Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1794/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 1 poz 7
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie NSA Leszek Leszczyński (spr.) del.NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant asystent sędziego Dorota Chromicka po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 119/10 w sprawie ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 119/10 oddalił skargę L.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego oddalił skargę i zasądził na rzecz adwokata łącznie 292,80 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Decyzją z dnia [...] października 2008 r., nr [...] Prezydent Miasta Piły przyznał na rzecz uprawnionych D. i D. rodzeństwa L. świadczenia alimentacyjne w kwocie po [...] zł miesięcznie na okres od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r. W okresie do [...] czerwca 2009 r. organ wypłacił łącznie [...] zł. Następnie decyzją z [...] lipca 2009 r., nr [...] organ ustalił wysokość należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz, zgodnie z art. 27 ust. l ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2009 r. Nr 1, poz. 7), wezwał dłużnika alimentacyjnego L.S. do zwrotu tej należności powiększonej o ustawowe odsetki naliczone od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty.

W dniu [...] sierpnia 2009 r. wpłynął do organu wniosek L.S., który powołując się na fakt przebywania w Areszcie Śledczym w P. oraz trudną sytuację materialną, wniósł o umorzenie kwoty [...] zł oraz przypadających od niej odsetek.

Organ administracyjny pierwszej instancji decyzją z dnia [...] października 2009 r., [...] orzekł o odmowie umorzenia należności podlegających zwrotowi.

Decyzja ta stała się przedmiotem zaskarżenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile. W odwołaniu L.S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwolnienie go z obowiązku zwrotu należności. Do odwołania załączył też decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia [...] września 2008 r., na podstawie której umorzono wobec niego należność w kwocie [...] zł z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz uprawnionego D. S.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu [...] grudnia 2009 roku wydało decyzję, w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] października 2009 roku. Wskazało na treść art. 30 ust. l, na treść art. 115 § l pkt l ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 1025 § l pkt l ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Podniosło, iż umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części może nastąpić wyłącznie na wniosek dłużnika alimentacyjnego po uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. W takim wypadku organ właściwy wierzyciela może też odroczyć termin płatności takiej należności albo rozłożyć ją na raty. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 2 i 3). Kolegium stwierdziło, iż zaskarżona decyzja o odmowie umorzenia należności podlegającej zwrotowi wydana została prawidłowo i nie zachodzą podstawy, by kwestionować zasadność takiego rozstrzygnięcia, także w kontekście uznaniowego charakteru decyzji. Organ I instancji właściwie uzasadnił zajęte przez siebie stanowisko, ustalając, że egzekucja wobec dłużnika w ostatnim okresie nie była skuteczna i nie miał możliwości zastosowania art. 30 ust. l ustawy. Organ stwierdził też, że L. S. jest osobą młodą (ur. w [...] r.) i pomimo tego, iż aktualnie odbywa karę pozbawienia wolności w czasie której nie pracuje, jest osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia, mimo że z dołączonej do odwołania decyzji Prezydenta Wrocławia z dnia [...] września 2008 r. wynika, iż choruje on na zaburzenia osobowości i wymaga leczenia ambulatoryjnego. Zdaniem Kolegium nie jest to podstawą do orzeczenia, iż jest niezdolny do pracy.

Od powyższej decyzji L.S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów art. 7, art. 12 i art. 86 k.p.a. Ponadto podniósł naruszenie przepis art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej przez nieuwzględnienie zachodzących przesłanek umorzenia długu z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania względnie o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności. Skarżący podniósł, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego w sposób dostateczny, w szczególności nie wziął pod uwagę braku jego możliwości zarobkowych, faktu przebywania w zakładzie karnym i jego wysokiego zadłużenia. Skarżący podniósł również zarzut nieprzesłuchania jego jako strony i nie zapoznania się z dokumentacją z aresztu śledczego, jak i nieprzesłuchania pracowników aresztu jak i członków jego rodziny.

W odpowiedzi na odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jego oddalenie przywołując na poparcie swego dotychczasowego stanowiska poglądy wyrażone w orzeczeniach sądów administracyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w dniu 5 sierpnia 2010 r. oddalił skargę. W uzasadnieniu wskazał na treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, z którego wynika, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Organ ma tu możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Nie może to jednak oznaczać "dowolności" organu wyrażonej w podjętej decyzji. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu administracji nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a.

W niniejszym postępowaniu w ocenie sądu administracyjnego postępowanie administracyjne prowadzone przez organ administracyjny zarówno pierwszej jak i drugiej instancji zostało bez istotnych uchybień w tym zakresie. Sąd podkreślił charakter zobowiązań alimentacyjnych, które w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny, a zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. Umorzenie powinno mieć więc miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji.

Sąd wskazał też, że dowód z przesłuchania stron jest dowodem posiłkowym (subsydiarnym), bowiem może być przeprowadzony wówczas, gdy po "wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku" pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu, wobec wystarczających podstaw faktycznych i prawnych do wydania przez organy administracyjne decyzji rozstrzygających w przedmiocie umorzenia należności, przesłuchanie osadzonego w areszcie śledczym skarżącego było zbędne.

Wcześniej wydana decyzja z dnia [...] września 2008 roku przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. umarzająca należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz uprawnionego D. S., nie ma wpływu na orzeczenie wydane w sprawie dotyczącej przedmiotowych zaległości, bowiem dotyczyła ona bowiem wcześniejszego okresu zadłużenia i nie wiązała organów administracji wydających zaskarżone decyzje w tym postępowaniu.

W skardze kasacyjnej reprezentowany przez pełnomocnika L. S. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił Sądowi I instancji naruszenie:

(1) art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2009 r. Nr 1, poz. 7), przez jego błędną wykładnię - Sąd I instancji błędnie przyjął, iż sytuacja dochodowa skarżącego jest dobra mimo, że ten do 2017 roku będzie odbywał karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym a na dodatek choruje czego Sąd I instancji nie uwzględnił,

(2) art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071), poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu administracji publicznej, która wydana została pomimo niewystarczającego i niedokładnego zbadania sprawy, organ m.in. całkowicie pominął fakt choroby skarżącego,

(3) art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez utrzymanie w mocy decyzji całkowicie odmiennej od wcześniejszej decyzji równoległego organu administracji, wydanej na podstawie tych samych okoliczności faktycznych, natomiast na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie

(4) art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2004 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodów uzupełniających z dokumentów dotyczących sytuacji dochodowej, zdrowotnej, bytowej oraz rodzinnej L. S. co w sposób ewidentny przyczyniłoby się do stwierdzenia, iż organ państwowy przekroczył granice uznania administracyjnego wydając decyzję, której dotyczy przedmiotowe postępowanie.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez umorzenie zaległych należności alimentacyjnych wraz z naliczonymi odsetkami, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wskazano, że mając na uwadze konstrukcję art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. tego przepisu uznać należy, że ustawodawca celowo dopuścił możliwość umorzenia zaległych świadczeń w sytuacjach, których nie da się enumeratywnie przewidzieć, wobec osób, które nie spełniają wymagań zawartych we wcześniejszych przepisach przedmiotowej ustawy. Kluczowym dla umorzenia zaległych należności jest uznanie administracyjne. Trudno jest się zgodzić z twierdzeniem Sądu I instancji, że długotrwały pobyt w zakładzie karnym nie jest okolicznością sprzyjającą umorzeniu zaległego świadczenia. Należy przypomnieć, że L.S. odbywa karę 15 lat pozbawienia wolności i w zakładzie karnym będzie przebywał aż do 2017 roku, zatem jeszcze siedem lat. Nie sposób nazwać tego chwilową trudnością finansową.

Zgodnie z podstawowymi dla postępowania administracyjnego zasadami, organ administracji publicznej wydaje decyzję na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący. Wskazać należy i w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja wydana została wbrew tej zasadzie. Organ administracji nie skupił się na faktycznym skontrolowaniu stanu zdrowia skarżącego, mimo że ten okoliczność tę podnosił.

Zgodnie z treścią art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ administracyjny powinien uwzględnić sytuację dochodową wnioskującego. Na tę sytuację bez wątpienia składa się stan zdrowotny danej osoby, bo tylko po jego uwzględnieniu można mówić o możliwościach zarobkowych wnioskodawcy. W sprawie skarżącego organ administracji całkowicie ominął tę kwestię a Sąd I instancji nawet się w nią nie zagłębił co uznać należy za niedopuszczalne. Wskazać należy, że Prezydent Wrocławia, decyzją z dnia [...] września 2008 r. o nr [...] umorzył wobec skarżącego obowiązek zwrotu wypłaconych zaliczek administracyjnych. Nie może dochodzić do takiej sytuacji, iż jeden z organów administracji publicznej do takiego samego wniosku, podpartego identycznymi dowodami się przychyla a drugi nie. Taka rozbieżność w wydawaniu decyzji powoduje u obywatela spadek zaufania do organów państwa co nijak ma się do treści art. 8 k.p.a.

Zgodnie z treścią art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd może z urzędu przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego postępowania w sprawie. Okoliczności świadczące o niemożności uiszczenia zaległych należności alimentacyjnych powinny być zbadane pod kątem ich długotrwałości. Wydając zaskarżony wyrok Sąd całkowicie pominął kwestię stanu zdrowia skarżącego a także jego możliwości zarobkowe podczas odbywania kary. Niepodważalnym jest, że powyższe okoliczności nie zostały wystarczająco wyjaśnione mimo wniosku skarżącego o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na gruncie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), skarga kasacyjna może być oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Sąd ten nie jest więc uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze, co polega na wskazaniu konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego uchybił wojewódzki sąd administracyjny, określenia ich charakteru na gruncie art. 174 pkt 1 lub pkt 2 p.p.s.a. oraz zamieszczenia uzasadnienia uchybień zarzucanych sądowi.

Na wstępie należy wskazać, iż oddaleniu jako niezasadny podlegał wniosek pełnomocnika strony skarżącej kasacyjnie o odroczenie terminu rozprawy. Nie został bowiem przedstawiony, wymagany na gruncie art. 109 p.p.s.a., żaden istotny, nie dający się przewidzieć powód, wywołany nadzwyczajnym wydarzeniem, wpływający na brak możliwości stawiennictwa pełnomocnika na rozprawie czy też zwłaszcza udzielenia pełnomocnictwa substytucyjnego (por. wyr. NSA z dn. 19 grudnia 2005 r., II OSK 304/05, Lex nr 190849). Nie jest w szczególności takim powodem fakt odbywania przez pełnomocnika podróży lotniczej w dniu rozprawy. Nie jest też bez znaczenia fakt, iż już raz, w dniu 8 marca 2011 r., termin rozprawy przez Naczelnym Sądem Administracyjnym został na wniosek pełnomocnika odroczony.

Autor skargi kasacyjnej formułuje zarzuty odnoszące się zarówno do naruszenia prawa materialnego jak i do naruszenia przepisów regulujących postępowanie. Zarzuty naruszenia prawa materialnego, obok naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), wskazują także na naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. Autor nie wyjaśnia wprawdzie w jakim kontekście rozumie i traktuje zarzucane naruszenie tych przepisów jako naruszenie prawa materialnego, niemniej nie stanowi to przyczyny uniemożliwiającej poddanie tego zarzutu kontroli kasacyjnej, zwłaszcza, że jednoznacznie podany jest rodzaj naruszenia, które autor skargi kasacyjnej upatruje w utrzymaniu w mocy decyzji pomimo niewystarczającego i niedokładnego zbadania sprawy.

W pierwszej kolejności należy zatem zająć się powyższym zarzutem, jako że rzutuje on na ustalenie kwestii prawidłowości kontroli w zakresie sposobu ustalania stanu faktycznego przez organy administracji (odnośnie do sytuacji dochodowej i zdrowotnej skarżącego) i wiąże się z innym zarzutem skargi kasacyjnej, tym razem już bezpośrednio nawiązującym do naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Jest jednak sformułowany w związku z naruszeniem prawa materialnego, co prowadzi do stwierdzenia jego nieskuteczności w tym zakresie, bowiem naruszenie prawa materialnego może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy same ustalenia faktyczne nie są kwestionowane, a przedmiotem zarzutu staje się błędna normatywna kwalifikacja faktów, występująca w postaci nieprawidłowego ustalenia zakresu zastosowania normy lub zakresu normowania (treści wzoru zachowania). Żaden z powyższych argumentów w uzasadnieniu skargi kasacyjnej się nie pojawił, co na gruncie utrwalonego orzecznictwa, akceptowanego przez niniejszy Skład Orzekający, z którego wynika, że nie można uzasadniać zarzutu naruszenia prawa materialnego błędnymi ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez sąd (por. np. wyr. NSA z dn. 12 marca 2008 r., I OSK 338/2007) czyni ten aspekt zarzutu niezasadnym.

Zarzut naruszenia wskazanych wyżej przepisów k.p.a. (art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a.), niezależnie od dającej się stwierdzić niedokładności w określeniu ich jednostek redakcyjnych (brak takiej precyzji przy art. 77 k.p.a.) oraz braku rozwiniętej argumentacji dotyczącej poszczególnych aspektów ustalania i oceny faktów, określonych w tych przepisach, jest nietrafny przede wszystkim z tego powodu, że wskazywana okoliczność (choroba skarżącego), wbrew twierdzeniom wyprowadzonym w skardze kasacyjnej, stanowiła składnik stanu faktycznego ustalonego przez organy w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności i podlegała ocenie tego organu. Została też wzięta pod uwagę w toku kontroli Sądu I instancji, stanowiąc przesłankę, także w związku z wiekiem skarżącego oraz faktem odbywania kary długoletniego pozbawienia wolności, możliwości wypełnienia zobowiązań wobec funduszu alimentacyjnego. Na marginesie należy także wskazać, iż organ odwoławczy w decyzji zaskarżonej do Sądu I instancji, wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, ocenił dokument wskazujący na zaburzenia osobowości (s. 3 uzasadnienia), co zostało przez Sąd I instancji zaakceptowane.

W związku z powyższą oceną należy też poddać kontroli kasacyjnej zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodu z dokumentu. dotyczącego sytuacji dochodowej, zdrowotnej, bytowej i rodzinnej skarżącego. Również ten zarzut, poza powyższym ogólnym wskazaniem, nie doczekał się rozwinięcia w uzasadnieniu. Autor skargi kasacyjnej nie odnosi go także do znaczenia, jakie miałoby przeprowadzenie tego dowodu dla samego rozstrzygnięcia. Na gruncie natomiast art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zamierzony skutek może odnieść jedynie zarzut takiego naruszenia przepisów postępowania, któremu można zasadnie przypisać możliwy istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Niezależnie zatem od wskazania istoty zarzutu, winna być przeprowadzona argumentacja w kierunku wykazania wpływu tego naruszenia na treść orzeczenia, a ponadto wykazania poprzez odwołanie się do oszacowania skali tego wpływu, że wpływ ten mógł być istotny dla treści tego rozstrzygnięcia. W przypadku powyższego zarzutu autor skargi kasacyjnej nie wykazał, że wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli że między naruszeniem powyższych przepisów procesowych a treścią zaskarżonego wyroku Sądu zachodzi związek przyczynowy, a także nie uprawdopodobnił wpływu tego związku przyczynowego na treść orzeczenia sądu, nie przeprowadzając zresztą w tym kierunku żadnej argumentacji w uzasadnieniu skargi. A zatem, także z tego powodu powyższy zarzut skargi kasacyjnej nie może być na gruncie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. uwzględniony.

Wykazanie trafności zarzutu określonego powyżej jest istotne zwłaszcza, gdy wskazuje się na naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a., który wskazuje na możliwość przeprowadzenia przez Sąd dowodu uzupełniającego z dokumentu po nabraniu przez ten Sąd przekonania, iż jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania. Sąd uzyskuje zatem upoważnienie do uzależnienia przeprowadzenia tej czynności od dokonania trzech oszacowań – niezbędności, istotnego charakteru wątpliwości, jakie mają być w ten sposób wyjaśnione oraz braku nadmiernego przedłużenia postępowania. Stanowi to podstawę swoistego uznania sądowego, które podlega kontroli kasacyjnej, ale które winno być w tym celu, co do uchybień Sądu, należycie, trafnie i wystarczająco uzasadnione w kontekście tak przyczyny przeprowadzenia dowodu jak i wspominanego wyżej wykazania możliwego istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Brak odpowiedniej argumentacji w skardze kasacyjnej, mimo że nie uniemożliwia takiej kontroli, to na pewno czyni ją nieskuteczną z punktu widzenia oczekiwań strony skarżącej.

Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 8 k.p.a.. Przesądza o tym nie tylko brak wykazania związku odmiennego rozstrzygnięcia z przedmiotem sprawy administracyjnej, w ramach której podjęto kontrolowane przez Sąd I instancji decyzje, ale także brak odpowiednio rozwiniętej argumentacji uzasadniającej skargę kasacyjną w zakresie akceptacji przez Sąd skutków działania organów dla braku pogłębiania zaufania do organów państwa.

Zasadnicze znaczenie dla wyników kontroli kasacyjnej miało uznanie niezasadności zarzutu naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jako przepisu prawa materialnego. Autor skargi kasacyjnej wskazuje na jego błędną wykładnię, nie określając jednak ani na czym polegał błędny charakter wykładni dokonanej przez sąd pierwszej instancji, ani jak w kontekście wykazanych uchybień, powinna wyglądać wykładnia prawidłowa. Obie argumentacje bowiem mogą polegać na nieprawidłowym przebiegu procesu wykładni (np. kolejności odwołania się do jej reguł) czy sposobu wykorzystania poszczególnych dyrektyw i argumentów wykładni, ale także na błędnym wyniku wykładni danego przepisu prawnego i to także powinno być wykazane przez autora skargi kasacyjnej. Tymczasem argumentacji takiej zupełnie brakuje.

Autor skargi kasacyjnej wskazuje, iż decyzja wykazanie, że oparta na tym przepisie ma charakter uznaniowy. Nie kieruje jednak zarzutu w stronę błędnej kontroli przez Sąd I instancji przedmiotowej decyzji jako decyzji uznaniowej, wiążąc tę nieprawidłowość z błędnym ustaleniem stanu faktycznego, który w jego ocenie uzasadnia możliwość przewidzianą w tym przepisie.

Jest to argumentacja nietrafna o tyle, że naruszenie prawa materialnego może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy same ustalenia faktyczne nie są kwestionowane, a przedmiotem zarzutu staje się błędna normatywna kwalifikacja faktów, występująca w postaci nieprawidłowego ustalenia zakresu zastosowania normy lub zakresu normowania (treści wzoru zachowania). Żaden z powyższych argumentów w uzasadnieniu skargi kasacyjnej się nie pojawił, co na gruncie utrwalonego orzecznictwa, akceptowanego przez skład orzekający, z którego wynika, że nie można uzasadniać zarzutu naruszenia prawa materialnego błędnymi ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez sąd (por. np. wyr. NSA z dn. 12 marca 2008 r., I OSK 338/2007), przesądza o niezasadności całego zarzutu.

Niezasadność tego zarzutu wiąże się także z powyższymi konstatacjami dotyczącymi prawidłowej kontroli, dokonanej przez Sąd I instancji w stosunku do podjętych w sprawie decyzji administracyjnych w zakresie ustaleń stanu faktycznego. Brak jakiejkolwiek skuteczności egzekucji wobec dłużnika (niekwestionowany w skardze kasacyjnej), o jakiej mowa w art. 30 ust. 1 ustawy w pkt 1-3, który umożliwiałby organowi właściwemu dłużnika umorzenie należności w skali wskazanej w pkt 1-3 tego przepisu (30, 50 oraz 100%) powoduje brak możliwości zastosowania tego przepisu. Na gruncie art. 30 ust. 2 tej ustawy, wchodzącego w takiej sytuacji w grę jako podstawa podjęcia decyzji, ustawodawca określa natomiast, iż umorzenie tych należności przez organ właściwy wierzyciela (podobnie jak i odroczenie terminu ich płatności czy rozłożenie ich na raty) jest, na wniosek dłużnika, możliwe.

Decyzja podejmowana na gruncie art. 30 ust. 2 w zw. z ust. 3 tego przepisu ma zatem charakter uznaniowy, na co wyraźnie wskazuje Sąd I instancji, dokonując kontroli zaskarżonej ci mającej taki charakter decyzji. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa.

Kontrola sądu administracyjnego I instancji, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę.

Wskazuje na to wyraźnie Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W odniesieniu do niej należy w szczególności, w rezultacie kontroli kasacyjnej, wskazać na trafność takich argumentów Sądu jak obiektywny (niezależny od dłużnika) charakter braku możliwości wywiązania się z tych zobowiązań przez dłużnika czy charakter zobowiązań alimentacyjnych, z którego wynika wyjątkowość zwolnień od nich, wiążąca się z koniecznością ścisłej wykładni możliwości wystąpienia tych wyjątków, co prowadzi do braku możliwości potraktowania sytuacji dłużnika w związku z działaniami prowadzącymi do odbywania kary pozbawienia wolności, jako takiego właśnie wyjątku.

W świetle braku zasadności wskazanych naruszeń, wiążących się z kontrolą dokonaną przez Sąd I instancji w odniesieniu do ustaleń faktycznych na gruncie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów k.p.a. oraz art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz zarzutu naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi strony skarżącej kasacyjnie wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, ponieważ należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie za wykonaną pomoc prawną pełnomocnika ustanowionego z urzędu (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny, do którego pełnomocnik winien się w tym zakresie zwrócić.