Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1225/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części, w tej części uchylono decyzje I i II instancji, w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalono
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.), Sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia del. WSA Andrzej Góraj, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Kr 1179/14 w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] w granicach parceli nr [...] oraz w tym samym zakresie decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. i punkt 2 decyzji Starosty Krakowskiego z dnia [...] marca 2014 r.; 2. w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddala; 3. odstępuje od zasądzenia od Wojewody Małopolskiego na rzecz skarżącej L. K. zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 1179/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę L. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2014 r., w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

W dniu 13 sierpnia 2012 r. L. K. złożyła wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]/7, o pow. 0,8508 ha obj. księgą wieczystą nr [...] 7 poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. Kraków, w graniach parcel oznaczonych l. kat. [...] i l. kat. [...] b. gm. kat. P.. W dniu 11 marca 2013 r. do wniosku o zwrot ww. nieruchomości przyłączył się K.W..

Starosta Krakowski decyzją z dnia 19 sierpnia 2013 r. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] /7 o pow. 0,8508 ha, objętej księgą wieczystą nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. Kraków, w granicach parceli l. kat. [...] b. gm. kat. P. na rzecz L. K. i K. W..

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., uchylił zaskarżoną decyzję Starosty Krakowskiego z dnia [...] sierpnia 2013 r. w całości i przekazał do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Starosta Małopolski po ponownym rozpoznaniu sprawy działając na podstawie art. 136 ust. 3 i art. 229 u.g.n. oraz art. 104 k.p.a. decyzją z dnia [...] marca 2014 r. znak [...] – orzekł w pkt. 1 o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...]/7 o pow. 0,8508 ha, objętej księga wieczystą nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. Kraków, w graniach parceli 1. kat [...] b. gm. kat. P. na rzecz L. K. i K. W., oraz w pkt. 2 przedmiotowej decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...]/7 o pow. 0,8508 ha, objętej księga wieczystą nr [...], poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. Kraków, w graniach parceli l. kat [...] b. gm. kat. P. na rzecz L. K. i K. W..

Organ I instancji wskazując na treści art. 136 ust. 3 u.g.n. podkreślił, iż osobami uprawnionymi do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej działki nr 952 b. dz. adm. P. są: L. K. i K. W., natomiast osobami uprawnionymi do żądania zwrotu wywłaszczonej działki nr 1055 b. dz. adm. P. są: L. K., T. W. oraz spadkobiercy po R. G.. Następnie organ przypomniał, iż pismem z dnia 11 lutego 2013 r. skierowanym do wnioskodawców, wezwano ich do uzupełnienia złożonego wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, o stosowne oświadczenia spadkobierców b. współwłaścicielki przedmiotowej nieruchomości R. G., a pomimo upływu terminu wyznaczonego wnioskodawcom w ww. piśmie, wniosek taki nie został uzupełniony. Starosta zaznaczył, iż zgodnie z odpisem z księgi wieczystej nr [...], wydanym przez Centralną Informację Ksiąg Wieczystych, działka nr [...] /7 poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. Kraków stanowi własność Gminy Kraków, w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "Nowy P." w Krakowie. Prawo użytkowania wieczystego w stosunku do działki nr [...] /7 poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. Kraków, powstało na podstawie umowy notarialnej o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste z dnia 02.03.1987 r. nr Rep. A.II. Nr [...] i zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 11.03.1987 r. W świetle powyższych ustaleń organ I instancji zauważył, iż zgodnie z treścią przepisu art. 229 u.g.n. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Zdaniem organu wzajemna relacja przepisu art. 229 i 136 ust. 3 ww. ustawy oznacza, że nie można orzec o zwrocie nieruchomości, nawet jeśli okazała się ona zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. została sprzedana lub na rzecz osoby trzeciej zostało ustanowione prawo wieczystego użytkowania, a stan ten istnieje w czasie orzekania w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty Krakowskiego .

Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia Starosty Krakowskiego co do ustalonego przez niego stanu faktycznego sprawy, stwierdzając finalnie, iż osobami uprawnionymi do ubiegania się o zwrot nieruchomości oznaczonej jako dawna parcela l. kat. [...] , b. gm. kat. P., która odpowiada aktualnie części działki nr [...] /7, obr. [...] , jedn. ewid. P. m. Kraków są obecnie L. K. i K. W., którzy wystąpili ze stosownym wnioskiem w tym zakresie. Natomiast w odniesieniu do nieruchomości oznaczonej jako dawna parcela l. kat. [...] , b. gm. kat. P. roszczenie o zwrot przysługuje L. K. i K. W. oraz spadkobiercom R. G. Zdaniem Wojewody Małopolskiego skoro zatem w przedmiotowej sprawie brak jest wniosku pochodzącego od spadkobierców R. G., to w kontekście ugruntowanego na tym tle orzecznictwa sądów administracyjnych oraz poglądów doktryny prawidłowym było stwierdzenie przez organ I instancji, iż brak ten w sytuacji jego nieuzupełnienia pomimo wezwania organu I instancji powoduje konieczność orzeczenia o odmowie zwrotu ww. nieruchomości.

W kontekście odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako dawna parcela l. kat. [...] , b. gm. kat. P. (odpowiadająca aktualnie części działki nr [...] /7, obr jedn. ewid. P. m. Kraków) organ odwoławczy zauważył, iż przeszkodą do orzeczenia o zwrocie przedmiotowej nieruchomości jest jej aktualny stan prawny, bowiem zgodnie ze znajdującym się w aktach organu I instancji odpisem księgi wieczystej nr KRI [...] nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] /7, obr. [...] , jedn. ewid. P. m. Kraków stanowi własność Gminy Kraków i została oddana w użytkowanie wieczyste umową sporządzoną w formie aktu notarialnego z 2 marca 1987 r. Rep. A II [...], zaś prawo to (przysługujące obecnie Spółdzielni Mieszkaniowej "N. P." oraz osobom fizycznym - właścicielom wyodrębnionych lokali mieszkalnych znajdujących się w budynku usytuowanym na tej nieruchomości) zostało ujawnione już w poprzednio prowadzonej dla tej nieruchomości księdze wieczystej nr [...] w dniu 11 marca 1987 r. (na wniosek z 2 marca 1987 r.), a więc przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tym zakresie organ odwoławczy przywołał treść art. 229 u.g.n.: "roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Zdaniem Wojewody Małopolskiego wskazany przepis jest na tyle precyzyjny, że w sytuacji, gdy znajduje on zastosowanie, organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Skargę na powyższą decyzję złożyła L. K..

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarga jest niezasadna.

Sąd wskazał, że analizując treść art. 136 ust. 3 zd 1 u.g.n. należy zwrócić uwagę, że w odniesieniu do wywłaszczonej nieruchomości ustawodawca przewidział możliwość jej zwrotu w całości albo w części, przy czym przez określenie "w części" rozumieć należy część wyodrębnioną fizycznie i geodezyjnie. Określenie to nie obejmuje natomiast udziału w prawie własności wywłaszczonej nieruchomości. Oznacza to, że w odniesieniu do wywłaszczonej nieruchomości nie jest dopuszczalne orzeczenie o zwrocie udziału w jej współwłasności. A zatem, w wypadku, jeżeli jest więcej niż jeden były właściciel (więcej niż jeden spadkobierca byłych właścicieli) wywłaszczonej nieruchomości, zwrot nieruchomości może nastąpić wyłącznie na wniosek wszystkich tych osób. Nie ma możliwości dokonania zwrotu nieruchomości na wniosek jednego czy też kilku byłych współwłaścicieli. Wówczas bowiem nie byłoby możliwe zwrócenie całości wywłaszczonej nieruchomości tylko części uprawnionych, ponieważ takie działanie oznaczałoby pominięcie i w przyszłości brak możliwości zaspokojenia ewentualnych roszczeń pozostałych właścicieli czy spadkobierców. Wniosek, pochodzący tylko od części uprawnionych, musiałby zatem prowadzić do zwrotu udziałów w wywłaszczonej nieruchomości, co nie jest dopuszczalne na gruncie art. 136 ust. 3 zd 1 u.g.n. Z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinni wystąpić wszyscy właściciele (współwłaściciele) lub ich spadkobiercy i z ich udziałem winno się toczyć to postępowanie, przy czym tytuł prawny do nieruchomości powinien przysługiwać tym wszystkim osobom w dacie zgłoszenia żądania. Zwrot ułamkowych części nieruchomości jest niedopuszczalny. Brak wniosku pochodzącego od wszystkich uprawnionych nie uniemożliwia wydania decyzji merytorycznej w tym przypadku. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sadów administracyjnych, dominuje koncepcja legitymacji łącznej w sprawach o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Oznacza ona, że roszczenie o zwrot nieruchomości nie jest podzielne, a skuteczny wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożyć mogą jedynie wspólnie działający wszyscy byli współwłaściciele nieruchomości wywłaszczonej, względnie ich wszyscy spadkobiercy. Wniosek, który nie pochodzi od wszystkich uprawnionych, skutkuje wydaniem decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bez badania dalszych przesłanek zwrotu, w szczególności bez weryfikacji, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia . W powiązaniu z powyższymi poglądami także w doktrynie wskazuje się, że w postępowaniu o zwrot nieruchomości w trybie i na zasadach określonych w art. 136 ust. 3 u.g.n., w pierwszej kolejności należy ustalić właścicieli nieruchomości w dacie jej wywłaszczenia, gdyż tylko oni lub ich spadkobiercy są uprawnieni do żądania zwrotu takiej nieruchomości. Należy również sprawdzić, czy złożony wniosek o zwrot nieruchomości pochodzi od wszystkich poprzednich właścicieli (współwłaścicieli), bądź od wszystkich spadkobierców poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, jako strony niniejszego postępowania (zob. D. Pęchorzewski, M. Horoszko, Gospodarka nieruchomościami. Komentarz, C. H. Beck 2010, nr brzegowy 3, 4). Uznaje się też, że jeżeli wniosek o zwrot nieruchomości nie pochodzi od wszystkich uprawnionych, to nie jest obowiązkiem organu administracji poszukiwanie pozostałych uprawnionych w celu zawiadomienia ich o wszczęciu postępowania, lecz ocena, czy wniosek spełnia warunek materialnoprawny zgłoszenia roszczenia zwrotowego w zakresie wyczerpującym prawo mające być zwróconym (tak J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C. H. Beck 2011, nr brzegowy 14).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, zatem, że fakt, iż z wnioskiem o zwrot oznaczonej nieruchomości nie wystąpili wszyscy spadkobiercy byłych właścicieli parceli l. kat. [...] b. gm. P. , wyłączał możliwość wydania decyzji pozytywnej, zgodnej z wnioskiem, a jednocześnie obligował organ administracji publicznej do wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości w postaci część działki nr [...] /7, która odpowiadała dawnym granicom wspomnianej parceli katastralnej.

Niezależnie od powyższego Sąd uznał, że zasadnie organy administracyjne wskazały jako przeszkodę zwrotu części działki nr [...] /7 w granicy dawnej parceli l.kat [...] oraz l.kat.[...] b. gm. kat. P. na przesłankę wynikającą z regulacji art. 229 u.g.n. W ślad za odpisem z księgi wieczystej nr [...], obejmującym działkę nr [...] /7 poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. Kraków należy bowiem przypomnieć, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi własność Gminy Kraków, równocześnie znajdując się w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "N. P." w Krakowie. Prawo użytkowania wieczystego w stosunku do działki wskazanej działki ewidencyjnej nr [...] /7 poł. w obr. [...] jedn. ewid. P. m. Kraków, powstało na podstawie umowy notarialnej o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste z dnia 02.03.1987 r. nr Rep. A.II. Nr [...] i zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 11.03.1987 r. Zgodnie z postanowieniami przepisu art. 229 u.g.n. roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 tej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r.) nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. W świetle treści wskazanego przepisu prawa wskazać należy, iż ustanowienie użytkowania wieczystego i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej dokonane przed 1 stycznia 1998 r. na nieruchomości będącej przedmiotem wcześniejszego wywłaszczenia, na której to nieruchomości cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, jest negatywną przesłanką zwrotu nieruchomości jej byłemu właścicielowi, czy też jego spadkobiercom. A zatem, przepis art. 229 u.g.n. dopuszcza wyjątek od zasady ustanowionej w art. 136 ust. 3 u.g.n., powodujący, iż ustalenie istnienia okoliczności wskazanych tym przepisie zwalnia organ od konieczność badania przesłanek zbędności na cel wywłaszczenia, (wymienionych w art. 137 ustawy). Ratio legis art. 229 u.g.n., stanowi stabilizacja stanu prawnego zaistniałego na nieruchomości wywłaszczonej w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, normującej w nowy sposób zasady i tryb zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, jak również zasady i tryb zbywania oraz udostępniania nieruchomości publicznych. W wyroku NSA z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 679/09 wskazano, że przepis art. 229 u.g.n. ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości (...) Stanowi on równocześnie przeszkodę do skutecznego domagania się zwrotu nieruchomości. (...) Regulacja zawarta w art. 229 u.g.n. nie narusza art. 21 w związku z art. 64 i w związku z art. 2 Konstytucji RP.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła L. K..

Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami jako przepisów niezgodnych z konstytucją.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 1225/15, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w związku art. 193 p.p.s.a., zawiesił postępowanie w sprawie uznając, że przepis stanowiący jedną z podstaw kasacyjnych w niniejszej sprawie stanowi bowiem jednocześnie przedmiot kontroli Trybunału Konstytucyjnego w niezakończonym jeszcze postępowaniu.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt SK 26/14, orzekł w sprawie, w związku z czym postanowieniem z dnia 10 września 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skargę kasacyjną należało częściowo uwzględnić.

Jedną z materialnych podstaw odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowił przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 lipca 2015 r. (SK 26/14 opubl. w Dz.U. z 2015 r. poz. 1039) stwierdził art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy o gospodarce nieruchomościami, w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem Trybunału dotychczasowa wykładnia art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze dokonywana przez sądy administracyjne godzi w wynikające z art. 64 ust. 1 Konstytucji, jak i art. 21 ust. 2 Konstytucji prawo do zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości, na której nie zrealizowano celu wywłaszczenia oraz nie spełnia warunku proporcjonalności w rozumieniu art. 31 ust. 3 Konstytucji. Narusza ona też wynikającą z art. 64 ust. 2 Konstytucji zasadę równej ochrony dla wszystkich prawa własności, innych praw majątkowych i dziedziczenia. Trybunał stwierdził, że prawo byłego współwłaściciela (lub jego spadkobiercy) do zwrotu utraconego przez niego udziału we współwłasności nieruchomości ma charakter "innego prawa majątkowego" w rozumieniu art. 64 ust. 1 Konstytucji oraz wynika z art. 21 ust. 2 Konstytucji. Przy czym konstytucyjne pojęcie własności rozumieć należy w sposób autonomiczny, wykraczający poza jego cywilnoprawne ujęcie. Obejmować ono będzie współwłasność, która nie jest odrębnym prawem rzeczowym, lecz rodzajem (formą) własności. Konsekwencją natomiast konstytucyjnego dopuszczenia wywłaszczenia udziałów we współwłasności musi być prawo do zwrotu takich udziałów w wypadku, gdy nieruchomość okazała się zbędna na cel wywłaszczenia. Możliwość żądania "odwrócenia" skutków wywłaszczenia stanowi bowiem zabezpieczenie na wypadek, gdyby miało ono być dokonane bez rzeczywistej potrzeby. Zdaniem Trybunału kwestionowany sposób wykładni omawianego przepisu chroni w istocie osoby nieobecne lub przeciwne restytucji kosztem osób, które bezpośrednio zmierzają do realizacji (aktualizacji) przysługującego im prawa. Bezwzględny obowiązek współdziałania wszystkich uprawnionych w postępowaniu zwrotowym nie jest ponadto jedyną możliwością ochrony ich praw. Wśród jego alternatyw można na przykład rozważyć odpowiednie wykorzystanie już istniejących regulacji z ustawy o gospodarce nieruchomościami (zawiadomienia uprawnionych o możliwości zgłoszenia roszczenia zwrotowego pod rygorem jego wygaśnięcia art. 136 ust. 2 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami) lub rozwiązań z kodeksu postępowania administracyjnego, takich jak np. zawiadomienie uprawnionych o wszczęciu postępowania przez obwieszczenie (art. 49 kpa), kurator wyznaczony przez sąd na wniosek organu administracji dla spadków nieobjętych (art. 30 § 5 kpa), czy powoływany w podobnym trybie przedstawiciel dla osoby nieobecnej (art. 34 kpa). Trybunał stwierdził też, że rozwiązanie nakazujące współpracę wnioskodawcy i pozostałych osób potencjalnie uprawnionych do zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości nie wyważa w właściwy sposób interesów tych stron. Rażąco krzywdzące dla wnioskodawców jest to, że nawet przy dochowaniu najwyższej staranności oraz znacznym nakładzie sił i środków – nie mają oni gwarancji pozytywnego rozpatrzenia własnego wniosku o zwrot udziału w nieruchomości. Pozostałe osoby uprawnione zawsze mają bowiem prawo odmówić przyłączenia się do wniosku o zwrot nieruchomości, a wnioskodawca nie dysponuje żadnymi instrumentami wpływu na tę decyzję. Wnioskodawca nie może również uzyskać orzeczenia zastępczego w trybie art. 199 k.c. Jako osoba wywłaszczona nie są już wszak współwłaścicielami nieruchomości i nie podlegają przepisom prawa rzeczowego dotyczącym współwłasności. Zdaniem Trybunału niesprawiedliwy jest też rozkład obowiązków między wnioskodawcą i organami. To wnioskodawca, którego aktualnie nic już nie łączy z pozostałymi byłymi współwłaścicielami, jest zmuszony odnaleźć wszystkich uprawnionych, udowodnić ich legitymację do udziału w postępowaniu oraz uzyskać ich zgodę na wystąpienie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Tymczasem organy państwa w całym tym postępowaniu mogą zachowywać się całkowicie biernie i są zobligowane jedynie do wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia braków formalnych wniosku o zgodę wszystkich uprawnionych. W ocenie Trybunału kwestionowana wykładnia art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy prowadzi do zróżnicowania poziomu ochrony własności w zależności od tego, czy podmiotem ubiegającym się o zwrot jest jej były wyłączny właściciel (jedyny spadkobierca), czy też jej były współwłaściciel (jeden z wielu spadkobierców). Z punktu widzenia art. 64 ust. 2 w związku z art. 21 ust. 2 Konstytucji, osoby uprawnione do zwrotu nieruchomości należące do obydwu grup należy uznać za podmioty podobne. Zostały one bowiem pozbawione takiego samego prawa własności (w wypadku współwłasności wykonywanego wspólnie z pozostałymi uprawnionymi) na skutek takiej samej procedury wywłaszczenia na cele publiczne. Tymczasem przewidziane dla nich procedury restytucyjne różnią się pod względem wymogów proceduralnych – były wyłączny właściciel nieruchomości (jedyny spadkobierca) w tym postępowaniu dysponuje samodzielną legitymacją procesową, podczas gdy byli współwłaściciele (ich spadkobiercy) muszą w sprawie występować łącznie i prezentować jednolite stanowisko. W opinii Trybunału Konstytucyjnego, wymóg zgodnego działania wszystkich byłych współwłaścicieli (lub ich spadkobierców) nie tylko nie przyczynia się do realizacji tego celu, lecz stanowi dla niego istotną przeszkodę. Podsumowując rozważania uzasadnienia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy o gospodarce nieruchomościami w analizowanym zakresie powoduje nałożenie na byłych współwłaścicieli nieruchomości odpowiedzialności za działania i zaniechania innych uprawnionych, z którymi nie pozostają oni w żadnych relacjach prawnych i na których postawę nie mają żadnego wpływu. Ponadto nie dość, że w przeszłości pochopnie i niepotrzebnie pozbawiono ich własności, to współcześnie nadmiernie ograniczono ich prawo do odzyskania tej własności. Aktualnie obowiązujące przepisy nie dają możliwości odzyskania zwrotu udziału w nieruchomości w sytuacji braku współdziałania wszystkich byłych współwłaścicieli albo trudności w zidentyfikowaniu ich spadkobierców.

Przytoczona powyżej argumentacja Trybunału prowadzi do wniosku, że możliwy jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości w jej ułamkowej części, jak i jednemu z współwłaścicieli (bądź jego spadkobierców) przysługuje samodzielna legitymacja procesowa w postępowaniu zwrotowym.

Stosownie do treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP (Dz.U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą. Skutkiem powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest utrata mocy obowiązującej art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W takiej sytuacji uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, z uwagi na materialnoprawny charakter naruszenia prowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku w części dotyczącej odmowy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...] /7 w granicach parceli nr [...] , decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. w tym samym zakresie oraz punktu 2 decyzji Starosty Krakowskiego z dnia [...] marca 2014 r.

W konsekwencji ponownie rozpatrując wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ winien mieć na uwadze powyższe rozważania Trybunału Konstytucyjnego oraz merytorycznie rozważyć czy istnieje możliwość zwrotu nieruchomości z uwagi na aktualny stan prawny nieruchomości.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku. W pkt 2 wyroku Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w pozostałym zakresie. Orzeczenie o kosztach postępowania oparte zostało o przepis art. 207 § 2 p.p.s.a.