Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 993/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 22, art. 8
journal: Dz.U. 1997 nr 28 poz 153
law: Ustawa z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.
article: art. 9 ust 1 pkt 1 lit c, 24 ust 1, 12 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 45 poz 391
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia.
article: art.66 ust 1, 82 ust 1, 69, 109 ust 2
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art.13 pkt 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art.2
journal: Dz.U. 2007 nr 155 poz 1095
law: Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - tekst jednolity
article: art. 7 i 10
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska – Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ), wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt. 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027, z późn. zm.) zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) zwanej dalej: K.p.a., po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego pisemnie przez pełnomocnika p. J. G. (ubezpieczonej, skarżącej) od decyzji nr [...], wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] grudnia 2011 r. ustalającej, że p. J. G. podlega od dnia [...] października 2002 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca działalność pozarolniczą, utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję dyrektora [....] Oddziału Wojewódzkiego NFZ.

W uzasadnieniu przypomniano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) [...] zwrócił się do dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o rozstrzygnięcie w drodze decyzji o obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia przez ubezpieczoną działalności pozarolniczej.

Rozpatrując ww. wniosek dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] grudnia 2011 r. wydał decyzję nr [...] ustalając, że p. J. G. podlegała od dnia [...] października 2002 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej.

Od decyzji tej pełnomocnik ubezpieczonej wniosła, z zachowaniem obowiązującego trybu, w terminie, odwołanie

Rozpatrując odwołanie Prezes NFZ stwierdził, że w okresie objętym decyzją organu pierwszej instancji zastosowanie mają przepisy trzech kolejnych ustaw, tj. art. 8 pkt. 1 lit. c i art. 8 pkt. 10 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 z późn. zm.), obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r., zwanej dalej "ustawą o ubezpieczeniu zdrowotnym", zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały zarówno osoby prowadzące działalność pozarolniczą, jak również osoby pobierające emeryturę (rentę). Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.), obowiązującej do dnia 30 września 2004 r., zwanej dalej "ustawą o ubezpieczeniu w NFZ", jeżeli spełnione były przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 9 ust. 1, z więcej niż jednego tytułu - składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana była z każdego z tytułów odrębnie. Wspomniany art. 9 ust. 1 zaliczał do osób objętych obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym zarówno osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym (obowiązkowym lub dobrowolnym) prowadzące działalność pozarolniczą, jak i osoby pobierające emeryturę. Wedle art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskiwał przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 tejże ustawy, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 66 ust. 1 pkt 16 wspomnianej ustawy do osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się zarówno osoby, które prowadzą działalność pozarolniczą i spełniają warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym z tego tytułu, jak i osoby pobierające emeryturę lub rentę.

We wskazanym okresie obowiązywały również kolejno trzy ustawy określające zasady podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej na terenie Polski, zawierające podobne unormowania: w art. 8 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 41, poz. 324 z późn zm.) obowiązującej do dnia 31 grudnia 2000 r., zwanej dalej: "ustawą o działalności", w art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 z późn. zm.) zwanej dalej: "ustawą prawo działalności" i w art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 z późn. zm.) zwanej dalej "ustawą o swobodzie", zgodnie z którymi dopuszczono możliwość podjęcia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę będącego osobą fizyczną dopiero po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (wg ustawy o działalności po zgłoszeniu działalności do takiej ewidencji).

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego tych osób, stosownie do art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 12 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu w NFZ i art. 11 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym - powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Z zaświadczenia Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] października 2011 r. wynika, że ubezpieczona jest wpisana do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Urząd [...] pod nr [...]. Jako przedmiot działalności wskazano: pozostałą działalność w zakresie opieki zdrowotnej, gdzie indziej niesklasyfikowana oraz działalność wspomagającą edukację. Jako datę rozpoczęcia działalności ubezpieczona wskazała [...] październik 2002 r.

Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu od decyzji dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego naruszenia przez organ I instancji art. 7 i 10 K.p.a. należy uznać, że nie zasługują one na uwzględnienie.

Materiał dowodowy zebrany w sprawie przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ był wystarczający do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie. [...] Oddział Wojewódzki NFZ poinformował ubezpieczoną o treści art. 10 § 1 K.p.a.

Według zaświadczenia Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] października 2011 r. ubezpieczona posiadała wpis do ewidencji działalności gospodarczej. W pismach ubezpieczonej oraz jej pełnomocnika, kierowanych w szczególności do ZUS, potwierdzony został fakt prowadzenia od 2002 r. działalności pozarolniczej.

Opisane w odwołaniu kwestie podejmowania się w ramach prowadzonej działalności przez ubezpieczoną charytatywnej działalności społecznej, w tym bezpłatnego świadczenia pomocy bezdomnym matkom, ofiarom przemocy oraz dzieciom, nie mogą zostać wzięte pod uwagę, jako okoliczność wyłączająca spod obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnego. Przyjęcie takiego rozwiązania pozostawałoby w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawnymi.

Odnosząc się do kwestii wskazanych przez stronę niskich dochodów lub strat wskazać należy poniższe regulacje.

Zgodnie z dyspozycją art. 82 ust. 8 ustawy o świadczeniach składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana przez osobę, której świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, od tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, w przypadku gdy osoba ta:

1) uzyskuje dodatkowe przychody z tego tytułu w wysokości nie przekraczającej miesięcznie 50 % kwoty najniższej emerytury lub

2) opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Według art. 24 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu w NFZ składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana od dodatkowych przychodów z działalności pozarolniczej przez osoby, których świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, w przypadku gdy osoby te:

1) uzyskują dodatkowe przychody z tej działalności w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury lub

2) opłacaj ą podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Na podstawie art. 22 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana od dodatkowych przychodów z działalności pozarolniczej przez osoby, których świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty najniższego wynagrodzenia, w przypadku gdy osoby te:

1) uzyskują dodatkowe przychody z tej działalności w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury,

2) opłacają podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Organ podkreślił w tym miejscu, że zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach NFZ rozpatruje indywidualne sprawy, dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, nie zajmuje się jednak wymierzaniem, pobieraniem i egzekucją składek na ubezpieczenie zdrowotne. Sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.

Na uwagę zasługuje regulacja zawarta w ustawie o swobodzie, zgodnie z art. 2 tejże ustawy działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że celem jej podjęcia jest osiągnięcie zysku. W przypadku, kiedy działalność pozbawiona jest cechy zarobkowości mamy wówczas do czynienia z działalnością charytatywną, społeczną, kulturalną, która określana jest mianem non profit. Działalność prowadzona niezarobkowo, nawet jeśli będzie jednym z rodzajów działalności wyspecyfikowanej we wskazanym powyżej przepisie, nie może być uznana za działalność gospodarczą (tak WSA w Warszawie w wyroku z dnia 8 października 2004 r., II SA 3673/03, LEX nr 159913). Działalność charytatywna nie podlega zatem wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej, a prowadzona powinna być w innej formie prawnej.

W świetle powyższego Prezes NFZ działając w oparciu o obowiązujące w przedmiotowej sprawie przepisy prawne nie znalazł podstaw do wydania innej decyzji.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ubezpieczona, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono, iż została wydana z naruszenie przepisów, a mianowicie:

1. art. 8 pkt 1 lit. c w zw. z art. 22 ustawy z dnia 6 litego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. nr 28, poz. 153 ze zm.) oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. nr 45, poz. 391 ze zm.), a także art. 66 ust. 1 i 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 nr 164, poz. 1027 ze zm.) przez błędną wykładnię poprzez przyjęciu, że skarżąca jest osoba objętą ubezpieczeniem społecznym, która prowadzi pozarolniczą działalność, a zatem podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu;

2. art. 7 i 10 K.p.a. przez pominięcie wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie przy rozpatrywaniu sprawy ważnego interesu społecznego, zważywszy na przedmiot działalności skarżącej oraz jej charakter, a także pominięcie okoliczności, iż właściwe, do których skarżąca - tuż po rozpoczęciu prowadzenia działalności - zwróciła się z prośbą wyjaśnienia kwestii związanych z podleganiem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w milczący sposób skarżącej, by po prawie 10 latach zmienić zdanie.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2012 roku Prezes NFZ utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] grudnia 2011 roku ustalającej, że J. G. podlega od dnia [...] października 2002 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnego jako osoba prowadząca działalność gospodarczą.

W/w decyzja nie jest uzasadniona.

Przede wszystkim Prezes NFZ pominął okoliczność, iż skarżąca tuż po rozpoczęciu prowadzenia działalności wystąpiła o wyjaśnienie czy podlega ona, czy też nie, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Na swoje wystąpienie skarżąca nie otrzymał żadnej odpowiedzi, dlatego pismem z dnia [...] sierpnia 2003 r. skarżąca poinformowała, że wskutek nie otrzymania żadnej odpowiedzi, za prawidłowe uznaje przytoczone przez nią argumenty i uznaje, iż została całkowicie zwolniona z obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W tej sytuacji za niezrozumiałą i sprzeczną z zasadą działania organów administracji w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej należy uznać decyzję Prezesa NFZ, który po prawie dziesięciu latach milczącego akceptowania zachowania skarżącej - która lojalnie (tuż po rozpoczęciu działalności) informowała organ o rozpoczęciu działalności i poprosiła o zajęcie stanowiska - podejmuje decyzję, w której ustala, że skarżąca podlegała od dnia [...] października 2002 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca działalność gospodarczą.

Powyższe ma natomiast o tyle znaczenie, że działalność prowadzona przez skarżącą miała charakter charytatywny. Skarżąca zaangażowała się bowiem w charytatywną działalność społeczną, w ramach której wykorzystując wiedzę z zakresu psychologii i świadczyła pomoc bezdomnym matkom, ofiarom przemocy oraz dzieciom. Skarżąca, jako emerytka, z ustalonym uprawnieniem do pobierania świadczenia, podjęła się działalności charytatywnej w uzasadnionym - zważywszy na brak reakcji organu na w/w wystąpienie skarżącej - przekonaniu, iż nie jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym.

Niezależnie od powyższych rozważań podkreślić należy, że skarżąca od [...] października 2002 r. rzeczywiście rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej, o charakterze charytatywnym, niemniej była jednocześnie osobą pobierającą emeryturę.

Skarżąca nie była zatem osobą objętą ubezpieczeniem społecznym, przez które należy rozumieć - zgodnie z art. 7 pkt 19 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym - ubezpieczenie emerytalne i rentowe określone w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, zarówno obowiązkowe, jak i dobrowolne.

Zgodnie natomiast z przepisem art. 8 pkt 1 lit. c ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby objęte ubezpieczeniem społecznym, które prowadzą pozarolnicza działalność gospodarczą.

Wynika z tego zatem jednoznacznie, iż obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlega tylko taka osoba, która jest objęta ubezpieczeniem społecznym w takim sensie, iż opłaca składki na to ubezpieczenie w związku ze swoją działalnością gospodarczą.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie lub o odrzucenie skargi, powtarzając w zasadzie argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do twierdzenia strony, że "obowiązkowi ubezpieczenie zdrowotnego podlega tylko taka osoba, która jest objęta ubezpieczeniem społecznym w takim sensie, iż opłaca składki na ubezpieczenie w związku ze swoją działalnością gospodarczą" Prezes NFZ nie zgodził się z tym poglądem.

Wskazał, że zgodnie z tezą wyrażoną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 czerwca 2006 r., I UK 361/05: "użyty w art. 8 pkt 1 tej ustawy zwrot: "osoby objęte ubezpieczeniem społecznym" należało rozumieć jako osoby mające generalny tytuł do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, tj. spełniające warunki do objęcia jednym z wymienionych tytułów, bez względu to, że w konkretnych okolicznościach sprawy osoby, takie jak ubezpieczony pobierający emeryturę i równocześnie prowadzący działalność pozarolniczą w rozumieniu przepisów prawa ubezpieczeń społecznych (praktykę adwokacką), były zwolnione z obowiązku dalszego podlegania ubezpieczeniom społecznym i nie skorzystały z możliwości dobrowolnego kontynuowania ubezpieczeń społecznych (art. 9 ust. 5 ustawy systemowej). Taki kierunek interpretacji wynika z założenia, że objęte ubezpieczeniami społecznymi są osoby nie zawsze podlegające tym ubezpieczeniom, które jednakże spełniają przesłanki (warunki) do objęcia jednym z ustawowych tytułów ubezpieczenia społecznego. Dotyczy to w szczególności rencistów lub emerytów, którzy już korzystają ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych i nie zawsze podlegają dalszemu obowiązkowi w zakresie tych ubezpieczeń lub korzystają z możliwości dobrowolnego ich kontynuowania, np. w celu uzyskania możliwości podwyższenia pobieranych świadczeń. Taką uzasadnioną linię wykładni art. 8 pkt 1 ustawy z 1997 r. wzmacniają regulacje dotyczące opłacania składek na ubezpieczenia zdrowotne, z których wynikało, że jeżeli spełnione były przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w całym art. 8, z więcej niż z jednego tytułu, to składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Ponadto i w szczególności z art. 22 ust. 4 tej ustawy wynikało, że składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana od dodatkowych przychodów z działalności pozarolniczej."

Prezes NFZ podzielił wskazany powyżej pogląd - tym samym uznał, że zarzut ubezpieczonej nie zasługuje na uwzględnienie.

Skarżąca podnosi ponadto, że zwracała się do NFZ z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Pani J. G. twierdzi, że nie otrzymała odpowiedzi na ww. wniosek. Wskazać należy jednak, że Prezes NFZ nie jest właściwy, do zwolnienia z obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Prezes NFZ podjął działania zmierzające do ustalenie, czy udzielono ubezpieczonej przedmiotowej odpowiedzi. Z uwagi na konieczność ustalenia niniejszego faktu sięgając do zbiorów archiwalnych NFZ nie jest możliwe na obecnym etapie sprawie odniesienie do wskazanej okoliczności. Niemniej jednak zauważyć należy, że brak odpowiedzi na przedmiotowy wniosek nie stanowi przesłanki do stwierdzenia, że ubezpieczona zwolniona została z obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej.

W tym zakresie Prezes NFZ działał w granicach wyznaczonych obowiązującymi przepisami powołanych przepisów prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję prezesa NFZ z dnia [...] marca 2012 r., którą po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego pisemnie przez pełnomocnika skarżącej od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] grudnia 2011 r., ustalającej, że p. J. G. podlega od dnia [...] października 2002 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca działalność pozarolniczą, utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ.

W skardze zaskarżonej decyzji zarzucono przede wszystkim naruszenie art. 8 pkt 1 lit. c w zw. z art. 22 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, a także art. 66 ust. 1 i 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych przez błędną wykładnię poprzez przyjęciu, że skarżąca jest osoba objętą ubezpieczeniem społecznym, która prowadzi pozarolniczą działalność, a zatem podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, a także art. 7 i 10 K.p.a. przez pominięcie wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie przy rozpatrywaniu sprawy ważnego interesu społecznego.

W ocenie Sądu, u podstaw niniejszej sprawy leży twierdzenie skarżącej, że od [...] października 2002 r. rzeczywiście rozpoczęła ona prowadzenie działalności gospodarczej, o charakterze charytatywnym, będąc jednocześnie osobą pobierającą emeryturę.

Jak wynika z oceny organu NFZ, którą Sąd podziela, działalność gospodarcza, prowadzona na podstawie wpisu do ewidencji, oraz działalność charytatywna (non profit), nie podlegająca wpisowi do rejestru, stanowią dwa całkowicie odrębne rodzaje działalności.

Zgodnie z art. 2 ustawy o swobodzie działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że celem jej podjęcia jest osiągnięcie zysku.

Natomiast działalność pozbawiona cechy zarobkowości jest działalnością charytatywną, społeczną, kulturalną. Działalność prowadzona niezarobkowo, nawet jeśli będzie jednym z rodzajów działalności wyspecyfikowanej we wskazanym powyżej przepisie, nie może być uznana za działalność gospodarczą (tak WSA w Warszawie w wyroku z dnia 8 października 2004 r., II SA 3673/03, LEX nr 159913). Działalność charytatywna, nie podlegająca wpisowi do ewidencji działalności gospodarczej, powinna być zatem prowadzona w innej formie prawnej (np. fundacji).

W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości – co przyznaje sama skarżąca – że jest wpisana do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Urząd [...] pod nr [...]. Jako przedmiot działalności wskazano: pozostałą działalność w zakresie opieki zdrowotnej, gdzie indziej niesklasyfikowana oraz działalność wspomagającą edukację. Jako datę rozpoczęcia działalności ubezpieczona wskazała [...] październik 2002 r. Potwierdza to zaświadczenie Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] października 2011 r.

Jest zatem pewne, że skarżąca od dnia [...] października 2002 r. jest wpisana do ewidencji działalności gospodarczej i prowadzi działalność gospodarczą w określonym wyżej zakresie.

Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok NSA w Warszawie z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 179/06) zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi tylko podstawę rozpoczęcia działalności gospodarczej w rozumieniu jej legalizacji i nie jest zdarzeniem ani czynnością utożsamianą z podjęciem takiej działalności. Określenie przez samego przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisywanej do ewidencji powodowało istnienie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność gospodarcza została podjęta i była prowadzona aż do czasu jej wykreślenia z ewidencji. Domniemanie faktyczne ma znaczenie dowodowe i może być obalone. W takiej sytuacji ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 września 2008 r., - "obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi" oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 września 2008 r., - zgodnie z którymi "obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej".

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego tych osób, stosownie do art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Definicję osoby prowadzącej pozarolniczą działalność określa art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), obowiązujący do dnia 20 września 2008 r. w brzmieniu: "osoby prowadzące działalność pozarolniczą - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności", a od dnia 20 września 2008 r., w brzmieniu: "osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej".

Z w/w dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż ubezpieczona od dnia [...] października 2002 r. do nadal posiada uprawnienie do prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu pobieranej emerytury nie stanowi przesłanki do uznania o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie bowiem z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 tej ustawy, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Ponadto w myśl art. 24 ust. 1 o ubezpieczeniu w NFZ, obowiązującej do dnia 30 września 2004 r. oraz zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu - jeżeli spełnione są przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia, o którym mowa w art. 9 ust. 1 (art. 8 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu), z więcej niż jednego tytułu, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, a także art. 8 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym. Obowiązkowi temu (tzn. ubezpieczenia zdrowotnego) podlegały i podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi.

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego tych osób, stosownie do art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 12 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu w NFZ i art. 11 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym - powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.), obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące działalność gospodarczą od dnia rozpoczęcia. Akurat w rozpatrywanej sprawie nie jest to data sporna.

Natomiast organy ZUS dopiero na podstawie tych decyzji organów NFZ ustalają – również w drodze decyzji, podejmowanych na odrębnych podstawach prawnych – wymiar składki na ubezpieczenie zdrowotne i ustalają sposób jej pobierania.

Organy NFZ są w swoich decyzjach suwerenne; kierując się odpowiednimi, przywołanymi w zaskarżonych decyzjach przepisami ustalają, zgodnie z zasadami ustalonymi w tych przepisach, m.in. okres, w którym strona była objęta obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Organy te, z mocy ustawy o świadczeniach (powołany wyżej art. 109 ust. 2) nie mogą się wypowiadać co do spraw z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, należących do właściwości organów ubezpieczeń społecznych (ZUS).

Inaczej mówiąc, w rozpatrywanej sprawie organy NFZ mogą tylko, na podstawie odpowiednich przepisów, określić okresy, w których zgodnie z zasadami ustalonymi w tych przepisach strona skarżąca podlegała obowiązkowi objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. Natomiast już wymiar tych składek, sposób ich poboru, a także okresy, za które te składki uległy przedawnieniu, należy już do organów ZUS.

Z faktu, że za część wykonywanej pracy świadczonej w ramach prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca nie pobiera wynagrodzenia, świadcząc swoje usługi na zasadach dobroczynnych, i – ogólnie biorąc – jej dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jest niski, nie wynika, że działalność ta nie ma charakteru działalności gospodarczej. Natomiast wysokość dochodów z tego tytułu ma niewątpliwie wpływ na wysokość należnego podatku.

Należy bowiem zauważyć, iż zgodnie z art. 82 ust. 8 ustawy o świadczeniach składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana przez osobę, której świadczenie emerytalne lub rentowne nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, od tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach (prowadzenie działalności gospodarczej), w przypadku, gdy osoba ta:

1) uzyskuje dodatkowe przychody z tego tytułu (z działalności gospodarczej) w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury lub

2) opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Według art. 24 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu w NFZ składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana od dodatkowych przychodów z działalności pozarolniczej przez osoby, których świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, w przypadku gdy osoby te:

1) uzyskują dodatkowe przychody z tej działalności w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury lub

2) opłacaj ą podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Na podstawie art. 22 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu zdrowotnym składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana od dodatkowych przychodów z działalności pozarolniczej przez osoby, których świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty najniższego wynagrodzenia, w przypadku gdy osoby te:

1) uzyskują dodatkowe przychody z tej działalności w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury,

2) opłacają podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach NFZ rozpatruje indywidualne sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, nie zajmuje się jednak wymierzaniem, pobieraniem i egzekucją składek na ubezpieczenie zdrowotne. Sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.

Oznacza to, iż organem zobowiązanym do prawidłowego ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla skarżącego, z uwagi na posiadane przez niego uprawnienia rentowe, jest organ ubezpieczeń społecznych.

Sąd podziela pogląd skarżącej, że zachowanie organu, który nie udzielił skarżącej odpowiedzi na prośbę o wyjaśnienie przed rozpoczęciem przez nią działalności gospodarczej czy podlega ona, czy też nie, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, jest naganne i powinno być rozpatrywane w kategorii naruszenia art. 8 i 9 K.p.a. Tego rodzaju naruszenie nie mogło jednak stanowić podstawy do jednostronnego oświadczenia skarżącej (pismo z dnia [...] sierpnia 2003 r.) że wskutek nie otrzymania żadnej odpowiedzi, za prawidłowe uznaje przytoczone przez nią argumenty i stwierdza, iż została całkowicie zwolniona z obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Bezczynność organu, nawet długotrwała i naruszająca ogólne zasady postępowania administracyjnego, a w szczególności zasady pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej oraz udzielania stronom informacji, nie daje bowiem obywatelowi prawa do jednostronnego i samodzielnego rozstrzygania o swoim statusie prawnym – o podleganiu bądź nie określonym przepisom prawa. Dotyczy to również kwestii ustalenia obowiązku podlegania przez skarżącą uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Nadto Prezes NFZ trafnie zauważył, że nie jest właściwy do zwolnienia z obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu.

W konsekwencji Sąd uznał, że podniesione przez skarżącą naruszenie wskazanych przepisów K.p.a. nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.