Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 789/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41 ust. 1 pkt. 5, art. 47 ust. 1 , art. 51 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 63 poz 266
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1991 r. o Krajowej Szkole Administracji Publicznej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie: Sędzia NSA Izabella Kulig- Maciszewska (spr.) Sędzia NSA Marek Stojanowski Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2015r na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1943/13 w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2014 r" sygn. akt II SA/Wa 1943/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...]sierpnia 2013 r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W. S. odbywała w okresie 29 listopada 2010 r. – 29 listopada 2011 r. aplikację ogólną w KSSiP. Następnie decyzją Dyrektora KSSiP z dnia 27 marca 2013 r. została przyjęta na aplikację sędziowską, którą rozpoczęła wraz z III rocznikiem aplikantów w dniu 8 kwietnia 2013 r.

W dniu 27 czerwca 2013 r. do KSSiP wpłynęło pismo T. S., informujące, że W. S. była fikcyjnie zatrudniona w spółce "[...]" w okresie odbywania aplikacji i pobierała z tego tytułu wynagrodzenie oraz składała deklaracje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz urzędu skarbowego.

W toku postępowania wyjaśniającego W. S. przyznała, że faktycznie podjęła pracę w spółce "[...]" w okresie od 28 czerwca 2011 r. do 30 września 2011 r. Wyjaśniając powyższą sytuację, wskazała, że pracę podjęła z uwagi na swoją ciążę i chęć zapewnienia ubezpieczenia społecznego na wypadek nieprzewidzianych wypadków losowych. Ponadto według strony podpisanie umowy o pracę stanowiło swoiste "zalegalizowanie" stanu faktycznego, gdyż już wcześniej W. S. poświęcała czas i starania pomagając matce, pracującej we wspomnianej spółce, przy prowadzeniu spraw kadrowych. Wskazała, że nie było jej wypłacane wynagrodzenie, a jedynie odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. Pismo T. S. do Dyrektora KSSiP wynikało z konfliktu, jaki wynikł pomiędzy nim a rodzicami aplikantki, pracującymi dla spółki. W. S. wyraziła ubolewanie wobec zaistniałej sytuacji i wniosła o potraktowanie jej zachowania jako przewinienia dyscyplinarnego w rozumieniu art. 51 ust. 1 ustawy o KSSiP i poprzestaniu na sankcji rozmowy dyscyplinującej.

Po zakończeniu postępowania wyjaśniającego Dyrektor KSSiP wydał decyzję z dnia 25 lipca 2013 r. skreślającą W. S. z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej III rocznika. Uzasadniając powyższą decyzję, Dyrektor wskazał na treść art. 47 ust. 1 ustawy, który stanowi o zakazie podejmowania przez aplikantów zatrudnienia lub zajęcia, z wyjątkiem zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym oraz zajęcia o charakterze naukowym, dydaktycznym lub publicystycznym, jeżeli wykonywanie tego zatrudnienia lub zajęcia nie przeszkadza w wykonywaniu obowiązków aplikanta. Dyrektor za bezsporne uznał, że podjęta przez aplikantkę praca nie mieściła się w dozwolonych w powyższym przepisie zajęciach. Jednocześnie podniesiono, że nie przewidziano w ustawie żadnych wyjątków od zasady wyrażonej w art. 47 ust. 1 ustawy. Wobec tego stwierdzone zostało, iż podjęcie przez W. S. zatrudnienia stanowiło ciężkie naruszenie obowiązków aplikanta i powinno zostać ukarane sankcją przewidzianą w art. 41 ust. 5 ustawy. Dodatkowym argumentem przemawiającym zdaniem Dyrektora za takim rozstrzygnięciem była postawa aplikantki wobec swojego czynu, która cechowała się relatywistycznym podejściem do bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, co stawia W. S. w negatywnym świetle jako potencjalną kandydatkę na stanowisko sędziego. Jednocześnie Dyrektor nie dał wiary wyjaśnieniom strony dotyczącym obawy o swoją sytuację życiową, zestawiając je z faktem podjęcia przez nią pracy na kilkanaście dni przed wejściem w związek małżeński z osobą piastującą stanowisko sędziego, niewątpliwie będącą w stanie zadbać o utrzymanie przyszłej rodziny oraz przy jednoczesnym pobieraniu przez W. S. stypendium przysługującego aplikantom. Następnie Dyrektor wyraził pogląd, iż ustawa o KSSiP nie ogranicza w czasie odpowiedzialności aplikanta za naruszenie obowiązków wynikających z ustawy, nie wiąże jej również z konkretnym etapem odbywania aplikacji – czy to aplikacji ogólnej, czy też specjalistycznej. Jednocześnie wskazał, że gdyby naruszenie zakazu podejmowania zatrudnienia zostało ujawnione w czasie jego popełnienia, aplikantka zostałaby skreślona z listy aplikantów aplikacji ogólnej, przez co w ogóle nie miałaby możliwości przystąpienia do aplikacji specjalistycznej. Okoliczność naruszenia obowiązków w przeszłości nie może, zdaniem Dyrektora, pozostać bez wpływu na obecną sytuację strony. Wszystkie powyższe argumenty stanowiły o konieczności podjęcia decyzji o skreśleniu W. S. z listy aplikantów z uwagi na ciężkie naruszenie obowiązków aplikanta.

Od powyższej decyzji W. S. złożyła odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, wnosząc o jej uchylenie oraz umorzenie postępowania administracyjnego.

Decyzją z dnia 30 sierpnia 2013 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy decyzję Dyrektora KSSiP. Minister podzielił całkowicie argumentację organu I instancji w zakresie zakwalifikowania postępowania W. S. jako rażącego naruszenia obowiązków aplikanta. Wysnuł przy tym tezę, że obowiązki aplikanta zostały wskazane nie tylko w art. 39 ustawy, ale również w innych przepisach, a jednym z nich jest również zakaz podejmowania zatrudnienia innego niż posiadającego charakter dydaktyczny, naukowy lub publicystyczny. Ekwiwalent za takie ograniczenie aktywności aplikantów stanowi przyznawane im stypendium. Zdaniem organu motywacja decyzji W. S. o podjęciu zatrudnienia wbrew ustawowemu zakazowi nie zasługiwała na uwzględnienie. Wyjaśnienia strony nie wskazywały na ciężką sytuację życiową, która usprawiedliwiłaby postąpienie wbrew przepisom ustawy o KSSiP. Taka postawa oraz toczące się przed organami ścigania postępowanie wyjaśniające dotyczące czynów, w których popełnienie zaangażowana była odwołująca się, w ocenie Ministra stanowi dodatkową przesłankę utraty nieposzlakowanej opinii niezbędnej do sprawowania w przyszłości funkcji sędziego. Odpowiadając na zarzuty wobec decyzji I instancji, Minister nie podzielił zdania strony co do ograniczeń czasowych oraz uwarunkowanych odbywaną aplikacją, dotyczących ukarania aplikanta za popełnione naruszenia obowiązków. Wskazał, że przepisy ustawy nie wskazują żadnego terminu do zastosowania sankcji przewidzianych w art. 41 ustawy, a wiążą je jedynie z posiadaniem statusu aplikanta, bez podziału na aplikację ogólną lub jedną z aplikacji specjalistycznych. Ponadto stwierdził, że ukaranie karą porządkową z art. 51 ust. 1 ustawy może zostać zastosowane w przypadkach zwykłego naruszenia obowiązków lub uchybienia godności aplikanta. Rozpatrywany przypadek w ocenie Ministra stanowi rażące naruszenie obowiązków, które skutkuje koniecznością wyeliminowania W. S. z kręgu osób potencjalnie mogących piastować urząd sędziego.

Na powyższą decyzję W. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, stwierdzenie niemożności wykonania zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów sądowych.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd I instancji wskazał, iż obowiązki aplikanta zostały określone w rozdziale czwartym ustawy o KSSiP, przy czym w żadnym z przepisów tego rozdziału ustawodawca nie wprowadził rozróżnienia na obowiązki aplikanta aplikacji ogólnej oraz obowiązki aplikanta aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej, a posługuje się konsekwentnie terminem "aplikant". Chybione jest wobec tego stanowisko skarżącej, jakoby można było rozdzielić przestrzeganie obowiązków przez aplikanta aplikacji ogólnej oraz aplikanta aplikacji specjalistycznej. Wszyscy aplikanci objęci są uprawnieniami oraz obowiązkami przewidzianymi w ustawie, niezależnie od etapu, na jakim znajdują się w odbywaniu swojego szkolenia. Obowiązki aplikanta KSSiP wyszczególnione głównie w art. 39 ustawy. Jednak katalog określony w tym artykule nie jest wyliczeniem wyczerpującym. Wszakże choćby przywołany art. 22 ustawy wskazuje m.in. na konieczność posiadania nieposzlakowanej opinii oraz niekaralność, które to wymogi są podstawowymi warunkami rozpatrywania kandydatury na aplikanta. Również treść roty wygłaszanej podczas ślubowania, zawartej w przytaczanych przez skarżącą art. 24 oraz art. 30 ustawy, zawiera zobowiązanie się aplikantów do kierowania się zasadami godności i uczciwości, dbania o dobre imię Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury oraz dochowania tajemnicy prawnie chronionej.

W ocenie Sądu art. 47 ust. 1 ustawy również zawiera obowiązek w postaci zakazu podejmowania zatrudnienia lub zajęcia, z wyjątkiem zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym oraz zajęcia o charakterze naukowym, dydaktycznym lub publicystycznym, ale tylko w przypadku, gdy wykonywanie tego zatrudnienia lub zajęcia nie przeszkadza w wykonywaniu obowiązków aplikanta oraz przy braku sprzeciwu ze strony Dyrektora KSSiP. Zakaz ten został w sposób jasny i precyzyjny określony w przepisie i nie nastręcza większych trudności interpretacyjnych. Służy umożliwieniu aplikantom Szkoły możliwie maksymalnego skoncentrowania swoich wysiłków na przygotowaniu do wykonywania w przyszłości funkcji sędziego lub prokuratora. Ekwiwalent za powyższe ograniczenie stanowi stypendium określone w art. 42 ustawy. Nie zostały w ustawie przewidziane żadne wyjątki od powyższego zakazu.

W związku z powyższymi rozważaniami Sąd za bezsporne uznał, iż W. S., poprzez podjęcie zatrudnienia w okresie od 28 czerwca 2011 r. do 30 września 2011 r., przy jednoczesnym posiadaniu statusu aplikantki Szkoły w okresie od 29 listopada 2010 r. do 29 listopada 2011 r. naruszyła opisany powyżej zakaz. Skarżąca w toku postępowania wyjaśniającego przed Dyrektorem KSSiP sama przyznała, że zawarła umowę o pracę ze spółką "[...]", składając obszerne wyjaśnienia dotyczące motywów podjęcia tej decyzji.

Wobec powyższych ustaleń pozostaje kwestia, czy naruszenie powyższego obowiązku może zostać zakwalifikowane jako "rażące".

Pojęcie rażącego naruszenia prawa nie zostało w żaden sposób zdefiniowane w ustawie o KSSiP. W doktrynie przyjmuje się, że "rażący" to dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny, bardzo duży, a o rażącym naruszeniu prawa można mówić w sytuacji, w której powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu wymagań praworządności.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie należy zgodzić się z oceną Dyrektora KSSiP oraz Ministra Sprawiedliwości, określającą zachowanie W. S. jako rażące naruszenie obowiązków aplikanta. Pomijając motywy, jakie kierowały skarżącą przy podejmowaniu decyzji o podjęciu zatrudnienia wbrew przewidzianemu w ustawie zakazowi, Sąd uznał, że właśnie ten fakt zignorowania przez nią prawa, w kontekście wymogów stawianych kandydatom do sprawowania funkcji sędziego, w sposób wystarczający przemawia za stwierdzeniem naruszenia obowiązków aplikanta w stopniu rażącym.

Nawet, gdyby przyjąć za skarżącą, że obowiązki, które aplikant może naruszyć w sposób rażący, są określone w art. 39 ustawy o KSSiP i tylko z ich naruszeniem można wiązać sankcję skreślenia z listy aplikantów, to zauważyć należy, że w punkcie 4 tego artykułu wskazano, że do obowiązków aplikanta należy również przestrzeganie regulaminu organizacyjnego Krajowej Szkoły oraz zarządzeń i poleceń porządkowych Dyrektora Krajowej Szkoły. Zatem ustawodawca nadał nawet tak nisko stojącym w hierarchii prawa aktom rangę bezwzględnie obowiązujących każdego aplikanta norm, których przekroczenie może skutkować odpowiedzialnością porządkową. Nie można więc zdaniem Sądu przyjąć, że ustawodawca z jednej strony określa jako obowiązek przestrzeganie regulaminów, zarządzeń i poleceń i wiąże z ich naruszeniem konsekwencje, wedle skarżącej mogące sięgać nawet skreślenia z listy aplikantów, z drugiej zaś strony dopuszcza możliwość ukarania za naruszenie norm umieszczonych bezpośrednio w treści ustawy jedynie w postaci upomnienia bądź nagany. Przepis art. 47 ust. 1 ustawy statuuje w ocenie Sądu obowiązek aplikanta o znaczeniu nieporównywalnie większym niż jakiekolwiek polecenia mogące wynikać z regulaminu KSSiP lub zarządzeń Dyrektora Szkoły, a ponadto stanowi przepis powszechnie obowiązującego prawa, które powinno być respektowane, szczególnie przez osoby chcące w przyszłości sprawować funkcje sędziego.

Ponadto, jak trafnie ujął organ pierwszej instancji, postawa W. S. w niniejszej sprawie cechowała się relatywistycznym podejściem do bezwzględnie obowiązującego prawa, co może budzić szczególny niepokój w stosunku do osoby planującej w przyszłości piastować urząd sędziego. Z kolei Minister Sprawiedliwości, akceptując w swojej decyzji pogląd wyrażony przez organ I instancji, dodatkowo zwrócił uwagę na okoliczności towarzyszące podjęciu zatrudnienia przez skarżącą, a będące przedmiotem postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez prokuratora. Jednakże, wbrew twierdzeniom skargi, nie przyjął on, iż postępowanie to jest prowadzone przeciwko aplikantce, lecz zauważył, że brała ona świadomie udział w działaniach, które w ocenie organów ścigania mogą stanowić przestępstwo. Prowadziło to zdaniem Ministra do utraty przez skarżącą przymiotu nieposzlakowanej opinii, co również stanowi naruszenie obowiązków aplikanta, a nie jak podnoszono w skardze, zmianę podstawy prawnej decyzji. Skarżąca znała ograniczenia wynikające z ustawy o KSSiP, a mimo to zdecydowała się je złamać, dodatkowo jej postawa w trakcie całego postępowania nie wskazuje, pomimo deklaracji, na ubolewanie i zrozumienie wagi popełnionego naruszenia. Jak już było mówione wyżej, stosownie do przepisu art. 41 ust. 1 pkt 5 ustawy o KSSiP Dyrektor KSSiP skreśla aplikanta z listy aplikantów, w przypadku rażącego naruszenia przez niego obowiązków. Sąd podkreślił, że jednoznaczne brzmienie tego przepisu oznacza, że decyzja w sprawie skreślenia aplikanta z listy aplikantów nie jest decyzją wydawaną w granicach uznania administracyjnego, lecz ma charakter decyzji związanej. Zatem na powyższe rozstrzygnięcie nie mogą mieć wpływu inne okoliczności podnoszone przez skarżącą, w tym powody, którymi kierowała się przy podjęciu zatrudnienia, ani też fakt, że nie skorzystała z przysługujących jej z tytułu zatrudnienia uprawnień wynikających z ubezpieczenia społecznego.

Odnosząc się do podnoszonych przez W. S. zarzutów dotyczących czasu, jaki upłynął od momentu popełnienia naruszenia, a po jakim została wobec niej podjęta decyzja o skreśleniu z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej, Sąd stwierdził, że w obowiązującym stanie prawnym nie można ich uznać za zasadne. Ustawa o KSSiP nie przewiduje żadnego ograniczenia co do ponoszenia odpowiedzialności z tytułu rażącego naruszenia obowiązków aplikanta, z wyjątkiem konieczności posiadania statusu aplikanta w momencie popełnienia wykroczenia oraz w momencie wydania decyzji o skreśleniu. Nie stanowi takiego ograniczenia wskazywane przez skarżącą rozróżnienie etapów odbywania szkolenia, wobec poruszanej już powyżej kwestii jednolitości praw i obowiązków aplikantów. Uwagi oraz odniesienia do terminów pozwalających na wszczęcie i rozstrzygnięcie postępowań dyscyplinarnych zawartych w innych ustawach regulujących wykonywanie zawodów prawniczych mogą stanowić jedynie uwagi de lege ferenda, szczególnie w kontekście zawarcia w art. 51 ust. 3 ustawy o KSSiP terminów, w jakich Dyrektor może ukarać aplikanta karą porządkową za naruszenie obowiązków lub uchybienie godności aplikanta, czyli zachowań wiążących się z wielokroć łagodniejszymi konsekwencjami.

W świetle wszystkich powyższych rozważań, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa i nie zasługują na uchylenie. Dyrektor KSSiP był bowiem zobowiązany treścią przepisu art. 41 ust. 1 pkt 5 do skreślenia aplikanta z listy aplikantów w przypadku ustalenia, że rażąco naruszył on obowiązki aplikanta. Powyższe nie pozostawia mu zatem dowolności w podjęciu decyzji, pozwala natomiast na dokonanie oceny stopnia naruszenia obowiązków przez aplikanta. W niniejszej sprawie organ uznał, że zachowanie aplikantki należy zakwalifikować jako rażące naruszenie obowiązków aplikanta, a zatem musiał skarżącą skreślić z listy aplikantów.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła W. S..

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucam naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

I. Art. 41 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 47 ust. 1 w zw. z art. 29 ust. 1 w zw. z art. 30 ustawy z dnia 23 stycznia 2009r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, że aplikanta aplikacji sędziowskiej można skreślić z listy aplikantów za naruszenie obowiązków w trakcie aplikacji ogólnej w sytuacji, gdy skarżąca od momentu objęcia obowiązków aplikanta aplikacji sędziowskiej, tj. od dnia 8 kwietnia 2013 r. nie naruszyła obowiązków aplikanta tejże aplikacji.

II. Art. 24 w zw. z art. 30 i art. 26 ust. 1 i 4 w zw. z art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, że nie można rozdzielić przestrzegania obowiązków przez aplikanta aplikacji ogólnej oraz aplikanta aplikacji sędziowskiej, a ustawa o KSSIP nie przewiduje żadnego ograniczenia co do ponoszenia odpowiedzialności z tytułu rażącego naruszenia obowiązków aplikanta, z wyjątkiem konieczności posiadania statusu aplikanta w momencie popełnienia wykroczenia oraz w momencie wydania decyzji o skreśleniu w sytuacji, gdy art. 24 i 30 ustawy o KSSIP jednoznacznie wskazują moment, z którym aplikant aplikacji ogólnej i aplikant aplikacji sędziowskiej przyjmuje na siebie obowiązki aplikanta danej aplikacji, a art. 26 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 35 ust. 2 wskazują datę końcową aplikacji ogólnej i aplikacji sędziowskiej, a więc moment ustania obowiązku ich przestrzegania wobec utraty statusu aplikanta.

III. Art. 41 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. Nr 26, poz. 157 ze zm.) poprzez przyjęcie, że zachowanie aplikantki polegające na podjęciu zatrudnienia w sytuacji, w której się znalazła stanowiło rażące naruszenie obowiązków aplikanta, a nie zaś naruszenie obowiązków o jakim mowa w przepisie art. 51 ust. 1 ustawy.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku; rozpoznanie sprawy w trybie art. 188 p.p.s.a.; uchylenie decyzji I i II instancji oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., iż zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o KSSiP, nie było możliwości skreślenia skarżącej z aplikacji sędziowskiej III rocznika za naruszenie obowiązku w trakcie aplikacji ogólnej, gdyż od momentu przyjęcia na siebie obowiązków aplikanta aplikacji sędziowskiej, które skarżąca przyjęła na siebie w dniu 8 kwietnia 2013 r., kiedy to złożyła ślubowanie przed Dyrektorem Szkoły, nie dopuściła się żadnego naruszenia obowiązków aplikanta tejże aplikacji, a przyjęte na siebie obowiązki aplikanta aplikacji ogólnej utraciła w dniu 29 listopada 2011 r., kiedy to ukończyła aplikację ogólną. Wskazano, że powołana ustawa nie rozróżnia w art. 41 aplikanta aplikacji ogólnej, sędziowskiej czy prokuratorskiej, bo posługuje się określeniem "aplikant", gdyż zarówno prawa i obowiązki (rozdział IV), jak i dalsze regulacje (odpowiedzialność za ich naruszenie) są wspólne dla wszystkich aplikantów, co nie oznacza, że wyklucza to możliwość rozróżnienia okresu, w którym aplikant danej aplikacji będzie ponosił odpowiedzialność za naruszenie praw i obowiązków. Ustawa o KSSiP jest tak skonstruowana, że osobno reguluje kwestię odbywania aplikacji ogólnej (art. 22–26), aplikacji sędziowskiej (art. 29–35) i aplikacji prokuratorskiej (art. 36), a w zakresie praw i obowiązków aplikanta (art. 38–51) statuuje je w tożsamy sposób, posługując się zwrotem "aplikant", a sam rozdział 4 tytułuje "prawa i obowiązki aplikantów". Powyższe w żaden sposób nie oznacza, że nie ma tym samym rozróżnienia czasowego w ponoszeniu odpowiedzialności za naruszenie obowiązków aplikanta danej aplikacji. Zdaniem skarżącej skoro ustawa w art. 24 i 30 nakazuje aplikantowi aplikacji ogólnej, jak i aplikantowi aplikacji sędziowskiej przyjmować na siebie obowiązki aplikanta, to tym samym rozróżnia okres, w którym dany aplikant zobowiązany jest do przestrzegania obowiązków wynikających z ustawy i okres, w którym może ponieść za ich nieprzestrzeganie odpowiedzialność z art. 41 ustawy, gdyż posiada status aplikanta danej aplikacji. Nie można zgodzić się z sądem, iż wystarczy aby mieć status aplikanta (bez rozróżnienia rodzaju aplikacji) w momencie wykroczenia oraz w momencie wydania decyzji, by móc skreślić aplikanta na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy. Takie stanowisko jest sprzeczne z ustawą i czyni normę art. 30 ustawy za niecelową, skoro aplikant aplikacji sędziowskiej musi ponownie przyjmować na siebie obowiązki, składając ślubowanie przed Dyrektorem. Przy takiej interpretacji wskazanych przepisów wynikałoby, że wydana przez dyrektora decyzja o przyjęciu na aplikację sędziowską (art. 29 ust. 1) niejako reaktywuje obowiązki aplikanta aplikacji ogólnej i pozwala na ukaranie za ich nieprzestrzeganie, czyli ma moc wsteczną, co naruszałoby naczelne zasady lex retro non agit i poszanowania praw słusznie nabytych.

Pamiętać należy, że ustawodawca nie może ustanawiać przepisów prawa, które wiązałyby skutki prawne ze zdarzeniami prawnymi mającymi miejsce w przeszłości. Prawo musi być przewidywalne i budzić zaufanie, a podmiot prawa musi mieć pewność, że w danej sytuacji postępuje zgodnie lub niezgodnie z obowiązującym prawem. Wyjątkiem od retroakcji prawa jest sytuacja, gdy przepis sam wyraźnie stanowi o działaniu wstecznym. Z taką sytuacją w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia. Podniesiono, iż skoro skarżąca w dniu 8 kwietnia 2013 r. przyjęła na siebie obowiązki aplikanta aplikacji sędziowskiej i w okresie jej odbywania, w żaden sposób nie naruszyła nałożonych na nią ustawą o KSSiP obowiązków, to nie było możliwości skreślenia jej z listy aplikantów aplikacji sędziowskiej za zdarzenie prawne, które miało miejsce w przeszłości, tj. w trakcie aplikacji ogólnej.

W ocenie skarżącej kasacyjnie błędne jest stanowisko sądu, które podważa zarzut skarżącej o wyjściu organów administracyjnych i sądu poza podstawę prawną wydanej decyzji, a w konsekwencji rozszerzenie jej. Dyrektor KSSiP wydając decyzję o skreśleniu W. S. z listy aplikantów wskazał jako podstawę prawną art. 41 ust. 1 pkt 5 ustawy o KSSiP i tylko taki zakres należy rozpatrywać, tj. rażące naruszenie obowiązków aplikanta, a konkretnie art. 47 ust. 1 ustawy. Gdyby dyrektor chciał skreślić aplikantkę z powodu utraty nieposzlakowanej opinii, to winien wskazać jako podstawę swej decyzji art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy o KSSiP, który stanowi lex specialis wobec ust. 1 pkt 5 cytowanego przepisu. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w omawianej sprawie. Sąd błędnie przyjął, że naruszenie obowiązków aplikanta jest tożsame z utratą przez niego nieposzlakowanej.

Ponadto w ocenie skarżącej podjęcia krótkotrwałego zatrudnienia, a więc naruszenia obowiązku wynikającego z art. 47 ust. 1 ustawy nie można zakwalifikować jako "rażącego" naruszenia obowiązków. Sąd nie dokonał oceny zachowania skarżącej pod kątem jakże trudnego i ocennego pojęcia "rażąco narusza", a jedynie podzielił argumentację organów administracyjnych. Skarżąca podniosła, iż jednorazowe naruszenie przepisu nie może zostać potraktowane jako naruszenie rażące. Za taką interpretacją przepisów przemawia także brzmienie pojęcia "naruszyć rażąco".

W dalszej części skargi kasacyjnej na poparcie powyższych argumentów powołano się na orzecznictwo Sądu Najwyższego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionej podstawy i w związku z tym podlegała oddaleniu. Dokonana bowiem przez Sąd I instancji interpretacja wskazanych przepisów jest prawidłowa.

Nie jest zasadny zarzut odnoszący się do kwestii odpowiedzialności aplikanta aplikacji sędziowskiej za naruszenie obowiązków w trakcie odbywania aplikacji ogólnej. Sąd I instancji zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie istniały podstawy do przyjęcia takiej odpowiedzialności.

Stwierdzić bowiem należy, że przepisy powołanej ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury regulują kompleksowo kwestie aplikacji, zarówno ogólnej jak i sędziowskiej czy prokuratorskiej. Odnosi to się również do praw i obowiązków aplikantów. Przy czym ustawa w tym zakresie nie różnicuje praw i obowiązków w zależności od danej aplikacji i posługując się pojęciem "aplikanta" dotyczy wszystkich aplikantów zarówno aplikacji ogólnej, sędziowskiej, czy prokuratorskiej, co oczywiście nie oznacza, że na konkretnej aplikacji z uwagi na jej charakter, cykl szkolenia i metodykę pracy, aplikant może mieć dodatkowe obowiązki, czy uprawnienia. Bezsporne jest, że aplikację sędziowską można odbywać po pozytywnym ukończeniu aplikacji ogólnej. Ustawa posługuje się pojęciem kontynuacji szkolenia (np. art. 28 ust. 1, art. 42 ust. 4) co do aplikacji sędziowskiej lub prokuratorskiej w stosunku do aplikacji ogólnej. Fakt, że rozpoczęcie każdej z tych aplikacji poprzedzone jest stosownym ślubowaniem nie oznacza, że zmienia się charakter aplikacji sędziowskiej, która stanowi kontynuację szkolenia odbytego na aplikacji ogólnej.

Podnoszony w skardze kasacyjnej fakt ślubowania po przyjęciu na aplikację sędziowską – zdaniem skrzącej – świadczy o odrębności tej aplikacji i jednoczesnym przyjęciu, że odpowiedzialność aplikanta za naruszenie obowiązków może dotyczyć jedynie aplikacji sędziowskiej.

Oczywistym jest, że z uwagi na charakter i cel aplikacji sędziowskiej stanowi ona osobny cykl szkolenia. Tym niemniej dopiero odbycie łącznie tych dwu aplikacji daje podstawę do powołania na stanowisko sędziego. Dlatego dokonując interpretacji przepisów wskazanej ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury należy brać pod uwagę ten fakt i cel jakiemu służy odbycie aplikacji. Odnośnie odpowiedzialności aplikanta, to jak słusznie podniósł Sąd I instancji wszyscy aplikanci objęci są uprawnieniami i obowiązkami przewidzianymi w powołanej ustawie niezależnie od etapu, na jakim znajdują się w odbywaniu szkolenia. Tym niemniej do każdego przypadku należy podchodzić indywidualnie biorąc pod uwagę okoliczności i charakter naruszenia danego obowiązku. Jeżeli bowiem naruszony zostanie obowiązek bezpośrednio związany z daną aplikacją, to oczywistym jest, że odpowiedzialność aplikanta za jego naruszenie może nastąpić tylko na etapie tej aplikacji. Natomiast w przeciwnym wypadku, jeżeli naruszony został obowiązek, który dotyczy wszystkich aplikantów, niezależnie od aplikacji, to ich odpowiedzialność, co do zasady, nie może być ograniczona do danej aplikacji i uzależniona od momentu ujawnienia naruszenia. Taka interpretacja powołanych przepisów w żaden sposób nie narusza zasady nieretroakcji prawa.

Aplikant, który dopuszcza się naruszenia określonego obowiązku, ma świadomość odpowiedzialności za takie naruszenie i nie ma to nic wspólnego z naruszeniem powyższej zasady.

W niniejszej sprawie bezsporny jest stan faktyczny sprawy i bezsporne jest naruszenie przez skarżącą zakazu podejmowania zatrudnienia w okresie aplikacji ogólnej, który to fakt został ujawniony już w okresie odbywania aplikacji sędziowskiej.

Sąd I instancji zasadnie uznał, że organ prawidłowo przyjął, że naruszenie to ma charakter rażącego naruszenia. Na taki charakter składa się nie tylko oczywistość naruszenia, jego waga, ale również okoliczności z nim związane, a także postawa aplikanta. Bezsporne jest, że skarżąca świadomie z pełną premedytacją podjęła zatrudnienie zdając sobie w pełni sprawę, że narusza ustawowy zakaz i naraża się na odpowiedzialność.

Z akt sprawy, w tym wyjaśnień samej skarżącej nie wynika sytuacja, która faktycznie uzasadniałaby podjęcie takiej decyzji. Stwierdzenie skarżącej o skomplikowanej i trudnej sytuacji osobistej i rodzinnej, w żaden sposób nie zostało poparte konkretnymi okolicznościami.

W takiej sytuacji, jak to słusznie podniósł Sąd I instancji, zignorowanie przez skarżącą prawa w kontekście wymogów stawianych kandydatom na stanowisko sędziego, uzasadnia przyjęcie, że naruszenie to miało charakter rażący. Wskazać nadto należy, że z obszernego pisemnego wyjaśnienia złożonego Dyrektorowi Szkoły wynika również, iż skarżąca nie w pełni rozumie jaka na niej – osobie dążącej do wykonywania zawodu sędziego– ciąży odpowiedzialność, zwłaszcza w zakresie przestrzegania prawa.

Złożone wyjaśnienia sprowadzają się głownie do przedstawienia okoliczności związanych z konfliktem jaki zaistniał pomiędzy matką a prezesem spółki, w której była zatrudniona skarżąca, co doprowadziło do ujawnienia tego faktu. Eksponowanie właśnie tej kwestii w wyjaśnieniach samej skarżącej, może świadczyć o braku zrozumienia jakimi cechami powinien charakteryzować się kandydat na stanowisko sędziego i braku właściwej oceny swojej postawy i postępowania.

Reasumując, stwierdzić należy, że Sąd I instancji prawidłowo zastosował przepisy ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, tak w zakresie ponoszenia odpowiedzialności aplikanta za naruszenie przepisów ustawy, jak i w kontekście podstawy z art. 41 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 47 ust. 1 ww. ustawy uzasadniającej skreślenie skarżącej z listy aplikantów.

Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.