Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 145/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Piotr Głowacki (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Inga Gołowska sędzia WSA Urszula Zięba po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 lipca 2021r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 listopada 2020 r., nr [...], Znak: [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek; skargę oddala.


UZASADNIENIE

ZUS, Oddział w N. decyzją z 15 września 2020 r., nr [...] odmówił E. K. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 44.629,24 zł, gdyż nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s., nie wykazała wnioskodawczyni zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, czy że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

E. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując m./in., iż jej sytuacja materialna uległa pogorszeniu w wyniku pandemii COVID-19. Dodała, że zabieg operacyjny, który miał polepszyć stan zdrowia męża został odwołany ze względu na epidemię, mąż nadal potrzebuje stałej opieki i w związku z tym nie może ona podjąć pracy. Nadmieniła, że pielęgniarka męża wykonuje tylko niezbędne zabiegi wymagające fachowej wiedzy, cała pozostała opieka nad mężem jest sprawowana przez skarżącą. Koszty utrzymania i leczenia oraz dochody męża nie uległy zmianie. Ma zaległości w opłatach domowych, jej firma już nie istnieje, a znalezienie pracy w jej wieku jest bardzo wątpliwe. Wskazała, że dopiero poprawa zdrowia męża pozwoli jej na podjęcie pracy.

Decyzją nr [...], Znak sprawy: [...], z dnia 17 listopada 2020r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266, dalej "u.s.u.s."), utrzymał w mocy decyzję z 15 września 2020 r.

W uzasadnieniu wskazano, iż z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej działalności gospodarczej wynika, że zobowiązana jest mężatką, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie osiąga dochodu z innych źródeł, nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej oraz innych form pomocy, prowadzi 2 - osobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem, który osiąga dochód w wysokości 1.749,39 zł netto miesięcznie, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 529,65 zł, w tym z tytułu podatku - 9,58 zł, opłat eksploatacyjnych - 403,37 zł oraz kosztów leczenia 116,70 zł, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, nie posiada nieruchomości, ruchomości, innych praw majątkowych i wierzytelności. Skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Analizując powyższą dokumentację ZUS przyjął powyższe dokumenty, jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że 26 kwietnia 2019 r. zobowiązana zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej, od 19 maja 2020 r. jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych, w Centralnej Ewidencji Pojazdów nie figuruje, jako właścicielka lub współwłaścicielka pojazdu, nie jest właścicielką nieruchomości, postępowanie egzekucyjne nie zostało wdrożone.

Wedle organu, co do możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy trudności mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne brak jest szans na uzyskiwanie dochodów pozwalających na wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przesłanka musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Ograniczone możliwości płatnicze skarżącej podnoszone, jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Według ustaleń organu od 19 maja 2020 r. zobowiązana jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Prowadzi 2 - osobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem, który pobiera świadczenie rentowe w kwocie 1.749,39 zł netto. Nie można uznać, że opłaty za wodę, czy energię są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki, a ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem oraz leczeniem, podobnie jak ogół społeczeństwa. Budżet gospodarstwa domowego pozwala na ich sfinansowanie w całości. Wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Miesięczny budżet gospodarstwa domowego wynosi 1.749,39 zł netto i jest o 309,99 zł niższy niż poziom minimum socjalnego w l kwartale 2020 r. określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Jednak dochód ten jest wyższy o 756,17 zł, niż minimum egzystencji, które wynosi 993,22 zł dla takiego gospodarstwa w roku 2019 r. Sama skarżąca oświadczyła, że nie korzysta ze wsparcia z instytucji socjalnych. Nie wykazała zobowiązań wobec innych wierzycieli. Nadto o ile aktualnie nie posiada nieruchomości oraz ruchomości, to jednak, 14 maja 2019 r. przekazała w darowiźnie córce - A. S. nieruchomość - lokal mieszkalny o powierzchni 62,51 m2 w G., położony przy ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą nr [...] Natomiast 19 kwietnia 2019 r. sprzedała córce nieruchomość - grunty orne o powierzchni 0,1489 ha położone w miejscowości S., gmina G., dla której Sąd Rejonowy w Gorlicach prowadzi księgę wieczystą nr [...] Wyzbycie się wartościowego majątku w okresie, kiedy pojawiły się trudności finansowe (np. dokonywanie darowizny na rzecz dzieci, przeprowadzanie rozdzielności majątkowej z małżonkiem, nabywanie składników majątkowych na konto małżonka) może uzasadniać przypuszczenie celowego działania, zmierzającego do stworzenia stanu "całkowitej nieściągalności" lub "ciężkich skutków dla zobowiązanego". Środki ze sprzedaży nieruchomości mogła zobowiązana przeznaczyć na spłatę zadłużenia; organ wskazał na art. 897 k.c. statuujący obowiązek obdarowanego wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych, jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek. W ocenie ZUS podjęcie decyzji o umorzeniu należności na obecnym etapie postępowania oraz w kontekście dokonanej darowizny byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału nie pozwala na stwierdzenie, że jej sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. W grudniu 2021 r. zobowiązana nabędzie prawo do emerytury.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się wnioskodawczyni wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie i zarzucając, że organ pominął, iż skarżąca musi sprawować opiekę nad mężem, którego stan zdrowia udokumentowała, co uniemożliwia jej pracę zawodową, nadto nie uwzględnił wydatków na koszty leczenia, bezpodstawnie oceniając zbycie majątku nieruchomego w formie darowizny, jako unikanie ewentualnej egzekucji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W wypadku niestwierdzenia takich wad, sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a.

Skarga nie jest uzasadniona, a wobec tego zaskarżona decyzja nie może być wyeliminowane z obiegu prawnego. W kontrolowanej sprawie, wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącej, postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ odpowiadało wymogom prawa, zwłaszcza wymogom proceduralnym określonym w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ zebrał pełny materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, oraz niewadliwie uzasadnił rozstrzygnięcie, respektując treść art. 107 § 3 k.p.a.

Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach określonych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

W świetle analizy akt poddanej sądowej kontroli sprawy nie budzi wątpliwości, że skarżąca jest zdolna do pracy. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, który pobiera rentę w wysokości 1.749,39 zł netto miesięcznie, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 529,65 zł, w tym z tytułu podatku - 9,58 zł, opłat eksploatacyjnych - 403,37 zł oraz kosztów leczenia 116,70 zł, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, nie posiada nieruchomości, ruchomości, innych praw majątkowych i wierzytelności. Zobowiązana zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej, od 19 maja 2020 r. jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego, jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych, w Centralnej Ewidencji Pojazdów nie figuruje, jako właścicielka lub współwłaścicielka, postępowanie egzekucyjne nie zostało wdrożone. Dochód rodziny jest niższy, niż minimum socjalne, lecz wyższy o 756,17 zł, niż minimum egzystencji. Skarżąca nie korzysta ze wsparcia z instytucji socjalnych. Nie wykazała zobowiązań wobec innych wierzycieli. Nadto o ile aktualnie nie posiada nieruchomości oraz ruchomości, to jednak, 14 maja 2019 r. przekazała w darowiźnie córce A. S. nieruchomość - lokal mieszkalny o powierzchni 62,51 m2 w G., położony przy ul. [...], dla którego Sąd Rejonowy w Gorlicach prowadzi księgę wieczystą nr [...] Natomiast 19 kwietnia 2019 r. sprzedała córce nieruchomość - grunty orne o powierzchni 0,1489 ha położone w miejscowości S., gmina G., dla której Sąd Rejonowy w Gorlicach prowadzi księgę wieczystą nr [...] Wyzbycie się wartościowego majątku w okresie, kiedy pojawiły się trudności finansowe może uzasadniać przypuszczenie celowego działania, zmierzającego do stworzenia stanu "całkowitej nieściągalności" lub "ciężkich skutków dla zobowiązanego". Środki ze sprzedaży nieruchomości mogła zobowiązana przeznaczyć na spłatę zadłużenia; organ wskazał na art. 897 k.c. statuujący obowiązek obdarowanego wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych, jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek. W grudniu 2021 r. zobowiązana nabędzie prawo do emerytury.

W świetle powyższego organ zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Nieściągalność należności z tytułu składek związana jest wszak generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Uprawnione jest stanowisko organu, że osoba posiadająca zobowiązania pieniężne z tytułu nieuregulowanych należności składkowych powinna podjąć starania mające na celu znalezienie zatrudnienia pozwalającego osiągnąć dochody umożliwiające spłatą zaległości. Tymczasem skarżąca nie wykorzystuje swych możliwości zarobkowych. Ze zgromadzonego w sprawie materiału nie wynika, aby zachodziły jakiekolwiek przeszkody mające wpływ na brak perspektyw zawodowych skarżącej. Skarżąca nie wykazała, aby podjęła jakiekolwiek działania, ażeby wykorzystać, choćby częściowo, zdolność do pracy, a mimo to nie jest w stanie osiągnąć takich dochodów, które pozwalałyby jednocześnie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i spłatę zobowiązania. Trafnie wywodzi organ, że tego rodzaju pasywna postawa nie może być premiowana umorzeniem zaległości. Sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadnia twierdzenia, że trudności płatnicze mają charakter stały i pogłębiający się, przeciwnie - w przypadku podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, sytuacja materialna jej rodziny niewątpliwie uległaby znaczącej poprawie. Nie może znaleźć aprobaty argumentacja dotycząca niemożności podjęcia pracy; mąż skarżącej ma zapewniona pomoc pielęgniarską, a brak jest podstaw do przyjęcia, aby był on niezdolny do samodzielnej egzystencji i wymagał stałej opieki. Nie sposób też tracić z pola widzenia notoryjnych okoliczności związanych z aktualnym funkcjonowaniem rynku pracy, który stał się rynkiem pracownika, a znalezienie i podjęcie pracy nie stanowi istotnego problemu.

Należy dodatkowo wskazać, iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).

Zasadnie także oceniono w decyzji, że nie zachodzą wobec skarżącej inne okoliczności wskazane w przywołanym wyżej przepisie przemawiające za umorzeniem należności odsetkowych. W szczególności podstawy takiej nie stanowią przesłanki z p. 2 i 4 ust. 2 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem nie nastąpiło oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika, ani też umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, a należność Zakładu nie została zaspokojona w postępowaniu likwidacyjnym.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Pozostawienie do uznania organu istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak również zakres ewentualnego umorzenia, nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, a więc w każdym przypadku wydanie decyzji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Analizując sytuację bytową zobowiązanej wskazano, że umorzenie zaległości byłoby obecnie przedwczesne i naruszałoby zasadę równego traktowania wszystkich dłużników.

Sytuacja skarżącej nie jest na tyle szczególna lub uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie niż sytuacja innych płatników składek. ZUS podkreślił przy tym, że każda osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzania należnych składek na te ubezpieczenia oraz wykazywać staranność w prowadzeniu firmy.

Organ, na co wskazuje uzasadnienie decyzji, poddał twierdzenia i dowody przedstawione w sprawie wnikliwej analizie i wyprowadził z nich prawidłowe wnioski. Dokonana w sprawie ocena wniosku mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca , iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on, co wyżej już wywiedziono - trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s.117).

W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie należności, nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji. Umorzenie zaległości publicznoprawnych pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całego społeczeństwa. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Dolegliwość wynikająca z zapłaty należności publicznoprawnej jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o umorzeniu w całości owej zaległej należności. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane, jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy.

Wedle sądu, ocena organu w przedmiocie istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności. Chybiony jest przy tym zarzut, jakoby organ poczynił ustalenia w oderwaniu od aktualnej sytuacji materialno-bytowej zobowiązanej, czy abstrahował od wysokości faktycznych dochodów, przeciwnie ustalenia organu są w tym zakresie wystarczająco precyzyjne.

Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanej, podnoszone, jako jeden z głównych jego argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, które wynikają nie tylko z zaległości wobec ZUS, ale w przeważającej większości powstały w wyniku windykacji długów prywatnych. Umorzenie zaległości wobec ZUS doprowadzi więc istotnie do uprzywilejowania należności prywatnoprawnych, jednocześnie nie przyczyniając się do znacznej poprawy sytuacji dłużnika.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną zobowiązanego, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Organy zasadnie wskazały, że mimo aktualnej sytuacji finansowej zobowiązanego nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, choć dopiero w dłuższej perspektywie czasowej.

Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, w tym przepisów materialnoprawnych. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącej, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem zobowiązanej, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Wobec tego decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlega oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.