Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1080/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 7
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 145 par.1 pkt 1 c, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Kudiura (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Asesor WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi M. O., M. S. wspólników byłej spółki cywilnej "[...]" z siedzibą w Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...stycznia 2006 r. Nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy I. Uchyla zaskarżoną decyzję w części, w której utrzymuje ona decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Ł. z dnia ...września 2004 r. nr ..., w zakresie dotyczącym opłaty dodatkowej. II. W pozostałej części skargę oddala.


UZASADNIENIE

Spółka cywilna "M" M. O., M. S. prowadziła działalność gospodarczą w okresie od ... października 1996 r. do ... czerwca 2004 r. (likwidacja Spółki).

Wnioskiem z dnia ... sierpnia 2004 r. skarżący zwrócili się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ł. o umorzenie zaległych należności Spółki "M.-..." z tytułu składek ubezpieczeniowych o których mowa powyżej, z uwagi na ciężką sytuację finansową.

Decyzją z dnia ... września 2004 r. o nr: ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych, odmówił wnioskodawcom umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy wraz z odsetkami i opłatą dodatkową. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia argumentowano, iż należało uznać, że sytuacja finansowa skarżących wskazuje, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3- 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej powoływanej jako : u.s.u.s. jak również okoliczności wskazane w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) uzasadniające pozytywne dla strony rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia ... października 2004 r. o nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeniósł na M. O. i M. S. - jako wspólników byłej spółki cywilnej "M." - odpowiedzialność za zobowiązania spółki z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz z tytułu opłaty dodatkowej.

Działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Dyrektor Oddziału Ł. - decyzją z dnia ... listopada 2004r., nr ... - utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia...września 2004r. W lakonicznym uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił stanowisko zawarte w rozstrzygnięciu pierwszoinstancyjnym.

Rozpatrując skargę na powyższą decyzję organu II instancji z dnia ... listopada 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia ... sierpnia 2005r. o sygn. akt III SA/Wa .../05 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu w całości. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, iż organem właściwym do rozpoznania w II instancji sprawy umorzenia należności z tytułu składek jest Minister Polityki Społecznej, a nie Zakład Ubezpieczeń ani Prezes Zakładu. Tym samym zdaniem Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.

Z uwagi na fakt, iż 24 sierpnia 2005r., zmianie uległa treść przepisu art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia ... listopada 2005r., przekazał wniosek byłych wspólników M. s.c. tj. M. O. i M. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu.

Po przekazaniu akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem Sądu decyzją z dnia ... stycznia 2006r. o nr ... Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... września 2004r., powołując w podstawie prawnej art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Na powyższą decyzję skarżący M. O. i M. S. złożyli skargę, w której przedstawili swoją ciężką sytuację materialną i wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o umorzenie zadłużenia.

Ponownie rozpatrując sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia ... czerwca 2006r. o sygn. akt III SA/Wa .../06 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... września 2004r. o nr ...oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na powyższe orzeczenie Sądu I instancji Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia ... stycznia 2007r. o sygn. akt II GSK .../06 uchylił zaskarżony wyrok WSA z dnia ... czerwca 2006r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd II instancji wyraził pogląd, że przepis art. 74 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych spełnia wymagania określone w art. 92 ust. 2 Konstytucji RP, a przepis § 3 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych został wydany na podstawie i w granicach upoważnienia zawartego w ustawie. Stanowi więc właściwą podstawę prawną do udzielania, w sposób w tym przepisie określony, pracownikom ZUS upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu Zakładu. Prezes ZUS udzielając Dyrektorowi Oddziału upoważnienia, o którym mowa w § 3 ust. 2 pkt 2 statutu nie upoważnia go do działania w swoim imieniu (imieniu Prezesa) lecz w imieniu Zakładu jako organu. Odnosząc się do kwestii podnoszonej przez Sąd w zaskarżonym wyroku i przez ZUS, dotyczącej określenia organu administracyjnego, wydającego decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Naczelny Sądu Administracyjnego wyjaśnił, iż tym organem jest ZUS, a nie Prezes Zakładu.

W piśmie procesowym z dnia ... sierpnia 2007r skierowanym do WSA skarżący M. O. i M. S. podnieśli, iż ZUS decyzją z dnia ....12.2004r. uchylił w całości decyzję ZUS z dnia ....10.2004r. o odpowiedzialności wspólników za zobowiązania byłej spółki cywilnej "M.", z uwagi na brak przepisu szczególnego, który przewidywałby odpowiedzialność osób trzecich za należności z tytułu opłaty dodatkowej, a nastepnie tego samego dnia ZUS wydał "nową" decyzję, w ktorej odstąpił od naliczania kwoty w wysokości ... zł - jako opłaty dodatkowej. Wskazali również, że po likwidacji sklepu zadłużenie wobec ZUS zostało pomniejszone o 60 % poprzez jednorazową wpłatę w kwocie ... zł. W odpowiedzi na w/w pismo procesowe skarżacych pełnomocnik organu w piśmie nadesłanym do Sądu ....09.2007r. wyjaśnił, że w decyzji z dnia ....01.2006r. Prezes ZUS omyłkowo podał, że odmowa umorzenia należności dotyczy także należności z tytułu opłaty dodatkowej. ZUS nie żąda od zobowiązanych uregulowania należności, ponieważ nie ponoszą oni odpowiedzialnośći z tytułu opłaty dodatkowej, a ponownie wydana tego samego dnia decyzja z dnia ....12.2004r. wskazywała prawidłowe zobowiązania składkowe spółki (bez dodatkowej opłaty), za uregulowanie których odpowiadają jej wspólnicy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Stwierdzić należy, że powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga M. O. i S. S. - byłych wspólników s.c "M." jest zasadna w zakresie dotyczacym opłaty dodatkowej.

Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ....10.2004r. przeniósł na wspólników M. O. i S. S. odpowiedzialność za zobowiązania spółki cywilnej "M." z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych oraz z tytułu opłaty dodatkowej. Decyzją z dnia ....12.2004r. o nr ... ZUS uchylił w całości swoją deczyję z dnia ....10.2004r. uzasadniając to brakiem przepisu szczególnego, który przewidywałby odpowiedzialność osób trzecich za należności z tytułu opłaty dodatkowej. Tego samego dnia decyzją o nr ... w oparciu o przepis art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 108 § 1 i art. 115 Ordynacji podatkowej Zakład Ubezpieczeń ponownie stwierdził odpowiedzialnośc wspólników spółki cywilenj "M." za jej zobowiązania z tytułu nieopłaconcyh składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Podkreślić w tym miejscu należy, że wydana w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS odmowna decyzja Zakładu z dnia ....09.2004r. obejmowała zarówno składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy oraz opłatę dodatkową. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) nie uwzględnił stanu prawnego jaki zaistniał na skutek nowo wydanej decyzji ZUS z dnia ....12.2004r. o nr ... przenoszącej odpowiedzialność spółki za jej zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych na jej wspólników (z wyłączeniem opłaty dodatkowej) i decyzją z dnia ... stycznia 2006r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia ....09.2004r. Tym samym orzekł na podstawie niewłaściwie zebranych w sprawie dowodów i okoliczności prawnych, bowiem w pełni akceptując stanowisko wyrażone przez organ I instancji, orzekł również o odmowie umorzenia należności z tytułu opłaty dodatkowej, co do uiszczenia której na podstawie decyzji ZUS z dnia ....12.2004r. o nr ... wspólnicy spółki cywilnej "M." nie byłi zobowiązani.

Z wyżej wskazanych okoliczności Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję Zakładu z dnia ... września 2004r. w zakresie opłaty dodatkowej poprzez wydanie jej z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7 Kodeksu postepowania administracyjnego, na podstawie którego organ administracji publicznej jest obowiązany rozpatrzyć wszystkie dowody zgromadzone lub odzwierciedlone w aktach sprawy w ich wzajemnej łączności.

Nie są natomiast zasadne zdaniem Sądu zarzuty zawarte w skardze uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżących. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżących nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej. Wyjaśnić przy tym należy, że za powstałe zobowiązania wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych byli wspólnicy spółki cywilnej "M." na podstawie decyzji ZUS z dnia ....12.2004r. ponoszą solidarną odpowiedzialność. Tym samym ZUS może dochodzić zaspokojenia zarówno z majątku M. O. jak i S. S. Z kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek (k. ... i ... akt administracyjnych sprawy) wynika, że zobowiązani nie pozostają bez środków do życia. M. O. posiada dwójkę dorosłych dzieci, a na utrzymaniu ma swoją żonę. W wyposażeniu mieszkania znajduje się sprzęt RTV i AGD o wartości ok. 2 tys zł, a wyposażenie jego jadłodajni "C." szacowane jest na ok. 5 tys zł. Ponadto stałym źródłem dochodu zobowiązanego jest miesięczne wynagrodzenie za pracę w pizzerii "V." w wysokości ... zł netto. S. S. również od ... stycznia 2006r. podjął pracę na - etatu w pizzerii "E." w Ł. z miesięcznym wynagrodzeniem ... zł brutto. Jego żona prowadzi działalność gospodarczą, przy czym brak jest w sprawie dowodów świadczących o nieuzyskiwaniu z tego tytułu dochodu. W ocenie Sądu samo oświadczenie skarżącego, że cyt: "żona w dalszym ciągu, prowadząc działalność gospodarczą nie osiąga dochodów" nie jest w sprawie dowodem uzasadniającym tę okoliczność. Zaznaczyć przy tym należy, że z treści oświadczenia o stanie materialnym złożonym dla potrzeb sprawy sądowej wręcz wynika, że dochód żony skarżącego jest znaczny bo wynosi ok. ... zł.

Sąd zauważa ponadto, że w toku postępowania administracyjnego, na wezwanie organu o nadesłanie nowych dowodów mogących wpłynąć na umorzenie zadłużenia wspólnicy nie przedstawili nowych okoliczności, które umożliwiałyby pozytywne rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o wskazany przepis art. 28 us.u.s. Nie złożyli również wniosku o spłatę należności wobec ZUS w formie rat. Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie jest podniesiona przez pełnomocnika organu w odpowiedzi na skargę okolicznośc skutecznie prowadzonej wobec skarżących egzekucji (str. ... odpowiedzi na skargę).

Tym samym w ocenie Sądu prawidłowo ustalono na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżących nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium, jak również w oparciu o istnienie ważnego interesu strony w rozumieniu art. 28 ust 3 u.s.u.s. w związku z treścią przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd jest zdania, że spłacanie istniejących należności leży w zasięgu byłych wspólników spółki cywilnej.

Odnosząc się natomiast do żądania skarżących, którym było uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i umorzenie zadłużenia wyjaśnić należy, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji publicznej. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Oznacza to, że Sąd nie mógł uwzględnić w/w żądania zawartego w skardze. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Stwierdzając zaś, iż decyzja Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) w zakresie opłaty dodatkowej jest wadliwia orzekł o wyeliminowaniu jej w uchylonej części z obrotu prawnego.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt 1 wyroku, zaś w pkt 2 wyroku w części, w której skarga podlegała oddaleniu orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.