Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 790/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone decyzje
Powołane przepisy: article: art. 31 zq ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 48 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 7 i 77, art. 8 i 80.
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym spraw ze skarg H. K. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]". Nr "[...]", nr "[...]" i nr "[...]" w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. uchyla zaskarżone decyzje.


UZASADNIENIE

H. K. (dalej jako skarżąca, wnioskodawca, przedsiębiorca, strona) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olsztynie skargę na trzy decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z "[...]" r. nr "[...]", nr "[...]" i nr "[...]". Wskazanymi decyzjami organ utrzymał w mocy trzy własne decyzje z "[.1.]" r. nr "[...]", nr "[...]" i nr "[...]" odmawiające stronie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek odpowiednio za marzec, kwiecień i maj 2020 r..

Jak wynika z nadesłanych akt spraw skarżąca złożyła wniosek z 2 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r.. Zaznaczyła w części II poz. 2 i 4 formularza wniosku, że prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą wg kodu PKD 8211 i opłaca składki ZUS wyłącznie za siebie. Wpisała 900 zł jako wysokość dochodu z działalności w pierwszym miesiącu, za który złożyła wniosek (marzec 2020 r.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS, Zakład) trzema decyzjami z "[.1.]" r. odmówił zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek kolejno za marzec, kwiecień i maj 2020 r.. Powołał w sentencji art. 31zq ust. 7 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, obecnie tekst jednolity poz. 1842 ze zm., dalej ustawa kryzysowa) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej u.s.u.s.).

Wskazał w uzasadnieniu każdej z decyzji, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy kryzysowej osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s. przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r..

Zakład uznał, że wnioskodawca nie złożył dokumentów rozliczeniowych za miesiące podlegające zwolnieniu w terminie do 30 czerwca 2020 r.. Wskazana dokumentacja wpłynęła do ZUS dopiero 10 lipca 2020 r.. Stronie nie przysługuje zatem zwolnienie z obowiązku opłacania składek.

Przedsiębiorca w każdej ze spraw zwrócił się o ponowne ich rozpatrzenie i zwolnienie z opłacania ww. składek. Strona zaskarżyła decyzje w całości. Podała, że spełniła wszystkie wymagane warunki do zwolnienia. Prowadziła działalność gospodarczą przed 1 kwietnia 2020 r. i od 1 czerwca 2019 r. opłacała w terminie składki wyłącznie na własne ubezpieczenie z kodem 059000. Nie przekroczyła kwoty 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.. Wobec zmiany podstawy składki w nowym roku kalendarzowym przekazała dokumenty rozliczeniowe za styczeń 2020 r.. Od tego momentu nie składała tego typu dokumentacji, dlatego za niezrozumiałe uznała twierdzenie ZUS, że dokumenty nie wpłynęły w terminie do 30 czerwca 2020 r.. Podkreśliła, że żadnych dokumentów nie składała w lipcu 2020 r., a deklaracja miesięczna ZUS DRA za styczeń 2020 r. zawierała niezbędne dane do wyliczeń należnych składek.

Zaskarżonymi do tut. Sądu decyzjami z "[...]" r., wymienionymi na wstępie, Zakład, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256, ze zm., dalej k.p.a.). i art. 31zq ust. 8 ustawy kryzysowej, utrzymał w mocy opisane wyżej decyzje z "[.1.]" r.. Uzasadniając decyzje organ działający w drugiej instancji powołał art. 31zq ust. 1, 3 i 8 ustawy kryzysowej, jak też art. 47 ust. 2a-2e i art. 48 ust. 1 u.s.u.s.. Podał, że po ponownej analizie dokumentów rozliczeniowych nie może zwolnić z opłacenia składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r..

Pokreślił na podstawie art. 48 ust. 1 u.s.u.s., że jeżeli płatnik składek nie złoży w terminie deklaracji rozliczeniowej, nie będąc z tego obowiązku zwolniony, Zakład dokonuje wymiaru składek z urzędu w wysokości wynikającej z ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej, bez uwzględnienia wypłaconych zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych. Wskazał, że odpowiednio: 29 kwietnia, 28 maja i 29 czerwca 2020 r. na koncie strony utworzono wymiar składek z urzędu za marzec, kwiecień i maj 2020 r. na podstawie danych zgromadzonych w Kompleksowym Systemie Informatycznym Zakładu. Omawiana dokumentacja została złożona do ZUS 10 lipca 2020 r., a zatem z uchybieniem terminu.

Organ podał, że "klony" deklaracji rozliczeniowych są tworzone systemowo na kontach płatników zwolnionych z mocy prawa z comiesięcznego składania tych deklaracji. Powołał art. 47 ust. 2a-2e u.s.u.s.. Uznał, że skarżąca nie była zwolniona ze składania dokumentów rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r., gdyż nie sporządziła deklaracji rozliczeniowych za miesiąc poprzedzający - w każdym z miesięcy ubiegania się o zwolnienie z opłacania składek: za marzec nie złożyła deklaracji w lutym, za kwiecień – w marcu, a za maj – w kwietniu 2020 r.. Deklarację za luty 2020 r. strona przekazała do ZUS dopiero 9 lipca 2020 r.. Nie spełniła zatem wymogów u.s.u.s..

W treści skarg na powyższe decyzje skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach, jak też o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych. W zakresie postępowania dowodowego, w oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a. wniesiono o przeprowadzenie dowodu z dołączonego do skarg oświadczenia księgowej prowadzącej rachunkowość strony na wykazanie okoliczności, w których doszło do przekazania Zakładowi deklaracji. Decyzjom zarzucono:

I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 47 ust. 2a-2g u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że skarżąca była zobowiązana do złożenia do 30 czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowej ZUS za miesiące od lutego do czerwca 2020 r. w celu skorzystania z pomocy w opłacaniu składek ZUS, podczas, gdy skarżąca była ustawowo zwolniona z obowiązku składania deklaracji za kolejne miesiące jako osoba opłacająca składki wyłącznie za siebie,

2. 18c ust. 9 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że deklaracja złożona do końca stycznia 2020 r. nie spełniała kryteriów do jej powielenia, podczas gdy zawierała wszelkie niezbędne informacje,

3. art. 31zo ustawy kryzysowej poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanych w I instancji odmawiających stronie zwolnienia z obowiązku opłacania składek ZUS, podczas gdy skarżąca spełniała wszelkie kryteria określone ww. ustawą, aby móc obiegać się o zwolnienie,

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanych w I instancji, podczas gdy jedynym i prawidłowym rozstrzygnięciem powinno być uchylenie zaskarżonych decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, zgodnie z art. 138 § 1 ust. 2 k.p.a.,

2. art. 7 i 77 k.p.a. poprzez uznanie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i wyjaśnienia skarżącej nie stanowią podstawy do zmiany decyzji wydanych w I instancji lub ich uchylenia, podczas gdy chronologia zdarzeń oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy winny doprowadzić organ do przekonania o wadliwości decyzji Zakładu, a w konsekwencji zwolnienia skarżącej z obowiązku odprowadzania składek,

3. art. 8 i 80 k.p.a. poprzez brak dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, wybiórcze potraktowanie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak wszechstronnej i kompleksowej analizy zgromadzonego i przedłożonego przez stronę materiału dowodowego, co spowodowało przeprowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie do władzy publicznej, a tym samym naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

W treści skargi wskazano, że osoby opłacające składki ZUS tylko za siebie lub za siebie i osoby z nimi współpracujące od najniższych podstaw, mogą być zwolnione z przekazywania deklaracji rozliczeniowej lub deklaracji rozliczeniowej i dołączonych do niej raportów za kolejny miesiąc, jeśli nie nastąpiła zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego (art. 47 ust. 2a-2f u.s.u.s.). Przy czym zwolnienie z obowiązku składania tych dokumentów występuje także za kolejny miesiąc, gdy zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego jest spowodowana zmianą minimalnego wynagrodzenia lub przeciętnego wynagrodzenia. Przedsiębiorca opłacający tzw. "mały ZUS" również może korzystać ze zwolnienia ze składania deklaracji rozliczeniowej (odpowiednio deklaracji i raportów) za kolejny miesiąc.

Autor skargi podniósł, że osoba prowadząca obsługę księgową strony poinformowała skarżącą w chwili składania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 18c ust. 9 u.s.u.s. deklaracja miesięczna DRA za miesiąc styczeń 2020 r. została złożona 7 lutego 2020 r. i zawierała niezbędne dane do wyliczenia należnych składek, tj. wartość przychodu za poprzedni rok 2019, podstawy wymiaru, kod ubezpieczenia i prawidłowo naliczone składki ZUS od obowiązującej podstawy składek dla osoby prowadzącą działalność gospodarczą. Ponadto deklaracje za marzec, kwiecień, maj 2020 r. nie były składane, ponieważ, jak wykazano powyżej, strona korzystała ze zwolnienia (ze składania deklaracji rozliczeniowej za następujące po sobie miesiące). Biuro rachunkowe, z którego usług skarżąca korzysta, również nie złożyło deklaracji za miesiąc luty, marzec, kwiecień do 10-tego następnego miesiąca stojąc na stanowisku, że nie ma takiego obowiązku po stronie przedsiębiorcy, który odprowadza składki tylko na własne ubezpieczenie.

Skarżąca nie miała wiedzy, że system nie utworzył deklaracji za kolejne okresy, jak również nie ponosi za tę sytuację odpowiedzialności. Co istotne, w swoich decyzjach organ uznał 10 lipca 2020 r. jako termin dostarczenia deklaracji za miesiące marzec, kwiecień, maj 2020 r.. Skarżąca wyjaśniła jednak, że do dnia otrzymania decyzji z Zakładu odmawiających prawa do zwolnienia z opłacania składek, nie otrzymała z ZUS jakiejkolwiek informacji pisemnej, drogą e-mail, jak też telefoniczną, o braku możliwości odtworzenia przez system operacyjny Zakładu kolejnych deklaracji z prośbą / wezwaniem o przesłanie.

Skarżąca ustaliła, że ostatecznie deklaracje faktycznie były złożone do ZUS w lipcu 2020 r., przy czym nie było to wynikiem jej przeoczenia czy też błędu, ale wobec prośby pracownika Zakładu skierowanej do biura rachunkowego. Jak oświadczyła księgowa prowadząca rachunkowość strony, 9 lipca 2020 r. zadzwoniła do niej pracownica ZUS i poinformowała, że deklaracje skarżącej nie powieliły się na podstawie deklaracji za styczeń 2020 r., i prosiła o przesłanie deklaracji za miesiące: luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2020 r.. Deklaracje zostały niezwłocznie przekazane. Jak twierdziła właścicielka biura rachunkowego zrobiła to grzecznościowo, a prośba pracownika organu nie była poprzedzona informacją, że będzie to stanowiło jakąkolwiek przeszkodę do zwolnienia skarżącej z opłacania omawianych składek.

Skarżąca podniosła, że organ odmawiając jej prawa do zwolnienia z opłacania składek za miesiące marzec-maj 2020 r. poniekąd ukarał ją za błędy systemu informatycznego obsługującego Zakład oraz za błędy pracowników, którzy o rzekomej potrzebie przesłania deklaracji poinformowali biuro rachunkowe dopiero 9 lipca 2020 r., czyli po kluczowej dacie 30 czerwca 2020 r..

Biorąc powyższe pod uwagę skarżąca, jako osoba zwolniona z mocy ustawy z obowiązku składania deklaracji miesięcznych ZUS, nie ponosi i nie może ponosić negatywnych konsekwencji działań pracowników organu czy też posiadanego przez niego systemu informatycznego. Tym samym strona, jako podmiot spełniający kryteria do otrzymania wsparcia poprzez zwolnienie z opłacania składek, powinna być z ich opłacania zwolniona.

W odpowiedziach na skargi organ, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skarg i rozpoznanie spraw w trybie uproszczonym. Zakład wskazał, że od 1 lutego 2020 r. uległ zmianie art. 18c u.s.u.s. i obecnie obowiązuje ulga tzw. "Mały ZUS plus", zgodnie z którą prawo do obniżonej składki na ubezpieczenie społeczne mają osoby spełniające określone w przepisie warunki, z nową podstawą wymiaru składek. A zatem osoba korzystająca w 2019 r. z ulgi zwanej "Mały ZUS" mogła ją jeszcze kontynuować w styczniu 2020 r. na starych zasadach. Jednak od 1 lutego 2020 r. ubezpieczony chcąc opłacać dalej składki od niższej podstawy tzw. "Mały ZUS plus" musiał ponownie ustalić do niej prawo i obliczyć podstawę biorąc do obliczeń średniomiesięczny dochód a nie przychód za 2019 r..

Zatem w ocenie ZUS skarżąca korzystając z art. 18c u.s.u.s. zobowiązana była sporządzić za miesiąc luty 2020 r. deklarację rozliczeniową zawierającą wyliczenie podstawy wymiaru składek według zasad obowiązujących od 1 lutego 2020 r.. Wówczas byłaby zwolniona z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych kolejno za marzec, kwiecień i maj 2020 r., gdyż deklaracja za luty 2020 r. uległaby powieleniu. Tym samym deklaracja rozliczeniowa za styczeń 2020 r. nie mogła ulec powieleniu, ponieważ zawierała inną podstawę naliczania składek na ubezpieczenia społeczne. Tymczasem deklaracje rozliczeniowe m.in. za marzec, kwiecień, maj 2020 r. zostały złożone 9 lipca 2020 r., zatem z uchybieniem terminu wskazanego w art. 31zq ust. 3 ustawy kryzysowej na ich złożenie.

Organ poinformował o doręczeniu odpowiedzi na skargi stronie skarżącej.

Zarządzeniami z 1 lutego 2021 r. Przewodnicząca Wydziału I WSA w Olsztynie skierowała sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.".

Postanowieniem z 24 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/OI 790/20 Sąd, na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a., orzekł o połączeniu do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw o sygn. akt: I SA/OI 790/20, I SA/OI 791/20 oraz I SA/OI 792/20, i dalszym ich prowadzeniu pod sygn. akt I SA/OI 790/20.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a., tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zakład przyjął, że skarżąca nie złożyła dokumentów rozliczeniowych za miesiące podlegające zwolnieniu w terminie do 30 czerwca 2020 r.. Uznał zatem, że nie przysługuje jej zwolnienie z obowiązku opłacania składek. Natomiast skarżąca wywodzi, że nie miała ona obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za okres od marca do maja 2020 r., gdyż złożyła prawidłową deklarację ZUS DRA za luty 2020 r., która podlegała "klonowaniu" w kolejnych miesiącach w systemie teleinformatycznym organu.

Art. 31zo. Ustawy kryzysowej (Dz.U.2020.1842 t.j. z dnia 2020.10.20) reguluje kwestię zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 ubezpieczonych, duchownych oraz spółdzielni socjalnych. Stosownie do treści art. 31 zq ust. 1, 2 i 3 ustawy kryzysowej dotyczy obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych; przesłanek do dokonania zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Stosownie do treści art. 31 zq ust. 3 ustawy kryzysowej warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej u.s.u.s. (Dz.U.2020.266 t.j. z dnia 2020.02.19) w art. 47 uregulowana jest kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. Zgodnie z treścią art. 47 ust. 2a powołanej ustawy "Osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:

1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g;

2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c".

Zgodnie z treścią art. 47 ust. 2e "Osoby wymienione w art. 7 opłacające składki wyłącznie za siebie są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości określonej w art. 18 ust. 7".

Przedmiotem kontroli Sądu są decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymujące w mocy decyzje o odmowie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe i ubezpieczenie zdrowotne za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r..

W rozpoznawanej sprawie strony prezentują odmienne punkty widzenia. ZUS stwierdził, że skarżąca nie złożyła dokumentów rozliczeniowych za miesiące podlegające zwolnieniu, w terminie do 30 czerwca 2020 r.. Nie dokonał on jednak analizy faktycznej i prawnej. Powoływany przepis art. 31 zq ust. 3 ustawy kryzysowej kończy się stwierdzeniem, że "chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania". W konsekwencji Sąd nie może zaakceptować zaskarżonych decyzji.

Skarżąca w odwołaniu podała, że spełniła wszystkie wymagane warunki do zwolnienia. Prowadziła działalność gospodarczą przed 1 kwietnia 2020 r. i od 1 czerwca 2019 r. opłacała w terminie składki wyłącznie na własne ubezpieczenie z kodem 059000. Nie przekroczyła kwoty 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.. Wobec zmiany podstawy składki w nowym roku kalendarzowym przekazała dokumenty rozliczeniowe za styczeń 2020 r.. Od tego momentu nie składała tego typu dokumentacji, dlatego za niezrozumiałe uznała twierdzenie ZUS, że dokumenty nie wpłynęły w terminie do 30 czerwca 2020 r.. Podkreśliła, że żadnych dokumentów nie składała w lipcu 2020 r., a deklaracja miesięczna ZUS DRA za styczeń 2020 r. zawierała niezbędne dane do wyliczeń należnych składek. Do tej kwestii w zaskarżonych decyzjach ZUS się nie ustosunkował. Organ podał, że "klony" deklaracji rozliczeniowych są tworzone systemowo na kontach płatników zwolnionych z mocy prawa z comiesięcznego składania tych deklaracji. Powołał art. 47 ust. 2a-2e u.s.u.s.. Uznał, że skarżąca nie była zwolniona ze składania dokumentów rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r., gdyż nie sporządziła deklaracji rozliczeniowych za miesiąc poprzedzający - w każdym z miesięcy ubiegania się o zwolnienie z opłacania składek: za marzec nie złożyła deklaracji w lutym, za kwiecień – w marcu, a za maj – w kwietniu 2020 r.. Deklarację za luty 2020 r. strona przekazała do ZUS dopiero 9 lipca 2020 r.. Nie spełniła zatem wymogów u.s.u.s..

Sąd podziela stanowisko ZUS, że nie ma możliwości zwolnienia od obowiązku z płacenia składek, bez ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych uregulowana jest kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. W u.s.u.s. jest uregulowana kwestia zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc. Rozstrzygnięcie kwestii deklaracji rozliczeniowej jest związane ze stosowaniem prawa materialnego. Bez ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za dany okres nie jest możliwe zwolnienie z płacenia składek. Ponadto należy wskazać, że termin do złożenia deklaracji rozliczeniowej ma charakter materialnoprawny. Terminy materialnoprawne mogą być przywrócone przepisem ustawy, a przez organ administracji jedynie wówczas, gdy możliwość taką przewidują przepisy szczególne. Przywrócone mogą być zatem jedynie terminy proceduralne, mające zarówno charakter terminów ustawowych, jak i terminów wyznaczanych. Właściwym trybem dla rozpoznawania wniosków o przywrócenie terminów bez względu na ich charakter jest przepis art. 58 § 1 k.p.a. (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 645/17).

W rozpoznawanej sprawie ZUS nie rozstrzygnął kwestii, które wynikają z powołanych przepisów prawa materialnego. Czy skarżąca jako płatnik składek, w świetle cytowanych przepisów prawa materialnego, była zwolniona z obowiązku comiesięcznego składania deklaracji rozliczeniowych. Na jakiej podstawie faktycznej i prawnej ZUS wywodzi, że skarżąca miała obowiązek składania deklaracji rozliczeniowej za okres od marca do maja 2020 r..

Powołany przez organ art. 48 ust. 1 u.s.u.s. dotyczy skutków niezłożenia w terminie deklaracji rozliczeniowej. Ten przepis dotyczy podmiotu, który nie był z tego obowiązku zwolniony, W tym przypadku Zakład dokonuje wymiaru składek z urzędu w wysokości wynikającej z ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej, bez uwzględnienia wypłaconych zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych.

Swoje stanowisko Organ wyjaśnił w odpowiedziach na skargi. Zakład wskazał, że od 1 lutego 2020 r. uległ zmianie art. 18c u.s.u.s. i obecnie obowiązuje ulga tzw. "Mały ZUS plus", zgodnie z którą prawo do obniżonej składki na ubezpieczenie społeczne mają osoby spełniające określone w przepisie warunki, z nową podstawą wymiaru składek. A zatem osoba korzystająca w 2019 r. z ulgi zwanej "Mały ZUS" mogła ją jeszcze kontynuować w styczniu 2020 r. na starych zasadach. Jednak od 1 lutego 2020 r. ubezpieczony chcąc opłacać dalej składki od niższej podstawy tzw. "Mały ZUS plus" musiał ponownie ustalić do niej prawo i obliczyć podstawę biorąc do obliczeń średniomiesięczny dochód a nie przychód za 2019 r.. Zatem w ocenie ZUS skarżąca korzystając z art. 18c u.s.u.s. zobowiązana była sporządzić za miesiąc luty 2020 r. deklarację rozliczeniową zawierającą wyliczenie podstawy wymiaru składek według zasad obowiązujących od 1 lutego 2020 r.. Wówczas byłaby zwolniona z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych kolejno za marzec, kwiecień i maj 2020 r., gdyż deklaracja za luty 2020 r. uległaby powieleniu.

Aby prawidłowo ocenić wydaną przez organ decyzję, sąd musi dysponować wyrażonym w uzasadnieniu decyzji stanowiskiem organu zawierającym odniesienie do wszystkich istotnych elementów (przesłanek) będących podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Braki uzasadnienia decyzji w zakresie podstawowych elementów przewidzianych przepisem art. 107 § 3 k.p.a. uniemożliwiają dokonanie przez sąd oceny zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem a organ nie może konwalidować braków uzasadnienia decyzji argumentacją zawartą w odpowiedzi na skargę, posiłkując się oceną zaprezentowaną przez sąd w innej sprawie, nawet o bardzo zbliżonym stanie faktycznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt III OSK 2858/21).

Sąd nie rozstrzyga sprawy na podstawie odpowiedzi na skargi, a ocenia zaskarżone decyzje.

Skarżąca w odwołaniu podała, że spełniła wszystkie wymagane warunki do zwolnienia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy ZUS odniesie się do tej kwestii i ustali stan faktyczny zgodnie z wymogami prawa procesowego. Ustali czy skarżąca była ustawowo zwolniona z obowiązku składania deklaracji za kolejne miesiące jako osoba opłacająca składki wyłącznie za siebie. Brak takiego ustalenia czyni zasadnym zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 i 77 k.p.a., art. 8 i 80 k.p.a..

Ponadto ZUS powinien zastosować wykładnię systemową. Prawo do zwolnienia powinno być respektowane w przypadku zaistnienia ustawowych przesłanek do zwolnienia i gdy ZUS z urzędu dysponuje dokumentacją rozliczeniową, która umożliwi wyliczenie podstawy wymiaru składek za sporny okres. W aktach administracyjnych znajdują się informacje do wniosku EDZ-ODW, z których wynika, że kwota składek DRA za miesiące od marca do maja wynosiła po 609,14 zł. Te informacje miały wpłynąć do ZUS po 30 czerwca 2020r. W odwołaniach skarżąca temu zaprzeczyła. Podniosła, że dokumenty rozliczeniowe do ZUS zostały złożone za styczeń 2020r. i podlegały one "klonowaniu" w następnych miesiącach. Wprawdzie ZUS przytoczył art. 47 i art. 48 u.s.u.s. ale ich treści nie skonfrontował ze stanem faktycznym, którego nie ustalił. Nie ustalił bowiem jaka była podstawa wymiaru składek w miesiącu styczniu i lutym 2020r. Nie ustalił na podstawie jakich danych została ustalona kwota składek DRA za miesiące od marca do maja 2020r,. po 609,14 zł. Organ nie wyjaśnił z jakich konkretnie przyczyn podstawa wymiaru składek i kwota składek uległa zmianie. ZUS nie odniósł się do zarzutu skarżącej, że żadnych dokumentów nie składała w lipcu 2020 r., a deklaracja miesięczna ZUS DRA za styczeń 2020 r. zawierała niezbędne dane do wyliczeń należnych składek.

Sąd odmówił dopuszczenia dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. z dołączonego do skarg oświadczenia księgowej prowadzącej rachunkowość strony, na okoliczności wskazane w treści wniosku.

Co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Od tej zasady istnieje wyjątek, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a.. Dowód uzupełniający z dokumentów sąd może przeprowadzić zarówno z urzędu, jak i na wniosek. Do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którymi dokumenty można podzielić na urzędowe - art. 244 § 1 k.p.c. (sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania), stanowiące dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone, oraz prywatne - art. 245 k.p.c., stanowiące dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2007r., sygn. akt II FSK 72/06, ONSA WSA 2008, nr 2, poz. 31; zob. także uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009r., sygn. akt I OPS 10/09, ONSA WSA 2010, nr 1, poz. 1, s. 29 uzasadnienia).

Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone decyzje. Rozpoznając sprawę ponownie organ rozstrzygnie sprawę z uwzględnieniem stanowiska zawartego w uzasadnieniu wyroku. ZUS przeprowadzi dowód z dołączonego do skarg oświadczenia księgowej prowadzącej rachunkowość strony na okoliczności wskazane w treści wniosku dowodowego. .