Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2163/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, Protokolant sekr. sąd. Wioletta Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. sprawy ze skargi H. B., M. J. Z., Z. W., B. S. i D. W. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2018r. nr [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju (dalej Minister lub organ odwoławczy), uchylił w całości decyzje własną z dnia [...] czerwca 2015r. znak: [...] i orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] stycznia 1970r. nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr 2 i 3 o pow. 541m2 z całości o pow. 1296m2, ujawnionej w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w [...] KW nr [...], jako własność: [...], [...], [...] i [...].

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] stycznia 1970r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] (dalej decyzja z dnia [...] stycznia 1970r. orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...] i [...] o pow. 541m2, z całości o pow. 1296m2, ujawnionej w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w [...] KW nr [...], jako własność: [...], [...], [...] i [...].

[...] pismem z dnia 11 czerwca 2005r. uzupełnionym pismem z dnia 3 kwietnia 2008r. wniosła wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] stycznia 1970r. oraz decyzji Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1970r. nr [...] – w części dot. odszkodowania przyznanego za wywłaszczenie nieruchomości.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] marca 2010r. nr [...] umorzył postępowanie wszczęte wskazanym wyżej wnioskiem [...] o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczeń przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1970r. nr [...] z uwagi na fakt, że nie dotyczyła ona przedmiotowej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (działki nr [...] i [...] o pow. 541m2 ), bowiem wydana ona została w stosunku do innej nieruchomości i podlegała już ocenie w postępowaniu nadzorczym zakończonym decyzją Ministra Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2007r. nr [...].

Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 nr [...] Minister Infrastruktury umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] stycznia 1970r. z uwagi na swą niewłaściwość oraz pismem z dnia 20 grudnia 2011r. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej działając na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. przekazał przedmiotowy wniosek do rozpoznania Wojewodzie [...]. Ten z kolei pismem z dnia 6 marca 2014r. przekazał wniosek [...] o stwierdzenie nieważności wskazanej wyżej decyzji z dnia [...] stycznia 1970r. w części dot. przyznanego odszkodowania na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. Ministrowi Infrastruktury i Rozwoju.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015r. znak: [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności wnioskowanej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] stycznia 1970r. w części dotyczącej odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] i [...] o pow. 541m2 z całości o pow. 1296m2.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na skutek złożonego wniosku, Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia [...] października 2015r. znak: [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2015r. Następnie wyrokiem z dnia 18 marca 2016r. sygn. akt IV SA/Wa 67/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił ww. decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2015r. wskazując, że zarzuty podniesione na etapie postępowania sądowoadministracyjnego dotyczyły także wywłaszczenia, do których organ nie odniósł się w zaskarżonej decyzji. Ze względu na powyższe Sąd zalecił wezwanie skarżących do jednoznacznego określenia treści żądania i przeprowadzenia analizy poszczególnych etapów i dokumentów postępowania odszkodowawczego oraz wywłaszczeniowego (jeżeli skarżące tak zdecydują).

Minister Infrastruktury i Rozwoju po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją własną z dnia [...] czerwca 2018r. (nr wskazany na wstępie) uchylił w całości decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2015r. znak: [...] (dalej decyzja I instancji lub decyzja z dnia [...] czerwca 2015r.) i orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] stycznia 1970r. (nr wskazany na wstępie) o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...] i [...] o pow. 541m2 z całości o pow. 1296m2. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że realizując wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte ww. wyroku dnia 8 marca 2016r. organ nadzoru pismem z dnia 10 marca 2017r. zwrócił się do wnioskodawczyń o jednoznaczne określenie treści żądania poprzez wskazanie czy żądają stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 1970r. w całości czy w części (tj. zarówno w zakresie odszkodowania i wywłaszczenia czy tylko odszkodowania). W odpowiedzi pismem z dnia 10 marca 2017r. wnioskodawczynie wskazały, iż żądają stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 1970r. w zakresie zarówno odszkodowania jak i wywłaszczenia a zatem w całości. Powyższe zdaniem organu wskazuje, że zakres żądania wnioskodawców jest inny (szerszy) niż na etapie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] czerwca 2015r., dlatego zasadne jest uchylenie orzeczenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2015r. i dokonanie oceny legalności decyzji z dnia [...] stycznia 1970r. w całości.

Organ rozpoznając sprawę w całości ustalił, że wywłaszczone działki nr [...] i [...] o pow. 541m2 stanowią aktualnie działki:

- nr [...] (obr. 0017, 10117) - działka drogowa stanowiąca własność Gminy [...] i pozostająca w trwałym zarządzie Miejskiego Zarządu Dróg w [...],

- nr [...] (obr. 0017, 10117) – własność Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]" sp. z o.o. z siedzibą w [...],

- [...] -(obr. 0017, 10117) - własność [...]

Analizując sprawę w świetle zapisów ustawy z dnia 12 marca 1958r. oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ uznał, że wnioskodawcą wywłaszczenia był podmiot uprawniony w świetle art. 2 ust.2 ustawy tj. Dyrekcja Prezydium Miejskiej Rady Narodowej - Dyrekcja Inwestycji Miejskich w [...] Ziszczone zostały również materialnoprawne przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia zawarte w art. 3 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., gdyż nieruchomość była niezbędna i odpowiednia dla wnioskującego na cele użyteczności publicznej, gdyż jak wynika z wniosku wywłaszczeniowego z 8 października 1969r. oraz decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 1970r., nieruchomość była przeznaczona pod budowę Rejonowej Przychodni przy ul. [...] w [...], która jak wynika z treści tego wniosku była niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Niezbędność wywłaszczenia, zdaniem organu, potwierdza również ostateczną decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] kwietnia 1969r. wydana przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej - Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury w [...]. Podniesiono również, że budowa przychodni, jako inwestycji ochrony zdrowia i życia ludzkiego stanowiła niewątpliwie przedsięwzięcie, które przeznaczone było dla całego społeczeństwa, co oznacza, że była ona niezbędna również ze względu na cel użyteczności publicznej.

Organ nadzoru przeanalizował również czy spełniony został wymóg zawarty w art. 6 ust.1 ww. ustawy i w tym zakresie wskazał, że z odpisu księgi wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w [...] KW nr [...] z dnia [...].06.1969 r. wynika, że prawo własności nieruchomości położonej w [...] przy zbiegu ulic [...] i [...], wpisane było na rzecz [...], [...], [...] i [...]. Natomiast z dokumentów potwierdzających następstwo prawne, zgromadzonych przez organ nadzoru wynika, że w dniu wywłaszczenia współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byli: [...], [...], [...] z domu [...], [...], [...] oraz Skarb Państwa (Prezydent Miasta [...]). Organ zauważył również, że postanowienia spadkowe po byłych właścicielach zostały przeprowadzone i zakończone już po wydaniu decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w [...] z dnia [...] stycznia 1970r. (postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 22 listopada 1982r. sygn. akt NS 763/82 o stwierdzeniu nabycia spadku po [....], zmarłej w dniu [...] stycznia 1965r., postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 6 grudnia 2013r. sygn. akt I Ns 973/12 o stwierdzenie nabycia spadku po [...] zmarłej w dniu [...] czerwca 1944r.). Z akt sprawy wynika również, że pismem z dnia 24 września 1969r. znak [...] Prezydium Miejskiej Rady Narodowej – Dyrekcja Inwestycji Miejskich w [...] wystąpiła do [...], spadkobierców [...] (oferta złożona na ręce [....]), [...] (oferta złożona na ręce [...]) oraz spadkobierców [...] (oferta złożona na ręce [...]) z ofertą nabycia nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], działki nr [...] i [...]. Organ zauważył również, że w aktach nie zachowała się odpowiedz na to pismo jednak z decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 1970r.,wynika że brak było możliwości nabycia nieruchomości w trybie art. 6 ww. ustawy z 1958r. Tym samym zdaniem organu postępowanie ofertowe zostało przeprowadzone.

Organ zauważył również, że przepis art. 6 ust. 4 ustawy z 1958r. zwalniał ubiegającego się o wywłaszczenie z obowiązku prowadzenia rokowań jeżeli prowadzenie rokowań z właścicielem o dobrowolne odstąpienie nieruchomości natrafiało na przeszkody trudne do pokonania, w szczególności gdy osoba właściciela lub jego miejsce pobytu są nieznane.

Tym samym Minister nie dopatrzył się naruszenia przepisów dotyczących dobrowolnego odstąpienia przedmiotowej nieruchomości. Skoro bowiem spadkobiercy [...], [...] oraz [...] nie byli ustaleni, to rozważanie dobrowolności odstąpienia nieruchomości jest bezprzedmiotowe, gdyż ubiegający się o wywłaszczenie mógł odstąpić od dalszych rokowań ze względu na brak możliwości zawarcia umowy kupna-sprzedaży nieruchomości jedynie z częścią współwłaścicieli.

Organ wskazał także, że we wniosku z 8 października 1969r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej- Dyrekcja Inwestycji Miejskich w [...], o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego wskazało, że jest to inwestycja konieczna, zaś środki na sfinansowanie są zapewnione. Zauważył również, że wskazany wniosek zawierał wszystkie elementy wskazane w art. 15 ustawy z 1958r. a zatem spełniał on wymogi przewidziane w tym przepisie. Zdaniem Ministra spełnione zostały również wymogi zawarte w art. 16 ww. ustawy, bowiem zawiadomieniem z dnia 20 października 1969r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej poinformowało strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego jednocześnie informując o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 14 listopada 1969r. przy czym egzemplarz zawiadomienia przekazano również w celu dokonania obwieszczenia poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...].

Zdaniem organu nie został również naruszony przepis art. 21 ustawy z 1958r., gdyż z treści tego przepisu wynika przede wszystkim obowiązek przeprowadzenia rozprawy a taka została przeprowadzona o czym świadczy znajdujący się w aktach archiwalnych sprawy protokół z przeprowadzonej w dniu 14 listopada 1969r. rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. Z protokołu tego wynika również, że w rozprawie wzięli udział współwłaściciele zawnioskowanej do wywłaszczenia nieruchomości tj.[...], [...] oraz [...]. Minister wskazał również, że w rozprawie nie brał udziału biegły, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wysokość ustalonego odszkodowania. Biegli choć nie brali udziału w rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, to brali udział w postępowaniu wywłaszczeniowo-odszkodowawczym poprzez sporządzenie operatów szacunkowych (opinia szacunkowa obiektów i urządzeń budowlanych, opinia szacunkowa gruntu oraz roślin znajdujących się na wywłaszczonej nieruchomości). Organ zauważył przy tym, że odszkodowanie za składniki roślinne i grunt zostało obliczone zgodnie z art. 8 ust.3 oraz art. 8 ust. 6 pkt 3 ww. ustawy i na podstawie zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 24 września 1962r. w sprawie cen, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M. P. Nr 72, poz. 335), które to zarządzenie w dacie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] tj. [...] stycznia 1970r nie obowiązywało, gdyż obowiązywało już zarządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 15 grudnia 1969r. (M.P. NR 53, poz. 424). Określona w tym zarządzeniu cena 1 ha gruntu rolnego klasy I w strefie miejskiej okręgu I nie zmieniła się a zatem przywołanie w decyzji z dnia [...] stycznia 1970r. nieobowiązującego już zarządzenia nie miało wpływu na wysokość przyznanego odszkodowania a samo odszkodowanie za grunt zostało przyznane w prawidłowej wysokości. Organ wskazał również, że wartość obiektów i urządzeń znajdujących się na gruncie, jak wynika z opinii biegłych została ze względu na rozbieżności wycen uzgodniona na kwotę 133.707 zł przy czym dodatkowo oszacowana została wartość studni bowiem nie została ona ujęta w oszacowaniu, na co podczas rozprawy zwrócił uwagę jeden ze współwłaścicieli nieruchomości. Łączna kwota odszkodowania przyznana została decyzją z dnia [...] stycznia 1970r. w wysokości 142.801 zł. i brak jest podstaw do twierdzenia, że zostało ono przyznane w nieprawidłowej wysokości, bowiem oszacowanie zostało dokonane przez uprawnione osoby i zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami.

Reasumując Minister stwierdził, że przeprowadzone postępowanie wywłaszczeniowo-odszkodowawcze było zgodne z ówcześnie obowiązującymi przepisami. W postępowaniu brali udział biegli, została przeprowadzona rozprawa a ewentualne uchybienia nie miały wpływu na ostateczny wynik sprawy. Sama zaś decyzja zawiera wszystkie elementy, o których mowa w przepisie art. 22 ww. ustawy. Tym samym brak jest zdaniem organu podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, jako niezgodne z przepisami prawa.

Minister odniósł się również w decyzji do stawianych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w kolejnych pismach składanych przez strony zarzutów uznając je za niezasadne.

Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły [...], [...], [...], [...], [...] zaskarżając ją w całości i zarzucając:

1. naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 25 i art. 27 § 1 d. k.p.a. (w brzmieniu wynikającym z Dz.U. 1960 Nr 30, poz. 168) poprzez jego niezastosowanie i nie stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 1970 r. nr [...] jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdyż kierowanej do osoby zmarłej, która utraciła przymiot strony postępowania, jak również naruszenie tego przepisu poprzez jego niezastosowanie do oceny legalności tej decyzji, co skutkowało nieuzasadnionym zróżnicowanym traktowania następców prawnych współwłaścicieli znajdujących się w porównywalnej sytuacji;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie na skutek błędnej subsumcji do ustalonego stanu faktycznego, polegającej na uznaniu, że uchybienia proceduralne związane z powołaniem biegłych , wydaniem przez nich opinii poza postępowaniem wywłaszczeniowym i brakiem ich udziału w rozprawie administracyjnej, w realiach rozpoznawanej w trybie nadzoru spawy, nie mogły mieć znaczenia z punktu widzenia prawidłowości ustalenia odszkodowania w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958r.

3. naruszenie przepisu art. 15 ust. 2 pkt 4, 5 i 7 ustawy z 1958 r, polegające na istotnej niekompletności, .wniosku o wywłaszczenie nieruchomości z dnia 8 października1969 r.;

4. naruszenie art. 6 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 ustawy z 1958r. poprzez prowadzenie rokowań tylko z niektórymi współwłaścicielami/następcami prawnymi nieżyjących współwłaścicieli i nieustalenie przez organ kręgu stron posypywania wywłaszczeniowego;

5. naruszenie art. 17 ust. 1 i 2 oraz art. 18 ust. 1 ustawy z 1958 r. stanowiącego, że zainteresowany ma prawo w ciągu 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia lub w ciągu 21 dni od dnia wywieszenia obwieszczenia przeglądać w biurze organu do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej wniosek o wszczęcie postępowania wraz z załącznikami oraz zgłaszać wnioski - poprzez wyznaczenie terminu rozprawy wywłaszczeniowo- odszkodowawczej na dzień. 14 listopada 1969r., tj. przed upływem 21 dni od dnia wywieszenia obwieszczenia (z adnotacji w aktach wynika, że zawiadomienie było wywieszone na okres od 21 października 1969 r. do 06 listopada 1969r. /? zapis nieczytelny/); ponadto zarzucam brak pouczenia o tych uprawnieniach w treści zawiadomienia o wszczęciu postępowania (nie wskazuje się tam terminów) oraz obwieszczenia;

6. naruszenie przepisu art. 21 ustawy 1958 r. polegające na braku wysłuchania na rozprawie wywłaszczeniowej biegłych, niepowołanych zgodnie z przepisem przez organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej, i oparcie decyzji w części dotyczącej odszkodowania na opiniach prywatnych sporządzonych przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego na zlecenie wnioskodawcy wywłaszczenia, mimo że wycena dotyczyła gruntu zabudowanego, wymagającego poczynienia przez biegłych bardziej rozbudowanych szacunków aniżeli przy gruntach niezabudowanych, co stanowiło rażące naruszenia prawa;

7. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez jednostronną, wybiórczą i w konsekwencji krzywdzącą dla stron interpretację zastosowania przez organ wywłaszczeniowy przepisów podówczas obowiązującej ustawy 1958 r. poprzez przypisanie organowi wywłaszczeniowemu intencji, które w żaden sposób nie wynikają z akt wywłaszczeniowych, tj. zastosowania przez organ wyjątkowych przepisów art. 6 ust. 2 i 16 ust. 2 ustawy z 1958r.

Podnosząc wskazane zarzuty skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżące szczegółowo uzasadniły stawiane w niej zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu podlegała decyzja wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] czerwca 2018r. nr [...] uchylająca w całości decyzję tegoż organu z dnia [...] czerwca 2015r. znak [...] i orzekająca o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] stycznia 1970r. nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] i [...] o pow. 541m2 z całości o pow. 1296m2, zapisanej w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w [...] KW nr [...] (dalej decyzja z [...] stycznia 1970r.).

Kontrolowana decyzja została wydana w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego, jakim jest postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Tryb ten stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych, ustanowionej w art. 16 § 1 k.p.a. oraz ma na celu ustalenie, czy decyzja obarczona jest kwalifikowaną wadą prawną określoną w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., powodującą konieczność wyeliminowania orzeczenia z obrotu prawnego.

Zaistnienie przesłanki powodującej stwierdzenie nieważności musi być bezsporne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 1999 r. sygn. akt I SA/8/98, Lex nr 47276). Stwierdzenie nieważności może mieć miejsce tylko wówczas, gdy decyzja w sposób oczywisty zawiera przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W orzecznictwie podkreśla się, że wykładnia tego przepisu nie może mieć charakteru rozszerzającego. W szczególności, w odniesieniu do wady wymienionej w § 1 pkt 2 tego przepisu, nie można utożsamiać pojęcia rażącego naruszenia prawa z każdym naruszeniem przepisów, lecz z obrazą oczywistą i niewątpliwie istotną dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Taką cechę ma jedynie naruszenie, które dotyczy przepisu mającego zastosowanie w bezpośrednim jego znaczeniu i które powoduje, że skutków decyzji nie można pogodzić z wymaganiami praworządności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: II OSK 2573/13, II GSK 1933/13, I OSK 2010/13, I OSK 113/14, II OSK 400/14, I OSK 880/14 – dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rażące naruszenie prawa określa się jako oczywiste naruszenie przepisu prawa, które koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym. O rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz skutki ekonomiczne lub gospodarcze decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1134/04).

Postępowanie nieważnościowe nie ma na celu ponownego całościowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej, zakończonej kontrolowaną decyzją, a jego charakter nie jest tożsamy ze specyfiką innego rodzaju postępowań administracyjnych, w tym w szczególności z instytucją wznowienia postępowania administracyjnego. Zakres postępowania wyjaśniającego i orzekania jest w tym przypadku węższy i ogranicza się wyłącznie do skontrolowania prawidłowości decyzji administracyjnej pod względem ściśle określonych wad prawnych. Katalog przesłanek warunkujących stwierdzenie nieważności zakreśla ramy powierzonej sądowi kontroli legalności decyzji wydanej w postępowaniu nadzwyczajnym.

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, wskazać należy, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości i ustalenie odszkodowania nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 – dalej ustawa z 1958r.). Kwestionowaną decyzję z dnia 29 stycznia 1970r. należało zatem ocenić pod względem zgodności z przepisami ww. ustawy, mając na uwadze stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania orzeczenia przy uwzględnieniu stanowiska tutejszego Sądu zawartego w wyroku z dnia 18 marca 2016r. sygn. akt IV SA/Wa 67/16, którym z mocy art. 153 p.p.s.a. związany jest zarówno tutejszy Sąd jak i organ rozpoznający sprawę.

W ocenie Sądu Minister w zaskarżonej decyzji nie naruszył : art. 153 p.p.s.a. wypełniając zalecenia Sądu zawarte w wyroku z dnia 18 marca 2016r. sygn. akt IV SA/Wa 67/1, przepisów ustawy z 1958r. oraz przepisów postępowania.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 cytowanej ustawy, wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych.

W niniejszej sprawie celem wywłaszczenia nieruchomości, jak wynika ze zgromadzonych w sprawie dokumentów była budowa przychodni zdrowia (Rejonowej Przychodni przy ul. [...], która była niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych). Niezbędność wywłaszczenia potwierdza decyzja o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] kwietnia 1969r. nr [...] Prezydium Miejskiej Rady Narodowej – Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury w [...]. Przy czym jak słusznie wskazuje organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu planowane przedsięwzięcie niewątpliwie przeznaczone było dla społeczeństwa, co oznacza również, że nieruchomość była niezbędna także ze względu na cel użyteczności publicznej. Wywłaszczenie nastąpiło również na rzecz podmiotu uprawnionego w świetle zapisu art. 2 ust.2 ww. ustawy, jakim niewątpliwie była - Dyrekcja Inwestycji Miejskich w [...] - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej , co nie jest przez skarżące kwestionowane.

Ubiegając się o wywłaszczenie podmiot zobowiązany był zatem w świetle art. 6 ust.1 ustawy z 1958r. przed wszczęciem postępowania o wystąpienia do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Zgodnie z odpisem z księgi wieczystej dla przedmiotowej nieruchomości z dnia 19 czerwca 1969r. (KW nr [...]) w księdze ujawnione było prawo własności wskazanej nieruchomości na rzecz [...], [...], [...] i [...]. Dane te jednak, jak wynika z ustaleń organu dokonanych w postępowaniu nieważnościowym, w oparciu o zebrany w tym zakresie materiał dowodowy w postaci postanowień o nabyciu spadku, nie były aktualne. Z prawidłowych ustaleń organu w tym zakresie wynika bowiem, że w trakcie prowadzenia przez organ wywłaszczeniowy postępowania wywłaszczeniowo-odszkodowawczego współwłaścicielami nieruchomości byli [...], [...], [...] z domu [...], [...], [...] oraz Skarb Państwa. Przy czym jak słusznie podniósł organ postępowania spadkowe po byłych współwłaścicielach zostały przeprowadzone i zakończone wydaniem stosownymi postanowień już po wydaniu decyzji z dnia [...] stycznia 1970r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. Wypada w tym miejscu również zauważyć, że fakt braku aktualności ujawnionego w księdze wieczystej prawa własności niewątpliwie był znany Prezydium Miejskiej Rady Narodowej - Dyrekcja Inwestycji Miejskich w [...], gdyż podmiot ten wystąpił do [...], spadkobierców [...], [...] oraz spadkobierców [...] z ofertą nabycia nieruchomości. A zatem oferta została złożona choć można mieć wątpliwości czy w wypadku niektórych ze współwłaścicieli została ona złożona skutecznie. Wypada również zauważyć, że w aktach sprawy brak jest odpowiedzi na ww. pismo tym niemniej jak słusznie wskazuje organ ze złożonego wniosku o wywłaszczenie (stosowne zapisy znajdujące się w decyzji z dnia [...] stycznia 1970r. wynika, że brak było możliwości nabycia przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 6 ustawy z 1958r. przy czym brak możliwości nabycia mógł wynikać zarówno z ewentualnej negatywnej odpowiedzi na ofertę współwłaścicieli nieruchomości lub z faktu, że dopiero po przeprowadzeniu postępowań spadkowych po [...] oraz po [...] powstawała sytuacja prawna, która dawała możliwość w ramach postępowania ofertowego do zawarcia umowy cywilnoprawnej odnośnie przedmiotowej nieruchomości. Postanowienia o nabyciu spadku zostały natomiast wydane dopiero w 1982r.-po [...] zmarłej w 1965r. i w 2013r. – [...] zmarłej w 1944r. Tym samym Minister prawidłowo uznał, że nie doszło do rażącego naruszenia wskazanego przepisu, gdyż w takiej sytuacji niewątpliwie prowadzenie rokowań natrafiało na przeszkody trudne do pokonania przez podmiot ubiegający się o wywłaszczenie nieruchomości. Słusznie zatem organ zauważył, że w takich przypadkach zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z 1958r. ubiegający się o wywłaszczanie był zwolniony od obowiązku prowadzenia rokowań. Powyższe wskazuje zatem, iż wskazany przepis nie został rażąco naruszony.

Również jak zasadnie przyjął organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie doszło do rażącego naruszenia art. 15 i 16 ustawy z 1958r. Złożony przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej - Dyrekcja Inwestycji Miejskich w [...] wniosek o wywłaszczenie wraz z załączonymi doń dokumentami (tj. decyzja o lokalizacji szczegółowej z załącznikiem, plan własnościowy, opinie szacunkowe i protokoły uzgodnień, protokoły ustaleń na gruncie, oferty i potwierdzenia odbioru, wypisy z księgi wieczystej), zawierał bowiem wszystkie niezbędne elementy, o których stanowi art. 15 ww. ustawy. Nie ulega również wątpliwości, że w świetle znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z dnia [...] października 1969r. – karty 98-106, teczka ¾ akt administracyjnych; pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia z października 1969r znak: [...] kierowanego do Państwowego Biura Notarialnego w [...] –karta 97, teczka ¾ akt administracyjnych) brak jest podstaw do uznania że został naruszony przepis art. 16 ust. 1 ustawy z 1958r. zobowiązujący organ do poinformowania strony o wszczęciu postepowania wywłaszczeniowego i poinformowania stron o terminie rozprawy, która została wyznaczona na 14 listopada 1969r. Przy czym co należy podkreślić zawiadomienia zostały przesłane do [...], Spadkobierców [...], [...], [...], [...], [...], oraz wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej. Fakt iż w/w zawiadomienia dotarły przynajmniej do części właścicieli wywłaszczanej nieruchomości potwierdza bowiem fakt, iż jak wynika z protokołu z rozprawy (karta 89-91, teczka ¾ akt administracyjnych) w rozprawie uczestniczyli: [...], [...] oraz [...]

Słusznie organy uznały również, że nie doszło do rażącego naruszenia art. 21 ustawy choć Sąd dostrzega, że w niniejszej sprawie wywłaszczeniowej doszło do naruszenia art. 78 § 1 k.p.a., ponieważ biegli nie zostali powołani przez organ, lecz przez ubiegającego się o wywłaszczenie. Zdaniem Sądu, z powyższego uchybienia nie można wyprowadzić wniosku o wydaniu decyzji wywłaszczeniowej z naruszeniem prawa o charakterze "rażącym" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Mimo tego, że w sprawie wywłaszczeniowej został naruszony powołany wyżej przepis, trzeba wskazać, że w postępowaniu wywłaszczeniowym naruszono normy o charakterze proceduralnym, a nie przepisy prawa materialnego stanowiące podstawę do ustalenia odszkodowania. Nie można pominąć i tego, że skutki tych naruszeń nie miały żadnego wpływu na zasady i wysokość ustalonego w niniejszej sprawie odszkodowania, które zostało ustalone na podstawie operatów szacunkowych sporządzonych przez osoby mające uprawnienia biegłych. Trzeba wskazać, że w ówczesnym stanie prawnym wysokość odszkodowania za wywłaszczenie samego gruntu była ustalana na podstawie sztywnych reguł, a nie według cen rynkowych nieruchomości występujących w obrocie. Istotne jest też to, że w postępowaniu wywłaszczeniowym obowiązywały szczególne przepisy proceduralne. Z przepisu art. 16 ustawy z 1958r. wynikało, że organ miał obowiązek zawiadomić o rozprawie wnioskodawcę wywłaszczenia, właścicieli (posiadaczy) i osoby zainteresowane (osoby, o których mowa w art. 18 ust. 2 ustawy). Z przepisu tego nie wynika, aby o rozprawie miał być zawiadomiony biegły. Z przepisu art. 21 ustawy wynika, że odszkodowanie ustalało się na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych. Zatem w toku rozprawy zasadniczo nie wysłuchiwało się biegłych osobiście, lecz wysłuchiwało się opinii biegłych, którą odczytywał prowadzący rozprawę osobom obecnym na rozprawie. W sprawie odszkodowawczej jak wynika z protokołu z rozprawy karta 89-91strony w niej uczestniczące niewątpliwie zostały zapoznane z opiniami biegłych, bowiem [...] oraz [...] i [...] zgłosili że na nieruchomości znajduje się również studnia, która nie była przedmiotem oszacowania. Nadto nawet gdyby taka opinia nie została odczytana, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie, to brak odczytania opinii biegłego na rozprawie nie świadczy o tym, że w decyzji tkwi wada rażącego naruszenia prawa, zwłaszcza że żadna ze stron uczestniczących w rozprawie nie negowała w trakcie ani później ustalonego odszkodowania. Zauważyć również należy, że rzeczoznawcą w postępowaniu wywłaszczeniowym i odszkodowawczym z udziałem Skarbu Państwa, mogła być wyłącznie osoba wpisana na listę Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, a zatem biegli mimo, iż działali na zlecenie wnioskodawcy byli niezależni od tego podmiotu.

Mając zatem na uwadze charakter naruszonych przepisów, a także brak wpływu tych naruszeń na merytoryczną treść rozstrzygnięcia o ustaleniu odszkodowania, Sąd uznał, że stwierdzone naruszenia mają mniejszą wagę, aniżeli obowiązująca zasada trwałości decyzji administracyjnych wyrażona w art. 16 § 1 Kpa, co nie pozwala na obalenie domniemania ważności decyzji wywłaszczeniowej w części ustalającej odszkodowanie.

Sąd nie znalazł również podstaw by uznać za zasadny zarzut rażącego naruszenia prawa poprzez niezapewnienie wszystkim stronom uczestniczenia w postępowaniu oraz nie doręczenie wszystkim stronom decyzji z dnia [...] stycznia 1970r. W tym kontekście należy zauważyć, że stanowisko strony skarżącej jest uzasadnione, iż organ w sposób prawidłowy nie dokonał w roku 1970 ustalenia wszystkich stron postępowania- przyjmując jako strony tego postępowania m. in. osoby zmarłe. Jednakże nie można nie zauważyć, że część ze współwłaścicieli czynnie uczestniczyła w postępowaniu i była zawiadomiono o jego prowadzeniu oraz o wydaniu decyzji. Jednakże okoliczność, że niektóre ze stron nie wzięły udziału w postępowaniu, bowiem nie zostały o nim zawiadomione, jest przesłanką wznowieniową (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.) a nie do stwierdzenia nieważności decyzji. Sąd zgadza się przy tym z organem, że wywłaszczenie polegało na odjęciu konkretnego prawa i konkretnego gruntu a drugoplanową rzeczą było komu ten grunt był odejmowany.

Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji wyroku