Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1344/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Anna Falkiewicz-Kluj WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako Minister/organ) postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A . S. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowościach [...], [...], [...] i [...] woj. [...].

Organ wskazał, że na podstawie postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po A. S. zm. [...] kwietnia 1978 r. spadek po nim nabyły dzieci: A. S. A. G., j. S. i I I. W. po ¼ części każde z nich. Natomiast spadek po A. S. (zm. [...] czerwca 1995 r.) nabyło rodzeństwo: J. S., A. S. i I. W po 1/3 części każde z nich. W aktach znajduje się oświadczenie A. S. z dnia [...] stycznia 1997 r. oraz I I. W.z [...] stycznia 1997 r. o zrzeczeniu się prawa z tytułu pozostawienia majątku A. T. i W. S.na rzecz brata J. S.. Natomiast spadek po J. S. zm. [...] stycznia 2000 r. na podstawie testamentu nabyła w całości córka M. S..

Postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r Wojewoda [...] zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. S. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowościach [...], [...], [...] i [...] woj. [...]. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazał na niezbywalny charakter prawa do rekompensaty, wynikający z art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej ( Dz. U z 2017 r. poz. 2097 ze zm. dalej ustawa). Oznacza to, że w razie śmierci osoby wskazanej lub osoby wskazującej, prawo do rekompensaty powraca do osoby wskazującej lub jej następców prawnych. Śmierć J. S., będącego osobą wskazaną, spowodowało, że wskazanie dokonane na jego rzecz wygasło, a prawo to powróciło do osób dokonujących tych wskazań. Natomiast z chwilą śmierci A. S. ([...] listopada 2004 r.) i I. W. ( [...] marca 2012 r.), prawo do rekompensaty przeszło na ich spadkobierców. Organ zwrócił się do pełnomocnika M. S. o przedłożenie do akt sprawy postanowień spadkowych lub aktów poświadczenia dziedziczenia po A. S. i I. W. jednak mimo wezwania zadane dokumenty nie zostały złożone do akt sprawy. To powoduje konieczność zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 §1 pkt 1 kpa.

Zażalenie na powyższe postanowieni złożyła A. S..

Rozpoznając złożone zażalenie Minister przychylił się do stanowiska organu I instancji, uznając że w sprawie nie zostały ustalone wszystkie strony postępowania, bowiem znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia I. W. i A. S. wobec śmierci osoby wskazanej tj. J. S.- stały się nieskuteczne. Organ drugiej instancji wskazał także, że podjął próbę uzyskania aktu zgonu A. S.. Ale mimo wystąpienia ze stosowną prośbą do Konsulatu RP w [...] nie uzyskał aktu zgonu, gdyż nie odnaleziono go w rejestrze aktów zgonu stanu [...]. W ocenie organu odwoławczego wyjaśnienie następstwa prawnego po zmarłych A. S. i I. W., a także ustalenie czy A. G., A. S. A. S. to ta sama osoba, ma bezpośredni związek z prowadzonym postępowaniem i wydaniem rozstrzygnięcia merytorycznego w stosunku do wszystkich stron postępowania. Z uwagi na powyższe Minister uznał, ze Wojewoda [...] prawidłowo zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie.

Skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. S., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych;

W uzasadnieniu skargi nie zgodziła się ze stanowiskiem Ministra co utraty mocy oświadczeń złożonych w 1997 r. przez A. S. i I. W. dotyczących wskazania jako osoby uprawnionej do otrzymania rekompensaty J. S. z powodu jego śmierci. Zdaniem skarżącej polski system prawa nie przewiduje konstrukcji "ubezskutecznienia" jakiej czynności prawnej przez sam fakt śmierci osoby, która jej dokonała, ani przez fakt śmierci osoby, która na jej podstawie nabyła uprawnienie majątkowe. W konsekwencji uprawnienia do rekompensaty nadal przysługuje M. S., a braku jest takiego uprawnienia po stronie spadkobierców A. S i I. W.. Zatem zawieszenie postępowania nie miało podstaw w art. 97 § 1 pkt 1 kpa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2019 r, zawieszające postępowanie jakie toczy się przed tym organem, o ustalenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. S. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowościach [...], [...], [...] i [...], woj. [...].

Ponieważ w skardze jako podstawowy zarzut wskazano wadliwe ustalenia organu co do braku skutecznego wskazania przez A. S. i I. W. jako osoby uprawnionej do rekompensaty J. S., konieczne jest poczynienie kilku uwag ogólnych dotyczących postępowań o przyznanie prawa do rekompensaty.

Wypada zatem podkreślić, że przepisy ustawy zabużańskiej, w toku ich stosowania, poddane były wielokrotnej interpretacji sądów administracyjnych, a także Trybunału Konstytucyjnego. Jako bezsporne przyjmuje się, że prawu do rekompensaty należy przypisać znamiona uprawnienia o charakterze publicznoprawnym. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2002 r. sygn. akt K 33/02 (publ. OTK-A 2002/7/97) stwierdził, że prawo zaliczenia wartości mienia utraconego przez obywateli Polski pozostawionego poza jej obecnym terytorium stanowi swoisty surogat utraconego prawa własności, nie będąc jednak ekspektatywą prawa do rekompensaty lecz uznanym w porządku prawnym prawem majątkowym o charakterze publicznoprawnym. Ma ono charakter uprawnienia administracyjnoprawnego, które jest niedziedziczne i nieprzenoszalne. Następstwo prawne, jako skutek spadkobrania, jest ograniczone do okoliczności wskazanych w art. 2 ustawy zabużańskiej. Natomiast przy wielości podmiotów uprawnionych, występują one wobec siebie w relacji współuczestnictwa materialnego. W konsekwencji, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożony przez jednego uprawnionego w przypadku, o którym mowa w art. 3 ustawy zabużańskiej, uruchamia postępowanie o potwierdzenie tego prawa przysługującego wszystkim osobom uprawnionym (por. uchwała Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17, publ. CBOSA).

Oceniając natomiast charakter "wskazania", o którym mowa w art. 3 ustawy zabużańskiej w judykaturze stwierdza się, że nie jest ono zbyciem w rozumieniu prawa cywilnego. Uprawnionymi do dokonania wskazania są, zgodnie z ww. regulacją, współwłaściciele nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski, względnie spadkobiercy właściciela (właścicieli) tej nieruchomości. Jednak poprzez wskazanie osoby, na rzecz której uprawnienie będzie realizowane, nie następuje utrata uprawnienia. Skutkiem wskazania nie jest zatem zbycie uprawnienia po stronie osoby wskazującej lecz wybór jednego lub kilku spośród pozostały uprawnionych, na rzecz których nastąpić ma realizacja posiadanego przez osobę wskazującą uprawnienia. Bezspornie "spadkobiercą", o którym mowa w tym przepisie, może być jedynie osoba żyjąca, bowiem z chwilą jego śmierci wstępują w to miejsce kolejne, uprawnione do spadku, osoby.

Jak równie bezsporne jest to, że "wskazanie" może być dokonane wyłącznie przez spadkobiercę, a więc osobę żyjącą. Warunkiem sine qua non skuteczności owego "wskazania" jest bowiem, by osoba wskazująca posiadała uprawnienie do rekompensaty. Z chwilą jej śmierci, krąg podmiotów uprawnionych ulega konfiguracji. W miejsce dotychczasowego spadkobiercy wchodzą kolejni, także uprawnieni do dokonania czynności określonej jako "wskazanie". ( vide: wyrok NSA z 24 września 2019 r. sygn. akt I OSK 2808/17 publik CBOSA).

Przechodząc z tych ogólnych uwag na grunt niniejszej sprawy, należy tym samym uznać za prawidłowe stanowisko organu co do tego, że z powodu śmierci osób wskazujących (A. S. i I. W.) oraz wskazanego (J. S.), dokonane w 1997 r. wskazania osoby uprawnionej do otrzymania rekompensaty wygasły. Inaczej mówiąc osoba składająca oświadczenie o charakterze wskazania, musi być osobą żyjącą w dacie wydawania decyzji przyznającej prawo do rekompensaty. Zatem w dalej toczącym się postępowaniu o przyznanie tego prawa, winni brać udział spadkobiercy zmarłych A. S. i I. W..

Oceniając natomiast zasadność zawieszenia wskazać należy, że art. 97 k.p.a. wskazuje okoliczności obligatoryjnego zawieszenia postępowania. Stosownie do art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., organ zawiesza postępowanie w razie śmierci strony, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w sprawie nie jest możliwe. Wbrew twierdzeniom skarżącej organ winien zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 §1 pkt k.p.a., gdyż wcześniejsze wezwanie przez organ strony do wskazania następców prawnych A. S. i I. W. nie przyniosło skutku. Skoro organ powziął informację o śmierci strony i wystosował zapytanie o spadkobierców zmarłych stron do skarżącej- to spełniły się przesłanki do obligatoryjnego zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie.

Za niezasadne tym samym należy uznać wszystkie zarzuty podniesione w skardze.

Wobec faktu, że wskazywana przez organy I i lI instancji przeszkoda w kontynuowaniu postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty istnieje, to skargę należało oddalić. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak na wstępie. Na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.