Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1271/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.  5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i 2, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Marek Sachajko (spr.) Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza R. z dnia [...] marca 2020 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę [...]zł ( [...] zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r.- Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. [...] ze zm. dalej k.p.a.) w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. [...], dalej u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania A. T. (dalej jako strona lub skarżący) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza R. nr [...] wydanej dnia [...] marca 2020 r., w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką W. T..

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] marca 2020 r. A. T., reprezentowany przez pełnomocnika, zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. (dalej GOPS) o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieka nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką - W. T..

We wniosku wskazano, że skarżący jest synem W. T., wobec czego jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym na jej rzecz. Ponadto w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Skarżący podał, że ustawowym warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co wynika wprost z treści art. 17 ust. 1b ustawy. Jednakże Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt K [...] (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A [...]/104) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wobec tego, nawet w sytuacji gdy niepełnosprawność jego matki powstała w okresie późniejszym, niż te wskazane w art. 17 ust. 1b, to należy przepis ten interpretować z uwzględnieniem wykładni zaprezentowanej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Tym samym spełnia on ustawowe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Do wniosku załączono dokumentację medyczną W. T., w tym m.in. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] września 2011 r. oraz oświadczenie T. T., męża W. T., który wskazał że z uwagi na schorzenia zdrowotne nie może się opiekować żoną, a wszystkie czynności przy żonie wykonuje syn.

Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] Burmistrz R. odmówił skarżącemu świadczenia w formie:

1. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1, wnioskowanego na W. T..

2. składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, wnioskowanej na W. T..

3. składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem, wnioskowana na W. T..

W uzasadnieniu organ wskazał, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, iż:

1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ wskazał, że ze złożonych dokumentów wynika, że mąż W. T. - T. T. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i ma ustalone prawo do emerytury. Wobec tego jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do alimentacji na rzecz żony (przed synem) i to on powinien złożyć wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji, w terminie ustawowym, odwołanie złożył A. T., reprezentowany przez adwokata M. Ż.. Odwołujący podniósł, że jako osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną nad nią opieką.

Opisanym we wstępie rozstrzygnięciem SKO w P. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza R..

Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium wskazało, że W. T. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...] września 2011 r. zaliczona została do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, na stałe. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lipca 2011 r. Mąż W. T. - T. T. jest emerytem. T. T. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że opiekę nad W. T. sprawuje jej syn - A. T.. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się oświadczenie T. T., iż zrzeka się praw do opieki nad żoną W. T. z powodu swojego stanu zdrowia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko Burmistrza R., że skarżący nie jest uprawniony do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad matką. Odmowa znajduje oparcie w przepisie art. 17a ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., z którego wprost wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. T. T. - mąż W. T. - nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu.

W skardze do WSA A. T., reprezentowany przez adwokata, zaskarżył decyzję SKO w całości, wnosząc o jej uchylenie jak i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza R. oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W skardze podniesiono, że decyzja Kolegium wydana została z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej: p.p.s.a.).

Zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego.

Istota sporu sprowadza się do oceny, czy dopuszczalna była w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi (skarżącemu) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką, w sytuacji, gdy wymagająca opieki matka pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż (ojciec skarżącego) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podstawę materialnoprawną świadczenia pielęgnacyjnego stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 111, w tekście jako u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Należy wskazać, że wprawdzie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. określił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, jednakże wyrok zakresowy Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] października 2014 r. sygn. K [...] uznał ten przepis za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

W świetle powołanych przepisów i ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby podlegającej opiece, z powodu, której wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie ustalony znaczny stopień niepełnosprawności W. T. datuje się od [...] lipca 2011 r. Mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego, sama przesłanka późniejszego powstania niepełnosprawności, nie mogła stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu organy obu instancji odmawiając skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dokonały literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzącej do uznania, że niedopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że jego matka pozostaje w związku z małżeńskim, a ojciec nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Sąd nie zgadza się z taką wykładnią i argumentacją organów, iż tylko fakt posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wyłącza pierwszeństwo małżonka do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W myśl art. 17 ust. 1 a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jednocześnie w art. 17 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca zawarł katalog przesłanek negatywnych, przewidując m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a).

Z unormowań tych wynika, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie są to jednak warunki jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych.

W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Przy czym nie można pomijać, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o.

Z unormowaniami tymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Tym samym przepisy te, w konfrontacji z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z dnia [...] lutego 2019 r., sygn. akt [...], publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W judykaturze nie budzi wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, takiej pomocy świadczyć.

Przede wszystkim jednak z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyraźnie wynika, że osoba spokrewniona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, chyba że małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że mąż niepełnosprawnej W. T. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta uzasadniała odmowne załatwienie wniosku zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki.

Zauważyć jednocześnie należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie pomimo, że małżonek osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dotyczy to jednak tylko takiej sytuacji, w której małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana w dalszej kolejności. W praktyce więc chodzi o sytuację, gdy małżonek jest w wieku lub stanie zdrowia uniemożliwiającym sprawowanie opieki a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych.

Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (zob. wyrok NSA z [...] stycznia 2017 r., sygn. I OSK [...], wyrok WSA w Olsztynie z [...] marca 2020r., sygn. II SA/Ol [...], wyrok WSA w Gliwicach z [...].02.2020, sygn..II SA/Po [...], wyrok WSA w Rzeszowie z [...] czerwca 2019 r., sygn. II SA/Rz [...], wyrok WSA w Białymstoku z [...] października 2012 r., sygn. II SA/Bk [...] i z [...] kwietnia 2013 r. sygn. II SA/Bk [...]; wyrok WSA we Wrocławiu z [...] marca 2012 r., sygn. IV SA/Wr [...]; wyrok WSA w Poznaniu z [...] czerwca 2012 r., sygn. II SA/Po [...], wyrok WSA w Olsztynie z [...] stycznia 2013 r., sygn. II SA/Ol [...], dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko to sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela.

Sąd podziela prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko (por. wyrok z dnia [...] czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK [...], czy z dnia [...] listopada 2015 r. sygn. akt I OSK [...]) z którego wynika, iż brak rzeczywistych możliwości sprawowania opieki, w sytuacji braku orzeczenia o niepełnosprawności, wykazany być może również innymi dowodami.

Zdaniem Sądu należy podzielić również te poglądy orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którymi "w procesie wykładni prawa (...) sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy skonfrontujemy go z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej." (zob. wyrok NSA z dnia [...] stycznia 2014 r. sygn. II FSK [...]).

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium poprzestało tylko na jednej metodzie wykładni i nie uwzględniło dominującej w orzecznictwie sądów administracyjnych wykładni celowościowej i systemowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. Zdaniem Kolegium jedyną przesłanką odmowy świadczenia było ustalenie, że mąż niepełnosprawnej W. T. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Już na etapie wniosku skarżący wskazywał, że jego ojciec jest w podeszłym wieku oraz jego stan zdrowia nie pozwala na opiekę nad matką. Z oświadczenia wynika (k. 8 akt administracyjnych organu I instancji), że ojciec skarżącego ma [...] lat, ma żylaki na nogach, które w znacznym stopniu uniemożliwiają mu normalne funkcjonowanie i sprawiają duży ból. Podał, że z powyższych powodów nie wychodzi z domu (także w celu zakupów), jak i nie jest w stanie opiekować się żoną. Każdy większy wysiłek sprawia ból nóg i słabnięcie. W takiej sytuacji jego żoną opiekuje się syn, który robi zakupy, wykonuje obowiązki domowe, przynosi opał. Zdaniem Sądu organ powinien rozważyć czy T. T., pomimo braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, który sam wymaga opieki, jest w stanie udzielić jej żonie. Kierując się zasadami doświadczenia życiowego, stwierdzić należy że osoba starsza, osłabiona, mająca żylaki, nie opuszczająca domu, nie jest w stanie obiektywnie, bez uszczerbku dla swojego stanu zdrowia, sprawować pełnej opieki nad małżonkiem. Kolegium w tym zakresie nie poczyniło żadnych ustaleń, opierając się, jak to wyżej wskazano, wyłącznie na literalnej wykładni art 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Okoliczność braku sprawowania opieki przez męża nad żoną uzasadniany był więc okolicznościami obiektywnymi związanymi ze stanem zdrowia ojca skarżącego. Zdaniem Sądu powyższe okoliczności ustalone mogą być przykładowo na podstawie wywiadu środowiskowego, zaświadczeń lekarskich, zeznań, wyjaśnień, co organ uczyni przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy orzekające dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i 2, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., albowiem nie ustalono i nie dano stronie możliwości wykazania, czy faktycznie ojciec skarżącego, a pozostający w związku małżeńskim z W. T. jest w stanie opiekować się żoną. W świetle aktualnie zgromadzonego materiału dowodowego istnieją uzasadnione wątpliwości co do tego, czy faktycznie ojciec skarżącego jest w stanie sprawować opiekę nad żoną. Kwestia ta powinna być przedmiotem analizy w ponownie prowadzonym postępowaniu. Nie można bowiem z góry założyć, że tylko współmałżonek niepełnosprawny w stopniu znacznym nie jest zdolny do sprawowania opieki nad małżonkiem wymagającym opieki. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy zobowiązane będą także do dokonania analizy okoliczności dotyczącej faktycznych możliwości sprawowania opieki przez T. T. nad żoną, gromadząc materiał dowodowy na podstawie wskazanych wyżej wytycznych.

W drodze wykładni funkcjonalnej i systemowej, z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych (zasady równości - art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, zasady sprawiedliwości społecznej - art. 2 Konstytucji RP, zasady ochrony i opieki nad rodziną w ogólności - art. 18 Konstytucji RP, zasady szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej - art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) istotne było ustalenie, czy T. T. z uwagi na swój stan zdrowia, wiek (urodzony w [...] r.) i rodzaj schorzeń, jest w stanie sprawować pełną i efektywną opiekę nad niepełnosprawną w znacznym stopniu żoną. Zaniechanie ustaleń w tym zakresie wskazuje na to, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. także wyrok WSA w Poznaniu z [...] czerwca 2020 r., IV SA/Po [...], CBOiS).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające uwzględnią ocenę prawną Sądu wyrażoną w niniejszym wyroku i dokonają oceny, czy mąż niepełnosprawnej W. T. może obiektywnie sprawować opiekę, ewentualnie pokrywać koszty opieki i czy zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

W świetle powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokacie (Dz.U. 2015.1800) - [...] zł.