Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1181/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: art. 233 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Zimmermann Sędziowie: WSA Małgorzata Brachel-Ziaja WSA Ewa Rynczak (spr.) Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2010 r. sprawy ze skargi K. J. syna W., W. J., E. J., K. J. syna J. i M. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia 7 lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących K. J. syna W., W. J., E. J., K. J. syna J. i M. J. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 1 marca 2010r. Starosta [...], działając na podstawie art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5, w związku z art. 130, art. 132, art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 261 póz. 2603 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku K. J. (s. W.), W. J., E. J., K. J. (s. J.) i M. J., orzekł:

* w pkt 1 o ustaleniu odszkodowania w wysokości 231 677,00 zł za działkę nr "1"

o pow. 0,0611 ha obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K., wywłaszczoną na rzecz

Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia 10 sierpnia

1978 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Prezydenta Miasta

K. z dnia 29 września 1978 r. nr [...], obecnie stanowiącą

własność Gminy K.,

* w pkt 2 o wypłacie kwoty 223 290,74 zł na rzecz następujących osób, w

sposób przedstawiony poniżej:

* W. J. (c. W. i A.), za udział wynoszący 1/3 cz. – kwotę 74 430,25 zł,

* K. J. (s. W. i A.), za udział wynoszący 1/3 cz. – kwotę 74 430,25 zł,

* E. J., za udział wynoszący 1/9 cz. - kwotę 24 810,08 zł,

* K. J. (s. J. i E.), za udział wynoszący 1/9 cz. - kwotę 24 810,08 zł,

* M. J. (c. J. i E.), za udział wynoszący 1/9 cz. - kwotę 24 810,08 zł;

- w pkt 3 o zobowiązaniu Gminy K. do zapłaty wskazanej w pkt 2 kwoty odszkodowania.

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia 30.01.2009r. wyznaczył Starostę [...] do załatwienia sprawy odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nr "1". Orzekając w w/w sposób organ l instancji wskazał, iż decyzją Ministra Budownictwa z dnia 18 września 2006 r. nr [...] oraz decyzją tego organu z dnia 31 sierpnia 2007 r. nr [...], wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stwierdzono nieważność decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia 10 sierpnia 1978 r. nr [...] w części dotyczącej odszkodowania za wywłaszczoną pkt 1 tego rozstrzygnięcia, nieruchomość oznaczoną jako działka nr "1". Wobec powyższego, jak wskazał Starosta [...], zaszła konieczność ponownego ustalenia odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w/w nieruchomości, stanowiącej obecnie własność Gminy K., na rzecz spadkobierców byłych jej właścicieli, co uczyniono na podstawie operatu szacunkowego sporządzonego w dniu 9 lipca 2009 r. (i aneksowanego w dniu 5 października 2009 r.) przez rzeczoznawcę majątkowego J. W., który wycenił wartość przedmiotowej nieruchomości według aktualnych cen oraz stanu nieruchomości w dniu, kiedy decyzja wywłaszczeniowa stała się ostateczna na kwotę 231 667,00 zł. Kwota ta została pomniejszona o zwaloryzowaną kwotę odszkodowania (8.386,26 zł), przysługującego byłej współwłaścicielce nieruchomości, A. J., jaka została, jak ustalił organ l instancji, przekazana po wywłaszczeniu do depozytu sądowego. Organ zobowiązał Gminę K. do wypłaty odszkodowania na podstawie art. 36 ust. 1, 2, i 3 w zw. z art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 10.05.1990r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

Odwołanie od w/w decyzji Starosty [...] z dnia 1 marca 2010r., złożyła Gmina Miejska K., zarzucając naruszenie art. 36 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, a także art. 132 ust. 5 w zw. z art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 87 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przez wskazanie jako podmiotu zobowiązanego do zapłaty odszkodowania Gminy Miejskiej K.. Skoro przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa, to zgodnie z art. 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania jest Skarb Państwa, a nie Gmina K..

W oparciu o powyższe strona odwołująca wniosła o uchylenie punktu 3 zaskarżonej decyzji odnoszącego się do podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania.

Decyzją z dnia 7 lipca 2010r. znak: [...], Wojewoda [...], działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie przed organem l instancji na podstawie art.105§1 k.p.a.

W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotem postępowania odwoławczego jest kwestia ustalenia i wypłaty odszkodowania za działkę nr "1", wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia 10 sierpnia 1978 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 29 września 1978 r. nr [...], obecnie stanowiącą własność Gminy K.. Organ podkreślił, iż stwierdzenie nieważności decyzji odszkodowawczej (w tym przypadku części w/w rozstrzygnięć z dnia 10 sierpnia 1978 r. nr [...] oraz z dnia 29 września 1978 r. nr [...], dotyczących ustalenia odszkodowania) działa wstecz (ex tunc) i oznacza, że ustalenie odszkodowania na rzecz poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości nie nastąpiło, o czym orzekały nieważne w tej części decyzje.

Organ wskazał, że istotą sprawy było czy obecnie obowiązujące przepisy przewidują możliwość wydania decyzji o odszkodowaniu za grunty wywłaszczone (przejęte) na rzecz Skarbu Państwa przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, za które nie wypłacono odszkodowania. Zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Wywłaszczenie działki nr "1" nastąpiło w wyniku decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia 10 sierpnia 1978 r., utrzymanej w mocy decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 29 września 1978 r., wydanymi w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zgodnie z którymi przejście prawa własności wskazanej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa następowało z dniem, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Wobec faktu, iż przejście prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w roku 1978, zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych organ l instancji błędnie zastosował jako podstawę prawną decyzji z dnia 1 marca 2010 r. art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Powołanego wyżej przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami nie stosuje się jednak do stanów faktycznych mających miejsce przed wejściem w życie tej ustawy, a zatem do spraw, w których przed tą datą wydano decyzję o wywłaszczeniu albo przejęto nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa bez ustalenia odszkodowania. Do takiego stanowiska upoważnia m.in. ogólna zasada dotycząca obowiązywania aktu prawnego - wchodzi on w życie z dniem ogłoszenia albo w innym wskazanym terminie i ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych od tego dnia. Skoro omawiana ustawa z dnia 21.08.1997r. o u.g.n. weszła w życie w dniu 1 stycznia 1998 r., a żaden jej przepis nie rozszerzył zakresu obowiązywania art. 129 ust. 5 powołanej ustawy na wzór jej art. 216 dotyczącego zwrotu nieruchomości (który stwierdza, że przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktów prawnych wymienionych enumeratywnie w tym przepisie), to w zakresie ustalania odszkodowań (rozdział 5 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami) ma ona zastosowanie wyłącznie do stanów faktycznych zaistniałych od tej daty (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 sierpnia 2006 r. sygn. akt II SA/Rz 260/06, LEX nr 289085). Powyższą wykładnię podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 maja 2009 r. sygn akt l OSK 710/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, wskazując ponadto, iż: "przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. należy interpretować zgodnie z ogólną regułą stosowania ustawy do stanów faktycznych zaistniałych po jej wejściu w życie.

Wobec tego obecnie nie można zadośćuczynić wnioskowi z uwagi na fakt, iż przejście prawa jej własności na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r. tj. przed datą wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, co powoduje, iż brak jest materialnoprawnej podstawy orzekania w tej kwestii, czego konsekwencją jest umorzenie postępowania w sprawie

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyli K. J. s. W., E. J., K. J. s. J. oraz M. J. zarzucając naruszenie art. 129 ust. 5 pkt. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, wskazując na brak podstaw do uznania, iż tej regulacji prawa nie stosuje się do omawianego stanu faktycznego, podnosząc jednocześnie bezprawny charakter postępowania wywłaszczeniowego z uwagi na brak ustalenia i wypłaty odszkodowania, co się kłóci z zasadą państwa prawa.

Skarżący wskazali, że decyzja o wywłaszczeniu z 1978r. w części dotyczącej odszkodowania uznana została za nieważną decyzją Ministra Budownictwa z 18 września 2006r. nr [...], a więc pod rządami obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W oparciu o powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- zwanej dalej p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu.

Skarga jest uzasadniona.

Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji z dnia 7.07.2010 r., nr [...], jak też decyzji organu I instancji uznał, że decyzje te naruszają prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Bezspornym w sprawie jest, że nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości "1" obr. [...] jedn. ewid. [...] m. K. stanowiącej własność W. J. i A. J. decyzją Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia 10.08.1978 r. nr [...] utrzymaną w mocy decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia 29.09.1978 r. nr [...] 8 na rzecz Skarbu Państwa, a obecnie stanowiącej własność Gminy K., oraz orzeczono o przyznaniu odszkodowania za tę nieruchomość w kwocie 24.455 zł. poprzednim właścicielom nieruchomości.

Decyzja o wywłaszczeniu z dnia 10.08.1978 r. nr [...] została wyeliminowana z obrotu prawnego w części dotyczącej odszkodowania, na skutek stwierdzenia jej nieważności decyzją Ministra Budownictwa z dnia 18.09.2006 r. nr [...] oraz decyzją tego organu z dnia 31.08.2007 r. nr [...].

Istotą sprawy jest ustalenie, czy spadkobiercom poprzednich właścicieli przysługuje obecnie odszkodowanie z tytułu wywłaszczonej nieruchomości, a jeżeli tak, to kto je ma wypłacić następcom prawnym.

Odszkodowanie w niniejszej sprawie nie uległo przedawnieniu, a wywłaszczenie jest zawsze za stosownym odszkodowaniem.

Organ odwoławczy - Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji z dnia 7.07.2010 r. znak: [...] uchylił decyzję organu l instancji i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, uznając, że brak jest materialnoprawnej podstawy do wypłaty odszkodowania na podstawie przepisów ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. 2004 r., Nr 261, póz. 2603 ze zm.), ponieważ przejście prawa własności nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa przed dniem 1.01.1998 r. tj. przed datą wejścia w życie tej ustawy, a zatem należało umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Takie stanowisko organu odwoławczego jest nieuzasadnione i nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami. Wywłaszczenie nieruchomości następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw, co wynika z przepisu art. 128 ust. 1 u.g.n.

Zasadą jest, że odszkodowanie należy ustalić na rzecz wywłaszczonych podmiotów stosując reguły zawarte w przepisach ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, ponieważ ustawę tę stosuje się ze skutkiem natychmiastowym do wszystkich trwających i nie zakończonych postępowań, o czym mowa w przepisie art. 233 u.g.n. Stosownie do tego przepisu sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu z dnia 10.08.1978 r. nr [...] w części dotyczącej orzeczenia o odszkodowaniu otwarło konieczność dokończenia postępowania w sprawie wywłaszczeniowej przez ustalenie odpowiedniego odszkodowania, z tym, że w niniejszej sprawie należy wyjaśnić czy ustalone odszkodowanie w oparciu o decyzję wywłaszczeniową z dnia 10.08.1976 r. nie zostało wypłacone w okresie, kiedy decyzja ta pozostawała w obiegu prawnym do czasu stwierdzenia jej nieważności. Organy obu instancji w tym zakresie nie czyniły żadnych ustaleń i te okoliczności należy wyjaśnić wszelkimi możliwymi środkami dowodowymi (ze świadków, dokumentów). Jeżeli okazałoby się, że to odszkodowanie zostało wypłacone, to obecnie należy rozliczyć otrzymane środki przez wywłaszczonego, ustalając kto je otrzymał i w jakiej wysokości oraz odpowiednio je waloryzując. Natomiast, gdyby okazało się, że takie odszkodowanie nie zostało wypłacone, to należy dokonać ustalenia wartości według stanu nieruchomości na dzień pozbawienia, aktualizując wartość na dzień wydania decyzji o odszkodowaniu (art. 130u.g.n.)

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że organ odwoławczy naruszył przepis prawa materialnego art. 233 tej ustawy poprzez jego niezastosowanie albowiem w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sprawą wszczętą, a nie zakończoną decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (1.01.1998 r.), o czym mowa w tym przepisie. W ocenie Sądu, skoro w decyzji o wywłaszczeniu z dnia 10.08.1978 r. nr [...] w części dotyczącej odszkodowania stwierdzono jej nieważność, to oznacza, że mamy do czynienia ze sprawą nie zakończoną decyzją ostateczną przed dniem 1.01.1998 r. i w związku z tym, zgodnie z przepisem art. 233 u.g.n. należy stosować jej przepisy, mając na względzie zasadę, że wywłaszczenie może nastąpić tylko za stosownym odszkodowaniem.

Odnosząc się do kwestii podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania, to należy stwierdzić, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości w decyzji z dnia 10.08.1978 r. nr [...] nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa, odszkodowanie to jest ustalane na podstawie przepisów ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, w związku z tym, zgodnie z przepisem art. 129 ust. 5 pkt 3, Starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzje o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Skoro obecne przepisy przewidują ustalenie i wypłacenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, to tym samym zobowiązanym do wypłaty odszkodowania nie jest Gmina K., jak to ustalił organ l instancji w swojej decyzji z dnia 1.03.2010 r. nr [...]., a właściwy dla miejsca położenia nieruchomości Starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, o czym mowa w przepisie art. 11 ust.1 ugn .

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że organ l instancji naruszył przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21.08.1997 r. poprzez jego błędną interpretację uznając, że zobowiązanym podmiotem do wypłaty odszkodowania jest Gmina K., skoro przedmiotowa nieruchomość stanowi obecnie jej własność.

Natomiast organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego tj. art. 233 i art. 11 ust.1 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami poprzez ich nie wskazanie w podstawie prawnej swoich rozstrzygnięć zawartych w decyzjach i ich niezastosowanie, a co miało wpływ na wynik sprawy.

Poza tym, biorąc też pod uwagę wyżej omówione okoliczności faktyczne sprawy należy stwierdzić, że organy obu instancji naruszyły podstawowe zasady postępowania określone w przepisach art. 7 kpa - zasadę ustalenia prawdy obiektywnej, art. 77 § 1 kpa - zasadę zebrania i rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie, a co również miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w sposób bezpośredni zdeterminowało wydanie właśnie takich decyzji, na podstawie nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy. Organy naruszyły też przepis art. 107 § 3 k.p.a, ponieważ uzasadnienia decyzji nie spełniają wymogów prawidłowo sporządzonych uzasadnień decyzji skoro organy oparły się o niekompletny materiał dowodowy oraz naruszając przepisy prawa materialnego.

Reasumując, organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powinien wziąć pod uwagę naprowadzone wyżej okoliczności sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w pkt l sentencji wyroku na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit. "a" i lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( DZ. U. 2002r. Nr 153 póz. 1270 ze zm.) w myśl którego Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, a także inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy w zw. z art. 205 § 2

p.p.s.a.