Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 197/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-06-22 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zwolniono od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu 22 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 lutego 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za wrzesień 2011 r. oraz kwoty podatku do zapłaty, postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. P. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 22 lutego 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za wrzesień 2011 r. oraz kwoty podatku do zapłaty. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 27.528 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 826 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 413 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W dniu 9 maja 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego (sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718] - zwanej dalej p.p.s.a.), w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.

Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący oświadczył, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, posiadającą majątek w postaci lokalu mieszkalnego (jednakże obciążonego hipoteką i poddanego czynnościom egzekucyjnym), utrzymującą się dzięki pomocy matki (jak zaznaczył koszty utrzymania mieszkania w wysokości około 600 zł ponosili dotychczas rodzice; po śmierci ojca, co miało miejsce w dniu [...], wyłącznie matka). Jednocześnie oświadczył, że ze względu "na wiek i brak właściwych kwalifikacji" nie może uzyskać zatrudnienia. W załączeniu skarżący przedłożył zaświadczenie wystawione w dniu 4 kwietnia 2016 r. przez Powiatowy Urząd Pracy w [...] o zarejestrowaniu od dnia 14 maja 2013 r. jego osoby jako bezrobotnego.

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.).

Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym (o co wnosi skarżący) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.).

Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Dokonując oceny sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, poza informacjami zawartymi w urzędowym formularzu PPF, referendarz sądowy wykorzystał również materiał dowodowy przekazany przez niego w trakcie postępowania uruchomionego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Op 233/15 (materiał dowodowy przekazany w odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu z 27 maja 2016 r.). Pismem tym (podobnie jak w przedmiotowej sprawie pismem z 16 maja 2016 r.) wezwano skarżącego do przekazania:

- szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów,

- pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan,

- szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających mu pokrycie ponoszonych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie (przypadku wsparcia ze strony matki zażądano pisemnego oświadczeni o tym fakcie),

- wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez niego działania w celu uzyskania pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są przez niego podejmowane,

- szczegółowej informacji na temat działań podejmowanych w celu aktywizacji zawodowej zgodnie z posiadanym wykształceniem lub wyuczonym w przeszłości zawodem wraz z dowodami uwiarygodniającymi te informacje,

- szczegółowej informacji na temat dochodów rodzica (według oświadczenia zawartego w formularzu PPF udzielającego mu wsparcia finansowego w postaci ponoszenia kosztów) wraz z dowodami potwierdzającymi informacje w tym zakresie,

- kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez rodzica w 2015 r. (PIT),

- kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego i rodzica za ostatnie 3 miesiące.

W odpowiedzi skarżący przekazał pismo (sporządzone 14 czerwca 2016 r.), w którym oświadczył, że jest osobą bezrobotną, pozostającą obecnie na utrzymaniu rodzica z dochodów pochodzących ze świadczenia emerytalnego (od śmierci ojca na wyłącznym utrzymaniu matki, którą się opiekuje i z którą wspólnie mieszka), że aktualnie koszty związane z zakupem żywności, energii elektrycznej, usług telekomunikacyjnych i opłatą czynszową wynoszą około 900 zł, że nie posiada "kont bankowych" (jak też oszczędności czy kredytów), że z powodu podeszłego wieku i braku kwalifikacji nie jest w stanie uzyskać zatrudnienia (od uzyskania statutu bezrobotnego pozostaje "w stałym kontakcie z Urzędem Pracy w [...]", jednakże ten nie przedstawił mu propozycji jakichkolwiek kursów i szkoleń), że z powodu dochodów uzyskiwanych przez matkę z tytułu emerytury nie spełnia warunków do uzyskania pomocy finansowej od instytucji zajmującej się pomocą społeczną, oraz że mieszkanie własnościowe jest zajęte w ramach prowadzonej egzekucji pieniężnej. W załączeniu skarżący przedłożył oświadczenie złożonej matkę G. P. o wspólnym prowadzeniu z nim gospodarstwa domowego i dochodach tego gospodarstwa w wysokości 1.869,26 zł, wyciąg z rachunku bankowego posiadanego przez jego matkę oraz kserokopię rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za 2015 r.

Opisane wyżej pismo wraz z załącznikami znajdują się w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Op 233/16.

W ocenie referendarza informacje oraz dane zwarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak też w dodatkowo przesłanych oświadczeniach i kserokopiach dokumentów wskazują na wyjątkową sytuację skarżącego w rozumieniu art. 246 § 1, pkt. 2 p.p.s.a., pomimo tego, iż nie przekazał wszystkich żądanych dokumentów (chociażby dokumentów dotyczących kosztów utrzymania).

Referendarz uznał bowiem, że będąc osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (co wynika z załączonego zaświadczenia), wspieraną w bieżącym utrzymaniu jedynie środkami finansowymi pochodzącymi z dochodów matki z tytułu emerytury w wysokości 1.865,26 zł (wysokość świadczenia w tej wysokości wynika z przekazanego wyciągu z rachunku bankowego), skarżący nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku zapłaty wymaganych kosztów sądowych.

Przede wszystkim skala tych dochodów, przy uwzględnieniu kosztów bieżącego utrzymania na poziomie wystarczającym dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych dwóch osób, nie daje skarżącemu możliwości wygenerowania dodatkowych środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych zarówno w przedmiotowej sprawie jak i w innych zawisłych w tym samym czasie przed tut. Sądem (łącznie 22 sprawy).

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.