Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 846/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-06-29 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1, 2, 3 i 4, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 258 par. 1 i par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kwocie 100 zł K. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach skarżący wskazał, że z uwagi na termin wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie jest w stanie w tym czasie zgromadzić odpowiedniej, przekraczającej 40.000 zł kwoty do opłacenia wpisu sądowego od skargi we wszystkich ponad 400 sprawach, w których kwestionuje decyzje Dyrektora Izby Celnej we W. Podał, że jego stan majątkowy pozwala na opłacenie jedynie 20 skarg, natomiast poniesienie dalszych opłat sądowych spowodowałoby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym jego rodziny, w skład której wchodzą żona oraz dwoje małoletnich dzieci. Nadmienił przy tym, że jego majątek nie może zostać spieniężony, ponieważ jest on niezbędny do prowadzenia działalności gospodarczej.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca zawarł informację, że posiada dom o powierzchni 161 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 4,9 ha i dwa lokale użytkowe, nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi, oraz że jest właścicielem samochodu Mercedes Sprinter (rocznik 1996). Dalej zadeklarował, że miesięcznie uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 7.230,33 zł (brutto), z tytułu diety radnego – w kwocie 610,40 zł, z kolei jego żona otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie 1.100 zł (brutto).

W dniu 12 czerwca 2009 r. wnioskodawcy doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni odpisu zeznania podatkowego skarżącego oraz jego żony dotyczącego podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2007 i 2008 wraz z załącznikami, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości deklarowanych przez skarżącego oraz jego żonę przychodów za ostatnie trzy miesiące, uwierzytelnionego odpisu deklaracji podatkowych VAT dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków skarżącego i jego rodziny ze wskazaniem źródeł ich finansowania, szczegółowych wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, za ostatnie trzy miesiące, informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżącego.

W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca przedłożył fotokopie wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego żonę, w tym związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, zeznań podatkowych małżonków za lata 2007 i 2008 z załącznikami, informacji PIT-11 za 2008 r. o dochodach żony skarżącego, karty wynagrodzeń żony skarżącego za luty, marzec i kwiecień 2009 r. oraz nie noszącej podpisu podatnika deklaracji skarżącego na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy za marzec 2009 r. Fotokopia wyciągu rachunku bankowego żony wnioskodawcy dotyczy kwietnia 2009 r.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawca w 2007 roku rozliczał się z podatku dochodowego od osób fizycznych częściowo w formie zryczałtowanej i częściowo na zasadach ogólnych. Z zeznania podatkowego, którym rozliczał się z podatku dochodowego na zasadach ogólnych wynika, że uzyskał z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w wysokości 398.068,67 zł i dochód, po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu – 1.278.08 zł. Natomiast z zeznania o należnym ryczałcie wynika, że jego przychód wyniósł 440.231,85 zł. Z kolei w 2008 r. wnioskodawca osiągnął przychód w kwocie 1.318.599,58 zł i dochód w kwocie 330.385,74 zł. W marcu 2009 r. dochód wnioskodawcy wyniósł 20.020,07 zł. Żona skarżącego w 2008 r. uzyskała dochód z czterech stosunków pracy w łącznej kwocie 23.945,16 zł, natomiast z działalności wykonywanej osobiście - w kwocie 271,46 zł. Zgodnie z kartą wynagrodzeń gminnego gimnazjum żona wnioskodawcy uzyskała w lutym, marcu i kwietniu 2009 r. dochód netto w kwocie odpowiednio 2.054,96 zł, 1.917,88 zł i 1.775,31 zł.

Wnioskodawca posiada cztery rachunki bankowe w złotówkach i dwa rachunki prowadzone w EURO (związane z prowadzoną działalnością gospodarczą), a jego żona dysponuje jednym rachunkiem w złotówkach, obciążonym bankową notą memoriałową na kwotę 206.000 zł. Na rachunkach bankowych skarżącego dokonywane były liczne operacje bankowe.

Z urzędu wskazać należy, iż dotychczas w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu zarejestrowano 397 spraw ze skargi K. B. W 23 sprawach jego skargi zostały odrzucone.

W sprawie zważono, co następuje.

Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny.

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.

Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy przy tym zaznaczyć, iż ocenie tej podlega nie tylko wykazanie przez wnioskodawcę zasadności jego żądania, ale również sposób wykazywania. W tym kontekście wskazać trzeba na brak przedłożenia na wezwanie do akt sprawy wyciągów z rachunków bankowych żony skarżącego za dwa miesiące, uwierzytelnionych deklaracji podatkowych VAT dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, zestawienia ponoszonych miesięcznych wydatków skarżącego i jego rodziny, których treść pozwoliłaby na ustalenie realnych, bieżących możliwości poczynienia oszczędności na poczet kosztów sądowych. Jednocześnie nie bez znaczenia dla oceny argumentacji strony pozostaje rozbieżność między zadeklarowaną we wniosku kwotą miesięcznych zarobków żony wnioskodawcy (1.100 zł brutto) i wynikającą z przedłożonej karty wynagrodzenia (nie mniej niż 1.775,31 zł netto).

W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, tak od strony dochodów jak i wydatków. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów. Ocena ta zaś musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i interesu strony skarżącej (por.: E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14).

Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80).

Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych.

Należ także pamiętać, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2008 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2009 roku (MP z 2008 r. Nr 55, poz. 499), od dnia 1 stycznia 2009 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 1.276 zł. W rezultacie możliwość wydatkowania tej kwoty na utrzymanie jednej osoby należy uznać za faktyczne zapewnienie jej koniecznego utrzymania.

Mając na uwadze powołane przepisy prawa oraz wywiedzione z nich zasady treść akt niniejszej sprawy upoważniała, zdaniem referendarza sądowego, do stwierdzenia, że nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie.

Po pierwsze, wskazać należy, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z trzema osobami. Ich łączny miesięczny dochód wynosi aktualnie – wedle oświadczeń – co najmniej 8.940,73 zł. Jest to kwota pozwalająca na ponoszenie kosztów utrzymania koniecznego czteroosobowej rodziny oraz jednoczesne uiszczanie kosztów sądowych (w niniejszej sprawie – 100 zł). Zasadnicze znaczenie dla negatywnej oceny wniosku skarżącego ma zestawienie miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego skarżącego z poziomem życia i statusem majątkowym innych obywateli Państwa. Oświadczona kwota miesięcznych dochodów pozwala na dysponowanie przez skarżącego na miesięczne utrzymanie jego czteroosobowej rodziny kwotą przewyższającą czterokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Po drugie, uwzględniając łączną kwotę wpisów sądowych od skarg wniesionych przez stronę skarżącą (około 40.000 zł), jako uzasadnione trzeba ocenić stwierdzenie, że skarżący posiada realne możliwości wygospodarowania tej kwoty bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania swojej rodziny. W roku 2008 r. odnotował on dochód w kwocie ponad 330.000 zł, z którego mógł poczynić stosowne oszczędności na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w powyższych sprawach, przy uwzględnieniu wydatków niezbędnych do utrzymania czteroosobowej rodziny. Nadto wskazać trzeba, że w marcu 2009 r. uzyskał dochód w kwocie 20.020,07 zł, z którego wnioskodawca również mógł poczynić konieczne rezerwy.

Po trzecie, przesądzający dla oceny zasadności wniosku skarżącego jest fakt posiadania przez niego nieruchomości gruntowej o znacznej powierzchni, która, mimo zadeklarowanej niezbędności dla prowadzenia działalności, stanowi obiektywne źródło uzyskania środków pieniężnych na opłacanie kosztów sądowych w sprawach wszczętych ze skarg wnioskodawcy, również w przypadku ewentualnego pogorszenia finansowych wyników prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.

Konkludując podkreślenia wymaga, iż strona, która posiada stałe, znaczne dochody oraz zasoby majątkowe (nieruchomość gruntowa), tak jak w niniejszej sprawie, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności jej prawa do sądu. Wskazać należy, iż prawo pomocy ma w swojej istocie stanowić zabezpieczenie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Ma umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Jednocześnie konieczność ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, choćby w minimalnej kwocie, sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw, stąd strony powinny w miarę możliwości uczestniczyć w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 372/04, niepublik.).

W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania mu prawa pomocy. Wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.