Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1533/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 par. 2 pkt 3, art. 1,  art. 2 par. 1,  art. 217 par. 2 pkt 2, 218 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 38 ust. 2,  art. 87 ust. 1,  art. 3 ust. 1, art. 49
journal: Dz.U. 1989 nr 14 poz 74
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - t. jedn.
article: art. 365 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun- Kulik Sędziowie: WSA Tomasz Szmydt WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2015 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez gminę prawa własności nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta [...], utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Miasto [...] prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...], uregulowanej w księdze wieczystej Kw nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] - [...] w [...] - XVI Wydział Ksiąg Wieczystych, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...].

Decyzja Komisji została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Prezydent Miasta [...] złożył do Wojewody [...] dokumentację inwentaryzacyjną mienia ogólnonarodowego (państwowego) obejmującego opisaną nieruchomość Skarbu Państwa położoną w [...], wnosząc jednocześnie o wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą". Ze złożonej dokumentacji inwentaryzacyjnej sporządzonej przez Komisję Inwentaryzacyjną Rady Miejskiej w [...] wynika, że ww. nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy stanowiła własność Skarbu Państwa.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Miasto [...] prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2. W uzasadnieniu organ wskazał, że wobec zapisu w karcie inwentaryzacyjnej, iż władającym przedmiotową nieruchomością w dniu 27 maja 1990 r. był Kombinat Maszyn [...] "[...]" w [...], podjął czynności wyjaśniające mające na celu ustalenie, czy opisana wyżej nieruchomość pozostawała w tym dniu, tj. w dniu wejścia w życie ustawy, w zarządzie ww. przedsiębiorstwa na podstawie jednego z dokumentów określonych w art. 38 ust. 2 lub art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14. poz. 74) – zwanej dalej "uggwn". W ocenie Wojewody w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego zgromadzono dokumenty mogące świadczyć o sprawowaniu zarządu przez ww. Kombinat w dniu 27 maja 1990 r. na przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie w celu określenia, czy przedmiotowa nieruchomość pozostawała w zarządzie przedsiębiorstwa sporządzone zostało opracowanie mające ustalić w jakim zakresie nieruchomość ta położona w [...] przy ul. [...], oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...], odpowiada działkom wymienionym w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Z wykonanego przez Konsorcjum G. opracowania wynika, że w dniu 27 maja 1990 r. działka nr [...], o której mowa powyżej pozostawała w zarządzie Kombinatu Maszyn [...] "[...]" w [...] na podstawie zaświadczenia Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami wspólnego dla wszystkich Dzielnic m. [...] z dnia [...] maja 1986 r. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewoda [...] stwierdził, że wskazana nieruchomość objęta prawem zarządu nie znajdowała się w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy, we władaniu terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, co wyklucza możliwość komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] marca 2013 r. wniósł Prezydent Miasta [...]. W uzasadnieniu podniósł, że powołane w zaskarżonej decyzji Wojewody [...] decyzje byłych t.o.a.p. stopnia podstawowego nie dotyczą przedmiotowej nieruchomości, co też zostało jednoznacznie potwierdzone przez geodetę uprawnionego w zleconym przez organ opracowaniu geodezyjno-prawnym, mającym ustalić, czy komunalizowany teren, w dniu 27 maja 1990 r., znajdował się w zarządzie Kombinatu Maszyn [...] "[...]" w [...]. W ocenie odwołującego się, dowodem ustanowienia prawa zarządu nie może być zaświadczenie Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami, ponieważ takim dokumentem może być jedynie decyzja, zezwolenie lub umowa nabycia nieruchomości w drodze aktu notarialnego. O braku zarządu świadczy ponadto, to że jako tytuł prawny do uwłaszczenia ww. Kombinatu, w decyzji z dnia [...] czerwca 1992 r., nr [...], Wojewoda [...] przyjął jedynie decyzję nr [...] Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia [...] grudnia 1986 r., nr [...].

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, po rozpoznaniu odwołania, utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, staje się w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r., z mocy prawa, mieniem właściwych gmin. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Organ podkreślił, że decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia w życie ustawy, tj. dzień 27 maja 1990 r. W pierwszej kolejności organ administracji winien ustalić, czy przedmiotowe mienie, które stanowiło własność Skarbu Państwa, w dniu 27 maja 1990 r. było mieniem państwowym, a następnie po pozytywnym ustaleniu w tym zakresie -czy należało w tym dniu do podmiotów wskazanych w art. 5 ust. 1 ustawy. Po ustaleniu, że mienie spełniało przesłanki do jego komunalizacji z mocy prawa, organ winien w dalszej kolejności ustalić, czy nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 11-12 ustawy.

Z odpisu ówczesnej księgi wieczystej Kw nr [...], jak również z obecnej księgi wieczystej Kw nr [...], prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości wynika, że w dniu 27 maja 1990 r., stanowiła ona własność Skarbu Państwa. Dla ustalenia, czy przedmiotowa nieruchomość należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego niezbędne jest wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem "należące do". Zarówno wydzielanie, jak i obejmowanie przez państwowe osoby prawne (w tym przedsiębiorstwa państwowe), przekazywanych im przez właściwy organ państwa, państwowych nieruchomości gruntowych w zarząd, następowało przed dniem 27 maja 1990 r., w trybie określonym art. 38 ust. 2 uggwn, a wcześniej w użytkowanie, na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, które przeszło potem w zarząd, czy jeszcze wcześniej, decyzjami władz państwowych, wydawanymi na podstawie art. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie nabywania i przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a także rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych.

Z przepisu art. 38 ust. 2 uggwn wynikało, że zarząd nieruchomości był ustanawiany w drodze decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego albo za zezwoleniem tego organu na podstawie umowy o przekazanie nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabycie nieruchomości - i wszystkie państwowe jednostki miały, wynikający z art. 38 i nast., obowiązek uregulowania stanu prawnego gruntów faktycznie przez nie wówczas użytkowanych, niezależnie od tego, kiedy i od kogo przejętych. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1697/11 dokonał wykładni pojęcia "należące do". W opinii NSA pojęcie "należenia" mienia jest pojęciem normatywnym i wiąże się z regulacją zawartą w art. 6 uggwn, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy, w myśl którego terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste a więc w tej sytuacji należały do organu administracji państwowej. Skoro, zatem terenowy organ administracji państwowej, sprawując zarząd gruntu, który nie został oddany w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, mógł powierzyć sprawowanie zarządu takiego gruntu, utworzonemu w tym celu przedsiębiorstwu bądź innej państwowej jednostce organizacyjnej, oznaczało to, że organ ten był uprawniony do tego gruntu. Jeśli zatem organ mógł, w taki władczy sposób, zadysponować wspomnianym gruntem, to w sensie normatywnym, należało przyjąć, że grunt ten "należał do" terenowego organu administracji państwowej. Gospodarka gruntami i wywłaszczanie nieruchomości należały do właściwości rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej (art. 3 ust. 1 uggwn). Z kolei w ust. 2 art. 3 uggwn wskazano, że ilekroć w ustawie jest mowa o radach narodowych lub terenowych organach administracji państwowej bez bliższego określenia, rozumie się przez to rady narodowe stopnia podstawowego lub terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw geodezji i gospodarki gruntami.

Z opracowania geodezyjnego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że działka nr [...] stanowi część dawnej działki ewidencyjnej o nr [...]. Z odpisu ówczesnej księgi wieczystej KW Nr [...], jak również z obecnej księgi wieczystej KW Nr [...], prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości wynika, że w dniu 27 maja 1990 r., stanowiła ona własność Skarbu Państwa i znajdowała się w zarządzie Kombinatu Maszyn [...] "[...]-[...]" (po zmianie nazwy Kombinat Maszyn [...] "[...]") w [...]. Ustanowienie prawa zarządu na rzecz ww. przedsiębiorstwa państwowego potwierdza ostateczna decyzja Urzędu Dzielnicowego [...]-[...] nr [...] z dnia [...] grudnia 1986 r. w sprawie ustalenia nowych opłat za zarząd.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.) – zwanej dalej "ukwh" domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Przepis ten wyraża zasadę jawności materialnej, która polega na tym, że księga wieczysta ujawnia stan prawny nieruchomości, dla której jest prowadzona. Konsekwencją tej zasady jest domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych, polegające na tym, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.

Skoro zatem z odpisu ówczesnej księgi wieczystej urządzonej dla przedmiotowej nieruchomości wynika, że w dniu 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w zarządzie Kombinatu Maszyn [...] "[...]" w [...], to tym samym, zgodnie z brzmieniem art. 6 w zw. z art. 3 uggwn, w brzmieniu obowiązującym na dzień 27 maja 1990 r., przedmiotowa nieruchomość nie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, a tym samym nie podlegała komunalizacji z mocy prawa, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt l ustawy.

Ze skargą na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wystąpiła Gmina Miasta [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy. Skarżąca podniosła, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa błędnie przyjmuje, iż wpis do księgi wieczystej stanowi dowód potwierdzający istnienie w dniu wejścia w życie ustaw samorządowych (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) prawa zarządu dla Kombinatu Maszyn [...] "[...]". Jak bowiem wynika z opracowania wykonanego przez Konsorcjum G. oraz z treści księgi wieczystej [...] (z której powstała księga wieczysta [...]) wyżej wymieniony wpis został dokonany w tej księdze na podstawie zaświadczenia nr [...] z dnia [...] maja 1998 r. Natomiast zgodnie z obowiązującą w tym czasie uggwn wskazane zaświadczenie Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] - [...] nie potwierdza prawa zarządu dla Kombinatu Maszyn [...] "[...]", z czym zgadza się organ II instancji w zaskarżonej decyzji.

Uggwn w art. 38 ust. 2 stwierdzała, że dokumentem potwierdzającym istnienie prawa zarządu dla przedsiębiorstwa państwowego mogły być tylko: decyzja terenowego organu administracji państwowej; zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi; umowa nabycia nieruchomości w drodze aktu notarialnego. We wszystkich wcześniej obowiązujących przepisach, dotyczących ustanawiania odpłatnego prawa użytkowania oraz zarządu, był wymóg rozstrzygnięcia tej kwestii w drodze decyzji administracyjnej. Obowiązek ustanowienia prawa zarządu określała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych), ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie przekazywania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości położonych na terenie gromad pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej. Analiza tych aktów prawnych wskazuje, że dla ustanowienia użytkowania (prawa zarządu) na nieruchomościach państwowych ustawodawca wymagał decyzji administracyjnej wydawanej przez właściwy organ. Wymagały jej w szczególności art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. i art. 38 ust. 2 uggwn, obowiązującej na dzień wejścia w życie ustawy, tj. na dzień 27 maja 1990 r.

Ważna decyzja administracyjna była więc warunkiem koniecznym powstania prawa użytkowania (zarządu) gruntu państwowego na rzecz państwowych jednostek organizacyjnych, w tym przedsiębiorstwa państwowego. Decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej. Zatem w przypadku, gdy taka decyzja nie zapadła podmiot władający nieruchomością państwową był tylko i wyłącznie jej posiadaczem oraz nie przysługiwało mu do niej żadne ograniczone prawo rzeczowe. Natomiast z akt sprawy wynika, że w dniu 27 maja 1990 r. władający nieruchomością Kombinat Maszyn [...] "[...]" legitymował się tylko decyzją Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami z dnia [...] grudnia 1986 r. w sprawie ustalenia nowych opłat za zarząd, która była podstawą dla Wojewody [...] do uwłaszczenia ww. jednostki organizacyjnej. Jednakże taka decyzja nie stanowi dowodu uzasadniającego odmowę stwierdzenia komunalizacji mienia Skarbu Państwa, nabytego z mocy prawa przez właściwą terytorialnie gminę. Z wyżej opisanych względów sporna nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, co wynika z art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 6 ust. 1 uggwn i dlatego podlega z mocy prawa komunalizacji na rzecz gminy Miasto [...].

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

W niniejszej sprawie spór dotyczy tego, czy Wojewoda [...] miał podstawy, aby prawo zarządu przedsiębiorstwa państwowego - Kombinatu Maszyn [...] "[...]-[...]" w [...] do nieruchomości przy ul. [...] oznaczonej jako działka nr [...], pochodząca z części dawnej działki nr [...] (organ odwoławczy błędnie wskazał działkę nr [...]), wywodzić z wpisu tego prawa widniejącego w dacie 27 maja 1990 r. w Dziale II Księgi wieczystej Kw nr [...], kierując się domniemaniem wynikającym z art. 3 ust. 1 ukwh.

Zacząć należało od tego, że w niniejszej sprawie Wojewoda [...] działał jako organ administracji publicznej w rozumieniu przepisu art. 5 § 2 pkt 3 Kpa, a przedmiotem niniejszej sprawy było stwierdzenie, przez pryzmat przesłanek z art. 5 ust. 1 ustawy, nabycia przez Gminę Miasta [...] (wnioskodawcę) z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. własności przedmiotowej nieruchomości. Wobec tego w kompetencji organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie administracyjne nie leżało rozstrzyganie wskazanego wyżej sporu o prawo wpisane do księgi wieczystej, który był sporem z zakresu prawa cywilnego (art. 1 w zw. z art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).

Sąd zwraca uwagę, że dla niniejszej sprawy istotne znaczenie miało to, że w Księdze wieczystej nr [...] w dacie 27 maja 1990 r. prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości ujawnione było na rzecz K.M.W. "[...]-[...]" prawo zarządu, co wynika z opracowania geodezyjnego, sporządzonego przez geodetę inż. H. S.. Podstawą wpisu tego prawa w Dziale II księgi wieczystej było zaświadczenie z dnia [...] maja 1986 r., nr [...] wydane przez z-cę Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami wspólnego dla wszystkich dzielnic m. [...] Urzędu Dzielnicowego [...]-[...], stwierdzające, że przedmiotowy grunt, na mocy przepisu art. 87 uggwn, znajduje się w zarządzie K.M.W. "[...]-[...]" w [...].

Sąd zwraca uwagę, że z przepisu art. 3 ust. 1 ukwh wynika domniemanie prawne, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to działa na korzyść osoby wpisanej do księgi wieczystej. Obalenie tego domniemania mogłoby nastąpić w postępowaniu cywilnym - postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1 ukwh). Wówczas to domniemanie z art. 3 ust. 1 ukwh mogłoby upaść z chwilą prawomocnego wykreślenia zarządu K.M.W. "[...]-[...]" z Działu II Księgi wieczystej nr [...]. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że wpis prawa zarządu widniejący od 1986 r. w księdze wieczystej był w dacie 27 maja 1990 r. prawomocnym orzeczeniem sądowym (art. 49 ukwh) i w związku z tym orzekający organ administracji publicznej jest nim związany (art. 365 § 1 Kpc), biorąc pod uwagę to, że dla komunalizacji z mocy samego prawa (art. 5 ust. 1) znaczenie ma stan faktyczny i prawny, istniejący w dacie wejścia w życie ustawy. Zatem powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej było środkiem prawnym który mógłby obalić podstawę materialnoprawną wpisu prawa zarządu do księgi wieczystej i sam wpis tego prawa do księgi wieczystej. W postępowaniu sądowym sąd byłby właściwy badać, czy K.M.W. "[...]-[...]" legitymowała się prawem zarządu w dacie jej wpisu do księgi wieczystej i czy w związku z tym wpis prawa zarządu do księgi wieczystej był prawidłowy.

Wobec powyższego na gruncie niniejszej sprawy Wojewoda [...] przy ustalaniu przesłanki "należenia" spornej nieruchomości, o której mowa w przepisie art. 5 ust. 1 ustawy, trafnie oparł się na wpisie zarządu zawartym w Dziale II księgi wieczystej nr [...], istniejącym w dacie 27 maja 1990 r. W tej sytuacji zasadna była odmowa komunalizacji przedmiotowej nieruchomości na rzecz Gminy Miasta [...], ponieważ grunty państwowe oddane w zarząd przedsiębiorstwu państwowemu K.M.W. "[...]-[...]", dla którego organem założycielskim był naczelny organ administracji państwowej (Minister Przemysłu) nie należały w sensie prawnym do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego (art. 5 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 uggwn) i skutkiem tego nie podlegały komunalizacji.

W ocenie Sądu, nie do zaakceptowania jest tok rozumowania skarżącej Gminy, sprowadzający się do tego, że nawet organ administracji publicznej w toku postępowania administracyjnego, wbrew wpisowi w księdze wieczystej, mógłby ustalać jaki był w dacie 27 maja 1990 r. rzeczywisty stan prawny w zakresie władania spornym gruntem przez K.M.W. "[...]-[...]" i wyjaśniać wszelkie kwestie sporne pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym. Takie stanowisko prowadziłby do podważenia sensu instytucji ksiąg wieczystych jako publicznego rejestru urzędowego i skutków prawnych wpisów tam ujawnionych. Obalenie przewidzianego w art. 3 ukwh domniemania jest bowiem możliwe tylko w każdym innym - poza procesem o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym - postępowaniu sądowym jako przesłanka rozstrzygnięcia (por. postanowienie SN z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt III CSK 146/10, LEX nr 785276).

Jeszcze raz należy podkreślić, że ocena prawidłowości wpisów w księdze wieczystej należy do wyłącznej kognicji sądu powszechnego, a organ administracji publicznej nie ma kompetencji do badania w postępowaniu administracyjnym prawidłowości wpisów w księdze wieczystej i do obalenia domniemania wiarygodności ksiąg wieczystych (art. 3 ust. 1 ukwh). Takie stanowisko zostało zaprezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2005 r., sygn. akt I OSK 1064/04; wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 579/07; wyrok NSA z dnia 22 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1823/11; wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 499/11). Sąd orzekający w niniejszym składzie uważa, że nie można wykorzystywać postępowania komunalizacyjnego do uzgodnienia treści księgi wieczystej. Wszelkie spory o prawa do rzeczy nieruchomej wpisane w Dziale II księgi wieczystej, w dacie 27 maja 1990 r., pozostają poza przedmiotem postępowania komunalizacyjnego. Właściwy wojewoda nie bada bowiem tego, czy użytkowanie lub użytkowanie wieczyste ustanowione na rzecz osoby trzeciej albo własność Skarbu Państwa opiera się na właściwym tytule prawnym i czy prawa te zostały prawidłowo wpisane do księgi wieczystej. Postępowania prowadzone w trybie art. 5 ust. 1 ustawy i art. 10 ust. 1 ukwh są postępowaniami odrębnymi i nie są względem siebie konkurencyjne. W postępowaniu komunalizacyjnym organ jest związany prawomocnym wpisem w księdze wieczystej, czy też prawomocnym wyrokiem wydanym w postępowaniu uzgodnieniowym z art. 10 ust. 1 ukwh. Sąd powszechny, prowadzący postępowanie uzgodnieniowe jest natomiast związany ostateczną decyzją komunalizacyjną.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących tego, że w ustawodawstwie obowiązującym w dacie 27 maja 1990 r. i we wcześniejszych przepisach prawa prawo użytkowania i zarządu państwowych jednostek organizacyjnych potwierdzała decyzja administracyjna lub umowa cywilnoprawna, a nie zaświadczenie lub decyzja ustalająca opłaty za zarząd nie można pominąć tego, że podstawą wpisu prawa zarządu K.M.W. "[...]-[...]" było zaświadczenie potwierdzające przekształcenie z mocy samego prawa – art. 87 uggwn użytkowania w prawo zarządu. Podstawą prawną tegoż zaświadczenia nie był przepis art. 38 ust. 2 uggwn, czy przepis art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, które rzeczywiście wymagały do ustanowienia prawa użytkowania lub zarządu wydania decyzji administracyjnej. Wbrew temu co twierdzi Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją kreującą zarząd nie mogła być decyzja ustalająca opłaty za zarząd.

Sąd zwraca uwagę, że niejednokrotnie zaświadczenie było dokumentem potwierdzającym nabycie z mocy samego prawa prawa do nieruchomości. Tak było w przypadku przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej [(art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233 ze zm.)], czy nabycia nieruchomości w trybie przepisów o majątkach opuszczonych i poniemieckich [(art. 7 dekretu z dnia 28 października 1947 r. o mocy prawnej ksiąg wieczystych na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 66, poz. 410 ze zm.)]. W orzecznictwie sądowym dopuszczono – co do zasady – możliwość potwierdzenia na wniosek osoby ubiegającej się o wydanie zaświadczenia stanu prawnego wynikającego z posiadanych przez organ danych (art. 217 § 2 pkt 2 w zw. z art. 218 § 1 Kpa), nawet gdy określony podmiot nabywał prawo do rzeczy z mocy samego prawa, a właściwe przepisy prawa materialnego nie przewidywały w sposób wyraźny, że potwierdzenie stanu prawnego winno nastąpić poprzez wydanie zaświadczenia (por. uchwała SN z dnia 20 września 1994 r., sygn. akt III CZP 102/94; uchwała SN z dnia 20 września 1994 r., sygn. akt III CZP 108/94; postanowienie SN z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I CSK 677/10). Potwierdzenie określonego stanu prawnego zaświadczeniem miało miejsce w przypadku istnienia niewątpliwego stanu prawnego nieruchomości. W sytuacji późniejszego ujawnienia się sporu o prawo rzeczowe nabyte z mocy prawa, gdy ustawa nie przewidywała potwierdzenia tego zdarzenia decyzją administracyjną, właściwą drogą ustalenia tego prawa była droga procesu cywilnego.

Zatem nie można z góry wykluczyć, jeżeli chodzi o zastosowaną formę działania organu administracji, potwierdzenia w 1986 r. stanu prawnego przedmiotowego gruntu, wynikającego z przepisu art. 87 uggwn, w oparciu o zaświadczenie wydane przez osobę upoważnioną w imieniu kierownika wydziału urzędu dzielnicowego jako terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw gospodarki gruntami [(art. 137 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych (Dz. U. Nr 41, poz. 185 ze zm.) w zw. z art. 3 uggwn].

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.