Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1029/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2014 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] roku nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R., decyzją z dnia [...]r. Nr [...] zmienił decyzję Nr [...] z dnia [...]r. w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w następującym zakresie: przyznano prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla K.F. od 1.10.2012r. do 31.10.2012r. w wysokości 294,68zł. do 1.11.2012r. do 30.11.2012r. w wysokości 295,59zł., od 1.12.2012r. do 31.12.2012r. w wysokości 290,65zł. i od 1.01.2013r. do 31.01.2013r. w wysokości 292,15zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał m.in., że 27.09.2012r. strona przedłożyła informację z Sądu Okręgowego w G. z dnia 16.08.2012r. z której wynika, iż w okresie od stycznia 2011 r. do nadal otrzymuje 50 euro tytułem zasądzonych alimentów bezpośrednio od osoby zobowiązanej do ich płacenia tj. od M.F. W trakcie prowadzonego postępowania ustalono, iż na konto OPS od E.F. wpłynęły: dnia 7.11.2012r. kwota 394,16zł., dnia 20.11.2012r. kwota 195,69zł., dnia 11.12.2012r. kwota 194,39zł, dnia 24.12.2012r. kwota 10zł., dnia 24.12.2012r. kwota 10zł., dnia 22.01.2013r.kwota 197,08zł., dnia 28.01.2013r. kwota 10zł., dnia 13.02.2013r. kwota 197,68zł. dnia 20.02.2013r. kwota 10zł. i dnia 13.02.2013r. kwota 195,97zł. Organ I instancji poinformował stronę, że powyższe kwoty zostaną zaliczone na poczet nienależnie pobranych świadczeń. Organ I instancji zmienił wysokość przysługującego stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego ma rzecz K.F. w następujący sposób:

W październiku 2012r. strona otrzymała 50 euro x 4,1064 kurs walutowy = 205,32 zł, a więc za ten miesiąc świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługiwało w wysokości 294,68zł (500zł -205,32 zł = 294,68zł)

W listopadzie 2012r. strona otrzymała 50 euro x 4,0882 kurs walutowy = 204,41 zł, a więc za ten miesiąc świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługiwało w wysokości 295,59 zł (500zł -204,41 zł = 295,59 zł)

W grudniu 2012r. strona otrzymała 50 euro x 4,1870 kurs walutowy = 209,35 zł, a więc za ten miesiąc świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługiwało w wysokości 290,65zł (500zł - 209,35zł = 290,65zł)

W styczniu 2013r. strona otrzymała 50 euro x 4,1570 kurs walutowy = 207,85 zł, a więc za ten miesiąc świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługiwało w wysokości 292,15zł (500zł -207,85 zł = 292,15zł)

Od tej decyzji odwołanie wniosła E.F. (pełnomocnik K.F. ) wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podnosiła ona, iż córka poinformowała OPS o fakcie otrzymywania od dłużnika 50 euro miesięcznie już w 2011r., a "OPS natomiast cały czas utrzymuje, iż otrzymał taką informację w dniu 27.09.2012r.". Nadmieniła, iż córka co miesiąc przelewa do OPS otrzymane kwoty, a OPS nie chce uznać w całości wpłat jakich dokonuje córka - chodzi tu o koszty (prowizja przelewu europejskiego), którą córka opłaca od każdego przelewu.

Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, że decyzją nr [...] z dnia [...]r. organ I instancji przyznał prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.F. na okres od 1.10.2012r. do 30.09.2013r.w wysokości 500 zł miesięcznie. Postępowanie w sprawie zmiany wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego za październik 2012r. oraz w sprawie nienależnie pobranych świadczeń w/w okresie w związku z otrzymaniem bezpośrednich alimentów od dłużnika zostało wszczęte przez organ I instancji z urzędu, o czym strona została poinformowana pismem z dnia 12.11.2012r. Podniesiono, że postępowanie w sprawie zmiany wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego za listopad 2012r. oraz w sprawie nienależnie pobranych świadczeń w/w okresie w związku z otrzymaniem bezpośrednich alimentów od dłużnika zostało wszczęte przez organ I instancji z urzędu, o czym strona została poinformowana pismem z dnia 6.12.2012r. Wskazano, iż postępowanie w sprawie zmiany wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego za styczeń 2013r. oraz w sprawie nienależnie pobranych świadczeń w/w okresie w związku z otrzymaniem bezpośrednich alimentów od dłużnika zostało wszczęte przez organ I instancji z urzędu, o czym strona została poinformowana pismem z dnia 5.02.2013r. Zauważono, że organ I instancji wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż 27.09.2012r. strona przedłożyła informację z Sądu Okręgowego w G. z dnia 16.08.2012r. z której wynika, iż w okresie od stycznia 2011 r. do nadal otrzymuje 50 euro tytułem zasądzonych alimentów bezpośrednio od osoby zobowiązanej do ich płacenia tj. od M.F.

Jako podstawę prawną do zmiany decyzji organ wskazał art.24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. poz. 1228 z 2012r. ze zm.) który stanowi, że organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Wskazano, że stosownie do art.2 pkt.7 lit.d w/wym ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Kolegium podkreśliło, że E.F. w treści odwołania potwierdziła, że córka otrzymuje od dłużnika alimentacyjnego alimenty w wysokości 50 euro miesięcznie, tak więc kwotę tę należy uznać w całości zgodnie z powołanym przepisem za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego przez osobę uprawnioną. Fakt, iż z kwoty przelewu tj. kwoty 50 euro (którą strona przekazuje do OPS w R.) Bank potrąca prowizję nie ma wpływu na wynik niniejszego postępowania. Osoba uprawniona może wpłacać kwoty nienależnie pobranych świadczeń bezpośrednio do kasy Ośrodka, a wówczas uniknie kosztów związanych z nadaniem przelewu.

Biorąc pod uwagę powyższe – w opinii Kolegium - należało uznać, że osoba uprawniona K.F. nienależnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego (które zostały jej wypłacone w miesiącu październiku, listopadzie i grudniu 2012r. oraz z miesiącu styczniu 2013r. w wysokości po 500 zł miesięcznie) do wysokości otrzymanych alimentów w tych miesiącach. Zdaniem Kolegium - tym samym zgodnie z przepisem art.24 ust. 1 ustawy, istnieją podstawy do zmiany decyzji przyznającej osobie uprawnionej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Reasumując Kolegium stwierdziło, iż organ I instancji postąpił prawidłowo zmieniając decyzję przyznającą osobie uprawnionej K.F. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego tj. decyzję nr [...] z dnia [...]r. w części dotyczącej wysokości przysługujących świadczeń z funduszu alimentacyjnego w ten sposób, że uznał, iż:

w październiku 2012r. strona otrzymała 50 euro x 4,1064 kurs walutowy = 205,32 zł, a więc za ten miesiąc świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługiwało w wysokości 294,68zł (500zł -205,32 zł)

w listopadzie 2012r. strona otrzymała 50 euro x 4,0882 kurs walutowy = 204,41zł, a więc za ten miesiąc świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługiwało w wysokości 295,59 zł (500zł -204,41 zł)

w grudniu 2012r. strona otrzymała 50 euro x 4,1870 kurs walutowy = 209,35 zł, a więc za ten miesiąc świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługiwało w wysokości 290,65zł (500zł -209,35zł)

w styczniu 2013r. strona otrzymała 50 euro x 4,1570 kurs walutowy = 207,85 zł, a więc za ten miesiąc świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługiwało w wysokości 292,15zł (500zł -207,85 zł).

Na zakończenie organ odwoławczy wskazał, że kwoty wpłacone przez osobę uprawnioną w poszczególnych miesiącach na konto Ośrodka winny być zaliczone na poczet nienależnie pobranych świadczeń, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w kolejnej decyzji wydanej w tej sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącej K.F. – E.F. podnosiła, że w tej samej sprawie, decyzjami z dnia [...]r. oraz dnia [...]r. Kolegium uchylało zaskarżone decyzje, a teraz utrzymuje je w mocy pomimo, iż nic w tej sprawie się nie zmieniło. Podnosiła, że Kolegium wskazywało w wydanych wcześniej decyzjach, że "OPS z chwilą otrzymania informacji, iż z Niemiec napływają pieniądze na konto walutowe córki (...) powinien od razu zmienić wysokość świadczeń z funduszu alimentacyjnego pomniejszoną o 50 euro czyli około 200 zł, a teraz w wymienionych decyzjach nie ma o tym mowy". Pełnomocnik skarżącej nadmieniła, iż "OPS w R. do tej pory wypłaca córce po 500 zł miesięcznie mimo posiadanej wiedzy. Cały czas są wydawane decyzje wstecz. Pełnomocnik skarżącej wskazywała, iż OPS nie informował córki o możliwości wpłat bezpośrednio do kasy OPS. Podniosła, że – jej zdaniem - "wypłacanie euro i wymiana na złotówki a potem wpłata do kasy OPS byłaby nie jasna i mało klarowna w razie gdyby trzeba by było udokumentować co dzieje się z pieniędzmi pobieranymi z Niemiec. Pełnomocnik skarżącej zaznaczyła, że dołączyła do skargi ksero odwołania do Samorządowego Kolegium z dnia 31.12.2012r., gdzie opisuje całą sytuację na 9 stronach, jakie są moje jej relacje z OPS w R., ale i tego Kolegium w swych ostatnich decyzjach nie wzięło pod uwagę. Nadto pełnomocnik skarżącej opisała trudną sytuację rodziny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta, co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa w zaistniałym stanie faktycznym, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.). Oznacza to między innymi, że sąd nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwość kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w rozpatrywanej sprawie została zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta R. z dnia [...]r. Nr [...] zmieniającą decyzję Nr [...] z dnia [...]r. w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego w następującym zakresie: przyznano prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla K.F. od 1.10.2012r. do 31.10.2012r. w wysokości 294,68zł. do 1.11.2012r. do 30.11.2012r. w wysokości 295,59zł., od 1.12.2012r. do 31.12.2012r. w wysokości 290,65zł. i od 1.01.2013r. do 31.01.2013r. w wysokości 292,15zł.

Jako podstawę rozstrzygnięcia organ powołał m.in. art. 104 k.p.a. oraz art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (dalej ustawa).

Zgodnie z treścią art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w szczególności jeżeli osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z uwagi na to, że chodzi w takich sytuacjach o zmianę decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła określone prawo, a więc decyzji o charakterze konstytutywnym, zmiana może dotyczyć jedynie okresu przyszłego. Decyzja w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie może dotyczyć okresu, który już upłynął, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Podobnie stanowi niepowołany w decyzji art. 163 k.p.a., który uprawnia organ do zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji konstytutywnej, na mocy której strona nabyła prawo, stanowi podstawę do zmiany przyznanego stronie uprawnienia jedynie na przyszłość.

Wynika to zarówno z uregulowań art. 24 i 25 ustawy jak i z wyjaśnień zawartych w dorobku orzecznictwa sądów administracyjnych w podobnych sprawach (por. teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2012 r. I OSK 1662/11: "postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu. Przewidziana w przepisie art. 24 ust. 1 u.p.o.u.a. weryfikacja świadczenia może odnosić skutek jedynie na przyszłość" (LEX nr 1120615) i przywołane w uzasadnieniu do w/w wyroku inne orzeczenia NSA, cyt.:" Dokonana w zaskarżonym wyroku wykładnia wskazanych wyżej przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, którą niniejszy skład Sądu podziela nawiązuje do stanowiska wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2010 r., I OSK 597/10, publ. Lex nr 603373. Stanowisko tam zawarte znalazło pełną akceptację w orzecznictwie tego Sądu (vide np. wyroki NSA: z dnia 21 października 2010 r., publ. Lex nr 745365, I OSK 899/10, z dnia 28 czerwca 2011 r., publ. CBOIS, I OSK 330/11 i z dnia 14 lipca 2011 r., I OSK 681/11, publ. Lex nr 1082798").

Reasumując brak jest podstaw prawnych do wydawania w oparciu o regulację art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzji zmieniającej ostateczne rozstrzygnięcie, na mocy którego strona pobrała już świadczenia z funduszu. Nie istnieje bowiem podstawa prawna, by w oparciu o omawiany przepis usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już lub - nie wypłacono, świadczenia.

Zaskarżone decyzje organów obu instancji wydano zatem z naruszeniem przepisów prawa procesowego i prawa materialnego, co mogło i miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą zobowiązane do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zastosowania właściwych przepisów, z uwzględnieniem zaprezentowanej powyżej wykładni przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt. 1 sentencji wyroku. Orzeczenie w pkt. 2 sentencji znajduje umocowanie w art. 152 p.p.s.a.