Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 365/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Górska sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 1 kwietnia 2022 r., nr SKO Gd/6309/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżona decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz T. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarga T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 1 kwietnia 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Karsin z 11 października 2021 r. o odmowie przyznania T. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – I. W., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, została wniesiona w następującym stanie sprawy:

Wójt Gminy Karsin wspomnianą powyżej decyzją odmówił przyznania T. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – I. W., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał m.in., że wnioskodawca nie spełnia wszystkich przesłanek przyznania świadczenia. W pierwszej kolejności wskazano, iż nie jest spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem nie wiadomo kiedy powstała niepełnosprawność matki wnioskodawcy – I. W., a pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13 ww. przepis nie został przez ustawodawcę zmieniony. Dalej organ I instancji wskazał, że z przeprowadzonego w dniu 17.09.2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że ostatnie zatrudnienie T. W. miało miejsce w 2008 r., bowiem wnioskodawca uległ wypadkowi i nie mógł wrócić do pracy w normalnym trybie. Od tego czasu jest osobą bierną zawodowo. Od marca 2012 r. do 31.08.2021 r. T. W. pobierał w GOPS w Karsinie zasiłek stały z tytułu orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Od września 2021 r. prawo do zasiłku zostało uchylone na wniosek skarżącego w związku z ubieganiem się o świadczenie pielęgnacyjne. T. W. od grudnia 2020 r. opiekuje się matką. W ocenie organu I instancji niepodejmowanie przez wnioskodawcę zatrudnienia nie jest bezpośrednio spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad matką, a raczej sprawowanie opieki nad matką wynika z faktu, iż T. W. jest osobą bierną zawodowo. Ponadto, czynności wykonywane przez wnioskodawcę w ramach opieki nad matką nie można uznać za sprawowanie stałej opieki, a raczej za wspomaganie osoby niepełnosprawnej w codziennym funkcjonowaniu. Dodatkowo opieka musi być związana bezpośrednio i wyłącznie z osobą niepełnosprawną, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego.

Wobec wniesienia odwołania przez wnioskodawcę sprawę rozpoznał organ odwoławczy, który wskazał, że z akt sprawy, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 17.09.2021r. oraz zgromadzonych dokumentów wynika, że I. W. (ur. 14.10.1941 r.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym dnia 28.07.2021 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kościerzynie, stwierdzającym konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 26.06.2021r., orzeczenie wydano do dnia 31.07.2023 r., symbol przyczyny niepełnosprawności [...] (tj. choroby układu oddechowego i krążenia, choroby układu moczowo-płciowego), z orzeczenia wynika, iż nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Z dołączonej dokumentacji medycznej wynika, iż I. W. w 2020r. przeszła zawał serca, ma migotanie przedsionków, choruje na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę t.2, dyslipidemię. W grudniu 2020 r. stan zdrowia I. W. uległ pogorszeniu, gdyż nie tylko przeszła zawał serca, ale upadając doznała złamania żebra i od tego czasu wymaga pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu. Powyższe potwierdzili oboje - wnioskodawca i jego matka. I. W. większą część czasu spędza w łóżku, leżąc, odpoczywa, rzadko wychodzi na zewnątrz (na podwórko) i zawsze przy pomocy wnioskodawcy.

T. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w budynku gospodarczym zaadoptowanym na mieszkanie (budynek znajduje się przy domu matki – I. W.), jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (niepełnosprawność istnieje od 39 roku życia; niepełnosprawność z przyczyny 06-E tj. epilepsja), obecne orzeczenie o niepełnosprawności wydano do dnia 30.11.2022 r. Z orzeczenia o niepełnosprawności wydanego w dniu 02.11.2020 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kościerzynie, wynika, że T. W. wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie osoby, wymaga także korzystania ze środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Podczas wywiadu środowiskowego wnioskodawca podał, że opiekuje się matką od grudnia 2020 r. w związku z pogorszeniem jej stanu zdrowia. W wywiadzie podano, że I. W. porusza się po mieszkaniu przy pomocy balkonika, samodzielnie korzysta z toalety, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki oraz samodzielnie przyjmuje leki wcześniej przygotowane przez syna. W ramach opieki wnioskodawca pomaga matce przy kąpieli (2 razy w tygodniu), obcina paznokcie, przygotowuje ubrania na zmianę, 2 razy dziennie mierzy ciśnienie, 3 razy dziennie mierzy poziom cukru, 3 razy dziennie podaje (wydziela) leki, smaruje maściami przeciwbólowymi (w razie potrzeby), przygotowuje posiłki, towarzyszy matce podczas wyjść na dwór, co zdarza się rzadko. Wnioskodawca stara się nie pozostawiać matki samej na dłużej niż 2 godziny, obawia się, że matka może doznać kolejnego ataku serca, albo upaść. Ponadto, do podejmowanych w ramach opieki czynności należy także pranie, sprzątanie, prasowanie, robienie zakupów, załatwianie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków. Na noc wnioskodawca wraca do swojego mieszkania. Z akt sprawy wynika również, że siostra wnioskodawcy nie może opiekować się matką, gdyż mieszka w innej miejscowości.

Podkreśliło Kolegium, że I. W. nie jest osobą leżącą, samodzielnie spożywa wcześniej przygotowane posiłki, porusza się po mieszkaniu przy pomocy balkonika, samodzielnie korzysta z toalety, wnioskodawca pomaga matce przy kąpieli (a nie w codziennej toalecie). W ocenie Kolegium zakres świadczonej przez wnioskodawcę opieki nie jest na tyle znaczący, aby uniemożliwiał zatrudnienie wnioskodawcy, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Obawa, że matka może znowu doznać ataku serca lub się przewrócić, nie uzasadnia jeszcze przyznania świadczenia.

W ocenie Kolegium przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, bowiem wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku spokrewnionych osób, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Rezygnacja z zatrudnienia (bądź niepodejmowanie zatrudnienia) musi być wyłącznie spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie zaś innymi przyczynami.

W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo rozstrzygnął sprawę dostrzegając, że zakres świadczonej przez wnioskodawcę opieki nad matką nie jest tak znaczący, iż uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Przyczyną pozostawania wnioskodawcy bez zatrudnienia od 2008 r. jest wypadek, któremu uległ i stan zdrowia, którego konsekwencją było zaliczenie do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, wydanymi kolejno orzeczeniami: z dnia 12.03.2012 r., z dnia 26.05.2014 r., z dnia 20.07.2015 r., z dnia 18.09.2017 r., z dnia 03.10.2019 r., 02.11.2020 r., gdzie dopuszczono pracę w warunkach chronionych. Niepodejmowanie pracy przez wnioskodawcę i korzystanie ze świadczeń pomocowych (zasiłku stałego) wynikało ze stanu zdrowia wnioskodawcy, a nie rezygnacji z zatrudnienia, bądź niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką.

Mając na uwadze materiał dowodowy sprawy stwierdziło Kolegium, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją wnioskodawcy z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad matką. W konsekwencji bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy była podnoszona przez organ I instancji kwestia niespełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przy rozważaniu tej kwestii, konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej. Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r., ale w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Do dnia wydania niniejszej decyzji przepis art. 17 ust. 1b nie został uchylony. Kolegium dostrzegło, że poprawa stanu prawnego, polegająca na uchyleniu niekonstytucyjnego przepisu, należy wyłącznie do ustawodawcy. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu z Konstytucją nie oznacza bowiem jeszcze wyeliminowania tego przepisu z aktu prawnego. Kolegium ma świadomość, że organy administracji publicznej są zobowiązane do działania na podstawie przepisów prawa. Jednocześnie jednak Kolegium przychyla się do stanowiska sądów administracyjnych, które coraz częściej wskazują na konieczność stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Za niezasadny uznał organ odwoławczy zarzut naruszenia przepisów postepowania dotyczących braku wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały wyjaśnione, a jedynie różna jest ocena stanu faktycznego sprawy przez wnioskodawcę i organy rozstrzygające w przedmiotowej sprawie.

We wniesionej skardze zarzucił pełnomocnik skarżącego naruszenie:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje oraz zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas, gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi zakwestionowano stanowisko orzekających organów jakoby zakres świadczonej przez wnioskodawcę opieki nad matką nie jest tak znaczący, iż uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Wskazał w tym zakresie skarżący, że opieka nad matką zajmuje mu znaczną część dnia i pominięte zostało, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Podkreślił skarżący, że fakt niepodejmowania zatrudnienia w określonych ramach czasowych - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia uprawnia na mocy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne był spowodowany koniecznością opieki nad matką. Co ważne, czego organy nie kwestionują, skarżący świadczy całodobową i pełną opiekę nad matką. Tym samym w okolicznościach przedmiotowej sprawy wbrew temu co twierdzi organ II instancji związek bezpośredni (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki zachodzi - skarżący z uwagi na zły stan zdrowia matki nie ma możliwości aktywności zawodowej. Tym samym nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia osoby wymagającej opieki był na tyle dobry, by mogła ona przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi na równoległe podjęcie pracy. Biorąc pod uwagę powyższe oraz z uwagi na treść orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji nieuprawnione jest twierdzenie organu odwoławczego, że nie zachodzi przesłanka niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki.

Formułując zarzut naruszenia o charakterze procesowym wskazał skarżący na brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w celu ustalenia tego stanu zgodnie z prawdą obiektywną poprzez nieustalenie zakresu i czasochłonności czynności składających się na sprawowaną opiekę nad niepełnosprawną matką.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.

Sąd podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestię tę na obecnym etapie postępowania uznać należy za bezsporną i rozstrzygniętą w sposób wiążący również przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis ten nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być stała, rozumiana jako opieka całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym.

W rozpoznawanej sprawie sporny jest zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką, który w ocenie Kolegium nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka skarżącego bowiem nie wymaga stałej dyspozycyjności z jego strony. W ocenie Sądu, stanowisko Kolegium w tej kwestii wyrażone zostało przedwcześnie, bez podjęcia ciążących na organie administracji koniecznych czynności wyjaśniających, zmierzających do ustalenia z urzędu twierdzeń strony postępowania co do kluczowej dla sprawy okoliczności (zakresu opieki sprawowanej nad matką), jak też przy braku dostrzeżenia uchybień w przeprowadzonym w tej sprawie wywiadzie środowiskowym.

Wskazać należy, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., dokonania oceny, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a., organy administracji podejmują z urzędu lub na wniosek strony wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że zakres koniecznych w sprawie ustaleń determinują przepisy prawa materialnego, które w konkretnym przypadku mają zastosowanie. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno zatem zostać zakończone dopiero po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych kluczowych dla danej sprawy.

Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.

W niniejszej sprawie, postępowanie przeprowadzone przez Kolegium nie odpowiada wymaganiom wynikającym z powołanych przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego wydanej w sprawie decyzji organu odwoławczego.

W ocenie Sądu przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy nie pozwala na ustalenie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, pozostawiając niewyjaśnione wątpliwości co do stanu faktycznego. Wynika z niego, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego sprowadza się do pomocy niepełnosprawnej matce w przygotowaniu posiłków, praniu, robieniu zakupów, sprzątaniu, dbaniu o higienę osobistą, pomocy w umawianiu wizyt lekarskich i uczestniczeniu w nich, przygotowywaniu leków, mierzeniu poziomu cukru. Czynności te pozwalały Kolegium uznać, że zakres opieki obejmuje właściwie tylko czynności dnia codziennego, związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które mogą być wykonywane także przez osoby pracujące zawodowo. Jednocześnie nie zostało w sprawie rozważone czy schorzenia matki skarżącego uniemożliwiają jej samodzielne funkcjonowanie w domu podczas potencjalnego pobytu w pracy skarżącego i czy podjęcie pracy przez skarżącego dawałoby możliwość sprawowania należytej opieki. Nie zostały te kwestie uszczegółowione poprzez przedstawienie choćby planu dnia niepełnosprawnej i jej opiekuna czy przez dookreślenie tychże schorzeń i wynikających z nich ograniczeń wymuszających na opiekunie stałą obecność. Nie wiadomo, ile czasu dziennie skarżący poświęca na czynności związane ze sprawowaniem opieki i czy stan zdrowia jego matki wyklucza możliwość pozostawiania jej samej. Samo wskazanie w wywiadzie, że określona czynność zajmuje 10 czy 15 minut nie odpowiada na pytanie czy te czynności mogłyby zostać wykonane w godzinach poza pracą skarżącego. W związku z powyższym należy stwierdzić, że sporządzony w sprawie wywiad środowiskowy nie zawiera dostatecznych ustaleń co do zakresu sprawowanej przez opiekuna opieki oraz rodzaju i charakteru schorzeń osoby niepełnosprawnej.

Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Treść dokumentu wywiadu środowiskowego wskazuje, że czynności i ustalenia podejmowane w jego toku, nie zostały w ogóle ukierunkowane na dokładne ustalenie miarodajnych dla tej sprawy okoliczności i faktów. Stwierdzenie to odnieść należy w szczególności do zaniechania precyzyjnego ustalenia rodzaju, skali i zakresu czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego względem niepełnosprawnej matki oraz czasochłonności tych czynności, jak też w konsekwencji do zaniechania ustalenia okoliczności odnoszących się do wskazanego wyżej związku przyczynowego między tą opieką a zaprzestaniem aktywności zawodowej. Powyższe natomiast stanowiło kluczowe zagadnienia podlegające zbadaniu i ustaleniu w tej sprawie.

Wynikające z wywiadu czynności wykonywane przez skarżącego rzeczywiście można zakwalifikować jako pomoc w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawach dnia codziennego, o ile nie towarzyszy im wynikająca ze stanu zdrowia niepełnosprawnej konieczność czuwania nad nią i pozostawania w gotowości do świadczenia jej niezbędnej pomocy. A oceny tych okoliczności organ nie dokonał. Niemniej jednak pracownik socjalny nie poczynił ustaleń czy matka skarżącego w związku z istniejącymi schorzeniami wymaga całodobowej opieki, (nie jest zatem wykluczone, że tak jest). Wymaga to jednak wsparcia okolicznościami odnoszącymi się do szczegółów sprawowanej opieki, czego w wywiadzie środowiskowym zabrakło. Nie wynika bowiem z niego, że stan zdrowia matki skarżącego, poza tym że porusza się przy pomocy balkonika wymusza na opiekunie podejmowanie określonych, specyficznych czynności opiekuńczych, jaki jest ich zakres – a przez to czy skala zaabsorbowania opiekuna powoduje, że nie może on zarazem podjąć żadnej pracy zawodowej, nawet w niewielkim zakresie.

Lakoniczność przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego nie pozwala uznać sprawy za dostatecznie wyjaśnioną. Wątpliwości co do stanu faktycznego opisanych wyżej orzekające organy administracji nie wyjaśniły, co powoduje, że naruszone zostały art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co czyni uzasadnione w tym zakresie zarzuty skargi Z przepisów tych wynika, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, podejmując wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tej natomiast sprawie, nie ustalono kluczowych dla jej rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych, a w konsekwencji nie przeprowadzono ocen we wskazanym powyżej zakresie. Należy przy tym podkreślić, że stwierdzone naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie można wykluczyć, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy (obejmujące zbadanie aspektów powyżej przedstawionych) mogło wpłynąć na odmienny kierunek jej rozstrzygnięcia.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 cyt. wyż. ustawy.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.