Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 97/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-05-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 pkt 1,art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 97/17 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , , Dnia 4 maja 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków, , Sędziowie, Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Sędzia NSA Julia Szczygielska, , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 maja 2017 r., sprawy ze skargi E.G., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G., z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...], w przedmiocie przyznania zasiłku celowego, , oddala skargę w całości.,


UZASADNIENIE

Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta J. G. Kierownik Działu Świadczeń Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G. decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] przyznał E. G. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) zasiłek celowy w miesiącu grudniu 2016 r. w wysokości 100 zł jednorazowo na pokrycie leków i leczenia. Powyższa decyzja wydana została w oparciu o art. 3 ust. 4, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 9, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930, dalej zwana także ustawą), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) oraz art. 104 i 108 k.p.a.

W uzasadnieniu organ I instancji ustalił na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, że wnioskodawca spełnia przesłanki warunkujące udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Jego dochód na osobę w gospodarstwie domowym nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Biorąc natomiast pod uwagę wysokość środków finansowych, którymi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej, oraz zakres udzielanej pomocy, przyznanie wnioskowanego świadczenia było możliwe jedynie w wysokości określonej w decyzji.

W odwołaniu od wydanej decyzji wnioskodawca zwrócił uwagę na uchybienia organu pierwszej instancji w sposobie sformułowania jej uzasadnienia. Skoro organ przyznał zasiłek celowy w kwocie niższej od wnioskowanej, to winien wskazać, z jakich względów odmówił wiarygodności fakturom na zakup leków, przewyższającym wartość udzielonej pomocy. Podał również, że z treści uzasadnienia rozstrzygnięcia nie wynika, na pokrycie których faktur przyznany został zasiłek celowy. W tej sytuacji wydana decyzja narusza, zdaniem odwołującego, art. 107 § 3 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium wskazało, że na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie kosztów zakupu żywności, leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych napraw i remontów, kosztów pogrzebu. Ustawa nie określa wysokości zasiłku celowego. Stąd też w tym zakresie zastosowanie mają przepisy art. 3 ustawy, zgodnie z którymi pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby te powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

W myśl art. 8 ust. 1 powołanej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje, z zastrzeżeniem wskazanych w ustawie przepisów, osobie samotnie gospodarującej lub osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego ustalonego obecnie w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058), tj. kwoty 634 zł w przypadku osoby samotnie gospodarującej lub kwoty 514 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o wskazane w ustawie świadczenia.

Organ pierwszej instancji ustalił na podstawie zaktualizowanego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, że strona nie przekroczyła ustawowego kryterium dochodowego, gdyż dochód rodziny wynosi łącznie 604 zł, a jego źródłem jest zasiłek stały.

Kwestionowaną decyzję wydano w oparciu art. 39 cytowanej ustawy, który przewiduje możliwość przyznania zasiłku celowego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Z brzmienia wskazanego wyżej przepisu ustawy wynika, że organ pomocy społecznej orzeka o przyznaniu zasiłku celowego w ramach tzw. uznania administracyjnego, decydując o wyborze rodzaju świadczenia z pomocy społecznej i jego wysokości. Jednocześnie zastosowanie w niniejszej sprawie ma przepis art. 3 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym określając wysokość świadczenia organ pierwszej instancji kieruje się potrzebami osób korzystających z pomocy, ale również bierze pod uwagę możliwości pomocy społecznej. Istnieje zatem pewien zakres swobody organu względem ustalania świadczeń, jednak rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego, organ powinien kierować się interesem obywatela, interesem społecznym oraz środkami finansowymi, jakie ma do dyspozycji organ pomocy społecznej. Tym samym osoby ubiegające się o przyznanie im świadczeń z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy.

Organ odwoławczy nie dopatrzył się w kwestionowanej decyzji uchybień powodujących konieczność jej uchylenia i przekazania do ponownego rozpatrzenia, a tym bardziej nie wystąpiły przesłanki jej zmiany. Stwierdzono, że organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Ocena okoliczności stanowiących podstawę wniosku strony dokonana została w oparciu o ustawowe kryteria przyznania wnioskowanych świadczeń w formie zasiłku celowego. Wskazać trzeba, że określenie zawarte w ustawie, wskazujące na konieczność zaistnienia niezbędnej potrzeby życiowej, nie stanowi w każdym przypadku kryterium łatwego do przełożenia w warunkach konkretnej sprawy. Z tego powodu każdorazowej ocenie organu pomocy społecznej winna podlegać kwestia uznania bądź nie okoliczności faktycznych danej sprawy za wyczerpujące wskazane kryterium przyznania zasiłku celowego.

Przedmiotem sporu pozostaje wysokość przyznanego zasiłku celowego. W tym względzie ocena organów pomocy społecznej nie może być oderwana także od całokształtu sytuacji strony jako beneficjenta pomocy przyznawanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. W aktach sprawy znajduje się szereg decyzji organu pierwszej instancji, mocą których skarżący otrzymał prawo do zasiłku stałego, jak również regularnie przyznawanych zasiłków celowych (ostatnia decyzja w tym względzie pochodzi z 24 listopada 2016 r. i dotyczy zasiłku celowego na łączną kwotę 230 zł). W tej sytuacji pomoc, którą objęty został skarżący, ma charakter szerszy, co nie pozostaje bez wpływu na wysokość przyznawanych świadczeń z pomocy społecznej. Punktem wyjścia dla określenia wysokości świadczeń udzielanych z pomocy społecznej jest zarówno ocena sytuacji wnioskodawcy w kontekście zasad udzielania pomocy społecznej, jak również ustalenie wysokości środków finansowych, którymi może dysponować na ten cel organ pomocy społecznej. Celem pomocy społecznej, który został uwidoczniony w treści ustawy, jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej przez podopiecznych. Podkreślono, że art. 3 ustawy nie dopuszcza możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów, ani nie pozwala na udzielenie tej pomocy osobom, które dysponują możliwościami samodzielnego przezwyciężenia trudności na jakie napotkały. Pogląd ten trwale wpisał się w kontekst zasad udzielania pomocy społecznej. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwrócono uwagę, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej, czy pożądanej. Zasiłek celowy nie może być podstawowym źródłem utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej. Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej przy ich aktywnym współdziałaniu i wykorzystywaniu posiadanych możliwości własnych. Celem pomocy społecznej nie jest natomiast utrzymywanie na koszt podatnika takich osób, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji życiowej. Dlatego też osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych - w postaci np. zasiłku celowego - na zaspokojenie własnych potrzeb mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia.

Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium stwierdziło, że organy pomocy społecznej nie są zobowiązane do przyznania pomocy w wysokości wnioskowanej przez jej beneficjenta, choć rozstrzygnięcie w tym zakresie winno podlegać uprzedniej ocenie biorąc pod uwagę wyżej wskazane kryteria. Przenosząc to na grunt rozpoznawanej sprawy wskazano, że kwota przyznanego zasiłku celowego, jakkolwiek stanowiąca jedynie część koniecznych do pokrycia przez stronę kosztów zakupu leków, ustalona została w sposób prawidłowy, nieprzekraczający granic uznania administracyjnego. Przyznanie tylko w części wnioskowanej kwoty było uzasadnione zarówno sytuacją odwołującego się, jak i możliwościami finansowymi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, na co zwrócił uwagę organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skoro pomoc przyznawana na podstawie ustawy o pomocy społecznej ma jedynie charakter uzupełniający względem wysiłków podejmowanych przez samych jej beneficjentów, to więc sami wnioskodawcy winni działać w celu poprawy swojej sytuacji bytowej przy odpowiednim wsparciu organów pomocy społecznej. W warunkach rozpoznawanej sprawy wsparcie pomocy społecznej rzeczywiście występuje, choć nie w wysokości żądanej przez odwołującego się, lecz trudno czynić z tego tytułu zarzut biorąc pod uwagę wyżej wskazane względy.

Odnosząc się z kolei do zarzutów wywiedzionych w odwołaniu, Kolegium nie podzieliło poglądu o wadliwości podjętego rozstrzygnięcia. Podejmując decyzję w przedmiocie zasiłku celowego organ pierwszej instancji, co prawda nie odniósł się do dołączonych do wniosku o udzielenie pomocy faktur VAT, to jednak przyznając wnioskowane świadczenie dał pośrednio wyraz uznaniu ich za wiarygodne, skoro na ich podstawie uznał istnienie niezbędnej potrzeby bytowej koniecznej do zaspokojenia, tj. zakupu leków. Tym samym nie można twierdzić, że przyznając zasiłek celowy jedynie w części wnioskowanej kwoty, organ pomocy społecznej odmówił wiarygodności którejś z przedstawionych faktur, o czym winien wówczas wzmiankować w treści uzasadnienia. W ocenie Kolegium rzecz ma się raczej przeciwnie. Skoro organ pierwszej instancji przyznał wnioskowany zasiłek, to tym samym nie doszło do zakwestionowania prawdziwości dokumentów, które stanowiły podstawę jego przyznania. Czym innym jest bowiem odmowa wiarygodności przedstawionych w postępowaniu administracyjnym dowodów, a zupełnie czym innym przyznanie świadczenia w mniejszej kwocie niż wnioskowana, do czego organ jest uprawniony. W pierwszym przypadku organ posiadałby prawo do odmowy przyznania świadczenia, skoro nie istniałaby niezbędna potrzeba bytowa konieczna do zaspokojenia. Kolegium stoi co prawda na stanowisku, że uzasadnienie zwłaszcza decyzji uznaniowej, którą jest bez wątpienia decyzja w przedmiocie zasiłku celowego, winno być nieco bardziej zindywidualizowane, to jednak w analizowanej sprawie uchybienie w sposobie sformułowania uzasadnienia nie miało zdaniem organu odwoławczego wpływu na wynik sprawy. Sama bowiem sentencja rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji odpowiada zebranemu w aktach sprawy materiałowi dowodowemu w zakresie wysokości przyznanego świadczenia, co czyni je prawidłowym.

Nie do zaakceptowania jest, zdaniem organu odwoławczego, pogląd, że ustalona w decyzji organu pomocy społecznej kwota świadczenia dotyczyć ma konkretnej faktury VAT, którą niejako "refunduje", a nie niezbędnej potrzeby bytowej, którą zaspokaja. Wpływ na takie rozumienie przepisów ma także treść art. 39 ust. 2 ustawy, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu m. in. leków. A zatem przyznając świadczenie jedynie w części wnioskowanej kwoty, organ pierwszej instancji umożliwił zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej osoby, lecz wybór faktur, które udzielona pomoc "refunduje", należy już do osoby otrzymującej to świadczenie. Zdaniem organu odwoławczego, organ wydający decyzję nie uchybił przepisom cytowanej ustawy, lecz kierując się całokształtem sytuacji strony, ustalił wysokość zasiłku celowego z uwzględnieniem możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej oraz wysokości dotychczasowej pomocy udzielanej skarżącemu. Rolą pomocy społecznej nie jest zaspokajanie potrzeb osób uprawnionych w pełnym zakresie, lecz jedynie wsparcie ich wysiłków zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Kolegium dostrzegło także, że pomimo wskazania w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji art. 108 k.p.a., nie został jej nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Aby można było mówić o istnieniu tego rygoru, sentencja decyzji winna zawierać konkretne w tym zakresie rozstrzygnięcie, którego na próżno szukać w decyzji organu pierwszej instancji z 20 grudnia 2016 r. A skoro tak, samo przywołanie odpowiedniego przepisu w podstawie prawnej rozstrzygnięcia nie powoduje jeszcze, że decyzja wywierać będzie skutek określony tym przepisem, skoro do jego wystąpienia konieczne jest precyzyjne i dodatkowe sformułowanie zawarte w sentencji decyzji, którego w decyzji organu I instancji nie ma.

W skardze skarżący zarzucił rozstrzygnięciom podjętym w jego sprawie naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., tj. niewyjaśnienie i niepodanie w uzasadnieniu decyzji wszystkich okoliczności faktycznych, w tym zwłaszcza dotyczących wiarygodności załączonych do wniosku o przyznanie zasiłku faktur VAT. Skarżący podał, że obrazujące jego potrzeby życiowe faktury VAT, dotyczące zakupu leków, nie poddane zostały analizie przez oba orzekające w sprawie organy. Odnosząc się z kolei do różnicy pomiędzy kwotą wydatkowaną na zakup leków a kwotą udzielonego zasiłku, skarżący uznał, że brakująca kwota 60,02 zł nie została przez organ pierwszej instancji "rozliczona", a zatem w sposób nieprawidłowy pozostała w jego dyspozycji. Dalej stwierdził, że opłacając z góry faktury za zakup leków wniósł "aportem" na korzyść MOPS w J. G. kwotę pieniężną, która winna być jemu zwrócona w postaci zasiłku celowego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutu braku należytego uzasadnienia decyzji I instancji, Kolegium podkreśliło, że zarzut w tym zakresie został przywołany już w treści odwołania, zaś organ odwoławczy uczynił go przedmiotem swoich rozważań. Istotnie, rozstrzygnięcie oparte na konstrukcji uznania administracyjnego powinno czynić zadość wszelkim wytycznym co do treści uzasadnienia. W niniejszej jednak sprawie uchybienie w sposobie sformułowania uzasadnienia pierwszoinstancyjnego nie miało, zdaniem organu odwoławczego, wpływu na wynik sprawy. Należy mieć na względzie, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, a zatem co do zasady niektóre uchybienia w sposobie rozpoznania sprawy mogą być sanowane przed organem drugiej instancji, który ponownie merytorycznie rozstrzyga sprawę. W kwestii braków uzasadnienia należy uznać, że w razie niemożności odkodowania podstaw rozstrzygnięcia, organ drugiej instancji nie ma możliwości naprawienia błędów popełnionych w instancji niższej, gdyż nie byłoby możliwe przeprowadzenie kontroli instancyjnej, która wiąże się z poznaniem okoliczności prawnych i faktycznych, leżących u podstaw decyzji. W sprawie niniejszej Kolegium miało możliwość poznania powodów rozstrzygnięcia, a to chociażby za sprawą przywołania w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej okoliczności dotyczących sytuacji finansowej organu pomocy społecznej. Kolegium, po skonfrontowaniu zapadłego rozstrzygnięcia z treścią akt sprawy, doszło do przekonania, że sytuacja skarżącego w pełni uzasadniała udzielenie wnioskowanej pomocy jedynie w części. W tej sytuacji brak pełnego uzasadnienia faktycznego decyzji organu I instancji nie stanowił przeszkody w przeprowadzeniu przez Kolegium pełnej kontroli instancyjnej, w wyniku której kwestionowane rozstrzygnięcie utrzymane zostało w mocy.

Nie stanowią również uzasadnionych podstaw zarzuty skarżącego dotyczące braku analizy przedłożonych faktur VAT. Kolegium za organem pierwszej instancji nie kwestionowało ich wiarygodności, stąd uznanie, że mogą one stanowić o istnieniu rzeczywistej potrzeby koniecznej do zaspokojenia, która może być finansowana z zasiłku celowego. Jak już wspomniano wyżej, świadczenie może być przyznane jedynie w części, a to powoduje, że w razie wnioskowanej pomocy, obejmującej potrzebę już zaspokojoną, tzn. sfinansowaną przez osobę zainteresowaną przed złożeniem podania o "refundację", organ pomocy społecznej nie jest obowiązany w całości pokryć wydatki na ich zakup. A to może powodować, że któraś z faktur VAT pozostanie bez "refundacji" ze środków publicznych. Nie jest to jednak sytuacja nadzwyczajna, a już tym bardziej sytuacja nie do zaakceptowania z punktu widzenia regulacji prawnych dotyczących pomocy finansowej, określonych w cytowanej ustawie o pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości rzeczowej ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zakwestionowanego aktu.

Sąd administracyjny nie ma przy tym podstaw prawnych aby oceniać rozstrzygnięcie organu administracji pod kątem jego słuszności, bądź też celowości. Nie rozpatruje również danej sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego.

Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa: materialnego, czy procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej wykazało, że nie są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie.

Przedmiotem kontroli sądowej była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] stycznia 2016 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. G. z [...] grudnia 2016 r., którą przyznano skarżącemu pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu leków i leczenia w kwocie 100 zł. Jednak kwota udzielonej pomocy była w ocenie skarżącego za niska.

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej w skrócie jako ustawa lub u.p.s.). Przepis art. 39 ust. 1 ustawy stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu zasiłek celowy może być przyznawany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Jak wynika z materiału zgromadzonego w sprawie, w tym przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie pracuje zawodowo, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, jest osobą chorą przewlekle. Otrzymuje zasiłek stały w wysokości 604 zł.

Poza sporem było w sprawie, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy - pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Pomoc ta udzielana jest na podstawie przepisów wskazanej ustawy, m.in. w postaci zasiłków celowych, przy czym, świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz uznaniowy, co wynika z zawartego w art. 39 ust. 1 ustawy sformułowania "może być przyznany". Orzekając w przedmiocie przyznania takiego świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom mieszczącym się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Przyznawanie i wypłata zasiłków celowych należy do zadań własnych gmin o charakterze obowiązkowym, stąd też gminy muszą gospodarować ograniczonymi środkami finansowymi w taki sposób, aby zachować zdolność wywiązania się z ustawowo nałożonych obowiązków przez okres całego roku. Wydanie decyzji w sprawie przyznania zasiłku celowego powinno być poprzedzone przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, zaś przy wydawaniu rozstrzygnięcia organ powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, zaś motywy podjętego orzeczenia powinny znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. Uznaniowy charakter decyzji nie pozwala organowi na dowolność w podjęciu rozstrzygnięcia w sprawie, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela.

Wobec tego spełnienie ustawowych kryteriów przyznania pomocy społecznej nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniom.

Organ, rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2008r., sygn. akt I OSK 624/07). Należy przy tym w pełni podzielić pogląd wyrażony w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r. (sygn. akt I OSK 1464/06), iż z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Ponadto, organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym bowiem jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega ponadto wątpliwości, iż organ pomocy społecznej nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń jedynie w wysokości oczekiwanej przez te osoby.

W ocenie Sądu, w omawianej sprawie zostały poddane ocenie okoliczności od jakich uzależnione mogło być udzielenie skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków i leczenia, uwzględniając przy tym wskazane wyżej kryteria dotyczące możliwości przyznania pomocy finansowej w tej formie oraz rozmiaru przyznanej pomocy. Organy rozpoznając żądanie skarżącego i wydając zaskarżone rozstrzygnięcia przedstawiły zarówno możliwości finansowe organu, jak i to, że w analizowanej sprawie skarżący otrzymał prawo do zasiłku stałego, regularnie otrzymuje zasiłki celowe (ostatnia decyzja z dnia 24 listopada 2016 r. na kwotę 240 zł).

Zdaniem Sądu kontrolowana decyzja - zarówno co do prawa udzielenia wnioskowanej pomocy, jak też rozmiaru przyznanej pomocy - została należycie uzasadniona, a organy nie naruszyły granicy uznania administracyjnego przyznając skarżącemu zasiłek celowy na wskazane cele w orzeczonej wysokości. Organom orzekającym w sprawie nie można postawić zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a o przyznaniu świadczeń we wnioskowanym zakresie decydowała obiektywna ocena sytuacji życiowej skarżącego, jak również możliwości finansowe konkretnego ośrodka pomocy społecznej.

Odnosząc się z kolei do podnoszonego przez skarżącego zarzutu braku należytego (pełnego) uzasadnienia decyzji organu I instancji to istotnie sporządzone przez ten organ uzasadnienie można ocenić jako zbyt ogólnikowe, jednak uchybienie takie nie miało wpływu na wynik sprawy. Sama bowiem sentencja rozstrzygnięcia organu I instancji odpowiada zebranemu w aktach sprawy materiałowi dowodowemu w zakresie wysokości przyznanego świadczenia, co czyni je prawidłowym. Nie stanowiło to przeszkody w przeprowadzeniu przez Kolegium pełnej kontroli instancyjnej, w wyniku której, po skonfrontowaniu zapadłego rozstrzygnięcia z treścią akt sprawy, kwestionowaną odwołaniem decyzję utrzymano w mocy, a skarżącemu szczegółowo wyjaśniono powody podjętego rozstrzygnięcia.

Nie stanowią również uzasadnionych podstaw zarzuty skarżącego dotyczące braku analizy przedłożonych faktur VAT. Organy obu instancji nie kwestionowały ich wiarygodności, stąd uznanie, że mogą one stanowić o istnieniu rzeczywistej potrzeby koniecznej do zaspokojenia, która może być finansowana z zasiłku celowego. Jak już wspomniano wyżej, świadczenie może być przyznane jedynie w części, a to powoduje, że w razie wnioskowanej pomocy, obejmującej potrzebę już zaspokojoną, tzn. sfinansowaną przez osobę zainteresowaną przed złożeniem podania o zasiłek, organ pomocy społecznej nie jest obowiązany w całości pokryć wydatki na ich zakup.

Trzeba mieć na względzie, że sam fakt spełnienia kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w określonej wysokości (czy też kontynuacja przyznania świadczenia w określonej wysokości). Jak bowiem wskazano, organy załatwiając wniosek biorą pod uwagę nie tylko sytuację zdrowotną, dochodową osoby uprawnionej ale także możliwości finansowe konkretnego ośrodka z uwzględnieniem liczby osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej w danym rejonie. Organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona, a zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są zatem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących wsparcia i zamieszkujących na terenie danej gminy. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych organy pomocy są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1915/13 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1079/14).

Uznając zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo, Sąd oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji wyroku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).