Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 770/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Randak (spr.), Sędzia WSA Bożena Suleja, Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2013 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z 2000 r. z późn. zm. ) – dalej określany zamiennie skrótem "kpa" – oraz art. 83 ust. 4 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 205, poz. 1585 z 2009 r. z późn. zm. ) – dalej określanej zamiennie skrótem "u.s.u.s." - po ponownym rozpatrzeniu sprawy A.R. (R) w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych w terminie składek na ubezpieczenia powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, utrzymał w mocy decyzję ZUS – u z dnia [...] Nr [...].

W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że wnioskiem z dnia 8 lutego 2012 r. zobowiązany wystąpił do organu I instancji o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wskazując na trudną sytuację finansową tj. osiąganie dochodu w kwocie 1.850,00 zł. miesięcznie oraz ponoszeniu miesięcznych opłat w wysokości 700,00 zł. miesięcznie.

Organ I instancji rozstrzygając o przedmiocie wniosku, zgromadził dowody, w tym:

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej;

- dokumentację medyczną z dnia 27.01.2012r.;

- kserokopię dowodu rejestracyjnego;

- zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-36 w roku podatkowym 2008 i 2009;

- informacje o dochodach małoletnich dzieci PIT/M w roku podatkowym 2008 i 2009;

- ZUS RMUA raport miesięczny dla osoby ubezpieczonej za miesiąc 12/2011;

- decyzję Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia 27.10.2011r. w sprawie przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego;

- decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 16.04.2008r. dotycząca wykreślenia z EDG;

- zaświadczenie REGON;

- decyzję w sprawie nadania NIP;

- rachunki z tytułu ponoszonych kosztów utrzymania;

- zaświadczenie o zatrudnieniu z dnia 23.01.2012r.;

- informację Naczelnika II Urzędu Skarbowego w G. z dnia I5.02.2012r.;

- informację Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia 27.02.2012r.;

- informację Centralnej Ewidencji Pojazdów o Kierowców CEPIK z dnia 09.02.2012 r.

Jak podniesiono, strona została pouczona, że zgodnie z art. 10 § 1 kpa oraz art. 123 u.s.u.s. posiada prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji, możliwość wypowiedzenie się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Organ I instancji decyzją z dnia [...] odmówił umorzenia zaległych składek, w tym z tytułu:

1. ubezpieczenia społecznego za okres: od 11/2001 do 03/2002 – należności głównej: 1.925,28 zł,

2. ubezpieczenia zdrowotnego za okres: od 11/2001 do 03/2002 – należności głównej: 437,05 zł;

3. Funduszu Pracy za okres: od 11/2001 do 03/2002 – należności głównej: 138,18 zł;

4. odsetek, jakie naliczono od należności głównej (składek) na dzień złożenia wniosku o umorzenie w kwocie 3.421,00 zł.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, wskazano, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Zdaniem organu I instancji nie zostały też spełnione przesłanki wskazane w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności w tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 z późn. zm. ) dalej określanym zamiennie "rozporządzeniem".

Wnioskiem z dnia 23 marca 2012 r. wnioskodawca wystąpił do Prezesa ZUS – u o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że w obecnej sytuacji nie jest w stanie uregulować należności a ponadto, że dochód netto na czteroosobową rodzinę wynosi miesięcznie 1340 zł. Wskazał także, że żona nie może znaleźć zatrudnienia, a dwa samochody osobowe zostały zakupione z pieniędzy synów. Wnioskodawca przedłożył dokumenty świadczące o przebywaniu na zwolnieniu lekarskim, po odbytej operacji oraz umowę sprzedaży samochodu Volvo, a także kserokopię dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego marki Mazda 323 oraz marki Peugeot 406, - oświadczenie R.R. oraz G.R. wyjaśniające kwestie własności ww. samochodów, dyplom ukończenia kursu "profesjonalny sprzedawca" przez współmałżonkę I.R., zaświadczenie WSSE w K. z dnia 08.09.2003r. Nr [...], umowę o z dnia 24.02.2012r. o świadczenie usług edukacyjnych, umowę kupna sprzedaży z dnia 06.06.2011r. oraz – dokumentację medyczną – kartę informacyjną Szpitala Specjalistycznego w Z. z dnia 19.03.2012r.,

Oceniając argumentację zaprezentowaną we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, organ w pierwszej kolejności odwołał się do treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s., wskazującego na możliwość umorzenia składek tylko w przypadku całkowitej ich nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 oraz wskazał, że w odniesieniu do wnioskodawcy zastosowanie ma ust. 3 pkt 3, 5 i 6 tego przepisu tj.

a. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

b. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

c. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wskazano ponadto, że na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w szczególności jego § 3 ust. 1., Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przy czym, zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia za rodzinę uważa się: "(...) wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym z związku".

Kontynuując, zaakcentowano, że w odniesieniu do wnioskodawcy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z dnia [...] umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak majątku, z którego można prowadzi skuteczną egzekucję. Jednakże wobec faktu, iż w chwili aktualnej zobowiązany osiąga dochód z tytułu zatrudnienia istnieje możliwość prowadzenia skutecznego postępowania egzekucyjnego. Tym samym organ uznał, że na obecnym etapie żaden organ egzekucyjny nie przyjął za słuszne umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego nieskuteczność lub brak majątku oraz nie stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Dalej, organ stwierdził, że z oświadczeń R. i G.R. wynika, że samochody osobowe marki Mazda 323 oraz Peugeot 406 stanowią ich własność i zostały zakupione z ich środków. Z kolei z dostarczonych kserokopii dowodów rejestracyjnych wynika, iż to zobowiązany figuruje jak osoba będąca właścicielem powyższych samochodów. Ponadto zobowiązany jest współwłaścicielem Citroena C5 rok produkcji 2003. W toku postępowania ustalono, iż w dniu 06.06.2011 r. zobowiązany dokonał zbycia pojazdu marki Volvo – rocznik 1991. Jednocześnie w w odniesieniu do zobowiązanego nie można stwierdzić braku możliwości orzekania w zakresie odpowiedzialności osób trzecich w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Tym samym, organ stwierdził, że w stosunku do wnioskodawcy nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Odnosząc się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazano, że wnioskodawca jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Dochód po uwzględnieniu miesięcznych opłat kształtuje się w wysokości ok. 700 zł. Żona wnioskodawcy, pomimo ukończenia kursu i starań nie może znaleźć zatrudnienia. Rodzina otrzymuje zasiłek rodzinny na dwoje dzieci w wysokości 189,00 zł oraz dodatek z tytułu podjęcia przez dzieci nauki w szkole poza miejscem zamieszkania w wysokości 100 zł. Stałe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, to opłata za zużycie energii elektrycznej w kwocie 421,86 zł, opłata za wodę w kwocie 196,48 zł oraz opłata za zakup opału w kwocie 543,00 zł. Organ ustalił ponadto, że zobowiązany posiada kredyt, którego rata kształtuje się w kwocie 470,03 zł.

W dalszej kolejności podano, że biorąc pod uwagę niską i ograniczoną wysokość dochodów uznać należy, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna. W konsekwencji organ stwierdził, że wnioskodawca pozostaje w skomplikowanej sytuacji materialnej, a to wypełnia przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Dalej stwierdzono, że zobowiązany nie wykazał w sposób dostateczny przesłanek umożliwiających zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 2, a ponadto, że nie zachodzi też przesłanka określona w pkt 3 tego przepisu tj. okoliczności przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskania dochodu. W konsekwencji uznano, że zobowiązany nie spełnia, ani przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 ani w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s.

Końcowo zauważono, że wnioskodawca ma ograniczone zdolności płatnicze, jednakże nie wystąpiła konieczność korzystania z pomocy socjalnej w postaci zasiłków okresowych czy celowych, które wspomogłyby gospodarstwo domowe. Wskazano także, że zobowiązany reguluje inne należności, a żona posiada możliwości podjęcia pracy zarobkowej, co przełoży się na sytuację materialno – finansową.

Odnosząc się do przedawnienia należności, Prezes ZUS – u podniósł, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat. Zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy – bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W dniu 09.12.2011 r. Oddział ZUS w Z. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Przedmiotowe zawiadomienie zostało w dniu 14.12.2011r. odebrane przez Pana G.D. Tym samym organ przyjął, iż należności za okres od 11.2001r. do 03.2002r., wskazane we wniosku o umorzenie należności z dnia 08.02.2012r. nie uległy przedawnieniu.

Na w/w decyzję strona działając przez pełnomocnika będącego adwokatem złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Pełnomocnik zarzucił organowi:

1) błąd w ustaleniach faktycznych, przejawiający się mylnym uznaniem, iż dowody ujawnione podczas postępowania nie wykazały w sposób dostateczny, że zachodzi przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności uzasadniająca umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz przesłanki zawarte w § 3 rozporządzenia,

2) naruszenie art. 24 u.s.u.s przejawiające się nie wzięciem pod uwagę, iż część dochodzonych należności uległa przedawnieniu.

Uzasadniając skargę, przedstawiono przebieg postępowania przed organami, a następnie kwestionując rozstrzygnięcie, podniesiono, że trudno zgodzić się z poglądem organu, że skarżący nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Żona skarżącego bowiem nie pracuje, skarżący jest zatrudniony na umowie o pracę z wynagrodzeniem 1340 zł. netto, rodzina składa się z czterech osób, a po opłaceniu tzw. stałych wydatków na jej utrzymanie pozostaje kwota 700 zł., tj. około 175 zł. na jedną osobę.

Autor skargi nie zgodził się też z poglądem, że skarżący nie spełnił przesłanki całkowitej nieściągalności. Jak podniósł postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne, z uwagi na brak majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję, tym samym organ niezasadnie stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Dalej, pełnomocnik wskazał, że sytuacja finansowa skarżącego jest trudna i gdyby nawet hipotetycznie przyjąć, że nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, to zaspokojenie wierzyciela wiązałoby się z pozbawieniem skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za błędne uznał pełnomocnik odwołanie się organu do stanu przyszłego, akcentując, że decyzja winna się opierać na stanie faktycznym ustalonym na dzień jej wydania.

Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Oddziałowi ZUS w Z.

Dyrektor Oddziału ZUS w Z., wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętej skargą decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie zasadnym jest wskazanie, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) "Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej". "Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej" (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji/postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo opostępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 z późn. zm.).

Skarga okazała się nieuzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżona decyzja nie narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Dyrektora ZUS – u (działającego z upoważnienia Prezesa ZUS – u) z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

Odnosząc się do najdalej idącego zarzutu skargi tj. do naruszenia art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należy wskazać, że zgodnie z tym przepisem – obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji – należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Z kolei jak stanowił ust. 5 b w/w przepisu, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jak stanowi ust.5 nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Z regulacji zawartej w ust. 5 a wynikał ponadto, że bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał na podjęte czynności egzekucyjne. Pełnomocnik nie zakwestionował tych okoliczności, nie uzasadnił też, dlaczego (jakie fakty) świadczą o upływu terminu przedawnienia. Należałoby także wskazać, że wobec skarżącego prowadzona była egzekucja – na co zwracał też uwagę pełnomocnik – a fakt jej umorzenia nie niweluje skutku zawieszenia biegu terminu (przez okres jej trwania).

Końcowo wypada zaakcentować, że do składek powstałych przed 2003 r. miały zastosowanie przepisy dotyczące przedawnienia wprowadzone ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074), w sytuacji, gdy składki te były wymagalne w dniu wejścia w życie w/w ustawy. Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 8 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 193/10 "Dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu wg przepisów dotychczasowych". Twierdzenie zatem pełnomocnika, w świetle przedstawionych okoliczności nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wymienione składki nie uległy przedawnieniu, a skoro tak, to wniosek skarżącego o umorzenie tychże składek należało rozpoznać merytorycznie. Na marginesie należałoby podnieść, że umorzyć można tylko składki, które istnieją, a więc te, które nie uległy przedawnieniu, gdyż nie jest możliwe umorzenie składek w sytuacji, gdy należność wygasła. Uprawnionym zatem jest wniosek, że składając wniosek o umorzenie zaległych składek, skarżący miał wiedzę o tym, że nie uległy one przedawnieniu, w innym bowiem przypadku złożyłaby wniosek innej treści np. o umorzenie postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Skład orzekający w niniejszej sprawie, podziela także pogląd organu, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umożliwiające umorzenie składek z tytułu ich całkowitej nieściągalności.

Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne określa art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazana ustawa w treści powołanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Przypadki całkowitej nieściągalności w sposób wyczerpujący i zamknięty określa art. 28 ust. 3 w/w ustawy, zgodnie z którym, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm,),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów

upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w w/w przepisie jest wyczerpujące, a to oznacza, że stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Należy podzielić pogląd organu, że skarżący nie spełnia żadnej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 usus.

Przede wszystkim wymaga podkreślenia, że w odniesieniu do skarżącego nie mają zastosowania przesłanki określone w pkt. 1, 2, 4 i 4a. Ocena natomiast pozostałych przesłanek wymaga odniesienia się do stanu faktycznego sprawy. Organy obu instancji przyjęły, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 205, poz. 1585 z 2009 r. dalej określanej zamiennie skrótem "usus"). Pełnomocnik zakwestionował tę ocenę, podnosząc, że postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne, z uwagi na brak majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję.

Oceniając ten zarzut należy wskazać, że sytuacja majątkowa zobowiązanego zmieniła się od 2006 r., głównie w tym przedmiocie, że skarżący posiada zatrudnienie w ramach umowy o pracę na czas nieokreślony. Z tego tytułu uzyskuje miesięczny dochód netto w wysokości 1340 zł., a fakt ten przesądza, że przesłanka bezskuteczności egzekucji przestała istnieć, skoro wynagrodzenie – w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – stanowi jeden z przedmiotów egzekucji. Fakt, że wynagrodzenie to służy zaspokojeniu potrzeb czteroosobowej rodziny, nie przesądza w sposób automatyczny o braku majątku, z którego egzekucja może być prowadzona. Wprost przeciwnie, skoro z wynagrodzenia za pracę prawnie dopuszczalne jest prowadzenie egzekucji pieniężnej, to sam fakt posiadania prawa do wynagrodzenia przesądza o tym, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. – nie może zostać przez organ uwzględniona. Wypada wskazać, że wydanie postanowienia stwierdzającego brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję dotyczyło 2006 r., a wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek należnych ZUS – owi, został złożony przez zobowiązanego w 2012 r., a więc w zgoła innym stanie faktycznym. W tej sytuacji, twierdzenie strony skarżącej, o ziszczeniu się przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zasługuje na uwzględnienie. W/w okoliczność miałaby bowiem prawne znaczenie, tylko w sytuacji, gdyby nie zmienił się stan faktyczny tj. gdyby skarżący nie osiągał stałego dochodu w formie wynagrodzenia za pracę. Powyższe uwagi odnoszą się także do przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 u.s.u.s.

Na podstawie ust. 3a w/w przepisu, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ust. 3a sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie pełnomocnika strony skarżącej organ naruszył § 3 ust. 1 pkt 1 w/w rozporządzenia, gdyż zaspokojenie wierzyciela wiązałoby się z pozbawieniem skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Oceniając ten zarzut należy przede wszystkim odwołać się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, głównie w zakresie sytuacji majątkowo – rodzinnej skarżącej. Skarżący wraz z żoną i synami tworzy 4 -osobowe gospodarstwo domowe, które utrzymuje się z dochodów otrzymywanych przez skarżącego w formie wynagrodzenia (miesięcznie kwota brutto 1850 zł) oraz dodatku rodzinnego pobieranego w łącznej miesięcznej kwocie w wysokości 289 zł. Skarżący uzyskał w latach 2008 – 2010 r. dochody w wysokości odpowiednio 16.345 zł, 17.644,93 zł. i 18.705 zł. (pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 15 lutego 2012 r. – akta administracyjne). Skarżący jest współwłaścicielem samochodu marki Citroen. Z załączonych do akt sprawy kserokopii dowodów rejestracyjnych wynika ponadto, że skarżący jest właścicielem jeszcze dwóch samochodów osobowych Mazdy 323f oraz Peugota 406. Z kolei z załączonej umowy sprzedaży z 2011 r. wynika, że skarżący zbył w dniu 6 czerwca 2011 r. samochód marki Volvo – rocznik 1991. Stałe, miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą około 370 zł. (według oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o umorzenie). Niezależnie od powyższego skarżący spłaca miesięczną ratę w wysokości 470,03 zł. z tytułu zadłużenia kredytowego.

Przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc określeniem, które z natury rzeczy nie jest precyzyjne. Jednakże – zdaniem Sądu – tłumaczyć należy je zgodnie z literalnym brzmieniem, a skoro tak, to niezbędne potrzeby życiowe to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie/szkodliwie wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tychże potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak zaspokojenia tychże potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb. Nie każda bowiem potrzeba to potrzeba niezbędna. W tej kwestii wypowiadał się wielokrotnie NSA, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10 NSA przyjął, że "1. Ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a.

2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny".

Z kolei w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10 NSA stwierdził, że "W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym".

W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu organ sprostał tym wymaganiom i nie naruszył – wbrew twierdzeniu pełnomocnika – przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia.

W świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu, że w sprawie nie zachodzi zasadnicza przesłanka uzasadniająca umorzenie, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., albowiem zobowiązany uzyskuje stały dochód w formie wynagrodzenia za pracę Stosownie do przywołanych powyżej przepisów, w przypadku braku przesłanki całkowitej nieściągalności, organ rentowy rozpatrzył możliwość umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i związany z nim § 3 cyt. rozporządzenia. Podał, że sytuacja majątkowa skarżącego nie jest na tyle trudna, iż wyklucza możliwość chociażby częściowej spłaty zadłużenia. Co prawda skarżący otrzymuje niskie wynagrodzenie, co w sposób bezsporny wynika z przedłożonej dokumentacji, jednakże nie wyklucza to regulowania należnych składek przynajmniej w minimalnej części. Nie można też odmówić zasadności twierdzeniu organu, że spłata kredytu w wysokości 470,03 zł. zaciągniętego w banku komercyjnym nie stanowi niezbędnych wydatków. Oczywistym jest bowiem, że udzielenie kredytu uwarunkowane jest tzw. zdolnością kredytową. Analiza przedłożonych do sprawy dokumentów uzasadnia twierdzenie, że skarżący skoncentrował działania w dążeniu do umorzenia należnych składek nie wykazując zainteresowania żadną z innych form ulgi. W związku z tym organ skorzystał, z możliwości jaką daje art. 28 ust. 3a usus., tj. uznania administracyjnego i odmówił umorzenia zaległości.

Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym Podsumowując, w ocenie Sądu, organ prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową i finansową strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.