Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 627/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 98 ust. 1 w zw. z art. 129 i art. 130
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Edyta Kędzierska, , Protokolant Specjalista Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2020 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącej Spółki kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W wyniku pozytywnego załatwienie wniosku decyzją z dnia [...] r., nr [...] Starosta T., działając na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 1 i art. 130 i art. 132 w związku z art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.) orzekł o ustaleniu i wypłacie na rzecz "A" Sp. z o.o. z siedzibą w K., odszkodowania w wysokości [...] zł za przejęte na własność Gminy Z. nieruchomości o wskazanych numerach przeznaczone na pasy drogowe dróg gminnych i poszerzenie pasów drogowych dróg gminnych.

Wobec wniesionego przez Gminę Z. odwołania od powyżej decyzji, rozpatrujący sprawę Wojewoda Śląski decyzją z dnia [...] r. nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję Starosty T. z dnia [...] r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu podkreślono, że decyzją z dnia [...] r. zatwierdzono podział przedmiotowych nieruchomości na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (uchwała Rady Gminy Z. z dnia [...]r., nr [...]) przedmiotowe działki przeznaczone zostały pod poszerzenie drogi gminnej. Plan określa jedynie przeznaczenie danej nieruchomości i wytycza kierunek zagospodarowania w gminie, a nie powoduje zmian własnościowych. Skutek taki musi być potwierdzony w stosownej decyzji podziałowej, wydanej w trybie art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, co ma miejsce w tej sprawie. Nieruchomości te stały się własnością Gminy Z. Jednak wątpliwości Wojewody Śląskiego wzbudziła kolejna decyzja (z dnia [...]r.), wydana w trybie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego, na mocy której zmieniono pierwszą decyzję czyli decyzję z dnia [...] r. Z tych względów, Wojewoda Śląski uznał za konieczne zweryfikowanie tej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. Podkreślił, że Starosta w pierwszej kolejności winien podjąć kroki w celu weryfikacji prawidłowości tej decyzji, w oparciu o którą wnioskująca Spółka wywodzi swoje roszczenie do odszkodowania. Ustalenie bowiem prawidłowości jej wydania ma kluczowe znaczenie w sprawie. Organ drugiej instancji wskazał ponadto, iż w sprawie należy wziąć pod uwagę, że wnioskodawcy wydania decyzji podziałowej – E. i R.J. oraz K.S., w trakcie rokowań ustalili wysokość odszkodowania w kwocie [...] zł i nie wystąpili do Starosty ze stosownym wnioskiem o ustalenie odszkodowania za wydzielone na ich wniosek nieruchomości, co Starosta w toku postępowania w ogóle pominął i nie ustosunkował się do tej kwestii.

W związku z wniesionym przez "A" Sp. z o. o. sprzeciwem od powyższej decyzji Wojewody Śląskiego, rozpatrujący sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 30 lipca 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 522/18 sprzeciw ten oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, iż wbrew zarzutom podnoszonym w sprzeciwie, w świetle materialnoprawnej podstawy decyzji odszkodowawczej (tj. art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami) zachodziły pełne podstawy do skasowania decyzji pierwszoinstancyjnej i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji w trybie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, a to z tego względu, że dwie zasadnicze okoliczności w sprawie nie zostały prawidłowo ustalone przez Starostę T. Chodzi o wskazanie podmiotu uprawnionego do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych za nieruchomości zajęte pod drogę publiczną oraz to, czy odszkodowanie temu (takiemu) podmiotowi (prawidłowo ustalonemu) w ogóle przysługuje. Stąd też Sąd wskazał na zobowiązał organ do wyjaśnienia tych kwestii i w ponownie przeprowadzonym postępowaniu.

Rozpatrując sprawę ponownie Starosta T. uzupełnił postępowanie we wskazanym przez Sąd kierunku, m.in pismem z dnia 7 lutego 2019 r. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. o wszczęcie z urzędu postępowanie zmierzającego do stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Z. z dnia [...] r. W odpowiedzi organ uzyskał pismo z dnia [...]r., w którym Kolegium nie stwierdziło, "by wskazana decyzja ani też postępowanie, w którym ją wydano, było obarczone wadami skutkującymi stwierdzeniem nieważności". Dalej organ pierwszej instancji dołączył akty notarialne dotyczące m.in. przedmiotowych nieruchomości oraz wyciągi z ksiąg wieczystych, a następnie decyzją z dnia [...]r. Nr [...], przywołując w podstawie prawnej art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, odmówił ustalenia na rzecz spółki "B" Spółka z o.o. z siedzibą w R. odszkodowania za nieruchomości stanowiące działki o numerach ewidencyjnych:

- [...], [...], [...], [...], [...] i łącznej powierzchni 0,9005ha

- [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 2,5210ha,

- [...], [...] o łącznej powierzchni 0,5808ha oraz -

- [...] o powierzchni 0,0512ha przeznaczone na pasy drogowe dróg gminnych i poszerzenie pasów drogowych dróg gminnych w Gminie Z.

W uzasadnieniu zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania, wskazał na uzupełnienie postępowania w kierunku wskazanym w kasatoryjnej decyzji Wojewody Śląskiego oraz podniósł, iż wnioskująca o wypłatę odszkodowania "A" Sp. z o.o. w K. zmieniła nazwę ma "B" Sp. z o.o. w R.. Dalej podał, że wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. o wszczęcie z urzędu postępowanie zmierzającego do stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy Z. z dnia [...]r., zawieszając postanowieniem z dnia [...] r. niniejsze postępowanie do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez Kolegium. Jednak w piśmie z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że brak jest przesłanek do stwierdzenia z urzędu nieważności decyzji wydanej przez Wójta Gminy Z. w dniu [...]r. Stąd też Starosta podjął zawieszone postępowanie i zwrócił się do wnioskującej Spółki o przedłożenie dokumentu, na podstawie którego poprzedni współwłaściciele nieruchomości przenieśli na rzecz "C" roszczenie o wypłatę odszkodowania za nieruchomości objęte wnioskiem. W odpowiedzi Spółka stwierdziła, że skutek przejścia prawa własności na rzecz Gminy wywołała decyzja Wójta Gminy Z. z dnia [...] r. zmieniająca decyzję z dnia [...] r. Zatem roszczenie o wypłatę odszkodowania powstało pierwotnie po stronie "C" (poprzednika prawego "A").

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego i poczynionych ustaleń Starosta uznał, że roszczenie wnioskodawcy o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wymienione nieruchomości jest bezprzedmiotowe. Wskazał na fakt zrzeknięcia się przez poprzednich współwłaścicieli (tj. W. i T.B., E. i R.J. oraz K. S.) odszkodowania zaproponowanego przez Gminę Z. podczas rokowań w dniu 2 września 2011 r. Nadto "C" nie udowodniła, że poprzedni współwłaściciele dokonali na jej rzecz cesji roszczenia o odszkodowania. Z kolei "C" sprzedała wierzytelności za wywłaszczone nieruchomości "A" dopiero umową z dnia 23 listopada 2016 r. W toku rozprawy administracyjnej, przeprowadzonej w dniu 2 sierpnia 2019 r. pełnomocnik wnioskodawcy podkreślił, że istotą sprawy jest ustalenie momentu przejścia prawa własności nieruchomości wywłaszczonej, co stało się dopiero z chwilą wydania przez Wójta Gminy decyzji zmieniającej z dnia [...]r. Dopiero zmiana decyzji z 2008 r. decyzją z 2014 r. umożliwiała i spowodowała transfer własności nieruchomości czyli wywłaszczenia.

Odmienne stanowisko zaprezentowali jednak przedstawiciele Gminy Z., oświadczając, że transfer prawa własności nastąpił na podstawie decyzji z 2008 r., a decyzja z 2014 r. nie miała wpływu na datę przejścia prawa własności nieruchomości. Uprawnieni do odszkodowania na podstawie decyzji z 2008 r. zrzekli się odszkodowania, czego dowodem jest protokół z 2011 r.

Zatem w świetle zebranego materiału dowodowego oraz mając na uwadze treść art. art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym skutek w postaci utraty własności następuje z mocy samego prawa i nie jest przedmiotem rozstrzygania w decyzji podziałowej, organ pierwszej instancji stwierdził, że decyzja Wójta Gminy z dnia [...]r. skutecznie przeniosła prawo własności nieruchomości na Gminę Z. Starosta wyjaśnił, że decyzja Wójta Gminy Z. z dnia [...]r. została wydana wobec wątpliwości co do podmiotu, na rzecz którego nastąpiło przejście prawa własności wymienionych nieruchomości w toku postępowania wieczystoksięgowego. Tym niemniej w ocenie organu postanowienia Sądu Rejonowego w T. oddalające wniosek Gminy o ujawnienie w księgach wieczystych na podstawie decyzji z dnia [...] r. nie przesądzają o skuteczności przejścia z mocy prawa własności nieruchomości na Gminę.

Odnosząc się do wniosku odwołującej Spółki o dopuszczenie dowodu z operatów szacunkowych sporządzonych przez rzeczoznawcę K. O. oraz dopuszczenie jego wyjaśnień na okoliczność wartości nieruchomości, organ wyjaśnił, że operaty sporządzone w dniu 23 marca 2017 r., utraciły swą ważność, a w związku z tym, że wnioskodawcy nie przysługuje odszkodowanie, powoływanie rzeczoznawcy stało się bezprzedmiotowe.

W zakresie oświadczenia, że spółka wykazała nabycie roszczenia powstałego w 2014 r. umową cesji przesyłając umowy - akty notarialne (z dnia 11 czerwca 2012r. i 19 lipca 2012 r.) organ stwierdził, że z ich treści nie wynika, że zbywający przenieśli na nabywcę roszczenia odszkodowawcze. Podkreślił też organ, że według Wójta Gminy Z. nieruchomości z mocy prawa stały się własnością gminy Z. z chwilą, gdy decyzją podziałowa z [...] r. stała się ostateczna, czyli z dniem 5 grudnia 2008 r. Wtedy "C" nie była właścicielem przedmiotowych nieruchomości drogowych, a sprawa ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania na rzecz dotychczasowych współwłaścicieli została zakończona rokowaniami w dniu 2 września 2011 r.

W świetle powyższego organ uznał, że Spółka "B" nie jest uprawniona do ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Odwołanie od tej decyzji wniosła, reprezentowana przez pełnomocnika, "B" Sp. z .o.o. w R. (skarżąca). Podjętemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:

- art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że do nabycia własności nieruchomości wywłaszczanych przez Gminę Z. doszło w momencie wydania decyzji Wójta Gminy o zatwierdzeniu podziału z dnia 29 października 2008 r. (decyzja podziałowa), a nie dopiero w momencie uprawomocnienia się decyzji tegoż Wójta z dnia [...]r. (decyzja zmieniająca), w sytuacji gdy dopiero druga decyzja usunęła wady decyzji podziałowej, które uniemożliwiły nabycie własności nieruchomości wywłaszczanej przez Gminę,

- art. 365 § 1 Kodeksu cywilnego poprzez jego niezastosowanie i pominięcie w rozstrzygnięciu prawomocnych orzeczeń sądu powszechnego – tj. sądu wieczystoksięgowego, który odmówił wpisania do księgi wieczystej nieruchomości wywłaszczanej Gminy Z., jako jej właściciela, na podstawie decyzji podziałowej oraz dokonał tego dopiero na podstawie tej decyzji, ale po jej zmianie decyzją zmieniającą.

Uwzględniając powyższe Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Uzasadniając odwołanie wskazano, że decyzja podziałowa nie doprowadziła do przejścia własności nieruchomości, gdyż nie zawierała wszystkich niezbędnych danych. Podniosła, iż dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kluczowe jest ustalenie momentu przejścia własności przedmiotowej nieruchomości, czyli ustalenie momentu, w którym Gmina nabyła własność, a dotychczasowy właściciel ją utracił. Ten moment jest momentem wywłaszczenia, a to z kolei powoduje, że pozbawiony własności dotychczasowy właściciel uzyskuje prawo do odszkodowania.

Spółka podkreśliła, że w całej sprawie sporne jest to czy Gmina nabyła własność przedmiotowych nieruchomości w 2008 r. w wyniku decyzji podziałowej, jak błędnie przyjął organ, czy też nabycie własności nastąpiło dopiero w 2014 r. na skutek decyzji zmieniającej. Dopiero w wyniku tej ostatniej decyzji decyzja podziałowa uzyskała treść wystarczającą dla dokonania wywłaszczenia. Zdaniem odwołującej Spółki zatem dopiero decyzja zmieniająca doprowadziła do skutku w postaci przejścia prawa własności nieruchomości na rzecz Gminy. Błędne jest zatem twierdzenie organu, że do transferu własności nieruchomości doszło już na skutek wydania decyzji podziałowej w jej pierwotnym brzmieniu. Gdyby tak było, to sąd wieczystoksięgowy dokonałby wpisu własności nieruchomości na rzecz Gminy, na podstawie decyzji podziałowej. Organ całkowicie pominął prawomocne orzeczenia sądu w tym zakresie. Dopiero bowiem na podstawie decyzji z 2014 r. zmieniającej decyzję podziałową z 2008 r. Gmina nabyła własność nieruchomości, a ówczesny właściciel ją utracił. Potwierdził to sąd wieczystoksięgowy wpisem Gminy jako właściciela do księgi wieczystej. Dopiero więc wtedy doszło do wywłaszczenia i nabycia własności przez Gminę, a tym samym powstało roszczenie o wypłatę odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone.

Reasumując odwołująca Spółka potwierdziła, że Gmina nabyła własność nieruchomości w 2014 r. na podstawie decyzji podziałowej w brzmieniu nadanym jej decyzją zmieniającą, a jej właściciel w 2014 r., czyli poprzednik prawny odwołującej, nabył roszczenia odszkodowawcze.

Rozpoznając to odwołanie Wojewoda Śląski zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję Starosty T. W uzasadnieniu organ odwoławczy zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania, stwierdzając następnie, że podstawą materialnoprawną decyzji jest art. 98 ust. 3 w związku z art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z tymi regulacjami działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą z mocy prawa odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca projekt podziału stała się ostateczna, a orzeczenie o podziale prawomocne. Za wymienione działki gruntu przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym, a właściwym organem, a gdy do takiego ustalenia nie dojdzie odszkodowanie ustala się według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczeniu.

W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że przesłankami warunkującymi ustalenie odszkodowania jest :

- uznanie, że działki gruntu zostały przejęte pod drogę publiczną i w konsekwencji nastąpiło nabycie z mocy prawa przez podmiot publiczny prawa własności tych działek.

- brak uzgodnienia odszkodowania w drodze porozumienia pomiędzy zainteresowanymi.

Podkreślił przy tym organ odwoławczy, że tryb administracyjny (decyzyjny) ustalenia odszkodowania jest obligatoryjnie poprzedzany trybem cywilnoprawnym (konsensualnym), przy czym ustalenie odszkodowania w trybie cywilnoprawnym stanowi przeszkodę do prowadzenia postępowania administracyjnego.

W niniejszym przypadku organ odwoławczy potwierdził prawidłowość decyzji organu pierwszej instancji. Słusznie bowiem organ ten stwierdził, że skutek prawny przewidziany w art. 98 us.t 1 ustawy w postaci przejścia prawa własności wydzielonych nieruchomości na rzecz podmiotu publicznoprawnego - następuje z mocy samego prawa (ex lege) i nie jest przedmiotem rozstrzygania w decyzji podziałowej, lecz jej następstwem. W ocenie organu odwoławczego wydzielone działki stały się własnością Gminy Z. z dniem [...]r. (tj. z datą ostateczności decyzji podziałowej z dnia [...] r.), gdyż decyzją z dnia [...] r. zmienione zostały tylko niektóre postanowienia zatwierdzające podział, co pozostaje bez wpływu na jej skutek prawny następujący z mocy prawa. Decyzja z 2014 r. w żaden sposób nie wpłynęła na datę prawomocności decyzji z 2008 r., która nie została wyeliminowana i nadal funkcjonuje w obrocie prawnym. Celem decyzji z 2014 r. było jedynie umożliwienie skutecznego wpisu prawa własności pomiotu publicznoprawnego w księgach wieczystych, który w tym przypadku nie ma charakteru konstytutywnego, ale deklaratoryjny.

Trudno więc tym samym za trafny uznać zarzut naruszenia art. 365 Kodeksu cywilnego. Sąd wieczystoksięgowy nie przesądził bowiem, że decyzja zatwierdzająca podział z 2008 r. nie wywołała skutków prawnych z art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a jedynie uznał, że nie zawiera ona wszystkich elementów koniecznych do dokonania wpisu w księdze wieczystej, gdyż tylko w takim zakresie mógł wydać rozstrzygnięcie.

Dalej organ odwoławczy stwierdził, że współwłaścicielami nieruchomości objętych decyzją z dnia [...] r. były osoby fizyczne i to im przysługiwało roszczenie odszkodowawcze, które mogli skutecznie realizować. Jak wynika ze sporządzonego w dniu 2 września 2011 r. protokołu z rokowań i uzgodnień, osoby te zrzekły się przysługującego im odszkodowania za nieruchomości. Tym samym nie było podstaw do jego ustalenia w trybie administracyjnym. Nadto ze zgromadzonego w sprawie materiału nie wynika, aby współwłaściciele dokonali cesji swojego roszczenia odszkodowawczego na rzecz "C" Sp. z o.o. w K. Wyjaśnił dodatkowo, że przeniesienie prawa własności nieruchomości (w drodze sukcesji singularnej- np. poprzez umowę sprzedaży) nie skutkuje automatycznie przejściem na nabywcę tej nieruchomości także prawa do odszkodowania.

W skardze na powyższą decyzję Wojewody Śląskiego, reprezentowana przez pełnomocnika, skarżąca wniosła o jej uchylenie i decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 65 Kodeksu cywilnego w związku z art. 98 ust. 3, art. 128 ust. 1 i art. 134 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 508 i art. 5 Kodeksu cywilnego poprzez błędną wykładnię oświadczeń woli polegającą na przyjęciu, że w dniu 2 września 2011 r. doszło wpierw do ustalenia wysokości odszkodowania, a następnie do jego zrzeczenia się, podczas gdy zgodnie z właściwymi przepisami wywłaszczonemu należy się odszkodowanie w kwocie odprowadzającej wartości rynkowej wywłaszczanej nieruchomości, czemu nie odpowiada kwota [...] zł.,

- art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przejście przedmiotowych nieruchomości na własność Skarbu Państwa nastąpiło z dniem, kiedy decyzja z 2008 r. stała się ostateczna, podczas gdy decyzja ta była tak wadliwa, że nie mogła zostać uznana za decyzję zatwierdzającą podział w rozumieniu ust. 1 powołanego przepisu, co w konsekwencji sprawiło, że jej ostateczność nie spowodowała przejścia własności na Skarb Państwa,

- art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 535 § 1 i art. 508 Kodeksu cywilnego i w związku z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przeniesienie prawa własności nie skutkuje przejściem na nabywcę prawa do odszkodowania za jej wywłaszczenie, do czego konieczna ma być odrębna umowa cesji, podczas gdy do przejścia roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości wystarczy zawarcie w dobrej wierze umowy sprzedaży z podmiotem ujawnionym,

oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i możliwości końcowego zaznajomienia się z materiałami i dowodami oraz wypowiedzenia się w ich przedmiocie,

- a także art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy Wojewoda winien ją uchylić.

W uzasadnieniu skargi rozwinięto postawione zarzuty podkreślając brak dokonania odpowiedniej oceny dowodów i właściwego wyjaśnienia sprawy.

W pierwszej kolejności zwrócono uwagę, że nie można zgodzić się z twierdzeniami organów, po pierwsze - że powodem odmowy ustalenia odszkodowania w sprawie było zrzeczenie się tego odszkodowania przez pierwotnych właścicieli podzielonych nieruchomości, a po drugie- że wywłaszczenie nastąpiło z datą ostateczności decyzji podziałowej z 2008 r., - tj. w dniu [...] r., ze względu na to, że decyzja ta nie zawierała wszystkich wymaganych prawem konstytutywnych elementów i w ocenie skarżącej była tak dalece wadliwa, że nie można jej uznać za decyzję podziałową w rozumieniu art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Taką decyzją była dopiero decyzja z 2014 r. Po trzecie - nie można też zgodzić się z twierdzeniem organów, że skarżąca nie posiada legitymacji do dochodzenia przedmiotowego odszkodowania, gdyż poprzedni właściciel nie dokonali cesji tego roszczenia na stronę skarżącą.

Skarżąca Spółka podkreśliła, że dla zrzeczenia się roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości konieczne jest uprzednie ustalenie wysokości tego odszkodowania, a odszkodowanie to powinno odzwierciedlać cenę rynkową wywłaszczanej nieruchomości, wskazała też, że przejście własności na Skarb Państwa nastąpiło dopiero w chwilą uprawomocnienia się decyzji z 2014 r., a przeniesienie prawa własności skutkuje także przejściem na nabywcę prawa do odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że ustalenie wysokości odszkodowania może być także ustalona przed dniem, w którym decyzja zatwierdzającą podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył, co następuje:

Wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż tak zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie są, w ocenie składu orzekającego, zgodne z prawem, naruszając przepisy procedury administracyjnej obligujące organy do wszechstronnego i jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji także naruszające przepisy prawa materialnego.

Podstawą materialnoprawną roszczenia zgłaszanego przez Skarżącą Spółkę jest art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 65).

Zgodnie z art. 98 ust. 1 tej ustawy działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg publicznych.

W myśl ust. 3 tego przepisu, za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Analiza wskazanych wyżej uregulowań prowadzi do wniosku, że ustalenie i wypłacenie odszkodowania za działki gruntu, które w związku podziałem zostały wydzielone pod drogi publiczne i przeszły na własność Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego jest możliwe przy spełnieniu łącznie następujących warunków: po pierwsze - działki gruntu zostały wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe; po drugie – zostały wydzielone w tym celu z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela; po trzecie – przeszły z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne.

Przenosząc te ustalenia na grunt rozpatrywanej sprawy przyjdzie zauważyć, że decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Wójt Gminy Z., powołują w podstawie prawnej art. 93 ust. 1 i art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, orzekł o zatwierdzeniu projektu podziału wskazanych nieruchomości stanowiących własność K. S., W. i T. B. oraz E. i R. J. W decyzji tej nie wskazano czy nowowydzielone działki przechodzą na własność gminy. Z decyzji tej (tak z przywołanej podstawy prawnej, jak i jej rozstrzygnięcia) wynikało, że podział ten dotyczył zarówno wydzielenia działek na poszerzenie dróg ujętych w planie miejscowym, jak również wydzielenia działek z przeznaczeniem pod zabudowę mieszkaniową, z dojazdem pod drogach wewnętrznych.

Wobec zatem trudności związanych z ujawnieniem podziału w księgach wieczystych oraz potwierdzeniem przejścia prawa własności wydzielonych działek na poszerzenie dróg gminnych na własność Gminy Z., powyższą decyzję w trybie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego Wójt Gminy zmienił decyzją z dnia [...]r. wyraźnie stanowiąc, że wydzielenie wskazanych w decyzji działek nastąpiło na poszerzenie pasa drogi gminnej i z mocy prawa przechodzą one na własność Gminy Z.

W tak ustalonym stanie faktycznym najistotniejsze stało się zagadnienie ustalenia daty przejścia prawa własności działek wydzielonych, na poszerzenie pasa drogowego drogi gminnej, na własność Gminy. Wprawdzie z treści przywołanego powyżej przepisu art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że działki gruntu wydzielone pod drogi gminne przechodzą z mocy prawa na własność gminy, ale z treści pierwszej decyzji – decyzji podziałowej z 2008 r. nie wynikało,

że wydzielone działki stanowić będą drogę gminną. Trudno zatem uznać, że decyzja ta spowodowała przejście prawa własności na Gminę. Jest to tym bardziej wątpliwe, że wprawdzie z dołączonego do akt sprawy protokołu z rokowań i uzgodnień dotyczących ustalenia wysokości odszkodowania za przejętą na rzecz Gminy Z. nieruchomość gruntową z dnia 2 września 2011r., na który to protokół powołują się orzekające w sprawie organy wynika, że pomiędzy pierwotnymi właścicielami dzielonych nieruchomości a Gminą odbyły się rokowania, ustalono odszkodowanie i strony się go zrzekły, ale jednocześnie do akt sprawy dołączony został akt notarialny z dnia 11 czerwca 2012 r. Rep. A nr [...], w którym strony te (R. i E. J. oraz K. S.) sprzedają wskazane (te same) nieruchomości M.G., działającemu we własnym imieniu i w imieniu i na rzecz "D" Sp. z o.o. w K.. Z kolei kolejnym aktem notarialnym z dnia 19 lipca 2012 r. Rep. A nr [...] nieruchomości te "D" Sp. z o.o. w K. sprzedaje wymienione nieruchomości "C" Sp. z o.o. w K. Zatem już po wydaniu decyzji z 2008 r. nastąpił obrót dzielonymi nieruchomościami, co może potwierdzać fakt, iż nie przeszły one na własność Gminy. A dopiero następnie wydana została decyzja z dnia [...]r., którą Wójt Gminy Z. zmienił własną decyzję z 2008 r., precyzując dokładnie, które działki przeznaczone na poszerzenie pasa drogi gminnej przeszły, z mocy prawa, na własność Gminy Z. W tym czasie jednak przedmiotowe działki pozostawały własnością poprzedniczki prawnej strony skarżącej, tj. "C" Sp. z o.o. w K., która faktycznie dopiero umową z 23 listopada 2016 r. sprzedała wierzytelność przysługującą za wywłaszczone nieruchomości położone w B., gmina Z.

Trudno w takim stanie faktycznym twierdzić, że pierwotni właściciele zrzekając się prawa do odszkodowania za wydzielone nieruchomości, objęte decyzją z dnia [...]r., mogli skutecznie to uczynić, a następnie dokonywać obrotu cywilnego tymi nieruchomościami.

Ponieść trzeba, że jak orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 25 marca 2020 r., skoro charakter działki w powiązaniu z brzmieniem decyzji podziałowej nie przewiduje jej przejścia z mocy art. 98 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami na własność gminy - to brak jest podstaw do żądania odszkodowania. Skoro zaś dopiero decyzja z [...] r. sprecyzowała, że wskazane działki przeszły na własność Gminy na poszerzenie drogi gminnej, to dopiero wtedy ich własność przeszła na Gminę.

Trudno więc tym samym, dopóki wymieniona decyzja pozostaje w obrocie prawnym, pomijać ją i jej nie zauważać rozstrzygając niniejszą sprawę.

W konsekwencji, w myśl powyższych uwag, zaskarżone decyzje należy uznać za naruszające przepisy w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i stąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c i lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O kosztach obejmujących wpis od skargi (200,00 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika (480,00 zł) o opłata skarbowa (17zł) orzeczono na wniosek strony skarżącej na podstawie art. 200, 205 i 209 cytowanej ustawy, a także a także § 14 ust. 1 pkt 1 lit.c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.jedn. Dz.U. 2015 r. poz. 1800).