Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2192/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-11-27 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Tomaszewska (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W.o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić J. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek J. W., dalej skarżąca, o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż J. W. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3086,15 zł. Dodatkowo mąż wnioskodawczyni otrzymuje dodatek pielęgnacyjny w wysokości 206,76 zł. Posiadany majątek obejmuje mieszkanie o pow. 60 m², dom drewniany na wsi z 1947-48 r., dwie działki na wsi o łącznej pow. 0,35 ha. Wskazała, że ponosi wysokie koszty związane z kserowaniem dokumentów, przesyłką pocztową, rozmowami telefonicznymi i zakupami materiałów piśmienniczych, zakupem literatury prawnej. Podniosła, że są z mężem osobami schorowanymi (II grupa inwalidzka). Dodała, że musi wspomagać najbliższą rodzinę zwłaszcza przy wykupie leków. Dodała, że z nieruchomości wiejskich nie czerpie pożytków.

Miesięczne wydatki poniesione w miesiącu wrześniu br. jakie strona wskazała, to: czynsz 559,38 zł, telefon 150,08 zł, energia elektryczna 56,84 zł, leki 629,13 zł, usługi pocztowe 31,30 zł, opłaty bankowe 23,48 zł, kredyt 93,43 zł, podróże na rozprawę 44 zł, życie i środki czystości, drobne art. odzieżowe oraz kosmetyki 1250 zł, tusz do drukarki 60 zł, leki dla córki 200 zł. Dodała, że posiada dług wobec adwokata w wysokości 3 000 zł.

Postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 2192/14 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnią od kosztów sądowych.

Skarżącą, w ustawowym terminie, złożyła do tut. Sądu sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 30 października 2014 r. W uzasadnieniu wniosła o przyznanie prawa pomocy zgodnie z jej wnioskiem. Podniosła, że nie stać jej na poniesienie kolejnych wydatków. Podniosła, że referendarz sądowy pominął fakt dotyczący zadłużenia z tytułu kredytu bankowego, który za miesiąc wrzesień wyniósł 1.340,75 zł. Łączne zadłużenie z tytułu kredytu i wobec adwokatów na koniec miesiąca sierpnia wyniosło 4.340,75 zł. Zarzuciła, że dodatek pielęgnacyjny przyznany jej mężowi nie jest dochodem. Ponadto mąż skarżącej jest po urazie kręgosłupa i ma ubytek słuchu, zatem w sposób ciągły korzysta z rehabilitacji, czego nie zapewnia mu w dostatecznym stopniu NFZ. Podniosła, że musi uiścić wpisy od skarg w jedenastu sprawach w łącznej kwocie 2200 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania oraz opłacić samodzielnie zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym.

Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny.

Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594).

Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko do osób w trudnej sytuacji materialnej, a więc osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ833/11).

Ostatecznie do sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

W ocenie Sądu z przedstawionego przez skarżącą opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i okoliczności sprawy wynika, że skarżąca wspólnie z mężem prowadzą gospodarstwo domowe. Utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3086,15 zł. Dodatkowo mąż wnioskodawczyni otrzymuje dodatek pielęgnacyjny w wysokości 206,76 zł. Posiadany majątek obejmuje mieszkanie o pow. 60 m², dom drewniany na wsi z 1947-48 r., dwie działki na wsi o łącznej pow. 0,35 ha. W sporządzonym zestawieniu wydatków za wrzesień wykazała, że ponosi następujące wydatki: czynsz 559,38 zł, telefon 150,08 zł, energia elektryczna 56,84 zł, leki 629,13 zł, usługi pocztowe 31,30 zł, opłaty bankowe 23,48 zł, kredyt 93,43 zł, podróże na rozprawę 44 zł, życie i środki czystości, drobne art. odzieżowe oraz kosmetyki 1250 zł, tusz do drukarki 60 zł, leki dla córki 200 zł. Dodała, że posiada dług wobec adwokata w wysokości 3000 zł.

Spłata zobowiązań nie może być natomiast okolicznością uzasadniającą przyznania prawa pomocy. Podejmując bowiem decyzję o ich zaciągnięciu strona musiała też liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1/14).

Zestawienie wydatków sporządzone przez skarżąca za wrzesień 2014 r. jest na podobnym poziomie dochodów i wydatków za poprzedni miesiąc, co świadczy o stabilnej sytuacji finansowej skarżącej i jej męża i dowodzi tego, że posiadają płynność finansową i spłacają systematycznie zaciągnięte zobowiązania, a także regulują należne opłaty. Okoliczność ta wskazuje, iż skarżąca potrafi samodzielnie opłacić wpis od skargi, który w sprawie wynosi 200 zł.

Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej skarżącej jest również okoliczność, iż skarżąca posiada majątek, który obejmuje mieszkanie o pow. 60 m², dom drewniany na wsi z 1947-48 r., dwie działki na wsi o łącznej pow. 0,35 ha. Odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie pozbawi skarżącej konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż posiada ona majątek wystarczający na pokrycie kosztów postępowania przed sądem administracyjnym.

Wskazać również należy, że skarżąca decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinna liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżąca sobie nie zapewniła i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy jej przyznać.

Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody i majątek nieruchomy.

Jednocześnie Sąd dostrzega, że skarżąca wprawdzie zainicjowała wiele postępowań sądowych jednak przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się spraw przed sądem, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącej, którą Sąd ocenił jako umożliwiającą uiszczenie wpisu od skargi. Identycznie podkreśla się w orzecznictwie sądowym. Tytułem przykładu należy przywołać następujące tezy: wielość spraw inicjowana przez skarżącego czy problemy zdrowotne nie mogą stanowić podstawy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA w Warszawie z dnia 28 maja 2013 r., II OZ 395/13, LEX nr 1457717); przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się postępowań sądowych lecz wyłącznie od sytuacji finansowej skarżącego (postanowienie NSA w Warszawie z dnia 3 października 2012 r., II GZ 341/12, LEX nr 1270155). Analogiczne stanowisko przyjął też Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 marca 2013 r. I OZ 159/13 rozpoznając zażalenie J. W. na odmowę przyznania jej prawa pomocy.

Warto też wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2014 r., II OZ 561/14, LEX nr 1470078 zauważył, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała by spełniała ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a, ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.