Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 578/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7,77, par. 1, art. 80, 107 par. 3, art. 105 par.1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia del. WSA Iwona Kosińska Protokolant: starszy inspektor sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zrzeszenia [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 72/15 w sprawie ze skargi Zrzeszenia [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 72/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę Zrzeszenia [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] listopada 2014 r.) Wojewoda [...] (dalej Wojewoda) po rozpatrzeniu odwołania Zrzeszenia [...] od decyzji Prezydenta [...] (dalej Prezydent) z dnia [...] września 2014 r. [nr [...]; dalej decyzja z [...] września 2014 r.] umarzającej postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz Zrzeszenia [...] (dalej Zrzeszenie, skarżący) z tytułu wywłaszczenia orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1951 r. [nr [...] ] (dalej orzeczenie z [...] października 1951 r.) nieruchomości położonej w L. przy ulicy [...], stanowiącej własność Stowarzyszenia [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję .

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że pismem z 7 września 2010 r. Zrzeszenie wniosło do Ministra Infrastruktury o zapłatę wraz z odsetkami odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w L. przy ulicy [...], o powierzchni 803 m2, objętej księgą hipoteczną numer [...]. W toku prowadzonego postępowania organy administracji ustaliły, że Zarządzenie nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] listopada 1949 r. "w sprawie powołania przymusowych zrzeszeń prywatnego handlu i usług" (dalej Zarządzenie nr [...]), przewidywało powołanie w każdym mieście powiatowym i w każdym mieście wydzielonym z powiatu, jednego przymusowego zrzeszenia dla przedsiębiorstw prowadzących na terenie powiatu lub miasta wydzielonego samoistnie przedsiębiorstwa handlowe lub usługowe. Statuty zrzeszeń powiatowych winny przewidywać obowiązek przystąpienia do Wojewódzkiego Związku Zrzeszeń, a statuty Wojewódzkich Związków Zrzeszeń przewidywać winny obowiązek przystąpienia do Naczelnej Rady Zrzeszeń Kupieckich R.P. Powyższe zarządzenie nie zawiera zapisów wskazujących, że Wojewódzki Związek Zrzeszeń jest następcą prawnym funkcjonujących w chwili ogłoszenia zarządzenia stowarzyszeń kupieckich na terenie województwa [...]. Nie zawiera żadnych postanowień o obowiązkowym przekazaniu majątku, praw i obowiązków. Dlatego organy orzekające w niniejszej sprawie uznały, że Zrzeszenie nie jest następcą prawnym Stowarzyszenia Kupców Polskich (dalej Stowarzyszenie Kupców). O następstwie takim nie może świadczyć treść oświadczenia z 2 sierpnia 1965 r. Naczelnej Rady Zrzeszeń Prywatnego Handlu i Usług PRL o tym, że Stowarzyszenie Kupców Polskich przekształcone zostało w Wojewódzkie Zrzeszenie Prywatnego Handlu i Usług w [...] (dalej Wojewódzkie Zrzeszenie) i jako następca prawny Stowarzyszenia przejęło jego majątek. O sukcesji wg Wojewody nie może świadczyć treść pisma z 9 lutego 2005 r. Naczelnej Rady Zrzeszeń Handlu i Usług, z którego wynika, że zgodnie z Zarządzeniem nr [...] powołanie zrzeszeń prywatnego handlu i usług spowodowało przymusowe przekształcenie Stowarzyszenia Kupców Polskich w [...] w Wojewódzkie Zrzeszenie Prywatnego Handlu i Usług w [...]. Wymienione oświadczenia nie mają mocy dokumentu urzędowego, nie znajdują potwierdzenia w przepisach prawa i w zgromadzonym materiale dowodowym. Analiza akt sprawy wskazuje, że stowarzyszenie Związku Zrzeszeń było odrębnym podmiotem. W toku postępowania wywłaszczeniowego, znajdując się w stanie likwidacji, działało we własnym imieniu i przez własnych przedstawicieli. Z komisyjnego opisu nieruchomości z 22 marca 1951 r. wynika, że w czynnościach uczestniczył przedstawiciel Stowarzyszenia Kupców Polskich w [...] w likwidacji. Z protokołu rozprawy wywłaszczeniowej z 7 maja 1951 r. wynika, że Stowarzyszenie reprezentowane było przez sekretarza zarządu i dyrektora Stowarzyszenia.

Zarządzenie nr [...] nie weszło w życie w części dotyczącej utworzenia przymusowych zrzeszeń w każdym mieście powiatowym lub wydzielonym z powiatu. Zarząd Związku Zrzeszeń Kupieckich podjął dnia [...] listopada 1950 r. uchwałę o likwidacji istniejących Powiatowych Stowarzyszeń, przejściu na organizację jednostopniową i przekształceniu Związku na Wojewódzkie Stowarzyszenie z dniem 1 stycznia 1951 r. Jedyną legitymowaną przez władzę organizacją zrzeszającą kupców stało się Wojewódzkie Zrzeszenie Prywatnego Handlu i Usług w [...]. Jego statut w § 65 stanowi, że zrzeszenie jest następcą prawnym b. organizacji pod nazwą Wojewódzki Związek Zrzeszeń Kupieckich. Obie organizacje posiadały jednak odmienną strukturę. O ile założycielami i członkami Związku Zrzeszeń w myśl jego statutu były zrzeszenia przemysłowe m.in. Stowarzyszenie Kupców Polskich w [...] , [...] , [...] i [...], które w ramach związku zachowały pełną odrębność finansową i organizacyjną, o tyle Wojewódzkie Zrzeszenie Prywatnego Handlu i Usług w [...] skupiało bezpośrednio wszystkie osoby fizyczne i nieuspołecznione osoby prawne prowadzące w okręgu Zrzeszenia zarobkową działalność gospodarczą w zakresie handlu i usług, a członkostwo było obowiązkowe. Wskazane różnice w strukturze obu zrzeszeń, jak i zapis § 65 statutu Wojewódzkiego Zrzeszenia Prywatnego Handlu i Usług o następstwie prawnym po Związku Zrzeszeń Kupieckich, nie zaś po Stowarzyszeniu Kupców Polskich nie pozwala, przy braku innych dowodów, na stwierdzenie o ciągłości prawnej między wnioskodawcą, a wymienionym Stowarzyszeniem Kupców. By osoba fizyczna lub prawna powołująca się na następstwo prawne strony postępowania administracyjnego, mogła wstąpić w miejsce dotychczasowej strony, postępowanie musi być w toku. Nie można wstąpić w charakterze następcy prawnego strony do postępowania, które się zakończyło czy też takiego, które nigdy nie zostało wszczęte. W niniejszym przypadku postępowanie dotyczące wypłaty odszkodowania nie zostało zainicjowane, nie został bowiem złożony wniosek o jego ustalenie i wypłatę.

Niezależnie od tych argumentów Wojewoda podniósł, że w sprawie nastąpiło przedawnienie roszczenia odszkodowawczego. Podstawę prawną orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej o wywłaszczeniu stanowiły przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych [Dz. U. nr 27, poz. 197, zm. nr 55, poz. 438, dalej dekret z 1949 r.]. Dekret ten pełnił rolę ustawy wywłaszczeniowej. Dopiero z dniem wejścia w życie jego nowelizacji tj. od dnia 31 stycznia 1952 r., którą dodano art. 38a ust. 1 (później po zmianach numeracji i opublikowaniu tekstu jednolitego – art. 39), wprowadzono zasadę trzyletniego terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych, biegnącego od dnia uzyskania przez orzeczenie o wywłaszczeniu przymiotu ostateczności w toku instancji. Termin ten orzecznictwo potraktowało jako obowiązujący zarówno dla roszczenia o odszkodowanie pieniężne, jak i w formie nieruchomości zamiennej. W nowelizacji uregulowano kwestie intertemporalne. Wskazano datę jej wejścia w życie jako początek przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji lub prawomocne przed tym dniem, a roszczenie nie uległo jeszcze przedawnieniu.

W skardze na decyzję z [...] listopada 2014 r. pełnomocnik Zrzeszenia [...] wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7 i 77 § 1, art. 28 w zw. z art. 80, art. 105 § 1, art.107 § 3 kpa i art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami [Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze zm., dalej ugn].

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Zrzeszenia podniósł, że przy ustalaniu następstwa prawnego po Stowarzyszeniu Kupców Polskich w [...] [...] organy administracji pominęły złożone przez stronę dokumenty, np. pismo z 26 lutego 1951 r. Prezydium Rady Ministrów, a inne dowody dotyczące tej kwestii oceniono błędnie. W innych postępowaniach to następstwo prawne nie było kwestionowane. Organy błędnie zastosowały art. 105 § 1 kpa, bowiem w świetle orzecznictwa i doktryny bezprzedmiotowość oznacza brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę co do istoty. Również uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada przesłankom wynikającym z art. 107 § 3 kpa, bowiem Wojewoda nie dokonał oceny wszystkich dowodów, m.in. wyżej powołanego pisma Prezydium Rady Ministrów. Skutkiem tych naruszeń prawa jest naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepis ten ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. sprzed 1 stycznia 2011 r. Z akt sprawy wynika, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone ani też nie została przyznana nieruchomość zamienna, mimo że wniosek o przyznanie takiej nieruchomości dyrektor Stowarzyszenia Kupców Polskich złożył podczas rozprawy wywłaszczeniowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem II SA/Lu 72/15 na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że w postępowaniu administracyjnym wydanie prawidłowej decyzji w każdym przypadku winno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego istniejącego w sprawie, stosownie do art. 7 i 77 § 1 kpa. Obowiązek ten dotyczy również organu odwoławczego, gdyż celem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej, co oznacza, że organ ten ma obowiązek rozpoznać wszystkie żądania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji. W ocenie Sądu I instancji organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie dokonały wnikliwej analizy materiału dowodowego i prawidłowo oceniły, że Zrzeszenie wykazało swoje następstwo prawne po Zrzeszeniu Prywatnego Handlu i Usług w [...], a także następstwo wspomnianej organizacji po Wojewódzkim Zrzeszeniu Handlu i Usług (nie zaś po Stowarzyszeniu Kupców Polskich w [...]). Ciągłość prawna między wymienionymi podmiotami wynika z postanowień sądowych o wpisie do rejestru samorządów gospodarczych, a w przypadku przekształcenia stwierdzonego postanowieniem Sądu z 8 lutego 1990 r., również ze statutu oraz przepisów prawa materialnego, które precyzyjnie określały warunki przekształcenia podmiotowego oraz związane z nim skutki w sferze majątkowej. Organy uwzględniły, że Wojewódzkie Zrzeszenie Prywatnego Handlu i Usług jest prawnym następcą Wojewódzkiego Związku Zrzeszeń Kupieckich na terenie Województwa [...], co wynika z uchwały Zarządu Wojewódzkiego Związku Zrzeszeń z dnia [...] listopada 1950 r. i statutu Wojewódzkiego Zrzeszenia. Słusznie podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że o tym, że Stowarzyszenie Kupców Polskich stanowiło odrębny podmiot świadczy fakt, że w toku postępowania wywłaszczeniowego znajdując się w stanie likwidacji, przed organami państwowymi działało we własnym imieniu, przez własnych przedstawicieli, opierając interes prawny na prawie własności nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a więc mając przymiot strony. Wbrew zarzutom skargi organy dokonały także oceny złożonego przez skarżącego pisma z 26 lutego 1951 r. Prezydium Rady Ministrów. Z pisma tego wynikało, że Stowarzyszenie Kupców Polskich w tej dacie nie istniało, a jego majątek przejął inny podmiot, podczas gdy z innych dokumentów wynika, że rozprawa wywłaszczeniowa odbyła się dnia 7 maja 1951 r. i brał w niej udział sekretarz i dyrektor Stowarzyszenia. Sąd w całości podzielił ustalenia dokonane przez organy również w tym zakresie. Oceny tego pisma organy dokonały w kontekście całego materiału dowodowego, czemu dały wyraz w obszernym uzasadnieniu. Słusznie organy podkreśliły, że uznanie statusu strony w innym postępowaniu, przed innym organem administracji publicznej czy sądem, nie zwalnia organu prowadzącego indywidualne postępowanie administracyjne z obowiązku ustalenia, czy wnioskodawca korzysta z przymiotu strony, szczególnie wówczas gdy ma do czynienia z następstwem prawnym i dowody przedstawione przez wnioskodawcę budzą wątpliwości organu w tym zakresie. Badanie czy wnioskodawca postępowania administracyjnego ma przymiot strony, tj. czy ma interes prawny w danej sprawie jest podstawowym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie. Uznając, że postępowanie wszczęto na wniosek podmiotu, który nie ma interesu prawnego, zasadnym było umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa.

Sąd I instancji podzielił stanowisko organów jako dodatkowy argument, że roszczenie odszkodowawcze w niniejszej sprawie uległo przedawnieniu.

Podstawą materialnoprawną orzeczenia z [...] października 1951 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] były przepisy dekretu z 26 czerwca 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. nr 27, poz. 197 i nr 55 poz. 438). Podczas rozprawy administracyjnej dnia 7 maja 1951 r. przedstawiciel Stowarzyszenia Kupców Polskich wniósł o przyznanie nieruchomości zamiennej. W odpowiedzi na ten wniosek przedstawiciel Akademii Medycznej poinformował, że zgodnie z obowiązującymi przepisami nieruchomość zamienna nie przysługuje. Stanowisko takie zgodne było z ówczesnym stanem prawnym. Możliwe było złożenie wniosku o odszkodowanie, jednak wniosek taki nie został złożony. Powołany dekret zmieniono ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającą dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 31 stycznia 1952 r. nr 4, poz. 25, dalej ustawa z 1951 r.). W art. 2 ustawy z 1951 r. wskazano, że tracą moc wszystkie dotychczasowe przepisy w sprawach, dotyczących wywłaszczenia nieruchomości. Z art. 7 ust. 1 wynika, że postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania w sprawach wymienionych w art. 5 i 6, które nie zostały ostatecznie zakończone, będzie prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. R.P. nr 27, poz. 197 i nr 55, poz. 438) zarówno co do wysokości i trybu ustalenia odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania. W art. 9 ww. ustawy znalazła się regulacja, zgodnie z którą terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie niniejszej ustawy – zaczynają biec od daty wejścia w życie tej ustawy. Jeżeli w powyższych sprawach przedawnienie – stosownie do przepisów dotychczasowych – nastąpiło we wcześniejszym terminie, przedawnienie następuje w terminie, obliczonym według przepisów dotychczasowych. Przepisami tej ustawy wprowadzono do dekretu z 1949 r., art. 38a ust. 1, zgodnie z którym roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11.1.2012 r. I OSK 1572/10, że przewidziany w art. 9 ustawy z 1951 r. termin, mimo że został określony jako przedawnienie, jest w istocie określonym przez ustawodawcę terminem dochodzenia roszczenia o odszkodowanie, który jest terminem materialnym. Termin materialny to okres, w którym może nastąpić ukształtowanie praw i obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Termin taki należy odróżnić od terminu procesowego, który stanowi okres do dokonania określonej czynności procesowej przez podmioty postępowania administracyjnego. O ile upływ procesowego terminu załatwienia sprawy nie pozbawia organu administracji publicznej kompetencji do jej załatwienia, o tyle upływ terminu materialnego odnoszący się do strony powoduje wygaśnięcie praw lub obowiązków o charakterze materialnym, tj. uprawnienia (roszczenia), a termin ten nie podlega przedłużeniu lub przywróceniu. Terminy materialne są to terminy do dokonania czynności wywołującej skutki materialnoprawne, a upływ takiego terminu skutkujący przedawnienie roszczenia powoduje, że stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że do dnia 31 stycznia 1955 r., to jest do dnia, o którym mowa w art. 9 ustawy z 1951 r. nie został złożony wniosek o przyznanie odszkodowania, oznacza to upływ terminu do dochodzenia roszczenia o odszkodowanie, a co za tym idzie wygaśnięcie uprawnienia do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Uchybienie terminu materialnego wywołuje wygaśnięcie praw o charakterze materialnoprawnym, a przepisy nie przewidują możliwości prawnych obrony przed skutkami uchybienia terminu prawa materialnego. Przepis ten odnosi się wprost do sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie, bowiem określa terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie przed wejściem w życie tej ustawy, tj. przed 31 stycznia 1952 r., co miało miejsce w niniejszej sprawie. Także i z tego względu zasadne było umorzenie postępowania (B. Adamiak - glosa do wyroku NSA z 26.8.1999 r. V SA 708/99, OSP 2000/9/134). Wobec powyższych rozważań uznać należy, że całkowicie bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn i ewentualne rozważania dotyczące zastosowania tego przepisu do stanów faktycznych sprzed wejścia jej w życie nie mają żadnego znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy.

Skargę kasacyjną od wyroku II SA/Lu 72/15 wywiodło Zrzeszenie [...] , reprezentowane przez r. pr. P. S., które zaskarżyło wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy: art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80, 107 § 3, art. 105 § 1 kpa przez wadliwe wykonanie funkcji kontrolnej i wskutek tego nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia wskazanych przepisów kpa przez organ administracji, w tym:

1. art. 7 i 77 § 1 kpa przez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niezebrania i nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;

2. art. 80 kpa przez ustalenie istotnych okoliczności sprawy z pominięciem części materiału dowodowego;

3. art. 107 § 3 kpa przez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji przyczyn, dla których niektórym dowodom organ odmówił mocy dowodowej;

4. art. 105 § 1 kpa przez niewłaściwe zastosowanie.

Skarżący kasacyjnie wniósł o: rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie; uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie; zasądzenie od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Na rozprawie dnia 1 grudnia 2017 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie cofnął zarzut naruszenia art. 1 § 2 pusa. Podkreślił, że następstwo prawne Zrzeszenia Stowarzyszenia Kupców Polskich nigdy nie było kwestionowane, a prawidłowość przeprowadzenia postępowania dowodowego mogłaby usunąć wątpliwości związane z charakterem istniejących dokumentów. W okresie kiedy doszło do likwidacji Stowarzyszenia Kupców Polskich, nie były stosowane standardy współcześnie znane prawu i praktyce administracyjnej. W szczególności zwrócił uwagę na niezasadne pominięcie pisma Prezydium Rady Ministrów z 26 lutego 1951 r.

Prezes Zrzeszenia dodatkowo wyjaśnił, że istniejące dokumenty, w szczególności protokoły z zebrań władz zarówno Stowarzyszenia Kupców jak i utworzonego w 1949 r. przymusowego zrzeszenia dowodzą, że do zmiany organizacyjnej doszło z wykorzystaniem istniejących struktur poprzedniej organizacji. Nowe zrzeszenie zbudowano w oparciu o terenowe i centralne struktury stowarzyszenia, a protokoły świadczą o ciągłości działalności, zaś brak formalnych uchwał jest jedynie skutkiem ówczesnej praktyki i odmiennych standardów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 183 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie została oparta wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 ppsa tj. na naruszeniu przepisów postępowania.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Niezasadny okazał się zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 80, 107 § 3 i art. 105 § 1 kpa.

To że w innych postępowaniach status Zrzeszenia [...] jako strony nie był kwestionowany, nie pozwala na przyjęcie, że doszło do przesądzenia, że Zrzeszenie jest następcą prawnym Stowarzyszenia Kupców Polskich w [...].

Trafnie Sąd I instancji aprobował pogląd Prezydenta [...], że uznanie statusu strony w innym postępowaniu, przed innym organem administracji publicznej czy sądem, nie zwalnia organu prowadzącego indywidualne postępowanie administracyjne z obowiązku ustalenia, czy wnioskodawca korzysta z przymiotu strony, szczególnie gdy ma do czynienia z następstwem prawnym. Badanie czy wnioskodawca ma przymiot strony, tj. czy ma interes prawny w danej sprawie, jest podstawowym obowiązkiem organu (s. 12/13 decyzji z [...] września 2014 r.; s. 6 uzasadnienia wyroku II SA/Lu 72/15).

O legitymacji skarżącego w postępowaniu kontrolowanym wyrokiem II SA/Lu 72/15, nie przesądził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 8.8.2007 r. I SA/Wa 740/07, bowiem mógł to uczynić wyłącznie w oparciu o art. 170 i 171 ppsa. W uzasadnieniu uchwały 7 Sędziów z dnia 7 grudnia 2009 r. I OPS 6/09 (ONSAiWSA 2010/2/18) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że podejmując próbę odpowiedzi na pytanie postawione we wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich: "Czy żądanie strony stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skarga została prawomocnie oddalona przez sąd administracyjny, może zostać załatwione przez organ administracji publicznej przez wydanie decyzji na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), czy też organ powinien wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 157 § 3 tej ustawy?", uregulowania te trzeba rozpatrywać wraz z art. 171 ppsa, w myśl którego prawomocny wyrok ma powagę rzeczy osądzonej "tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia". Z kolei art. 170 ppsa stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że fakt utrzymania w mocy decyzji na skutek oddalenia skargi na nią przez sąd administracyjny zamyka organom administracji legitymowanym do uruchomienia nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego możliwość pozbawienia jej mocy wiążącej, jednakże tylko "w takim zakresie, w jakim przyczyny tej wadliwości objęte są zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego" (T. Woś w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2009, s. 515). Z tezą tą kłócą się jednak dalsze spostrzeżenia autora, że niedopuszczalne jest stwierdzenie nieważności "decyzji prawomocnej" (takiej, od której prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego oddalono skargę), a wszystkie przyczyny nieważności "mogą zostać ujawnione w postępowaniu przed sądem administracyjnym". Ich zasadność podważa choćby uregulowanie wprowadzone przepisem art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Mimo kierowanych pod jego adresem zastrzeżeń, musi ono być uznane za przejaw poczucia realizmu ustawodawcy, który - licząc się z możliwością niedostrzeżenia przez sąd administracyjny jednej z wad kwalifikujących do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji - potraktował to jako okoliczność stanowiącą wyjątek od zasady określonej w § 1.

Pogląd ten, zaprezentowany w uzasadnieniu uchwały I OPS 6/09 (ONSAiWSA 2010/2/18, s. 42-43), Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie w pełni podziela. Trafnie Sąd I instancji w wyroku II SA/Lu 72/15 aprobował pogląd wyrażony w decyzji z [...] września 2014 r., że z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2007 r. I SA/Wa 740/07 wynika, że "Sąd nie przeprowadził analizy dokumentów legitymujących skarżącego w przedmiotowym postępowaniu, tym samym uznając jego status strony... organ ustalił, że wnioskodawca również na potrzeby niniejszego postępowania przedstawił dokumenty wykazane w postępowaniu prowadzonym przed Ministrem Budownictwa" (s. 12 decyzji z [...] września 2014 r.). Tym samym organy obu instancji w postępowaniu kontrolowanym wyrokiem II SA/Lu 72/15 nie miały obowiązku prowadzenia dowodów z dokumentów zgromadzonych w postępowaniu kontrolowanym wyrokiem I SA/Wa 740/07 (art. 7, 77 § 1 kpa), bowiem nie były to inne dokumenty w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (art. 78 § 1 kpa; B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2017, nb 2), niż zgromadzone w sprawie, w której Sąd orzekł wyrokiem II SA/Lu 72/15. Skarżący kasacyjnie nie wskazuje żadnego dowodu, który wbrew obowiązkowi nie został przeprowadzony, a które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nietrafnie zatem autor skargi kasacyjnej podnosi naruszenie art. 7 i 77 § 1 kpa.

Trafnie Sąd I instancji uznał, że organy obu instancji dokonały wnikliwej analizy materiału dowodowego i prawidłowo oceniły, że skarżące Zrzeszenie nie wykazało następstwa prawnego po Stowarzyszeniu Kupców Polskich w [...] (s. 5-6 uzasadnienia II SA/Lu 72/15). W szczególności organy dokonały szczególnie starannej oceny dowodu z pisma Zastępcy Dyrektora Biura Naczelnika Wydziału Prezydium Rady Ministrów z 26 lutego 1951 r. (dalej pismo z 26 lutego 1951 r.; k. 102 akt administracyjnych). Prawidłowo Prezydent [...] wskazał, że pismo z 26 lutego 1951 r. stanowiło odpowiedź na pismo z 6 lutego 1951 r. Rektora Akademii Medycznej w [...], skierowanego do Zespołu II Biura Społeczno-Administracyjnego Prezydium Rady Ministrów, z zapytaniem, czy Stowarzyszenia Kupców Polskich są rozwiązane, względnie w jakim czasie przewidziane są do rozwiązania, kto i kiedy przejmie majątek tych instytucji. Podpisujący pismo z 26 lutego 1951 r. nie był piastunem organu; poinformował Akademię Medyczną w [...], że w sprawie przeznaczenia nieruchomości b. stow. Kupców Polskich w [...] należy zwrócić się do Wojewódzkiego Związku Zrzeszeń Prywatnego Handlu i Usług (...) ponieważ związek ten przejął majątek b. stow. Kupców Polskich i w dalszym ciągu nim dysponuje. Organ trafnie skonfrontował ową informację w świetle pozostałych, zebranych w sprawie dowodów i uznał, że informacja ta nie była prawdziwa. W piśmie z 6 lutego 1951 r. (zatem z tej samej daty co pismo kierowane do Prezydium Rady Ministrów), skierowanym do Przewodniczącego Komisji Planowania Gospodarczego w Warszawie, Rektor Akademii Medycznej w [...] wskazał, że na podstawie danych otrzymanych z Wydziału Społeczno-Administracyjnego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], Stowarzyszenia Kupców Polskich w [...] i podlega Naczelnej Radzie Związków Zrzeszeń Kupieckich z siedzibą w Warszawie (...) według nieoficjalnych danych majątek tych instytucji ma być przekazany, a one same mają ulec likwidacji (k. 107 akt administracyjnych). Konkretnych wiadomości władze nie udzieliły.

Słusznie organy obu instancji skonfrontowały pismo z 26 lutego 1951 r. z pozostałymi dokumentami zgromadzonymi w sprawie i wyprowadziły z nich trafny wniosek. Skoro po dniu 26 lutego 1951 r. w księdze hipotecznej nr [...] jako właściciel przedmiotowej nieruchomości nadal wpisane było Stowarzyszenia Kupców Polskich w [...] w likwidacji (protokół rozprawy wywłaszczeniowej z 7 maja 1951 r.; k. 12 akt administracyjnych); w komisyjnym opisie nieruchomości dnia 22 marca 1951 r. położonych w [...] przy ul. [...] uczestniczył J. M. przedstawiciel Stowarzyszenia Kupców Polskich w [...] w likwidacji (protokół z 22 marca 1951 r.); w rozprawie wywłaszczeniowej dnia 7 maja 1951 r. uczestniczyli: L. J. - sekretarz Zarządu Stowarzyszenia Kupców Polskich w [...] w likwidacji; E. Z. – dyrektor Stowarzyszenia Kupców [Polskich w [...] w likwidacji] i składali oświadczenia i wnioski; adresatem decyzji z [...] października 1951 r. było Stowarzyszenie Kupców Polskich w [...] w likwidacji, to brak było podstaw do przyjęcia, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości (czy to na skutek sukcesji generalnej bądź sukcesji singularnej) stał się Związek Zrzeszeń Kupieckich na terenie Województwa [...] (s. 7-12 decyzji z [...] września 2014 r.; s. 6-11 decyzji z [...] listopada 2014 r.; s. 5-6 uzasadnienia wyroku II SA/Lu 72/15).

Oceny tej nie podważa treść oświadczenia E. Z., w którym wskazał w szczególności, że "... fakt zbycia majątku Stowarzyszenia nie leży w kompetencji Zarządu lecz Walnego Zgromadzenia, które z uwagi na krótki termin nie mogło być zwołane. Z uwagi na to, że majątek Stow.[arzyszenia] Kupców Polski[ch] przejmuje przymusowo organizacja p.n. "Woj. Zrzeszenie Prywatnego Handlu i Usług" powołane do życia zarządzeniem Min. Handlu Wewnętrz...". Ocena dowodów winna uwzględniać fakty znane z urzędu (art. 106 § 4 ppsa).

W przypadku kontroli przez sąd administracyjny postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją, wydaną w postępowaniu rozpoznawczym, sąd administracyjny co do zasady kontroluje, czy organy administracji publicznej dokonały w sposób prawidłowy ustaleń stanu faktycznego (wyrok NSA z: 7.2.2001 r., V SA 671/00, Lex 50129; 7.2.2006 r., II GSK 359/05, ONSAiWSA 2006/5/145, akceptowane przez J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 292-293, uw. 6, 7). Podstawą orzekania dla sądu administracyjnego w jest w takich sprawach w zasadzie cały materiał faktyczny i dowodowy zgromadzony w postępowaniu przed organem administracji (art. 133 § 1 ppsa). Poza tym sąd bierze pod uwagę fakty powszechnie znane (art. 106 § 4 ppsa) i może wziąć pod uwagę dowody uzupełniające z dokumentów (art. 106 § 3 ppsa; J.P. Tarno – op. cit., s. 292, uw. 6). Celem postępowania dowodowego, o którym stanowi art. 106 § 3 ppsa, nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej.

Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego i w doktrynie jest pogląd, że ustawowe określenie "fakty powszechnie znane" (art. 228 § 1 kpc, art. 77 § 4 kpa, art. 153 kpk z 1969 r., art. 168 kpk z 6 czerwca 1997 r. - Dz. U. z 2017 r., poz. 1904, art. 106 § 4 ppsa) obejmuje również fakty historyczne, utrwalone w piśmiennictwie naukowym - te relacje o pewnych mających miejsce w przeszłości zdarzeniach, w tym także politycznych, które w sposób zgodny z zasadami metodologii naukowej, a więc w oparciu o różnorakie źródła, ujawnione zostały przez historyków (wyrok SN z 9.3.1993 r. WRN 8/93, OSNKW 1993/7-8/49; OSP 1994/6/117 z glosą J. Tylmana; WPP 1994/2/101 z glosą S. Przyjemskiego; PS 1996/4/67 z omówieniem J. Gudowskiego; PS 1996/5/38 z omówieniem Z. Dody i J. Grajewskiego, akceptowane przez J. Gudowskiego, Kodeks postępowania cywilnego - tekst, orzecznictwo, piśmiennictwo, W. Pr. 1998 t. 1 s. 473 uw. 8). Fakty powszechnie znane ma obowiązek brać pod uwagę organ administracji publicznej (art. 77 § 4 kpa) i sąd administracyjny (art. 106 § 4 ppsa).

Po wystąpieniu H. M. na Plenum KC PZPR 13-14.4.1947 r., w czerwcu 1947 r. PPR zapoczątkowała "bitwę o handel", której politycznym celem – po wcześniejszym zniszczeniu jako grup społecznych ziemiaństwa i właścicieli fabryk – stało się zniszczenie warstwy kupców, niezależnych dzięki własnym warsztatom pracy. Pod hasłem walki ze spekulacją, przy pomocy natężonej propagandy, środków administracyjnych, fiskalnych i karnych, doprowadzono do znaczącej likwidacji sieci sklepów prywatnych. W latach 1947-49 sieć sklepów prywatnych zmalała ze 184.000 do 98.000. Liczba spółdzielni spożywców spadła z 5.600 do ok. 500 (hasło "bitwa o handel" w: red. A. Friszke, E. C. Król, Encyklopedia szkolna WSiP, 2004, s. 83-84; Z. Landau, Gospodarka Polski Ludowej, WSiP 1994, s. 31-32). Za odpowiedzialnych za wszystkie negatywne zdarzenia związane z zaopatrzeniem uznano prywatnych przedsiębiorców. Diagnozując przyczynę tego stanu, rozpowszechniono tezę o zaostrzającej się walce klasowej, w której antagonistą proletariatu uczyniono kupców, rzemieślników i restauratorów. Wybór ten wiązał się z brakiem możliwości wytypowania innych grup społecznych, ponieważ reforma rolna i nacjonalizacja przemysłu wyeliminowały już ze struktury społecznej większość osób spełniających kryteria pojęcia kapitalisty według założeń doktryny marksistowskiej. Prowadzono działania będące połączeniem nacjonalizacji faktycznej i nacjonalizacji kapitałów (A. Stelmachowski, Modele własności i ich uwarunkowania społeczno-ustrojowe, w: red. T. Dybowski, Prawo rzeczowe, C.H. Beck 2007, s. 100-101). Zniesiono instytucje samorządu gospodarczego i wydziały handlowe w sądach okręgowych (A. Machnikowska, Prawo własności w Polsce w latach 1944-1981. Studium historycznoprawne, Wyd. Uniwersytetu Gdańskiego 2010, s. 546-558).

Z uwagi na zmienność metod, którymi zwalczano prywatny handel, ani Zastępca Dyrektora Biura Naczelnika Wydziału Prezydium Rady Ministrów w piśmie z 26 lutego 1951 r., ani Wydział Społeczno-Administracyjnego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] przed dniem 6 lutego 1951 r., ani przedstawiciele Stowarzyszenia Kupców Polskich w [...] – w tym w szczególności dyrektor Zrzeszenia Kupców w [...] E. Z. dnia 7 maja 1951 r. nie wiedzieli w sposób weryfikowalny, co stanie się z majątkiem Stowarzyszenia Kupców Polskich w [...] – w szczególności z przedmiotową nieruchomością. Skutkiem intensywnego stosowania przeciwko kupcom metod "bitwy o handel", nastąpił "proces likwidacyjny prywatnych przedsiębiorstw państwowych w terenie. Wobec wzmagających likwidacji – istniejące Powiatowe Stowarzyszenia w [...] , [...] i [...], przestają być jednostkami samowystarczającymi finansowo(...) Ten stan rzeczy wymaga przeprowadzenia reorganizacji, a mianowicie zlikwidowania Powiatowych S.K.P. i przekształcenia Woj. Związku na Woj. Stowarzyszenie tj. wprowadzenia organizacji jednostopniowej obejmującej swą działalnością cały teren Województwa" (wystąpienie dyr. E. Z. przed podjęciem uchwały Zarządu Związku Zrzeszeń Kupieckich dnia 29 listopada 1950 r. (s. 7 decyzji z [...] listopada 2014 r.).

Zarządzenie nr [...] nie zawiera zapisów wskazujących, by Wojewódzki Związek Zrzeszeń był następcą prawnym funkcjonujących w chwili ogłoszenia zarządzenia stowarzyszeń kupieckich na terenie Województwa [...]. Nie zawiera również postanowień o przekazaniu majątku, praw i obowiązków. Zarówno oświadczenie z 2 sierpnia 1965 r. Naczelnej Rady Zrzeszeń Prywatnego Handlu i Usług PRL jak i pismo z 9 lutego 2005 r. Naczelnej Rady Zrzeszeń Handlu i Usług, które nie mają mocy dokumentu urzędowego, nie znajdują potwierdzenia w przepisach prawa ani zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, nie poświadczają zatem następstwa. Analiza akt w niniejszej sprawie wskazuje na to, że Stowarzyszenie Kupców Polskich w [...] w Związku Zrzeszeń Kupieckich na terenie Województwa [...] było odrębnym podmiotem (k. 58-51 akt administracyjnych – w szczególności § 6 Statutu). W toku postępowania wywłaszczeniowego, znajdując się w stanie likwidacji, Stowarzyszenie działało we własnym imieniu oraz przez własnych przedstawicieli.

Jak słusznie wskazał Wojewoda, Wojewódzkie Zrzeszenie Prywatnego Handlu i Usług w [...] było jedyną organizacją, przymusowo zrzeszającą kupców, zaakceptowaną przez władzę. W § 65 jego statutu wskazano, że zrzeszenie jest prawnym następcą b. organizacji pod nazwą Wojewódzki Związek Zrzeszeń Kupieckich (k. 79-57 akt administracyjnych; Statut z 15 października 1963 r.). Obie organizacje posiadały jednak odmienną strukturę. Założycielami i członkami Związku Zrzeszeń w myśl jego statutu były zrzeszenia przemysłowe m. in. Stowarzyszenie Kupców Polskich w [...] , [...] , [...] i [...], które w ramach związku zachowywały pełną odrębność finansową i organizacyjną. Wojewódzkie Zrzeszenie [...] skupiało bezpośrednio wszystkie osoby fizyczne i nieuspołecznione osoby prawne prowadzące w okręgu Zrzeszenia zarobkową działalność gospodarczą w zakresie handlu i usług, a członkostwo było obowiązkowe. W związku z powyższym różnice w strukturze obu zrzeszeń i § 65 statutu Wojewódzkiego Zrzeszenia [...] o następstwie prawnym po Związku Zrzeszeń Kupieckich, nie zaś po Stowarzyszeniu Kupców Polskich, nie pozwala na stwierdzenie ciągłości prawnej między wnioskodawcą, a stowarzyszeniem. Wskazać również należy, że Stowarzyszenie Kupców Polskich w [...] stanowiło odrębny podmiot, dlatego też w toku postępowania wywłaszczeniowego działało we własnym imieniu, przez własnych przedstawicieli, opierając interes prawny na prawie własności nieruchomości, nabytym aktem notarialnym z [...] stycznia 1949 r., ujawnionym w księdze hipotecznej.

Mimo że w skardze 28 grudnia 2014 r. do WSA Zrzeszenie, reprezentowane przez r. pr. P. S., zarzuciło także naruszenie prawa materialnego (art. 28 kpa i art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn; k. 3-6 akt II SA/Lu 72/15), w skardze kasacyjnej nie podniosło zarzutów naruszenia prawa materialnego, mimo że to normy materialnoprawne decydują o sukcesji generalnej bądź sukcesji singuralnej.

Dominująca część orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych dotyczy sytuacji, w których rozważano następstwo prawne osób fizycznych, gdzie sukcesja uniwersalna miała postać dziedziczenia bądź zasiedzenia. Z istoty spadkobrania wynika, że spadkobierca wchodzi w ogół praw majątkowych spadkodawcy (osoby fizycznej). W myśl art. 922 § 1 kc prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Spadkobierca zaś - jak stanowi art. 925 kc - nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, co następuje w chwili śmierci spadkodawcy.

W przypadku osób prawnych (spółek prawa handlowego, spółdzielni, stowarzyszeń) sukcesja uniwersalna ma miejsce w przypadku przekształcenia, połączenia, przejęcia, podziału osób prawnych oraz w drodze zasiedzenia (przykładowo: M. Pyziak-Szafnicka w: red. M. Safjan, Prawo cywilne – część ogólna, System prawa prywatnego, t. 1, INPr PAN 2012, s. 871-873, nb 167-170; B. Jelonek-Jarco, A. Józefiak, Komentarz do zmiany art. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości wprowadzonej przez art. Dz. U. z 2007 r. nr 191, poz. 1371, LEX/el 2008, uw. 13, 16; Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, C. H. Beck 1997, s. 100-101, nb 232, 233; s. 128-129, nb 318). W kontrolowanej sprawie do takiej sukcesji uniwersalnej nie doszło. Przeciwnie – ówczesne władze dążyły do likwidacji stowarzyszeń kupców – w tym Stowarzyszenia Kuców Polskich w [...] . Trafnie Sąd I instancji aprobował pogląd organów obu instancji, że nie doszło do sukcesji uniwersalnej ze strony Wojewódzkiego Zrzeszenia [...] i nie przejęło ono – w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy - prawa własności przedmiotowej nieruchomości ani roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczenie owej nieruchomości. Nie doszło do sukcesji generalnej na podstawie Zarządzenia nr [...] , które nie zawierało żadnej regulacji w zakresie praw majątkowych, ani na podstawie art. 76 rozporządzenia, w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 37 ustawy z dnia 10 marca 1934 r. o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 7 czerwca 1927 r. o prawie przemysłowem (Dz. U. z 1934 r. nr 40, poz. 350), zgodnie z którym "Jeżeli zachodzi potrzeba utworzenia zrzeszeń przemysłowych dla celów, wskazanych w art. 69, Minister Przemysłu i Handlu może, na wniosek samoistnych przemysłowców i po wysłuchaniu opinji zainteresowanych izb przemysłowo-handlowych, powołać zrzeszenia przymusowe dla przemysłu danego rodzaju (danych rodzajów)". Mimo że Minister Handlu Wewnętrznego powołał jako podstawę prawną Zarządzenia nr [...] , art. 76 rozporządzenia Prezydenta R.P. z dnia 7 czerwca 1927 r. (Dz. U. R. P. Nr 53, poz. 468) w brzmieniu ustawy z dnia 10 marca 1934 r. (Dz. U. R. P. Nr 40, poz. 350), to zgodnie z faktami powszechnie znanymi (art. 106 § 4 ppsa) Minister nie wydał zarządzenia "dla celów, wskazanych w art. 69" ["Art. 69. Celem popierania rozwoju przemysłu pod względem technicznym i gospodarczym oraz pozyskiwania krajowych i zagranicznych rynków zbytu, jak również celem obrony interesów gospodarczych zrzeszonych, prowadzący samoistnie przedsiębiorstwa przemysłowe jednego lub więcej rodzajów przemysłu w rozumieniu prawa przemysłowego mogą, w liczbie co najmniej trzech, stowarzyszać się wyłącznie na podstawie przepisów rozporządzenia niniejszego w zrzeszenia przemysłowe o celach niezarobkowych..."] lecz przeciw tym celom – dla przejęcia całkowitej kontroli nad zrzeszeniami przemysłowymi zakładanymi uprzednio dobrowolnie przez kupców. Wydanie Zarządzenia nr [...] miało na celu realizowanie bitwy o handel, nie zaś "popieranie rozwoju przemysłu pod względem technicznym i gospodarczym oraz pozyskiwanie krajowych i zagranicznych rynków zbytu, jak również celem obrony interesów gospodarczych zrzeszonych, prowadzący samoistnie przedsiębiorstwa przemysłowe".

Ustawa z dnia 7 marca 1950 r. o Centralnym Urzędzie Drobnej Wytwórczości (Dz. U. Nr 10, poz. 104) zniosła izby przemysłowo-handlowe oraz ich związek, a sprawy należące do zakresu ich działania, wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 7-11 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 15 lipca 1927 r. o izbach przemysłowo-handlowych (Dz. U. z 1936 r. Nr 45, poz. 335), przekazała właściwym przymusowym zrzeszeniom przemysłu prywatnego i zrzeszeniom kupieckim (art. 9 ustawy; uzasadnienie uchwały z dnia 14 lutego 1964 r. VI KO 52/62 Izby Cywilnej oraz Karnej Sądu Najwyższego, OSNKW 1964/6/82; A. Machnikowska – op. cit., s. 552 i przypis 376).

Właściwy organ (Zjazd Rady Delegatów) Związku Stowarzyszeń Kupców Polskich Woj. [...] nie podjął uchwały o przekazaniu mienia Związku Stowarzyszeń w całości bądź prawa własności przedmiotowej nieruchomości innemu, wskazanemu podmiotowi (art. 71 pkt 9 rozporządzenia; § 34 statutu uchwalonego dnia 8 grudnia 1945 r. przez Radę Delegatów Związku Stowarzyszeń Kupców Polskich Woj. [...] , zatwierdzonego dnia 11 lutego 1946 r. przez Ministerstwo Aprowizacji i Handlu na podstawie art. 73 i 80 rozporządzenia; s. 7 uzasadnienia decyzji z [...] września 2014 r.; k. 182-183 Protokołu nr 112 z zebrania Zarządu Woj. Zrzeszenia [...] – w aktach administracyjnych, po k. 207). Trafnie zatem Sąd I instancji aprobował pogląd organów obu instancji, że skarżący wykazał następstwo po Zrzeszeniu [...] i następstwo Zrzeszenia Prywatnego [...] po Wojewódzkim Zrzeszeniu Handlu i Usług w [...]; nie wykazało następstwa po Związku Stowarzyszeń Kupców Polskich Woj. [...] ani po Stowarzyszeniu Kupców Polskich w [...]. Żaden akt ustawowy, ani Zarządzenie nr [...] , ani żaden akt indywidualny, nie pozwalały na uznanie, że skarżący jest sukcesorem uniwersalnym bądź sukcesorem singularnym – w zakresie prawa do przedmiotowej nieruchomości bądź prawa do odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości - po Związku Zrzeszeń Kupieckich na terenie Województwa [...] ani po Stowarzyszeniu Kupców Polskich w [...] (s. 5-6 uzasadnienia wyroku II SA/Lu 72/15; k. 58-51 akt administracyjnych). Ze zgromadzonego w sprawie materiału nie wynika by Stowarzyszenie Kupców Polskich w [...] przekształcone zostało w Związek Stowarzyszeń Kupców Polskich Woj. [...].

Staranna i wszechstronna ocena wszystkich zebranych w sprawie dowodów przez organy obu instancji, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa; B. Adamiak – op. cit., s. 464-466, nb 1-3). W szczególności sposób reprezentacji Stowarzyszenia Kupców Polskich w [...] (znany organom obu instancji; s. 7 decyzji z [...] września 2014 r.; s. 4, 8 uzasadnienia decyzji z [...] listopada 2014 r.), został zaaprobowany przez notariusza J. B., przed którym zawarto umowę dnia [...] stycznia 1949 r.; prawo własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Stowarzyszenia zostało prawidłowo i prawomocnie ujawnione w księdze hipotecznej, wynikał z art. 71 pkt 8 i art. 73 rozporządzenia oraz § 23 statutu, zatwierdzonego dnia 11 lutego 1946 r. Nie ulega wątpliwości, że doświadczony notariusz odmówiłby sporządzenia aktu notarialnego a doświadczony Sąd hipoteczny odmówiłby ujawnienia prawa własności Stowarzyszenia Kupców Polskich w [...] , gdyby Stowarzyszenie nie było należycie reprezentowane przy zawieraniu umowy przed notariuszem dnia [...] stycznia 1949 r.

Uzasadnienia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, nie naruszają art. 107 § 3 kpa – są staranne i szczegółowe i poddawały się kontroli stron oraz Sądu I instancji.

Wobec dostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, prawidłowo Prezydent [...] na podstawie art. 105 § 1 kpa umorzył postępowanie w sprawie, a Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją trafnie decyzję z [...] września utrzymał w mocy. Skoro Sąd I instancji słusznie nie stwierdził innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie miał podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.

Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić.