Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 635/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2021 r. sprawy ze skargi N. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy W. odmówił przyznania N. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. B., która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Decyzję wydano na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018r., poz. 2220 z późn. zm., dalej: "u.ś.r.").

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] grudnia 2019 r. wpłynął wniosek N. B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. B.. Na podstawie załączonych dokumentów oraz oświadczeń ustalono, że N. B. nie podejmuje pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. A. B. jest zamężna, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, przy czym niepełnosprawność istnieje od 26-go roku życia. Organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką od [...] września 2019 r. do [...] października 2019 r. oraz na kolejny okres od [...] listopada 2019r. do [...] września 2020 r. (decyzją nr [...]). W dniu [...] grudnia 2019 r. N. B. złożyła również wniosek o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ustalonym stanie faktycznym organ uznał, że wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane bowiem strona nie spełnia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia – niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia, ponadto A. B. pozostaje w związku małżeńskim.

Od decyzji Burmistrza odwołanie złożyła N. B., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając:

- naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a nadto naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- błędne zastosowanie art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnych. W związku z powyższym odwołująca wniosła o uchylenie decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium", "SKO") decyzją z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], utrzymało, w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Kolegium wyjaśniło, że ze znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 16.10.2019 r. wynika, iż A. B. zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas nieokreślony, a inwalidztwo to istnieje od 26-go roku życia. W orzeczeniu wskazano też, że stan zdrowia p. A. B. wymaga stałej lub długotrwałej opieki osób drugich. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b u.ś.r. w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W ocenie Kolegium art. 17 ust. 1b u.ś.r., od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. W aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Na poparcie słuszności takiego stanowiska Kolegium powołało się na orzecznictwo sądów administracyjnych.

Kolegium następnie wyjaśniło, że w rozpatrywanym przypadku należało również przeanalizować, czy nie zachodzą przesłanki negatywne przyznania omawianego świadczenia, określone m.in. w art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W judykaturze ukształtowała się linia orzecznicza, zgodnie z którą "przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Mając na uwadze przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz.U. z 2019, poz. 2086, dalej jako k.r.o.), w orzecznictwie przyjmuje się, że skoro obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to tym bardziej obowiązek zobowiązanego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych uprawnionego małżonka w czasie trwania małżeństwa.

Kolegium podniosło, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy jednoznacznie wynika, że p. A. B. pozostaje w związku małżeńskim z p. M. B.. N. B. w załączniku nr [...] do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazała, że p. M. B., ur. [...] r., pracuje. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że małżonek p. A. B. jest obiektywnie niezdolny do opieki nad nią. Organ I instancji prawidłowo zatem stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

N. B., działając przez pełnomocnika ad Ż., wniosła skargę na opisaną decyzję SKO w P. z dnia [...] maja 2020 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucono rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 5 pkt 2 lit a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Mając powyższe na uwadze wniesiono o:

- uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie N. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania;

- zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wykładnia językowa art. 17 ust 5 pkt 2 lit a u.ś.r. dokonana przez organ II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz k.r.o. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który faktycznej opieki nie może sprawować z uwagi na swoją własną niepełnosprawność. Wykładnia celowościowa i systemowa uwzględnia natomiast konstytucyjne zasady równości wobec prawa i ochrony rodziny, a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji. Dla poparcia tej argumentacji odwołano się do wyroku NSA z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1200/14.

SKO w P. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Podtrzymując dotychczasowe stanowisko Kolegium podniosło, że wbrew twierdzeniom skarżącej dokonało nie tylko wykładni językowej spornego przepisu, ale też jego wykładni celowościowej i systemowej, przy czym również w tym przypadku brak było podstaw do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zwrócono uwagę na stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Dotyczy to sytuacji, w których zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia, czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Na tego rodzaju okoliczności powołuje się również NSA w wyroku przytoczonym w skardze. Kolegium podniosło, że skarżąca w załączniku nr [...] do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazała, że M. B., ur. [...] r., pracuje. W ocenie Kolegium brak jest podstaw do stwierdzenia, że małżonek A. B. jest obiektywnie niezdolny do opieki nad nią. W przedmiotowej sprawie wystąpiła zatem przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia [...] lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 390 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U.z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Podstawę prawną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowi art. 17 ust. 1 oraz ust. 1a ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111, przywoływanej jako u.ś.r.).

Powołane przepisy stanowią kolejno: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia [...] czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia [...] lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności."

Bezspornym jest, że Skarżąca jest dzieckiem wymagającej opieki A. B. i tym samym są oni ze sobą spokrewnieni w pierwszym stopniu. W takiej sytuacji zastosowanie ma art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż tylko w tym zakresie można ustalić relację łączącą Skarżącą z matką A. B.. Powołany przepis odsyła do kręgu osób wskazanych w k.r.o., na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawodawca wyłącza natomiast spośród tych osób adresatów, którzy legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z treścią art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Należy jednocześnie zauważyć, że obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o których mowa w Tytule II Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów, ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie. Zgodnie bowiem z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Z kolei art. 130 k.r.o. stanowi, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Wobec powyższego bezspornie małżonek należy do tego kręgu. Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi i opieki w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 k.r.o.

Sąd ma też na uwadze powszechnie prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd o wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. zmierzającej do uniknięcia ograniczenia się do jednego rodzaju wykładni tego przepisu – językowej.

Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też sam fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności.

W skardze zarzucono, iż organy poprzestały na literalnym brzmieniu 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., a zdaniem skarżącej konieczne jest odwołanie się do wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu, która winna doprowadzić do takiego jego rozumienia, że pozostawanie w związku małżeńskim nie zawsze jest przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie zobowiązanej do alimentacji. Ponadto zdaniem skarżącej to na niej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec wstępnej.

Odnosząc się do tych zarzutów należy zatem wskazać, że wbrew twierdzeniu strony, Kolegium uzasadniając podstawę rozstrzygnięcia stwierdziło, że negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z przywołanego przepisu powinna umożliwić przyznanie tego świadczenia jeśli niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. W tym zakresie organ odwoławczy słusznie stwierdził, że do takich obiektywnych przyczyn można zaliczyć wiek czy stan zdrowia współmałżonka osoby niepełnosprawnej, uniemożliwiający mu sprawowanie opieki nad osobą jej wymagającą.

Wobec braku ustawowego doprecyzowania, w jakich przypadkach przyjąć należy, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie jest w stanie takiej opieki świadczyć, oceny tej okoliczności należy dokonać zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego (m.in. z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia, sytuacji osobistej i życiowej), przy czym analiza przesłanek dokonywana jest pod kątem okoliczności uniemożliwiających jedynie w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, sprawowanie przez te osoby opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wyjaśnianie tego czy na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny wówczas, gdy żyją osoby bliżej spokrewnione z osobą niepełnosprawną wymagającą opieki, powinno odbywać się z zachowaniem wszystkich reguł postępowania dowodowego z k.p.a., a więc przy uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego stosownie do art. 80 k.p.a. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 202/19, CBOSA).

W realiach rozpatrywanej sprawy mąż wymagającej opieki A. B. (ojciec S. M. Briks – ur. [...] r.), pracuje zarobkowo. Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że małżonek osoby wymagającej opieki w sposób obiektywny nie może wykonywać ciążących na nim obowiązków wynikających z małżeństwa. Do takich okoliczności nie sposób zaliczyć pozostawania w zatrudnieniu. Należy zatem przyjąć, że mąż A. B. może wywiązywać się z obowiązku utrzymania, opieki i niesienia pomocy chorej żonie. W tych uwarunkowaniach przyznanie Skarżącej świadczenia doprowadziłoby do niedopuszczalnej sytuacji, w której pomimo niespełnienia łącznego przesłanek z art. 17 u.ś.r. należałoby uznać, że świadczenie powinno zostać udzielone. W niniejszej sprawie nie stwierdzono ani przesłanek faktycznych, ani prawnych, żeby tej opieki nie mógł sprawować. Ustalenia organów w tej materii są kompletne i wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia o odmowie przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia.

Z definicji ustawowej wynika, że obowiązek alimentacyjny to obowiązek o charakterze materialnym, związanym z dostarczaniem środków utrzymania. Podobnie uznał Sąd Najwyższy w uchwale z [...] maja 1990 r., sygn. akt [...], przyjmując, że "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania (System Informacji Prawnej LEX nr 3575). Z kolei w doktrynie wskazuje się: "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Zatem, niemożność sprawowania osobistej opieki przez męża osoby wymagającej opieki przez wzgląd na pracę, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką.

Zgodnie z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom. (por. wyrok NSA z 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18, podobnie wyrok NSA z 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1220/19, CBOSA). Nie istnieje bowiem bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności, jednak zobowiązanie to musi wynikać z obiektywnych okoliczności, na co wskazywały sądy administracyjne. Ustawodawca wprowadził szczególne obiektywne przesłanki, które muszą być łącznie spełnione, aby osoba spokrewniona w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki mogła skutecznie domagać się uzyskania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W przedmiotowej sprawie spełniony został natomiast warunek do przyznania tego świadczenia z art. 17 ust. 1b u.ś.r.. W tym zakresie Sąd w pełni podziela stanowisko SKO oraz skarżącej, uwzględniające wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. poz. 1443), którym orzeczono o niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno co do jego skutków, jak i kluczowego znaczenia w okolicznościach niniejszej sprawy. Z tego powodu, rozpoznając niniejszą sprawę, organy zobowiązane były uwzględnić wskazany wyrok, którym Trybunał Konstytucyjny uznał przepis art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Kończąc podkreślenia wymaga, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową. To decyzja związana, co oznacza, że organ zobowiązany jest do przyznania świadczenia w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek określonych w ww. przepisach. Organ nie może natomiast według swojego uznania przyznać świadczenie kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 426/19, https://cbois.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

W tym stanie rzeczy należało orzec na podstawie art. 151 p.p.s.a. o oddaleniu skargi.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 powołanej ustawy.