Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2928/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10, 48
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Miron Sędziowie: WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2014 r. sprawy ze skargi D.P. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej, po rozpatrzeniu wniosku D.P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 1967 r., nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1966 r., nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w W. – [...] przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej pod nazwą. [...], stanowiącej własność A. i W. P..

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Orzeczeniem z dnia [...] marca 1966 r., nr [...] Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej W. wywłaszczył nieruchomość o pow. [...] m2, położoną w W., zapisaną w księdze wieczystej pod nazwą [...], stanowiącą współwłasność A. i W. małż. P.. Powyższą decyzją orzeczono jednocześnie o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość, na rzecz A. i W. małż. P., w łącznej kwocie [...] zł (tj. za grunt, zabudowania, drzewostany, krzewy i byliny).

Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] czerwca 1967 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez pełnomocnika wywłaszczonych, nie uwzględniła odwołania i zatwierdziła zaskarżone orzeczenie.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tych orzeczeń wystąpił D.P., następca prawny A. i W. małż. P. (postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] czerwca 1999 r., sygn. akt [...] o nabyciu spadku po R.P., oraz postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] marca 2005 r., sygn. akt [...] o nabyciu spadku po A.P. oraz po W.P.).

Decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 1967 r., nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1966 r., nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w W. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej pod nazwą [...], stanowiącej własność A. i W.P.. W uzasadnieniu swej decyzji organ naczelny stwierdził, iż analiza akt archiwalnych sprawy wskazuje, iż decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 1967 r. oraz utrzymane nią w mocy orzeczenie Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1966 r. zostały wydane zgodnie z przepisami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Wprawdzie w aktach wywłaszczeniowych nie zachował się wniosek Wydziału Oświaty Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] maja 1956 r., jednak zachowane akta archiwalne potwierdzają fakt złożenia tegoż wniosku. Ponadto organ wskazał, iż byłym właścicielom nieruchomości – A. i W.P. była ofiarowana nieruchomość zamienna, jednakże propozycja nie została przyjęta przez wywłaszczonych. W związku z powyższym zostało wydane orzeczenie w przedmiocie przyznania odszkodowania wyrażonego w pieniądzu za wywłaszczoną nieruchomość, które zostało określone w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Organ naczelny stwierdził, iż akta archiwalne wskazują, że odszkodowanie zostało przyznane zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r., zaś brak biegłego rozprawie nie stanowi podstawy do stwierdzenia, aby to naruszenie miało charakter rażącego naruszenia przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

D.P. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...].03.2013 r. uzasadnieniu podnosząc, że zamiar przyznania nieruchomości zamiennej miał charakter pozorowany bowiem byłym właścicielom nieruchomości zaproponowano w zamian za wywłaszczoną nieruchomość nieruchomości zamienne o mniejszej powierzchni. Ponadto wskazano, że wydając orzeczenie wywłaszczeniowe, organ oparł się na nieprawdziwym stwierdzeniu jakoby wywłaszczeni posiadali inne nieruchomości położone na obszarze W.

Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2013 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że kwestionowana decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 1967 r. oraz utrzymane nią w mocy orzeczenie Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1966 r. o wywłaszczeniu nieruchomości za odszkodowaniem zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), a zatem w aspekcie zgodności z powołanymi przepisami wykonawczymi należało dokonać oceny ich legalności. Wykonawca narodowych planów gospodarczych, zgodnie z art. 5 dekretu, był zobowiązany wystąpić do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na nabycie nieruchomości, dołączając jednocześnie opinię właściwego prezydium wojewódzkiej rady narodowej stwierdzającą, że przedmiotowa nieruchomość jest niezbędna dla realizacji zamierzeń występującego z wnioskiem, uwzględniając zarówno potrzeby wykonawcy narodowych planów gospodarczych, jak i uzasadnione potrzeby ogólnogospodarcze.

Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwoleniem z dnia [...] czerwca 1956 r., nr [...] wyraził zgodę na nabycie m.in. nieruchomości stanowiącej własność małżonków P. przez Prezydium Rady Narodowej W. - Wydziałowi Oświaty na cele budowy budynku szkolnego. Przedmiotowe zezwolenie zostało udzielone w oparciu o wniosek Prezydium Rady Narodowej W. - Wydziału Oświaty z dnia [...] maja 1956 r. Do przedmiotowego wniosku dołączono, zgodnie z treścią art. 7 ust. 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. zezwolenie Ministra Oświaty z dnia [...] marca 1956 r., nr [...] zezwalające Wydziałowi Oświaty Prezydium Rady Narodowej W. na zgłoszenie wniosku do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego celem uzyskania wymaganego art. 5 dekretu wywłaszczeniowego zezwolenia, odpis zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] z dnia [...] kwietnia 1956 r. wyrażającego zgodę na lokalizację szczegółową dla szkoły podstawowej dla Wydziału Oświaty Prezydium Rady Narodowej W. na terenie położonym w W. przy ul. [...], [...], [...], odpis zaświadczenia Miejskiej Komisji Planowania Gospodarczego - Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1956 r., nr [...], że nieruchomość jest niezbędna dla zrealizowania szkoły podstawowej przez Prezydium Rady Narodowej W. - Wydział Oświaty oraz szkic sytuacyjny nieruchomości. Tym samym Minister podtrzymał swe wcześniejsze stanowisko, że nie można uznać, aby w powyższym zakresie organ wywłaszczeniowy rażąco naruszył prawo, gdyż zarówno cel wywłaszczenia, jak i wymagania formalne zostały spełnione.

Zgodnie z treścią art. 8 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, wykonawca narodowych planów gospodarczych po uzyskaniu zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, zobowiązany był wezwać właściciela nieruchomości do jej odstąpienia za cenę określoną na podstawie przepisów art. 28, zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Zaś w przypadku, gdy nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne, jedyną działkę wywłaszczonego wraz z domem jednorodzinnym, wezwanie powinno zawierać dodatkowo wyrażenie gotowości zawarcia umowy za nieruchomość zamienną. Z akt archiwalnych przedmiotowej sprawy wynika, że pismem z dnia [...] czerwca 1956 r., nr [...] Zarząd Inwestycji Szkolnych W., występując do W.P., wyraził gotowość zawarcia umowy kupna-sprzedaży nieruchomości położonej przy ul. [...] ([...]) za cenę określoną na podstawie art. 28 dekretu i zatwierdzoną przez Wydział Oświaty Prezydium Rady Narodowej W. podkreślając, że niezawarcie umowy w terminie 15 - dniowym od daty otrzymania wezwania skutkować będzie nabyciem nieruchomości w drodze wywłaszczenia. Powyższe wezwanie było zgodne z przepisami dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. oraz Zarządzenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] listopada 1949 r. w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji tychże planów (M. P. z 1949 r. Nr [...], poz. [...]) w brzmieniu nadanym przez zarządzenie z dnia [...] kwietnia 1950 r. (M. P. z 1950 r. Nr [...], poz. [...]). Natomiast brak w wezwaniu ściśle określonej ceny, gdy wezwanie było zgodne z powyższymi przepisami, nie stanowi rażącego naruszenia art. 8 dekretu wywłaszczeniowego. Akta archiwalne sprawy wskazują, że do zawarcia umowy w trybie art. 8 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. nie doszło bowiem były właściciel A.P. wprawdzie wyraził zgodę na zajęcie placu pod budowę szkoły, jednak pod warunkiem przydzielenia działki zamiennej. W związku z powyższym w trybie art. 8 dekretu wykonawca narodowych planów gospodarczych mógł wystąpić w trybie art. 17 dekretu z wnioskiem o nabycie nieruchomości. Wprawdzie w aktach sprawy nie zachował się przedmiotowy wniosek, lecz z akt sprawy - zawiadomienia Prezydium Rady Narodowej W. Urząd Spraw Wewnętrznych Wydział Społeczno - Administracyjny z dnia [...] lipca 1956 r. wynika, że Wydział Oświaty Prezydium Rady Narodowej W. pismem z dnia [...] lipca 1956 r., nr [...] wystąpił z wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości ozn. jako działka nr [...] o pow. [...] m2 znajdującej się w posiadaniu A.P.. Do wniosku należało dołączyć (art. 17 ust. 3 dekretu) zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, dowód wezwania właściciela do dobrowolnego zbycia nieruchomości, plan sytuacyjny nieruchomości z oznaczeniem granic powierzchni przeznaczonej do wywłaszczenia oraz poświadczony odpis z księgi wieczystej, stwierdzający prawo własności nieruchomości, albo - jeżeli nieruchomość nie miała urządzonej księgi wieczystej lub księga wieczysta zaginęła - odpis dokumentu ze zbioru dokumentów, stwierdzający prawo własności nieruchomości, poświadczony przez właściwy sąd powiatowy z zaznaczeniem, że stwierdza prawo własności nieruchomości według stanu zbioru dokumentów na dzień wydania odpisu, bądź jeżeli nieruchomość nie ma urządzonej księgi wieczystej i nie jest dla niej prowadzony zbiór dokumentów - zaświadczenie właściwego sądu powiatowego, stwierdzające tę okoliczność. Wprawdzie w aktach sprawy nie zachował się wniosek wywłaszczeniowy, jednak zebrane niepełne akta archiwalne sprawy potwierdzają, że dołączono do niego dokumenty wymagane art. 17 ust. 3 dekretu bowiem w aktach wywłaszczeniowych znajduje się zezwolenie zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] czerwca 1956 r., nr [...], dowód wezwania przez Zarząd Inwestycji Szkolnych W. byłej właścicielki nieruchomości do jej odstąpienia w trybie art. 8 dekretu, jak również plan sytuacyjny nieruchomości.

Minister wskazał, że z zaświadczenia Sądu Powiatowego W. w W. Wydział III Ksiąg Publicznych z dnia [...] lipca 1956 r. dołączonego do wniosku z dnia [...] lipca 1956 r. wynika, że wpisanym w księdze wieczystej jako właściciel działki nr [...] był Z.S. Jednak w toku postępowania wywłaszczeniowego zostało ujawnione, że wyrokiem Sądu Powiatowego W. Wydział III Cywilny z dnia [...] października 1956 r., sygn. akt [...], prawo własności rzeczonej nieruchomości przeszło na A. i W. małż. P., którzy znajdowali się w jej posiadaniu od 1934 r. W archiwalnych aktach sprawy znajduje się odpis tego wyroku sporządzony w dniu [...] listopada 1958 r.

Organ wskazał, że wprawdzie w aktach sprawy nie zachował się wniosek wywłaszczeniowy, jednak całość akt wskazuje, że został on złożony przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych, zaś zachowane akta archiwalne wskazują, że Wydział Oświaty Prezydium Rady Narodowej W. spełnił wymagania stawiane w art. 17 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r., co oznacza, że w tym zakresie nie naruszono prawa w stopniu rażącym.

Zgodnie z treścią art. 18 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. prezydium wojewódzkiej rady narodowej zawiadamiało właściciela nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Odpis zawiadomienia wywieszano na tablicy ogłoszeń właściwej gminnej (miejskiej) rady narodowej. Zawiadomienie - zgodnie z ust 4 art. 18 dekretu - powinno było zawierać wskazanie nieruchomości w stosunku do której wszczęto postępowanie wywłaszczeniowe, ze wskazaniem przeznaczonej do wywłaszczenia powierzchni każdej nieruchomości, wskazanie na czym miało polegać wywłaszczenie, wymienienie właścicieli nieruchomości, wskazanie na czyją rzecz następowało wywłaszczenie oraz pouczenie o możliwości przeglądania akt oraz o możliwości składania wniosków i sprzeciwów w terminie 14 dni od doręczenia zawiadomienia lub od daty wywieszenia obwieszczenia.

Zawiadomieniem z dnia [...] lipca 1956 r., nr [...] Prezydium Rady Narodowej w W. Urząd Spraw Wewnętrznych Wydział Społeczno - Administracyjny zawiadomiło o wszczęciu na wniosek z dnia [...] lipca 1956 r., nr [...], postępowania wywłaszczeniowego polegającego na odjęciu prawa własności na rzecz Wydziału Oświaty Prezydium Rady Narodowej W., w stosunku do nieruchomości położonych w W. miedzy ul. [...] (d. [...]), [...] i [...] w granicach administracyjnych Dzielnicowej Rady Narodowej [..], w tym nieruchomości działki nr [...] o pow. [...] m2 - zapisanej w księdze wieczystej p.t.[...] na rzecz Z.S., która od 1934 r. znajdowała się w posiadaniu A.P.. Poinformowano także o możliwości przeglądania wniosku wywłaszczeniowego wraz z załącznikami oraz o możliwości składania wniosków i sprzeciwów w terminie 14 dni od ogłoszenia zawiadomienia.

Zawiadomieniem z dnia [...] maja 1965 r., nr [...] Prezydium Rady Narodowej W. poinformowało strony o terminie rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej wyznaczonej na dzień 11 czerwca 1965 r. Treść protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej wskazuje, iż brał w niej udział adw. J.S. pełnomocnik małż. P. (pełnomocnictwo w aktach), wnoszący o zawarcie dobrowolnej umowa kupna - sprzedaży działki nr [...] o pow. [...] m2 wraz z budynkiem i zobowiązaniem inwestora do dostarczenia małż. P. lokalu zastępczego. Dalsza analiza przedmiotowego protokołu wskazuje, że pełnomocnik został pouczony, iż w razie niezawarcia w terminie do dnia 1 października 1965 r. umowy z winy wywłaszczonych zostanie wydane orzeczenie o wywłaszczeniu i odszkodowaniu pieniężnym.

Minister wskazał, że wartość nieruchomości wraz z zabudowaniami i drzewostanem oszacowano na podstawie operatu szacunkowego na sumę [...] zł. Posiadane akta sprawy wskazują, iż nie doszło do zawarcia umowy kupna - sprzedaży działki nr [...].

Zgodnie z treścią art. 21 dekretu wywłaszczeniowego, po przeprowadzeniu rozprawy wywłaszczeniowej lub wobec nie wniesienia sprzeciwów, prezydium wojewódzkiej rady narodowej orzekało o wywłaszczeniu albo odmawiało wywłaszczenia, gdy ustąpiły powody stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Orzeczenie powinno zawierać wskazanie przedmiotu i rodzaju wywłaszczenia, wskazanie na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło, jeżeli wpłynęły wniosku lub sprzeciwy - uzasadnienie ich przyjęcia lub odrzucenia.

Orzeczeniem z dnia [...] marca 1966 r., nr [...] Prezydium Rady Narodowej W. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa, w zarząd i użytkowanie Kuratorium Okręgu Szkolnego Prezydium Rady Narodowej W., nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w W. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej pod nazwą [...], stanowiącej własność A. i W.P. oraz o przyznaniu na rzecz wywłaszczonych odszkodowania pieniężnego w kwocie [...] zł. W orzeczeniu pouczono o możliwości wniesienia odwołania do Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych w terminie 14 dni, od dnia następnego od doręczenia orzeczenia za pośrednictwem Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej W.. Uzasadniając orzeczenie organ wywłaszczeniowy wskazał, że starania wnioskodawcy o nabycie nieruchomości objętej wnioskiem nie doszły do skutku. Ponadto podkreślono, że inwestor wystąpił do Wydziału Gospodarki Terenami Prezydium Rady Narodowej W. o przydzielenie działki zamiennej bowiem małż. P. zamieszkiwali na nieruchomości objętej wywłaszczeniem. Idąc dalej wskazano, że Wydział Gospodarki Terenami pismem z dnia [...]. nr [...] powiadomił Urząd Spraw Wewnętrznych o braku działek zamiennych, zatem Urząd wystąpił ponownie do Wydziału Gospodarki Terenami o działkę zamienną m.in. dla małż. P., jednak w odpowiedzi uzyskano informację, że wywłaszczonym nie przysługuje działka zamienna, ponieważ posiadają oni jeszcze inną nieruchomość. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano ponadto, iż pismem z dnia [...] kwietnia 1962 r., nr [...] Wydział Gospodarki Terenami powiadomił Urząd Spraw Wewnętrznych o braku działek zamiennych. Wobec tego Urząd wystąpił ponownie do Wydziału Gospodarki Terenami o działkę zamienną m.in. dla małż. P.. W odpowiedzi uzyskano informację, że wywłaszczanym nie przysługuje nieruchomość zamienna, ponieważ posiadają oni inną nieruchomość.

Adw. J.S. występujący jako pełnomocnik właścicieli nieruchomości - małż. P. złożył od powyższego orzeczenia odwołanie do Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczeń przy Ministrze Spraw Wewnętrznych. Celem zbadania okoliczności dotyczących przyznania wywłaszczonym nieruchomości zamiennej, postanowieniem Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczeń przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] września 1966 r., nr [...] odroczono wydanie decyzji w sprawie odwołania małż. P. od decyzji z dnia [...] marca 1966 r. i zwrócono się do Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej W. o zbadanie, czy istnieje możliwość przydzielenia odwołującym się nieruchomości zamiennej.

Analiza akt sprawy wskazuje, że z uwagi na brak zdecydowania, co do formy odszkodowania za przejętą pod inwestycję nieruchomość wyznaczono małż. P. ostateczny termin do składania wniosku o nieruchomość zamienną do dnia 15 lutego 1967 r. (pismo Wydział Gospodarki Terenami z dnia [...] stycznia 1967 r., nr [...]). Ponadto, z akt sprawy wynika, że wywłaszczonym proponowano nieruchomość zamienną. W aktach sprawy znajduje się bowiem wezwanie Wydziału Gospodarki Terenami Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1966 r. skierowane do W. i A. małż. P. w przedmiocie działki przy ul. [...]. Okoliczność powyższą potwierdza m.in. pismo A.P., który zwracając się do Wydziału Gospodarki Terenami stwierdził, że proponowane działki nie spełnią oczekiwań wywłaszczonych bowiem są za małe w stosunku do wywłaszczanej działki nr [...]. Jednocześnie autor wyżej wymienionego pisma wskazał 4 inne nieruchomości, na których przyznanie mógłby wyrazić zgodę. Z uwagi na brak zgody byłych właścicieli nieruchomości - małż. P. na jedną z zaproponowanych przez Wydział Gospodarki Terenami Prezydium Rady Narodowej w W. działek w zamian za wywłaszczoną nieruchomość, Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej W. został poinformowany przez Wydział Gospodarki Terenami o braku możliwości zapewnienia wywłaszczonym nieruchomości zamiennej. Wprawdzie akta sprawy informują, iż małżonkowie P. wstępnie byli zainteresowani uzyskaniem działki zamiennej, jednak działki proponowane przez Wydział Gospodarki Terenami, były poza kręgiem zainteresowania wywłaszczonych, z uwagi na fakt, że były za małe w stosunku do wywłaszczonej działki nr [...]. Wywłaszczeni wskazali jednocześnie 4 inne nieruchomości, które jednak (jak podniesiono w piśmie z dnia [...] kwietnia 1967 r., nr [...]) albo nie stanowiły własności Skarbu Państwa, ewentualnie dwie stanowiące własność Państwa nie są przeznaczone pod budownictwo indywidualne. W związku z powyższym Komisja Odwoławcza ds. Wywłaszczeń przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] czerwca 1967 r., nr [...] nie uwzględniła odwołania A. i W.P. i zatwierdziła zaskarżoną decyzję podnosząc brak możliwości przyznania wywłaszczonym nieruchomości zmiennej.

Jak podkreślił organ naczelny w decyzji z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] celem ochrony wywłaszczonego przed utratą jedynego miejsca zamieszkania w wyniku wywłaszczenia prawodawca wprowadził przepis art. 30 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., który stanowił, iż przypadku wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym bądź też przeznaczoną pod budowę takiego domu, wywłaszczający obowiązany był zaoﬁarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze. Dodatkowo w dniu 5 kwietnia 1958 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70). W myśl art. 53 pkt 2 tej ustawy, utracił moc dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Jednocześnie przepisy intertemporalne ustawy w art. 48 ust. 1 (w brzmieniu nadanym tekstem jednolitym opublikowanym w Dzienniku Urzędowym z 1961 r., Nr 18, poz. 94) stanowiły, że postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych.

Jak wskazał Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w decyzji z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], zawiadomieniem z dnia [...] lipca 1956 r. strony poinformowano o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Zatem datę tę należy taktować jako datę wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Wobec powyższego organ naczelny podtrzymuje swe wcześniejsze stanowisko wskazując, że ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz zabudowania, a także drzewa i krzewy winno było nastąpić w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Również w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. (art. 10 ust. 2) ubiegający się o wywłaszczenie, na żądanie właściciela, obowiązany był dostarczyć tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła warsztat rzemieślniczy albo działkę z domem jednorodzinnym, dom jednorodzinny lub dom mieszkalny obejmujący nie więcej, niż cztery lokale mieszkalne, z których każdy stanowi odrębną własność nieruchomą, a żaden nie zawiera więcej niż 5 izb. Treść pisma Zarządu Inwestycji Szkolnych z dnia [...] lutego 1961 r. sprawy wskazuje, że wywłaszczona nieruchomość była zabudowana domem parterowym, murowanym o dwóch izbach. Organ naczelny podtrzymuje swe stanowisko wedle którego, nie wyjaśnienie przez organ I instancji okoliczności dotyczącej posiadania przez wywłaszczonych małżonków P. innej nieruchomości poza działką nr [...] o pow. [...] m2, było wysoce prawdopodobną przyczyną wydania przez Komisję Odwoławczą ds. Wywłaszczeń przy Ministrze Spraw Wewnętrznych postanowienia z dnia [...] września 1966 r., nr [...] odraczającego wydanie decyzji w przedmiocie rozpatrzenia odwołania małżonków P. od decyzji z dnia [...] marca 1966 r., nr [...] i jednocześnie zobowiązującego Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej W. do ustalenia, czy istnieje możliwość przydzielenia takiej nieruchomości wywłaszczonym. Organ nadzoru nie posiada możliwości w przedmiotowym postępowaniu weryﬁkacji powyższych ustaleń, zaś podejmowana próba zaspokojenia wywłaszczonych poprzez przyznanie odszkodowania w formie nieruchomości zamiennej, ciesząca się poparciem wywłaszczonych nie może być uznane za rażące naruszenie prawa przez organ II instancji. Z uwagi na odrzucenie przez wywłaszczonych małż. P. proponowanej nieruchomości zamiennej, organ II instancji - Komisja Odwoławcza ds. Wywłaszczeń przy Ministrze Spraw Wewnętrznych zatwierdzając orzeczenie Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1966 r., nr [...] podjął prawidłową i jedyną możliwą decyzję utrzymując orzeczenie organu I instancji. Należy wskazać, iż wywłaszczonym małż. P. wbrew ich woli nie mogła zostać przyznana nieruchomość zamienna, gdyż przyjęcie prawa własności nieruchomości wymaga zgody przyjmującego. Należy również dodać, iż w rezultacie braku nieruchomości zamiennych wywłaszczonym przydzielono już po wywłaszczeniu mieszkanie, natomiast cel wywłaszczenia osiągnięto dopiero w latach 70-tych. W związku z odrzuceniem przez wywłaszczonych małżonków P. proponowanych nieruchomości zamiennych, zasadne było przyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w formie pieniężnej. Wysokość kwoty należnego odszkodowania ustalono w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Kwota przyznanego odszkodowania przyznanego orzeczeniem z dnia [...] marca 1966 r. utrzymanym w mocy decyzją z dnia [...] czerwca 1967 r. wyniosła [...] zł, na którą składała się suma należnego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie [...] zł, wartość zabudowań – [...] zł oraz wartość nasadzeń (drzew, krzewów i bylin) na kwotę [...] zł. Kwotę [...] zł należnego odszkodowania za zabudowania i urządzenia ustalono w oparciu o opinię szacunkową z dnia [...] czerwca 1965 r., zaś kwotę należnego odszkodowania za nasadzenia określono w oparciu o opinię mgr inż. Z.S., gdzie wskazano kwotę [...] zł. W związku z powyższym należy uznać, że w tym zakresie, tj. w zakresie dotyczącym ustalenia odszkodowania za zabudowania i urządzenia oraz nasadzenia, działania organu były prawidłowe.

Według Ministra, za rażące naruszenie prawa nie może zostać uznany brak opinii w przedmiocie dotyczącym określenia odszkodowania za wywłaszczony grunt o pow. [...] m2 bowiem akta archiwalne sprawy (protokół z rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej z dnia [...] czerwca 1965 r.) potwierdzają, iż operat szacunkowy nieruchomości został dołączony do akt postępowania wywłaszczeniowego, zaś ustalona w nim (jak wskazuje treść tego protokołu) kwota odszkodowania za wywłaszczony grunt o pow. [...] m2 została ustalona w wysokości [...] zł. Organ podtrzymuje swe stanowisko, iż skoro operaty dotyczące ustalenia odszkodowania za zabudowania i urządzenia oraz nasadzenia zostały sporządzone przez uprawnionych biegłych, to należy przyjąć, że nie zachowany w aktach archiwalnych operat dotyczący ustalenia odszkodowania za wywłaszczony grunt, również został sporządzony przez profesjonalnego biegłego.

Zdaniem Ministra, rażącego naruszenie prawa nie stanowi również brak biegłego na rozprawie nie wynika, aby ten fakt miał wpływ na wysokość przyznanego wywłaszczonym małż. P. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Ponowna analiza akt sprawy wykazuje, iż brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 1967 r., nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1966 r., nr [...], zarówno w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości, jak i w zakresie przyznanego odszkodowania bowiem ani w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] czerwca 1967 r., ani w samej jej treści nie znalazły się wady mające charakter rażący. Z akt sprawy nie wynika również, aby zaistniały jakiekolwiek inne wady wskazane w art. 156 § 1 Kpa.

Od decyzji Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] października 2013 r., nr [...] D.P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej jako organ orzekający w ll instancji nie odniósł się w żaden sposób do twierdzeń zawartych w odwołaniu z dnia 6 kwietnia 2013 r., a w szczególności w tej części, w której skarżący podniósł, że decyzja o wywłaszczeniu oparta została na niezgodnych z prawdą ustaleniach, polegających na tym, jakoby małżonkowie W. i A.P. w dacie wywłaszczenia posiadali inną nieruchomość i z tych powodów nie spełniali przesłanki do otrzymania nieruchomości zamiennej, co znalazło swój wyraz w licznych odwołaniach wywłaszczonych, którzy wielokrotnie podnosili, że taką nieruchomością nie dysponują, co potwierdza chociażby to, że po wywłaszczeniu zmuszeni byli zamieszkać w jednoizbowym lokalu komunalnym.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej podobnie jak poprzednie organy w decyzji nie odniósł się do prośby skarżącego o wskazanie tej nieruchomości. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w decyzji stwierdził, że cel wywłaszczenia i wymagania formalne zostały spełnione. W dokumentacji sprawy jest przecież wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2008 r. (sygn. akt I SA/Wa 1696/07) uchylający decyzję Prezydenta W. i decyzję Wojewody [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu podając, że organy nie zbadały, czy cel wywłaszczenia został osiągnięty. W wizji lokalnej dokonanej w 1992 r. jest stwierdzenie, że uczniowie nie maja dostępu do wywłaszczonej nieruchomości, grunt jest działką użytkowaną przez dawne kierownictwo szkoły. Czyli, że zasadne jest tu zastosowanie art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skarżący podał, że w dniu wydania orzeczenia o wywłaszczeniu był uczniem szkoły, która powstała na wywłaszczonych nieruchomościach i stwierdził, że nigdy działka W. i A.P. nie stanowiła integralnej części szkoły w znaczeniu funkcjonalnym (na tym terenie nie zbudowano żadnych urządzeń, ani budynków, które miałyby służyć realizacji celów edukacyjnych, ani ciągów komunikacyjnych). Sam fakt, że dziadkowie skarżącego mieszkali 20 lat na działce, na której zgromadzony był materiał na budowę piętrowego domu, powinien wzbudzać wątpliwości, czy decyzja o wywłaszczeniu była niezbędna do osiągnięcia celu, jakim było wybudowanie obiektu szkolnego.

Skarżący podał, że wywłaszczenie nieruchomości, czyli pozbawienie dotychczasowego właściciela jego prawa stanowi wyłom w konstytucyjnej zasadzie ochrony własności prywatnej. Wyłom dopuszczalny tylko w słusznym celu, aczkolwiek zawsze krzywdzący i ingerujący w konstytucyjne prawa jednostki. W państwie prawa pozbawienie prawa chronionego konstytucją zawsze następuje za odszkodowaniem. Opisane okoliczności poparte dokumentacją dobitnie wskazują, że Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, mimo rozpatrywania sprawy przez 4 lata, nie poczynił własnych ustaleń, a nadto sprawę potraktował "płytko", nie odnosząc się do niej merytorycznie. Skarżący nie zgodził się ze stwierdzeniem organu, że całkowitą winą za nieprzyznanie nieruchomości zamiennej obarcza się W. i A.P.. W decyzjach Ministra taka sugestia pojawia się wielokrotnie. Faktem jest, że oferowano działki zamienne, ale powierzchnie tych ,,zamienników" to: [...] m2, [...] m2, [...] m2, [...] m2. Czy są to działki na których można wybudować dom, czy tylko działania pozorowane? Bo przecież zamienność nieruchomości należy postrzegać w świetle pojęcia nieruchomości podobnej. Jeżeli bowiem odszkodowanie określane jest na podstawie wartości nieruchomości podobnych do wywłaszczanej, to nieruchomość zamienna winna być nieruchomością podobną, ze względu na ekwiwalentność jej cech wartościotwórczych wobec nieruchomości wywłaszczonej. Bo wówczas podmiot wywłaszczany zachowuje możliwość adekwatnego sposobu wykonywania przyznanych praw. Należy też uznać konieczność zachowania adekwatności wartości nieruchomości zamiennej wobec nieruchomości wywłaszczanej, co rozliczane jest dopłatą, stanowiącą jedynie element wyrównawczy w przypadku różnic w wartości obu nieruchomości. Dopłata, z samej swojej funkcji, nie może bowiem być istotnym nośnikiem wartości o charakterze odszkodowawczym, ani też o charakterze ceny zapłaty. I z tego względu nie może pokrywać znacznej części różnicy wartości nieruchomości zamiennej w stosunku do nieruchomości wywłaszczonej. Pod względem prawnym zamienność należy odnieść do nadania takiego prawa wobec nieruchomości zamiennej, jakie jest przedmiotem wywłaszczenia. Pozbawienie prawa własności nieruchomości wymaga zatem nadania (w formie nieruchomości zamiennej) prawa własności do nieruchomości zamiennej.

Zdaniem skarżącego, w tym postępowaniu zostały naruszone zasady konstytucyjne bowiem art. 32 ust. 1 Konstytucji stwierdza, że wszyscy wobec prawa są równi oraz że mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zgodnie z art. 31 ust. 1 Konstytucji wolność człowieka podlega ochronie prawnej, a ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Skarżący uważa, że w niniejszej sprawie zostały naruszone przez organ przy wydawaniu zaskarżonych decyzji zasady równości z art. 32 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 71 i 72 Konstytucji.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o oddalenie skargi i jednocześnie podtrzymał prezentowane w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Rację ma Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej, że decyzja Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1966 r., nr [...] utrzymana w mocy decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] czerwca 1967 r., nr [...], w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości A. i W. małż. P. oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2, nie zawiera wad nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 Kpa.

Sąd zwraca uwagę, że dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - zwany dalej "dekretem" jako zasadę przyjął, że nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane, zgodnie z przepisami niniejszego dekretu (art. 1 dekretu), dlatego też Minister prawidłowo dokonał oceny przesłanek materialnoprawnych dopuszczalności wywłaszczenia, zachowania reguł procedury wywłaszczeniowej oraz ocenił legalność samego orzeczenia o wywłaszczeniu.

Zgodzić należy się z organem nadzoru, że w niniejszej sprawie Prezydium Rady Narodowej W. było uprawnione do nabycia nieruchomości W. i A.P. oznaczonej jako działka nr [...] w trybie wywłaszczenia. Z wniosku Wydziału Oświaty Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1956 r., zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] z dnia [...] kwietnia 1956 r. oraz zezwolenia z-cy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] czerwca 1956 r., nr [...] wynika, że Wydział Oświaty PRN w W. była wykonawcą narodowego planu gospodarczego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 dekretu, i realizowała Plan Inwestycyjny na rok 1956 w zakresie budowy szkoły podstawowej, obejmujący m.in. teren nieruchomości poprzedników prawnych skarżącego.

Poza sporem jest, że ubiegający się o wywłaszczenie, przed złożeniem wniosku wywłaszczeniowego, uzyskał zezwolenie na nabycie nieruchomości udzielone przez z-cę przewodniczącego PKPG (zezwolenie z dnia [...] czerwca 1956 r.). Zezwolenie to było poprzedzone wnioskiem z dnia [...] maja 1956 r. o nabycie nieruchomości. Wniosek zawiera dane wymienione w art. 7 ust. 2 dekretu. Do wniosku dołączono załączniki wymagane przez przepis art. 7 ust. 3 dekretu: 1) zezwolenie Ministra Oświaty z dnia [...] marca 1956 r. zezwalające na zgłoszenie wniosku o nabycie nieruchomości; 2) opinię Prezydium [...] Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1956 r., nr [...] stwierdzającą, że nabycie terenu oznaczonego w zaświadczeniu lokalizacyjnym nr [...] jest niezbędne dla realizacji szkoły podstawowej; 3) zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] oraz jako załącznik szkic sytuacyjny. Aktualność zezwolenia lokalizacyjnego wynika z pisma Zarządu Inwestycji Szkolnych w. W. z dnia [...] listopada 1960 r.

Wniosek o nabycie nieruchomości, opinia Prezydium [...] Rady Narodowej W., zezwolenie z-cy Przewodniczącego PKPG oraz zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] świadczą o tym, że nieruchomość W. i A.P. była niezbędna dla realizacji narodowego planu gospodarczego – budowy szkoły podstawowej. Sporna nieruchomość mogła być zatem objęta procedurą nabywania przez Skarb Państwa z zastosowaniem przepisów dekretu (art. 1 dekretu).

Nie budzi również wątpliwości to, że PRN W. wypełniło wymóg z art. 8 ust. 1 dekretu i skierowało do właściciela gruntu W.P. wezwanie z dnia [...] czerwca 1956 r. do zawarcia umowy sprzedaży gruntu przy ul. [...] za cenę, która zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu i zatwierdzona przez Wydział Oświaty PRN w W.. W wezwaniu pouczono o skutkach niezawarcia umowy wynikających z art. 8 ust. 4 dekretu. Na wezwanie to zareagowali właściciele nieruchomości. Z pisma z nagłówkiem "Umowa przedwstępna" wynika, że A.P. wyraził zgodę na zajęcie swojej posesji pod budowę szkoły w zamian za przejęcie przez niego mniejszej działki przy ul. [...]. Następnie w piśmie z dnia [...] sierpnia 1956 r. A.P. oświadczył, że wyraża zgodę na wywłaszczenie pod warunkiem otrzymania takiej działki jak sam posiada.

Z akt sprawy wynika, że wobec niezawarcia umowy sprzedaży, zamiany albo umów przedwstępnych w przedmiocie nabycia spornej działki nr [...] (takiej dwustronnej umowy brak w aktach sprawy), Wydział Oświaty PRN w W. złożył wniosek o wywłaszczenie nieruchomości położonych przy ul. [...]. W aktach sprawy brak tego wniosku, jednakże z pisma Zarządu Inwestycji Szkolnych W. nr [...], zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z dnia [...] lipca 1956 r. wynika, że wniosek nosił datę [...] lipca 1956 r., pochodził od Wydziału Oświaty PRN W. i dotyczył działki nr [...]. Wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło w dniu [...] lipca 1956 r., co wynika z protokołu rozprawy wywłaszczeniowo – odszkodowawczej. Wniosek o wywłaszczenie działki nr [...] został podtrzymany w piśmie Zarządu Inwestycji Szkolnych z dnia [...] grudnia 1961 r., nr [...]. Trafnie wskazał Minister, że w aktach sprawy znajdują się wszystkie dowody, o których mowa w art. 17 ust. 3 dekretu, a które były wymagane do złożenia wniosku o wywłaszczenie.

Materiał dowodowy w sprawie wskazuje, że do W. i A.P. skierowane zostało w drodze publicznego ogłoszenia zawiadomienie z dnia [...] lipca 1956 r. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w stosunku do przedmiotowej nieruchomości, jak tego wymagał przepis art. 18 ust. 1 dekretu. W zawiadomieniu zawarto treści, o których mowa w art. 18 ust. 4 dekretu. W zawiadomieniu pouczono wywłaszczanych o treści art. 18 ust. 3 dekretu. Zawiadomienie to dotarło do adresatów, co wynika chociażby z pisma A.P. z dnia [...] sierpnia 1956 r., stanowiącego odpowiedź na wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. W piśmie z dnia [...] stycznia 1959 r., nr [...] Zarząd Inwestycji Szkolnych w W. poinformował, że przejął funkcję inwestora naczelnego w zakresie inwestycji szkolnej i obecnie on jest wnioskodawcą wywłaszczenia zamiast Wydziału Oświaty PRN W..

Następnie PRN W. skierowało do stron postępowania wywłaszczeniowego zawiadomienie z dnia [...] maja 1965 r. o terminie rozprawy wywłaszczeniowo – odszkodowawczej. Rozprawa odbyła się w dniu [...] czerwca 1965 r. Z protokołu wynika, że w rozprawie uczestniczyli W. i A.P. wraz z pełnomocnikiem adw. J.S.. Obecni na rozprawie zostali pouczeni, że nieruchomość została oszacowana w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na kwotę [...] zł (grunt, drzewostan, domek), w tym grunt na kwotę [...] zł. Na rozprawie pełnomocnik skarżących wniósł o zawarcie z W. i A.P. umowy sprzedaży gruntu wraz z budynkiem i zobowiązaniem inwestora do dostarczenia lokalu zastępczego wywłaszczanym. W protokole rozprawy zawarta została informacja, że jeżeli umowa nie zostanie zawarta z winy wywłaszczanych do [...] października 1965 r. to wydane zostanie w tym przedmiocie orzeczenie o wywłaszczeniu i odszkodowaniu pieniężnym.

Po przeprowadzeniu rozprawy Prezydium Rady Narodowej W. decyzją z dnia [...] marca 1966 r. orzekło o wywłaszczeniu spornego gruntu za odszkodowaniem pieniężnym. Decyzja wywłaszczeniową, w części orzekającej o wywłaszczeniu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]: 1) została ona wydana przez organ właściwy, o którym mowa w art. 10 ust. 1 i art. 21 ust. 1 dekretu - prezydium rady narodowej rangi wojewódzkiej; 2) decyzję podjęto po przeprowadzeniu rozprawy, jak tego wymagał art. 21 ust. 1 dekretu; 3) decyzja zawiera elementy treści, o których mowa w art. 21 ust. 2 dekretu – ustala przedmiot i rozmiar wywłaszczenia (grunt stanowiący działkę nr [...] o pow. [...] m2, położony w W., stanowiący własność W. i A. małż. P.) oraz wskazuje na rzecz kogo następuje wywłaszczenie (Państwa). W decyzji organ zawarł, zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 3 dekretu, uzasadnienie odnoszące się do zgłoszonego przez pełnomocnika wywłaszczanych wniosku o zawarcie umowy sprzedaży nieruchomości i przyznanie lokalu zastępczego wskazując, że do dnia [...] stycznia 1966 r. wywłaszczani nie przedłożyli dokumentów niezbędnych do zawarcia umowy, co skutkowało wystąpieniem o wydanie decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. Na skutek odwołania W. i A.P., wniesionego od decyzji, w części dotyczącej przyznania wywłaszczanym odszkodowania za grunt w formie pieniężnej, Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] czerwca 1967 r. utrzymała decyzję organu pierwszej instancji w mocy, zgodnie z art. 120 § 1 pkt 1 Kpa. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Wydział Gospodarki Terenami PRN w W. w piśmie z dnia [...] kwietnia 1967 r. wskazał, że brak jest możliwości przydzielenia wywłaszczanym nieruchomości zamiennej.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że kwestionowana decyzja, w części orzekającej o wywłaszczeniu działki nr [...], została wydana po prawidłowo wszczętym postępowaniu i była poprzedzona wymaganymi przez dekret czynnościami procesowymi. Samo zaś orzeczenie wskazuje przedmiot i cel wywłaszczenia, osobę nabywcy, wywłaszczanego i zawiera krótkie uzasadnienie. Ostateczna decyzja Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1966 r., nr [...] jest aktem istniejącym i została wykonana. Z przedłożonego w sprawie wypisu z rejestru gruntów wynika, że wywłaszczony grunt o pow. [...] m2 stanowi obecnie działkę nr [...] przy ul. [...] i jest własnością Skarbu Państwa. Brak również dowodów na to, aby kwestionowane decyzje z 166 i 1967 r. zapadły w warunkach nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 3-7 Kpa.

Jeżeli chodzi o ocenę legalności wydanych w sprawie decyzji w zakresie dotyczącym orzeczenia o odszkodowaniu, to Sąd również podziela stanowisko Ministra, że i w tym zakresie nie można postawić kwestionowanym orzeczeniom wydania ich w warunkach nieważności z art. 156 § 1 Kpa. Zacząć należało od tego, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdował przepis art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94) – zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z tym przepisem postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie ustawy jeszcze nie zakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Przepis ten przewidywał, że czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, natomiast odszkodowanie ustalane było według zasad odszkodowania przewidzianych w ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania (sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie). W przypadkach, kiedy na podstawie obowiązujących dotąd przepisów wywłaszczonemu przysługuje tytułem odszkodowania nieruchomość zamienna, a nieruchomość taka nie może być dostarczona, organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej może na wniosek jednej ze stron ustalić odszkodowanie w pieniądzach według zasad przewidzianych niniejszej ustawie.

Nie budzi wątpliwości Sądu, że W. i A.P. domagali się przyznania odszkodowania w formie rzeczowej - nieruchomości zamiennej (pismo z dnia [...] lipca 1956 r., pismo z dnia [...] września 1965 r.) lub też zawarcia umowy sprzedaży wywłaszczanego gruntu wraz z naniesieniami oraz z zobowiązaniem do dostarczenia lokalu zastępczego (protokół rozprawy, odwołanie). Z pisma Wydziału Gospodarki Terenami z dnia [...] kwietnia 1967 r., nr [...] wynika, że W. i A.P. otrzymywali propozycje gruntów zamiennych, lecz nie mogli zdecydować się na wybór konkretnego gruntu. Z pisma Wydziału Gospodarki Terenami PRN W. z dnia [...] listopada 1966 r. wynika, że celem rozpatrzenia możliwości przyznania działki zamiennej A.P. został wezwany do złożenie wyjaśnień. Wyznaczony został ostateczny termin do wyboru nieruchomości zamiennej na dzień [...] lutego 1967 r. (pismo PRN w W. z dnia [...] stycznia 1967 r. w aktach sprawy). Z pisma Wydziału Gospodarki Terenami PRN W. z dnia [...] listopada 1966 r. wynika ponadto, że w tym samym dniu wpłynęło pismo (pismo A.P. nosi datę [...] lutego 1967 r. i znajduje się w aktach sprawy) wskazujące, że proponowane działki mają za małe powierzchnie (ok. [...] m2). W piśmie tym poprzednik prawny skarżącego wskazał działki, jego zdaniem, odpowiednie na nieruchomości zamienne. Jednakże [...] Zarząd Gospodarki Mieszkaniowej W. wyjaśnił, że proponowane działki nie stanowią własności Skarbu Państwa, zaś dwie działki państwowe nie są przeznaczone pod budownictwo indywidualne. W tej sytuacji Wydział Gospodarki Terenami stwierdził, że nie ma możliwości przyznania wywłaszczanym działki zamiennej. Z akt wywłaszczeniowych wynika, że podmioty państwowe próbowały uczynić zadość wnioskowi W. i A.P. o przyznanie nieruchomości zamiennej. Powyższe okoliczności potwierdzają: pismo Zarządu Inwestycji Szkolnych z dnia [...] listopada 1957 r., nr [...], pismo Zarządu Inwestycji Szkolnych z dnia [...] maja 1959 r., pismo Zarządu Inwestycji Szkolnych z dnia [...] grudnia 1961 r., nr [...], pismo Wydziału Gospodarki Terenami PRN w W. z dnia [...] kwietnia 1962 r., nr [...], pismo Kuratorium Okręgu Szkolnego PRN W. z dnia [...] stycznia 1966 r., nr [...], postanowienie Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy MSW z dnia [...] września 1966 r., nr [...], pismo PRN Wydziału Gospodarki Terenami w W. z dnia [...] kwietnia 1967 r., nr [...]. Z pisma Kuratorium Okręgu Szkolnego PRN W. z dnia [...] stycznia 1966 r., nr [...] wynika, że po rozprawie małż. P. byli kilkakrotnie w Kuratorium, lecz nie złożyli wymaganych dokumentów i pisemnej zgody na zawarcie umowy sprzedaży. Z pisma Kuratorium Okręgu Szkolnego W. z dnia [...] maja 1966 r. wynika ponadto, że zawarcie z małż. P. umowy o dobrowolne nabycie nieruchomości nie doszło do skutku.

Akta sprawy nie potwierdzają, aby W. i A.P. do dnia wydania decyzji odwoławczej w postępowaniu wywłaszczeniowym ([...] czerwca 1967 r.) w sposób ostateczny wyjaśnili, czy chcą zawrzeć umowę o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, czy otrzymać odszkodowanie w formie nieruchomości zamiennej. Poza tym podmioty państwowe wskazywały, że brak jest nieruchomości zamiennych. W tej sytuacji Prezydium Rady Narodowej w W. wnioskowało o wypłacenie odszkodowania w formie pieniężnej (pisma PRN wydziału Gospodarki Terenami z dnia [...] kwietnia 1962 r. i z dnia [...] kwietnia 1967 r.).

Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy za wywłaszczoną nieruchomość stanowiącą gospodarstwo rolne, hodowlane lub ogrodnicze ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był na żądanie właściciela dostarczyć mu zamiast odszkodowania pieniężnego w miarę możności nieruchomość zamienną odpowiednią ze względu na jej charakter, wyposażenie i położenie. Według ust. 2 tego przepisu, przepis ust. 1 stosowało się odpowiednio do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowiącą działkę z domem jednorodzinnym, za dom jednorodzinny lub za dom mieszkalny obejmujący nie więcej niż cztery lokale mieszkalne, z których każdy stanowi odrębną własność nieruchomą, a żaden nie zawiera więcej niż 5 izb. Uszło uwadze skarżącego, że przepis ten nie przewidywał, że ubiegający się o wywłaszczenie miał bezwzględny obowiązek dostarczenia dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości zamiennej. Przepis ten wyraźnie wskazywał, że ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany jest dostarczyć właścicielowi nieruchomość zamienną, ale w miarę możności. Wobec tego, że umowa o dobrowolne nabycie nieruchomości nie doszła do skutku, poprzednicy prawni skarżącego nie przyjęli proponowanych im nieruchomości zamiennych i nie sprecyzowali na wezwanie PRN w W. ostatecznego stanowiska w kwestii wniosku o nieruchomość zamienną, a ubiegający się o wywłaszczenie (Zarząd Inwestycji Szkolnych) oraz inne podmioty państwowe (jednostki organizacyjne PRN w W.) nie dysponowały nieruchomościami zamiennymi o uregulowanym stanie prawnym, zasadne było uwzględnienie wniosku PRN w W. i orzeczenie o ustaleniu odszkodowania w formie pieniężnej.

Trafnie zwraca uwagę D.P., że w piśmie z dnia [...] listopada 1964 r., nr [...] Wydział Gospodarki Terenami PRN w W. zawarł niepotwierdzoną żadnym dowodem informację, iż W. i A.P. posiadają inną nieruchomość, niż grunt wywłaszczany oraz że m.in. ta okoliczność była podstawą nieprzyznania nieruchomości zamiennej i orzeczenia przez organ pierwszej instancji o odszkodowaniu w formie pieniężnej. Trzeba jednak mieć na uwadze, że zasadniczymi powodami ustalenia odszkodowania pieniężnego była obiektywna niemożność zaofiarowania przez wnioskodawcę wywłaszczenia, czy inny podmiot państwowy gruntu zamiennego wynikająca z takich okoliczności jak: odrzucenie przez małż. P. proponowanych nieruchomości zamiennych jako gruntów o zbyt małej powierzchni, brak ostatecznego stanowiska wywłaszczanych w zakresie żądania przyznania nieruchomości zamiennej, brak w zasobach wnioskodawcy wywłaszczenia i innych podmiotów państwowych gruntów zamiennych, niedojście do skutku umowy o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Wobec tego Sąd uznał, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można zarzucić organom wydania decyzji z 1966 r. i 1967 r. z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa poprzez przyznanie odszkodowania za wywłaszczaną nieruchomość w formie pieniężnej.

Jeżeli chodzi o legalność ustalonego w niniejszej sprawie odszkodowania pieniężnego Sąd zwraca uwagę, że odszkodowanie – stosownie do treści art. 48 ust. 1 ustawy – zostało ustalone według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości na podstawie ustawy wywłaszczeniowej z dnia 12 marca 1958 r. Z akt sprawy wynika, że w toku postępowania wywłaszczeniowego zostały sporządzone cztery wyceny. Jedna dotyczyła samego gruntu. Jego wartość biegły wycenił na kwotę [...] zł, co wynika z treści protokołu rozprawy. Wyceny tej brak w aktach sprawy i wobec tego nie była możliwa ocena tego dowodu przez Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej, jak też i Sąd. Nie budzi jednak wątpliwości, że wycena taka została sporządzona, skoro na rozprawie oraz w orzeczeniu wywłaszczeniowym wymieniono konkretną kwotę oszacowania gruntu, a fakt ten nie był w żaden sposób kwestionowany przez W. i A.P.. Druga wycena dotyczyła określenia wysokości odszkodowania za drzewa, krzewy i byliny na kwotę łączną [...] zł. Wycena została dokonana przez biegłego rzeczoznawcę mgr inż. Z.S. po oględzinach przeprowadzonych w dniu [...] czerwca 1965 r. w obecności współwłaścicieli nieruchomości. Podstawą do określenia wartości nasadzeń była Instrukcja Instytutu Sadownictwa pt. "Wycena drzew i krzewów owocowych", Byliny wyceniono według aktualnych cenników C.N.O.S. Trzecia i czwarta wycena dotyczyły budynków i urządzeń znajdujących się na gruncie. Wyceny te zostały wykonane przez rzeczoznawców budowlanych inż. E.G. i inż. A.M. w dniu [...] czerwca 1965 r.. Określona wartość naniesień budowlanych opiewała na łączną kwotę [...] zł. Wycenione zostały takie części składowe gruntu jak: budynek mieszkalny, budynek gospodarczy (kurnik, komórka drewniana, ustęp, zadaszenie, gnojownik, ogrodzenie, studnia, chodnik z płyt betonowych. Z opinii wynika, że szacunku naniesień dokonano w zakresie ustalenia kosztów ich odtworzenia pomniejszonych o stopień ich zużycia według cennika PZU, a zatem z zachowaniem wymogów z art. 8 ustawy i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1962 r. w sprawie szczegółowych norm szacunkowych dla budynków na wywłaszczanych gruntach (Dz. U. Nr 42, poz. 198).

Sąd zwraca uwagę, że żadna z wycen nie była kwestionowana przez W. i A.P.. Na rozprawie poprzednicy prawni skarżącego zostali zapoznani z wysokością ustalonego odszkodowania za grunt, drzewostan i domek i nie wnosili zastrzeżeń. Wobec tego rację ma Minister, że faktu braku udziału biegłych w rozprawie nie można było zakwalifikować jako naruszenia prawa w zakresie ustalenia odszkodowania o charakterze rażącym w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W zakresie dotyczącym ustalenia odszkodowania Sąd nie dopatrzył się także innych wad nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 Kpa. W decyzji wywłaszczeniowej wskazano kwotę przyznanego odszkodowania ([...]), podmioty uprawnione do jego otrzymania (W. i D.P.) oraz podmiot zobowiązany do jego wypłaty (Kuratorium Okręgu Szkolnego PRN w W.), a także termin jego wypłaty poprzez odniesienie się do treści art. 12 ust. 2 regulującego to zagadnienie, co było zgodne z przepisami art. 22 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy.

Dla niniejszej sprawy nie miało znaczenia to, czy na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2 osiągnięto cel wywłaszczenia – wybudowano szkołę z infrastrukturą towarzyszącą. Tego rodzaju okoliczności są istotne w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami). W sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych obu instancji ocenie podlegało to, czy wydane decyzje według stanu z daty ich podjęcia zawierają chociażby jedną z wad nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 Kpa.

Jeżeli chodzi o wskazane w skardze naruszenia przepisów art. 32 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 1 i 3 i art. 71 i art. 72 Konstytucji RP Sąd zwraca uwagę, że D.P. nie sprecyzował na czym konkretnie polegały naruszenia tych przepisów w niniejszej sprawie, co uniemożliwia odniesienie się przez Sąd do tego zarzutu. Uszło także uwadze skarżącego, że w dacie wydawania kwestionowanych decyzji wywłaszczeniowych (1966 i 1967 r.) wskazane przepisy konstytucyjne nie obowiązywały, a zatem nie można zarzucić organom orzekającym w toku postępowania wywłaszczeniowego działania wbrew wskazywanym przez skarżącego przepisom rangi konstytucyjnej.

Sąd zwraca uwagę, że niniejsza sprawa toczyła się w trybie nadzwyczajnym, gdzie badaniu podlegało to, czy w kwestionowanych decyzjach tkwią najcięższe, kwalifikowane wady, o których mowa w art. 156 § 1 Kpa. Postępowanie o stwierdzenie nieważności nie miało bowiem na celu ponownej oceny sprawy, co do jej istoty (jak w postępowaniu odwoławczym), lecz obejmowało kontrolę legalności decyzji załatwiających sprawę w administracyjnym toku instancji. Jeżeli zatem postępowanie nadzorcze nie wykazało, aby kwestionowane decyzje z 1966 i 1967 r. były obarczone wadami nieważności, to Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej zasadnie odmówił uwzględnienia zawartego w odwołaniu z dnia [...] lipca 2006 r. wniosku D.P. o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowych z lat 1966 i 1967.

Biorąc to wszystko pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.