Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 535/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art 7, 77 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Ewa Partyka /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 lipca 2020 r. sprawy ze skargi V. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Gminy i Miasta z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] uchylająca decyzję Burmistrza Gminy i Miasta ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2020 r. znak: [...] w sprawie odmowy przyznania V. N. ( dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią A.Z. ur. 12 maja 1930 r. i jednocześnie odmawiająca przyznania wnioskowanego świadczenia.

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256; dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111; dalej: "u.ś.r.").

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Burmistrz Gminy i Miasta odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią A. Z.. Jako powód odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji podał datę powstania niepełnosprawności A. Z. oraz fakt posiadania przez nią trzech córek, z których B.J. pracuje zawodowo, M.G. mieszka w S. opiekuje się niepełnosprawnym mężem, S.Ł. mieszka w B. woj. [...].

W odwołaniu skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie. Jednocześnie wskazała, że wobec braku możliwości sprawowania stałej całodobowej opieki przez dzieci A. Z., stała się jedyną osobą zdolną do opieki, jednocześnie rezygnującą w tym celu z pracy zawodowej. Podała, że mieszka z babcią i sprawuje nad nią stałą opiekę.

Kolegium uchylając w pkt I decyzję organu I instancji nie zgodziło się z przyjęciem przez ten organ jako podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia daty powstania niepełnosprawności. Przytaczając powołany przez skarżącą wyrok, wbrew stanowisku organu I instancji stwierdziło, że pomimo tego, że nie zostały wprowadzone wynikające z wyroku TK zmiany w przepisach powszechnie obowiązujących, stanowi on część porządku prawnego i nie można go pominąć przy ocenie prawnej żądania strony.

Kolegium podzieliło natomiast stanowisko organu I instancji co do istnienia krewnych zobowiązanych do alimentacji w kolejności wyprzedzającej skarżącą. Zaznaczyło, że możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego istniałaby jedynie w sytuacji ustalenia, że żadna z córek A. Z. nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu. Zaznaczyło przy tym, że nie chodzi o zamieszkiwanie w innej miejscowości czy też wykonywanie pracy zawodowej. Okoliczności te są bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalniają jej z obowiązku alimentacyjnego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze postaci świadczenia pomocy w formie starań osobistych, ale może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności. Osoba ta nie nabywa jednak – z racji sprawowania opieki – prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie organu M.G. z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym mężem faktycznie nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu. Obowiązek ten mogą jednak spełnić pozostałe dwie córki B.J. i S.Ł. (poprzez osobistą opiekę bądź opłacenie osoby trzeciej, która tą opiekę zapewni).

W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła:

I) Naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na:

1) pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy o świadczeniach rodzinnych;

2) przyjęciu, że faktyczne sprawowanie opieki przez wnuczkę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią A.Z. nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż ma trzy córki, na których jako spokrewnionych w pierwszym stopniu spoczywa obowiązek opieki nad matką;

3) uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny córek względem matki bez względu na okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji skarżącej nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 z późn. zm.) obowiązek alimentacyjny względem babci, co przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

4) nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalają organowi na ustalenie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osoby zobowiązane, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego;

II. Naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:

1) art. 77 §1 i art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez wnuczkę i realnych możliwości sprawowania opieki przez córki nad niepełnosprawną matką w zakresie uwarunkowanym stanem zdrowia A. Z., a poprzez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem strony;

2) art. 11 i art. 107 §3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji, przejawiającego się w nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.

Na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit. a oraz art. 145 §1 pkt. 1 lit. c. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy i Miasta z dnia [...] lutego 2020 r.

W uzasadnieniu podniosła, że działania obu instancji naruszyły nie tylko przepis art. 17 ust. 1 pkt. 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale również słuszny interes strony. Sprawując opiekę nad babcią - osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie podejmuje aktywności zawodowej i z tego tytułu nie może otrzymać należnego świadczenia. Organy nie uwzględniły celu ustawy o świadczeniach rodzinnych, która ma pomagać w czasochłonnej i wymagającej opiece nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Taką wykładnię przedstawił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 listopada 2014 r. sygn. akt K 7/11 i z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Trybunał orzekł, że świadczenie pielęgnacyjne, jak i specjalny zasiłek opiekuńczy stanowią swego rodzaju rekompensatę finansową związaną z wyjściem opiekuna osoby niepełnosprawnej z rynku pracy. Ich celem jest w ogólniejszym wymiarze, częściowe uzupełnienie środków finansowych rodziny, która ponosi dodatkowe koszty związane z opieką nad osobami najbliższymi. Sytuacja prawna będąca przedmiotem rozstrzygnięcia uzasadnia konieczność odpowiedniej interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 pkt. 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i odstąpienia od ich literalnego sensu w celu zapewnienia zgodności wykładni przepisów z Konstytucją RP.

Podkreśliła, że córka B.J. w swoim krótkim oświadczeniu wskazała jedynie to, iż pracuje zawodowo i zbliża się do wieku emerytalnego, w związku czym nie może opiekować się mamą. W jej przypadku dodatkową okolicznością jest to, że ma niepełnosprawnego syna, co obliguje ją do sprawowania nad nim opieki (leczenie specjalistyczne). Córka S.Ł. oświadczyła, że mieszka w woj. [....], opiekuje się małoletnią wnuczką i nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu wobec mamy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz.2167 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 zwana dalej "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Po zbadaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż z nieco innych przyczyn niż w niej podniesione.

Poza sporem jest, że skarżąca jest wnuczką A. Z., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest także kwestionowane, że skarżąca rezygnując z zatrudnienia sprawuje opiekę nad babcią i w związku z tą opieką ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Bezsporne jest także, że A. Z. ma 3 córki, z których – jak wynika ze złożonych oświadczeń – jedna opiekuje się swoim niepełnosprawnym mężem, druga pracuje zawodowo, zbliża się do wieku emerytalnego a rezygnacja z pracy uszczupli jej zarówno bieżące jak i przyszłe dochody (tj. wypracowaną emeryturę), trzecia zaś zamieszkuje w województwie śląskim i ma pod opieką nieletnią wnuczkę. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępcza spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Zasadnie SKO zastosowało prokonstytucyjną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r. uwzględniającą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Kwestia ta została przesądzona w orzecznictwie, nie wywołuje rozbieżności i tym samym nie wymaga szerszego uzasadnienia.

Jako podstawę odmowy Kolegium wskazało ogólnie przepis art. 17 u.ś.r. bez precyzyjnego określenia jednostki redakcyjnej, podnosząc, że skarżąca jest wnuczką osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nad którą sprawuje opiekę. Babcia ma natomiast trzy córki, z których co najmniej dwie mogą tę opiekę sprawować, bądź sfinansować ją. Ustalenia w tym zakresie zostały oparte na złożonych do akt sprawy oświadczeniach tych córek, których treść wcześniej przedstawiono.

Nie negując wydawałoby się jasnego brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 a u.ś.r., należy stwierdzić, iż judykatura akcentuje konieczność jego wykładni uwzględniającej zarówno konstytucyjne wartości jak i odniesienie go do innych dziedzin prawa, a w tych aspektach w ocenie Sądu sprawa nie została jednakże dostatecznie wyjaśniona. Jak się podkreśla w najnowszym orzecznictwie (zob. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2020 r. sygn. I OSK 1115/19 – wszystkie powoływane wyroki na www.cbois.nsa.gov.pl), bez należytych ustaleń w zakresie sytuacji mieszkaniowej, rodzinnej, zdrowotnej i finansowej nie można przyjąć, opierając się tylko na oświadczeniach osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad matką, że występują po ich stronie obiektywne przeszkody do sprawowania tejże opieki. Analiza uzasadnienia powyższego wyroku NSA wskazuje, że ustalenie czy po stronie tych osób rzeczywiście występują obiektywne przeszkody do sprawowania opieki nad matką, wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego np. przesłuchania ich jako świadków, przedłożenia ewentualnych zaświadczeń czy dokumentów obrazujących sytuację materialną, w tym wysokość dochodów. Oświadczenia takich osób nie są wystarczające. Takie oświadczenie jest bowiem jedynie dokumentem prywatnym, którego wartość dowodowa jest ograniczona do stwierdzenia, że dana osoba złożyła oświadczenie określonej treści. Dodatkowo w niniejszej sprawie złożone przez córki osoby wymagającej opieki oświadczenia nie odpowiadają ponadto wymogom ustanowionym w art. 75 § 2 k.p.a., gdyż nie tylko nie pochodzą od strony, ale też nie zostały złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej. W zaskarżonej decyzji zabrakło oceny wiarygodności tych oświadczeń stosownie do art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Niezależnie od powyższego, choć już te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zdaniem Sądu ich treść nie jest wystarczająca dla ustalenia czy skarżąca może być uznana za osobę uprawnioną do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 7 maja 2020 r. sygn. I OSK 2831/19, formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1 a pkt 1 u.ś.r., nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inna osoba. Takie stanowisko wynika z powiązania przepisów art. 17 ust. 1 a u.ś.r. z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej też jako k.r.o.) dotyczących obowiązku alimentacyjnego.

Stosownie do art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Z tymi właśnie unormowaniami koresponduje właśnie art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. Tak więc, przepisy te w zestawieniu z przepisami k.r.o. jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny – według kolejności tego zobowiązania. Na taką wykładnię wskazuje brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a u.ś.r. Nie jest przy tym wkraczaniem w uprawnienia sądu rodzinnego badanie czy na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny, w sytuacji gdy taki warunek stawia ustawa.

Podzielając utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki NSA z 5 listopada 2015 r. sygn. I OSK 1062/14, z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. I OSK 1286/14, z dnia 12 maja 2017 r. sygn. I OSK 328/16, z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. I OSK 829/17 czy z dnia 7 maja 2020 r. sygn. I OSK 2831/19), Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie wskazuje, że te regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi.

Jak podkreślił NSA w uzasadnieniu ostatniego z ww wyroków, w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w k.r.o. Nie można więc pominąć treści art. 132 k.r.o., która wcześniej została przedstawiona. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, innym osobom zobowiązanym do alimentacji tylko, gdy nie ma osób zobowiązanych w pierwszej kolejności lub legitymują się oni orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bez względu na okoliczności, w tym gdy te osoby z różnych względów obiektywnie nie mogą wywiązać się z tego obowiązku, narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji).

Tymczasem różny może być zakres koniecznej opieki nad dorosłą osobą niepełnosprawną, któremu nie zawsze będzie w stanie podołać osoba nawet w wieku przedemerytalnym, bądź borykająca się z dolegliwościami, które przekreślają możliwość sprawowania opieki. Wreszcie nie można twierdzić, że ktoś może pokryć koszty sprawowania opieki nie znając warunków majątkowych i dochodowych takiej osoby. Nie można bowiem abstrahować od treści art. 135 § 1 k.r.o., który zakres świadczeń alimentacyjnych uzależnia nie tylko od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego także od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. I w tym kontekście zdaniem Sądu organy opierając się wyłącznie na lakonicznej treści oświadczeń złożonych przez córki osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uchybiły obowiązkom wynikającym z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Stanowisko, że "córki mogą opłacić osobę trzecią, która zapewni ich matce opiekę", mimo że co do zasady – słuszne, nie zostało poparte jakimikolwiek dowodami pozwalającymi je zweryfikować. W ocenie Sądu decyzje wydano więc bez dostatecznego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla jej rozstrzygnięcia okoliczności. Tylko zaś prawidłowo ustalony, pełny stan faktyczny sprawy pozwoli na legalną weryfikację zgłoszonego przez skarżącą żądania.

Należy jeszcze zwrócić uwagę, że także w wyrokach z dnia 14 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 1939/18 oraz z 21 czerwca 2017 r. sygn. I OSK 829/16 NSA zauważył, że nie można stosować formalnego ograniczenia z art. 17 ust. 1 a pkt 1 u.ś.r., gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun ze względów obiektywnych nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inna osoba. Tut. WSA w wyroku z dnia 4 marca 2020 r. sygn. II SA/Rz 1482/19 analogiczne stanowisko zajął w odniesieniu do art. 17 ust. 1 a pkt 2 u.ś.r.

Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu zbyt formalistyczna i nieuwzględniająca konstytucyjnych wartości wykładnia powyższych przepisów u.ś.r. przez organy spowodowała naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do uchylenia decyzji organów obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a.

W ponownym postępowaniu organy powinny wyjaśnić wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi, czy sytuacja zdrowotna, życiowa, materialna i dochodowa córek A. Z. pozwala im na realizację obowiązku alimentacyjnego, w tym na ewentualne opłacenie opiekuna dla niepełnosprawnej matki. W tym kontekście wyjaśnić należy także podnoszone w skardze okoliczności dotyczące np. konieczności zajmowania się niepełnosprawnymi członkami rodziny przez córki osoby niepełnosprawnej.

Odnosząc się do innych zarzutów skargi Sąd zauważa, że nie jest dopuszczalne przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce, mimo sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią, w sytuacji, gdy jest możliwe zapewnienie jej opieki w ramach wykonywania obowiązków alimentacyjnych osób, które ustawodawca przewidział w pierwszej kolejności (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Z woli ustawodawcy dopiero, gdy nie ma takich osób lub co prawda są, ale nie są w stanie realizować swych obowiązków alimentacyjnych w jakiejkolwiek formie (także finansowej), możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom przewidzianym w art. 17 ust. 1 a u.ś.r.

Wobec nieustalenia w sposób zgodny z regułami wynikającymi z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. stanu faktycznego sprawy niebędącego dla jej rozstrzygnięcia wypowiedzenie się przez Sąd co do naruszenia art. 11, 80 czy 107 § 3 k.p.a. jest zbędne.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na jej przedmiot i istniejące ciągle zagrożenie związane z pandemią, została zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 21 maja 2020 r. skierowana do takiego rozpoznania na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa... (...) (Dz.U. 2020 r. poz. 875).