Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 589/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 §3, art. 246 § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 9 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "M." Spółki z o.o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 510/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "M." Spółki z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 510/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., odmówił M. Sp. z o.o. w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych.

Pismem z [...] maja 2014 r. spółka wniosła skargę na wskazane w sentencji postanowienie. Równocześnie skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] czerwca 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 1.000.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok 1.661.498,43 zł, strata za ostatni rok obrotowy według bilansu - 68.071,01 zł. Skarżąca podała, że stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi odpowiednio

50.382,71 zł w Banku PKO BP S.A. oraz 148.224,80 zł w Banku Spółdzielczym.

Oddalając wniosek Sąd I instancji wskazał na przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, określone w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) i uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania.

Zdaniem Sądu spółka nie wykazała, że konieczność uiszczenia kosztów sądowych, są dla spółki nadmiernym obciążeniem. Wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosząca 1.000.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok

w wysokości 1.661.498,43 zł oraz stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. kwota ok. 200.000 zł, uzasadniają wniosek, że strona jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania w sprawie.

Sąd I instancji wyjaśnił również, że strata powstaje w wyniku nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu.

W konsekwencji, w ocenie Sądu I instancji sytuacja strony nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w sprawie zainicjowanej przez spółkę, gdyż w istocie obraca ona znacznymi środkami pieniężnymi. Zdaniem Sądu poniesienie pełnych kosztów sądowych nie spowoduje uszczerbku dla skarżącej, która nie znajduje się w sytuacji wyjątkowej, uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, czego nie potwierdza także argumentacja przedstawiona w sprzeciwie. Wbrew twierdzeniom spółki, że jej płynność finansowa byłaby w sytuacji poniesienia przez nią wpisu od skargi zagrożona, jak wielokrotnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny, nie można uznać, że skarżąca, dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania, gdyż podmiot taki nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy.

W tym stanie sprawy Sąd I instancji uznał, że skarżąca jest w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego i na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.

Zażaleniem M. Sp. z o.o. w B. zaskarżyła postanowienie Sądu I instancji w całości zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a polegający na uznaniu, że skarżąca dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na uiszczenie opłaty od skargi.

Podnosząc ten zarzut skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a więc stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., obejmującego zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków i opłat sądowych lub obejmującego ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, uwarunkowane jest wykazaniem przez wnioskodawcę, że jego sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze nie są wystarczające dla poniesienia pełnych kosztów postępowania przed sądem. W przypadku osoby prawnej oznaczać to będzie wykazanie sytuacji, w której pomimo bycia zobowiązaną na mocy generalnej zasady ponoszenia przez strony postępowania kosztów swojego w nim uczestnictwa (art. 199 p.p.s.a.), nie ma ona realnej możliwości wygospodarowania środków finansowych niezbędnych na pokrycie pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, podzielić należy ocenę, jakiej dokonał Sąd I instancji w związku z rozpoznaniem wniosku skarżącej o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia opłaty sądowej – wpisu od skargi.

W więcej niż lakonicznym uzasadnieniu zażalenia, skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie wskazała żadnych nowych okoliczności, ani odmiennej – niż przedstawiona przez Sąd Instancji, interpretacji dotychczas wskazywanych faktów. Podniosła jedynie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w wyniku błędnych ustaleń faktycznych poczynionych przez referendarza sądowego.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przedmiotem zażalenia nie jest postanowienie referendarza sądowego dnia [...] czerwca 2014 r., które spółka zaskarżyła wnosząc od niego sprzeciw, ale wydane na skutek tego sprzeciwu postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] sierpnia 2014 r.

W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka nie wykazała, by konieczność poniesienia przez nią kosztów sądowych w sprawie, odbiegała od innych ciężarów finansowych, jakie ponosi w związku z prowadzoną działalnością. Ubieganie się przez stronę o przyznanie prawa pomocy nie może zaś prowadzić do regulowania wszelkich innych należności, kosztem opłat sądowych należnych względem Skarbu Państwa. Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każdy wszczynający postępowanie powinien liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów postępowania. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik., opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji, dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Odnosząc to do realiów rozpoznawanej sprawy, zarówno wartość kapitału zakładowego skarżącej, środków trwałych oraz stan jej rachunków bankowych, potwierdzają, że prowadzi ona działalność znacznych rozmiarów, w związku z tym brak jest podstaw do uznania, że konieczność poniesienia w niniejszej sprawie kosztów sądowych przekracza zakres jej możliwości finansowych.

W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego też udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, przy uwzględnieniu wysokości obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i oceny jej możliwości finansowych.

Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Nie może być podstawą uwzględnienia takiego wniosku przekonanie skarżącej o błędnej ocenie okoliczności faktycznych, podczas gdy nie wskazuje się, o jakie okoliczności chodzi. Brak jakiejkolwiek argumentacji w uzasadnieniu zażalenia skarżącej nie daje podstaw do uwzględnienia jej wniosku, a zatem należało odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji