Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1538/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakłądu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] ([...]) o odmowie umorzenia zaległości M. S. z tytułu składek na rzecz ZUS.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] r. do ZUS wpłynął wniosek M. S.(dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres 08/2009-03/2012, 03/2013-10/2013 w łącznej kwocie [...] zł, odsetek w łącznej kwocie[...]zł, kosztów upomnienia w kwocie [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2009-03/2012, 01/2013-10/2013, 07/2014 w łącznej kwocie [...]zł, odsetek za zwłokę naliczonych na [...]r. w kwocie [...]zł, kosztów upomnienia w kwocie [...]zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 08/2009-03/2012, 01/2013-10/2013 w łącznej kwocie [...]zł, odsetek naliczonych na [...]r. w kwocie [...]zł oraz kosztów upomnienia w kwocie [...]zł.

Wnioskodawca oświadczył w nim, że nie ma możliwości spłaty zadłużenia, ponieważ ze względu na problemy zdrowotne nie jest w stanie znaleźć pracy i pozostaje na utrzymaniu matki.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...] r., nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek ponieważ nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., strona nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony ani, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń jak i, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiły wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakwestionowano legalność wydanej decyzji podnosząc, iż wnioskodawca nie posiada żadnego majątku i uzyskuje wsparcie finansowe ze strony członków rodziny w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Ponownie rozpoznając sprawę ZUS organ nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. Stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Dalej podał, iż wnioskodawca: jest kawalerem, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie otrzymuje zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z matką, która osiąga dochody w wysokości [...] zł netto miesięcznie, nie ponosi stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków, ale nie zna ich wysokości, nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, wierzytelności i praw majątkowych. Na podstawie danych ze stosownych ewidencji wynika, że prowadzona przez stronę działalność gospodarcza została wykreślona z [...] r., gdyż nie złożono wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej przed upływem okresu 24 miesięcy od dnia zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej, od [...] r. strona nie posiada tytułu do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, figuruje w CEPiK jako właściciel dwóch pojazdów, jednak uznano za wiarygodne wyjaśnienia, że samochody te sprzedano; egzekucję zaległości prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w C. oraz Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K..

Następnie wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, jednak taka sytuacja w sprawie nie zachodzi co opisano w treści decyzji. W szczególności podano, iż w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że: przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, ale nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Organ nie znalazł także podstaw do uwzględnienia wniosku strony w oparciu o art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej rozporządzenie), na mocy których należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Decyzja ta stała się przedmiotem skargi do WSA w Gliwicach, gdzie zarzucono naruszenie art. 7 K.p.a., art. 6 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. poprzez uchybienie obowiązkowi dokonania wszechstronnej oceny zebranego materiału dowodowego z jego wyczerpującym rozpatrzeniem, jak również z uwzględnieniem słusznego interesu strony, które w efekcie doprowadziło do naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

WSA w Gliwicach wydał w dniu 24 lutego 2021r. wyrok sygn. akt I SA/GL 1543/20 którym uwzględnił skargę. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja uchybiała przepisom proceduralnym wymienionym w art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy nie został bowiem rozpatrzony w sposób wyczerpujący, co w konsekwencji powoduje, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest co najmniej przedwczesne. Organy obu instancji bezpodstawnie wykluczyły bowiem stwierdzenie nieściągalności zaległości. Uchybienie to jest istotne dla wyniku sprawy, gdyż umorzenie należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek (a takich m.in. dotyczy niniejsza sprawa) dopuszczalne jest tylko wówczas, gdy są one nieściągalne. Dalej Sąd po przywołaniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazał, iż w niniejszej sprawie pominąć można, a priori przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4 a i 4 b. Podobnie skoro skarżący, który zaprzestał wprawdzie prowadzenia działalności gospodarczej, ma córkę, to przesłanka opisana w pkt 3 także nie zachodzi. Zdaniem Sądu w okolicznościach sprawy negacja zaistnienia przesłanki nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. dokonana przez organ jest nieuprawniona. Oparcie takiego wniosku na podstawie dowodów zebranych w aktach, a to informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym z której wynika, że postępowanie to wobec skarżącego toczy się co najmniej od [...] r., kiedy miało miejsce pierwsze zajęcie rachunku bankowego, okoliczność nieskutecznego postępowania egzekucyjnego w [...] r. oraz w [...] r. gdzie skierowano do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. wniosek o prowadzenie egzekucji ze składnika, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS oraz w sytuacji gdy organy egzekucyjne nie uzyskały od skarżącego żadnych wpłat nie jest prawidłowe. Podobnie niezakwestionowane przez ZUS oświadczenie strony skarżącej wskazujące, że nie posiada żadnego majątku, do którego ZUS nie mógłby skierować egzekucji, a wymagałoby to działania organu skarbowego. Także trwające od 8 lat postępowanie egzekucyjne jest całkowicie bezskuteczne. Stan w którym w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyskuje się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, co więcej - nie uzyskuje się żadnych kwot, jest zdaniem Sądu niewątpliwie oczywisty i utrwalony. W ocenie Sądu przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należy oceniać ze względu na wynikający z przebiegu długotrwałego całkowicie nieefektywnego postępowania egzekucyjnego stan istniejący w dacie orzekania, a nie w oparciu o potencjalne możliwości wzbogacenia się dłużnika w dalszej, długotrwałej perspektywie czasowej. W konsekwencji w ocenie Sądu dokonana w sprawie ocena przesłanki nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. jest nieuprawniona. WSA zaakcentował, że ponowna ocena przesłanek umorzenia winna uwzględniać dane aktualne w dacie orzekania przez organ.

Wyrok ten nie był przedmiotem skargi kasacyjnej żadnej ze stron postępowania administracyjnego.

W toku ponownie prowadzonego postepowania w sprawie ZUS powiadomił pełnomocnika strony o możliwość przedłożenia nowych dowodów, z czego strona skorzystała i przedłożono oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej od [...] r.

Organ ponownie rozpoznając wniosek strony o umorzenie zaległości z tytułu składek ZUS nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia i decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy sporną deczyję.

Organ wskazał, iż należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia zawiesiło toczące się nadal postępowanie egzekucyjne. Zaznaczył, iż z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej strony wynika, że: wnioskodawca jest kawalerem, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nieuzyskuje dochodów z innych źródeł, nie otrzymuje zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z matką J. S., która osiąga dochody w wysokości [...] zł netto miesięcznie, nie ponosi stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego, wierzytelności i praw majątkowych.

Wskazał, iż działalność gospodarcza strony została wykreślona z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej [...] r. na podstawie art. 34 ust. 5 pkt 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, ponieważ nie złożono wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej przed upływem okresu 24 miesięcy od dnia zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej; od [...] r. strona nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS; nie jest właścicielem pojazdu ani też właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości; przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w C. oraz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K..

Organ po przywołaniu art. 28 u.s.u.s. stwierdził, iż należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

Analizujac w tym zakresie przesłanki ustawowe stwierdził organ, iż przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – strona zaprzestała wykonywanie działalności gospodarczej, ale nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych, ponieważ strona ma córkę, przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie wnoszono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję - dopiero prawomocne postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego na podstawie spisanego protokołu o stanie majątkowym dłużnika może być podstawą do stwierdzenia faktu całkowitego braku majątku.

W odniesieniu do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. organ stwierdził, iż ta zachodzi gdyż istnieje znaczne prawdopodobieństwo, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowa egzekucja prowadzona przez Dyrektora Oddziału ZUS w C. oraz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K., ze składnika, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS jest nieskuteczna i w toku 9-letniego postępowania egzekucyjnego nie zostały ujawnione składniki majątkowe mogące podlegać skutecznej egzekucji.

Organ wskazując na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia stwierdził, iż pomimo spełnienia jednej z przesłanek całkowitej nieściągalności – nie znajduje podstaw do przychylenia się do wniosku, gdyż nie przedstawiono żadnego dowodu na trwałą niezdolność do pracy, podczas gdyż strona ma [...] lat i brak jest udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do podemowania aktywności zarobkowej i uzyskiwania dochodów, w tym także na spłatę zobowiązań wobec ZUS.

Dalej po przywołaniu § 3 ust. 1 rozporządzenia organ stwierdził, iż powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, a wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej, strona nie wykazała dokumentacją medyczną podnoszonych schorzeń zdrowowtnych wykluczających zdolność do pracy ze względu na stan zdrowia, nie posiada informacji o konieczności sprawowania przez stronę opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Odnosząc się do ograniczonych możliwości płatniczych strony organ zauważył, iż nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Każdy dłużnik indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmuje decyzję, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Organ podkreślił, iż od [...] r. strona nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS co oznacza, że nie poszukuje zatrudnienia za pośrednictwem Urzędu Pracy. Analizując sytaucję rodzinną organ wskazał, iż strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką J. S., która osiąga dochody z dwóch źródeł, a średnia podstawa wymiaru składek od czerwca 2021 r. do sierpnia 2021 r. wyniosła: [...] zł brutto, tj. [...] zł netto z tytułu zatrudnienia, [...] zł brutto, tj. [...] zł netto z tytułu umowy - zlecenia. Stwierdził, iż m-ny budżet gospodarstwa domowego strony wynosi [...] zł i jest zdecydowanie wyższy niż poziom minimum socjalnego określony w kwietniu 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 2.101,27 zł w IV kwartale 2020 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego. Zatem nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej, która dedykowana jest tylko osobom w bardzo trudnej, zagrażającej egzystencji sytuacji materialnej, gdzie wg oświadczenia strony nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku.

Zaznaczono, iż strona nie ponosi żadnych stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, ponieważ pozostaje na utrzymaniu matki, a jej budżet pozwala na sfinansowanie w całości kosztów gospodarstwa domowego.

Wskazano, iż z aktu notarialnego z [...] r. Repertorium A nr [...] wynika, że nieruchomość położona w S., objęta księgą wieczystą nr [...], której strona była właścicielem została zbyta za kwotę [...] zł i na konto [...] Urzędu Skarbowego w K. przekazano łączną kwotę [...] zł, a na rachunek bankowy matki [...] zł. Ponadto J. S.otrzymała kwotę [...] zł na poczet zapłaty ceny. Jednak na rachunek ZUS nie wpłynęła żadna wpłata, chociaż w dacie sprzedaży nieruchomości strona posiadała także zaległości z tytułu składek i ZUS prowadził postępowanie egzekucyjne z jej rachunku bankowego. Wpłata kwoty [...] zł w [...] r. spowodowałaby, że aktualne zadłużenie z tytułu składek byłoby zdecydowanie niższe.

Zaznaczył organ, iż instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenia należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym.

W ocenie organu brak jest podstaw do stwierdzenia, że w sytuacji strony zachodzą wyjątkowe okoliczności związane z nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami. Strona ma [...] lat i brak jest udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia aktywności zarobkowej.

Na zakończenie organ wskazał, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

W skardze na decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, reprezentujący skarżącego pełnomocnik zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 28 ust. 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i nieuzasadnione odmówienie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie w części lub w całości, pomimo spełnienia przesłanek jego zastosowania tj. ustalenia całkowitej nieściągalności skarżącego, a nadto nieuzasadnione przyjęcie przez organ, iż publicznoprawny charakter należności składkowych uzasadnia odmowę ich umorzenia w realiach mniejszej sprawy.

Postawiono także zarzut obrazy przepisów postępowania, mających wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a to art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., oraz art. 107 k.p.a., poprzez niepełne i nieścisłe dokonanie ustaleń faktycznych oraz niewłaściwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, a które to naruszenie przejawiało się w tym, że Organ w sposób błędny przyjął, iż: sytuacja skarżącego nie przemawia za pozytjwnym rozpatrzeniem wniosku, a nadto nie ma podstaw do stwierdzenia zagrożenia dla bytu skarżącego, ani zagrożenia dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, w sytuacji gdy obecna sytuacja życiowa w jakiej się znajduje nie może zostać w żadnym wypadku uznana za stabilną, mając na uwadze, że od [...] r. nie podlega ubezpieczeniom społecznym, nie posiada jakiegokolwiek majątku i pozostaje na wyłącznym utrzymaniu swojej matki, a ponadto jest ojcem małoletniego dziecka. Jest on w bardzo trudnej sytuacji życiowej I materialnej, co świadczy o tym, iż zachodzi uzasadniony przypadek do umorzenia powstałych zaległości.

Organ w odpowiedzi na skargę wniosł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że niniejsza sprawa jest rozpoznawana przez tutejszy Sąd po raz drugi. Pierwotnie zaskarżona decyzja organu z dnia [...] r., nr [...] wydana w oparciu o ten sam wniosek strony została uchylona wyrokiem z dnia 24 lutego 2021., sygn. akt I SA/Gl 1543/20.

W wyroku tym wskazano, iż rolą organu będzie - wobec błędnej na tle zaistniałych okoliczności stanu sprawy negacji zaistnienia przesłanki nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. ponowna jej ocena. Sąd wskazał, iż przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. należy oceniać ze względu na wynikający z przebiegu długotrwałego całkowicie nieefektywnego postępowania egzekucyjnego stan istniejący w dacie orzekania, a nie w oparciu o potencjalne możliwości wzbogacenia się dłużnika w dalszej, długotrwałej perspektywie czasowej.

Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd wskazał, że organ rentowy winien w ponownie prowadzonym postępowaniu uwzględnić zastrzeżenia Sądu w zakresie właściwego zbadania zaistnienia przesłanek całkowitej nieściągalności to bowiem warunkuje rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości, zwłaszcza wówczas, gdy wniosek o umorzenie obejmuje należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek.

Należy w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Regulacja ta nie pozostawia wątpliwości co do swojej treści. Ustanowiona w niej zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (tak NSA w wyroku z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12).

Trzeba przy tym zaznaczyć, że dla organu administracyjnego ponownie rozpatrującego sprawę charakter wiążący ma wyłącznie ocena prawna sądu administracyjnego pozostająca w związku i mieszcząca się w ramach kognicji tego sądu, a więc ocena, której logiczną konsekwencją było pozbawienie mocy wiążącej zaskarżonego aktu lub czynności i która zdeterminowała stanowisko sądu administracyjnego w rozpatrywanej sprawie (por. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 1998 r., sygn. akt I SA 1071/97, LEX nr 44521).Wymaga podkreślenia, że art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże ich w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12, LEX nr 1487724, i wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II FSK 1404/13, LEX nr 1774161). Nie jest zatem możliwe, przy ponownym rozpoznaniu sprawy uznanie przez organ, że "nie podziela stanowiska sądu", jeżeli stan prawny nie uległ zmianie. Naruszenie przez organ administracji publicznej normy z art. 153 p.p.s.a. w razie złożenia skargi do sądu administracyjnego powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu.

Z podanych wyżej przyczyn, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji wydanej na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy i poprzedzającej ją decyzji ZUS Sąd w składzie obecnie rozpoznającym sprawę był zobligowany przede wszystkim skontrolować, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły ocenę prawną i wytyczne co do dalszego postępowania zawarte w ww. prawomocnych wyrokach. Ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się bowiem do kontroli, czy organy administracji właściwie uwzględniły wskazania zawarte w poprzednim wyroku oraz do oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu, i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.

W tym zakresie Sąd kontrolując sporną decyzję uchybień po stronie organu się nie dopatrzył albowiem organ zrealizował wytyczne z powołanego wyroku. I tak organ dokonał analizy zaistnienia w sprawie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W tym zakresie organ stwierdził, iż przesłanka ta zachodzi - istnieje bowiem znaczne prawdopodobieństwo, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowa egzekucja prowadzona przez Dyrektora Oddziału ZUS w C. oraz Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K., ze składnika, do którego zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS jest nieskuteczna i w toku 9-letniego postępowania egzekucyjnego nie zostały ujawnione składniki majątkowe mogące podlegać skutecznej egzekucji.

Skoro zaistniała w sprawie przesłanka stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymieniona w art. 28 ust. 2 pkt 6 u.s.u.s. jej istnienie stanowiło potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądzają użyte w powołanych wyżej art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwroty, odpowiednio: "należności z tytułu składek mogą być umarzane" oraz "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że ZUS ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. np. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. i dopiero w przypadku stwierdzenia ich zaistnienia ma możliwość merytorycznego orzekania w sprawie. Jednak i w takim przypadku nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ ten działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W rozpoznawanej sprawie zdaniem Sądu organ prawidłowo ustalił, iż w przypadku skarżącego zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, wymieniona enumeratywnie w art. 28 ust. 2 pkt 6 u.s.u.s. albowiem istotnie skoro w toku 9-letniego postępowania egzekucyjnego nie zostały ujawnione składniki majątkowe mogące podlegać skutecznej egzekucji a istnieje znaczne prawdopodobieństwo, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne przyjęcie, iż w sprawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności jest uzasadnione.

Sąd nie dopatrzył się naruszeń w działaniu organu polegającym na negatywnym rozpoznaniu strony o umorzenie należnosci z tytułu składek. W tym zakresie, jak już nadmieniono, organ działa na zasadzie uznania administracyjnego co oznacza, iż dopóki granic orzekania w tym zakresie nie przekroczy i gdy dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. W tym zaś zakresie organ wskazał co przemawia w jego ocenie za odmownym załatwieniem wniosku w tym względzie. I tak organ wskazał, iż wnioskodawca nie przedstawił żadnego dowodu na trwałą niezdolność do pracy, przy czym zwrócił uwagę na młody wiek strony [...] lat oraz brak udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do podejmowania aktywności zarobkowej, uzyskiwania dochodów mogących skutkować spłatą zobowiązań wobec ZUS. Sąd podziela pogląd organu, iż uchylanie się osoby zobowiązanej, która jest w wieku aktywności zawodowej od spłaty należności z tytułu składek nie może zasługiwać na akceptację. Wnioskodawca jest młodą osobą i ma możliwość podejmowania działań umożliwiających podjęcie zatrudnienia zwłaszcza w sytuacji gdy z akt sprawy nie wynika by strona dysponowała jakimikolwiek dowodami na wykluczenie z rynku pracy ze względu na stan zdrowia. Te okoliczności nie zostały przez stronę wykazane, ani nawet nieuprawdopodobnione, pomimo poinformowania przez organu o możliwości uzupełnienia akt sprawy o nowe dowody.

Zdaniem Sądu, również prawidłowo organ ocenił, że w przypadku skarżącego nie zostały spełnione warunki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ dokonał prawidłowej oceny uznając, że sytuacja finansowa skarżącego nie odpowiada przesłance określonej w § 3 pkt 1 rozporządzenia.

Możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Okoliczność nieosiągania dochodów z działalności zarobkowej i nie pokrywania przez skarżącego we własnym zakresie kosztów własnego utrzymania nie jest też równoznaczne z zagrożeniem egzystencji dłużnika, z brakiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co ewentualnie uzasadniałoby umorzenie zaległości. Skoro bowiem skarżący nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia i jest na utrzymaniu innych osób - matki to w istocie nie tylko nie ponosi kosztów własnego utrzymania, ale i nie zachodzi niebezpieczeństwo, że wskutek potencjalnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego zostanie pozbawiony środków do życia. Brak środków w gotówce czy majątku, uniemożliwia bowiem uszczuplenie środków pieniężnych, jak i zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci ich zajęcia, co z kolei pomniejszałoby pozostawione do dyspozycji skarżącego środki pieniężne na własne utrzymanie. Aby do tego doszło skarżący musiałby osiągać jakkolwiek dochód. Natomiast skarżący, pozostając na utrzymaniu matki ma zagwarantowane własne utrzymanie, w tym zabezpieczone środki egzystencji, wydatki na jego utrzymanie, ponoszone są przez inną osobę, co oznacza, że nie zachodzi obawa zagrożenia tej egzystencji. Podnoszone przez skarżącego okoliczności braku środków nie dowodzą zatem krytycznej sytuacji materialnej skarżącego, skutkującej zagrożeniem jego egzystencji. To, że aktualnie skarżący nie ma własnych źródeł utrzymania nie oznacza, że nie będzie osiągał dochodów, z których będzie w stanie pokryć zaległość. Skarżący jest młodym człowiekiem w wieku [...] lat i nie wykazał, by problemy zdrowotne uniemożliwiały podjecie zatrudnienia co oznacza, iż w jego przypadku nie zachodzi trwała niemożność uiszczenia zaległości w późniejszym czasie. Podzielić też należy uwagę organu, iż instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami w sytuacji, gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Ta zaś sytuacja nie zaistniała w odniesieniu do strony, której obecne utrudnienia w podjęciu starań w celu pozyskania środków na spłatę zadłużenia, jest jedynie wynikiem dokonanego przez skarżącego wyboru życiowego.

Podobnie należy ocenić przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. W przypadku strony powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Także w sprawie organ prawidłowo ocenił przesłankę określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Zgodnie z tym uregulowaniem umorzenie zaległych należności z tytułu składek może mieć miejsce w przypadku przewlekłej choroby osoby zobowiązanej pozbawiającej zobowiązanego możliwości rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu a żadna z tych sytuacji w sprawie nie zachodzi albowiem strona nie jest dotknieta przewlekłą chorobą pozbawiającej zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie ma w sytuacji strony konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Końcowo ponowić należy uwagę, iż uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu gdyż działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a czego dochowano w sprawie. Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny. Wybór rozstrzygnięcia dokonany przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowany jako zgodny z prawem tylko wówczas, gdy będzie się opierał na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy oraz gdy będzie zgodny z nakazem należytego wyważenia interesu publicznego i indywidualnego w konkretnie rozpatrywanym przypadku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny. Względy interesu publicznego w postaci ochrony stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, zasada równości w zakresie obowiązków ubezpieczonych i płatników nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych i wyjątkowych przypadków życiowych.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżącego oraz w sposób wyczerpujący i jasny uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym. Stan zdrowia oraz sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadniały przyjęcia, że w przypadku skarżącego zachodzi wyjątkowa sytuacja uzasadniająca umorzenie należności. Podkreślić należy, że podejmując działalność gospodarczą skarżący powinien był liczyć się z obowiązkiem opłacania składek. Słusznie zwraca uwagę organ, że obowiązek opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek oraz że za ryzyko związane z prowadzoną działalnością odpowiada podmiot prowadzący działalność. Podzielić należy także stanowisko organu, że dolegliwość wynikająca z zapłaty należności publicznoprawnej jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o ważnym interesie zobowiązanego, uzasadniającym umorzenie zadłużenia.

W tej sytuacji zaskarżoną decyzję uznać należy za prawidłową i zgodną z prawem. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.