Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 557/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 205 par. 2, art. 269 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 4 ust. 3, par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 68
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Dnia 13 stycznia 2023 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 stycznia 2023 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr SKO.4114.164.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę. 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu K. J. prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego w K. przy ulicy [...] a kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. ał


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr SKO.4114.164.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Brzeziny o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia 10 marca 2022r. znak: ŚP.4.2022.XVIII.86.ODM10 Burmistrz Miasta Brzeziny, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 oraz art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odmówił M.K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babką K.P.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M.K., powołując się na dokonanie przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych wyraziła niezadowolenie z wydanej decyzji. Nie zgadzając się z zaskarżonym rozstrzygnięciem wniosła o uchylenie w całości decyzji organu I instancji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Dodała, że to ona wyłącznie zajmuje się babką, musiała zrezygnować z zatrudnienia, ponieważ jej stan wymaga stałej obecności i pomocy osoby trzeciej, natomiast córka babki M.N. nie jest w stanie sprawować faktycznie opieki nad matką. Nie jest osobą niepełnosprawną, ale z uwagi na to, że centrum swego życia przeniosła kilka tysięcy kilometrów od miejsca zamieszkania babki i od około 10 lat przebywa w S., układa swoje życie osobiste i stara się o obywatelstwo S. W związku z tym brak jest możliwości by córka zajęła się matką.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 29 kwietnia 2022 r. nr SKO.4114.164.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że jak wynika z akt sprawy w dniu 10 lutego 2022 r. do organu I instancji wpłynął wniosek M.K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babką – K.P. (ur. [...] r.), która zgodnie z treścią orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 16 grudnia 2021 r., nr Z.SN.8211-453/2021, została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednocześnie Komisja stwierdziła, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 16 listopada 2021 r. Orzeczenie wydano do 31 grudnia 2023 r. Kolegium wskazało, że M.K. jest wnuczką K.P., a więc zgodnie z art. 617 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, krewnym II stopnia w linii prostej, na którym ciąży obowiązek alimentacji w kolejności wskazanej w art. 128 tej ustawy. Jak wynika z oświadczenia M.K. z dnia 1 marca 2022 r., wnioskodawczyni zrezygnowała z pracy i sprawuje opiekę nad chorą babką, która wymaga całodobowej opieki i posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Córka babki M.N. nie może opiekować się swoją matką, ponieważ przebywa za granicą. Babka otrzymuje emeryturę z ZUS-u w wysokości 1.500,00 zł. Organ I instancji uzupełnił materiał dowodowy o wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 1 marca 2022 r., z którego wynika, że M.K., mieszkając oddzielnie (budynek obok na jednej działce) opiekuje się K.P., która z uwagi na stan zdrowia wymaga całodobowej opieki i pomocy osoby drugiej. Córka K.P. nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i od 10 lat przebywa za granicą. M.K. nie posiada własnego dochodu, nie pracuje ze względu na konieczność zapewnienia stałej opieki K.P. (lat 84), która posiada znaczny stopień niepełnosprawności (z problemem porusza się w obrębie mieszkania, korzysta z wózka inwalidzkiego). Na podstawie zebranego materiału Kolegium stwierdziło, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w pierwszej kolejności córce K.P. Zdaniem Kolegium przesłanki do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego zaistniałyby, gdyby córka K.P. w sposób obiektywny nie byłaby w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki. Argumenty podnoszone przez stronę, że córka K.P. mieszka za granicą, gdzie przeniosła swoje centrum życiowe i nie jest w stanie sprawować faktycznej opieki nad matką nie stanowią w opinii Kolegium obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że córka nie jest w stanie sprawować opieki nad matką. Skoro bowiem córka K.P. żyje, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - to już te okoliczności są wystarczające do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium dodało, że realizacja obowiązku alimentacyjnego może być dokonana nie tylko poprzez sprawowanie osobistej opieki, może również polegać na dostarczaniu środków pieniężnych przeznaczonych na zapewnienie tejże opieki. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem skierowanym do kogokolwiek z rodziny, lecz jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla zamkniętego katalogu członków rodziny, zakreślonego ramami art. 128 w związku z art 129 i 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) i w ustalonej przez ustawodawcę kolejności. Nie ma przy tym możliwości ani poszerzania zakresu podmiotowego zobowiązanych, ani zmiany porządku kolejności nabywania uprawnienia przez poszczególnych krewnych osoby potrzebującej pomocy, ponieważ to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane przedmiotowe świadczenie, lecz decyduje o tym przepis prawa. W przedmiotowej sprawie M.K. - wnuczka K.P., nie jest jedyną jej krewną. Jak wynika z materiału dowodowego są inne osoby nie legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a spokrewnione z K.P. w I stopniu w linii prostej (tj. córka M.N.), która to w pierwszym rzędzie winna wywiązać się z obowiązku nałożonego art. 128 k.r.i.o. i której to w pierwszej kolejności przysługuje prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Okoliczność zamieszkiwania za granicą oraz brak możliwości sprawowania opieki nad matką ze względu na miejsce zamieszkania albo bardziej brak chęci do sprawowania tejże opieki, nie wpływa w żaden sposób na możliwość przyznania stronie wnioskowanego świadczenia w oparciu o treść art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4. Kolegium wyjaśniło, że przesłanki określone w art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego ich wystąpienia. Niespełnienie którejkolwiek z nich oznacza brak uprawnień do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. K.P. ma córkę będącą osobą zobowiązaną do alimentacji w I stopniu, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dopiero brak osób spokrewnionych z K.P. w I stopniu (i zobowiązanych do alimentacji), bądź legitymowanie się przez nie orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, stwarzałoby możliwość przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Rezygnacja osób spokrewnionych w linii prostej z osobą wymagającą opieki w stopniu I z ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie stanowi o prawie osób spokrewnionych z osobą wymagającą opieki w stopniu II czy stopniu III do świadczenia. Wobec tego zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, a wydana decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła M.K. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art 17 ust. 1a ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy i przyjęcie, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babką nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż babka ma dzieci, na których - jako spokrewnionych w pierwszym stopniu - spoczywa obowiązek alimentacyjny, a ponadto uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającej opieki matki bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji skarżącej nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny względem babki, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zarzuciła ponadto naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich kroków w celu wyjaśnienia stanu faktycznego, brak zebrania całokształtu materiału dowodowego i dowolną interpretację materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, jak również pominięcie słusznego interesu obywateli potrzebujących stałej opieki w sytuacji, gdy zobowiązana do alimentów w dalszym stopniu zrezygnowała z pracy, by zająć się osobą niepełnosprawną wymagającą stałej opieki. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji wraz z decyzją ją poprzedzającą.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 10 października 2022 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik poparł wniesioną przez skarżącą skargę. Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie

1. art 17 ust 1 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 132 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad P.K. - jej córka M.N., nie dysponuje obiektywną możliwością sprawowania tej opieki z uwagi na fakt niezamieszkiwania w Polsce, braku zainteresowania M.N. matką, jej stanem zdrowia, a ponadto brakiem jakiegokolwiek kontaktu z M.N., podczas gdy faktyczną i stałą opiekę nad niepełnosprawną K.P. sprawuje wnioskodawczyni, zapewniając uprawnionej pomoc w codziennych sprawach życiowych, w procesie leczenia i rehabilitacji, w zaspokojeniu jej niezbędnych potrzeb życiowych. Stoi to w sprzeczności z wykładnią systemową, funkcjonalną i celowościową stosowanych przepisów, albowiem organ stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do przyznania świadczenia dalszej osobie zobowiązanej - pomimo że zgodnie z prawidłową wykładnią ww. przepisów, jeżeli osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie może z przyczyn obiektywnych uczynić zadość swemu obowiązkowi, obowiązek ten powinien przejść na dalszego zobowiązanego tak jak w niniejszej sprawie na wnuczkę. Pełnomocnik zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności stanu faktycznego, brak rozpatrzenia sprawy przez organ w sposób wnikliwy i wyczerpujący, a w konsekwencji poczynienie ustaleń i interpretacji błędnych i sprzecznych z obowiązującym prawem, polegające na:

- nierozpoznaniu przez organ faktu braku obiektywnej możliwości sprawowania przez zobowiązanych w pierwszej kolejności należytej opieki nad niepełnosprawną K.P., pomimo że w zakresie stosowanych przepisów, obowiązkiem organu pozostawało wyjaśnienie, czy na gruncie sprawy zachodzą obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez zobowiązanego w pierwszej kolejność, w szczególności pominięcie, że córka niepełnosprawnej K.P. wyjechała z Polski i całkowicie zerwała kontakty z matką i rodziną, nie interesuje się matką nie opiekuje się nią, brak jest jakiegokolwiek kontaktu z M.N.,

- pominięcie oświadczenia złożonego przez skarżącą, że nie ma wiedzy, gdzie matka M.N. zamieszkuje za granicą, czy ma pracę, środki finansowe, jak i z czego się utrzymuje,

- bezpodstawne przyjęcie, że córka niepełnosprawnej K.P. jest w stanie się nią opiekować, podczas gdy okoliczność ta nie została w ogóle zbadana i nie zostały w tym zakresie podjęte żadne działania zmierzające do ustalenia jej rzeczywistej sytuacji zdrowotnej, zawodowej oraz finansowej.

W związku z powyższym pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż nie została ona opłacona w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.), zwanej ustawą covidową, znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, wyraził pogląd, że "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zważywszy na treść powyższej regulacji zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 25 listopada 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Ziściły się bowiem warunki określone w tym przepisie. Rozpoznanie tej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 9 listopada 2022 r. Rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można jednak przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że pełnomocnik skarżącej oświadczył, że nie ma technicznych możliwości uczestnictwa w rozprawie zdalnej. Skutkowało to skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie tego przepisu.

Wymagany przy tym przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro w wykonaniu zarządzenia z 25 listopada 2022 r. skarżąca i organ administracji zostali powiadomieni o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Strony miały zatem możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji. Z możliwości tej strony jednak nie skorzystały.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), cytowanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji w ramach wyżej wskazanego zakresu kognicji sądów administracyjnych wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja co do zasady odpowiada przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta Brzeziny odmawiającą M.K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babką K.P.

Materialnoprawne podstawy wydanych przez organy decyzji stanowiły przepisy ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), cytowanej dalej także w skrócie jako "u.ś.r.".

Stosownie do art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu stan faktyczny w sprawie został przez organy obu instancji ustalony w sposób prawidłowy i nie budzi wątpliwości. Bezspornym w sprawie jest, że K.P. jest wdową, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, przy czym nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się na 16 listopada 2021 r., a orzeczenie zostało wydane do dnia 31 grudnia 2023 r. Wnioskodawczyni zaś jest jej wnuczką, która sprawuje nad babką opiekę. Nie budzi też wątpliwości, że K.P. posiada córkę, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W kontrolowanej sprawie organ I instancji uznał, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad K.P. z uwagi na to, że krewną K.P. w pierwszym stopniu jest jej córka M.N., która nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co oznacza, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Powyższe stanowisko organu I instancji zostało podzielone przez organ II instancji, czemu wyraz tenże organ dał w wydanej decyzji utrzymującej decyzję organu I instancji w mocy.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela w pełni stanowisko organów obu instancji, choć nie można nie zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych spotykane były dotychczas rozbieżne poglądy co do możliwości przyznania dalszym zstępnym świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy istnieją zstępni spokrewnieni z osobą niepełnosprawną w I stopniu.

Zauważyć jednak należy, że w dniu 14 listopada 2022 r. na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, została podjęta uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OPS 2/22, o następującej treści: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)." Ponadto w ww. uchwale NSA wskazał, że "w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna - brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym".

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że "rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami".

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że z uwagi na kategoryczne i jednoznaczne wskazanie w przywołanej uchwale NSA, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., skarżącej będącej wnuczką osoby niepełnosprawnej jest brak osób spokrewnionych z osobą niepełnosprawną w I stopniu, przyjąć należy, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.

Wobec powyższego uznać należy, że organy administracji prawidłowo uznały, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania przedmiotowego świadczenia, określona w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r.

W tym miejscu wskazać należy, że stosownie do art. 269 § 1 P.p.s.a. jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Z powołanego wyżej przepisu wynika moc ogólnie wiążąca zarówno uchwał abstrakcyjnych, jak i uchwał konkretnych (podobnie A. Skoczylas, Moc wiążąca uchwał NSA a prawa jednostki [w:] Jednostka w demokratycznym państwie prawa, red. J. Filipek, Bielsko-Biała 2003, s. 601). Istota owej mocy ogólnie wiążącej uchwał sprowadza się do tego, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (tak: A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 269).

Jak wynika natomiast ze stanu faktycznego sprawy wymagająca opieki K.P., w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a także w dacie orzekania przez organy administracji, będąc wdową posiadała córkę M.N., która nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodzić należy się z organami obu instancji, że to właśnie córka, jako osoba spokrewniona z osobą wymagającą opieki winna w pierwszej kolejności wywiązywać się z obowiązku wynikającego z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Na marginesie należy wspomnieć, że córka niepełnosprawnej zamieszkuje zagranicą i nie ma możliwości sprawowania bezpośredniej opieki nad niepełnosprawną matką, aczkolwiek okoliczność ta z punktu widzenia spełnienia przesłanek wynikających z ww. przepisów u.ś.r. nie ma znaczenia. W związku z tym, w świetle art. 17 ust. 1a u.ś.r. brak było podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z cyt. wyżej przepisu warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, osoby te są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawnie mamy zaś do czynienia z sytuacją, gdzie osoba niepełnosprawną ma córkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce jako osobie spokrewnionej z osobą niepełnosprawną w dalszej kolejności. Tym samym zarzuty wyrażone w skardze oraz wyartykułowane w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącej okazały się niezasadne. Sąd nie dopatrzył się także w postępowaniu prowadzonym przez organy administracji naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniałyby konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Mając na uwadze przytoczoną wyżej uchwałę NSA oraz wynikające z niej skutki, zarzuty sformułowane przez pełnomocnika skarżącej w tym odnoszące się nieuwzględnienia przez organy administracji braku obiektywnej możliwości sprawowania opieki nad K.P. przez córkę, braku zainteresowania matką, braku wyjaśnienia przez organy istnienia przeszkód w sprawowaniu opieki przez córkę, zerwania kontaktów przez córkę z niepełnosprawną matką i rodziną, uznać należy za nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a tym samym za niezasadne.

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić ponadto trzeba, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 K.p.a. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a., organ wyjaśnił wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę należało oddalić.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 2 P.p.s.a. i przyznano radcy prawnemu K.J. kwotę 240,00 złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej i nakazano wypłacenie powyższej kwoty z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi stosownie do § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 68 z późn. zm.).

is