Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 269/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. e w zw. z art. 135 ppsa
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, art. 77 par. 1 w zw. z art. 28 kpa
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2011 r. sprawy ze skarg N. Sp. z o.o. z siedzibą w K. i Województwa [...] na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia i orzeczenia 1. oddala skargę N. Sp. z o.o. z siedzibą w K.; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...]; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 4. zasądza od Ministra Zdrowia na rzecz skarżącego Województwa [...] kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sadowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez (1) N. Sp. z o.o. z siedzibą w K. oraz (2) Województwo [...] jest decyzja Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną tego organu z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], sprostowaną postanowieniem z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...], stwierdzającą nieważność: (1) zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pod firmą "D. spółka jawna w K.(MP z 1950 r., nr 114, poz. 1433), (2) orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] kwietnia 1959 r. (Nr [...]) o przejęciu na własność państwa przedsiębiorstwa pod firmą "D" spółka jawna w K..

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister przedstawił dotychczasowy tok postępowania wskazując, co następuje:

J. M., jako spadkobierczyni M. M. - współwłaściciela przedsiębiorstwa "D. ", wystąpiła do Ministra Zdrowia - wnioskiem z dnia 18 lipca 1990 r., doprecyzowanym kolejnymi pismami z dnia: 12 grudnia 2002 r. oraz 23 stycznia 2003 r., o stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pod firmą "D." spółka jawna w K. (MP z 1950r. Nr 114, poz. 1433) oraz orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia 17 kwietnia 1959r. (Nr [...]) o przejęciu na własność państwa przedsiębiorstwa pod firmą "D" spółka jawna w K.. Jako podstawę prawną wskazała art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: "k.p.a."] podnosząc, iż "D" nie był przedsiębiorstwem przemysłowym ani handlowym w rozumieniu art. 1 dekretu z dnia 28 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. nr 21, poz. 67 ze zm.).

W następstwie wszczęcia postępowania nadzorczego oraz ustalenia kręgu stron postępowania, decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Minister Zdrowia stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pod firmą "D" spółka jawna w K.(MP z 1950r. Nr 114, poz. 1433) oraz orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] kwietnia 1959 r. (Nr [...]) o przejęciu na własność państwa przedsiębiorstwa pod firmą "D" spółka jawna w K..

Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyły: Zarząd Województwa [..] oraz N. na w K. wnosząc o uchylenie ww. decyzji w całości oraz o ponowne rozpatrzenie sprawy i orzeczenie o odmowie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r. oraz orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] kwietnia 1959 r.

Uzasadniając decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r. o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji własnej, Minister wskazał w pierwszej kolejności, iż przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem pod firmą "D" spółka jawna w K.został ustanowiony zarządzeniem Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r. wydanym na podstawie art. 1 pkt 3 i 4 oraz art. 2 dekretu z dnia 28 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Minister Zdrowia tym samym uznał "D." jako przedsiębiorstwo przemysłowe, jak i zakład użyteczności publicznej.

W ocenie organu nadzoru "D" spółka jawna w K. nie był "przedsiębiorstwem przemysłowym" w rozumieniu art. 1 pkt 3 dekretu, zgodnie z którym przymusowym zarządem państwowym mogłybyć objęte przedsiębiorstwa przemysłowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch (...) leży w interesie państwa. Z treści aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1944 r. (Nr rep. [...]) wynika, że przedsiębiorstwo "D" spółka jawna w K. było lecznicą prywatną, której głównym przedmiotem działalności było "udzielanie pacjentom mieszkania i utrzymania na czas ich choroby". Przedsiębiorstwo to nie miało kluczowego znaczenia dla Państwa i zapewnienia społeczeństwu zaspokojenia jego podstawowych potrzeb po II wojnie światowej.

Zdaniem Ministra, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził również, aby lecznica "D" spółka jawna w K była zakładem użyteczności publicznej, o którym mowa w art. 1 pkt 4 dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Wskazano, iż lecznica nie posiadała istotnego znaczenia z punktu widzenia funkcjonowania państwa dotkniętego skutkami wojny, nie zapełniała też luki w lecznictwie zamkniętym województwa oraz ograniczonej dostępności z uwagi na odpłatność usług, co potwierdza pismo Urzędu Wojewódzkiego [...]Wydziału Zdrowia z dnia 20 stycznia 1950 r. Ponadto, jak wynika z pisma PCK Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego w K. z dnia 6 października 1950 r. (L. [...]), lecznica ta nie świadczyła usług dla wszystkich członków społeczeństwa, a jedynie dla wąskiej grupy ludzi zamożnych, którzy "zajmowali oddzielne pokoje (separatki) dla własnej wygody nawet ponad okres wymagający leczenia sanatoryjnego, gdy tymczasem szpitale krakowskie prawie stale przepełnione utrudniają przyjmowanie chorych przewożonych przez karetki pogotowia ratunkowego (...)". W innym piśmie skierowanym przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej do Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego Departament Inwestycji z czerwca 1950 r. (L.[...]) wskazano, iż: "biorąc pod uwagę sposób prowadzenia obecnego zakładu, który jako prywatny, nie jest dostosowany do obecnej rzeczywistości, trzeba stwierdzić, że korzystają z niego jedynie warstwy posiadające, a dla robotników, chłopów i innych ludzi ze świata pracy jest niedostępny".

Powyższe - zdaniem Ministra - potwierdza, iż mieszkańcy K. i okolic, zubożeni realiami powojennymi w marginalnym stopniu korzystali z lecznicy "D. ", wybierając placówki bezpłatnie świadczące usługi medyczne. Świadczy o tym także treść cytowanego powyżej pisma UW K. Wydziału Zdrowia z dnia [...] stycznia 1950 r., w którym wskazuje się, iż: "lecznica nie zapełnia luki w lecznictwie zamkniętym Województwa", o czym mogą świadczyć "nie wykorzystane w pełni łóżka" oraz dobrowolne odstępowanie przez lecznicę na rzecz Ubezpieczalni Społecznej części zajmowanej powierzchni (na tej podstawie w ww. piśmie formułuje się tezę o "zamieraniu działalności Lecznicy "D").

Przedstawione wyżej rozważania, w ocenie Ministra, wykluczają również trzecią z przesłanek, którą powinien cechować się zakład użyteczności publicznej, a mianowicie to, że jego działalność nie była odczuwalna dla ogółu społeczeństwa, a jedynie dla wąskiej grupy zamożnych osób.

Fakt, iż przedsiębiorstwo pod firmą "D" nie było przedsiębiorstwem przemysłowym i jego utrzymanie w ruchu nie leżało w interesie państwa, a także nie było zakładem użyteczności publicznej uprawnia - zdaniem Ministra - do stwierdzenia, że ustanawiając zarząd państwowy Minister Zdrowia w sposób rażący naruszył prawo, co stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności zarządzenia z dnia [...] października 1950 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stwierdzenie nieważności ww. zarządzenia działa ze skutkiem ex tunc, co wskazuje, że nie zostały spełnione warunki z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. nr 11, poz, 37 ze zm.), co pociąga za sobą konieczność stwierdzenia nieważności, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. orzeczenia Ministra Zdrowia nr [....] z dnia [..] kwietnia 1959 r., wydanego na podstawie art. 2 i 9 ww. ustawy.

Minister w pełni podzielił stanowisko zawarte w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1987r., III CZP 47/87, publ. OSNCP 1988/7-8 poz. 91. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, iż "celem tej ustawy (dot. ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym) było ostateczne uregulowanie statusu prawnego mienia poddanego jej działaniu w drodze przejęcia go przez Państwo, poza tym mieniem, które w trybie ustawy zostało zwrócone właścicielom. W myśl art. 2 ustawy na własność Państwa przeszło z mocy prawa mienie pozostające w dacie wejścia w życie ustawy pod przymusowym zarządem państwowym ustanowionym w trybie wymienionego dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. Nie można przypisywać ustawodawcy intencji sanowania w tej drodze tak istotnej wadliwości decyzji administracyjnych, jaką jest nieważność wynikająca z rażącego naruszenia prawa oraz uznawania również skuteczności prawnej takich decyzji w rozumieniu konsekwencji wynikających z art. 2 ustawy. Stanowisko takie byłoby nie do pogodzenia z celami działalności ustawodawczej Państwa, utrwalającej zasady ustrojowe w zakresie polityki społecznej.

Następnie, odnosząc się do zarzutów podniesionych we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister wskazał, iż bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje treść art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem, zawarte w art. 17 pkt 2 lit. b

pojęcie "inne mienie" dotyczy tylko takiego mienia, które zostało objęte przymusowym zarządem w trybie dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, a mieszczą się znaczeniowo pod tym pojęciem maszyny i urządzenia oraz materiał do produkcji (v. NSA z dnia 21 grudnia 1992 r.. sygn. akt IV SA 1054/92, publ. ONSA z 1994r. Nr 1, poz. 30). W tym zakresie wypowiedział się również Sąd Najwyższy w powołanej wyżej uchwale siedmiu sędziów z dnia 8 grudnia 1987 r. stwierdzając, iż nie jest do przyjęcia zapatrywanie, że przedsiębiorstwa objęte w dacie wejścia w życie ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia państwowym zarządem przymusowym na podstawie nieważnych decyzji administracyjnych znajdowały się w sytuacji innego mienia, które przeszło z mocy prawa na własność państwa zgodnie z art. 17 pkt 2 lit. b ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia. Przepis ten odnosi się do mienia, którym władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostawało w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych bez jakiegokolwiek tytułu prawnego. Natomiast podstawę prawną przejścia na rzecz Państwa mienia pozostającego pod zarządem państwowym na podstawie ważnych decyzji administracyjnych stanowi - jak już wyżej wspomniano - art. 2 ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia.

Dalej Minister stwierdził, iż w sprawie niniejszej nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a, stanowiące ewentualne przeszkody w zakresie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r. i orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] kwietnia 1959 r. Nie ma bowiem charakteru nieodwracalnych skutków prawnych decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1999 roku, znak: [..], na mocy której stwierdzono nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. nieruchomości stanowiących w części majątek objęty w zarząd państwowy zarządzeniem Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r., gdyż: "jeżeli skutki prawne decyzji mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego, oznacza to, że nie mają one charakteru nieodwracalnego" (v. wyrok SN z dnia 6 kwietnia 1995 r., III ARN 8/95, OSNAPiUS 1995r. Nr 18, poz. 223). Nieodwracalność skutków prawnych na gruncie przepisu art. 156 § 2 k.p.a. należy rozpatrywać nie w sferze faktów, a wyłącznie w płaszczyźnie obowiązującego prawa i instytucji prawnych, jakimi posługuje się w swoim działaniu organ administracji publicznej

(wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2005r., I OSK 444/05). Skutki prawne wywołane przez decyzję będą nieodwracalne, jeżeli organ administracji publicznej nie może w oparciu o przepis prawny zniweczyć skutków prawnych decyzji dotkniętych nieważnością, a więc nie może skorzystać z procesowej drogi administracyjnej i podjąć działania w formie indywidualnego aktu administracyjnego. W niniejszej sprawie stwierdzenie nieważności przez organ nadzorczy zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pod firmą "D" spółka jawna w K. oraz orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] kwietnia 1959 r. o przejęciu na własność państwa przedsiębiorstwa pod firmą "D" spółka jawna w K.skutkuje tym, iż w chwili wydawania ww. decyzji Wojewody [...] Skarb Państwa nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości.

Nadto Minister zauważył, iż przekazanie zarządzeniem Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1996 r. nr [...], przedmiotowych nieruchomości w użytkowanie Szpitala Położniczo-Ginekologicznego im. [...] w K. Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej, miało wyłącznie charakter obligacyjny (a nie rozporządzający), co nie wywołuje nieodwracalnych skutków prawnych. Potwierdzeniem tego jest fakt, iż została wydana decyzja Wojewody [...] z dnia [...]grudnia 1999 r., w której traktuje się Skarb Państwa, jako właściciela przedmiotowych nieruchomości.

Za niezasadny Minister uznał zarzut braku legitymacji w postępowaniu M. M., wobec nieujawnienia go jako współwłaściciela w księdze wieczystej na podstawie aktu notarialnego umowy sprzedaży sporządzonego przed notariuszem S. S. w dniu [...] stycznia 1944 r., Rep. [...], którym nabył on udział w nieruchomości położonej w K., objętej księgą gruntową gminy katastralnej K. Dz. IV. P. Iwh nr [...], stanowiącej majątek objęty następnie w zarząd państwowy, co zgodnie z ówcześnie obowiązującym na tym terenie prawem austriackim nie doprowadziło według formułujących zarzut do nabycia przez niego prawa własności nieruchomości.

Jak zauważył Minister, według kodeksu cywilnego austriackiego (§ 431 k.c.a.) przesłanką do przeniesienia własności nieruchomości było "aby tytuł nabycia wniesionym był do ksiąg publicznych na to przeznaczonych. Wniesienie to nazywa się wpisem hipotecznym (intabulacyą)."

Kwestia skuteczności przeniesienia własności nieruchomości w sytuacji braku wymaganego wpisu nabywcy w księdze wieczystej pod rządami obowiązywania kodeksu cywilnego austriackiego była przedmiotem rozważań zarówno doktryny, jak i Sądu Najwyższego. Zarówno w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie brak jest jednolitego w tym względzie stanowiska. Przeważył jednak pogląd, iż brak wpisu na gruncie kodeksu cywilnego austriackiego nie miał wpływu na przeniesienie własności nieruchomości (m.in. E. Drozd "Przeniesienie własności nieruchomości", W.- K. 1974 r., J. Wasilkowski "Prawo rzeczowe w zarysie" Warszawa 1957, M.Gintowt, S. Rudnicki "Problematyka prawna nieruchomości" Warszawa 1976 r., D. Malec "Notariat Drugiej Rzeczpospolitej" Kraków 2002 r., F. Zoll "Na marginesie projektu prawa rzeczowego. Zasada wpisu a posiadanie prawne", Kwartalnik Prawa Prywatnego 1938 r.; orzeczenie SN Izba Cywilna z dnia 8 marca 1921 r. Rw. 680/20, OSP 1921, nr L poz. 26; wyrok SN z dnia 1995 r., III ARN 77/94, OSNAPiUS 1995, nr 14, poz. 167).

Na gruncie kodeksu cywilnego austriackiego orzecznictwo Sądu Najwyższego (np. uchwała SN z dnia 21 października 1992 r., III CZP 108/92, OSP 1993, nr 4, poz. 89), dokonywało oceny odnośnie przyznania "pierwszeństwa" własności nieruchomości w razie kolizji między tzw. nabyciem hipotecznym a własnością pozahipoteczną. Podkreślano wówczas, że ze względu na wadliwość prowadzenia ksiąg gruntowych, a przede wszystkim ze względu na brak ich powszechności, należy przypisać większe znaczenie własności pozahipotecznęj, a więc gdy przeniesienie własności nieruchomości nastąpiło tylko na podstawie ważnego tytułu (w niniejszej sprawie nabycie nieruchomości przez M. M. nastąpiło na podstawie aktu notarialnego). Wyrazem tego kierunku było stwierdzenie, iż "trudno było uwzględnić moment zaufania do ksiąg gruntowych, o których wiadomo było, że są one w przeważającej części wadliwie założone, a nie uwzględnić umów własności nieruchomości przenoszących własność, co do których zachowano ogólną formę z § 883 k.c.a."

Kierunek ten, jak zauważył dalej Minister, został potwierdzony w dalszych orzeczeniach Sądu Najwyższego (uchwała SN z dnia 21 października 1992 r., III CZP 108/92). Osoba legitymująca się umową zawartą pod rządami kodeksu cywilnego austriackiego w odpowiedniej formie, może być uważana za właściciela wobec każdego posiadacza, który nie był w stanie wykazać żadnego tytułu posiadania lub miał tytuł słabszy. Nabywca mógł zatem nabyć własność nieruchomości bez wpisu w księdze wieczystej (intabulacji).

Końcowo Minister zauważył, iż chybiony jest zarzut, iż do ww. aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1944 r., Rep. [...], stanęła jako strona A. S., która według formułującego zarzut nie posiadała należytego umocowania. Organ administracyjny nie jest bowiem władny wnikać i oceniać ważności dokumentu urzędowego, jakim jest akt notarialny oraz ważności zawartych w nim oświadczeń woli stron.

Skargi na ww. decyzję Ministra Zdrowia zostały wniesione przez: (1) N Sp. z o.o. z siedzibą w K. oraz (2) Województwo [...]. W skargach wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 2009 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

N. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 28 k.p.a. poprzez przyznanie przymiotu strony spadkobiercom M. M.,

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uznanie, że zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r. oraz orzeczenie nr [...] Ministra Zdrowia z dnia [...] kwietnia 1959 r. wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa,

- art. 1 ust. 4 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego w związku z rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o zakładach leczniczych (Dz. U. nr 38, poz. 382 ze zm.) poprzez przyjęcie, że lecznica nie była zakładem użyteczności publicznej gdyż świadczenia w niej udzielane były odpłatne a ponadto, że jej znaczenie było "niewielkie".

W motywach skargi podniesiono, iż w zaskarżonej decyzji Minister Zdrowia wadliwie uznał, że spadkobiercom M. M. służy w niniejszym postępowaniu przymiot strony, pomimo iż nie został on ujawniony w księdze wieczystej jako współwłaściciel spornej nieruchomości. Nie jest uprawnione odnoszenie orzeczeń Sądu Najwyższego in abstacto do każdego stanu faktycznego i, każdej księgi dawnej, bez odniesienia się do rzeczywistych w niej zapisów. Minister Zdrowia nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji, dlaczego nie dał wiary odpisowi z Iwh

[...] Piasek w tej konkretnej sprawie, natomiast przedstawił ogólne poglądy nauki i orzecznictwa na kwestie przeniesienia własności na gruncie Powszechnej Księgi Ustaw Cywilnych. Wskazano, iż z dokumentów uzyskanych w Archiwum Akt Nowych w W. tj. z protokołu z dnia 7 listopada 1950 r. i jego załącznika nr 1 (protokół z przebiegu czynności (...) przy wprowadzaniu Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego w K. jako zarządcy państwowego w posiadanie Lecznicy) wynika, że M. M. działał jako prokurent spółki, natomiast jak sam do protokołu oświadczył, w dniu sporządzania protokołu tj. w dniu 7 listopada 1950 r. nie był właścicielem nieruchomości, której niniejsze postępowanie dotyczy.

Następnie wskazano, iż nie można zgodzić się ze stanowiskiem Ministra, że przedsiębiorstwo pod firmą "D" spółka jawna w K. ul. [...], nie było zakładem użyteczności publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 4 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, a tym samym, że zarządzenie Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Szczegółowa analiza przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o zakładach leczniczych (Dz. U. nr 38, poz. 382 ze zm.), rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 lutego 1931 r. o zakładach leczniczych (Dz. U. nr 29, poz. 195) oraz ustawy z dnia 5 czerwca i 1939 r. o publicznej służbie zdrowia (Dz. U. nr 54. poz. 342 ze zm.) prowadzi do wniosku, iż sam fakt, że lecznica była przedsięwzięciem nastawionym na zysk nie przesądza o charakterze użyteczności publicznej lub jego braku. Wręcz przeciwnie - szpitale, w doktrynie prawa, zawsze uważane były za zakłady użyteczności publicznej. Z przywołanych wyżej przepisów wynika, że również lecznice były zakładami użyteczności publicznej i mogły być przejęte w przymusowy zarząd państwowy na podstawie art. 1 ust. 4 ww. dekretu.

Zdaniem skarżącego Szpitala, nie można zgodzić się również ze stanowiskiem Ministra, że w sprawie nie zaszły nieodwracalne skutki prawne i to zarówno w sferze prawnej jak i faktycznej. Nieruchomość, na której położony jest budynek Szpitala składa się z dwóch działek ewidencyjnych, w tym spornej działki nr [...] obr. [...]. Część budynku Szpitala posadowiona jest na spornej działce, stanowiąc jednak z pozostałą częścią funkcjonalną, budowlaną i gospodarczą całość, której nie da się fizycznie podzielić.

Województwo [...] zaskarżonej decyzji zarzuciło:

1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 28 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie w zakresie uznania za stronę postępowania administracyjnego M. M. oraz jego spadkobierców,

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwą interpretację oraz niewykazanie, że naruszenie miało charakter rażący,

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

- art. 1 ust. 4 dekretu z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Pr. P.P. Nr 21, poz. 67 ze zm.) poprzez błędną interpretację pojęcia "zakład użyteczności publicznej",

-art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym poprzez uznanie, że nie ma on znaczenia w sprawie.

Zdaniem skarżącego, nie budzi wątpliwości fakt, że osoba M. M. nie została wpisana do Iwh [...] P. na podstawie dekretu o przyznaniu spadku z 6 lipca 1940 r., ani to, że nie został w niej ujawniony później. Organ nadzoru nie wykazał okoliczności i przyczyn niedokonana wpisu praw, co może stanowić istotny element w sprawie. Nie zostało także wskazane, dlaczego organ przyjął za wiążący jeden z poglądów orzecznictwa w przedmiocie niedokonania wpisu do księgi wieczystej.

Organ nadzoru nie wykazał naruszenia prawa w wydaniu zarządzenia Ministra Zdrowia z 1950 r., ani orzeczenia z [...] kwietnia 1959 r., a tym bardziej nie wskazał, dlaczego naruszenie prawa miało charakter rażący. Pojęcie zakładu użyteczności publicznej nie było i nie jest definiowane w ustawodawstwie, a próba stworzenia takiej definicji przez organ była oparta na pobieżnej kompilacji różnych aktów.

Niezależnie od powyższego organ dokonał błędnej interpretacji pojęcia użyteczności publicznej. Nie jest uzasadnione powoływanie się na fakt, iż dana instytucja świadcząca usługi miała niewielkie znaczenie w systemie ochrony zdrowia na terenie K., ani to, że usługi były odpłatne i dlatego nie były dostępne dla wszystkich. O kwalifikacji usług decyduje ich charakter (użyteczności publicznej), a nie skala działalności świadczącej te usługi jednostki bądź kwestia odpłatności.

W ocenie skarżącego nieuprawniona jest również interpretacja art. 17 ust. ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia

pozostającego pod zarządem państwowym. Powyższy przepis stosuje się nie tylko do mienia pozostającego w dyspozycji państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu prawnego, ale też takiego, do którego tytuł prawny wynikał z dekretu. Nie ma podstaw do twierdzenia, że pojęcie mienia odnosi się tylko do wybranych ruchomości skoro art. 18 tej samej ustawy, odnosząc się do art. 17 pkt. 2 lit b wymienia także nieruchomości. Tym samym przedmiotowa nieruchomość była objęta art. 17 pkt. 2 lit. b w zw. z art. 2 ustawy i została nabyta z mocy prawa przez Skarb Państwa. Pomijając znaczenie przedmiotowego art. 17 pkt 2 ww. ustawy organ mógł zaniechać istotnych czynności dowodowych w prowadzonym postępowaniu administracyjnym wynikających z jego treści.

Końcowo skarżący podniósł, iż dalsze rozporządzenie przez podmiot publiczny przejętą własnością, dokonane na rzecz osób trzecich może stanowić podstawę do oceny, że decyzja o przejęciu nieruchomości wywołała nieodwracalny skutek. Organ nie uwzględnił Zarządzenia Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1996 r. nr [..] o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie Szpitala Położniczo- Ginekologicznego im. [...] w K., ani skutków prawnych wynikających z Uchwały nr [...] z dnia [...] października 2002 r., mocą której Sejmik Województwa [...] rozstrzygnął o likwidacji Szpitala Położniczo- Ginekologicznego im. [...] - samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej. Na podstawie dyspozycji ww. uchwały nowopowstałej spółce, N. Sp. z o.o., udostępniono ww. nieruchomości. Odwracalność skutków prawnych uchwały Sejmiku Województwa o likwidacji i powołaniu nowej jednostki świadczącej usługi z zakresu położnictwa w K. oraz wyposażeniu w nieruchomości jednostki o takim: znaczeniu społecznym jest niemożliwa.

W odpowiedzi na skargi Minister Zdrowia wniósł o oddalenie skarg podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m. in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.); dalej: "p.p.s.a."], sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się ww. przesłankami Sąd doszedł do przekonania, że skarga Województwa [...] zasługuje na uwzględnienie, jednak nie z powodów w niej podniesionych, i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 2009 r.

Jednocześnie Sąd orzekł o oddaleniu skargi N. Sp. z o.o. (dalej: "Szpital na [...]") na podstawie art. 151 p.p.s.a., ze względu na brak legitymacji procesowej po stronie skarżącego do zaskarżenia decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 2010 r. do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Odnosząc się do tej ostatniej kwestii Sąd zważył, iż w zgodnie z art. 25 § 1 p.p.s.a., osoba fizyczna i osoba prawna ma zdolność do występowania przed sądem administracyjnym jako strona. Z kolei przepis art. 26 § 1 p.p.s.a., odnosi się do zdolności do czynności w postępowaniu w sprawach sądowoadministracyjnych. Ograniczeniem jednak dla powyższych, ogólnych regulacji dotyczących stron postępowania jest przepis art. 50 § 1 p.p.s.a., który przewiduje, że uprawnionym do wniesienia skargi nie są (ogólnie) wszystkie osoby fizyczne lub prawne a jedynie jest nim każdy kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Przepisy szczególne mogą przyznawać prawo do wniesienia skargi również innym podmiotom, co znajduje potwierdzenie w art. 50 §2 p.p.s.a.

Jak z powyższego wynika, przepis art. 50 § 1 p.p.s.a., określając w ten sposób krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, odwołuje się do pojęcia "interesu prawnego". Istoty zaś tegoż interesu - jak ujmuje się to w doktrynie i w orzecznictwie - należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, mianowicie taką, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje (v. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 1999 r., sygn. akt IV SA 629/97). Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy więc to samo, co ustalić przepis prawa materialnego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania. Interes prawny powinien być: indywidualny, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie danej normy prawa materialnego.

Wprawdzie interes prawny do zaskarżenia decyzji administracyjnej do sądu administracyjnego w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. ma szerszy zakres od interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., bowiem wynikać może z norm o charakterze proceduralnym, bądź też norm ustrojowych, jednakże w okolicznościach przedmiotowej sprawy jedynie ustalenie, że Szpital [...] ma w sprawie interes prawny, wywiedziony z normy prawa materialnego, mogłoby skutkować przyznaniem mu legitymacji procesowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

W przedmiotowym stanie faktycznym Minister Zdrowia prowadził postępowanie nadzorcze w przedmiocie stwierdzenia nieważności, na postawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pod firmą "D." spółka jawna w K. (MP z 1950 r., nr 114, poz. 1433) oraz orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] kwietnia 1959 r. (Nr [...]) o przejęciu na własność państwa przedsiębiorstwa pod firmą "D." spółka jawna w K.. Postępowanie nieważnościowe zainicjował wniosek J. M., spadkobierczyni M. M. o stwierdzenie, że ww. zarządzenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 1 pkt 3 i 4 dekretu z dnia 28 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Zdaniem wnioskodawczyni, konsekwencją kwalifikowanej wadliwości ww. zarządzenia z przyczyn określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest brak spełnienia przesłanek z art. 2 i 9 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, co pociąga za sobą konieczność

stwierdzenia nieważności, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ww. orzeczenia.

Zgodnie z art. 2 ww. ustawy z dnia 25 lutego 1958 r., przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, przechodzą na własność Państwa, chyba że nastąpi ich zwrot w trybie określonym w niniejszej ustawie. Z kolei w myśl art. 9 ww. ustawy, przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa następuje bez odszkodowania, w stanie wolnym od obciążeń i zobowiązań powstałych przed objęciem przedsiębiorstwa z wyjątkiem służebności gruntowych oraz zobowiązań mających swe źródło w stosunku pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone (ust. 1). Podstawą do ujawnienia w księgach wieczystych, w rejestrach handlowych i innych rejestrach publicznych przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa oraz praw rzeczowych, stanowiących składnik majątkowy przejętego przedsiębiorstwa, jest orzeczenie ministra stwierdzające przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Z powyższego wynika, że wydanie ww. zarządzenia z dnia [...] października 1950 r. w sprawie przymusowego zarządu państwowego, a następnie orzeczenia z dnia [..] kwietnia 1959 r. o przejęciu na własność państwa przedsiębiorstwa pod firmą "D" spółka jawna w K., rodziło skutki w sferze prawno-rzeczowej w stosunku do ww. przedsiębiorstwa (jego składników majątkowych). W związku z tym, ewentualne stwierdzenie nieważności ww. aktów, może również powodować zmiany w sferze prawa własności składników majątkowych ww. przedsiębiorstwa, w tym nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], nr ew. [...], obręb [..] pierwotnie Iwh [...] P., obecnie KW nr [...] i z tego względu dotyczy sfery prawnej Województwa [...] - aktualnego właściciela ww. nieruchomości na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1999 r. znak: [...]. Daje to podstawy do przyjęcia, że Województwo [...]posiada legitymację prawną do zaskarżenia decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 2010 r. do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Z akt postępowania administracyjnego wynika, że Szpital [...] włada ww. nieruchomością na podstawie umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] marca 2003 r. pomiędzy Województwem [...] a N.Sp. o.o. w K.. W ocenie Sądu,-

podmiot legitymujący się tytułem wynikającym ze stosunku zobowiązaniowego nie jest stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. zarządzenia w sprawie przymusowego zarządu państwowego i orzeczenia o przejęciu na własność państwa przedsiębiorstwa. Dzierżawa, jako stosunek o charakterze zobowiązaniowym, nie wiąże się z prawem do gruntu, bowiem zgodnie z art. 693 Kodeksu cywilnego daje dzierżawcy jedynie prawo do używania rzeczy i pobierania z niej pożytków. Z tego nie wynika interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a. Umowa dzierżawy nieruchomości jest niewątpliwe stosunkiem zobowiązaniowym, która nie daje podstaw do poszukiwania w niej normy prawa materialnego upoważniającej do występowania w obrocie publicznym (v. wyroki NSA: z dnia 24 listopada 2004 r., sygn. akt OSK 906/04, z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 2008 r.).

Niewątpliwie wynik postępowania w niniejszej sprawie jest istotny z punktu widzenia dzierżawcy, jednakże jest to interes faktyczny, a nie prawny. Brak jest bowiem podstawowej przesłanki ustalenia interesu prawnego, to jest związku praw i obowiązków tego podmiotu wynikających z przysługującego mu prawa obligacyjnego z normą prawa materialnego, która stanowi podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie prawidłowości orzeczenia o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Z kolei interes faktyczny - dający się nawet racjonalnie uzasadnić - nie powoduje jednak po stronie dysponującego nim podmiotu uzyskania statusu strony danego postępowania administracyjnego.

Konkludując należy zauważyć, że wniesienie skargi do sądu przez podmiot, którego - jak w sprawie niniejszej - organ administracji publicznej potraktował jako stronę postępowania i do którego skierował decyzję administracyjną, nie przesądza o istnieniu interesu prawnego skarżącego w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a., w tym nie zwalnia sądu z badania tego interesu w znaczeniu materialnym. Skierowanie decyzji przez organ do danego podmiotu, który nie posiadał w postępowaniu administracyjnym interesu prawnego, jedynie formalnie czyni z tego podmiotu stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym (v. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1536/09). Stwierdzenie zaś przez sąd wojewódzki braku u skarżącego interesu prawnego (materialnego), skutkuje ustaleniem braku jego legitymacji w postępowaniu sądowoadministracyjnym

Wywiedziony powyżej brak legitymacji procesowej po stronie Szpitala [...] powoduje, że skarga złożona przez nieuprawniony podmiot podlega oddaleniu bez potrzeby odnoszenia się do zawartych w niej zarzutów (v. wyrok NSA z dnia 19 styczna 2007 r. sygn. akt II OSK 197/06).

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Niezależnie od powyższego, mając na względzie treść art. 134 p.p.s.a. Sąd doszedł do przekonania o konieczności wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 2009 r. z powodu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, organ nadzoru wadliwie rozstrzygnął w jednej decyzji o bycie prawnym dwóch odrębnych aktów, tj. zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pod firmą "D." spółka jawna w K. oraz orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] kwietnia 1959 r. o przejęciu na własność państwa ww. przedsiębiorstwa.

Ww. zarządzenie i orzeczenie zostały wydane na podstawie odrębnych aktów prawnych - odpowiednio dekretu z dnia 28 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego oraz ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Odmienne są zatem przesłanki wydania ww. zarządzenia i orzeczenia oraz skutki prawne z nich płynące. Zarządzenie z dnia [...] października 1950 r. wydane zostało w oparciu o art. 1 pkt 3 i 4 ww. dekretu, czego skutkiem było objęcie przedsiębiorstwa "D." spółka jawna w K. przymusowym zarządem państwowym. Z kolei, na podstawie art. 2 i 9 ww. ustawy przedmiotowe przedsiębiorstwo, pozostające w dniu wejścia w życie ustawy pod zarządem państwowym, ustanowionym na podstawie ww. dekretu, przeszło z mocy prawa na własność Państwa bez odszkodowania, w stanie wolnym od obciążeń i zobowiązań powstałych przed objęciem przedsiębiorstwa z wyjątkiem służebności gruntowych oraz zobowiązań mających swe źródło w stosunku pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Skutkiem ww. zarządzenia było objęcie przedsiębiorstwa zarządem

państwowym, a więc utrata władztwa nad ww. przedsiębiorstwem, natomiast wydanie orzeczenia wiązało się z utratą prawa własności objętego nim przedsiębiorstwa, a więc wywoływało skutki w sferze praw rzeczowych.

W ocenie Sądu, z uwagi na odrębność podstaw prawnych, w oparciu o które wydane zostały ww. zarządzenie i orzeczenie, a więc odrębność dwóch stosunków materialnoprawnych, brak było przesłanek do załatwienia żądań wnioskodawczyni odnośnie stwierdzenia ich nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa - jedną decyzją administracyjną w myśl art. 62 k.p.a. Powyższe stanowisko uzasadnia w szczególności fakt, że rozstrzygnięcie organu w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia stanowiło wyłącznie następstwo rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. zarządzenia. Innymi słowy, dopiero rozpatrzenie przez organ żądania wnioskodawczyni odnośnie weryfikacji w trybie nadzwyczajnym ww. zarządzenia i wydanie w tej sprawie rozstrzygnięcia mogło skutkować rozpatrzeniem żądania wnioskodawczyni w sprawie oceny w trybie nieważnościowym ww. orzeczenia. Ta właśnie zależność przemawia - zdaniem Sądu - za tym, by podstawą orzekania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia była ostateczna, odrębna decyzja w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. zarządzenia. W sprawie niniejszej Minister zatem przedwcześnie, tzn. przed uostatecznieniem się decyzji rozstrzygającej kwestię wystąpienia ewentualnej kwalifikowanej wadliwości zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem, orzekł o stwierdzeniu nieważności ww. orzeczenia o przejściu na własność Państwa tego przedsiębiorstwa.

Niezależnie od powyższego Sąd orzekł o uchyleniu w całości zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 2009 r. z powodu zaniechania poczynienia przez organ nadzoru prawidłowych ustaleń odnośnie legitymacji procesowej wnioskodawczyni (jej następców prawnych) do wszczęcia przedmiotowego postępowania nieważnościowego, a w konsekwencji ustaleń odnośnie kręgu stron tegoż postępowania. Wskazane zaniechania skutkowały naruszeniem art. 7 i 77 § 1 w związku z art. 28 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na:

swój interes prawny lub obowiązek. Jak już wskazano powyżej, art. 28 k.p.a. nie stanowi samoistnej normy prawnej z tego względu, że ustalenie interesu prawnego lub obowiązku może nastąpić tylko w związku z określoną normą prawa materialnego.

Z uzasadniania zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] grudnia 2009 r. wynika, że - w ocenie organu nadzoru - źródłem interesu prawnego wnioskodawczyni (jej spadkobierców) jest to, że osoby te są spadkobiercami M. M. jako współwłaściciela przedmiotowego przedsiębiorstwa "D. " oraz nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] (księga gruntowa gminy katastralnej K. Dz. IV. P., Iwh nr [...]), objętych przymusowym zarządem na podstawie zarządzenia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 1950 r., a następnie przejętych na własność Państwa orzeczeniem Ministra Zdrowia z dnia [...] kwietnia 1959 r.

Podkreślenia wymaga, co jest niesporne w okolicznościach niniejszej sprawy, że ww. zarządzeniem, a następnie orzeczeniem objęte zostało przedsiębiorstwo (wszystkie jego składniki majątkowe) stanowiące własność spółki jawnej. W sytuacji, w której spółka jawna istnieje, to wyłącznie ona, reprezentowana przez wspólników, ma legitymację do żądania wszczęcia postępowania dotyczącego wzruszania orzeczeń administracyjnych dotyczących majątku tej spółki. Interes spadkobierców wspólników można uznać w tej sytuacji za realnie istniejący, niemniej ma on wymiar wyłącznie faktyczny.

Spółka jawna, wpisana do rejestru handlowego (Dział A, nr [...]) postanowieniem Sądu Okręgowego w K. Wydział [...] Handlowy z dnia [..] lutego 1942 r., której własnością było znacjonalizowane przedsiębiorstwo pod firmą "D. " w K., funkcjonowała w okresie obowiązywania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeks handlowy (Dz. U. nr 57, poz. 502 ze zm.). Przepis art. 81 tego kodeksu stanowił, że spółka jawna może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana. Z kolei art. 82 kodeksu stanowił, że rzeczy i prawa wniesione tytułem wkładu, a także nabyte lub uzyskane dla spółki w jaki bądź sposób w czasie jej istnienia, stanowią majątek spółki. Pomimo zatem, że spółka jawna była spółką osobową i nie posiadała osobowości prawnej, mogła samodzielnie występować w obrocie prawnym. W świetle art. 83 kodeksu, prawo do reprezentowania spółki posiadał każdy ze

wspólników. Umowa spółki mogła przewidywać, że wspólnik może być wyłączony od prawa reprezentowania spółki lub uprawniony do reprezentowania tylko łącznie z innym wspólnikiem lub prokurentem.

W świetle powyższego, skuteczne wywiedzenie, że źródłem interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczeń dotyczących majątku spółki jawnej może być następstwo prawne (spadkobranie) po wspólnikach spółki możliwe byłoby wyłącznie pod warunkiem, że spółka w sposób trwały nie może być stroną tego postępowania wyłącznie z uwagi na ustanie jej bytu prawnego.

Z uzasadnienia wydanych w postępowaniu nieważnościowym decyzji nie wynika jednak, by Minister poczynił jakiekolwiek ustalenia w kwestii ewentualnego ustania bytu prawnego ww. Spółki. W szczególności nie wykazano, że ww. Spółka została wykreślona z rejestru handlowego, ani że wystąpiły przesłanki powodujące rozwiązanie Spółki skutkujące jej likwidacją (art. 112 i 122 § 1 kodeksu handlowego). Nie wykazano również, by zakończenie działalności spółki nastąpiło w inny sposób niż poprzez jej likwidację, np. poprzez zawarcie między wspólnikami umowy o zakończenie działalności spółki.

W sytuacji jednak, gdyby w następstwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że byt prawny Spółki ustał, analizy wymagałaby umowa sprzedaży udziałów w Spółce z dnia 10 stycznia 1944 r. Nr rep. [...], a w szczególności to, czy na mocy ww. umowy M. M. skutecznie stał się wspólnikiem Spółki i czy w związku z tym jego spadkobiercy mogą wywodzić swój interes prawny z samego faktu bycia spadkobiercami wspólnika.

Końcowo zauważyć należy, że sporna okoliczność skutecznego nabycia przez M. M. udziału we własności nieruchomości stanowiącej wyłącznie jeden ze składników majątkowych przejętego na własność Państwa przedsiębiorstwa nie ma istotnego znaczenia na tym etapie postępowania. W celu poczynienia prawidłowych ustaleń odnośnie legitymacji procesowej wnioskodawczyni oraz określenia stron postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. zarządzenia o przejęciu przedsiębiorstwa pod zarząd państwowy, należy w pierwszej kolejności ustalić status Spółki.

Kwestia prawa własności do nieruchomości i kręgu uprawnionych z tego tytułu osób będzie istotna dopiero na etapie ewentualnego zwrotu ww. nieruchomości jej byłym właścicielom bądź uzyskania odszkodowania.

Wobec wskazanych wyżej uchybień przepisom postępowania, w szczególności art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 28 k.p.a., skutkującym wadliwym (przedwczesnym) ustaleniem legitymacji procesowej wnioskodawczyni (jej spadkobiercy) oraz kręgu stron postępowania, Sąd uznał za przedwczesne odniesienie się do zarzutów skargi, w szczególności odnośnie spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku. W punkcie 3 orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania postanowiono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. - jak w pkt 4 sentencji.

Rozpatrując sprawę ponownie organ nadzoru weźmie pod uwagę ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w niniejszym wyroku.