Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 477/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy: article: art.255
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 1358/11 w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J." Sp. z o.o. w J. i W. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiąc październik 2006 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2014 r. o sygn.akt I SA/Kr 1358/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił W. G. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] maja 2011 r.

W dniu [...] kwietnia 2014 r. (data stempla pocztowego) skarżący wniósł zażalenie na zarządzenie z dnia [...] kwietnia 2014 r. wzywające go do uiszczenia wpisu sądowego. Podał, że z uwagi na brak środków pieniężnych nie ma możliwości uiścić wpisów. Wniósł w związku z tym o zwolnienie go od tych wpisów w całości.

Powyższe zażalenie zostało potraktowane jako ponowny wniosek o przyznania prawa pomocy i skarżący został wezwany o uzupełnienie jego braków poprzez podpisanie oraz złożenie wniosku na formularzu PPF (zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] czerwca 2014 r.).

W "Oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach" skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną M. G. ur. w [...] r., z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej od [...] r. W. G. pobiera emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie netto ("po potrąceniu przez komornika skarbowego"). M. G. pobiera natomiast emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie netto. Miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: opłatę za energię elektryczną – [...] zł, opłatę za usługi wodnokanalizacyjne – ok. [...] zł ([...] zł : [...] miesiące = [...] zł), wydatki na insulinę wnioskodawcy – [...] zł, wydatki na leki nasercowe M. G. – [...] zł, abonament telewizyjny i telefoniczny – [...] zł, opłatę za wywóz śmieci – [...] zł, podatek – [...] zł (na kwartał), wydatki na żywność, ubranie oraz środki czystości – po ok. [...] zł. Skarżący podał także, że potrzebny jest dodatkowo opał. Wskazał, że nie posiada oszczędności nieruchomości, środków pieniężnych ani przedmiotów o wartości pow. [...] euro. Uiszczenie opłat odbiłoby się zatem w bardzo negatywny sposób na rodzinie i zabrakłoby środków na bieżące utrzymanie. Ponadto skarżący wskazał na swoje problemy zdrowotne.

Wojewódzki Sąd Administracyjni w Krakowie uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd stwierdził, że treść złożonego przez skarżącego oświadczenia we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarcza dla przyjęcia, że jego stan majątkowy uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych które na obecnym etapie wynoszą [...] zł (wpis od zażalenia).

Dokonując oceny w tym zakresie Sąd opierał się na wiedzy uzyskanej w toku niniejszego postępowania oraz znanej z urzędu w związku z innymi zainicjowanymi przez wnioskodawcę postępowaniami w przedmiocie prawa pomocy (jak choćby prowadzonymi pod sygn. akt I SA/Kr 438/13 czy I SA/Kr 584/13). Sąd miał na uwadze także, że na wcześniejszym etapie postępowania, skarżący wskazywał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem R. G. ur. w [...] r., synową M. G. ur. w [...] r. oraz wnukami: N. G. ur. w [...] r. i A. G. ur. w [...] r. W rozpatrywanym zaś aktualnie wniosku skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym tylko z żoną. Sąd miał także na uwadze, że na wcześniejszym etapie postępowania skarżący wskazywał również, że miesięcznie ponosi koszt raty kredytu w S. w wysokości [...] zł. Aktualnie tego obciążenia finansowego nie wskazał.

Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł zażalenie wskazując, że jego sprawa jest sztucznie podzielona na [...] oddzielnych spraw, co skutkuje sztucznym generowaniem kosztów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w nim wskazanych.

Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w niniejszym postępowaniu została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem najpierw Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2013 r., a potem, na skutek ponownego wniosku w tym samym zakresie, postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 listopada 2013 r. (sygn. akt I SA/Kr 1353/11), którymi odmówiono W. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wspomnianych postanowień wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżącego niemożności poniesienia kosztów postępowania. WSA uznał bowiem, że przedstawione przez stronę dane były niekompletne i budziły istotne wątpliwości, zaś skarżący - mimo wezwania - nie przedstawił żądanych dokumentów. Z akt sprawy wynika, że odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy Sąd wskazał na brak wnioskowanych dokumentów oraz niewiarygodność zestawienia danych przedstawionych przez skarżącego we wniosku PPF.

Wskazane wyżej prawomocne postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona.

Składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący został wezwany do złożenia go na urzędowym formularzu PPF oraz o jego podpis.

Wezwanie to wykonał.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, odmawiając skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazał, iż oparł się na wiedzy uzyskanej w toku postępowania oraz znanej sądowi z urzędu w związku z innymi toczącymi się postępowaniami wnioskującego. Tym samym nie wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów, obrazujących jego stan majątkowy, stwierdzając, iż to "prowadzić musiałoby niechybnie do bezproduktywnego przedłużenia okresu prowadzonego w sprawie postępowania". Sąd założył, że skoro wcześniej skarżący na wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów podawał, że uzyskanie dokumentacji jest niemożliwe z uwagi na trudną sytuację rodziny i narastające w niej konflikty oraz rodzina nie wyraża zgody na przekazanie dokumentów, to kolejne wezwania prowadzić będą do bezproduktywnego przedłużenia postępowania. Powołał się przy tym na prymat ekonomiki postępowania nad powinnością wynikającą z przepisu art. 255 p.p.s.a.

Oceniając przedmiotowy wniosek, będący ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, negatywnie, Sąd uznał, że skoro w tym wniosku skarżący wskazał, że zamieszkuje tylko z żoną, a nie jak w poprzednim – z żoną, synem, synową oraz wnukami – oraz nie wskazywał na ponoszenie jakichkolwiek rat kredytu (w poprzednim wniosku skarżący wskazał, że koszt raty kredyty w S. to [...] zł miesięcznie), to będzie on w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych przy dochodach na tym samym poziomie jaki wskazywał wcześniej.

Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonego przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Sąd I instancji prawidłowo zatem oparł swoje rozstrzygnięcie na porównaniu obecnej sytuacji materialnej skarżącego z sytuacją w jakiej znajdował się on na etapie poprzedniego postępowania w tym przedmiocie, jednakże nie sposób zgodzić się z zaniechaniem tego Sądu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego wątpliwości powstałe na skutek złożenia przedmiotowego wniosku. Okoliczności, na których Sąd oparł swe rozstrzygnięcie są właściwie domniemaniami wobec założenia, że skoro skarżący wcześniej odmawiał przedłożenia wnioskowanych dokumentów, to tym razem, z uwagi na ekonomikę procesową, nie ma sensu wzywać go o uzupełnienie danych. Tym samym Sąd przyjął, że formularz PPF, w którym skarżący tym razem wskazał, iż zamieszkuje tylko z żoną (a nie również z synem i jego rodziną) oraz nie wskazał raty kredytu (który pojawiał się na wcześniejszych etapach) jest wystarczający do oceny jego sytuacji. Sąd nie wezwał go do wskazania jakichkolwiek dodatkowych danych, które mogły zmienić się wobec różnic wynikających z porównania wniosków będących podstawą do ponownego ubiegania się o przyznanie prawa pomocy. Obowiązkiem Sądu, wbrew jego twierdzeniom, było wezwanie wnioskodawcy do złożenia stosownych wyjaśnień na okoliczność zmian wynikających z treści nowego wniosku, zgodnie z obowiązującymi przepisami (art. 255 p.p.s.a.), gdyż nie sposób przyjąć, że sam wniosek PPF jest wystarczający do dokonania potrzebnych w niniejszej sprawie ustaleń.

Nie do przyjęcia jest również przyznawanie prymatu zasadzie ekonomiki postępowania nad powinnością wynikającą z przepisu art. 255 p.p.s.a., który wyraźnie stanowi, że "Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego". Prawo do obrony (art.42 ust. 2 Konstytucji) jest jednym z najbardziej doniosłych praw jednostki i choć odnosi się do postępowania karnego, to jednak z innych przepisów konstytucyjnych (m.in. prawa do sądu – art. 45 pkt 1 Konstytucji - i z zasady równości – art. 32 Konstytucji) można wydobyć ogólne prawo każdego do pomocy prawnej w postępowaniu sądowym. Obowiązkiem sądu jest więc dokładne zbadanie sprawy w każdym przypadku, zgodnie z obowiązującymi przepisami, niezależnie od postawy skarżącego. Biorąc pod uwagę powyższe, trudno zgodzić się z Sądem I instancji, że przedmiotowy wniosek PPF jest wystarczający dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Założenie, że niewskazanie we wniosku syna wraz z rodziną jako osób, z którymi skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe stanowi o poprawie jego sytuacji finansowej jest założeniem poczynionym, zdaniem Sądu, nad wyrost. Przyjęcie, że stosunki rodzinne skarżącego w dalszym ciągu są na tyle złe, że nie uzyska on od członków rodziny żadnych dokumentów, również jest przedwczesne.

Sąd nie wyjaśnił na czym dokładnie polegają zmiany okoliczności, które miałby uzasadniać przyznanie prawa pomocy, a ze złożonego wniosku wynika, że pewne zmiany nastąpiły. Trudno jednak uznać, że wniosek ten jest wystarczający dla dokonania na jego podstawie oceny, czy są one wystarczające do zmiany decyzji w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.