Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 459/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Protokolant:: Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 listopada 2010 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem oraz składki na ubezpieczenia społeczne I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu odwołania D. J. od decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., kwestionowaną decyzję utrzymało w mocy.

Organ pierwszej instancji, odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, wnioskowanego na K.J., na okres zasiłkowy 2008/2009 oraz składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, wnioskowanej na D. J. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że dochód na osobę w rodzinie strony przekracza kwotę kryterium dochodowego, tj. 583,00 zł. Ponadto dodał, że nie zaistniała okoliczność, która pozwoliłaby na przyznanie świadczenia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. W poprzednim okresie zasiłkowym, tj. 2007/2008, D.J. nie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne.

Od powyższej decyzji strona odwołała się. W uzasadnieniu wskazała na takie okoliczności jak: niepełnosprawność syna, brak swojej aktywności zawodowej z tego powodu oraz niski dochód rodziny, który uprawnia ją do stałego korzystania z zasiłku rodzinnego. Podniosła nadto wzorowe wypełnianie obowiązku szkolnego przez syna, co dodatkowo uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zarzuciła też, że zaskarżonej decyzji nie nadano odpowiedniej sygnatury, ani też nie odnosi się ona do konkretnego wniosku osoby uprawnionej, nie wskazano w niej także daty jego złożenia.

Jak dalej podało Kolegium, w myśl art. 21 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz.U. nr 219, poz. 1706) do postępowań w sprawach ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okresy zasiłkowe przypadające przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, rozpoczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i niezakończonych ostateczną decyzją, stosuje się dotychczasowe przepisy. Ustawa ta - zgodnie z treścią art. 26 ww. ustawy - weszła w życie z dniem 1 stycznia 2010 r. Oznacza to, że do świadczenia pielęgnacyjnego na okres zasiłkowy 2008/2009 mają zastosowanie przepisy w brzmieniu obowiązującym przed tą datą. Dla wyjaśnienia wskazać już tylko należy, że po tej dacie, tj. po dniu 1 stycznia 2010 r. - w związku z uchyleniem m.in. ust. 2 ww. przepisu - ustawodawca nie uzależnia już przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od spełnienia kryterium dochodowego.

Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2010 r. (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.); dalej: ustawa, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl ust. 2 ww. przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Przepisy art. 5 ust. 3-10 ustawy stosuje się odpowiednio.

W myśl zaś art. 5 ust. 2 ustawy, w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583,00 zł.

Przez dochód rodziny – zgodnie z treścią art. 3 pkt 2 ustawy - należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Przy czym - stosownie do treści art. 3 pkt 1 lit. a i c ustawy - ilekroć mowa o dochodzie, oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego.

Zauważyć także należy, że zgodnie z treścią art. 5 ust. 3 ustawy, w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje.

Odnosząc powyższe do sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie należy zauważyć, że nie ma podstaw do przyznania tego świadczenia, gdyż dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w tej rodzinie, przekracza kwotę 583,00 zł, którą to ustawodawca wyznaczył jako kryterium pozytywnego rozpatrzenia wniosku dla tego rodzaju świadczeń. Z przedłożonych dokumentów bezspornie wynika, że przychód rodziny (składającej się z 3 osób) w 2007 r. - wyniósł 29.057,96 zł, dochód zaś 27.725,46 zł (brutto), co po odliczeniu kwoty na podatek dochodowy (1.016,00 zł), składki na ubezpieczenie społeczne (3.233,50 zł) oraz na ubezpieczenie zdrowotne (2.324,20 zł - wyliczona stosownie do treści § 15 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie rodzinne, Dz.U. nr 105, poz. 881 ze zm.) daje kwotę 21.151,76 zł. Kwota miesięcznego dochodu rodziny wyniosła 1.762,64 zł, a w konsekwencji, w przeliczeniu na osobę w rodzinie - 587,54 zł. Tym samym, kryterium dochodowe przewidziane w ustawie zostało przekroczone. Okoliczność ta przesądziła o odmowie wnioskowanego świadczenia, a w ślad za tym składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Sprawę przeanalizowano także pod kątem zaistnienia przesłanki wskazanej w treści art. 5 ust. 3, w związku z art. 17 ust. 2 ustawy. Sytuacja taka, w niniejszej sprawie, jednak nie zaistniała. W poprzednim okresie zasiłkowym nie przysługiwało bowiem stronie świadczenie pielęgnacyjne. Nie było więc podstaw ku temu, by pomimo przekroczenia kryterium dochodowego przyznać wnioskowane świadczenie na podstawie ww. przepisu.

Odnosząc się natomiast do podniesionych przez stronę argumentów powołanych w uzasadnieniu wniesionego odwołania wskazać należy, iż nie zasługiwały one na uwzględnienie. W stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2010 r. o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, a wraz z nim składki na ubezpieczenie zdrowotne, decydujące znaczenie miało spełnienie - oprócz podstawowych warunków - kryterium dochodowego. Tym samym, powołane przez stronę okoliczności związane z wzorowym wypełnianiem przez syna obowiązku szkolnego, nie mogły mieć znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia. Wskazać przy tym należy, że to właśnie przez wzgląd na niepełnosprawność syna i brak aktywności zawodowej, odwołująca się w ogóle mogła podjąć starania o przyznanie tego rodzaju świadczenia. Jednakże, jak już wyżej podano, oprócz tych wymogów, strona musiała także spełnić wymagania związane z dochodem przypadającym na jednego członka rodziny. Te zaś, jak wykazano, nie zostały spełnione.

Na uwzględnienie nie zasługują także podniesione przez odwołującą się argumenty związane z rzekomym brakiem sygnatury decyzji, albowiem została ona w takową opatrzona ([...]). Niemniej jednak zauważyć należy, że nawet gdyby nie została opatrzona żadną sygnaturą, to i tak nie stanowiłoby to naruszenia obowiązujących w tej materii przepisów prawa. Żaden bowiem z przepisów, nie czyni wskazania sygnatury koniecznym elementem decyzji.

Również nie zasługują na uwzględnienie argumenty związane z tym, że nie odnosi się ona do konkretnego wniosku osoby uprawnionej. W osnowie decyzji wskazano bowiem zarówno, że wniosek ten pochodzi od odwołującej się, jak i że dotyczy ona okresu zasiłkowego 2008/2009. Okoliczności te, zgodne są zaś z treścią znajdującego się w aktach sprawy wniosku. Tym samym, brak powołania daty wniosku nie ma znaczenia dla meritum rozstrzygnięcia.

W skardze na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu D.J. wniosła o uchylenie, w jej przekonaniu, błędnej decyzji.

Skarżąca podniosła, że zarówno decyzja organu I instancji, jak i decyzja organu II instancji wynikają z faktu prostego błędu rachunkowego przy wyliczaniu kwoty miesięcznego dochodu w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Prawidłowo obliczona kwota miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie wynosi 531,54 zł. Tym samym, kryterium dochodowe przewidziane w ustawie w kwocie 583,00 zł, od spełnienia którego uzależnione jest przyznanie w/w świadczeń nie tylko zostało przekroczone ale miesięczny dochodów na osobę w rodzinie jest niższy od tego kryterium.

Do skargi skarżąca dołączyła szczegółowe "Obliczenie kwoty dochodu miesięcznego na osobę w rodzinie".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada zatem, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z przepisami prawa. W razie uwzględnienia skargi wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym nie posiadając kompetencji do rozstrzygania bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania. Zatem nie mogąc rozstrzygać co do meritum sprawy Sąd nie jest władny orzec o przyznaniu świadczenia względnie o zmianie przyznanego przez organ administracji publicznej świadczenia.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.); dalej: p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Bezspornym jest stan faktyczny wynikający z akt administracyjnych sprawy.

Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem na okres zasiłkowy 2008/2009. Do wniosku dołączone zostało orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. z dnia [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności K.J. Jak wskazano w orzeczeniu, ustalony stopień niepełnosprawności dziecka, urodzonego dnia [...], datuje się od ukończenia przez nie szesnastego roku życia, zaś orzeczenie wydaje się do dnia 31 października 2010 r. W orzeczeniu zawarte zostało również stwierdzenie o konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2010 r., a to w związku z art. 21 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz.U. nr 219, poz. 1706), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po myśli ust. 2 tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 3-10 ustawy stosuje się odpowiednio.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583,00 zł.

W swoich decyzjach, zarówno organ l instancji jak i organ odwoławczy, po prawidłowo dokonanej analizie sytuacji dochodowej rodziny skarżącej w roku 2007 stwierdziły, że nie może być jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a co za tym idzie i składka na ubezpieczenie, z uwagi na niespełnienie wymogu nieprzekroczenia ustalonego kryterium dochodowego.

Art. 3 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że poprzez dochód rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Przytoczony wyżej przepis, który nakazuje do stanu faktycznego wynikającego z wniosku o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego stosować stan przeszły, gdyż prawo do świadczeń ustala się w oparciu o dochód w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ma charakter wyjątku. Powinno się go więc wykładać systemowo, mając także na względzie cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, mieszczącej się, co wymaga podkreślenia, w systemie przepisów pomocowospołecznych, a więc z istoty skierowanych do osób i jak w tym przypadku do rodzin - wymagających wsparcia i socjalnej ochrony. Świadczenia rodzinne, są bowiem formami pomocy państwa skierowanymi do rodzin o najniższych dochodach, celem zaś ustawy o świadczeniach rodzinnych jest wsparcie rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej, wychowującej dzieci, w tym niepełnosprawne.

Świadczenie pielęgnacyjne z art. 17 ust. 1 ma zatem charakter socjalny. Jego celem jest kompensacja strat materialnych powstałych na skutek rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem w okresie, który de facto wyznacza zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Tym samym, w opinii Sądu, nie należy ono do grupy świadczeń przewidzianych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, które objęte są zasadą okresowości w jej rozumieniu. Oznacza to, że świadczenie to owszem przysługuje przez określony okres, a dokładnie przez okres, w którym zachodzą okoliczności związane z jego przysługiwaniem, jednakże ma on charakter indywidualny, w każdym przypadku odmienny, zależny od ustaleń, wyżej wspomnianego, właściwego organu.

Z takiego charakteru świadczenia pielęgnacyjnego wynika to, że do badania kwestii jego przyznania nie należy stosować wszystkich reguł przewidzianych dla świadczeń rodzinnych, które ustawa traktuje jako stricte okresowe, przyznawane na każdy, kolejny okres zasiłkowy.

Z tej przyczyny, zadaniem organów orzekających było nie tylko ograniczenie się do zbadania sytuacji dochodowej rodziny skarżącej z roku 2007. Z uwagi na wyżej opisany charakter świadczenia pielęgnacyjnego winny one ustalić, czy świadczenie to skarżąca mogłaby pobierać w okresie późniejszym, dla którego winny ustalić sytuację dochodową rodziny.

W przekonaniu Sądu powyższa interpretacja jest jak najbardziej uzasadniona i znajduje potwierdzenie choćby na gruncie ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.), w której zawarty w przepisie art. 7 ust. 5 zwrot "przyznaje się na okres 6 miesięcy" statuuje jedynie zasadę, ustalając okres dodatku niejako maksymalny, nie precyzując natomiast możliwości ani niemożności przyznania go za okres krótszy. Jedynie wyłącza on możliwość przyznania świadczenia na czas dłuższy niż 6 miesięcy. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 1123/07, Lex nr 504764).

Powyższe pozwala zatem na sformułowanie wniosku, że organy dokonały błędnej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z czym, nie dopełniły też obowiązku wynikającego z art.art. 7, 77, 80 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a., orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

Orzeczenie w pkt II sentencji wyroku znajduje uzasadnienie w art. 152 p.p.s.a.