenia nauki, nie poczyniły żadnych ustaleń na okoliczność sytuacji rodzinnej i majątkowej pozostałych członków rodziny skarżącej. Nie ustaliły, czy nie zostało przekroczone kryterium dochodowe, przy założeniu, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziadkami, a tym samym czy do rozpoznania wniosku o zasiłek na żywność znajduje zastosowanie art. 39 czy art. 41 ups. . Biorąc pod uwagę fakt, że rodzina skarżącej korzysta z pomocy społecznej organ mógł skorzystać również z innych środków dowodowych przewidzianych z kpa ( w tym decyzji, wywiadów, zeznań członków rodziny) celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, odnośnie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, sytuacji materialnej, potrzeb, czego nie uczynił, naruszając tym samym wymogi z art. 7 i 77 kpa..

Odmawiając skarżącej świadczenia organ powołał się na treść art. 11 ust. 2 ups, zgodnie z którym "brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej". Zdaniem organu skarżąca nie wykorzystuje wszystkich możliwości poprawy własnej sytuacji, nie występuje bowiem o alimenty na córkę. Tym samym nie współdziała z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej.

Zdaniem Sądu zasadniczo postawa matki, która nie podejmuje działań zmierzających do przyznania alimentów dla dziecka może zostać uznana jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o której stanowi art. 11 ust. 2 ups (tak WSA w Opolu w wyroku z 19 kwietnia 2011r., II Sa/Op 479/10). System prawa na pierwsze miejsce wśród instytucji pomocy osobom będącym w niedostatku, zgodnie z zasadą subsydiarności, wysuwa obowiązek alimentacyjny (vide: wyrok SN z dnia 3 września 1998 r.- I CKN 908/97 - OSNC 3/99/53 z g glosą T. Smyczyńskiego - OSP 10/99/ 173, akceptowany przez M. Andrzejewskiego: "Ochrona praw dziecka w rodzinie dysfunkcyjnej", Zakamycze 2003, s. 147 i n.). Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej przy ich aktywnym współdziałaniu i wykorzystywaniu posiadanych możliwości własnych. Celem pomocy społecznej nie jest natomiast utrzymywanie na koszt podatnika takich osób, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji życiowej. Dlatego też osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych - w postaci np. zasiłku celowego - na zaspokojenie własnych potrzeb mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp z 3 lipca 2014r., II Sa/Go 416/14 LEX nr 1490571) Organ pomocy społecznej powinien każdorazowo w drodze wywiadu środowiskowego ustalać, czy potrzeby ubiegających się o pomoc nie mogą zostać w całości lub w części zaspokojone przez osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Bierna (czy negatywna) postawa wnioskodawcy na tym etapie postępowania nie zwalnia organu od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie może stanowić podstawy do instrumentalnego zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s. Oznacza to, że organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), w szczególności, w miarę możliwości, przeprowadzić wywiad z rodziną osoby korzystającej z pomocy, dokonać oględzin miejsca zamieszkania i zebrać dane posiadane z urzędu. Dopiero, gdy tak zebrane dane nie dają podstawy do stwierdzenia istnienia przesłanek przyznania świadczenia, możliwa jest odmowa jego przyznania z powołaniem na art. 11 ust. 2 ustawy.

W przedmiotowej sprawie przy zbieraniu informacji o sytuacji skarżącej organ nie dokonał szczegółowej analizy sytuacji skarżącej. W kwestii alimentów na dziecko urodzone [...].12.2013r., czyli niecałe dwa miesiące przed sporządzeniem wywiadu ([...].02.2014r.) nie ustalił czy faktycznie sytuacja skarżącej, która oświadczyła, że nie wystąpi o alimenty wynikała z jej niechęci do współdziałania z pracownikiem socjalnym, czy z jakichś szczególnych okoliczności mających związek z okresem krótko po porodzie bardzo młodej, niezamężnej, uczącej się kobiety. Nieudolność, nieporadność czy ograniczona zdolność percepcji świadczeniobiorcy powinna być zawsze wyraźnie oddzielona od postawy roszczeniowej. Nadto organ przy dokonywaniu ustaleń nie zwrócił uwagi na treść art. 11 ust. 3 ups, zgodnie, z którym "W przypadku odmowy przyznania albo ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczeń z pomocy społecznej należy uwzględnić sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie lub korzystającej ze świadczeń" i w ogóle nie zbadał sytuacji urodzonego w dniu 23.12.2013r. dziecka. Nie ustalił czy dziecko to jest zdrowe, w jakich warunkach przebywa, w jaki sposób jest karmione, czy ma inne niż zwykłe dla dwumiesięcznego dziecka potrzeby, w jaki sposób potrzeby tego dziecka są zaspakajane. Przepis art. 11 ust. 3 ups nie usuwa w sposób automatyczny przeszkód w udzieleniu korzystania ze świadczenia dla osoby, która nie współdziała z organem pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem organ ma wyłącznie zbadać, czy osoba niewspółdziałająca z organem ma na utrzymaniu inne osoby oraz uwzględnić sytuację tych osób. Przez sytuację tę należy rozumieć możliwość utrzymywania się z własnych dochodów, własnego majątku oraz przy pomocy innych osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności. Możliwość spełnienia warunków nieodzownych do przyznania samodzielnego świadczenia osobie utrzymywanej, w sposób powodujący, że zyskuje ona interes prawny w sposobie załatwienia sprawy o świadczenie z pomocy społecznej, czyni warunek "uwzględnienia jej sytuacji" spełnionym, a równocześnie pozwala na nieprzyznanie świadczenia osobie utrzymującej. Ostatecznym rozwiązaniem art. 11 ust. 3 jest dopuszczenie przez organ pomocy społecznej do sytuacji, w której mimo nagannych zachowań osoby utrzymującej inną osobę, osoba ta otrzyma świadczenie w takim rozmiarze, w jakim korzystałaby, gdyby naruszeń tych się nie dopuściła. (teza 11, 12 do art. 11 ustawy o pomocy społecznej. Komentarz. W. Maciejko, P. Zaborniak, wyd 4, Lewis Nexis). Niemniej należy zaznaczyć, że ust. 3 art. 11 nie może być traktowany jako swoisty rodzaj gwarancji ochrony socjalnej dla osób, które nie podejmują wysiłków zmierzających do przezwyciężenia swojej sytuacji życiowej, zasłaniając się obowiązkami rodzinnymi, w tym koniecznością sprawowania opieki nad niesamodzielnymi członkami rodziny. Przyjęcie takiej interpretacji przeczyłoby potępianiu negatywnych zachowań świadczeniobiorców. Chodzi raczej o wyczulenie organów pomocy społecznej na dobór odpowiednich metod pracy i form pomocy, tak by łączyć skuteczność udzielanego wsparcia z ochroną rodziny.

W przedmiotowej sprawie zarówno w obu decyzjach jak i w materiale sprawy (wywiadzie rodzinnym) nie uwzględniono w ogóle sytuacji małoletniej córki skarżącej, czym naruszono w/w art. 11 ust. 3 ustawy.

Powyższe nieprawidłowości wskazują, iż zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji wydano z naruszeniem przepisów materialnych i przepisów postępowania, a ponieważ naruszenia te mają istotny wpływ na wynik sprawy, zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji i uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę winien uwzględnić wskazówki zawarte w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia, w tym w szczególności ponownie przeprowadzi rodzinny wywiad środowiskowy, uwzględniający sytuację małoletniej córki skarżącej, poprzedzając ją pouczeniem osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy o skutkach prawnych odmowy współpracy z organem. Zajmie jednoznaczne stanowisko w kwestii ustalenia, czy skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziadkami, którzy pobierają na nią świadczenia z tytułu rodziny zastępczej, jeżeli tak zbada kryterium dochodowe członków rodziny. Ustali, przy wykorzystaniu również innych środków dowodowych z kpa, czy nie wystąpienie o alimenty spowodowane jest postawą skarżącej, czy teź innymi przyczynami takimi jak np. nieporadność, niewiedza, młody wiek, czy skarżąca ma świadomość możliwości wystąpienia o alimenty również od osób zobowiązanych w dalszej kolejności (np. dziadków ojca swojej córki), czy z tej możliwości korzysta. Po dokonanych ustaleniach organ rozważy czy brak współdziałania wynika z postawy roszczeniowej czy też nieporadności skarżącej, czy zachodzi sytuacja z art. 107 pkt 4a, 5 ups, lub 11 ust. 2 ups a sytuacja małoletniej A. M. nie uzasadnia zastosowania art. 11 ust. 3 ups, mimo biernej postawy skarżącej.

Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., Sąd uznał za zbędne, ponieważ zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu