Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 117/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2007-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.) Protokolant Referent stażysta Izabela Auguścik-Michułka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2007 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...]r. Nr [...].


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...]r. D. M. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o przyznanie zasiłku rodzinnego na córkę A. M. i syna P. M., dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na córkę i syna oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania niepełnosprawnego syna P.

Do wniosku dołączono m.in. odpisy aktów urodzenia dzieci, orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...]r., zgodnie z którym zaliczono P. M. do osób niepełnosprawnych, odpis protokołu ugody zawartej w dniu [...]r. przed Sądem Rejonowym w R. (sygn. [...]), którą S. M. zobowiązał się łożyć (począwszy od [...]r.) na rzecz córki A. M. i syna P. M. alimenty po [...]zł na każde z dzieci, oświadczenie D. M., że otrzymuje ona alimenty w kwocie określonej wspomnianą ugodą za pośrednictwem pracodawcy zobowiązanego, zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w R., w którym potwierdzono, że D. M. i S. M. złożyli w [...]r. wspólne zeznanie podatkowe (PIT-37), w którym wykazali dochód (pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne) w kwocie [...]zł, odpis wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia [...]r. (sygn. akt [...]), którym orzeczono separację małżeństwa D. M. i S. M., wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi powierzono matce, ograniczając władzę rodzicielską ojca do prawa współdecydowania o istotnych sprawach dzieci; ustalono także sposób korzystania ze wspólnego mieszkania stron (położonego w R. przy ul. [...]) w ten sposób, że D. M. przyznano prawo wyłącznego korzystania z większego pokoju, S. M. – z pokoju mniejszego, a pozostałe pomieszczenia, tj. łazienkę, kuchnię i przedpokój pozostawiono do wspólnego korzystania przez obie strony.

Decyzją z dnia [...]r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R. odmówił przyznania wszystkich objętych powyższym wnioskiem świadczeń. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia [...]r. ustalono, iż S. M. uczestniczy czynnie w wychowywaniu dzieci. Wnioskodawczyni twierdzi co prawda, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z mężem, z którym pozostaje w separacji, jednakże potwierdza, że ojciec odwiedza dzieci w weekendy (czasem także w tygodniu), interesuje się ich losem, zdrowiem, postępami w nauce, a także łoży na ich utrzymanie w formie zasądzonych alimentów,

Dalej organ I instancji podał, że z notatki służbowej sporządzonej w dniu

[...]r. przez pracownika ośrodka po rozmowie z sąsiadką D. M. wynika, że rodzice zamieszkują razem i wspólnie wychowują córkę i syna. Dane uzyskane w miejscu zamieszkania ojca S. M. (u którego według twierdzeń strony zamieszkuje jej były mąż) wskazują natomiast, że S. M. jedynie odwiedza swojego ojca, do którego niejednokrotnie przyjeżdża wraz z dziećmi i D. M..

Wobec powyższych ustaleń organ I instancji odmówił wiarygodności oświadczeniu strony, która twierdzi, że od [...] lat nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego.

Wobec treści art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz opisane powyżej ustalenia faktyczne, a także okoliczność, że D. i S. M. złożyli w [...]r. wspólne zeznanie podatkowe organ I instancji postanowił zaliczyć do członków rodziny wnioskodawczyni S. M.. Określając dochód rodziny uwzględniono zatem dochód S. M. osiągnięty w [...]r. i wyliczono, że w przeliczeniu na jednego członka rodziny wynosi on [...]zł. Wskazana kwota przekracza kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które wobec niepełnosprawności P. M. wynosi 583 zł, nie spełnione jest również dodatkowe kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 3 powołanej ustawy.

W tym stanie rzeczy organ I instancji stwierdził, że stronie nie przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego oraz wnioskowanych dodatków do tego świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji D. M. podniosła, że nieuzasadniona jest odmowa przyznania jej wnioskowanych świadczeń w oparciu o bezpodstawne twierdzenia organu I instancji dotyczące wspólnego wychowywania dzieci i pozostawania małżonków, wobec których orzeczono separację, we wspólnym gospodarstwie domowym. Odwołująca się potwierdziła, że ojciec odwiedza dzieci w weekendy (sporadycznie także w tygodniu) i stara się spędzić z nimi jak najwięcej czasu i wskazała, że uprawnienie S. M. do kontaktowania się z dziećmi potwierdza wyrok sądu dotyczący separacji. Wyjaśniła także, iż wspólne rozliczenie podatku dochodowego od osób fizycznych było jedynym (nie ukrywanym przez stronę) sposobem na uzyskanie dodatkowych środków finansowych na leczenie syna.

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. utrzymano w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego opisano stan faktyczny sprawy. akcentując te ustalenia organu I instancji, które potwierdzają, że S. M. czynnie uczestniczy w wychowywaniu córki i syna i nakazują odmówić wiarygodności oświadczeniu strony, która twierdzi, że od ponad [...] lat nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego.

Dalej organ II instancji przytoczył treść art. 5 ust. 2 i ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także określoną w art. 3 pkt 2 tej ustawy definicję przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny. Wskazano również, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 811) dokumentami potwierdzającymi wysokość dochodu rodziny są m.in. zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, jeżeli dochody te podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, że mając na uwadze treść załączonego do akt wyroku orzekającego separację małżeństwa D. M. i S. M. oraz zaświadczenie potwierdzające, że małżonkowie złożyli za rok podatkowy [...]r. wspólne zeznanie podatkowe należy zaliczyć S. M. do członków rodziny D. M., a jego dochód uzyskany w [...]r. uwzględnić przy badaniu kryterium określonego w art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona podniosła, że rozstrzygnięcia organów obu instancji oparto na niewiarygodnych i nieprecyzyjnych ustaleniach, w tym na danych z notatek służbowych, w których nie zawarto personaliów i podpisów sąsiadów skarżącej. Opisała także swoją trudną sytuację materialną i rodzinną, przywołując rozstrzygnięcia, w których odmówiono jej przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Ponownie oświadczyła, że od kilku lat nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze S. M. i potwierdziła, że jej dzieci mają częsty kontakt z ojcem, co jest szczególnie potrzebne jej niepełnosprawnemu synowi. Strona wyjaśniła również motywy, dla których złożyła wspólne z mężem zeznanie podatkowe.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej. Obejmuje ona zarówno przestrzeganie przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego, jak i przepisów proceduralnych.

Jak wynika z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne badają przede wszystkim czy kwestionowane decyzje wydane w toku postępowania administracyjnego nie uchybiają przepisom prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisom prawa procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zależności od rodzaju stwierdzonego naruszenia prawa – sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zakres kognicji sądów administracyjnych obejmuje również kontrolę, czy zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji publicznej nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością, a więc czy nie zachodzą przesłanki określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej w skrócie k.p.a.

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz.2255 ze zm.) uzależnia przyznanie przewidzianych w niej świadczeń od kryterium dochodowego, określonego w art. 5 ust. 1 i ust. 2. Powołane przepisy stanowią, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom uprawnionym, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504,00 zł. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 583,00 zł. Art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi natomiast, że w przypadku gdy dochód rodziny lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje.

Na mocy art. 2 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez dochód rodziny rozumie się przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Zgodnie z art. 3 pkt 16 powołanej ustawy rodzina w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych obejmuje odpowiednio następujące osoby: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego. Z brzmienia przywołanego przepisu wynika zatem, że ustawodawca określając pojęcie rodziny uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania (por. wyrok NSA z dnia 23 września 2005 r., (sygn. akt OSK 150/05, LEX nr 192108). Skoro zatem, zgodnie z art. 614 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód (chyba że ustawa stanowi inaczej) to niezależnie od faktycznych wzajemnych relacji osobistych i majątkowych pomiędzy małżonkami, wobec których prawomocnym wyrokiem orzeczono separację stwierdzić należy, że z dniem [...]r. (tj. z dniem uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w G. [...]r., sygn. akt [...]), S. M. przestał być członkiem rodziny D. M. w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazać należy, że ustawodawca określając wyznaczniki ustalania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych sprecyzował jedynie czasokres, w którym uzyskany dochód stanowi podstawę wyliczenia dochodu rodziny, zdefiniowanego w art. 2 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kierując się potrzebą przyjęcia możliwie zobiektywizowanych wyznaczników sytuacji majątkowej osób wnioskujących o świadczenia rodzinne nakazano oceniać sytuację ekonomiczną stron w oparciu o dochód rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Nie wskazano natomiast żadnych kryteriów czasowych dotyczących ustalania składu osobowego rodziny strony wnioskującej o świadczenia rodzinne. Mając na uwadze, że co do zasady, organ administracji bierze pod uwagę stan faktyczny istniejący w dacie wydawania decyzji, a także okoliczność, że świadczenia rodzinne mają dostarczyć uprawnionym środków na finansowanie bieżących potrzeb rodziny przyjąć należy, że skład osobowy rodziny D. M. należało określić według stanu istniejącego w [...]r.

Jak wykazano powyżej S. M., wobec prawomocnego orzeczenia o separacji małżeństwa D. M. i S. M. nie był w [...]r. członkiem rodziny skarżącej w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem jego dochód uzyskany w [...]r. nie mógł być uwzględniony w wyliczeniach dokonanych w oparciu o art. 2 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Podkreślić należy, iż wskazywana przez ograny obu instancji okoliczność, że D. M. i S. M., korzystając z uprawnienia określonego w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.), złożyli wspólne zeznanie podatkowe za rok podatkowy [...] nie może stanowić podstawy zaliczenia S. M. do członków rodziny strony, ani też przesłanki uwzględnienia jego dochodu uzyskanego w [...]r. przy ustalaniu czy spełnione zostało kryterium określone w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje bowiem żadnych skutków związanych ze wspólnym lub odrębnym opodatkowaniem dochodów członków rodziny osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia; kryterium to nie rzutuje także na status prawny rodziny, o którym mowa w art. 3 pkt 16, a także nie jest, jak wynikałoby ze stanowiska organów obu instancji, dostatecznym potwierdzeniem (nieistotnej zresztą w przedmiotowej sprawie przesłanki), że opodatkowani łącznie podatnicy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe.

Ponownie rozpoznając wniosek strony o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków do tego świadczenia organ uwzględni wskazane powyżej reguły ustalania składu osobowego rodziny skarżącej, w szczególności zasadę, że małżonek osoby wnioskującej o świadczenie rodzinne pozostający w prawomocnie orzeczonej separacji nie jest członkiem jej rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wobec powyższego stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zakres, w jakim należy uzupełnić dotychczasowe postępowanie dowodowe czyni zasadnym uchylenie nie tylko decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., ale także utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, do czego sąd administracyjny jest uprawniony na mocy art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W tym stanie rzeczy Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 135 tej ustawy uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r.

Decyzja o odmowie przyznania świadczeń rodzinnych nie może być wykonywana, a zatem bezprzedmiotowe byłoby orzekanie o jej wykonalności, o którym mowa w art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Nie orzeczono również o kosztach postępowania, gdyż strona, która nie złożyła wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, na mocy art. 239 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, objęta jest ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych.