Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 959/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2015-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 151, art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: § 2 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11 art. 49 ust. 4-5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi B.M.-S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 24 maja 2004r. w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa B.M.-S. złożył wniosek o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2004. We wniosku do płatności ONW zostały zgłoszone działki rolne o łącznej powierzchni 73,27 ha. Wypełniając części X wniosku "Oświadczenia i zobowiązania" strona zobowiązała się m.in. do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymała w pierwszym roku płatność ONW, przez okres 5 lat od dnia otrzymania tej płatności.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r., Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej zwany w skrócie Kierownikiem BP ARiMR) przyznał stronie płatność ONW na rok 2004 w wysokości 11.032,67 zł, ustalonej na podstawie powierzchni kwalifikującej się do przyznania płatności wynoszącej 73,27 ha. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na konto strony [...] lutego 2005 r.

W dniu 29 marca 2005 r. B.M.-S. złożył kolejny wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu ONW na rok 2005, deklarując do płatności działki rolne, na których prowadzi działalność rolniczą o łącznej powierzchni 72,87 ha.

W dniu [...] października 2005 r. w gospodarstwie strony została przeprowadzona kontrola terenowa, w związku ze złożonym przez wnioskiem o wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt. W trakcie kontroli kontrolerzy stwierdzili nieprawidłowości odnoszące się do działek rolnych oznaczonych symbolami: D, E, G, J, K, L, M, N, O i P. Wskazane ustalenia zawarte zostały w protokole z kontroli z [...] października 2005 r. Weryfikując wniosek o przyznanie płatności ONW za rok 2005 oraz uwzględniając wyniki wskazanej wyżej kontroli na miejscu, organ ustalił, że powierzchnia użytkowana rolniczo, spełniająca warunki do objęcia płatnością ONW, wyniosła 34,64 ha. Natomiast powierzchnia wykluczona z płatności ze względu na brak użytkowania rolniczego wyniosła 38,63 ha.

Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] Kierownik BP ARiMR odmówił stronie przyznania płatności z tytułu ONW ze względu na przedeklarowanie powierzchni powyżej 20%. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (w skrócie zwanym Dyrektorem O ARiMR) z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...], a skarga strony na tą decyzję, została wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 11 marca 2010 r., II SA/Go 988/09 oddalona. B.M. – S. nie wniósł od tego wyroku skargi kasacyjnej i zaskarżona decyzja stała się prawomocna.

W konsekwencji Kierownik BP ARiMR wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącemu na mocy decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...] o przyznaniu płatności z tytułu ONW.

Efektem przeprowadzonego postępowania było wydanie przez Kierownika BP ARiMR na podstawie art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz. 634 ze zm.), w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. nr 229 poz. 2273 ze zm., dalej zwanej u.w.r.o.w.) oraz § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej dalej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 73, poz. 657, ze zm.; dalej zwanego rozporządzenie ONW), art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. WE L 153 z 30.04.2004, str. 30 ze zm., dalej zwanego rozporządzeniem nr 817/2004), art. 49 ust. 1 i 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. U. WE L 327 z 12.12.2001 str. 11 ze zm. dalej zwanego rozporządzeniem mr 2419/2001) decyzji z dnia [...] maja 2013r., nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW w wysokości 5.816,73 zł.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż zgodnie z § 9 ust. 2 pkt. 2 rozporządzenia ONW, jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 albo w § 7 ust. 1 pkt 2 lit. a, producent rolny zwraca (...) część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar.

W ocenie organu, skarżący nie dotrzymał zobowiązania o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia ONW, który stanowi, iż płatność ONW przysługuje rolnikowi, który zobowiązał się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, ze zm.; dalej zwanego rozporządzeniem nr 1257/1999). Wymagania o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 1257/1999 polegają m.in. na prowadzeniu działalności rolniczej na obszarze znajdującym się w mniej korzystnej sytuacji, przez przynajmniej 5 lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego. Skarżący użytkował w roku 2005 grunty rolne o powierzchni 34,64 ha. Tym samym nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem ONW na powierzchni 38,63 ha, wobec czego powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w wysokości 5.816,73 zł.

Jednocześnie Kierownik stwierdził brak wystąpienia określonych w art. 49 ust. 4 i 5 Rozporządzenia Nr 2419/2001 przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] działając w oparciu o treść § 2 pkt 1, § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia ONW, art. 49 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 Dyrektor O ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu, organ odwoławczy podzielił argumentację organu I instancji. Dokonał szczegółowego wyliczenia różnicy pomiędzy powierzchnią zobowiązania, a powierzchnią na jakiej strona prowadziła działalność rolniczą w roku 2005.

Za nieuzasadniony uznał organ zarzut odwołującego dotyczący naruszenia art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 269 ze zm., dalej zwanej k.p.a.), albowiem organ zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz o przysługującym prawie wglądu do akt i możliwości składania wyjaśnień, z której to możliwości strona skorzystała składając wniosek dowodowy. Nie został także, w ocenie organu odwoławczego naruszony art. 107 § 3 k.p.a.

Dyrektor O ARiMR wskazując na zarzuty odwołującego skierowane personalnie wobec pracowników ARiMR, stwierdził, iż kwestie tych zarzutów wobec konkretnych pracowników ARiMR, jak również wysokość ewentualnych kar nakładanych na stronę przez jednostki samorządu terytorialnego nie stanowią przesłanki, która miałaby jakikolwiek wpływ na okoliczność ustalenia wobec strony kwoty nienależnie pobranych płatności ONW.

Organ odwoławczy odniósł się także do wskazywanej przez stronę choroby jako powodu uniemożliwiającego prowadzenie działalności rolniczej w 2005 r. oraz zarzutu niezbadania przez organy kwestii jego długotrwałej niezdolności do pracy, o której mowa w art. 39 ust. 1b rozporządzenia nr 817/2004. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na obszarze 38,63 ha, natomiast na pozostałym deklarowanym do płatności ONW obszarze, tj. 34,64 ha prowadził działalność rolniczą, a co za tym idzie nie można było uznać, iż skarżący był długoterminowo niezdolny do pracy. Skoro mógł prowadzić działalność rolniczą na pewnej części gospodarstwa i w tym zakresie był zdolny do podejmowania pracy, również to samo skarżący był w stanie robić na pozostałej części gruntów deklarowanych do płatności. Nadto skarżący w 2005 r. nie spełnił żadnej z przesłanek pozwalających uznać, że wystąpiło działanie siły wyższej powodujące brak możliwości prowadzenia działalności rolniczej, co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w prawomocnym wyroku z 11 marca 2010 r., II SA/Go 988/09.

Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie zaistniały okoliczności skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 49 ust. 4 rozporządzeniem nr 2419/2001. Przedmiotowy przepis prawa stanowi, iż obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. W przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Organ odwoławczy wskazał, że płatności za rok 2004 nie zostały przekazane stronie w wyniku pomyłki Agencji, a ponadto strona - wiedząc o rozstrzygnięciu wydanego przez organ Agencji w zakresie odmowy płatności ONW na rok 2005, jak również znając rozstrzygnięcie wydane przez WSA w Gorzowie Wlkp. (II SA/Go 988/09) - winna być świadoma konieczności zwrotu płatności ONW pobranych za rok 2004.

Dyrektor O ARiMR nie znalazł również podstaw do zastosowania art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/200, zgodnie z którym obowiązek zwrotu określony w ust. 1 cyt. przepisu nie ma zastosowania jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Mając na uwadze, iż płatność nastąpiła w dniu [...] lutego 2005 r., a zaskarżona decyzja z dnia [...] maja 2013 r. doręczona została w dniu 1 czerwca 2013 r. zdaniem organu nie ulega wątpliwości, iż zachowany został w/w termin dziesięcioletni. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, iż odwołujący nie wykazał, iż jego działanie nosiło cechy działania w dobrej wierze. Strona była według organu w pełni świadoma podjętego zobowiązania ONW przez okres pięciu lat od dnia otrzymania pierwszej płatności, podpisała składając pierwszy wniosek o przyznanie tej płatności oświadczenie w tym zakresie. Ponadto organ wskazał, iż wnioskodawca zadeklarował do płatności ONW na 2005 r. działki rolne, na których nie była prowadził działalności rolniczej, czego był świadomy podając do protokołu z kontroli z dnia [...] października 2005 r., iż uniemożliwia mu prowadzenie prac gospodarczych brak decyzji o warunkach zabudowy.

Na powyższą skargę B.M.-S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę domagając się uchylenia decyzji obu instancji. W uzasadnieniu skargi wskazał m.in. zarzuty naruszenia przez organy Konwencji o ochronie praw człowieka, niewykonania wyroków WSA w Gorzowie Wlkp., odmówienia wiarygodności ustaleniom protokołu z czynności kontrolnych na miejscu w gospodarstwie, niezbadania kwestii niezdolności do pracy skarżącego oraz niewzięcia pod uwagę, że działał w dobrej wierze i w związku z tym powinien mieć zastosowania art. 49 ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001 i 4 letni okres przedawnienia.

Dyrektor O ARiMR w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 27 listopada 2013 r., II SA/Go 838/13 oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, że płatności przyznawane są w oparciu o deklaracje zawarte we wniosku o przyznanie płatności. Jednakże oświadczenia rolnika w tym zakresie podlegają weryfikacji w toku czynności kontrolnych. W gospodarstwie skarżącego [...] października 2005 r. została przeprowadzona kontrola terenowa, w związku ze złożonym przez niego wnioskiem o wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt. W trakcie kontroli kontrolerzy stwierdzili nieprawidłowości co do działek D, E, G, J, K, L, M, N, O, P dotyczące tego, że działki te nie były w całości użytkowane rolniczo, zgodnie ze złożonym wnioskiem. Ustalenia zawarte zostały w protokole kontroli. Weryfikując wniosek strony o przyznanie płatności ONW za 2005 r. oraz uwzględniając wyniki wskazanej kontroli na miejscu, organ ustalił, że powierzchnia użytkowana rolniczo, spełniająca warunki do objęcia płatnością ONW, wyniosła 34,64 ha. Natomiast powierzchnia wykluczona z płatności ze względu na brak użytkowania rolniczego wyniosła 38,63 ha.

Sąd I instancji odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 170 i 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.) oraz naruszenia Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, zmienionej Protokołem nr 111 z 4 listopada 1950 r. i do art. 6 stanowiącego o prawie do rzetelnego procesu sądowego i art. 7 stanowiącego o zakazie karania bez podstawy prawnej, wskazał, że sprowadzają się one do przytoczenia treści cytowanych przepisów Konwencji oraz wskazania sygnatur akt WSA w Gorzowie Wlkp.: II SA/Go 163/09 z 24 czerwca 2009 r. oraz II SA/Go 988/09 z 11 marca 2010 r. w przedmiocie płatności z tytułu ONW na rok 2005, które to w ocenie skarżącego wskazały, że protokół kontroli z [...] października 2005 r. zawiera jednoznaczne ustalenia szczegółowe umożliwiające wgląd w szczegóły przeprowadzonej kontroli.

Sąd I instancji podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z 11 marca 2011 r., II SA/Go 988/09 w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu ONW za rok 2005 oddalił skargę, wyrok nie został zaskarżony. W jego uzasadnieniu Sąd szczegółowo odniósł się do składanych wniosków dowodowych wskazujących zdaniem skarżącego na błędnie ustalony stan faktyczny w protokole z [...] października 2005 r., załączonych zdjęć i filmu HSV. W sprawie będącej przedmiotem rozważań w niniejszym postępowaniu skarżący praktycznie powielił w swoich zarzutach argumentację, która stanowiła przedmiot oceny w wyroku z 11 marca 2011 r.

Sąd I instancji, odnosząc się do zarzutu dotyczącego choroby skarżącego w okresie od [...] marca 2005 r. do [...] czerwca 2006 r. powodującej niezdolność do pracy, uznał ten zarzut za niezasadny, ponieważ organy obu instancji w sposób poszerzony dokonały prawidłowej wykładni przepisów uznając, że ubiegając się o pomoc w związku z prowadzeniem działalności rolniczej rolnik składając po raz pierwszy wniosek zobowiązuje się do prowadzenia tej działalności przez okres pięciu lat od otrzymania pierwszej wypłaty. Przepis § 9 rozporządzenia ONW od początku jego obowiązywania statuował obowiązek zwrotu uzyskanych płatności w przypadku zaniechania prowadzenia działalności rolniczej przez producenta rolnego wraz z odsetkami ustawowymi za cały okres jej pobierania. Treść tego przepisu uległa zmianie od 5 marca 2005 r. Dodano w nim ust. 3, w którym unormowano, iż płatność ONW nie podlega zwrotowi jeśli zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej nastąpiło w wyniku przyczyn określonych w punktach a-e ust. 3 § 9 rozporządzenia (m.in. długotrwała niezdolność rolnika do pracy – lit. a, pod warunkiem, iż producent rolny zawiadomi o wystąpieniu którejkolwiek z tych przyczyn kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004. Artykuł ten przewidywał w ust. 1 kategorie siły wyższej, które uwalniały rolnika od obowiązku zwrotu płatności (m.in. w punkcie b wskazano – długoterminowa niezdolność rolnika do wykonywania zawodu). Stosownie do unormowań zawartych w ust. 2 art. 39 rozporządzenia nr 817/2004: "O przypadkach siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ, wraz z odpowiednimi dowodami zadowalającymi ten organ w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Ten termin może zostać przedłużony o 20 dni roboczych, w przypadkach gdy taka możliwość przewidziana jest w dokumencie programowania." Sąd zauważył, że okoliczności o jakich stanowił art. 39 ust. 1 rozporządzenia nr 817/2004 były analogiczne z tymi, o jakich mowa jest w § 9 ust. 3 lit. a-e rozporządzenia ONW. Bowiem pierwszeństwo ma przepis szczegółowy wskazany w § 9 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia ONW tj. art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004 odnoszący się bezpośrednio do środków Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, który samodzielnie reguluje sposób i termin zawiadomienia organu o przypadku siły wyższej.

Sąd I instancji podkreślił, że jest niekwestionowane w sprawie, że skarżący w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym był w stanie dokonać tej czynności, nie zawiadomił na piśmie właściwej jednostki organizacyjnej Agencji o przypadku wystąpienia siły wyższej (chorobie).

Konkludując Sąd przypomniał, że zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej na terenach ONW w odniesieniu do określonego gruntu podejmuje rolnik na okres 5 lat i to on odpowiada za wywiązanie się z tych obowiązków. W związku z tym w sprawie zaistniały podstawy do wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności na podstawie § 9 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 rozporządzenia ONW.

Na końcu Sąd zauważył, że wprawdzie organy wskazały m.in. jako podstawę prawną rozstrzygnięcia treść art. 49 ust. 1, ust. 4 oraz ust. 5 rozporządzenia nr 2419/2001, a podstawę stanowić winien art. 39 ust. 1 pkt b i ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004, niemniej okoliczność ta nie wpływa istotnie na treść zaskarżonej decyzji, gdyż dyspozycja obu przepisów jest w istocie tożsama.

Od powyższego wyroku B.M.-S. wniósł skargę kasacyjną podnosząc szereg zarzutów, w tym m.in. zarzut naruszenia art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.) polegające na niewyjaśnieniu tak przyczyn jak i podstaw zmiany podstawy prawnej rozstrzygnięcia organu II instancji, z art. 49 ust. 1, ust. 4 oraz 5 rozporządzenia nr 2419/2001, na art. 39 ust. 1 pkt b i ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia, albowiem, wobec braku jakiegokolwiek uzasadnia dokonanej modyfikacji podstawy prawnej rozstrzygnięcia, nie ma możliwości dokonania weryfikacji stanowiska WSA w tym zakresie, w szczególności, w sytuacji, gdy wbrew stanowisku WSA, z treści ww. artykułów nie są tożsame i nie stanowią o takich samych prawach czy obowiązkach skarżącego oraz naruszenia art. 49 ust. 1, ust. 4 oraz 5 rozporządzenia nr 2419/2001, poprzez jego niezastosowanie i nieuznanie, iż po stronie skarżącego wystąpiła dobra wiara, a to z uwagi na przedstawione przez niego okoliczności związane zarówno z jego sytuacją zdrowotną jak i sytuacją faktyczną, poprzez realny brak możliwości wykonania użytkowania rolniczego gruntów z uwagi na ograniczenia sprzętowe i materialne, i w konsekwencji nie uwzględnienie okresu wskazanego w ust. 4 akapit 2 lub ust. 5 ww. przepisu, co miało wpływ na treść orzeczenia, albowiem z uwagi na upływ terminów określonych w ww. artykule, możliwość naliczenia skarżącemu kwoty nienależnie pobranej płatności uległa już przedawnieniu.

Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2015 r., II GSK 600/14 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok przekazując sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, że przedstawiony w zaskarżonym wyroku stan faktyczny sprawy w zakresie samego złamania przez skarżącego warunku pięcioletniego zobowiązania ONW został ustalony prawidłowo, przyznając, iż Sąd I instancji nie odniósł się w sposób szczegółowy do podnoszonych przez skarżącego zarzutów w skardze. NSA wyjaśnił jednak, iż brak odniesienia się przez Sąd I instancji do szeregu zarzutów dotyczących ustalenia stanu faktycznego sprawy, wynikał z tego, że skarżący w istocie kwestionuje prawidłowość przeprowadzonej kontroli gospodarstwa z [...] października 2005 r. i odmowy przyznania spornej płatności na rok 2005. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że sytuacja, w której zostało prawomocnie przesądzone wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 11 marca 2010 r. II SA/Go 988/09, że skarżący w kolejnym roku, po podjęciu zobowiązania ONW warunków tej płatności nie dotrzymał w całości lub części, ma bezpośredni wpływ na wielkość przyznanej pomocy finansowej za lata wcześniejsze.

Wskazując na treść § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia ONW (zgodnie z którym płatność ONW udzielana jest producentowi rolnemu, który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999, a mianowicie do prowadzenia działalności rolniczej na minimalnie określonym areale stanowiącym obszar o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego i stosowania zwykłej dobrej praktyki rolniczej, zgodnej z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich, w szczególności poprzez zrównoważoną gospodarkę rolną) oraz treść § 2 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia (zgodnie z którym w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w pięcioletnim okresie objętym zobowiązaniem, producent rolny zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar) NSA za prawidłowe uznał stanowisko Sądu I instancji, że skoro skarżący w 2005 r. nie dotrzymał zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na części działek rolnych, oznacza to, że w tej części wypłacone skarżącemu płatności ONW na rok 2004 są nienależne. Skarżący nie dopełnił bowiem podstawowego wymogu jakim było prowadzenie działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą rolnik otrzymał płatność na rok 2004 z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach ONW, przez okres 5 lat od dnia otrzymania tej płatności.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że gdyby nawet hipotetycznie przyjąć, że cała powierzchnia działek rolnych była początkowo uprawiana przez skarżącego zgodnie z wymogami zobowiązania ONW, to i tak nie ma to znaczenia dla konieczności ustalenia kwoty do zwrotu tej części płatności, co do której w latach następnych stwierdzono zaniechanie. Wynika to z niedotrzymania tego zobowiązania w kolejnym roku, co determinuje ustalenie jako nienależnie pobranych płatności za rok wcześniejszy. NSA podkreślił, iż zasadnicze znaczenie ma tu wydanie prawomocnego rozstrzygnięcia co do stwierdzenia zaniechania upraw na części działek objętych zobowiązaniem ONW na rok 2005. Stąd NSA uznał, iż prowadzenie postępowania, co do ustalenia w jaki sposób i w jakiej części działki rolne objęte zobowiązaniem ONW były uprawiane pierwotnie, w momencie złożenia wniosku na rok 2004, pozostaje bez znaczenia dla konieczności ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Poza tym ustalenia takie nie mogą podważyć tych ustaleń prawomocnie przyjętych za prawidłowe w postępowaniu za 2005 r. Tym samym odwołanie się w tym zakresie przez Sąd I instancji do ustaleń zawartych w wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z 11 marca 2011 r. II SA/Go 988/09 w przedmiocie odmowy przyznania płatności ONW za rok 2005, uznał NSA za prawidłowe i konieczne.

Za nieuzasadniony uznał też NSA zarzut wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności prawie po 9 latach od ich wypłaty jest chybiony, ponieważ okres przedawnienia ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW wynosi 10 lat, o czym stanowi niżej opisany art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001.

NSA za nieusprawiedliwiony uznał zarzut skarżącego dotyczący uniemożliwienia mu wzięcia udziału w postępowaniu i przeprowadzenia wniosków dowodowych w zakresie zastosowania art. 39 ust. 1 pkt b i ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004. Treść art. 39 ust. 1 i 2 cyt. rozporządzenia została przeniesiona do rozporządzenia ONW. W § 9 ust. 3 rozporządzenia ONW unormowano, że płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeśli zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej nastąpiło w wyniku m.in. długotrwałej niezdolności rolnika do pracy (pkt 1 lit. a), pod warunkiem, iż producent rolny zawiadomi o wystąpieniu którejkolwiek z tych przyczyn kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004.

NSA stwierdził, że Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie podnoszonej przez skarżącego okoliczności w postaci jego choroby w okresie od [...] marca 2005 r. do [...] czerwca 2006 r. powodującej niezdolność do pracy, jak również tego, że skarżący w przewidzianym w art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004 terminie, nie dokonał pisemnego powiadomienia Agencji o fakcie wystąpienia siły wyższej (chorobie).

NSA za uzasadnione uznał natomiast zarzuty skarżącego opisane na wstępie tj. dotyczące naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 49 ust. 1, ust. 4 i 5 rozporządzenia nr 2419/2001, stwierdzając, że Sąd I instancji bezpodstawnie uznał, że w sprawie nie ma zastosowania art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001, a także dokonał niezrozumiałego utożsamienia dwóch różnych instytucji wyłączających konieczność zwrotu przez producenta rolnego nienależnie pobranych płatności ONW.

Sąd wyjaśnił, iż pierwsza z instytucji, uregulowana § 9 ust. 3 rozporządzenia ONW i w art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004 dotyczy przypadku braku obowiązku zwrotu płatności ONW w sytuacji wystąpienia tzw. siły wyższej i pisemnego powiadomienia Agencji w ściśle określonym terminie i w tym zakresie ustalenia Sądu I instancji, zarówno co ustalenia stanu faktycznego jak i zastosowania omawianego przepisu NSA uznało za prawidłowe.

Druga z instytucji, uregulowana w art. 49 ust. 1 rozporządzenia nr 2419/2001, ma jak podkreślił NSA zupełnie innych charakter, ponieważ nie odnosi się do przypadków siły wyższej, lecz określa okresy w jakich możliwe jest dochodzenie przez organy zwrotu nienależnie pobranych płatności (w tym ONW). Przepis art. 49 ust. 5 akapit 1 rozporządzenia nr 2419/2001 określa, co do zasady, 10 letni termin przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności. Jednocześnie jednak ustanawia, w akapicie drugim, czteroletni termin przedawnienia, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze. NSA zwrócił uwagę, iż rozporządzenie nr 2419/2001, mimo uchylenia przez art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych rozporządzeniem Rady (WE) 1782/2003 i (WE) 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) 479/2008 (Dz. Urz. UE.L. 04.141.18), nadal obowiązuje co do wniosków pomocowych dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed 1 stycznia 2005 r. Mając na uwadze, iż w niniejszej sprawie pierwszy okres pomocowy rozpoczął się w 2004 r., czyli warunki zwrotu nienależnej pomocy reguluje art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001. NSA zwróciło uwagę, iż do przepisu art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001 odwołuje się również rozporządzenie nr 817/2004, stanowiąc w art. 71 ust. 2, że – w przypadku zaistnienia nienależnych płatności, indywidualny beneficjent (...) jest zobowiązany do zwrotu kwoty zgodnie z art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001. NSA zwrócił przy tym uwagę na przepis art. 71 ust. 1 rozporządzenia nr 817/2004, który stanowi, że artykuł 44 rozporządzenia nr 2419/2001 stosuje się do wsparcia udzielonego w ramach wszystkich środków rozwoju obszarów wiejskich. Powołany w art. 71 ust. 1 rozporządzenia nr 817/2004, artykuł 44 rozporządzenia nr 2419/2001 (zamieszczony w Rozdziale III – "Przepisy wspólne", określający "Wyjątki od stosowania obniżek i wyłączeń") w ustępie 1 stanowił zaś, że obniżki i wyłączenia, przewidziane w niniejszym tytule, nie mają zastosowania w przypadku gdy rolnik złożył wniosek poprawny pod względem faktycznym lub gdy może wykazać, że jest niewinny.

W kontekście przywołanych wyżej przepisów (tj. art. 49 oraz art. 44 rozporządzenia nr 2419/2001), Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że wyjątek od zasady dziesięcioletniego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności może być rozważany wówczas, gdy producent rolny w toku postępowania ustalającego kwotę nienależnie pobranej pomocy powoła się na okoliczności wskazujące na działanie w dobrej wierze. Zdaniem NSA skarżący konsekwentnie wskazywał takie elementy, które należało rozważyć w aspekcie ewentualnego działania w dobrej wierze, co więcej organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji przeprowadził taką analizę, pomimo tego Sąd I instancji nie przeprowadził badania zaskarżonej decyzji w aspekcie dobrej wiary skarżącego i zastosowanego okresu przedawnienia.

Wobec powyższego przy ponownym rozpoznawaniu sprawy NSA nakazał przeprowadzenie kontroli zaskarżonej decyzji z [...] sierpnia 2013 r. w kontekście prawidłowości zastosowania przez organ art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001 w sprawie i podnoszonych w tym zakresie zarzutów skargi. Pozostałe zarzuty skargi NSA uznało za niezasadne.

W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2015 r. skarżący wskazał, iż wbrew twierdzeniom organów działał w przedmiotowej sprawie dobrej wierze, gdyż wnioski o płatności na rok 2005 wypełniał na podstawie planu rolnośrodowiskowego wykonanego przez doradcę w tym zakresie. Skarżący dodał, iż był gotowy do przeprowadzenia koszenia, jednakże uniemożliwiły mu to działania Urzędu Miasta, który podjął próby nałożenia na niego wysokiej kary oraz nie wydał potrzebnej mu decyzji o warunkach zabudowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Przedmiotowa sprawa została przekazana do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wlkp. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2015 r. sygn. akt II GSK 600/14, wydanym na skutek skargi kasacyjnej B.M.-S. złożonej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 27 listopada 2013 r., II SA/Go 838/13 oddalającego skargę na decyzję Dyrektora O ARiMR z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR z dnia [...] maja 2013 r., w której ustalono kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW).

Powyższe miało istotny wpływ na rozpoznanie przedmiotowej sprawy, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny obowiązany był uwzględnić ocenę prawną przedstawioną przez Naczelny Sąd Administracyjny w w/w wyroku. Zgodnie bowiem z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego, w rozumieniu powyższego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji lub postanowienie ( por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1602/12 , wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt I GSK 1498/13). Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ciążący na sądzie rozpoznającym ponownie daną sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego ( por. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 681-682 i powołane tam orzecznictwo ). Żadna z powyższych przesłanek nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Stan faktyczny przedmiotowej sprawy, analizowany w pierwotnym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie uległ zmianie. Nie uległ również zmianie stan prawny. Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Przede wszystkim "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1, podlegają zawężeniu do granic, w jakich Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę (art. 183 p.p.s.a.) i w jakich wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1. ( por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 518, ). Zatem na wstępie rozważań w ponownie rozpoznawanej sprawie istotne jest wyjaśnienie co objęte zostało oceną przeprowadzoną przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 kwietnia 2015 r. Niewątpliwie w powołanym powyżej wyroku NSA jednoznacznie stwierdził, iż stan faktyczny sprawy w zakresie samego złamania przez skarżącego warunku pięcioletniego zobowiązania ONW został prawidłowo ustalony. Po drugie przesądził też, iż wypłacone skarżącemu płatności ONW na rok 2004 dotyczące działek, co do których w 2005 r. skarżący nie dotrzymał zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej są nienależne. NSA stwierdził przy tym, iż dla ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bez znaczenia pozostaje prowadzenie postępowania, co do ustalenia w jaki sposób i w jakiej części działki rolne objęte zobowiązaniem ONW były uprawiane pierwotnie, w momencie złożenia wniosku na rok 2004, wskazując na zasadnicze znaczenie w sprawie okoliczności wydania prawomocnego rozstrzygnięcia co do stwierdzenia zaniechania upraw na części działek objętych zobowiązaniem ONW na rok 2005. W ocenie NSA Sąd I instancji dokonał też prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie podnoszonej przez skarżącego kwestii choroby w okresie od [...] marca 2005 r. do [...] czerwca 2006r. powodującej niezdolność do pracy, jak również tego, że skarżący w przewidzianym w art. 39 ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004 terminie, nie dokonał pisemnego powiadomienia Agencji o fakcie wystąpienia siły wyższej (chorobie). Zatem w przytoczonym powyższym zakresie brak było podstaw do dokonywania przez Sąd w składzie orzekającym odmiennej oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie. Stąd zbędne było powielanie w tym zakresie szczegółowej argumentacji zawartej w powołanym wyroku NSA . Sąd ponownie orzekając w przedmiotowej sprawie uprawniony był natomiast do przeprowadzenia kontroli pod katem legalności zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim nie dokonał tego Sąd I instancji rozpoznając sprawę po raz pierwszy, a NSA zobowiązał do jej przeprowadzenia, a mianowicie z punktu widzenia zastosowania uprzednio pominiętego przez WSA w wyroku z dnia 27 listopada 2013 r. art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001 i do zbadania zaskarżonej decyzji w aspekcie dobrej wiary skarżącego oraz zastosowanego okresu przedawnienia. Przechodząc zatem do tak zakreślonej oceny merytorycznej sprawy wskazać należy na wstępie na treść przepisu art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001. Stanowi on, iż w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3 (ust. 1). Państwa Członkowskie mogą zdecydować, że zwrot nienależnej płatności dokonuje się przez potrącenie tej kwoty z jakiejkolwiek zaliczki lub płatności w ramach systemu pomocy, określonego w art. 1 ust. 1 rozporządzenia (EWG) nr 3508/92, dokonywanej na rzecz rolnika po dacie podjęcia decyzji o zwrocie. Jednakże rolnik może zwrócić tę kwotę nie czekając na dokonanie potrącenia (ust. 2). Odsetki obliczane są za okres między powiadomieniem a obowiązkiem rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych (ust. 3). Obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności (ust. 4). Obowiązek zwrotu, określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat (ust. 5). Zdaniem Sądu ust. 4 cyt. przepisu nie znajduje zastosowania na gruncie przedmiotowej sprawy. Wypłata nienależnie pobranej przez skarżącego płatności z tytułu ONW za 2004 r. nie była bowiem wynikiem błędu organów (władzy). Wypłacona skarżącemu część płatności ONW na rok 2004 uznana została za nienależnie wypłaconą w związku z ustaleniem przez organy, iż skarżący pomimo złożonego we wniosku z 2004 r. o przyznanie płatności ONW zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na określonej powierzchni (73,27 ha) przez okres 5 lat od dnia otrzymania płatności, w 2005 r. prowadził działalność rolniczą na działkach rolnych o powierzchni jedynie 38,63 ha. Wobec powyższego pozostało dokonanie przez Sąd analizy pod kątem wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanek określonych w ust. 5 art. 49 rozporządzenia nr 2419/2001. Nie wzbudzało wątpliwości stron postępowania, iż nie został w niniejszej sprawie przekroczony okres dziesięcioletni pomiędzy datą płatności pomocy, która nastąpiła w dniu [...] lutego 2005 r. a data pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności, które nastąpiło [...] czerwca 2013 r. (data doręczenia skarżącemu decyzji z dnia [...] maja 2013 r.). Tym samym nie doszło do przedawnienia - przyjętego jako reguła - okresu dziesięcioletniego na zwrócenie się do beneficjenta o zwrot nienależnie pobranej płatności.

Wobec powyższego rozważyć należało czy zastosowanie w stosunku do skarżącego znajduje krótszy – czteroletni okres przedawnienia, o którym mowa w zdaniu drugim cyt. ust. 5 art. 49, zastrzeżony wyłącznie dla beneficjentów działających w dobrej wierze.

Niewątpliwie pojęcie "dobrej wiary" nie zostało w zdefiniowane w przepisach mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Analizy pojęcia "dobra wiara" podjął się Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11 (LEX nr 1137853), wyjaśniając że to, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Kwestia zaś właściwego określenia działania beneficjenta w dobrej lub w złej wierze wymaga wskazania, że obowiązujące przepisy prawa w tej mierze nie zawierają żadnych definicji. Pojęcia te wiążą się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie. Ich istotą jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych, które w oderwaniu od konkretnej sprawy nie mogą być ocenione raz na zawsze i w jednakowy sposób wg schematu o walorze bezwzględnym. Podkreśla się, iż dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Określenie dobrej lub złej wiary oparte jest więc na istnieniu mniemania, wiedzy o prawie, przy uwzględnieniu usprawiedliwionego błędu. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności". Zła wiara zachodzi, gdy beneficjent nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Ocena okoliczności konkretnej sytuacji (np. co do uznania błędu za usprawiedliwiony) i zasadności postępowania z ogólnie przyjętymi normami postępowania powinna być poddana bardzo surowym i ostrym kryteriom. Oczywiście szczególny przepis prawa może wprowadzić w sposób wyraźny lub dorozumiany pewne modyfikacje w rozumieniu pojęcia dobrej wiary. Analizowany przepis tego rodzaju unormowań nie zawiera. Zatem obowiązujące w tym względzie powinny być ogólnie przyjęte pojęcia co do rozumienia dobrej i złej wiary z uwagi na zasadę jednolitości systemu prawa (por. również wyroki NSA z: 18 stycznia 2012 r., II GSK 1209/11, 10 lipca 2015 r. II GSK 1533/14, 8 października 2015 r. II GSK 1930/14).

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organy słusznie przyjęły brak dobrej wiary po stronie skarżącego. Stan faktyczny sprawy wskazuje, że skarżący stosownie do treści § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ONW oraz zgodnie z zapisami zawartymi w części X wniosku (oświadczenia i zobowiązania), świadomie zobowiązał się m.in. do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymał w pierwszym roku płatność ONW, przez okres 5 lat od dnia otrzymania tej płatności, tj. od dnia [...] lutego 2005 r. Jednocześnie na skutek przeprowadzenia kontroli terenowej w dniu [...] października 2005 r. odnośnie płatności za 2005r. stwierdzono, iż skarżący prowadzi działalność rolniczą na działkach rolnych o powierzchni 38,63 ha mimo zadeklarowania we wniosku w 2004 r. do płatności ONW powierzchni 73,27 ha. W konsekwencji uznać należy, iż skarżący składając stosowne zobowiązania winien być też świadomy, iż w sytuacji niedotrzymania zobowiązania płatność wypłacona w tym zakresie jest nienależna. Wyjaśnienia skarżącego złożone na piśmie w dniu przeprowadzenia kontroli jego działek rolnych (18 października 2005 r.) wskazują, iż skarżący zdawał sobie sprawę ze stanu w jakim znajduje się część działek rolnych objętych płatnością ONW i że w związku z tym niedotrzymane zostały warunki złożonego wcześniej zobowiązania w zakresie płatności ONW. Skarżący podał w wyjaśnieniach, iż koszenie uniemożliwił mu brak odpowiedniego zaplecza, w tym przede wszystkim brak zabudowań gospodarczych i związany z tym brak możliwości przechowywania sprzętu rolniczego i składowania trawy. W tym zakresie skarżący winą obciążył Urząd Miasta, wykazujący według niego na wrogi stosunek, a przede wszystkim przedłużające się postępowania w sprawie wydania decyzji o warunkach zabudowy dla budynków gospodarczych w [...].

Zdaniem Sądu wyjaśnienia skarżącego tylko potwierdzają, iż skarżący już składając pierwszy wniosek w 2004 r. o płatność ONW miał świadomość, a przynajmniej przy zachowaniu należytej staranności winien zdawać sobie sprawę, iż nie będzie w stanie wykonać zobowiązania podjętego wraz ze złożeniem wniosku ONW. Skoro bowiem brak stosownego zaplecza stanowił przeszkodę uniemożliwiającą prowadzenie właściwej działalności rolniczej na całej powierzchni działek rolnych zgłoszonych do płatności ONW w 2004 r. to okoliczność ta była znana skarżącemu w dniu składania wniosku, czyli 24 maja 2004 r. W dniu składania wniosku skarżący nie tylko bowiem nie dysponował budynkami gospodarczymi, ale nawet nie miał złożonego wniosku o wydanie decyzji o warunkach zabudowy w zakresie planowanej inwestycji, gdyż jak sam podał w treści wyjaśnień, wnioski takie złożone zostały w dniu 19 i 26 września 2004 r., czyli po wystąpieniu o przyznanie płatności ONW.

W ocenie Sądu ustalony w sprawie stan faktyczny wskazuje na brak przesłanek uzasadniających uznanie skarżącego, w rozumieniu art. 49 ust. 5 zdanie drugie rozporządzenia nr 2419/2001, za działającego w dobrej wierze. Okoliczności takich nie wykazał w toku postępowania administracyjnego sam skarżący. Jednocześnie Sąd stwierdził, iż organ odwoławczy podjął konieczne czynności w celu ustalenia istnienia lub nieistnienia dobrej wiary skarżącego, a zebrany w tym zakresie materiał poddał prawidłowej ocenie. Składane przez skarżącego wnioski o przesłuchanie pracowników ARiMR ( E.S. i J.G.) zasadnie zostały oddalone, gdyż to rolnik składa wniosek o przyznanie płatności i zobowiązuje się do prowadzenia działalności rolniczej przez okres 5 lat i to on winien mieć wiedzę co do tego, czy ta działalność w istocie jest prowadzona i kontynuowana. Dlatego próba przerzucenia przez skarżącego odpowiedzialność na ARiMR i wskazywanie, iż pracownicy ARiMR wprowadzili go w błąd jest zupełnie nieracjonalne i nielogiczne. Podobnie powoływanie się przez skarżącego na wypełnianie wniosków zgodnie z planem rolnośrodowiskowym, przygotowanym przez specjalistę – doradcę w czerwcu 2003 r., pozostaje bez znaczenia w niniejszej sprawie w odniesieniu do kwestii przypisania mu dobrej wiary, skoro chodzi tu o kwestię świadomości podjęcia i realizacji tego planu, a nie prawidłowości tego sporządzenia tego planu. Powody zajętego stanowiska organ klarownie wyraził w uzasadnieniu rozstrzygnięcia dlatego też Sąd nie dopatrzył się żadnych uchybień w zakresie wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. odnośnie uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji.

Wobec powyższego należało uznać, iż zasadnie Kierownik BP AR i MR decyzją z dnia [...] maja 2013r. ustalił kwotę nienależnie pobranych przez skarżącego płatności ONW za 2004 r. w wysokości 5.816,73 zł wraz z odsetkami na podstawie § 9 ust. 2 pkt. 2 rozporządzenia ONW oraz art. 49 ust. 1, ust. 3 rozporządzenia nr 2419/2001, a w konsekwencji trafnie Dyrektor OR AR i MR na podstawie art. 138§ 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał wspominaną decyzję w mocy.

Mając na uwadze powyższe Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił skargę.