Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1356/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1,2,5,6, art. 89 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2187
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Sawczuk, , Sędzia WSA Renata Nawrot (spr.), Sędzia WSA Izabela Ostrowska, Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zychora, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. D. i M. W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2018 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej jako: organ, Minister) decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., znak: [...], działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. 2017, poz. 2187 j.t. ze zm., dalej jako ustawa o ochronie zabytków) oraz art. 18 pkt 1 i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017, poz. 1257 j.t., dalej jako K.p.a.), odmówił skreślenia z rejestru zabytków działek nr ewid. [...] i [...] obręb [...] (W.), znajdujących się w granicach zabytku wpisanego do tego rejestru decyzją nr [...] [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] września 2016 r., jako Miejsce Walki Stoczonej 6 września 1831 roku w czasie Powstania Listopadowego (29 listopada 1830 – październik 1831) wraz z reliktami umocnienia obronnego Dzieła Fortyfikacyjnego nr 54.

Podstawę wydania decyzji stanowiły następujące ustalenia i rozważania prawne:

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją nr [...] z [...] września 2016 r. wpisał do rejestru zabytków nieruchomych województwa m. Miejsce Walki Stoczonej 6 września 1831 roku w czasie Powstania Listopadowego (29 listopada 1830 – październik 1831) wraz z reliktami umocnienia obronnego Dzieła Fortyfikacyjnego nr 54. W decyzji tej wskazano, że obszar Miejsca Walk definiują działki oznaczone w ewidencji numerami: [...] (część), [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] położone w obrębie [...] w rejonie A.- al. B.- ul. N.(W.). W wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] grudnia 2016 r. znak: [...] utrzymał w mocy decyzję ww. decyzję.

Pismem z 8 listopada 2017 r. A.D., M. W., J. K., E. L. i Ł. W. (dalej jako: strona, skarżący) wnieśli o skreślenie z rejestru zabytków działek o numerze ewidencyjnym nr [...] i [...] obręb [...] znajdujących się w granicach zabytku wpisanego do tego rejestru decyzją [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków decyzją z [...] września 2016 r. oraz decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] grudnia 2016 r. uzasadniając, że zostały one wydane z rażącym przekroczeniem granic tzw. uznania administracyjnego w odniesieniu do granic przedmiotu ochrony konserwatorskiej. Wnioskodawcy powołali wynik nieinwazyjnych badań archeologicznych przeprowadzonych na obszarze działek nr ewid. [...] i [...] we wrześniu 2017 r. na podstawie których stwierdzono, że na tym terenie nie istnieją ślady elementów R. nr [...] – wału, fosy i linii "wilczych dołów".

W związku z wymogami art. 7 K.p.a. organ włączył do akt sprawy dwa opracowania: opinię L. N. z 31 marca 2016 r. w sprawie wpisania do rejestru zabytków Dzieła fortyfikacyjnego nr [...] (R.) – pozostałości po umocnieniach obronnych W., miejsca walk stoczniowych 6 września 1831 roku w czasie Powstania Listopadowego oraz opinię dr W. B. z 20 lutego 2016 r. dotyczącą stanu badań nad lokalizacją i zasięgiem R. [...]oraz propozycją badań w tym zakresie.

Organ powołał art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków wskazując, że przesłanką skreślenia z rejestru zabytków jest jego zniszczenie w stopniu powodującym utratę przez budynek jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo niepotwierdzenie w nowych ustaleniach naukowych wartości będącej podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru.

Co do wartości zabytkowych powołanego obszaru wypowiedział się Minister Kultury w decyzji z [...] grudnia 2016 r. wskazując, że jest to "miejsce upamiętnienia wydarzenia historycznego", o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków. Podkreślił, że substancja zabytkowa ww. obiektu sprowadza się do tożsamości i tradycji historycznej miejsca będącego świadkiem i dokumentem wydarzenia jakim były walki obronne z 6 września 1831 r. Zabytek jest więc nośnikiem symbolu narodowego rozumianego jako tradycja tzw. R., a zachowane relikty reduty nr 54 należy traktować wyłącznie jako jeden z komponentów ww. zabytku i materialne potwierdzenie tożsamości miejsca. Na tej podstawie Minister potwierdził wartości historyczne, naukowe oraz niematerialne.

Według Ministra skarżący nie wykazali w niniejszym postępowaniu, aby stan zachowania obiektu uległ znaczącej zmianie od czasu wydania ww. decyzji, a tym samym by wartości zabytkowe działek nr [...] i [...] zostały utracone lub podważone nowymi dowodami. Pomimo ustaleń, że na ich terenie nie znaleziono jednoznacznych śladów fosy i obiektów typu "wilcze doły", a także innych tego typu artefaktów archeologicznych, nie przesądza to o braku ww. wartości. Omawiany obszar nie jest bowiem zabytkiem archeologicznym, a miejscem historycznym, będącym świadkiem działań militarnych z 6 września 1831 r., co potwierdzają archiwalne plany, reprodukowane w opinii dr W. B.

Zdaniem organu, argumenty podważające prawidłowość wydania obu decyzji o wpisaniu do rejestru zabytków Miejsca Walki Stoczonej 6 września 1831 roku nie mogą być przedmiotem niniejszego postępowania, jednakże wobec wniesienia skargi na decyzję z [...] grudnia 2016 r. będą rozpatrzone w postępowaniu sądowo-administracyjnym.

W konsekwencji Minister uznał, że zasadnym było utrzymanie ochrony prawnej w odniesieniu do omawianej nieruchomości, stanowiącej część zabytku, wpisanego do rejestru zabytków jako Miejsce Walki Stoczonej 6 września 1831 roku w czasie Powstania Listopadowego (29 listopada 1830 – październik 1831) wraz z reliktami umocnienia obronnego Dzieła Fortyfikacyjnego nr [...].

Skarżący nie skorzystali z przysługującego im prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy przez Ministra i wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję. Domagali się jej uchylenia, zarzucając naruszenie:

- art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wyłącznie zmiana stanu zachowania obiektu wpisanego do rejestru zabytków może być podstawą do wydania decyzji o skreśleniu danego obiektu z rejestru zabytków, podczas gdy przesłanką skreślenia obiektu z rejestru zabytków może być również niepotwierdzenie wartości danego obiektu jako obiektu zabytkowego w nowych ustaleniach naukowych;

- art. 77, 80 i 107 § 3 K.p.a. polegające na dowolnej i wybiórczej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego i dowolnym przyjęciu, że przedmiotowe nieruchomości stanowią jednorodny obiekt obszarowy będący polem walki z okresu Powstania Listopadowego przy całkowitym pominięciu wyników badań geofizycznych przeprowadzonych na terenie działek o numerze [...] i [...] przy ul. N. w W. na podstawie decyzji [...] Konserwatora Zabytków nr [...] z [...] lipca 2017 r., z których wynika, że badający nie stwierdzili istnienia na działkach śladów potwierdzających istnienie elementów R. nr [...] – wału, fosy, linii "wilczych dołów".

W uzasadnieniu skargi powołali się na przeprowadzone we wrześniu 2017 r. badania wykonane na podstawie decyzji [...] Konserwatora Zabytków, których wyniki zawarte zostały w Sprawozdaniu z badań geofizycznych na terenie działek nr ew. [...], [...] przy ul. N. w W. Wynikało z nich, że cały teren badanych działek jest silnie przekształcony przez jego historyczne użytkowanie oraz współczesne nasypy ziemne. Wyniki badań nieinwazyjnych a zwłaszcza profile ERT przecinające działki od ulicy B. w kierunku zachodnim nie wykazały jednoznacznie istnienia np. fosy. Brak także w badaniach elektrooporowych anomalii układających się w sekwencję, którą można interpretować jako obiekty typu wilcze doły. Oba te elementy mogą znajdować się poza działkami [...] i [...]. W tych okolicznościach nie ma podstaw do uznania, że na obszarze położonym w rejonie A. – al. B.– ul. N.znajduje się historyczne miejsce walk z 6 września 1831 r.

Zdaniem skarżących Minister Kultury w sposób dowolny, mimo braków jakichkolwiek dowodów, a nawet wbrew faktom naukowym określił obszar tzw. R. Jedynym kryterium, którym kierował się Minister Kultury wyznaczając zakres wpisu do rejestru zabytków było to, że przedmiotowe nieruchomości nie są zabudowane ani wykorzystywane gospodarczo. Objęcie ww. nieruchomości wpisem do rejestru zabytków nastąpiło więc z rażącym przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu administracji naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi.

Przedmiotem sądowej kontroli w rozpoznawanej sprawie była zasadność odmowy skreślenia z rejestru zabytków działek nr ewid. [...] i [...] obręb [...] (W.), znajdujących się w granicach zabytku wpisanego do tego rejestru decyzją nr [...] [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] września 2016 r., jako Miejsce Walki Stoczonej 6 września 1831 roku w czasie Powstania Listopadowego (29 listopada 1830 – październik 1831) wraz z reliktami umocnienia obronnego Dzieła Fortyfikacyjnego nr [...].

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, skreślenie z rejestru zabytków jest możliwe, gdy obiekt uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca postawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Jednocześnie art. 6 pkt 1 lit. h ustawy stanowi, że ochronie i opiece podlegają, w szczególności, zabytki nieruchome będące miejscami upamiętniającymi wydarzenia historyczne bądź działalność wybitnych osobistości lub instytucji.

Mając na uwadze treść powołanego wyżej przepisu należało przyznać rację skarżącemu, że podstawą do wykreślenia z rejestru zabytków jest po pierwsze jego zniszczenie w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej a po drugie niepotwierdzenie wartości będącej podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru w nowych ustaleniach naukowych.

Wbrew jednak twierdzeniom skargi Minister przeanalizował obie ww. przesłanki

i trafnie wywiódł, że nie zaistniała żadna z nich.

W sprawie skreślenia z rejestru przedmiotowego zabytku wobec zaoferowanego przez strony materiału dowodowego organ dysponował trzema dowodami: opinią dr W. B. dotyczącą stanu badań nad lokalizacją i zasięgiem R. oraz propozycją badań w tym zakresie, opinią sporządzoną przez mgr L. N. będącego rzeczoznawcę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz wynikami przeprowadzonego we wrześniu 2017 r. badania geofizycznego, z którego wnioski zawarte zostały w sprawozdaniu z badań geofizycznych na terenie działek nr [...] i [...] przy ul. B. w W.

Oceniając te dowody organ słusznie wywiódł, że nie świadczą one o utraceniu lub podważeniu nowymi dowodami wartości zabytkowych działek nr ewid. [...] i [...]. Przedmiotowy zabytek podlega ochronie jako miejsce upamiętnienia wydarzenia historycznego, a nie jako zabytek archeologiczny. Bez znaczenia więc pozostaje to, że powołane przez nich wyniki badań nieinwazyjnych nie wykazały jednoznacznie istnienia wałów, fosy czy linia wilczych dołów. Aby skarżący odnieśli zamierzony skutek winni wykazać, że należące do nich działki nie są miejscem upamiętniającym wydarzeń historycznych ale nie przez to, że nie znajdują się na nich obiekty archeologiczne (materialne) ale poprzez udowodnienie, że nie stanowią upamiętnienia walk obronnych w wymiarze niematerialnym. Temu zaś nie sprostali.

Wskazać należy także i na to, że zarówno opinia dr W. B. jak i opinia mgr L.N.były znane organom orzekającym o wpisie i w trakcie postępowania wpisowego zostały ocenione. Jak wynika z kolei z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2018 r. w sprawie VII SA/Wa 191/17 ze skargi skarżących na decyzję Ministra z [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków, pismem z 20 kwietnia 2018 r. M.W. wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przebiegu badań geofizycznych na działkach nr [...] i [...] przeprowadzonych przez A. J. w 2017 r. na okoliczność tego, że na tych nieruchomościach nie stwierdzono pozostałości dzieła nr [...] i że teren nieruchomości został przekształcony na skutek jego użytkowania. Jakkolwiek w postępowaniu o wpisie do rejestru zabytków rzeczony wniosek dowody nie został uwzględniony, to jednak nie sposób nie zauważyć, że w niniejszym postępowaniu organ nie dysponował żadnym nowym dowodem, na podstawie którego można byłoby ustalić istnienie przesłanki niepotwierdzenia wartości będącej postawą wydania decyzji o wpisie do rejestru w nowych ustaleniach naukowych. Zatem z logicznego punktu widzenia skoro te dowody były znane w trakcie postępowania o wpisie nadto zostały ocenione we wcześniejszym postępowaniu i w ich świetle działki kwalifikowały się jako zabytek to obecnie nie mogą przemawiać za skreśleniem z rejestru zabytków, poprzez wykazanie utraty wartości zabytku z powodu, której to wartości został on wpisany do rejestru.

Stwierdzić należy także, że w sprawie w przedmiocie odmowy skreślenie z listy zabytków organ i Sąd nie ma kompetencji do oceny postępowania o wpisie, a zatem nie mógł odnieść do zarzutów skarżących dowolnego określenia obszaru tzw. Reduty Ordona. Na obecnym etapie postępowania zadaniem Sądu była ocena, dokonana

w oparciu o zgromadzone w toku postępowania administracyjnego dowody, czy doszło do utraty przez obiekt jego wartości historycznej lub naukowej, ewentualnie ustalenie, że wartość historyczna obiektu nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych.

W tym kontekście nie sposób nie zauważyć, że decyzja utrzymująca w mocy decyzję o wpisie została wydana w dniu [...] grudnia 2016 r., zaś wniosek o wykreślenie pochodzi z dnia 7 czerwca 2018 r. Z akt sprawy nie wynika, aby w tym czasie nastąpiło jakiekolwiek zdarzenie wpływające na stan miejsca, które by wpłynęło na jego wartość zabytkową (miejsce upamiętniające), ani też by zostały dokonane nowe ustalenia niepotwierdzające wartości obiektu. Zatem słuszna okazała się ocena organu, że nie zachodziła żadna z przesłanek skreślenia z rejestru zbytków określonych w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Reasumując, Sąd nie stwierdził, wbrew stanowisku strony skarżącej, by w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, czy też naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

Zarzuty skargi w znacznym stopniu skierowane są do wpisu do rejestru zabytków, odnoszą się do opinii i badań, które znane były Ministrowi w postępowaniu administracyjnym i sądowym w sprawie VII SA/Wa 191/17. Świadczy o tym ostatnie zdanie na str. 3 skargi: "objęcie ww. nieruchomości wpisem do rejestru zabytków nastąpiło z rażącym przekroczeniem granic uznania administracyjnego".

W zaskarżonej decyzji organ odniósł się szczegółowo do twierdzeń wniosku o wykreślenie z rejestru zabytków oraz zgromadzonego materiału dowodowego. Wyczerpująco przedstawił także argumenty merytoryczne przemawiające za odmową skreślenia z rejestru działek o numerze ewidencyjnym nr [...] i [...]. Również postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone przez organy w zakresie pozwalającym na stwierdzenie, że podjęte zostały wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Nie doszło wiec do naruszenia art. 7, art. 80 i art. 107 K.p.a.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną należało oddalić.