Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 629/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia NSA - Marzenna Zielińska, Protokolant - Agnieszka Będzikowska-Sadura, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2004 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lutego 2004 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2000r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych , działając na podstawie art. 25 ust.2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tekst jednolity: Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 z późn. zm.) orzekł o pozbawieniu J. B. uprawnień kombatancki) przyznanych przez ZW ZBoWiD w W. decyzja z dnia [...].05.1986 r. z tytułu "utrwalenie władzy ludowej w okresach od 03.01.1952 r. do 05.10.1952 r." . Organ wskazał, iż J. B. w okresie zaliczonym przez b.ZBoWiD jako działalność kombatancka pełnił służbę w Wojsku Polskim i, jak wynika z akt sprawy podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art.l ust.2 pkt 6 cyt. ustawy. Orzekając na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] lipca 2001 r. nr [...] Kierownik Urzędu utrzymał powyższą decyzję w mocy.

Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję z [...] lipca 2001 r. Sąd wskazał, że skarżący już we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wskazał, iż walczył w oddziale partyzanckim gen.[...] w okresie od marca 1943 r. do września 1944 r. W tym zakresie zaś nie przeprowadzono żadnego postępowania wyjaśniającego. Istotnym problemem —w tym kontekście — jest kwestia zachowania uprawnień kombatanckich przez te osoby, które w trakcie postępowania weryfikacyjnego zgłosiły inny aniżeli uprzednio przyznany zaświadczeniem ZBoWiD tytuł do ich zachowania. Kwestia ta znalazła rozwiązanie w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 4.03.2002 r. sygn. OPS 13/01 zawierającej tezę: wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich. Wobec powyższego NSA nakazał zwrócenie się o nadesłanie dokumentacji Zarządu Okręgu ZBoWiD w O., której dotyczy legitymacja o nr [...] wydana na nazwisko J. B.- z oświadczenia złożonego przez skarżącego na rozprawie wynika, że w tych aktach znajdują się zeznania świadków, którzy potwierdzają udział w oddziale partyzanckim.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego we wskazanym przez NSA zakresie decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. Nr [...] Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].10.2000r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Kierownik wskazał, iż z pisma Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w L. z dnia [...].12.2003r, wynika, że dywizja partyzancka [...] pozostawała w dyspozycji radzieckiego aparatu represji. Potwierdzone to zostało również przez pismo z Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Dyrektora Biura Edukacji Publicznej z [...].03.2003r. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach (...) "uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w okresie od września 1939 r. do końca 1956r. służyła w NKWD albo w innych organach represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu". Bez znaczenia jest przy tym funkcja pełniona w organach represji, bowiem współpraca z organami nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie. Sam udział w strukturach tego aparatu stanowi obligatoryjną przesłankę do pozbawienia przyznanych uprawnień kombatanckich. Nie jest przy tym konieczna indywidualna ocena czynów konkretnej osoby, bowiem nie chodzi o pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, a o odmowę przyznania uprawnień z uwagi przynależność do negatywnie ocenionej grupy.

Od powyższej decyzji J. B. wniósł odwołanie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi wskazał, że nie jest prawdą, że oddziały partyzanckie, w których brał udział były wrogo nastawione do ludności cywilnej. Wręcz przeciwnie dowódcy przykładali dużą wagę do utrzymywania przyjacielskich stosunków z tą ludnością, a swymi działaniami starali się nie narazić jej na niemieckie represje. Skarżący nie zgodził się także ze stwierdzeniem zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że Dywizja Partyzancka [...] pozostawała w dyspozycji radzieckiego aparatu represji. Jego zdaniem zgrupowanie to podlegało kierownictwu ukraińskiemu, na dowód czego wskazał, że znaczna część partyzantów została wywieziona wgłąb ZSSR.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Zgodnie zaś z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 i art. 13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Badając pod tym względem zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, że w toku prowadzonego przez organ celny postępowania doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Kierownik Urzędu odmówił skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich uznając, iż jest on osobą, o której mowa w art. 21 ust.2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...). W uzasadnieniu decyzji podał, że ustaleń tych dokonał w oparciu o dwa dokumenty – pisma jednostek Instytutu Pamięci Narodowej z [...].12.2003 i [...].03.2003r. W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że drugiego z wymienionych dokumentów nie ma w aktach administracyjnych, więc nie można ocenić jego wartość dowodowej. Co zaś się tyczy drugiego z nich to organ ustaleń powyższych dokonał w oparciu o następujące sformułowanie : "18 sierpnia 1944 r. Komitet Centralny Komunistycznej Partii Ukrainy przekazał dywizję do dyspozycji NKWD w celu wykorzystania jej do zwalczania OUN-UPA".

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sformułowanie takie nie jest wystarczające do ustalenia, że skarżący pełnił służbę w NKWD. Podporządkowanie operacyjne jednostki wojskowej NKWD, w której służył wnioskodawca nie może być uznane za równoznaczne z etatowym pełnieniem przez daną osobę służby w organach NKWD. Podporządkowanie takie odbywa się bowiem bez jakiegokolwiek aktu woli tak żołnierzy jak i dowódców jednostki i nie zmienia indywidualnego statusu takich osób. W wyroku z dnia 15.09.1999r Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt V SA 296/99 ( LEX nr 50022) stwierdził : "Służba" jest aktem świadomym, objętym wolą osoby, która ją pełni. W warunkach partyzanckich świadomość i wola dotyczą bezpośredniego celu walki - w tym wypadku z okupantem niemieckim; nie mogą natomiast obejmować hipotetycznych, historycznie nie udowodnionych możliwości dotyczących niejawnych i przypuszczalnych powiązań struktur podziemnych". W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego teza z powyższego wyroku znajduje odpowiedznie zastosowanie w sprawie niniejszej.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu winien wyjaśnić co dokładnie oznaczało "przekazanie do dyspozycji" – czy było to wcielenie dywizji w struktury NKWD czy też jedynie podporządkowanie operacyjne w konkretnym celu – walk z OUN-UPA, jak wynika to z notatki sporządzonej przez G.M. Nadto wyjaśni także czy można świadomość i wolę służby w NKWD przypisać konkretnie J.B., biorąc przy tym pod uwagę, że jak wynika z jego pisemnych wyjaśnień w czasie między lipcem a wrześniem 1944 r. uczestniczył w tzw. rajdzie w po L. i R., a służbę zakończył wraz z dotarciem do K. we wrześniu 1944 r.

W tym stanie rzeczy wobec nienależytego wyjaśnienia okoliczności sprawy zaskarżona decyzja podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Orzeczenie o kosztach zapadło na podstawie art. 200 popsa.