Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1902/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 23 par. 1, art 70
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak, Sędziowie: NSA Grzegorz Borkowski (sprawozdawca), NSA Jan Rudowski, Protokolant Justyna Bluszko - Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. Sp. z o.o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 czerwca 2009 r. sygn. akt I SA/Wr 88/09 w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 17 listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1998 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. Sp. z o.o. w G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 2.400,00 (dwa tysiące czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 czerwca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. sp. z o.o. w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 17 listopada 2008 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1998 r.

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W konsekwencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 października 2006 r. (sygn. akt I SA/ Wr 364/05) Dyrektor Izby Skarbowej w W. uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 4 listopada 2004 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Decyzją z dnia 28 maja 2008 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. określił zobowiązanie podatkowe stronie skarżącej w kwocie 20.191 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że spółka zaliczyła do kosztów uzyskania przychodu kwoty wskazane w fakturach, które nie dokumentowały faktycznego nabycia usług (bądź poświadczały nabycie usług w szerszym zakresie niż miało to miejsce w rzeczywistości) zawyżając koszty uzyskania przychodu o 71.883,96 zł. Wskazane nieprawidłowości dotyczyły faktur wystawianych przez podwykonawców zlecanych przez spółkę usług remontowych (faktura VAT [...] z dnia 29 kwietnia 1998 r., nr [...] z dnia 28 października 1998 r., nr [...] z dnia 30 listopada 1998 r., nr [...] z 30 grudnia 1998 r.).

Zdaniem organu nie zostały wykonane usługi wynikające z faktury VAT nr [...] z dnia 29.04.1998 r., wystawionej przez R.Z. prowadzącego firmę [...] w R., które dotyczyć miały robót budowlanych przy remoncie Przychodni [...] w L., na kwotę należności netto 9.400 zł. Wykonywania robót przez podwykonawcę nie potwierdzili pracownicy M., a nadto zachodziły sprzeczności pomiędzy zakresem zlecenia dla podwykonawcy (zakresem powierzonych robót), z wyjaśnieniami samego wystawcy faktury oraz prezesa zarządu spółki, co do wykonywanych prac. Prace dotyczące klatek schodowych w przychodni pracownicy M. wykonywali w czerwcu, podczas gdy podwykonawca fakturę wystawił już w kwietniu. Organ nie dał wiary, że R.Z. przyczepką samochodową (posiadał samochód osobowy) wywiózł 17 ton gruzu. Brak było dokumentu potwierdzającego fakt dokonania zapłaty podwykonawcy, a nadto M. dla podzlecenia robót winna uzyskać zgodę inwestora, co nie miało miejsca. Poza tym powierzenie robót podwykonawcy, sprowadzające się do samej robocizny (materiały miały pochodzić od M.), który nie posiadał sprzętu i nie zatrudniał pracowników, było nieracjonalne, skoro miesięczny koszt robocizny 16. pracowników spółki wynosił (w marcu 1998 r.) 8.730,40 zł.

Nie były również wykonane prace objęte fakturą z dnia 30.11.1998 r., nr [...], wystawionej przez J.Z. prowadzącego Zakład [...] w G., które dotyczyć miały remontu pomieszczeń protetyki stomatologicznej Przychodni [...] w L., na kwotę (netto) 7.100 zł. Wykonywania robót polegających na malowaniu ze szpachlowaniem nie potwierdzili pracownicy J.Z., jak również pracownik M., który wykonywał tam prace. Zlecenie podwykonawcy (dnia 3.11.1998 r.) zostało wystawione, zanim inwestor powierzył M. wykonanie remontu (dnia 20.11.1998 r.). Pomimo, że zakres zlecenia dla podwykonawcy był o wiele węższy niż przyjęty przez M. (od inwestora) kwota z powyższej faktury nie odbiegała zasadniczo od wynagrodzenia spółki (7.383 zł).

Według Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., nie zostały wykonane prace wynikające z faktury VAT nr 13/98 (z dnia 30.12.1998 r.), wystawionej przez wymienionego J.Z. za wykonanie ław fundamentowych na budowie domków jednorodzinnych w L. (kwota należności netto 8.200 zł), a także z rachunku nr 44/98 (z dnia 30.12.1998 r.) za wykonanie montażu i demontażu szalunków 250m2, wystawionego przez J.W. – w S. (kwota należności 8.000 zł). W tym przypadku organ również wskazał, że zlecenie prac podwykonawcom (odpowiednio - 30.11. oraz 23.11.1998 r.), miało miejsce zanim spółka zawarła umowy z poszczególnymi inwestorami, to jest 21.12.1998 r. Pracownicy M., którzy wykonywali prace przy budowie domków, zeznali, że to oni wykonywali roboty fundamentowe, natomiast prac nie prowadzili wystawcy faktur (rachunku). Wykonawstwa przedmiotowych robót nie potwierdzili także pracownicy J.Z., natomiast J.W. utrzymywał, że roboty wykonał z uczniami, ale nie potrafił podać ilu uczniów szkolił i nie znał ich personaliów, a przy tym nie składał deklaracji PIT-4. Nadto z dziennika budowy dotyczącego budowy domu M. i M.K. wynikało, że dopiero w dniu 5.01.1999 r. wpisano dokonanie wykopu pod fundament, podczas gdy według twierdzeń spółki u tych, między innymi, osób roboty wykonywać mieli podwykonawcy.

Dalej organ stwierdził, że nie były wykonane prace stolarskie i szklarskie na budowie w I., objęte rachunkami wystawionymi przez Z.M. - Zakład [...] w G., to jest rachunkiem nr 1/09/98 z dnia 30.09.1998 r. na kwotę 4.000 zł oraz nr 1/11/98 z dnia 30.11.1998 r. na kwotę 2.500 zł. Organ podniósł, że pracownicy M., zatrudnieni przy pracach adaptacyjnych pomieszczeń budynku Kopalni [...] w I. (na punkt lekarsko-pielęgniarski) nie potwierdzili wykonywania prac przez podwykonawcę. Również w tym przypadku spółka zleciła podwykonawcy roboty (w dniu 16.08.1998 r.), zanim sama otrzymała zlecenie i mogła przejąć plac budowy (w dniu 23.09.1998 r.). Pierwszy rachunek został więc wystawiony już po 6. dniach na kwotę 4.000 zł (od najwcześniej możliwego przejęcia palcu budowy), podczas gdy koszt miesięcznego wynagrodzenia pracownika M. wyniósł we wrześniu 1998 r. - 801 zł brutto.

Z kolei drugi rachunek (z dnia 30.11.1998 r.) Z.M. wystawił już po tym jak M. wraz z inwestorem dokonali odbioru robót, a przy tym spółka wystawiła fakturę (22.10.1998 r.). Brak było i tutaj dokumentu potwierdzającego zapłatę na rzecz podwykonawcy.

Zdaniem organu podatkowego, nie były rzetelne faktury wystawione przez wymienionego już J.Z., za wykonanie robót remontowych w Przychodni [...] w L. oraz robót dotyczących obiektu [...] w Z., albowiem w części dotyczyły prac przez niego nie wykonanych. W odniesieniu do remontu Przychodni D-19, podwykonawca wystawił cztery faktury VAT na łączną kwotę należności (netto) 43.001 zł (faktura VAT nr [...] z dnia 30.06.1998 r., faktura VAT nr [...] z dnia 31.07.1998 r., faktura VAT nr [...] z dnia 31.08.1998 r., faktura VAT nr [...] z dnia 30.09.1998 r.). Organ wskazał między innymi, że zlecenia do których wystawił faktury podwykonawca, obejmowały szeroki zakres robót różnego rodzaju, a w tym murarskich, posadzkarskich, tynkarskich, ciesielskich, malarskich, podczas gdy według zeznań pracowników M., J.Z. był blacharzem i wykonywał zasadniczo roboty blacharskie. Szereg prac zafakturowanych przez podwykonawcę, wykonywali pracownicy spółki, a kwoty wynikające z faktur podwykonawcy były znacznie zawyżone w stosunku do wynagrodzenia uzyskiwanego przez spółkę od inwestora, a także w stosunku do kosztów zatrudnienia pracowników. Nadto terminy zleceń dla podwykonawcy oraz terminy wykonania i fakturowania robót przez podwykonawcę, rozmijały się z okresem wykonania i fakturowania robót przez spółkę.

Od powyższej decyzji skarżąca spółka złożyła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie art. 23 § 1, § 3 i § 5 Ordynacji podatkowej polegające na uznaniu, że zaszły podstawy do oszacowania oraz nieuzasadnieniu powodów odstąpienia od metod wskazanych w art. 23 Ordynacji podatkowej oraz wyboru zastosowanej metody. Zarzucono także naruszenie art. 193 § 1, art. 181, art. 198 § w związku z art. 187 § 1, a także art. 191 Ordynacji podatkowej. Spółka wskazała też, że uchybiono przepisom art. 125 § 1 oraz art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej bezpodstawnie przedłużając termin załatwienia sprawy. Natomiast zarzut naruszenia art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z2009 r. Nr 152, poz. 1223 ze zm.) polegał na uznaniu, że wbrew stanowi faktycznemu księgi nie odzwierciedlały rzeczywiście poniesionych kosztów. Z kolei uchybienie art. 3531 k.c. związane było z niedopuszczalną ingerencję w stosunki obligacyjne łączące stronę z kontrahentami.

Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia 17 listopada 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, że stan faktyczny został ustalony prawidłowo.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie:

- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), poprzez odstąpienie od oceny prawnej i wskazań Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku w sprawie I SA/Wr 364/05;

- art. 70 Ordynacji podatkowej poprzez nie uwzględnienie przedawnienia zobowiązania podatkowego,

- art. 23 § 1, § 3 i § 5 poprzez zastosowanie oszacowania pomimo braku ku temu podstaw, a niezależnie od tego - organ nie dość precyzyjnie wskazał jakiej użył metody, a także nie uzasadnił jej wyboru;

- art. 181 i art. 198 § 1 w związku z art. 187 § 1, poprzez oparcie rozstrzygnięcia na wadliwie przeprowadzonych dowodach z zeznań tendencyjnie dobranych świadków, podczas gdy koniecznym było powtórzenie przesłuchań oraz powołanie biegłych i przeprowadzenie oględzin obiektów budowlanych;

- art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, a zwłaszcza zeznań pracowników spółki, pracowników J.Z. oraz wyjaśnień B.R.,

- art. 125 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania podatkowego, co uniemożliwiło spółce udział w przetargach;

- art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez wielokrotne przedłużanie zakończenia postępowania podatkowego;

- art. 24 ust. 1 ustawy o rachunkowości, poprzez sprzeczne z faktami uznanie, że księgi prowadzone były w sposób nierzetelny;

- art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., poprzez wykluczenie z kosztów uzyskania przychodów, wydatków faktycznie poniesionych, a wynikających z zakwestionowanych faktur i rachunków;

- art. 3531 k.c., poprzez niedopuszczalną ingerencję w stosunki zobowiązaniowe, łączące spółkę z podwykonawcami.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

Sąd pierwszej instancji oddalił skargę jako niezasadną. W uzasadnieniu orzeczenia podkreślono, że kwestia sporna dotyczyła prawidłowości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków wynikających ze wskazanych rachunków i faktury, wystawionych przez podwykonawców, którym spółka miała zlecać wykonanie prac budowlanych na podstawie umów zawartych z inwestorami. Zdaniem WSA organy podatkowe słusznie uznały, że wystawione rachunki i faktura nie obejmowały rzeczywiście wykonanych usług. Sąd doszedł do wniosku, że organy podatkowe w zgromadzonym materiale miały podstawę, ażeby przyjąć, że wymienieni podwykonawcy, nie wykonali usług w zakresie, jaki miał wynikać z wystawionych przez nich faktur, to znaczy bądź to usług nie wykonali w ogóle, bądź to wykonali w zakresie węższym niż wynikał z treści faktur - tak jak to przyjęły organy podatkowe.

Kwestionując ustalenia dotyczące braku wykonania prac przez R.Z., skarżąca podniosła, że organy dokonały nadinterpretacji zeznań świadków - pracowników M.. Sąd zauważył, że zeznania świadków nie były jedynym dowodem, w oparciu o który podważono wykonawstwo. Obok tego wskazano bowiem na sprzeczności w wyjaśnieniach R.Z. oraz prezesa zarządu skarżącej B.R., co do zakresu wykonywanych prac, a także na rozbieżność czasową pomiędzy rzekomym wykonaniem prac przez podwykonawcę (marzec-kwiecień 1998 r.), a dokonaniem odbioru etapu V. (dotyczącego klatek schodowych i korytarzy) przez inwestora - w dniu 30.06.1998.

Przekonująco organy umotywowały stanowisko odnośnie podważenia faktury J.Z. za malowanie ze szpachlowaniem pomieszczeń protetyki stomatologicznej Przychodni [...]. Niemożliwe było zlecenie wykonania usługi podwykonawcy (w dniu 3.11.1998 r.) przed otrzymaniem zlecenia przez spółkę od inwestora (w dniu 20.11.1998 r.). Nie byłoby bowiem wiadomo, co uczynić przedmiotem podzlecenia, ani też jak skalkulować wynagrodzenie podwykonawcy.

Nie była również dowolna ocena dowodów, dotyczących budowy domków jednorodzinnych. Faktu wykonywania prac przez firmę J.Z. oraz J.W. nie potwierdzili pracownicy M.. Co więcej, także pracownicy J.W. ([...]) nie potwierdzili wykonywania robót.

Gdy chodzi o podważenie rachunków wystawionych przez Z.M., to stanowisko organów ma oparcie nie tylko w zeznaniach pracowników spółki M., ale również w ustaleniach dotyczących przyjęcia robót do wykonania przez M. oraz ich rozliczenia w stosunku do inwestora. Skarżąca nie mogła zlecić podwykonawcy robót (16.08.1998 r.), zanim sama otrzymała zlecenie w dniu 23.09.1998 r., natomiast możliwość ustnych ustaleń dotyczących wcześniejszego przejęcia od inwestora placu budowy, wykluczył świadek J.S.

W ocenie Sądu zasadnie uznały również organy, że J.Z. nie wykonał wszystkich prac, na które wystawił faktury VAT w odniesieniu do Przychodni [...] w L. oraz obiektu Nastawni [...]w Z.

Gdy chodzi o prace dotyczące Przychodni [...], to wnioski organów podatkowych oparte zostały zarówno na zeznaniach pracowników spółki M., pracowników J.Z. oraz ustaleniach dotyczących czasu i zakresu zleceń dla podwykonawcy z uwzględnieniem rozliczenia robót względem [...] S.A.

Sąd nie zgodził się z zarzutami skargi podważającymi warunki, na jakich organ pierwszej instancji dokonał oszacowania podstawy opodatkowania, poprzez określenie wartości prac podwykonawcy J.Z. na budowie Przychodni [...] oraz przy budynku Nastawni [...] w Z..

Nie jest uzasadnione twierdzenie skarżącej, że organy nie wskazały dlaczego odstąpiono od zastosowania metod oszacowania, wymienionych w art. 23 § 3 Ordynacji podatkowej, albowiem uzasadnienie w tym zakresie zawiera zarówno decyzja organu pierwszej instancji, jak i decyzja organu odwoławczego. Organy argumentują, że powodem odstąpienia od metod wymienionych w art. 23 § 3 Ordynacji była okoliczność, że należało ustalić wysokość niektórych pozycji kosztowych (na nabycie usług podwykonawców) w przedsiębiorstwie usługowym, a nadto prowadzącym działalność jednorodną (roboty budowlane) i nie były tu przydatne metody polegające na porównaniu obrotów, remanentowa, produkcyjna, czy kosztowa, ani udziału dochodu w obrocie. Stanowisko to szczegółowo zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (a przy tym zbieżne z uzasadnieniem decyzji pierwszoinstancyjnej) uznać należy za prawidłowe.

Skoro w sposób uzasadniony organ pierwszej instancji odstąpił od wykorzystania metod wymienionych w art. 23 § 3 Ordynacji, to określenie metody oszacowania pozostawało w gestii organu.

Gdy chodzi o zarzut naruszenia art. 70 ustawy Ordynacja podatkowa, to kwestię tę, w zakresie podniesionym ponownie w skardze, przesądził już Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5.10.2006 r.

Zdaniem WSA we Wrocławiu nie był również zasadny zarzut podniesiony na rozprawie, zgodnie z którym organy podatkowe przeprowadzając ponownie postępowanie nie uwzględniły pełnomocnika spółki występującego w postępowaniu toczącym się przed WSA (sygn. akt I SA/Wr 364/05). Wskazano, że pełnomocnik ustanowiony do reprezentowania strony w postępowaniu podatkowym zobowiązany jest do złożenia stosownego pełnomocnictwa.

Od powyższego wyroku pełnomocnik skarżącej spółki wywiódł skargę kasacyjną zarzucając naruszenie przepisów postępowania polegające na błędnej wykładni przepisów:

- art. 24 ust. 1 ustawy o rachunkowości, poprzez nieuzasadnione i sprzeczne ze stanem faktycznym przyjęcie, że księgi rachunkowe skarżącego (podatnika) prowadzone były w sposób nierzetelny i nie odzwierciedlający rzeczywiście poniesionych przez spółkę kosztów, podczas gdy z całokształtu ujawnionego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności z zapisów w tych księgach, zeznań świadków, wyjaśnień przedstawiciela skarżącego oraz wyjaśnień właścicieli firm podwykonawczych jednoznacznie wynika, że zapisy w nich zamieszczone dokonywane były w sposób rzetelny, zgodnie z sztuką, księgową oraz w pełni odzwierciedlają stan rzeczywisty, przez co nie dawały jakichkolwiek podstaw do ich pominięcia przy określaniu podstawy opodatkowania i zastosowania metody oszacowania,

- art.15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. u.p.d.o.p. poprzez nieuzasadnione i błędne nieuznanie faktycznie poniesionych przez skarżącego kosztów uzyskania przychodów wynikających z następujących faktur i rachunków - [...].

- art. 3531 k.c. poprzez niedopuszczalną i nieuzasadnioną ingerencji w stosunek obligacyjny łączący skarżącego z podwykonawcami, co w konsekwencji doprowadziło do ustalenia przez stanu faktycznego i podatkowego nie odpowiadającego rzeczywiście poniesionym przez podatnika kosztom uzyskania przychodu.

Pełnomocnik spółki zarzucił również naruszenie prawa formalnego mające wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie:

- art. 153 p.p.s.a zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia, poprzez odstąpienie przez organy skarbowe od zastosowania oceny prawnej i wskazań Sądu zawartych w wyroku z dnia 5 października 2006 r. sygn. akt I SA/Wr 364/05;

- art. 70 Ordynacji podatkowej poprzez nieuwzględnienie przez organ okoliczności, że zobowiązanie podatkowe za 1998 r. uległo przedawnieniu,

- art. 23 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez błędne i nieuprawnione zastosowanie w niniejszej sprawie metody szacowania podstawy opodatkowania, a także poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki, które uprawniają Organ do określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania, podczas gdy właściwa i rzetelna analiza dokumentacji księgowej skarżącego, a w szczególności ksiąg rachunkowych prowadzi do oczywistego wniosku, iż opodatkowanie winno nastąpić w oparciu o zapisy znajdujące się w tych księgach;

- art. 23 § 3 Ordynacji podatkowej, poprzez nie dość precyzyjne wskazanie przez Organ Podatkowy jakiej metody oszacowania Organ użył wobec skarżącego, przy obliczaniu podstawy opodatkowania, przy jednoczesnym całkowitym odstąpieniu od wskazania ogólnych zasad i założeń stanowiących podstawę zastosowanego przez Organ sposobu oszacowania;

- art. 23 § 5 Ordynacji podatkowej, poprzez niedopuszczalne pominięcie i uzasadnienia wyboru metody oszacowania, co w efekcie dyskwalifikuje dokonane oszacowanie podstawy opodatkowania, gdyż uniemożliwia Podatnikowi realną możliwość zweryfikowania prawidłowości dokonanego przez Organ oszacowania;

- art. 193 § 6 Ordynacji podatkowej poprzez niedopuszczalne pominięcie w protokole badania ksiąg rachunkowych precyzyjnego wskazania za jaki okres i w jakiej części organ nie uznał ksiąg za dowód tego co z nich wynika;

- art. 181 i art. 198 § 1 w zw. z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez nierzetelne i niepełne przeprowadzenie postępowania dowodowego, a w szczególności, poprzez uporczywe i nieuzasadnione powoływanie się przy wydawaniu niniejszej decyzji na wadliwie zabrane i przeprowadzone dowody z zeznań tendencyjnie wybranych świadków, podczas gdy dla rzetelnego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w niniejszej sprawie, koniecznym było powtórzenie przesłuchań występujących w sprawie świadków w celu zweryfikowania nieprecyzyjnie sporządzonych protokołów przesłuchań, oraz powołanie biegłych z zakresu budownictwa, a także przeprowadzenia oględzin obiektów budowlanych opisanych w decyzji;

- art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez całkowicie dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, a w szczególności zeznań świadków Pracowników M. sp. z o.o., oraz pracowników J.Z. i wyjaśnień B.R.;

- art. 125 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez nadmiernie długotrwałe i przewlekłe prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie (łącznie ponad 4 lata) co w sposób zasadniczy wpłynęło na zakłócenie płynności prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego, oraz uniemożliwiło mu udział w przetargach na zamówienia publiczne i spowodowało w konsekwencji znaczne obniżenie przychodów Spółki;

- art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez niedopuszczalne z punktu widzenia szybkości i wnikliwości prowadzenia postępowania podatkowego kilkakrotne przedłużanie terminu do wydania niniejszej decyzji, bez jednoczesnego precyzyjnego wskazania z uwagi na jaką okoliczność owo przedłużania terminu następuje, przy powszechnie obowiązującej zasadzie, że określone przez przepisy prawa terminy wiążą nie tylko stronę, ale także organ i, że choć przepis prawa wprawdzie nie mówi, że czynność dokonana po upływie terminu jest nieważna, to nie oznacza to jednak, że termin ten nie wiąże organu.

- art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej poprzez stwierdzenie, iż udzielone pełnomocnictwo w toku postępowania sądowego nie rozciągało się na postępowanie podatkowe, wszczęte wyniku uchylenia decyzji przez WSA

- art. 123 Ordynacji podatkowej, którego uwzględnienie skutkowałoby stwierdzeniem nieważności postępowania, na skutek okoliczności, iż strona nie miała możliwości obrony w toku postępowania podatkowego (niedopuszczenie pełnomocnika).

Mając na uwadze powyższe autor skargi kasacyjnej wniósł na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. o zasądzenie od organu zwrotu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

Pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania od skarżącej spółki, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartymi w niej podstawami i wnioskami (art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a.). Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. W tym zakresie sąd odwoławczy ma obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por.: uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, publ. ONSAiWSA 1(34) z 2010 r., poz. 1).

Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie Sąd nie jest władny do dokonywania wykładni zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowania, czy też uzupełnienia zarzutów skargi kasacyjnej. Właściwe sformułowanie zarzutów polega na podaniu konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone oraz na czym to naruszenie polegało.

Jednocześnie jak wynika z treści art. 176 p.p.s.a. obok przytoczonych podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądania uchylenia lub zmiany. Brak jednoznacznego wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia powoduje, że skarga kasacyjna – jako pozbawiona jednego z koniecznych elementów materialnoprawnych – jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu (por.: postanowienie NSA z dnia 16 marca 2004 r., Sygn. akt FSK 209/04, publik. ONSAiWSA z 2004, nr 1, poz. 13).

W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej zawarł wniosek "o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi " (str. 3 skargi kasacyjnej). Tego rodzaju sformułowany wniosek opierający się na treści art. 188 p.p.s.a., należało uznać za uzasadniony wyłącznie, jeżeli w sprawie nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego. Tego rodzaju sytuacja nie występowała w rozpoznawanej sprawie, w której skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach wymienionych art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Przy czym jako decydujące o wyniku sprawy należało zakwalifikować zarzuty naruszenia przepisów postępowania w zakresie odtworzenia jej stanu faktycznego odnośnie istnienia przyczyn pominięcia jako kosztów uzyskania przychodów wydatków udokumentowanych rachunkami i fakturą wystawioną przez podwykonawców realizowanych robót budowlanych oraz określenia części tych kosztów w drodze oszacowania. Kolejną kwestią sporną pozostawało to czy wydając ponownie decyzje organy podatkowe zastosowały się do oceny prawnej wyrażonej w poprzednim wyroku wydanym w tej samej sprawie przez Sąd pierwszej instancji. Dopiero po rozstrzygnięciu tych spornych kwestii należało dokonać oceny czy na potrzeby rozpoznawanej sprawy dokonano prawidłowej wykładni oraz zastosowano w sposób właściwy przepisy prawa materialnego. W tym wypadku w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na wskazanie w petitum skargi dokładnego określenia zaskarżonego wyroku przez podanie jego daty i sygnatury oraz określenie zakresu zaskarżenia w jednoznaczny sposób, iż wyrok został zaskarżony w całości skarga kasacyjna podlegała rozpoznaniu w kierunku zbadania czy w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który decydował o wyniku sprawy. Istnienie tego rodzaju przesłanek nakazując uwzględnienie skargi kasacyjnej usprawiedliwiało jednak oparcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., a nie wskazanego przez Spółkę przepisu art. 188 tej ustawy.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została przede wszystkim na zarzutach naruszenia przepisów postępowania (art. 153 p.p.s.a oraz art. 23 § 1, 3 i 5, art.125 § 1, art.137 § 3, art.139 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 191 i art. 198 § 1 Ordynacji podatkowej). W takiej sytuacji w pierwszej kolejności co do zasady rozpoznaniu podlegały tego rodzaju zarzuty. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd pierwszej instancji jest prawidłowy, albo nie został skutecznie podważony można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego. Ta zasada ma pełne zastosowanie w zakresie odnoszącym się do oceny, iż ustalony stan faktyczny sprawy pozwalał na pominięcie wydatków udokumentowanych dwoma rachunkami i fakturą wystawioną przez podwykonawców robót budowlanych jako kosztów uzyskania przychodów.

Zaskarżony wyrok wydany został po rozpoznaniu skargi na ponownie wydaną decyzję przez organ odwoławczy wobec uchylenia poprzedniej decyzji tego organu przez ten Sąd wyrokiem z dnia 5 października 2006 r. sygn. akt I SA/Wr 364/05. Wyrok ten wobec tego, że nie został zaskarżony stał się prawomocny i stosownie do powołanego w podstawach skargi kasacyjnej przepisu art. 153 p.p.s.a. wiązał w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W sprawie nie budzi wątpliwości związanie zarówno organu odwoławczego, jak i sądu rozpoznającego skargę na ponownie wydaną decyzję przez organ odwoławczy oceną prawną wyrażoną w tym wyroku. Natomiast zakres związania tą oceną nie jest już tak jednoznaczny dla stron postępowania. W ocenie strony skarżącej uchylenie poprzedniej decyzji organu odwoławczego w całości wywołało ten skutek prawny, że ponownej ocenie należało poddać okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym pozostające przedmiotem sporu na obecnym etapie dotyczącą pominięcia jako kosztów uzyskania przychodów 1998 r. wydatków związanych z usługami zrealizowanymi przez podwykonawców robót budowlanych. Zwrócono uwagę, iż wydając decyzje w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania organy podatkowe zignorowały wskazania sądu dotyczące rozważenia istnienia pomiędzy Spółką, a podwykonawcami robót budowlanych powiązań, o których mowa art. 11 ust. 1 - 4 u.p.d.o.p. oraz zastosowania jednej z metod szacunkowego określenia dochodu przewidzianej w tych przepisach.

W takiej sytuacji należało przypomnieć co wynika z przepisu art. 153 p.p.s.a. i jakie powinny być skutki zastosowania się do reguł w nim wyrażonych dla wyniku rozpoznawanej sprawy.

Stosownie do treści tego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Zgodnie z utrwalonymi poglądami w orzecznictwie sądowym oraz doktrynie przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treść przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 472, Komentarz do art. 153 p.p.s.a.; J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, BWP Justicia, Warszawa 1995, s. 70; T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewski, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, tom I, Wyd. LexisNexis Warszawa 2002, s. 826-827).

Ocena ta może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane były zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później.

Wyłączenie związania oceną prawną i jej konsekwencjami w postaci wskazań, co do dalszego postępowania, wyrażoną w orzeczeniu sądowym, może nastąpić tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także po wzruszeniu wyroku w drodze skargi kasacyjnej (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2007 r. sygn. akt II GSK 240/06, publ. zbiór Lex 325365).

Równocześnie w taki samym zakresie "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże w sprawie ten sąd". Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 407/06, publ. zbiór Lex 362477 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 13/97, publ. OSNAP 1999, nr 1, poz. 2).

Zauważyć ponadto należy, że pomiędzy oceną prawną, a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego, co do dalszego postępowania mają wytyczyć kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny badając orzeczenie Sądu pierwszej instancji wyłącznie pod względem zgodności z prawem (art. 174 p.p.s.a) i stwierdzając związanie tego Sądu oceną prawną w myśl art. 153 p.p.s.a. jest władny ocenić jedynie, czy sąd prawidłowo zastosował ten przepis. W przypadku odpowiedzi pozytywnej nie można stwierdzić naruszenia przez ten Sąd przepisów prawa procesowego i materialnego, które były już przedmiotem wykładni przedstawionej w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego.

W tym zakresie nie jest bowiem dopuszczalne formułowanie nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonymi wcześniej w prawomocnym orzeczeniu. Jak wynika z przytoczonych uwag ocena prawna w rozumieniu tego przepisu nie odnosi się do samej sentencji orzeczenia (uchylenia zaskarżonej decyzji w całości lub w części bądź oddalenia skargi kasacyjnej), ale powinna być rozumiana jako wyjaśnienie w uzasadnieniu orzeczenia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

Wnioski płynące z analizy treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go prawomocnego wyroku z dnia 5 września 2006 r. pozwalają na jednoznaczną ocenę, iż Sąd pierwszej instancji zastosował się do dyrektyw płynących z treści omówionego przepisu art. 153 p.p.s.a. W uzasadnieniu wyroku z dnia 5 października 2006 r. sporna obecnie kwestia została wskazana jako podlegająca ocenie tego Sądu (s. 5 do 8 uzasadnienia). Oceniając podnoszone przez Spółkę zarzuty Sąd odwołał się do mających zastosowanie w sprawie przepisów art. 193 § 2, 4 i 6 Ordynacji podatkowej wyjaśniając podstawy uznania ksiąg rachunkowych za nierzetelne oraz będącego następstwem tej oceny oszacowania podstawy opodatkowania (art. 23 § 1, 2, 3, 4 i 5 tej ustawy). Dodatkowo jednak wskazano, że w wypadku kwestionowania przez organ wartości usług świadczonych przez podwykonawców i przy jednoczesnym spełnieniu przesłanek z art. 11 u.p.d.o.p. należałoby zastosować jedną z metod szacowania wskazaną w tym przepisie. Nie rozważenie tych okoliczności w ocenie Sądu skutkowało uznaniem za uzasadniony zarzut naruszenia w sprawie przepisu art. 23 Ordynacji podatkowej. Kierując się tą oceną ponad wszelką wątpliwość w ponownym postępowaniu organy podatkowe rozważyły istnienie pomiędzy Spółką, a podwykonawcami robót budowlanych związku, którym mowa w art. 11 u.p.d.o.p. Skoro tego rodzaju powiązań nie można było ustalić, to nie istniały również podstawy do zastosowania jednej z metod szacowania przerzuconego dochodu w wyniku transakcji zawieranych pomiędzy tego rodzaju podmiotami. Na istnienie tego rodzaju powiązań nie wskazuje również Spółka, domagając się jedynie zrealizowania wytycznych Sądu co do dalszego postępowania. Jak trafnie ocenił to Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym obecnie wyroku warunkiem zastosowania przepisu art. 11 u.p.d.o.p., jest stwierdzenie istnienia okoliczności w postaci określonych powiązań i związków, w wyniku czego zostaną ustalone lub narzucone warunki różniące się od tych, jakie występują pomiędzy podmiotami niezależnymi, co miałoby prowadzić do tego, że podatnik nie wykazuje dochodu, lub wykazuje dochód niższy od tego jakiego należałoby się spodziewać. Ponieważ organy rozpoznając ponownie sprawę oceniły, że określone powiązania nie występują, a z materiału dowodowego wynikało, że usługi podwykonawców nie były świadczone w ogóle, albo w innym, węższym zakresie niż to wynikało z faktur, to w konsekwencji uznał też, że przepisy art. 11 u.p.d.o.p. nie mogą mieć zastosowania. Jak trafnie oceniono stanowisko organów wyrażone w tym zakresie nie naruszało art. 153 p.p.s.a., skoro Sąd w poprzednio wydanym wyroku nie przesądził wystąpienia warunków do zastosowania art. 11 u.p.d.o.p. Wskazano jedynie na to, że stan faktyczny w tym zakresie nie został definitywnie wyjaśniony. Podzielając te ocenę za pozbawiony uzasadnionych podstaw należało uznać podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia w sprawie przepisu art. 153 p.p.s.a.

Za pozbawione uzasadnionych podstaw należało uznać również pozostałe zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Skoro w realiach rozpoznawanej sprawy istniały podstaw do pominięcia ksiąg rachunkowych we wskazanym zakresie jako dowodu w postępowaniu podatkowym z uwagi na ich nierzetelność i oceny tej nie podważono (w skardze kasacyjnej nie został sformułowany zarzut naruszenia przepisów art. 193 § 1, 2 i 6 Ordynacji podatkowej), to w tym zakresie organy podatkowe uzyskały uprawnienie do określenia podstawy opodatkowania w drodze oszacowania. W rozpoznawanej sprawie odwołując się do treści przepisów art.23 § 1- § 5 Ordynacji podatkowej przyjęto dane wynikające z prowadzonych przez Spółkę ksiąg rachunkowych pomijając jedynie jako koszty uzyskania przychodów wydatki z tytułu wskazanych usług podwykonawców oraz przyjęto częściowe wykonanie tego rodzaju usług z jednoczesnym obliczeniem w drodze oszacowania poziomu tych kosztów. W tej sytuacji za trafną należało uznać ocenę wyrażoną w zaskarżonym wyroku, że skoro w sposób uzasadniony organy podatkowe odstąpiły od wykorzystania metod wymienionych w art. 23 § 3 Ordynacji podatkowej, to określenie metody oszacowania pozostawało w ich gestii. W uzasadnieniach decyzji organów podatkowych obu instancji zostało zaprezentowane zarówno na czym zastosowana metoda polegała, jak i powody, dla których taki sposób wyliczenia przyjęto. Jak podkreślono zastosowana metoda bazowała na ustaleniach faktycznych takich jak zakres wykonanych robót w 1999 r. oraz wycenie robót przez Spółkę (jak zaznaczono, wartość robót zafakturowanych w 1999 r., przy uwzględnieniu robót w toku, odpowiadała wartości kosztorysowej), uwzględniono wskaźnik kosztów pośrednich i zysku, takie jakie stosowała Spółka, wychodząc z założenia, że warunki na jakich pracę wykonywał podwykonawca, nie powinny być gorsze, od warunków stosowanych wobec Spółki.

Ponadto w pisemnym uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji odniósł się do występujących w tym zakresie spornych zagadnień dotyczących oceny poszczególnych dowodów oraz wyraził własną ocenę, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla przyjęcia zarówno metody szacunkowego określenia podstawy opodatkowania jak i określenia jej wysokości. W tym zakresie stwierdzono brak podstaw do uwzględnienia powielanych również w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów art. 181, art. 187 § 1, art. 191 i art. 198 § 1 Ordynacji podatkowej. Wyjaśniono z jakich względów należało uznać prawidłowość postępowania dowodowego, kompletności zebranego materiału dowodowego oraz podjętej na jego podstawie oceny. W pisemnych motywach uzasadnienia zaskarżonego wyroku spełniając wymogi przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd przedstawił w sposób zwięzły stan sprawy, a w tym zakresie ustalenia faktyczne oraz własną ich ocenę, pod względem zgodności z prawem.

Z kolei pozostałe zarzuty odnoszące się do przewlekłości postępowania podatkowego oraz pominięcie w sprawie pełnomocnika strony (art.125 § 1, art.137 § 3, art.139 § 1 Ordynacji podatkowej) były przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji w wyroku z dnia 5 października 2006 r. W wyroku tym stwierdzono, że w prawdzie załatwienie sprawy nie nastąpiło w terminach przewidzianych w tych przepisach, to jednak Spółka nie wykazała, w jaki sposób opóźnienie w załatwieniu sprawy wpłynęło na wynik sprawy i nie skorzystała także z instytucji ponaglenia. Ocena ta pozostaje wiążąca.

Natomiast w zaskarżonym wyroku trafnie stwierdzono, że w ponowienie prowadzonym postępowaniu (po uchylającym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego) organy nie były zobowiązane do uwzględnienia osoby pełnomocnika Spółki, uczestniczącego w rozprawie. Jak to wynika z art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej pełnomocnik, ustanowiony do reprezentowania strony w postępowaniu podatkowym, zobowiązany jest dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Dopiero w wyniku tego, organ zobligowany jest respektować pełnomocnika w postępowaniu.

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego należy zauważyć, iż w ramach tej podstawy nie mogły być w ogóle rozpatrywane zarzuty naruszenia przepisu art. 24 ust.1 ustawy o rachunkowości oraz art. 3531 k.c.

Zasadnie w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 października 2006 r. odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 24 ust.1 ustawy o rachunkowości stwierdzono, że kryteria uznania księgi za rzetelną dla celów postępowania podatkowego zawiera art. 193 Ordynacji podatkowej. Stąd też nie ma potrzeby odwoływania się do definicji stworzonej na potrzeby rachunkowości aczkolwiek są one zbliżone w swej treści. Ostatecznie jednak o tym czy księgi mogą stanowić dowód w postępowaniu podatkowym decydują kryteria wprowadzone w art. 193 Ordynacji podatkowej.

Z kolei przepis 3531 k.c. bez powiązania z przepisem prawa materialnego podatkowego, w tym wypadku ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie mógł stanowić punktu odniesienia prawidłowości oceny przyjętej w zaskarżonym wyroku.

Wobec przyjętego za podstawę zaskarżonego wyroku stanu faktycznego nie można było dopatrzyć się niewłaściwego zastosowania przepisu art.15 ust. 1 u.p.d.o.p. Stosownie do tego przepisu zdanie pierwsze w brzmieniu obowiązującym w 1998r. kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Nie budzi wątpliwości, iż przytoczona definicja kosztów uzyskania przychodów ma bardzo ogólny charakter. Nie wyszczególnia rodzaju kosztów uzyskania przychodów. Formułuje natomiast dwa warunki, które spełnione łącznie decydują o zakwalifikowaniu wydatków do kategorii kosztów uzyskania przychodów, a mianowicie:

- wydatek musi być poniesiony w celu uzyskania przychodu,

- wydatek nie może znajdować się w tej grupie wydatków i odpisów, których zgodnie z art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. "nie uważa się za koszty uzyskania przychodów".

Przedstawione uregulowania wskazują na to, że musi istnieć źródło przychodów oraz związek przyczynowy między wydatkami i przychodem. Zatem z punktu widzenia omawianej definicji każdy wydatek poniesiony przez Spółkę dla oceny czy mieścił się w kategorii kosztów wymagała rozważenia w aspekcie celowości (racjonalności działań) oraz istnienia związku przyczynowego z uzyskiwanym przez Spółkę przychodem.

Stosując omawiany przepis do ustalonego stanu faktycznego trafnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż tak rozumianym kosztem uzyskania przychodu nie może być wydatek ponoszony na podstawie dowodów, które nie potwierdzały rzeczywistego wykonania usług przez podwykonawców.

Z przytoczonych względów skarga kasacyjna została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postanowiono na mocy art. 204 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a., określając wysokość wynagrodzenia radcy prawnego na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a ) w zw. z pkt 1 lit. a) i § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.