Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 260/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 ust.1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 maja 2021 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

U podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne:

Dyrektor Miejskiego - Gminnego Ośrodka Społecznej w C. decyzją z dnia [...] października 2020r. nr [...], ustalił M.J. (powoływanej dalej jako: "Skarżąca") opłatę za pobyt ojca R. O. w Domu Pomocy Społecznej w J. począwszy od dnia 17 lutego 2020r. w kwocie 899,83 zł miesięcznie począwszy od dnia 17 lutego 2020r. oraz zobowiązał do wniesienia zaległych opłat w terminie 30 dni od uprawomocnienia się niniejszej decyzji na rachunek bankowy MGOPS w C. nr: [...] oraz wnoszenia bieżących opłat do dnia 20 każdego miesiąca.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ powołując się treść przepisów dotyczących odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, tj. art. 60, art. 61 ust. 1, 2 i 2a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 z późn.zm., dalej w skrócie "u.p.s.") wyjaśnił, że ojciec M. J. – R. O. - jako osoba wymagająca całodobowej opieki, decyzją MGOPS w C. z dnia 28 czerwca 2019 r., został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w J. - dalej jako "DPS" i w dniu 17 lutego 2020 r. został tam umieszczony. Decyzją z dnia [...] czerwca 2019r. nr [...] ustalono odpłatność za pobyt ojca Skarżącej w DPS w J. w wysokości 70% posiadanego dochodu, tj. w wysokości 245,35 zł miesięcznie. Z uwagi jednak na zmianę dochodu, w/w decyzję o odpłatności zmieniono ustalając nową odpłatność za pobyt w DPS. Na podstawie decyzji z dnia [...] marca 2020r. nr [...] od 1 lutego 2020r. ustalono odpłatność R. O. w wysokości 70% posiadanego dochodu, tj. w wys. 840,70 zł miesięcznie.

W związku z tym, iż ustalona w/w decyzją odpłatność nie pokrywała całości należności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w J., wynoszący 4440,00 zł miesięcznie, wskazano, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt R. O. (poza samym mieszkańcem), ciąży na jego rodzinie, w tym na córce M. J.. Z ustaleń organu wynikało, że pensjonariusz DPS posiada żonę i troje dorosłych dzieci, w tym Skarżącą. Organ podkreślił jednocześnie, że z uwagi na fakt, że cztery osoby spełniają kryteria do obciążenia opłatą, na każdą z nich "przypada" kwota 899,83 zł (postępowania w stosunku do każdej z osób prowadzone były równolegle). Badając sytuację dochodową Skarżącej ustalono, że jest ona osobą samotnie gospodarującą. Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 701,00 zł, z czego 300% to kwota 2.103,00 zł. Zatem osoba samotnie gospodarująca nie jest zobowiązana do ponoszenia kosztów pobytu w dps członka rodziny w przypadku, gdy jej dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego, tj. 2.103,00 zł. Analizując szczegółowo dochody Skarżącej od stycznia 2020r. do czerwca 20201r. organ uznał, ze Skarżąca kwalifikuje się do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS we wskazanym w sentencji decyzji - zakresie.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył pełnomocnik Skarżącej wnosząc o jej uchylenie w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. przez jego błędne i niewłaściwe zastosowanie w sprawie, polegające na przyjęciu, że Skarżąca jako zstępna pensjonariusza DPS w J. R. O. wchodzi w krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności zastępczej za jego pobyt w DPS obok małżonki i pozostałych zstępnych podczas gdy prawidłowe zastosowanie w/w przepisu ustawy powinno skutkować wydaniem przez organ decyzji administracyjnej zobowiązującej do ponoszenia odpłatności zastępczej za pobyt R. O. w DPS w J. w pierwszej kolejności wobec B. J.O. (małżonki), przy założeniu, że spełnione są wobec niej przesłanki ustawowe do wydania takiej decyzji, a dopiero w sytuacji nie spełniania przesłanek ustawowych decyzja administracyjna powinna być wydana wobec zstępnych R. O,

art. 61 ust. 3 u.p.s. poprzez jego błędne i niewłaściwe zastosowanie w sprawie polegające na wskazaniu w zaskarżonej decyzji, że istnieją zaległe opłaty wniesione zastępczo przez gminę C. z tytułu pobytu R. O. w DPS w J. od dnia 17.02.2020r. i są to opłaty zastępcze w myśl art. 61 ust. 3, z poniesienia których nie wywiązała się Skarżąca, podczas gdy takimi kosztami mogą być tylko koszty powstałe po ustaleniu obowiązku ich wnoszenia przez adresata decyzji administracyjnej i z ponoszenia których ten adresat się nie wywiązał, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, ponieważ na dzień 17.02.2020r. Skarżąca nie była zobowiązana do ponoszenia takich kosztów, w przeciwieństwie do R. O. zobowiązanego do ponoszenia kosztów bieżących swojego pobytu w DPS,

art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędne i niewłaściwe zastosowanie w sprawie polegające na ustaleniu w zaskarżonej decyzji obowiązku uiszczania przez skarżącą opłat zastępczych bez podania łącznej wysokości rzekomych zaległości, podczas gdy decyzja w przedmiocie ustalenia wysokości należności pokrytych zastępczo przez gminę powinna być wydana oddzielnie po ustaleniu odrębną decyzją administracyjną ewentualnego obowiązku skarżącej do ponoszenia opłat zastępczych za pobyt ojca w DPS w J.,

art. 6 k.p.a. poprzez ustalenie w zaskarżonej decyzji wobec Skarżącej obowiązku uiszczania nieustalonych kwot odpłatności zastępczej za pobyt ojca w DPS w J. z datą wsteczną, tj. od dnia 17.02.2020r. a nie od daty wydania zaskarżonej decyzji, podczas gdy obowiązujące przepisy ustawy nie przewidują nadawania decyzji zobowiązującej do wnoszenia opłat zastępczych mocy wstecznej a ewentualne zobowiązanie do ponoszenia opłat zastępczych, po ustaleniu przez organ, że adresat decyzji administracyjnej jest zobowiązany do ich ponoszenia, konkretyzuje się w chwili wydania decyzji administracyjnej w tym przedmiocie i jej uprawomocnienia, zobowiązując do wnoszenia opłat od dnia wydania decyzji na przyszłość, które to postępowanie organu naruszyło zasadę praworządności określoną w art. 6 k.p.a. oraz jedną z podstawowych zasad systemu prawa lex retro non agit.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości (pkt 1) i ustaliło M. J. odpłatność za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w J.: (-) za okres od 17.02.2020 do 29.02.2020 w kwocie 403,37 zł oraz za okres od 1 marca 2020r. w kwocie 899,83 zł (pkt 2).

W motywach wydanego rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż zgodnie z art 60 ust. 1 u.p.s pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a w art. 61 ust. 1 u.p.s. określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. I tak, co wynika z treści art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. Z powyższego przepisu wynika wprost, że obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania członka rodziny skierowanego do domu pomocy społecznej, przez osoby wymienione w art. 61 ust 2 pkt 2 ustawy, zależne jest wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. Z obowiązku tego zwolnieni są małżonek, zstępni i wstępni, których dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (odpowiednio osoby samotnie gospodarującej lub osoby w rodzinie). Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 oraz art. 103 ust. 2, gdy koszty pobytu osoby w domu pomocy społecznej ponoszone są przez małżonka, zstępnych lub wstępnych, ich wysokość jest ustalana w umowie, którą zawierają te osoby z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej. Należy zaakcentować, że wysokość obciążeń osoby spełniającej kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy, zależna jest więc od tego, o ile jej dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego, opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki.

Dalej Kolegium zasygnalizowało, że ustawą z dnia 4 października 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690), weszła w życie zmiana niektórych przepisów, w tym art. 61 ustawy. I tak zgodnie z wprowadzonym do art. 61 ustawy ustępem 2d, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Natomiast w ust 2e omawianego artykułu wskazano, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

W kontekście powołanych regulacji Kolegium ustaliło, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w J., do którego zostało skierowany ojciec strony skarżącej, w omawianym okresie tj. od lutego 2020 r. wynosił 4.440 zł (Zarządzenie Nr 4/2020 Starosty Powiatu Białostockiego z dnia 17 stycznia 2020 r., w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Powiat Białostocki w 2020 r. Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dn. 20.01.2020r., poz. 532). R. O., na mocy decyzji z dnia 6 marca 2020 r. znak: 5026.3.2.2019.2020r., ponosi opłatę za pobyt w DPS w wysokości 840,70 zł. W związku z tym, że ponoszona przez zainteresowanego opłata za pobyt w DPS nie pokrywała pełnego kosztu jego utrzymania w DPS, do ponoszenia pozostałej części odpłatności zobowiązani są: jego małżonka – B. J. O. oraz troje pozostałych dzieci: córka M. O., syn W. O/ oraz Skarżąca.

Dalej, jako podkreśliło Kolegium, w stosunku do każdej z wyżej wymienionych osób prowadzono odrębne postępowanie, zakończone decyzją ustalającą opłatę za pobyt podopiecznego w DPS. Z uwagi natomiast na fakt, że cztery osoby spełniają kryteria do obciążenia opłatą, na każdą z nich "przypada" kwota 899,83 zł. Ponadto z każdą z wyżej wymienionych osób przeprowadzono wywiad środowiskowy oraz każda z nich odmówiła podpisania umowy. Kwota opłaty ustalona Skarżącej, stanowi % (lub mniej, zgodnie z wyżej wskazanymi wyliczeniami) pozostałej kwoty powstałej z różnicy pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania w DPS, a wpłatą samego mieszkańca. Powstały ułamek wynika zaś z uwzględnienia w obliczeniach czterech osób zobowiązanych do opłaty tj. żony i trójki dorosłych dzieci.

W ocenie SKO powyższy sposób ustalenia opłaty odpowiada regułom zawartym w przepisach ustawy o pomocy społecznej i uwzględnia proporcje w zakresie wysokości ciążących opłat na wszystkich zobowiązanych osobach bliskich, stąd też decyzja organu I instancji w tym zakresie jest prawidłowa i nie narusza przywołanych w odwołaniu przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania. W sprawie zaistniały bowiem wszelkie przesłanki do ustalenia opłaty.

Kolegium zgodziło się natomiast ze Skarżącą, że organ nie ustala zwrotu opłaty ponoszonej zastępczo, co może sugerować treść sentencji omawianej decyzji, jak też część uzasadnienia (str. 2 decyzji), a konkretyzuje i indywidualizuje obowiązek osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt R. O. w DPS na podstawie art. 59 ust 1, w związku z art. 61 ust 1 i 2 ustawy. Omawiane uchybienie nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, a Kolegium w ramach prowadzonego postępowania zdecydowało się je usunąć poprzez zmianę decyzji w tej części. Kolegium wyjaśniło przy tym, że organ I instancji konkretyzował opłatę Skarżącej poprzez szczegółową analizę jej dochodu w kontekście art. 61 ust pkt 2 lit a ustawy, zatem niezasadne użycie pojęcia "odpłatności wnoszonej zastępczo" nie miało wpływu na wynik rozstrzygnięcia.

W ocenie Kolegium na uwzględnienie nie zasługuje też zarzut dotyczący wydania decyzji z mocą wsteczną. W tym zakresie SKO wyjaśniło, że konstytutywna decyzja może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną.

Skargę na powyższą decyzję wywiodła Skarżąca zarzucając jej naruszenie:

art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie, polegające na przyjęciu, że skarżąca M. J, jako zstępna pensjonariusza DPS w J. R. O. wchodzi w krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności zastępczej za pobyt ojca w DPS solidarnie i jednocześnie wraz z małżonką pensjonariusza B. J. O. oraz jego pozostałymi zstępnymi i w konsekwencji ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty zastępczej wobec skarżącej w kwotach szczegółowo opisanych w pkt. 2 skarżonej decyzji, podczas gdy prawidłowa wykładnia w/w przepisu zgodna z praktyką orzeczniczą oraz doktryną prawa administracyjnego i jego właściwe zastosowanie powinno skutkować wydaniem przez Organ II instancji na skutek odwołania skarżącej, decyzji administracyjnej uchylającej skarżoną decyzję MOPS w C. i umarzającej postępowanie wobec M. J.,

art. 61 ust. 3 Ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie, polegające na ustaleniu skarżącej M. J. odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w J. z datą wsteczną za okres od 17 lutego 2020r. w określonych w pkt. 2 skarżonej decyzji kwotach, a nie od daty wydania zaskarżonej decyzji (abstrahując od braku podstaw prawnych w tej sprawie do obciążania skarżącej obowiązkiem ponoszenia opłat zastępczych), podczas gdy obowiązujące przepisy Ustawy o pomocy społecznej nie przewidują nadawania decyzji zobowiązującej do wnoszenia opłat zastępczych mocy wstecznej a ewentualne zobowiązanie do ponoszenia opłat zastępczych, po ustaleniu przez Organ, że adresat decyzji administracyjnej jest zobowiązany do ich ponoszenia, konkretyzuje się w chwili wydania decyzji administracyjnej w tym przedmiocie i jej uprawomocnienia, zobowiązując do wnoszenia opłat od dnia wydania decyzji na przyszłość, które to postępowanie Organu naruszyło zasadę praworządności określoną w art. 6 k.p.a. oraz jedną z podstawowych zasad systemu prawa lex retro non agit.

Powołując się na powyższe zarzuty pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie wobec Skarżącej - postępowania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. uchylająca decyzję organu I instancji w całości (pkt 1) i ustalająca Skarżącej odpłatność za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w J.: (-) za okres od 17 kutego 2020 do 29 lutego 2020, w kwocie 403,37 zł oraz od 1 marca 2020r. w kwocie 899,83 zł.

W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że Skarżąca jest córką R. O., który decyzją z dnia 28 czerwca 2019 r. został skierowany na czas nieokreślony do Domu Pomocy Społecznej w J., a w dniu 17 lutego 2020 r. został tam umieszczony. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w ww. DPS, w omawianym okresie tj. od lutego 2020 r. wynosił 4.440 zł (Zarządzenie Nr 4/2020 Starosty Powiatu Białostockiego z dnia 17 stycznia 2020 r., w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Powiat Białostocki w 2020 r. Dz. Urz. Woj. Podlaskiego z dn. 20.01.2020r., poz. 532).

Za pobyt ten R. O. ponosi odpłatność w wysokości równiej 70% jej dochodu, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 pkt 1 u.p.s. wedle którego opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w pierwszej kolejności wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% jego dochodu. Opłata ta została ustalona decyzją z dnia 6 marca 2020 r. na kwotę 840,70 zł.

Na mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. do wniesienia pozostałej części opłaty zobowiązani są jego małżonek oraz zstępni, tj.: żona B. J. O., oraz troje jego dzieci: Skarżąca, córka M. O. oraz syn W. O. Wysokość opłaty ustalana jest w drodze umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., zawieranej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej albo dyrektorem centrum usług społecznych. W przypadku zaś odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zawarcia takiej umowy, wysokość opłaty ustalana jest w drodze decyzji administracyjnej przez organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Podstawą prawną ww. decyzji administracyjnej jest natomiast albo art. 61 ust. 2d u.p.s., albo art. 61 ust. 2e u.p.s., w zależności od umożliwienia przez osoby obowiązane do uiszczenia opłaty, ustalenia przez organ sytuacji majątkowej jej rodziny, w celu określenia spełnienia przez nie kryterium dochodowego z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.a.

Jak stanowi bowiem art. 61 ust. 2d u.p.s. wysokość opłaty ustalana jest m.in. z uwzględnieniem ograniczenia, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. - uzależniającym możliwość obciążania osoby zobowiązanej opłatą, w przypadku gdy posiadany dochód w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (vide: art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s.), przy tym zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynosi 701 zł, a zatem 300% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s. stanowi kwotę 2.103. zł. Zgodnie z art. 107 ust. 1 w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej przeprowadza się rodzinny wywiad środowiskowy. Sposób i terminy przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego określa zaś rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. 2017, poz. 1788), którego § 2 ust. 4 i 5 wskazuje, że: przeprowadzając wywiad, pracownik socjalny bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy (ust. 4) oraz, że w ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające (ust. 5), stanowiące w tym przypadku podstawę ustaleń merytorycznych decyzji, o której mowa w art. 61 ust. 2d u.p.s. Przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego jest zatem co do zasady niezbędne i konieczne, aby organ miał możliwość ustalenia dochodu na osobę w rodzinie zobowiązanego do uiszczania opłaty, a tym samym weryfikacji, czy przekracza ona 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i finalnie wydania decyzji, o której mowa w art. 61 ust. 2d u.p.s.

W przypadku zaś, gdy osoby zobowiązane do ponoszenia opłaty nie wyrażą zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego organ nie ma możliwości weryfikacji ograniczenia, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Wówczas wysokość opłaty ustalana jest na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s. w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., przy czym wysokość opłaty ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia, o czym stanowi art. 61 ust. 2f u.p.s.

W sprawie niniejszej opłata obciążająca Skarżącą została słusznie ustalona na podstawie art. 61 ust. 2d u.p.s. Nie ulega bowiem wątpliwości, że Skarżąca odmówiła zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. – w aktach znajduje się wzór umowy przesłanej do Skarżącej wraz z pismem organu z dnia 2 października 2020 r., w którym zawarto prośbę podpisania umowy i odesłanie jej w terminie 7 dni. Skarżąca, której doręczono ww. umowę w dniu 6 października 2020r. nie odesłała jej podpisanego egzemplarza organowi, co słusznie zinterpretowano jako odmowę zawarcia przedmiotowej umowy. W takiej sytuacji organy skorzystały z dyspozycji art. 61 ust. 2d u.p.s., a tym samym uwzględniły ograniczenia zawarte m.in. w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.

Z ustaleń organu wynika natomiast, iż Skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, pracuje zawodowo w B. i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę (w kwietniu i maju 2020 r. otrzymała również zasiłek ekonomiczny). Ponieważ strona uzyskuje dochody w walucie, wysokość tego dochodu organy właściwie przyjęły według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego z dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie świadczenia z pomocy społecznej. Organy prawidłowo też ustaliły różnicę między średnim kosztem utrzymania ojca Skarżącej w DPS, a wnoszoną przez niego opłatą z tego tytułu, w wyszczególnionych w decyzji okresach miesięcznych, uwzględniając tym samym okoliczności wpływające na zmianę wartości tej różnicy, m.in. zmianę dochodu zwiększającą wysokość ponoszonej przez niego opłaty od lutego 2020 r. Następnie tak otrzymaną różnicę trafnie podzielono proporcjonalnie na cztery osoby obowiązane do uiszczenia pozostałej części opłaty.

W odniesieniu przy tym do opłaty za pobyt ojca Skarżącej w DPS w okresie od 17 lutego 2020r. do 29 lutego 2020 r. organ dokonał proporcjonalnych obliczeń co do liczby dni spędzonych w DPS, wyliczając opłatę za jeden dzień pobytu oraz wysokość ponoszonej przez ojca Skarżącej opłaty za jeden dzień – przy uwzględnieniu jej dopuszczalnego miesięcznego obciążania wynikającego z decyzji z dnia 28 czerwca 2019r. - oraz mnożąc tak otrzymane kwoty przez 13 dni pobytu, a następnie ich różnicę dzieląc przez cztery. W ocenie sądu było to prawidłowe działanie organu, bowiem oczywistym jest, że gdy osoba skierowana do domu pomocy społecznej zamieszkuje w nim przez niepełny miesiąc, wysokość odpłatności za pobyt powinna zostać proporcjonalnie zmniejszona do okresu przebywania w tym miesiącu w domu pomocy społecznej, (przy jednoczesnym proporcjonalnym obniżeniu wysokości miesięcznego kosztu utrzymania), w taki sposób, aby nie obciążała ona takiej osoby za okres, w którym osoba ta w nim jeszcze nie przebywał. Ustaloną miesięczną kwotę należy zatem podzielić przez liczbę dni w miesiącu i przemnożyć przez liczbę odpowiadającą dniom pobytu w domu pomocy społecznej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 maja 2019 r., II SA/Wr 64/19, Lex nr 2783814). Jakkolwiek przepisy u.p.s. nie zawierają w tym względzie precyzyjnej regulacji, to pomocniczo należy zauważyć, że art. 106 ust. 3 zd. drugie u.p.s. wskazuje, że w przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem.

Zauważyć przy tym należy, że stosując art. 61 ust. 2d u.p.s. organy były zobligowane do uwzględnienia dyspozycji art. 61 ust. 2f u.p.s., który statuuje zasadę proporcjonalności w ponoszeniu opłaty przez kilka osób obowiązanych do jej wnoszenia. W tym względzie organy słusznie uwzględniły okoliczność, że oprócz Skarżącej, obowiązek ponoszenia przedmiotowej opłaty obciąża również: żonę B. J. O., córkę M.O. oraz syna W. O., dzieląc pozostałą do zapłaty opłatę przez cztery.

Odnosząc się zaś do zarzutu Skarżącej, że zaskarżona decyzja ma moc wsteczną, sąd wyjaśnia, że w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że decyzja o ustaleniu odpłatności z pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. m.in. wyrok NSA z dnia 22 września 2017 r., I OSK 704/17 i powołane w nim orzecznictwo, wyrok NSA z dnia 14 października 2016 r., I OSK 410/15, wyrok NSA z dnia 19 lutego 2016 r., I OSK 1449/14 - CBOSA). Stanowisko powyższe sąd orzekający podziela w pełnej rozciągłości. Ponadto również w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r. I OPS 7/17 wprost zostało wskazane, że decyzja o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od dnia zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Wywiedziony zatem w tym zakresie zarzut Skarżącej należy uznać za nieuzasadniony.

W ocenie składu orzekającego nie można też zgodzić się z zarzutem dotyczącym naruszenia w sprawie art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy przez jego błędne i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że Skarżąca jako zstępna pensjonariusza DPS w J. R. O. wchodzi w krąg osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności zastępczej za jego pobyt w DPS solidarnie i jednocześnie wraz z małżonką pensjonariusza B. J. O. oraz jego pozostałymi zstępnymi. Zgodnie z powołanym przepisem obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności małżonek, zstępni przed wstępnymi. Sformułowanie zawarte w powołanym przepisie nie pozwala zatem, w sytuacji zstępnych, na twierdzenie, że któryś z nich byłby zobowiązany w pierwszej kolejności, gdyż zarówno małżonek i wszyscy zstępni wymienieni są jako zobowiązani w tej samej kolejności. Analogiczne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 23 stycznia 2020 r. sygn. I OSK 2543/19 oraz z dnia 2 października 2020r. sygn.. akt I OSK 1604/20 (CBOSA) i skład rozpoznający przedmiotową sprawę w pełni je podziela. Odpowiadając zatem na zarzut pełnomocnika strony dotyczący kolejności osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt osoby w domu pomocy społecznej wskazać należy, że o ile prawidłowo organ uznał, że w pierwszej kolejności obowiązany jest do wnoszenia opłaty mieszkaniec domu, o tyle brak jest podstaw do uznania, że obowiązek małżonka wyprzedza obowiązek zstępnych. Jedynie obowiązek zstępnych wyprzedza obowiązek wstępnych, natomiast małżonek i zstępni, w szczególności dzieci są w tej samej grupie osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty.

Reasumując powyższe rozważania sąd uznał, że przeprowadzone postępowanie nie naruszało przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organy bowiem właściwie oceniły cały zebrany materiał dowodowy, w tym zgodnie zasadą prawdy obiektywnej oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. Organy zastosowały właściwe podstawy prawne, które prawidłowo zinterpretowały oraz należycie wyjaśniły w pisemnych motywach obu zapadłych rozstrzygnięć, które spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto organ II instancji dochował zasady z art. 15 k.p.a., dokonując ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, przeprowadzając kompleksową ocenę całego zebranego materiału dowodowego oraz ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu Skarżącej. W wyniku dokonanej kontroli sąd doszedł zatem do wniosku, że w zaistniałym stanie faktycznym nie nastąpiło naruszenie powołanych w skardze przepisów prawa, a zatem wszystkie podniesione w skardze zarzuty, okazały się niezasadne. Sąd zaś nie doszukał się innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które uzasadniałyby konieczność uchylenia zaskarżonych decyzji.

Z tych też powodów sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019 r. poz. 2325).

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II WSA w Białymstoku z dnia 13 maja 2021 r. wydanego w oparciu o art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. Z 2020 r., poz. 374 ze zm.), w związku z zarządzeniem Prezesa NSA z dnia 16 października 2020 r.