Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1848/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Szef Krajowej Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 112
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Sędziowie WSA Joanna Kube, Ewa Marcinkowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 lutego 2019 r. sprawy ze skargi W. R. na postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z dnia [..] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia uchyla zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Szef Krajowej Administracji Skarbowej, działając na podstawie art. 134 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.), postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2018 r., stwierdził uchybienie terminu do złożenia przez W. R. zażalenia z dnia [...] sierpnia 2018 r. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] lipca 2018 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. W. R. wezwał Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. do wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwolnienia ze Służby Celno-Skarbowej. W. R. wskazał, że otrzymał propozycję pracy w KAS, którą przyjął, ale uważa, że takie potraktowanie jego osoby było krzywdzące, gdyż powinien otrzymać propozycję służby. Skarżący podniósł, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego propozycja pracy nie stanowiła ani decyzji administracyjnej, ani tzw. innego aktu lub czynności administracyjnej z art. 3 § 2 P.p.s.a. i nie rodziła bezpośrednich skutków prawnych. Skutki te rodzić miała decyzja następująca po niej, tj. przyjęcie lub odrzucenie tejże propozycji. A skutek ten to decyzja o zwolnieniu ze służby (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 276/18 i sygn. akt I OSK 313/18 oraz z dnia 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 243/18). Skarżący wskazał, że został mianowany do służby, a podstawa prawna jego stosunku służbowego ma charakter administracyjno-prawny, w którym organ jednostronnie i władczo kształtuje sytuację prawną funkcjonariusza. W konsekwencji powyższej okoliczności zarówno akt mianowania do służby, jak i akt zwalniający ze służby należą do kategorii decyzji administracyjnej. Skarżący odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2014 r. oraz z dnia 14 stycznia 2014 r., w którym sąd zajął stanowisko na tle poprzednio obowiązującej ustawy, że w procesie transformacji Służby Celnej każdy funkcjonariusz powinien otrzymać indywidualną decyzję administracyjną, określającą miejsce pełnienia służby, stopień oraz uposażenie. Wyraźnie też wskazał, że w stosunku do funkcjonariuszy celnych nie obowiązują żadne mechanizmy prawne, również tzw. wypowiedzenie zmieniające, określone w kodeksie pracy. W związku z tym również rozwiązanie stosunku służbowego powinno następować w drodze decyzji administracyjnej. Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o wydanie decyzji zwalniającej ze służby. Wyjaśnił jednocześnie, iż nie jest jego intencją zwolnienie ze służby samo w sobie, a realizacja przepisów prawa i umożliwienie mu poddania kontroli działań prawnych Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K., prowadzących do faktycznego zwolnienia Skarżącego ze służby, z zastrzeżeniem, że Skarżący kwestionuje to zwolnienie w całości.

Pismem z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. poinformował W.R., iż nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwolnienia ze służby Celno-Skarbowej. W przypadku przyjęcia propozycji pracy przez osobę pełniącą służbę w jednostkach KAS, z dniem określonym w propozycji, dotychczasowy stosunek służby przekształcał się w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony lub określony. Ustawa nie przewidywała, że przekształcenie stosunku służbowego traktuje się jak zwolnienie ze służby. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wskazał, że W. R. przyjął złożoną przez pracodawcę propozycję pracy, nie dopuszczając tym samym do zerwania więzi z pracodawcą, a jedynie do zmiany charakteru tej więzi. Wobec powyższego stwierdził, że brak jest podstaw do wydania decyzji o zwolnieniu ze służby w przypadku przekształcenia stosunku służbowego w stosunek pracy, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. W.R. złożył zażalenie na ww. "postanowienie" Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K., wnosząc o jego uchylenie.

Szef Krajowej Administracji Skarbowej uznał, że wezwanie W. R. do wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwolnienia ze Służby Celno-Skarbowej zostało załatwione przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. odmownie. Odmowa wszczęcia postępowania nastąpiła w formie pisma, nie zaś postanowienia, o którym mowa w art. 61a § 1 k.p.a. Organ wskazał, że w orzecznictwie, jak i w doktrynie przyjmuje się, że zakwalifikowanie danego pisma jako decyzji administracyjnej/postanowienia nie wymaga, aby pismo to zawierało wszystkie składniki decyzji przewidziane w art. 107 § 1 k.p.a. Za decyzję/postanowienie uznać należy również pismo właściwego organu zawierające co najmniej oznaczenie organu i adresata aktu, rozstrzygnięcie w sprawie i podpis osoby reprezentującej organ. W ocenie organu, pismo z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] stanowi załatwienie indywidualnej sprawy przez organ administracji publicznej. Jego treść obejmuje władcze rozstrzygnięcie organu co do żądania przedstawionego w piśmie strony wystosowanym do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. Pismem tym de facto odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia Skarżącego ze służby w Służbie Celno-Skarbowej, tym samym można uznać, iż stanowi ono ułomne postanowienie wydane przez organ I instancji, na które, zgodnie z treścią art. 61a § 2 k.p.a., służy stronie zażalenie do organu wyższego stopnia.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 141 § 2 k.p.a., zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie - od dnia jego ogłoszenia stronie. Termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostanie złożone bezpośrednio w siedzibie organu administracji publicznej bądź nadane w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego. Natomiast postanowienie organu I instancji, od którego nie wniesiono w zakreślonym terminie zażalenia, staje się ostateczne.

Organ stwierdził, że jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...], odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie zwolnienia ze służby, zostało doręczone W. R. w dniu [...] lipca 2018 r. Termin 7-dniowy do wniesienia zażalenia rozpoczął zatem swój bieg [...] lipca 2018 r. i upłynął [...] lipca 2018 r. (wtorek), zgodnie z zasadami obliczania terminów przewidzianymi w art. 57 § 1 k.p.a. Zażalenie zostało natomiast nadane w placówce pocztowej [...]w dniu [...] sierpnia 2018 r. W świetle powyższego uznano, że strona nie dochowała ustawowego terminu do wniesienia zażalenia. Tym samym czynność, polegająca na złożeniu wymienionego środka zaskarżenia, nie mogła wywołać zamierzonego skutku.

Organ przyznał, że zaskarżone postanowienie nie zawierało pouczenia o prawie złożenia na nie zażalenia do organu wyższego stopnia. Wskazał, że zgodnie z treścią art. 112 k.p.a., błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Przepis ten ma zastosowanie również do postanowień, gdyż w myśl art. 126 k.p.a., do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie. Ochrona, wynikająca z art. 112 k.p.a. nie ma jednak charakteru absolutnego. Błędne informacje odnośnie środka zaskarżenia bądź ich brak, w żaden sposób nie wpływają na bieg ustawowego terminu (nie zawieszają jego biegu). Treść powołanego przepisu należy rozumieć w taki sposób, że strona, korzystając z właściwych środków procesowych, może uniknąć negatywnych skutków uchybienia terminu, jeżeli przyczyną tego uchybienia było błędne pouczenie organu. W przypadku procedury administracyjnej środkiem takim jest wniosek o przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia, który organ administracji zobowiązany jest uwzględnić stwierdzając, że do uchybienia terminu doszło bez winy strony. Z uwagi na fakt, że W. R. takiego wniosku nie złożył, organ stwierdził, iż brak jest podstaw do uznania, że istnieje możliwość rozpoznania zażalenia.

W dniu [...] września 2018 r. skargę na powyższe postanowienie złożył W. R. Zarzucił on Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej:

1) obrazę przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a., poprzez błędne jego zastosowanie wyrażające się w tym, że Szef Krajowej Administracji Skarbowej niezasadnie przyjął (w ślad za Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w K.), że w sprawie zachodzą "inne uzasadnione przyczyny", dla których postępowanie nie może być wszczęte, wyrażające się w tym, iż decyzje administracyjne o zwolnieniu ze służby nie powinny być wydawane z uwagi na brak stosownych podstaw prawnych, w sytuacji, gdy taki pogląd prawny jest błędny i w sprawie powinna być wydana decyzja administracyjna o zwolnieniu ze służby;

2) obrazę przepisu art. 2, art. 7, art. 32 ust. 1 oraz art. 60, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP, poprzez fakt nierównego traktowania Skarżącego, wyrażający się w tym, że wbrew przytoczonym przepisom Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. i Szef Krajowej Administracji Skarbowej nie wydają decyzji o zwolnieniu ze służby, (choć to ich obowiązek prawny) i tym samym pozbawiają Skarżącego prawa do jakiejkolwiek kontroli prawnej tej decyzji oraz stosują niejasne i nieobiektywne zasady zwolnień z administracji publicznej (choć powinien tu panować pełen obiektywizm i pełna przejrzystość), a te okoliczności z kolei wskazują na dyskryminację Skarżącego;

3) obrazę przepisu art. 112 k.p.a. i dowodzenie, iż przedmiotowe pismo odmowne Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. stanowi ułomne postanowienie, spełniające przesłanki przewidziane w art. 107 § 1 k.p.a., przy czym wystąpił oczywisty fakt manipulacji pojęciem "błędu w pouczeniu" w treści rzekomego postanowienia, poprzez uznanie za błąd w pouczeniu zupełny brak pouczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia, Sąd zobowiązany jest - zgodnie z art. 145 P.p.s.a. - do ich uchylenia, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy – lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji lub postanowienia, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 120 P.p.s.a. w związku z art. 119 pkt 3 P.p.s.a., który przewiduje taki tryb, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie kończące postępowanie w sprawie, a do takich należy postanowienie wydane na podstawie art. 134 k.p.a.

W rozpoznawanej sprawie najistotniejszą okolicznością jest fakt błędnego pouczenia skarżącego przez organ o braku możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] lipca 2018 r., co powoduje objęcie strony ochroną wynikającą z art. 112 k.p.a. Efektem błędnego pouczenia przez organ było wniesienie przez skarżącego zażalenia z naruszeniem ustawowego terminu, w konsekwencji czego rozpatrujący je organ odwoławczy uznał za zasadne rozpatrzenie kwestii przywrócenia terminu do dokonania tej czynności. Poza sporem pozostaje okoliczność, iż organ I instancji w pouczeniu zawarł błędną informację, co do braku możliwości wniesienia na nie zażalenia.

W doktrynie konsekwentnie prezentowane jest stanowisko, iż w prawie administracyjnym nie można przyjmować fikcji powszechnej znajomości prawa. Dlatego na organach administracji ciąży obowiązek udzielania stronom informacji prawnej, którego egzemplifikacją jest wymóg zawarcia w rozstrzygnięciu pouczenia o przysługujących stronie środkach prawnych. Do ewentualnych uchybień w tym zakresie odnosi się art. 112 k.p.a.

Zgodnie z treścią art. 112 k.p.a., błędne pouczenie w decyzji, co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego, nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Wykładnia, opartej o brzmienie wskazanego wyżej przepisu normy prawnej, zmierzać powinna do zapewniania stronie ochrony przed skutkami błędnych działań organów administracji publicznej. Podkreślenia wymaga przy tym, iż analiza tej normy prawnej nie może pomijać wartości akcentowanych w treści zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasady zaufania obywatela do państwa (art. 8 § 1 k.p.a.), zasady informowania (art. 9 k.p.a.), jak również - stanowiącej punkt wyjścia dla wszystkich obecnych w procedurze administracyjnej norm - zasady praworządności (art. 6 k.p.a.).

W kontekście rzeczonej sprawy, z zasady praworządności wywieść należy, ciążący na organie, bezwzględny obowiązek przestrzegania i stosowania się do powszechnie obowiązujących przepisów prawa, jak i sprawowania pieczy nad praworządnym przebiegiem całego postępowania (art. 7 k.p.a. zdanie pierwsze). Obowiązek ten obejmuje konieczność prawidłowego stosowania norm procedury administracyjnej, jako warunek zapewniania sprawiedliwego procesu administracyjnego, oraz zapewnienia stronie możliwości korzystania ze wszystkich przysługujących jej praw. Zasada zaufania obywateli do władzy publicznej stwarza zaś po stronie organu obowiązek podejmowania wszelkich działań w taki sposób, by kształtować i utrwalać postrzeganie przez obywateli państwa i jego organów jako instytucji nie tylko kompetentnych, ale również przewidywalnych, działających w sposób merytoryczny, sprawiedliwy i odpowiedzialny. Jak podnoszono w pracy "Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego w orzecznictwie sądów administracyjnych" (P. Krzykowski, A. Brzuzy, Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego w orzecznictwie sądów administracyjnych, Olsztyn 2009 r., s.67), z aksjologicznego punktu widzenia zasada pogłębiania zaufania obywateli do państwa gwarantować ma obywatelom bezpieczeństwo prawne, umożliwiające przewidywalność działań organów, a także prognozowanie działań własnych. Tym samym zasada zaufania rozumiana może być jako wymóg zachowania najwyższych standardów merytorycznych w prowadzeniu przez organ postępowania, co w naturalny sposób wiąże się z obowiązkiem prawidłowego pouczania stron o przysługujących im uprawnieniach procesowych. W sytuacji podjęcia przez organ błędnych działań, zasada zaufania wymaga by były one usuwane bez szkody dla strony. Niedopuszczalne jest przy tym wykorzystywanie przez organy swojej przewagi w postępowaniu administracyjnym lub braku przygotowania strony. Nie jest więc dopuszczalne wykorzystywanie przez nie nieznajomości prawa przez obywateli, a tym bardziej sugerowanie działań prawnych, które z góry skazane muszą być na niepowodzenie. Innymi słowy, wywodzony z zasady informowania obowiązek organu zwrócenia się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska, jaki jest charakter i zakres żądania zawarty w złożonym przez nią piśmie, o ile oczywiście jest ono zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale, nie może być wykorzystywany do zastawiania na obywatela pułapki prawnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2169/12).

Powyższe rozważania oznaczają, że wyrażona w art. 8 § 1 k.p.a. zasada zaufania obywatela do państwa nakłada na organy administracji obowiązek zachowania możliwie najwyższej jakości działań administracji publicznej, tak w odniesieniu do podejmowanych rozstrzygnięć, jak i sposobu procedowania. Określana może być ona zatem tradycyjnie, jako zasada zaufania obywateli do organów władzy publicznej lub jako zasada rzetelnego procesu administracyjnego, który prowadzi do powstania i ugruntowania zaufania obywatela do władzy publicznej. Organ administracji publicznej nie może zatem przez swoje działania szkodzić stronie, lub przenosić na nią konsekwencji własnych błędów.

Dostrzegalny jest także związek między zasadami zaufania oraz informowania stron postępowania, które pozostają w funkcjonalnej zależności. Organ, realizując tę zasadę, kształtuje pozostałe, bardziej szczegółowe normy postępowania administracyjnego, chociażby dotyczące pouczeń dotyczących przysługujących stronom środków prawnych. Organ, który uchybił zasadzie, powinien podjąć czynności, które zmierzać będą do naprawienia swojego błędu. Pamiętać należy przy tym, iż uchybienie zasadzie informowania stron o ich prawach i obowiązkach nie powinno wywoływać negatywnych skutków dla podmiotu administrowanego.

Przedstawione wyżej uwagi, dotyczące podstawowych wartości i reguł postępowania administracyjnego, pozwalają uznać, że zarówno zasada zaufania obywatela do państwa, jak i zasada informowania, mają charakter gwarancyjny i ochronny względem jednostki, jako podmiotu słabszego w stosunkach natury publicznoprawnej. Ten aspekt winien być zatem szczególnie eksponowany w procesie interpretacji zarówno tych norm, jak i powiązanej z nimi normy, wskazanej w przepisie art. 112 k.p.a. Wyrażona w przywoływanym przepisie zasada nieponoszenia przez stronę szkody związanej z zastosowaniem się do błędnego pouczenia, dokonanego przez organ, ma charakter gwarancyjny. Ma ona równoważyć słabszą, względem organów, pozycję innych uczestników postępowania administracyjnego.

Dokonując wykładni normy, wyrażonej w art. 112 k.p.a., wskazać należy, że statuuje on bezwzględną ochronę strony przed skutkami zastosowania się do błędnych instrukcji udzielonych przez organ administracji publicznej (por. B. Adamiak, J. Borkowski, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Warszawa 2012, s. 457). Strona ma bowiem podstawy sądzić, iż informacje udzielane jej przez organ są poprawne i wiążące. Co więcej, działać powinna w zaufaniu do tych informacji. W sytuacji zaś wprowadzenia strony przez organ administracji publicznej w błąd, zasada zaufania obywatela do państwa, wymaga by strona nie poniosła z tego tytułu negatywnych konsekwencji i mogła skorzystać ze wszystkich swoich uprawnień, które wskutek nieprawidłowego działania organu zostały ograniczone. Tym samym zasada ta prowadzić powinna do odwrócenia negatywnych skutków, związanych z błędnym pouczeniem strony przez organ i przywrócenia stanu, w którym strona znalazłaby się w sytuacji poprawnego działania organu administracji publicznej. Tylko taki stan równoznaczny jest bowiem z jasno wyrażonym w przepisie art. 112 k.p.a. brakiem szkody dla strony.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że skoro Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. błędnie nie poinformował strony o możliwości wniesienia zażalenia na jego postanowienie, to zgodnie z art. 112 k.p.a., winna ona mieć możliwość skorzystania z przewidzianego prawem środka zaskarżenia, co zniweluje skutki wcześniejszego nieprawidłowego pouczenia.

W doktrynie i orzecznictwie wyodrębniły się dwa stanowiska, dotyczące trybu sanowania skutków błędnego pouczenia strony. Jak wskazuje M. Dyl (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz., red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2017 r. s. 864), pierwsza z koncepcji zakłada, że zastosowanie się do błędnego pouczenia sanuje wadliwość takiej czynności z mocy prawa. Autor przywołał tu stanowisko obecne w orzecznictwie, zgodnie z którym "Zasadę wyrażoną w art. 112 k.p.a. należy rozumieć w ten sposób, że strona podejmując określone czynności procesowe, dla których określony został termin, nie musi składać wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, jeżeli działa zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji (wyrok NSA z 28 listopada 2000 r., sygn. akt IV SA 1899/98). W innym przywoływanym wyroku wskazano, iż: "Konsekwencje naruszenia art. 112 k.p.a. w związku z art. 9 są takie, że w przypadku wniesienia spóźnionego odwołania w związku z brakiem pouczenia, organ będzie zobowiązany takie odwołanie rozpatrzeć, bez potrzeby wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (wyrok NSA z 16 czerwca 2008 r. sygn. akt II GSK/08). Drugi pogląd przyjmuje, że uchybienie terminowi niezawinione przez stronę, będące wynikiem błędnego pouczenia, wymaga przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności w trybie art. 58 k.p.a.

W ocenie składu orzekającego, uznać należy, że na akceptację zasługuje pierwszy z wymienionych poglądów, zakładający brak konieczności przywracania stronie, która zastosowała się do błędnego pouczenia, terminu do dokonania czynności procesowej i ważność takiej czynności z mocy samego prawa.

Po pierwsze, takie rozumienie przepisu art. 112 k.p.a. daje stronie pełniejszą ochronę prawną. Funkcją przywoływanego przepisu jest zaś udzielanie podmiotowi słabszemu (a takim jest strona w postępowaniu administracyjnym) ochrony przed wadliwymi działaniami organ organów administracji publicznej i uchylenie negatywnych skutków błędnego działania organu. Nadto, wątpliwości prawne - zgodnie z wyrażoną w art. 7a § 1 k.p.a. zasadą przyjaznej interpretacji prawa - rozstrzygać należy na korzyść strony. Interpretacja granic ochrony wynikającej z art. 112 k.p.a. powinna być prowadzona co do zasady z korzyścią dla prawa i wolności podmiotów poddanych władzy organu administracji.

Kolejny argument, przemawiający za przyznaniem stronie pełniejszej ochrony wynikającej z art. 112 k.p.a., można wywieść z wykładni systemowej przepisów k.p.a. Należy bowiem przyjąć, że art. 58 k.p.a. reguluje w sposób generalny warunki, w których przywrócony może być termin do dokonania czynności procesowej, wskazując na ogólną przesłankę braku winy podmiotu uchybiającemu terminowi. Art. 112 k.p.a. odnosi się zaś do sytuacji szczególnej, w której brak dochowania terminu przez stronę nie tylko nie jest przez nią zawiniony, ale spowodowany jest działaniem organu administracji publicznej. Jeśli ustawodawca uznałby, że sytuacja taka wiąże się z koniecznością przywrócenia terminu, nie byłoby konieczne formułowanie normy szczególnej, bowiem mieści się ona w granicach hipotezy normy zawartej w art. 58 k.p.a., a więc braku winy podmiotu uchybiającego terminowi. Sfomułowanie odrębnej regulacji odnoszącej się do usunięcia skutków błędnego pouczenia strony przez organ czyni z niej normę o charakterze lex specialis w stosunku do regulacji odnoszącej się do przywrócenia terminu.

Z uwagi na powyższe organ traktować winien zażalenie, wniesione przez stronę błędnie pouczoną przez organ o braku przysługujących jej środków prawnych, za wniesione w terminie, bez konieczności przywracania terminu do dokonania tej czynności. Termin do wniesienia zażalenia przez stronę, którą błędnie poinformowano o braku takiej możliwości, nie rozpoczął bowiem biegu. Wskazać należy, że zgodnie z art. 111 § 2 k.p.a. w sytuacji uzupełnienia decyzji co do pouczenia, termin dla strony do wniesienia odwołania, powództwa lub skargi biegnie od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia w tym zakresie. Analogicznie uznać można, że dla strony nie tyle nie pouczonej, co błędnie pouczonej o braku przysługującego jej środka prawnego, termin do jego wniesienia nie rozpoczął biegu.

W ocenie Sądu, w sytuacji, gdy skarżący wniósł odwołanie po terminie, ponieważ nie był przez organ I instancji pouczony o prawidłowym terminie złożenia zażalenia - Szef Krajowej Administracji Skarbowej zobowiązany był zastosować art. 112 k.p.a. i w konsekwencji przyjąć wniesienie zażalenia w terminie. Brak zastosowania tego przepisu stanowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem z uwagi na stwierdzone okoliczności, nie zaistniały podstawy do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na podstawie art. 134 k.p.a.

W ponownym postępowaniu Szef Krajowej Administracji Skarbowej rozpatrzy merytorycznie złożone przez skarżącego zażalenie.

Z wszystkich tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.