Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 357/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 16, art. 109
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia NSA Jolanta Sikorska sędzia del. WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Justyna Stępień po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 539/15 w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia dotyczącego zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 539/15, oddalił skargę P.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] marca 2015 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

P.K. w związku ze zniszczeniem w 2010 r., w wyniku ulewnych deszczy domu jednorodzinnego, wystąpił pismem z dnia 4 października 2010 r. do Wójta Gminy L. o wypłatę "obiecanych pieniędzy w kwocie 300.000 zł na zakup budynku mieszkalnego w innej gminie". Wójt Gminy L., po rozpoznaniu wniosku, wydał w dniu [...] maja 2011 r. decyzję przyznającą wnioskodawcy zasiłek celowy w wysokości 233.266 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, w wyniku rozpoznania odwołania wnioskodawcy, decyzją z dnia [...] września 2011 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu skargi P.K. na ww. decyzję, wyrokiem z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 137211, stwierdził nieważność ww. decyzji SKO w Krakowie z dnia [...] września 2011 r. i poprzedzającej ją decyzji oraz orzekł, że ww. decyzje nie podlegają wykonaniu. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej P.K. wyrokiem z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 521/13. oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu NSA podniósł, że na tle ustawy o pomocy społecznej pojęcie "szkody" i "straty" może być rozumiane w sposób tożsamy. Pojęcie szkody nie jest ustawowo zdefiniowane i przyjmując nawet jej cywilistyczne ujęcie należy uznać, że sformułowanie "poniesienia straty", użyte w art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej odnosi się do tej części szkody, którą stanowi różnica pomiędzy majątkiem poszkodowanego przez klęskę żywiołową w momencie przed i po doznaniu szkody. Szkodą w tym przypadku są zatem w istocie rzeczy tzw. rzeczywiste straty (damnum emergens). Skoro P.K. otrzymał od ubezpieczyciela odszkodowanie z tytułu zniszczenia budynku, to istotnie, odszkodowanie to "wypełniło" stratę, jaką w jego majątku wyrządziła klęska żywiołowa. W tej sytuacji przyznanie skarżącemu środków z pomocy społecznej stanowiło rażące naruszenie art. 40 ust. 2 ww. ustawy, gdyż nie zostały w tej sytuacji spełnione wszystkie przesłanki wymienione w tym przepisie.

Skutkiem powyższych wyroków było wszczęcie postępowania w przedmiocie ustalenia, że wypłacone skarżącemu świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym.

Wójt Gminy L. decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr GOPS.8121-441/10, działając na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 6 pkt 16, art. 18 ust. 1 pkt 4, art. 110 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej, art. 104 K.p.a. ustalił, że pobrany przez P.K. zasiłek celowy przyznany decyzją z dnia [...] maja 2011 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Wysokość nienależnie pobranego zasiłku celowego ustalono na kwotę 233.266,00 zł. W uzasadnieniu organ wskazał na dokumenty i fakty wynikające z postępowania w sprawie przyznania zasiłku celowego oraz na okoliczność pouczenia skarżącego w decyzji z dnia [...] maja 2011 r. o obowiązku poinformowania o każdej zmianie sytuacji majątkowej i rodzinnej.

Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się P.K. wnosząc odwołanie. Zarzucił decyzji naruszenie art. 32 Konstytucji RP poprzez naruszenie konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa w związku z odmową przyznania zasiłku celowego pomimo zaistnienia ustawowych przesłanek do jego przyznania oraz pomimo faktu, że inne podmioty w tożsamej sytuacji faktycznej i prawnej zasiłek celowy otrzymały. Oprócz tego zarzucił naruszenie art. 40 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej przez błędne przyjęcie, że strona nie poniosła straty w wyniku klęski żywiołowej, a także art. 6 pkt 16 w związku z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne przyjęcie, że strona nienależnie pobrała świadczenie w efekcie czego doszło do niedopuszczalnej zmiany decyzji na niekorzyść strony.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, na przepis art. 6 pkt 16 definiujący świadczenie nienależnie pobrane i stwierdził, że każda nieprawdziwa informacja może przesądzić o tym, że świadczenie zostało nienależnie przyznane i pobrane. Podniósł organ drugiej instancji, że decyzja, na podstawie której zostało przyznane świadczenie odwołującemu została wyeliminowana z obrotu prawnego, gdyż prawomocnym wyrokiem z dnia 7 listopada 2012 r. WSA w Krakowie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Dodał organ, że NSA oddalając skargę na ww. wyrok stwierdził, że w przedmiotowej sytuacji nie zaistniała strata, gdyż Towarzystwo Ubezpieczeniowe wypłaciło skarżącemu kwotę 300.000 zł. Organ dodał, że P.K. nie poinformował organu I instancji o otrzymaniu stosownego odszkodowania i okoliczność ta spełnia wymogi do uznania przyznanego zasiłku celowego w wysokości 233.266,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane, które podlega obowiązkowemu zwrotowi na podstawie art. 98 ustawy o pomocy społecznej.

Od tej decyzji P.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 6 pkt 16 w związku z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nienależnie pobrał świadczenie w związku z brakiem poinformowania organu o uzyskaniu odszkodowania z firmy ubezpieczeniowej; art. 153 P.p.s.a. i przyjęcie, że ocena NSA czy skarżący poniósł stratę czy nie, wiąże organ także w sprawie dotyczącej świadczenia nienależnie pobranego i w efekcie nieustalenie stanu faktycznego; art. 98 ustawy o pomocy społecznej i w następstwie brak rozstrzygnięcia co do obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego bądź odstąpienia od nałożenia tego obowiązku; art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niepełne, niedokładne i błędne wyjaśnienie stanu faktycznego w szczególności nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zebranego w sprawie i w efekcie pominięcie wytycznych Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 13 października 2010 r. oraz nieprzeprowadzenie postępowania w zakresie obowiązku zwrotu świadczenia bądź odstąpienia od żądania tego zwrotu; art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. i efekcie niepełne uzasadnienie faktyczne decyzji, w szczególności brak odniesienia się do niektórych zarzutów skarżącego. W uzasadnieniu podniósł, że organ nie wziął pod uwagę faktu, iż budynek mieszkalny skarżącego uległ zniszczeniu, a sama wypłata ubezpieczenia nie tworzy fikcji według której zniszczony budynek nadaje się do zamieszkania a wypłacone świadczenie zapewniające zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych zostało pobrane nienależnie. W ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie nie można mówić o świadczeniu nienależnie pobranym, a co najwyżej świadczeniu nienależnie przyznanym. Tego rodzaju świadczenie nie znajduje definicji w ustawie o pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując przy tym argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] marca 2015 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazując podstawy prawne rozstrzygnięcia uznał, że organy trafnie przyjęły, iż w sprawie zachodzi jedna z przesłankę z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, gdyż skarżący na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2012 r. przyznał, że otrzymał z PZU odszkodowanie za zniszczony dom. Skoro zatem skarżący otrzymał odszkodowanie za zniszczony dom to wypełniało ono stratę, jaką w majątku spowodowało klęska żywiołowa. Zaakcentował nadto Sąd, że w wyroku NSA z dnia 25 czerwca 2013 r. przesądzono, iż skarżącemu nie przysługiwało świadczenie z pomocy społecznej. Zatem organy, nie musiały czynić własnych ustaleń, iż skarżącemu nie należał się przyznany zasiłek celowy. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący w toku prowadzonego postępowania o przyznanie zasiłku celowego nie poinformował GOPS w L. o otrzymaniu odszkodowania PZU w wysokości 300.000 zł. Przyznany zasiłek celowy nie przysługiwał skarżącemu na skutek zmiany okoliczności faktycznych, tj. otrzymania odszkodowania z PZU. Przedstawiona sytuacja wypełnia przesłankę z art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, tj. niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Dlatego też organy rozpoznające niniejszą sprawę prawidłowo orzekły o tym, że pobrany przez P.K. zasiłek celowy jest świadczeniem nienależnie pobranym. Sąd wskazał także na cele pomocy społecznej i odnosząc powyższe do zaistniałego w sprawie stanu faktycznego przyjął, że bezzasadny jest zarzut skargi o błędnym przyjęciu przez organy, że skarżący nienależnie pobrał świadczenie. Zdaniem Sądu, organy dokonując ustaleń w rozpatrywanej sprawie nie naruszyły przepisów prawa procesowego, gdyż działały w granicach obowiązującego prawa, prowadząc postępowanie w sposób budzący zaufanie do tych organów, wyjaśniając należycie zasadność przesłanek, którymi kierowały się przy załatwianiu przedmiotowej sprawy i podejmując wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Wnioski organu odwoławczego wyprowadzane z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wykraczały poza swobodną ocenę dowodów, więc nie stanowią naruszenia prawa. Sąd ocenił także zupełność uzasadnienia zaskarżonej decyzji i stwierdził jej zgodność z przepisami prawa.

We wniesionej skardze kasacyjnej P.K. zarzucił ww. wyrokowi obrazę przepisów prawa materialnego poprzez naruszenie prawa materialnego polegającego na błędnym zastosowaniu przez Sąd I instancji art. 6 pkt. 16 ustawy o pomocy społecznej w sytuacji, gdy przepis ten nie powinien mieć zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy, ponieważ świadczenia wypłaconego skarżącemu nie można zakwalifikować, jako świadczenia nienależnie pobranego, bowiem skarżący nie przedstawił nieprawdziwych informacji oraz nie miał obowiązku informowania o zmianie swojej sytuacji majątkowej i osobistej; obrazę prawa materialnego poprzez zastosowanie błędnej wykładni art. 40 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. uznanie, iż skarżący nie poniósł straty w wyniku kieski żywiołowej, ponieważ uzyskał świadczenie od ubezpieczyciela, podczas gdy strata skarżącego jest oczywista i udowodniona, a odszkodowanie wypłacone przez ubezpieczyciela jest świadczeniem całkowicie odrębnym od świadczenia przewidzianego w przepisach prawnoadministracyjnych i niewynikającym z tej samej podstawy prawnej; obrazę prawa materialnego, poprzez zastosowanie błędnej wykładni art. 40 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, tj. uznanie, iż wypłata zasiłku celowego uzależniona jest od dochodu, podczas gdy z przepisu tego jednoznacznie wynika, iż zasiłek celowy może być przyznany niezależnie od dochodu; obrazę prawa materialnego, poprzez błędne zastosowanie art. 109 w zw. z art. 40 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, tj. przyjęcie, iż na skarżącym spoczywał obowiązek informowania o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowe; która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń, podczas gdy zgodnie z art. 40 ust. 3 ustawy wypłata świadczenia nie jest zależna od dochodu świadczeniobiorcy, wobec czego na skarżącym nie spoczywał obowiązek przewidziany w art. 109 ustawy. Zarzucił również naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne zastosowanie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przyjęcie, że ocena Naczelnego Sądu Administracyjnego co do poniesienia bądź nie straty wiąże organ także w ocenie, czy świadczenie zostało pobrane nienależnie i w efekcie nieustalenie we własnym zakresie stanu faktycznego; naruszenie przepisów postępowania poprzez błędne zastosowanie art. 7 i 77 § 1 K.p.a., poprzez niepełne, niedokładne i błędne wyjaśnienie stanu faktycznego, w szczególności nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zebranego w sprawie i pominiecie wytycznych Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 13 października 2010 r., WP.III.0713-126-10 oraz nieprzeprowadzenie postępowania w zakresie obowiązku zwrotu świadczenia bądź odstąpienia od żądania tego zwrotu; naruszenie przepisów postępowania, poprzez niezastosowanie art. 107 § 1 i 3 K.p.a. i w efekcie niepełne uzasadnienie faktyczne decyzji, w szczególności zaś brak odniesienia się do niektórych zarzutów skarżącego a także brak rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego; rażące naruszenie przepisów Konstytucji KP tj. art. 32 ust. 1 poprzez pozbawienie skarżącego prawa do zasiłku celowego przewidzianego przez przepisy ustawy, pomimo spełnienia przez niego wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie tego zasiłku oraz poprzez nierówne traktowanie osób poszkodowanych przez klęskę żywiołową w kontekście błędnej interpretacji przepisów przez organ. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji celem uchylenia zaskarżonej decyzji oraz domagał się zasądzenia od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego za obie instancje. W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie przedstawił przebieg postępowania administracyjnego i dowodził, że świadczenie, które zostało wypłacone w kwocie 233.266,00 złotych nie jest świadczeniem nienależnie pobranym, gdyż skarżący dopełnił wszelkich obowiązków informacyjnych przewidzianych dla procedury przyznania zasiłku celowego. Podniósł, że w żadnym przepisie ani dokumencie urzędowym nie ma wzmianki, iż wypłata odszkodowania od ubezpieczyciela pozbawiałaby go prawa do zasiłku celowego. Argumentował, że nie był świadomy, iż jego sytuacja dochodowa miała wpływ na pobranie zasiłku celowego, gdyż podczas składania wniosku o zasiłek celowy nie został pouczony, iż posiadanie wykupionego ubezpieczenia eliminuje świadczeniobiorcę z otrzymania zasiłku. Zauważył, że Sąd I instancji nie uwzględnił pisma Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 13 października 2010 r., zawierającego wytyczne dla wójtów, burmistrzów i prezydentów miast i gmin Województwa Małopolskiego w zakresie świadczeń pomocy społecznej związanych ze zniszczeniami popowodziowymi, z którego jasno wynika, że pomoc przyznawana jest niezależnie od odszkodowania przysługującego z tytułu ubezpieczenia budynku i lokalu mieszkalnego (pkt 26 wytycznych). Dowodził, że niedopuszczalnym jest nie przyznanie pomocy z tego tylko powodu, że skarżący otrzymał odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia. Negował autor skargi kasacyjnej stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, iż skarżący nie poniósł żadnej straty w związku z tym, iż ubezpieczyciel wypłacił należne mu odszkodowanie. Prezentował pogląd, że w sprawie można mówić co najwyżej o nienależnie wypłaconym świadczeniu (z winy organu), a nie nienależnie pobranym (z winy strony). Argumentował, że Sąd nie odniósł się do zarzutów procesowych takich jak niepełne, niedokładne i błędne ustalenie stanu faktycznego, czy też zarzut niepełnego uzasadnienia decyzji. Ustalenia organu i Sądu są tylko i wyłącznie powtórzeniem stanowiska organu I instancji oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. Niedopuszczalnym jest również, zdaniem skarżącego, pobieżne odniesienie się do niemal wszystkich zarzutów odwołania poprzez lakoniczne stwierdzenie, że są one nieuzasadnione.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nie wniosło odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm. – obecnie Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, które zachodzi w przypadkach przewidzianych przez § 2 tego artykułu. W przedmiotowej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sądem I instancji. Dodać należy nadto, że zgodnie z treścią art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Podstawy kasacyjne złożonej skargi kasacyjnej oparte zostały na zarzutach naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przepisów postępowania, tj. art. 153 P.p.s.a., art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a., art. 107 § 1 i 3 K.p.a. oraz naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 pkt 16, art. 40 ust. 2 i 3, art. 109 w zw. z art. 40 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej i zmierzały one do zakwestionowania stanowiska Sądu o uznaniu za prawidłowe ustaleń organów i dokonanej oceny wystąpienia przesłanek uzasadniających uznanie wypłaconego świadczenia w postaci zasiłku celowego za świadczenie nienależnie pobrane.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

W przypadku przytoczenia w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności rozpoznaje zasadniczo ostatni z wymienionych zarzutów. Dopiero bowiem po dokonaniu oceny, czy w postępowaniu sądowoadministracyjnym zachowana została procedura możliwym jest czynienie ocen o prawidłowości zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego. Dokonując zatem kontroli prawidłowości zapadłego przez WSA w Krakowie wyroku w kontekście podniesionych zarzutów w skardze kasacyjnej stwierdzić należy, że nie mogą one przynieść oczekiwanego przez skarżącego kasacyjnie rezultatu.

Postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem związanym z postępowaniem w przedmiocie przyznania świadczenia z pomocy społecznej, w tym sensie, że jest konsekwencją uznania, że wypłacone świadczenie zostało nienależnie pobrane. Badaniu w postępowaniu związanym z ustaleniem czy wypłacone świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym, w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, ze zm.), zwanej dalej ustawą, podlega fakt wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, jego wypłaty, wysokości oraz dowody pozwalające na uznanie bądź nie, że strona postępowania poinformowania była o okolicznościach, których wystąpienie spowoduje uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. W przedmiotowym postępowaniu organy administracji dysponowały dowodami na podstawie, których możliwe było prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy, a Sąd I instancji oceniając kompletności zgromadzonego materiału dowodowego dokonał właściwej kontroli dochowania zasad postępowania oraz wyjaśnienia stanu faktycznego. W aktach administracyjnych związanych z zasiłkiem celowym, co do którego uznano, iż jest świadczeniem nienależnie pobranym, znajdują się bowiem dokumenty związane z wnioskiem skarżącego o przyznanie zasiłku celowego, oświadczenie skarżącego z dnia 2 grudnia 2010 r. o nie otrzymaniu pomocy na odbudowę lub remont domu z powodu klęski żywiołowej w formie "ubezpieczenia, zasiłku do 6 tys., zasiłku do 20 tysięcy, zasiłku do 100 tys.", decyzji o przyznaniu pomocy, zapadłe w sprawie wyroki. Skarżący z treścią tych dokumentów został zapoznany lub był ich autorem. Nie umknęło uwadze organów i Sądu I instancji, że skarżący kasacyjnie w decyzji o przyznaniu zasiłku celowego (por. decyzja GOPS w L. z dnia [...] maja 2011 r.) pouczony został wprost, że osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pomocy społecznej obowiązane są poinformować Ośrodek o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą przyznania świadczenia, a takiej treści pouczenie znajduje się w końcowym fragmencie ww. decyzji. Z faktu tego wyciągnięte zostały prawidłowe i logiczne wnioski. W świetle powyższego zarzut naruszenia art. 7 i 77 § 1 K.p.a. nie może być uznany za zasadny.

Przypomnieć należy w sprawie, że NSA wyrokiem z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 521/13, oddalił skargę kasacyjną P.K. od wyroku WSA w Krakowie z dnia 7 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1372/11, którym stwierdzono nieważność decyzji przyznających stronie zasiłek celowy. W wyrokach tych dokonano oceny prawidłowości i zasadności przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego w związku ze zniszczeniem w wyniku klęski żywiołowej budynku mieszkalnego w kontekście uzyskania przez skarżącego odszkodowania za jego zniszczenie. W ww. sprawie NSA stwierdził m.in. że Wojewoda Małopolski był uprawniony do ustalenia sposobu realizowania przez gminę świadczenia określonego w art. 40 ust. 2 ustawy. Podstawą merytoryczną decyzji w sprawie przyznania zasiłku celowego był art. 40 ust. 2 i 3 ustawy, rozumiany w kontekście celów pomocy społecznej i rzeczą oczywistą było, że treści zawartej w nim regulacji, nie mogły zmienić wytyczne udzielone przez wojewodę oraz, że w związku z uzyskaniem od ubezpieczyciela odszkodowania za zniszczony dom nie można mówić o poniesieniu przez skarżącego straty. W zakresie tego zarzutu zauważyć należy, iż cytowanie w uzasadnieniach zapadłych decyzji oraz wyroku Sądu I instancji poglądu NSA zaprezentowanego w tej sprawie nie stanowi podstaw do uznania, iż w przedmiotowej sprawie zastosowanie ma przepis art. 153 P.p.s.a. W żadnym fragmencie uzasadnienia wyroku Sąd nie wskazuje na zastosowanie takich podstaw wyrokowania i stąd zarzut skargi kasacyjnej związany z błędnym zastosowaniem w sprawie art. 153 P.p.s.a. jest niezasadny.

Bez wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonego wyroku pozostają zarzuty dotyczące błędnego zastosowania przez Sąd I instancji przepisów art. 6 pkt 16, art. 40 ust. 2 i 3, art. 109 w zw. z art. 40 ust. 3 ustawy.

Stosownie do art. 6 pkt 16 ustawy świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Ustawowa definicja świadczenia nienależnie pobranego obejmuje zatem dwie sytuacje faktyczne występujące w alternatywie rozłącznej, które związane są z przedstawieniem przez stronę nieprawdziwych informacji lub niepoinformowaniem o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 224/14; wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1716/14 – http:www.orzeczenia.nsa. gov.pl). W przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący nie powiadomił organu pomocy społecznej o fakcie uzyskania odszkodowania z PZU za zniszczony dom. Wbrew twierdzeniom skarżącego w stanie faktycznym sprawy brak jest podstaw do uznania, że nie ciążył na nim obowiązek niezwłocznego poinformowania o zmianie sytuacji majątkowej organu, który przyznał zasiłek celowy.

Art. 109 ustawy stanowi bowiem, że osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Skoro skarżący uzyskał odszkodowanie za dom zniszczony w wyniku powodzi i powstałego w konsekwencji osuwiska, to winien poinformować organ o powyższym fakcie. Ustalenia organu w tym zakresie są prawidłowe, a tym samym zasadnie Sąd I instancji uznał, że oczywistym w sprawie jest, iż doszło do naruszenia obowiązku poinformowania o zmianie sytuacji majątkowej. Lektura akt administracyjnych przedmiotowej sprawy wskazuje, że pouczenie stosownej treści zamieszczone zostało w decyzji o przyznaniu zasiłku celowego, zaś w druku oświadczenia podpisanego przez skarżącego w dniu 2 grudnia 2010 r. figurował punkt dotyczący otrzymania lub nie odszkodowania i faktu tego nie mogą zmienić wytyczne Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 13 października 2010 r., WP.III.0713-126-10, gdyż nie stanowią one źródła prawa, o których stanowi art. 87 Konstytucji i zgodnie z którym źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia (ust. 1). Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego (ust. 2). W zaistniałej sytuacji uznać należało i zasadnie uczyniły to organy oraz Sąd I instancji, że skarżący kasacyjnie posiadał wiedzę, iż uzyskanie świadczenia z tytułu ubezpieczenia nieruchomości (domu) ma wpływ na ustalenie prawa do świadczenia, skoro w tym zakresie wymagane było złożenie oświadczeń. Inaczej mówiąc, skoro w tym oświadczeniu należało podać informację o uzyskanym odszkodowaniu, jako jednej z okoliczności mających wpływ na ocenę sytuację majątkowej wnioskodawcy, to tym samym fakt uzyskania odszkodowania zmieniał sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny i miał wpływ na ocenę zasadności przyznania świadczenia, o którym stanowi art. 40 ust. 2 ustawy. Konsekwencją prawną ustalenia, że skarżący kasacyjnie nie poinformował organu pomocowego o uzyskaniu odszkodowania jest uznanie wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane.

Jednocześnie wskazać należy, że wśród przesłanek pozwalających na uznanie przyznanego i wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane ustawodawca nie zawarł warunku związanego z kryterium dochodowym i zarówno organy orzekające w sprawie, jak i Sąd I instancji na istnienie takiej ustawowej przesłanki nie wskazywały. W przedmiotowym postępowaniu warunkiem takim nie jest również czynienie ocen czy strona doznała straty w związku zdarzeniem losowym, czy też nie. Okoliczności te podlegały zbadaniu w ww. postępowaniu związanym z przyznaniem świadczenia. Z tych względów chybiony jest zarzut naruszenia art. 40 ust. 2 i 3 ustawy, które przewidują, że zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (usta. 2) oraz, że zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (ust. 3 ustawy).

Oczekiwanego przez stronę rezultatu nie mógł przynieść także zarzut związany z rażącym naruszenie przepisów Konstytucji, tj. art. 32 ust. 1 poprzez pozbawienie skarżącego prawa do zasiłku celowego przewidzianego przez przepisy ustawy, pomimo spełnienia przez niego wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie tego zasiłku oraz poprzez nierówne traktowanie osób poszkodowanych przez klęskę żywiołowa w kontekście błędnej interpretacji przepisów przez organ. Zarzut ten i jego uzasadnienie nie odnosi się do przedmiotowego postępowania, lecz do zakończonego prawomocnym wyrokiem. Tylko bowiem w postępowaniu o przyznanie zasiłku celowego możliwe jest badanie czy strona charakteryzuje się takimi samymi cechami relewantnymi, co inne podmioty, którym pomoc przyznano. W postępowaniu dotyczącym uznania świadczenia za nienależnie pobrane nie jest dopuszczalne podważanie zasadności i prawidłowości rozstrzygnięć związanych z wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji przyznających stronie świadczenie pomocowe, a w tym zakresie zmierza ww. zarzut skargi kasacyjnej.

Na marginesie dodać należy, iż sformułowany przez ustawodawcę w art. 2 ust. 1 ustawy cel, jakiemu mają służyć świadczenia z pomocy społecznej, wskazuje, że ich podstawową rolą jest doprowadzenie do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny, której zmiana stała się niemożliwa przy założeniu samodzielnego działania tych osób. Skoro świadczenia z pomocy społecznej mają służyć przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, to ich udzielanie nie jest możliwe, gdy w wyniku samodzielnych starań tej osoby nastąpi poprawa jej sytuacji życiowej. Udzielanie świadczeń z pomocy społecznej, mimo ustania trudnej sytuacji życiowej definiowanej przez jedno z rodzajów ryzyka określonego w art. 7, jest równoznaczne z korzystaniem z pomocy publicznej z naruszeniem prawa (por. C. Martysz, S. Nitecki, G. Szpor, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, s. 33). Prawa nabyte z naruszeniem zasady subsydiarności nie korzystają z ochrony; decyzje o ich przyznaniu mogą być usuwane z obrotu prawnego (S. Nitecki, Zasada praw nabytych a weryfikacja decyzji administracyjnej w ramach postępowania administracyjnego na przykładzie ustawy o pomocy społecznej, w: Jednostka w demokratycznym państwie prawa, red. J. Filipek, s. 448), a wypłacone świadczenia uznane za nienależnie pobrane.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.