Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 318/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz WSA Ewa Kowalczyk (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 lipca 2020 r. sprawy ze skargi D. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ("organ nadzoru") po rozpatrzeniu zażalenia D. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. reprezentowanej przez Zarządcę Przymusowego A. C., na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z [...] r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że Prezydent Miasta [...] działając jako wierzyciel, wystawił na spółkę [...] spółka z o.o. w dniu [...] października 2019 r. tytuły wykonawcze o numerach [...], [...], [...], [...], które skierował do realizacji.

W celu wyegzekwowania powyższych należności Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. ("organ egzekucyjny") dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] Bank S.A. Bank zajęcie otrzymał [...] października 2019 r. poprzez system Ognivo, natomiast odpis zawiadomienia wraz z odpisem tytułów wykonawczych doręczono zarządcy przymusowemu, za pośrednictwem poczty [...] października 2019 r. W odpowiedzi na zajęcie rachunku bankowego, bank pismem z [...] października 2019 r. poinformował organ egzekucyjny o braku środków na rachunku bankowym.

W dniu [...] listopada 2019 r. do organu egzekucyjnego wpłynęła skarga na czynność egzekucyjną (zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego), w której wniesiono o uchylenie zajęcia oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości. Organ egzekucyjny postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. oddalił skargę.

Na powyższe postanowienie zarządca przymusowy spółki [...] złożyła zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości. Zarzuciła, że organ egzekucyjny błędnie oznaczył zobowiązanego wskazując, że jest nim [...] spółka z o.o. a nie V. spółka z o.o. w M. jako właściciel nieruchomości. Jednocześnie wskazała, że wniosła również zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wskazanych wyżej tytułów wykonawczych i że do czasu zakończenia tego postępowania nie powinny być dokonywane w sprawie żadne czynności egzekucyjne.

Rozpoznając zażalenie organ nadzoru na wstępie stwierdził, że przedmiotem niniejszego postępowania jest postanowienie wydane na podstawie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm., dalej również jako "u.p.e.a."), przytoczył jego brzmienie i wyjaśnił co należy rozumieć przez czynności egzekucyjne. Zaznaczył, że w ramach środka zaskarżenia przewidzianego w art. 54 tej ustawy, rozpatrzeniu podlegają zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości czynności o charakterze wykonawczym organu egzekucyjnego bądź egzekutora, a więc dotyczące zgodności tych czynności z przepisami regulującymi sposób i formę ich dokonania w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.

Zdaniem organu nadzoru podnoszony w skardze, błąd co do osoby zobowiązanego nie mógł być przedmiotem oceny w postępowaniu w trybie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ zwrócił uwagę na treść art. 7 § 1, art. 67 § 2 oraz art. 80 § 1 i § 3 ustawy egzekucyjnej a następnie stwierdził, że zastosowanie przedmiotowego środka egzekucyjnego było zgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Organ nadzoru nie dopatrzył się uchybień formalnych w dokonanej przez organ egzekucyjny czynności zajęcia rachunku bankowego. Czynność została dokonana zdaniem tego organu prawidłowo, a zawiadomienie o zajęciu spełniało ustawowe wymogi formalne, o których mowa w art. 67 § 2 ustawy egzekucyjnej i zawierało wszystkie wymagane elementy.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyjaśniono, iż przedmiotem skargi przewidzianej w art. 54 ustawy egzekucyjnej jest konkretna czynność egzekucyjna. W ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne związane z istnieniem egzekwowanego obowiązku. Organ nadzoru wskazał, że rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne, co do zasady nie wpływa na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, nawet ewentualne uwzględnienie skargi może mieć jedynie skutki w zakresie czynności, na którą wniesiono skargę. Konsekwencją uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne byłaby korekta wadliwie dokonanej czynności, a nie zaniechanie prowadzenia egzekucji. Podkreślono, iż skarga na czynności egzekucyjne jest samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego, natomiast błąd co do osoby zobowiązanego może być podstawą zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, stąd też podnoszenie tego zarzutu w postępowaniu skargowym byłoby obejściem prawa i naruszałoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia.

Od tego postanowienia Zarządca przymusowy spółki [...] złożyła skargę, w której wniosła o jego uchylenie wraz z poprzedzającym je rozstrzygnięciem organu egzekucyjnego i umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

a) naruszenie art. 59 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego niezastosowanie podczas gdy ze stanu faktycznego sprawy wynika, że w niniejszej sprawie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, co skutkowało brakiem umorzenia postępowania egzekucyjnego i brakiem uchylenia zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego,

b) art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.) poprzez utrzymanie w mocy błędnego postanowienia organu I Instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w zawiadomieniu o zajęciu rachunku bankowego organ egzekucyjny błędnie oznaczył osobę zobowiązanego wskazując, że jest nim [...] spółka z o. o. podczas gdy w istocie zobowiązanym z tytułu podatku od wyżej wymienionej nieruchomości jest V. spółka z o. o. z siedzibą w M. ponieważ spółka [...] skutecznie uchyliła się od skutków prawnych swojego oświadczenia woli zawartego w umowie sprzedaży z [...] grudnia 2013 r., której przedmiotem była sprzedaż przez V. spółka z o.o. na rzecz [...] spółka z o.o. zorganizowanej części przedsiębiorstwa stanowiącej prawo użytkowania wieczystego działek wraz z prawami i obowiązkami wynikającymi z umów opisanych szczegółowo w tym akcie notarialnym. Tym samym użytkownikiem wieczystym nieruchomości stanowiącej działki nr [...], [...], [...] o łącznej powierzchni [...] ha, położonych w O. Ś. przy ul. [...] oraz właścicielem budynków stanowiących odrębne nieruchomości, objętych księgą wieczystą nr [...] jest dalej spółka V. , a nie [...]. Według skarżącej organ nadzoru w ogóle nie wziął tej okoliczności pod uwagę i utrzymał w mocy błędne postanowienie organu pierwszej instancji.

Na poparcie swoich twierdzeń skarżąca wskazała na wyrok Sądu Okręgowego w K. [...] z dnia [...] lutego 2020 r. (na dzień złożenia skargi nieprawomocny) w sprawie z powództwa Zarządcy przymusowego [...] spółki z o.o. w L. przeciwko V. spółce z o. o. w M. , w którym orzeczono nieważność umowy sprzedaży nieruchomości gruntowej położonej w O. Ś. przy ul. [...] o łącznej pow. [...] m2, zawartej [...] grudnia 2013 r. pomiędzy [...] spółką z o. o. w L., a V. spółką z o. o. w M. . Zdaniem skarżącej oznacza to, że nieważna czynność prawna nie może wywołać żadnych skutków prawnych, a zatem w odniesieniu do umowy sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa zawierającej nieruchomość (jak w przedmiotowej sprawie) nie może doprowadzić do przeniesienia prawa użytkowania wieczystego, niezależnie od treści wpisów w księdze wieczystej.

Konkludując skarżąca stwierdziła, że użytkownikiem wieczystym nieruchomości stanowiącej działki nr [...], [...], [...] [...], [...] i 21 o łącznej powierzchni [...] ha, położonych w O. Ś. przy ul. [...] oraz właścicielem budynków stanowiących odrębne nieruchomości, jest spółka V. , a nie [...] i to na spółkę V. powinien być wystawiony tytuł egzekucyjny.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. Nr 2325, dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem kontroli sądu w rozpoznawanej sprawie było postanowienie w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium zgodności z prawem, zaskarżonego rozstrzygnięcia. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Kontrola sądowa przeprowadzona z uwzględnieniem wskazanych przepisów doprowadziła do uznania, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, co powoduje, że skarga nie mogła zostać uwzględniona.

Przedmiotem oceny sądu w niniejszej sprawie jest rozpoznana przez organ nadzoru skarga na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Egzekucja prowadzona była na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] października 2019 r., których podstawą były decyzje w sprawie określenia [...] wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości położonych w O. Ś. przy ul. [...], za lata 2015 - 2018. Zarówno w skardze do sądu jak i wcześniej w toku postępowania egzekucyjnego skarżąca powoływała się na błąd co do osoby zobowiązanego wobec obowiązku objętego tytułami wykonawczymi. Wskazywała na wyrok Sądu Okręgowego w K. [...] z dnia [...] lutego 2020 r. orzekający nieważność zawartej w dniu [...] grudnia 2013 r. ze spółką V. spółka z o. o. umowy sprzedaży nieruchomości położonej w O. Ś. przy ul. [...], która w ocenie skarżącej nie wywołała żadnych skutków prawnych, w tym na gruncie podatku od nieruchomości, niezależnie od treści wpisów w księdze wieczystej.

Ustosunkowując się do tak sformułowanych zarzutów należy wskazać, co również trafnie podniósł organ nadzoru, że w postępowaniu wszczętym złożeniem skargi na czynności egzekucyjne na podstawie art. 54 u.p.e.a., ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. W postępowaniu tym nie orzeka się natomiast o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Skarga na czynności egzekucyjne nie może więc być traktowana jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny lub egzekutora w toku całego postępowania egzekucyjnego. Jak wyjaśnił NSA w wyroku z dnia 13 grudnia 2019 r. o sygn. akt II FSK 2053/18, skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Powyższa zasada sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane. Ma to na celu uniknięcie sytuacji, w ramach której dany zarzut byłby rozpatrywany w kilku środkach ochrony prawnej. Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie są względem siebie konkurencyjne i nie można ich stosować zamiennie. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. i zgodnie z tym przepisem, kognicja organów nadzoru jest ograniczona wyłącznie do badania zgodności z prawem i prawidłowości dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Oznacza to, iż przedmiotem skargi mogą być tylko zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych.

W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne, to jest działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, którym w tym przypadku było zajęcie rachunku bankowego. Skarżąca domagając się uchylenia zajęcia powołuje się na błąd co do osoby zobowiązanego, która to okoliczność z definicji odpowiada innemu konkurencyjnemu wobec skargi środkowi zaskarżenia, z którego jak wynika z akt sprawy skarżąca również skorzystała. W tej sytuacji żądanie skarżącej wykraczałoby poza ramy postępowania prowadzonego w trybie art. 54 u.p.e.a.

Tym samym uznać należy za prawidłową ocenę organu nadzoru, że zarzuty nie mogą być przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne, bowiem rozpatrzenie takiego żądania byłoby próbą obejścia prawa i naruszyłoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia. Skarga na czynność egzekucyjną jest sformalizowanym środkiem ochrony prawnej i służy tylko i wyłącznie do poddania kontroli prawidłowości zastosowanej czynności egzekucyjnej. Sposób dokonania czynności zajęcia rachunku bankowego, wyznaczający zakres kontroli prawidłowości jego przeprowadzenia, wyznacza treść regulacji zawartych w art. 80 u.p.e.a. i następnych. Zgodnie z tym przepisem, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi.

Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank aby niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego (§ 1). Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia (§ 2). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego (§ 3).

Wymogi formalne, jakim powinno odpowiadać zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, określa art. 67 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z art. 67 § 2 ustawy egzekucyjnej, zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera: 1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego; 2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności; 3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego; 4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia; 5) kwotę należności, okres, za który należność, została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia; 6) kwotę należnych kosztów egzekucyjnych; 7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia; 8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia; oraz 9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.

W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych zgodnie z wyżej powołanymi przepisami. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L., działając jako organ egzekucyjny, sporządził zawiadomienie z [...] października 2019 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] Banku S.A. Zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego odpowiada wzorowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego stanowiącego załącznik nr 3 - obowiązującego w dniu dokonania zajęcia - rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1804). Zawiadomienie o zajęciu spełnia też ustawowe wymogi formalne, o których mowa w art. 67 § 2 ustawy egzekucyjnej i zawiera wszystkie wymagane elementy. Odpis tego zawiadomienia doręczono zarządcy przymusowemu w dniu [...] października 2019 r. wraz z odpisem tytułów wykonawczych, czym wypełniono przesłanki zawarte w art. 80 § 3 u.p.e.a. W odpowiedzi na zajęcie rachunku bankowego, bank pismem z [...] października 2019 r. poinformował organ egzekucyjny o braku środków na rachunku bankowym. Należy dodać, iż zastosowany środek egzekucyjny znajduje się w katalogu środków wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., a z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że zastosowanie przedmiotowego środka egzekucyjnego było zgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Sąd nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie uchybień formalnych w dokonanej przez organ egzekucyjny czynności zajęcia rachunku bankowego. Czynność została dokonana prawidłowo, zgodnie z cytowanymi wyżej przepisami. Sąd dostrzegł błędne określenie organu egzekucyjnego do którego skierowano tytuły wykonawcze (Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł.), uznając to jednak w świetle dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy egzekucyjnej za omyłkę pisarską nie mającą wpływu na rozstrzygnięcie.

W konsekwencji sąd uznał, że zaskarżone postanowienie organu nadzoru odpowiada prawu i na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.