Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 867/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6036 Inne sprawy dotyczące dróg publicznych
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Bujko (spr)., Sędzia NSA Irena Kamińska, Sędzia WSA del. do NSA Jarosław Stopczyński, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 marca 2009r. sygn. akt II SA/Sz 1033/08 w sprawie ze skargi W.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] października 2008r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 25 marca 2009 r. oddalił skargę W.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] października 2008 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w stosunku do zarzutów dłużnika W.K. podniesionych w postępowaniu egzekucyjnym.

Sąd I instancji przyjął następujący stan faktyczny:

Prezydent Miasta Szczecina, działając jako wierzyciel należności, postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. podtrzymał zasadność egzekucji prowadzonej w stosunku do W.K. w oparciu o tytuł wykonawczy Nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia wierzyciel wskazał, że pismem z dnia 5 sierpnia 2008 r. organ egzekucyjny, tj. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Szczecinie poinformował, że wszczął postępowanie egzekucyjne z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacone postoje w strefie płatnego parkowania w stosunku do zobowiązanego W.K., a zobowiązany pismem z dnia 29 lipca 2008 r. wniósł zarzut na postępowanie egzekucyjne, w którym wskazał na niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. W związku z tym organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska co do zasadności zarzutu.

W ocenie wierzyciela zarzut nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem obowiązek wniesienia opłaty z tytułu płatnego parkowania jak również obowiązek wniesienia opłaty dodatkowej w przypadku braku wniesienia takiej opłaty, wynikał wprost z przepisów obowiązującego prawa, tj. uchwały Nr XIII/269/03 Rady Miasta Szczecina z dnia 1 grudnia 2003 r. w sprawie ustalenia strefy płatnego parkowania, opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych Miasta Szczecina oraz sposobu ich pobierania (Dz.Urz. Woj. Zachodniopomorskiego Nr 113, poz. 1932) i uchwały Nr XXIX/576/04 Rady Miasta Szczecina z dnia 22 listopada 2004 r. zmieniającej uchwałę Nr XIII/269/03 w sprawie ustalenia strefy płatnego parkowania (Dz.Urz. Woj. Zachodniopomorskiego Nr 99, poz. 2168), wydanych na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 13b ust. 1, 2, 3, 4 i 5 oraz art. 13f ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2086 ze zm.).

Prezydent wskazał, że fakt obecności pojazdu marki [...] nr rej. [...] w obszarze strefy płatnego parkowania w Szczecinie w oznaczonym miejscu i czasie został zarejestrowany przez pełniących swoje obowiązki inspektorów i zapisany na blankietach "zawiadomienie o nieopłaconym postoju w strefie płatnego parkowania", które to zawiadomienia były umieszczane za wycieraczką przedniej szyby samochodu zobowiązanego. Prezydent wskazał też, że jako zarządca drogi, jest wierzycielem należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacony postój pojazdów na drogach publicznych Miasta Szczecina. Z art. 40d ust. 2 ustawy o drogach publicznych wynika natomiast, że opłaty dodatkowe podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z przepisów tych wynika również właściwość organu egzekucyjnego, którym w niniejszej sprawie jest Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Szczecinie. Opłaty dodatkowe z tytułu nieuiszczenia opłaty za postój w Szczecinie pobiera zarządca drogi, tj. Prezydent Miasta Szczecina.

Nietrafny jest zarzut zobowiązanego, że egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 u.p.e.a. Obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej nie wynika bowiem z orzeczenia ani indywidualnej decyzji, tylko bezpośrednio z przepisu prawa. Przepisy prawa w sposób niebudzący wątpliwości konkretyzują elementy stosunku administacyjnoprawnego powstającego z mocy ustawy o drogach publicznych, gdyż wskazują one podmiot tego stosunku (korzystający z drogi publicznej), przedmiot (nieuiszczenie opłaty za postój), oraz obowiązek wynikający z tego stosunku (opłata dodatkowa w wysokości określonej przepisami prawa). W związku z tym zapis uchwały Rady Miasta w tym zakresie ma charakter jedynie deklaratoryjny, a więc stwierdzający, że obowiązek uiszczenia opłaty wynika z przepisów prawa - art. 13f ustawy o drogach publicznych.

Przy egzekucji należności pieniężnych z tytułu opłaty dodatkowej, za zobowiązanego należy przyjąć właściciela pojazdu, gdyż to on z reguły korzysta z pojazdu, chyba że udowodni, że pojazd użyczył innej osobie. Prezydent wskazał także, że doręczone zobowiązanemu upomnienie z dnia 15 listopada 2007 r. odpowiada wymogom określonym w art. 15 § 1 u.p.e.a.

W zażaleniu na to postanowienie W.K. podtrzymał swoje stanowisko wskazujące na nieistnienie egzekwowanego obowiązku oraz niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. Wskazał, że jest i był właścicielem wielu samochodów i nie jest w stanie wszystkimi jeździć jednocześnie, nie może też ponosić odpowiedzialności za parkowanie tych pojazdów w strefie płatnego parkowania, bowiem ustawa o drogach publicznych nakłada obowiązek wnoszenia opłat na korzystającego z drogi, a nie na właściciela pojazdu. Oświadczył, że samochody, które posiadał i posiada udostępniał rodzinie i innym osobom, a żadne przepisy prawa nie nakładają na właściciela pojazdu obowiązku prowadzenia ewidencji użyczeń czy wypożyczeń. Podniósł też, że otrzymane upomnienia posiadają numerację, która ma się nijak do tytułów wykonawczych, organ nie przedstawił dokumentów, na podstawie których upomnienia zostały sporządzone, a zobowiązany nie otrzymał zawiadomień, które były umieszczane za przednią szybą samochodu. Ponadto, zgodnie z Kodeksem wykroczeń karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok, jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie, karalność wykroczenia ustaje z upływem 2 lat od popełnienia czynu. Tymczasem upomnienia wystawiono po przeszło dwóch latach (a licząc od pierwszego parkowania wskazanego w upomnieniu nawet po pięciu), co narusza zasady określone prawem, a czyn określony w upomnieniu uległ przedawnieniu. Zobowiązany wskazał, że terminy parkowania wskazane w upomnieniu są tak odległe, że nie jest w stanie określić, kto korzystał z pojazdu w tym czasie. To Prezydent Miasta Szczecina jako zarządca dróg powiatowych i wierzyciel należności powinien udowodnić osobie korzystającej ze strefy, że parkowała dany pojazd w danym dniu, a nie domniemywać, że korzystającym ze strefy był właściciel pojazdu. W tej sytuacji zobowiązany ma prawo uważać, że miejsca gdzie stał pojazd nie były objęte strefą. Ponadto wskazał, że z upomnienia wynika, iż opłata dodatkowa za parkowanie pojazdu została naliczona wielokrotnie w ciągu jednego dnia, co jest naciąganiem prawa. Zobowiązany ponownie podniósł, że Prezydent jako zarządca dróg i wierzyciel należności nie może żądać opłaty dodatkowej na rzecz podmiotu jakim jest MZOG.

W.K. zarzucił także wierzycielowi, że nie zachował 14-dniowego zawitego terminu na zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów, co powinno skutkować uchyleniem postanowienia wierzyciela.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.

Wskazało, że kto parkuje pojazd w strefie płatnego parkowania bez ważnego biletu parkingowego winien mieć pełną świadomość, że narusza obowiązujące prawo w tym zakresie i może otrzymać zawiadomienie, które stwierdza jedynie fakt nieuiszczenia opłaty. Dla potwierdzenia faktu obecności pojazdu w strefie płatnego parkowania bez ważnego biletu nie jest wymagane zachowanie szczególnej formy, tj. wydanie orzeczenia w postaci decyzji i jej doręczenie, gdyż obowiązek opłaty wynika wprost z obowiązujących przepisów prawa. W związku z tym obowiązek zapłaty opłaty dodatkowej wskazany w tytule wykonawczym, jako wynikający z mocy prawa, winien być realizowany niezwłocznie po wystąpieniu sytuacji faktycznej, tj. zaparkowania samochodu w strefie płatnego parkowania bez ważnego biletu. Odnosząc się do twierdzenia, że to wierzyciel powinien udowodnić fakt parkowania pojazdu przez określoną osobę w strefie płatnego parkowania organ odwoławczy wskazał, że ani wierzyciel, ani organ egzekucyjny nie musi i nie może prowadzić postępowania wyjaśniającego w tym zakresie ponieważ nie pozwalają na to przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ może w takiej sytuacji domniemywać, że korzystającym z drogi publicznej był właściciel pojazdu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że upomnienie z dnia 15 listopada 2007 r. w sposób niebudzący wątpliwości określa wierzyciela i zostało podpisane przez osobę działającą z upoważnienia tego organu. Zatem twierdzenie jakoby egzekucja należności przez Prezydenta Miasta Szczecina na rzecz MZOG była niedopuszczalna jest całkowicie chybione i bezpodstawne.

W rozpoznawanej sprawie zawiadomienia w liczbie 29 zostały wystawione w różnych okresach czasu przez różne osoby i w różnych częściach miasta, w związku z tym nie jest prawdopodobne, że zawiadomienia były wypisywane omyłkowo lub też dla żartu bądź też w celu pokrzywdzenia osoby zobowiązanej. Większość nieopłaconych postojów miała miejsce przy ul. [...], [...] i [...] co może sugerować, że zobowiązany parkował pojazd w tym miejscu z określonego powodu np. wykonywania pracy. Ponadto, wbrew twierdzeniom odwołującego się, zaledwie dwukrotnie nieopłacony postój został stwierdzony tego samego dnia, ale miało to miejsce w dwóch rożnych częściach miasta. Nie ulega zatem wątpliwości, że samochód marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] należący do zobowiązanego został stwierdzony w strefie płatnego parkowania przez pełniących swe obowiązki inspektorów i zapisany przez nich na blankiecie zawiadomienia o nieopłaconym postoju w strefie płatnego parkowania, które zostało umieszczone za wycieraczką przedniej szyby samochodu. Nie jest możliwe, aby uwzględniając zasady wiedzy i doświadczenia życiowego oraz logicznego rozumowania przyjąć, że inspektor SPP wypisał zawiadomienie o nieopłaconym postoju, wpisując w nim markę i numer rejestracyjny samochodu zobowiązanego, mimo że tego dnia o wskazanej godzinie i w tej części miasta nie widział takiego pojazdu na terenie strefy, bądź też wystawił takie wezwanie widząc prawidłowo wypełniony i ważny blankiet opłaty za postój. Nadto Kolegium wskazało, że w zażaleniu na postanowienie zobowiązany zakwestionował, że to on faktycznie parkował w strefie płatnego parkowania, bowiem mogły to czynić inne osoby, którym udostępniał swój pojazd, co można zakwalifikować jako zarzut błędu co do osoby zobowiązanej. Jednakże zobowiązany nie powołał się na tę okoliczność w zarzutach, a termin do wniesienia zarzutów określony w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. ma charakter zawity i jego uchybienie skutkuje negatywnymi dla zobowiązanego konsekwencjami w sferze obrony jego praw w toczącym się postępowaniu. Zobowiązany nie może wnosić w dowolnym czasie nowych zarzutów lub uzupełniać już wniesionych o nowe podstawy prawne bądź faktyczne. Tak więc zarzut błędu co do osoby zobowiązanej nie może zostać rozpoznany przez wierzyciela ani tym bardziej przez organ odwoławczy, a wszelkie inne okoliczności, w szczególności fakt parkowania przez zobowiązanego samochodu w strefie płatnego parkowania bez ważnego biletu, nie budziły wątpliwości.

W skardze na powyższe postanowienie W.K. powtórzył zarzuty podniesione w zażaleniu. Wskazał, że z art. 13 ust. 1 ustawy o drogach publicznych wynika, że obowiązanym do uiszczania opłat dodatkowych jest korzystający z drogi publicznej, a nie właściciel pojazdu, który został zaparkowany na tej drodze. Skarżący podniósł, że wnosił zarzut dotyczący błędu, co do osoby zobowiązanej w poprawionym (uzupełnionym) zarzucie i zmieścił się terminie zawitym, a nieprzesłanie tego pisma SKO może być celowe. Ponadto nieustosunkowanie się przez organ nadzoru do podniesionego w zażaleniu zarzutu, że wierzyciel nie dochował 14-dniowego terminu do zajęcia stanowiska, świadczy o stronniczości SKO w Szczecinie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazało, że zarzut niezachowania przez wierzyciela 14-dniowego terminu na zajęcie stanowiska, jest całkowicie chybiony, gdyż termin ten nie jest terminem zawitym, wobec czego z zajęciem stanowiska przez wierzyciela po upływie terminu nie wiążą się skutki na jakie wskazuje skarżący. W myśl art. 34 § 3 u.p.e.a. jeżeli wierzyciel nie wyraził stanowiska w terminie 14 dni od dnia powiadomienia go przez organ egzekucyjny o wniesionych zarzutach, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego do czasu wydania postanowienia o zajęciu stanowiska. SKO wskazało, że wbrew twierdzeniom skarżącego nie podnosił on we wniesionych zarzutach ani w piśmie z dnia 5 sierpnia 2008 r. zatytułowanym "uzupełnienie zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego z dnia 29 lipca 2008 r.", iż nie tylko on kierował pojazdem marki [...], ale że czyniły to także inne osoby. Zarzut taki został podniesiony dopiero na etapie zażalenia na postanowienie Prezydenta Miasta Szczecina, czyli po upływie 7 dniowego terminu na wniesienie zarzutów, dlatego nie mógł być rozpatrzony. SKO wskazało, że zarówno obowiązek zapłaty opłaty parkingowej jak i opłaty dodatkowej spoczywa na korzystającym z drogi publicznej, jednakże, gdy korzystającym nie jest właściciel pojazdu winien on wskazać konkretnie z podaniem imienia, nazwiska i adresu zamieszkania jak i wskazać w jakich terminach osoby te korzystały z pojazdu. Wskazanie dokonane w zażaleniu jak i w skardze nie jest wystarczające. Na organie egzekucyjnym nie ciąży obowiązek ustalenia osób korzystających z drogi, które użytkowały pojazd skarżącego. Obowiązek ten spoczywa na skarżącym, gdyż to on podnosząc tę okoliczność zamierza wywołać określony skutek prawny w postaci uchylenia się od odpowiedzialności. W ocenie SKO nie jest możliwa z logicznego punktu widzenia sytuacja, w której samochód o określonej wartości, często bardzo wysokiej, jest udostępniany dużej liczbie osób, które w sposób zupełnie dowolny i swobodny bez jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt korzystania z pojazdu, użytkują tenże pojazd. To w interesie skarżącego leży wykazanie szczególnej dbałości samochód, którego jest właścicielem, a nie prowadząc żadnej ewidencji użytkowników pojazdu, nie podpisując umów w tym zakresie ani protokołów zdawczo-odbiorczych, sam pozbawił się środków dowodowych, które w sprawie miałyby kluczowe znaczenie dla ustalenia osoby zobowiązanej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w obszernym uzasadnieniu przedstawił przepisy mające zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy wskazując, że stanowisko wierzyciela jest uzasadnione i nie narusza prawa. Obowiązek wskazany w tytule wykonawczym istnieje i podlega egzekucji administracyjnej. Natomiast zarzuty dotyczące błędu co do osoby zobowiązanej, a także przedawnienia podniesione przez skarżącego dopiero w zażaleniu na postanowienie zasadnie zostały uznane za spóźnione. Wbrew twierdzeniom skarżącego w piśmie 29 lipca 2008 r. zatytułowanym "zarzut w sprawie postępowania egzekucyjnego" ani w kolejnym piśmie złożonym w siedzibie organu egzekucyjnego w dniu 5 sierpnia 2008 r. nie podnosił on błędu co do osoby zobowiązanej. Zatem zarzuty te jako spóźnione nie mogły być rozpoznawane przez organ odwoławczy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł W.K. zarzucając naruszenie art. 2 w związku z art. 141 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez między innymi nierozpoznanie wszystkich zarzutów skarżącego, w tym w szczególności błędu co do osoby zobowiązanej, a w konsekwencji nierozpoznanie istoty sprawy. Ponadto zarzucono naruszenie prawa materialnego - art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych poprzez błędną jego wykładnię, polegającą między innymi na bezzasadnym i bezpodstawnym przyjęciu, że powołane przepisy prawa materialnego wskazując właściciela jako zobowiązanego do zapłaty opłaty dodatkowej z mocy prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a., Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Granice skargi kasacyjnej określa treść podstaw wskazanych zgodnie z art. 174 p.p.s.a. Związanie NSA wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami oznacza, że Sąd może badać tylko czy w postępowaniu przed sądem I instancji doszło do naruszenia przepisów wskazanych w tej skardze i nie można ustalać, czy doszło też do naruszenia innych, niewymienionych przepisów.

Skarżący zarzucił naruszenie w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie art. 2 i art. 141 p.p.s.a. Pierwszy z tych przepisów stwierdza, że "do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych powołane są sądy administracyjne" i skarga kasacyjna nie podejmuje nawet żadnej próby wykazania w jaki sposób doszło do naruszenia tego przepisu. Z kolei art. 141 p.p.s.a. zawiera cztery paragrafy o różnej treści i skarżący również nie wskazuje, który z nich i w jaki sposób został naruszony. Można przyjąć, iż zarzut dotyczy naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. określającego wymogi uzasadnienia wyroku a jego obrazę skarżący dostrzega w nierozpoznaniu wszystkich jego zarzutów, w tym dotyczącego błędnego określenia osoby zobowiązanej do uiszczenia egzekwowanych opłat. Tak sprecyzowanego zarzutu również nie można uznać za trafny. Po pierwsze dlatego, że jak stwierdził WSA, skarżący wnosząc zarzuty na podstawie art. 33 i 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) nie podniósł, iż zaszedł błąd co do osoby zobowiązanego, po drugie zaś dlatego, iż obowiązek uiszczenia opłat za parkowanie prawidłowo został nałożony na właściciela zaparkowanego pojazdu W.K. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.) korzystający z dróg publicznych są zobowiązani do ponoszenia, między innymi, opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Z zasady korzystającym z pojazdu samochodowego jest jego właściciel i on ma obowiązek uiszczenia opłaty wymienionej we wskazanym przepisie. Natomiast w sytuacji, gdy właściciel lub posiadacz takiego pojazdu powierzył go do używania w oznaczonym czasie innej osobie ma on obowiązek, na żądanie uprawnionego organu, wskazać tę osobę (art. 78 ust. 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908). Nie dotyczy to tylko sytuacji, gdy pojazd został użyty wbrew jego woli i wiedzy, przez nieznaną osobę, czemu nie mógł zapobiec. Wskazanie przez właściciela osoby używającej jego pojazdu w oznaczonym czasie spowoduje zwolnienie jego z opłaty i zobowiązanym do jej uiszczenia będzie rzeczywisty użytkownik.

Skoro więc w rozpoznawanej sprawie zostało ustalone, że samochód skarżącego pozostawał w strefie płatnego parkowania bez uiszczenia wymaganych opłat i skarżący nie wykazał, kto w tym czasie kierował tym pojazdem, to organy miały pełną podstawę do nałożenia przedmiotowych opłat na właściciela pojazdu. Skarga kasacyjna nie zawiera więc żadnych uzasadnionych zarzutów. Dlatego podlega ona oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.