Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 56/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędzia NSA Jan Kacprzak (spr.) Sędzia NSA Anna Lech Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 30 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S., W. S., S. S., Z. S., M. K., Z. S., S. Z., A. T., Z. K., W. M. i J.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 września 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 295/08 w sprawie ze skargi M. S., W. S., S. S., Z. S., M. K., Z. S., S. Z., A. T., Z. K., W. M. i J. Z. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 16 września 2008 r., sygn. akt II SA/Ke 295/08 oddalił skargę M. S., W. S., S. S., Z. S., M. K., Z. S., S. Z., A. T., Z. K., W. M. i J. Z. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją Wojewoda Świętokrzyski utrzymał w mocy decyzję Starosty Kieleckiego z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] orzekającą o odmowie zwrotu skarżącym nieruchomości położonej w C. przy ul. K. wywłaszczonej na rzecz Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1961 r.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, iż nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. W pierwszej kolejności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził, że rozstrzygnięcie sprawy wywołanej wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uzależnione wyłącznie od zaistnienia lub braku przesłanek z art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm., zwanej dalej "u.g.n.") i w postępowaniu tym nie bada się legalności aktu, na podstawie którego nastąpiło wywłaszczenie. Badanie prawidłowości decyzji wywłaszczeniowej, bądź też prawidłowości postępowania wywłaszczeniowego jest dopuszczalne we właściwych trybach nadzwyczajnych prowadzonych na zasadach określonych w Kpa ( art. 145 i 156 Kpa) przez właściwe organy. Dopóki zatem decyzja wywłaszczeniowa pozostaje w obrocie prawnym, jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, a były właściciel domaga się zwrotu, organy badają tylko czy zostały spełnione przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wobec powyższego Sąd I instancji stwierdził, iż podnoszone przez skarżących zarzuty dotyczące zgodności z prawem decyzji wywłaszczeniowej nie mogły być brane pod uwagę w niniejszym postępowaniu.

Odnosząc się natomiast do kontroli zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził, iż odpowiada ona prawu, a organy przy jej wydawaniu nie naruszyły prawa materialnego ani procesowego. Sąd wskazał, iż z przedstawionych akt administracyjnych wynika, że w dniu [...] lipca 1951 r. C.P.L.iA.–E. w K. złożyła do Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wniosek w trybie art. 13 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1949 r., nr 27, poz. 197 i nr 55 poz. 438) o wydanie orzeczenia o wywłaszczeniu części nieruchomości położonej w C. przy ul. K. oznaczonej nr [...], stanowiącej współwłasność F. i M. małż. S. oraz S. i F. małż. Z. Uzasadniając wniosek wnioskodawca wskazał, iż C.P.L.iA.–E. w K. zamierza zgodnie z planem inwestycyjnym na rok 1951 urządzić na wymienionej nieruchomości zakład artystycznych wyrobów z marmuru. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. decyzją incydentalną z dnia [...] sierpnia 1951 r., wydaną na podstawie art. 15 ust. 1 powołanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. orzekło o zezwoleniu C.P.L.iA.–E. w K. na objęcie przedmiotowej nieruchomości.

Następnie orzeczeniem z dnia [...] marca 1961 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa na potrzeby K.Z.T.P.M.B w K przedmiotową nieruchomość. Jako podstawę prawną tego orzeczenia wskazano, oprócz przepisów ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, również przepisy art. 1, 21 ust. 1 i 2 , 24 ust. 1 i od 27 do 33 powołanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Wywłaszczenie nieruchomości polegało na odjęciu prawa własności dotychczasowym właścicielom z dniem zgłoszenia przez C.P.L.iA.–E. w K. wniosku wywłaszczeniowego tj. z dniem [...] lipca 1951 r. Decyzją z dnia [...] maja 1962 r. Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych, po rozpatrzeniu odwołania F. i S. Z. od w/w orzeczenia Prezydium, orzekła o nieuwzględnieniu odwołania i zatwierdzeniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wskazał, iż z ustaleń organów obu instancji wynika, że wywłaszczenie orzeczono w oparciu o przepisy cytowanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Wniosek w sprawie wywłaszczenia złożyła C.P.L.iA.–E. w K. z uwagi na zamiar, zgodnie z planem inwestycyjnym na rok 1951, urządzenia na przedmiotowej nieruchomości zakładu artystycznych wyrobów z marmuru, przy czym wywłaszczenia dokonano orzeczeniem z dnia [...] marca 1961 r. na potrzeby K.Z.T.P.M.B. w K. - z dniem [...] lipca 1951 r. W związku z powyższym Sąd I instancji stwierdził, iż wbrew zarzutom skargi, cel wywłaszczenia został przez organy ustalony prawidłowo, a ponadto cel ten został zrealizowany. Realizację w/w celu wywłaszczenia już od 1951 r. potwierdzają bowiem znajdujące się w aktach sprawy dokumenty. W piśmie Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego w K. z dnia [...] kwietnia 1952 r. stwierdza się, iż "od chwili objęcia zakładu C.P.L.iA.–E. w K. włożyła sumę około 100.000 zł w inwestycje mające na celu przystosowanie omawianego obiektu na potrzeby produkcji oraz, że istnieje konieczność gospodarcza utrzymania w C. zakładu zajmującego się artystyczną obróbką miejscowych marmurów". W 1953 r. działalność C.P.L.iA.–E. w K. przejęła C.P.L.iA.–E. w Kr., która na mocy zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 16 września 1954 r. przekazała K.Z.T.P.M.B. Wytwórnia Galanterii Marmurowej w C. Na tę okoliczność został sporządzony przez Komisję do spraw przekazania - przejęcia Wytwórni Galanterii Marmurowej w C. w dniu [...] października 1954 r. protokół zdawczo-odbiorczy. Po przejęciu przedmiotowa wytwórnia została zmodernizowana i przebudowana. Fakt ten potwierdza pismo K.Z.T.P.M.B. do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z lutego 1962 r., w którym stwierdza się "w chwili obecnej wartość tego zakładu wielokrotnie przekroczyła wartość w chwili jego objęcia i na dzień 31 grudnia 1960 r., wyniosła 1.037.492.74 zł". Do przedmiotowego pisma zostało załączone zestawienie środków trwałych wg stanu na dzień 31 grudnia 1960 r. Fakt inwestowania w przedmiotową nieruchomość potwierdzili również w odwołaniu od decyzji wywłaszczeniowej byli właściciele przedmiotowej nieruchomości – S. Z. i F. Z. Wobec powyższego w ocenie Sądu I instancji przedstawione okoliczności dawały organom orzekającym podstawę do uznania, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż w decyzji wywłaszczeniowej podano, że odjęcie prawa własności następuje z dniem [...] lipca 1951 r., czyli realizację celu wywłaszczenia, o której mowa w art. 137 u.g.n. należy badać i ustalać począwszy od tej daty, nie zaś od daty ostateczności decyzji wywłaszczeniowej. O ile bowiem na gruncie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (art. 30), ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (art. 65) czy też ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (art. 121) przejście prawa własności nieruchomości następowało z dniem, w którym decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości stała się ostateczna, to na gruncie cytowanego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych orzeczenie o wywłaszczeniu przenosiło prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie (art. 39). Sąd wskazał, że orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia [...] marca 1961 r. zapadło co prawda w dacie obowiązywania ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jednakże zgodnie z art. 48 tej ustawy postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie zakończone, było prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów tej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Wobec powyższego należało wziąć pod uwagę regulację zawartą w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r., a zatem stanowisko organów, iż realizację celu wywłaszczania należy badać od wskazanej daty wywłaszczenia nieruchomości, a nie od daty ostateczności decyzji wywłaszczeniowej Sąd uznał za prawidłowe. Przepis art. 137 aktualnie obowiązującej ustawy u.g.n. nakazuje wprawdzie wiązać badanie i ustalanie realizacji celu wywłaszczenia z datą ostateczności decyzji wywłaszczeniowej, jednak zdaniem Sądu I instancji dotyczy to sytuacji, gdy przejście prawa własności nieruchomości następowało z dniem, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. W przypadku natomiast gdy wywłaszczenie, tak jak w rozpoznawanej sprawie, następowało w oparciu o przepisy w/w dekretu z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie, badanie i ustalanie realizacji celu wywłaszczenia, o którym mowa w art. 137 u.g.n., winno następować począwszy od dnia zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny ubocznie wskazał, że gdyby nawet przyjąć, iż realizację celu wywłaszczenia należy badać i ustalać od daty ostateczności decyzji wywłaszczeniowej, to i tak z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż cel ten w tej dacie był już zrealizowany, skoro jego realizacja nastąpiła od 1951 r. Potwierdza to zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, z którego wynika, że na przedmiotowej nieruchomości od lat 50-tych prowadzona już była działalność produkcyjna w zakresie wyrobów z marmuru.

Od powyższego wyroku w ustawowym terminie skarżący wnieśli skargę kasacyjną, zarzucając:

1. naruszenie przepisu postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), przez nie uchylenie skarżonej decyzji Wojewody Świętokrzyskiego w Kielcach z dnia [...] IV 2008 roku, mimo ustalenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż do wydania skarżonej decyzji doszło na skutek zaakceptowania przez Wojewodę Świętokrzyskiego oczywiście nieważnej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] III 1961 r., o wywłaszczaniu nieruchomości skarżących, mimo iż:

- do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości doszło na rzecz innego podmiotu niż ten który decyzją z dnia [...] VIII 1951 r. wydaną na mocy art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 26 IV 1949 r. zajął przedmiotową nieruchomość, dla realizacji planów gospodarczych w 1951 r., która to realizacja w 1961 r., a więc 10 lat później była niemożliwa,

przy zajmowaniu nieruchomości skarżących w dniu [...] VIII 1951 r. nie wszczęto postępowania wywłaszczeniowego, który to akt prawny był warunkiem koniecznym dla dalszego prowadzenie postępowania wywłaszczeniowego,

podczas wywłaszczania nieruchomości w dniu [...] III 1961 r. nie określono, celu dla jakiego nieruchomość została wywłaszczona, bowiem za tego rodzaju cel nie można było uznać celu określonego w dniu zajmowania nieruchomości w 1951 r., bowiem w tym dniu nie wszczęto postępowania o wywłaszczanie nieruchomości, czego wymagał cytowany dekret.

2. naruszenie przepisu postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 151 ppsa, przez sporządzenie uzasadnienia wydanego w sprawie wyroku wewnętrznie sprzecznego i przyjęcie w tym uzasadnieniu, iż do wywłaszczenia nieruchomości skarżących doszło w dniu [...] III 1961 r. oraz że w decyzji wywłaszczeniowej doszło do określenia celu, dla którego nastąpiło wywłaszczenie, mimo, iż w decyzji tej cel ten nie był prawidłowo wskazany, co doprowadziło do naruszenia prawa materialnego, a mianowicie :

- naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnie art. 136 ust. 1 u.g.n. poprzez przyjęcie, iż w decyzji wywłaszczeniowej odejmującej własność poprzednikom prawnym wnioskodawców, z dnia [...] III 1961 r., określono cel dla jakiego ich nieruchomość została wywłaszczona, w sposób wymagany w orzecznictwie NSA, a w szczególności wyroku NSA z dnia 28 XI 2000 r., sygn. akt I SA 1650/99,

- naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie art. 136 ust. 1 u.g.n. poprzez przyjęcie, iż jednostka gospodarcza, na rzecz której nastąpiło wywłaszczenie w dniu [...] III 1961 r. nieruchomości skarżących, a więc K.Z.T.P.M.B. w K. po owej dacie w ogóle użytkowały sporną nieruchomość, mimo iż nic takiego nie wynika z akt sprawy, a wręcz przeciwnie, nieruchomość ta od daty 1961 r. do 1975 r. leżała odłogiem, co uzasadnia jej zwrot,

- naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnie art. 137 u.g.n. poprzez uznanie, iż K.Z.T.P.M.B. w K. rozpoczęły realizację celu dla którego nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości, mimo, iż cel ten nie został w decyzji wywłaszczeniowej w ogóle określony, nigdy, nawet w zakresie posiadania przedmiotowej nieruchomości nie był realizowany, a przejęcie nieruchomości przez zupełnie inny podmiot niż ten, na rzecz którego nastąpiło jej faktyczne zajęcie już [...] VIII 1951 r. nastąpiło całkowicie bezprawnie, przy rażącym naruszeniu art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 26 IV 1949 r., bowiem wydanie decyzji z dnia [...] VIII 1951 r. nastąpiło mimo nie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, wobec spornej nieruchomości.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż Sąd I instancji pomimo stwierdzenia, że decyzja wywłaszczeniowa jest nieważna, decyzji tej nie uchylił, tylko rozpoznając niniejszą sprawę traktował ją jako wiążącą. Podkreślono, że sąd administracyjny jest uprawniony na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. do stwierdzenia nieważności nie tylko aktualnie skarżonej decyzji, ale również innych decyzji wiążących się z rozpoznawaną sprawą.

W dalszej części skargi kasacyjnej skarżący wskazali, iż uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach zakłada dwa wykluczające się stanowiska. Sąd ten bowiem najpierw stwierdził, iż wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło z dniem [...] sierpnia 1951 r., co dokonało się formalnie w dniu [...] marca 1961 r., a następnie wskazuje, że gdyby nawet przyjąć, że wywłaszczenie nastąpiło w dniu [...] marca 1961 r., to i tak skarżona decyzja jest zgodna z prawem. W ocenie skarżących trudno uznać za poprawne takie uzasadnienie, które zakłada dwa wykluczające się stany faktyczne. Skarżący podnieśli przy tym, że jeżeli przyjmie się, iż wywłaszczenie nastąpiło w dniu [....] marca 1961 r., to Sąd I instancji dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 136 ust. 1 i art. 137 u.g.n. W decyzji wywłaszczeniowej nie wskazano bowiem celu wywłaszczenia, bo nie może nim być realizacja planu gospodarczego z 1951 r. Skarżący zakwestionowali również okoliczność, że podmiot o nieznanym profilu produkcyjnym posiadający nieruchomość w dacie decyzji wywłaszczeniowej był następcą prawnym podmiotu, który objął ją w posiadanie w 1951 r. Ponadto Sąd nie ustalił, czy po dacie [...] marca 1961 r. przedmiotowa nieruchomość była wykorzystywana dla celów, dla których nastąpiło jej wywłaszczenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd ten związany jest zarówno wnioskami skarżącego określającym przedmiot zaskarżenia, jak i podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Z urzędu Sąd może jedynie brać pod uwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach określonych w § 2 tego przepisu.

W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż nie zachodzi nieważność postępowania, a zarzuty skargi kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, iż zaskarżona decyzja Wojewody Świętokrzyskiego oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty Kieleckiego wydane w przedmiocie odmowy zwrotu skarżącym wywłaszczonej nieruchomości nie naruszają prawa.

W niniejszej sprawie wywłaszczenie nieruchomości orzeczono w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Wniosek w sprawie wywłaszczenia złożyła w dniu [...] lipca 1951 r. C.P.L.iA.–E. w K., uzasadniając go zamiarem urządzenia na przedmiotowej nieruchomości zgodnie z planem inwestycyjnym na rok 1951 zakładu artystycznych wyrobów z marmuru. W wyniku tego decyzją z dnia [...] sierpnia 1951 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. - na podstawie art. 15 ust. 1 ww. dekretu - orzekło o zezwoleniu C.P.L.iA.–E. w K. na objęcie przedmiotowej nieruchomości, a następnie orzeczeniem z dnia [...] marca 1961 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. wywłaszczyło tę nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa na potrzeby K.Z.T.P.M.B. w K. Jako podstawę prawną orzeczenia wskazano art. 14 i 47 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 1, art. 21 ust. 1 i 2 , art. 24 ust. 1 i art. 27-33 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Wywłaszczenie nastąpiło na rzecz K.Z.T.P.M.B. w K., bowiem w 1953 r. działalność C.P.L.iA.–E. w K. przejęła C.P.L.iA.–E. w Kr., a ta następnie na mocy zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 16 września 1954 r. przekazała Wytwórnię Galanterii Marmurowej w C. K.Z.T.P.M.B. w K. Wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości polegało na odjęciu prawa własności dotychczasowym właścicielom z dniem zgłoszenia przez C.P.L.iA.–E. w K. wniosku wywłaszczeniowego tj. z dniem [...] lipca 1951 r.

Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej wskazać należy, iż w niniejszej sprawie nie było podstaw do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach trafnie stwierdził, iż zaskarżone decyzje odpowiadają prawu, a skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu.

Zagadnienie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostało uregulowane w rozdziale 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm., zwanej dalej "u.g.n."). Art. 136 ust. 3 stanowi, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Natomiast art. 137 w ust. 1 określa kiedy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten wskazuje w tym względzie na dwa przypadki - pierwszy, kiedy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, oraz drugi gdy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Wskazane przepisy stanowią zatem jednoznacznie, jakie przesłanki są konieczne do spełnienia, aby mógł nastąpić zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu oceniana w dacie rozstrzygania przez organ w przedmiocie żądania zwrotu. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest i nie był zrealizowany. W rozpoznawanej sprawie z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych bezspornie wynika, iż nieruchomość, położona w C. przy ul. K. wywłaszczona na rzecz Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] marca 1961 r., wykorzystywana była przez kolejno trzy zakłady produkcji artystycznych wyrobów z marmuru (tj. C.P.L.iA.–E. w K., C.P.L.iA.–E. w Kr. oraz K.Z.T.P.M.B. w K.). Prowadzenie produkcji artystycznych wyrobów z marmuru na wywłaszczonej nieruchomości już od 1951 r., a więc realizację celu wywłaszczenia potwierdzają - jak słusznie wskazał Sąd I instancji - takie dokumenty jak: pismo Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego w K. z dnia [...] kwietnia 1952 r.(k. 64 akt administracyjnych), protokół zdawczo-odbiorczy sporządzony przez Komisję do spraw przekazania - przejęcia Wytwórni Galanterii Marmurowej w C. z dnia [...] października 1954 r. (k. 77 akt administracyjnych) oraz pismo K.Z.T.P.M.B. w K. do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z lutego 1962 r. (k. 79 akt administracyjnych). Wobec powyższych ustaleń należy stwierdzić, iż cel wywłaszczenia w rozpoznawanej sprawie został zrealizowany przed dniem [...] października 1954 r., gdyż w tej dacie przejęto "Wytwórnię Galanterii Marmurowej w C.". Tak więc brak było podstaw do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w oparciu o art. 136 i 137 u.g.n.

Nie można także podzielić zarzutu, iż w decyzji wywłaszczeniowej nie został wskazany cel wywłaszczenia. W decyzji tej stwierdzono bowiem, iż przedmiotowa nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych i zostaje wywłaszczona na rzecz K.Z.T.P.M.B. w K. z dniem zgłoszenia przez C.P.L.iA.–E. w K. wniosku wywłaszczeniowego tj. z dniem [...] lipca 1951 r. We wniosku tym natomiast określono, iż C.P.L.iA.–E. w K. zamierza, zgodnie z planem inwestycyjnym na rok 1951, na przedmiotowej nieruchomości urządzić zakład artystycznych wyrobów z marmuru i uzyskała już na ten cel fundusze inwestycyjne. Należy zatem uznać, iż cel wywłaszczenia był jednoznacznie określony.

Również ostatni z zasadniczych zarzutów skargi kasacyjnej - tj. zarzut, iż wywłaszczenia dokonano na rzecz innego zakładu (K.Z.T.P.M.B. w K.), niż zakład, który wnioskował o to wywłaszczenie (C.P.L.iA.–E. w K.) - nie jest zasadny. W tym miejscu podkreślić bowiem należy, że zmiana podmiotu, na rzecz którego została wywłaszczona nieruchomość, nie ma znaczenia w sprawie o zwrot tej nieruchomości, o ile tylko cel wywłaszczenia został zrealizowany. Ustawa o gospodarce nieruchomościami stwierdza jasno, iż przesłanką do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jedynie okoliczność, że nieruchomość ta stała się zbędna na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu. Treść przepisu art. 137 u.g.n. określa ściśle przypadki, w których można uznać, że nieruchomość wywłaszczona stała się zbędna na cel, na który została wywłaszczona. Zmiana podmiotu, który wykorzystuje wywłaszczoną nieruchomość realizując cele wskazane w decyzji o wywłaszczeniu nie stanowi w myśl tego przepisu przesłanki do zwrotu nieruchomości. Istotny bowiem jest cel podany, jako przyczyna wywłaszczenia, a nie podmiot, na rzecz którego wywłaszczenia tego dokonano. Stanowisko takie Naczelny Sąd Administracyjny wyraził już w wyroku z dnia 29 czerwca 2001 r., sygn. akt I SA 2422/99, a skład rozpoznający niniejszą sprawę w pełni je podziela.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach odpowiada prawu, a skarga kasacyjna, jako niezasadna, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.