Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1201/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 lutego 2023 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

U z a s a d n i e n i e:

Prezydent Miasta Torunia decyzją z dnia 27 lipca 2022 r., odmówił E. W., zwanej dalej: "stroną" lub "skarżącą", przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną M. R..

W uzasadnieniu ww. decyzji stwierdzono, że B. R., ojciec M. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1a, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz.U. z 2022r. poz. 615), zwanej dalej: "u.ś.r.".

W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca zarzuciła jej błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 a, u.ś.r., stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz siostry.

W uzasadnieniu odwołania wskazano, że M. R. - siostra skarżącej jest osobą niepełnosprawną, która wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zakwestionowano podstawę odmowy świadczenia, tj. fakt posiadania przez osobę niepełnosprawną zstępnych, którzy nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sytuacji w ocenie skarżącej, zastosowanie literalnej wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r., prowadziłoby do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny - siostry niepełnosprawnej, która chce i potrafi opiekować się niepełnosprawną siostrą, zostałaby tej opieki pozbawiona. W ocenie strony, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu, decyzją z dnia 27 września 2022 r., na podstawie 17 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2021 r., poz. 735), zwanej dalej: "kpa", utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł o następujących ustaleniach i rozważaniach:

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a, u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z akt sprawy, ojciec osoby wymagającej opieki - siostry odwołującej żyje, przy czym nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane w dniu 09.02.1999r. na stałe.

Dyspozycja normy art. 17 ust. 1a u.ś.r., nie została spełniona ponieważ osoba wymagająca opieki ma ojca, tj. krewnego w linii prostej, spokrewnionego w pierwszym stopniu. Stąd też stwierdzić należy, że obowiązek zapewnienia opieki niepełnosprawnej córce ciąży w pierwszej kolejności na jej rodzicu.

Skarżąca mogłaby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdyby nie było osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, albo osoby te legitymowałaby się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek nie jest spełniony, bowiem ojciec osoby wymagającej opieki żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zatem w niniejszej sprawie nie spełnione zostały przesłanki uprawniające stronę do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego na siostrę i świadczenie to nie zostało przyznane.

W skardze złożonej do Sądu, skarżąca wniosła o uchylenie ww. decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji Prezydenta Miasta Torunia z dnia 27 lipca 2022 r. oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Skarżąca zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a, u.ś.r., poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się siostry, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez wstępnego niepełnosprawnej, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że wykładnia językowa art. 17 ust 1a u.ś.r., dokonana przez organ odwoławczy prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami u.ś.r., oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Podniesiono, że świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki.

Powołana się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 marca 2019 r., wydany w sprawie II SA/Sz 80/19 w którym wskazano, że "W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (k.r.o.). Nie można zatem pominąć treści art. 132 kr.o., zgodnie z którym: Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP)."

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Cytowane powyżej przepisy formułują pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj.: stopień znacznej niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (1), pozostawanie opiekuna w określonym kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (2) oraz ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez opiekuna, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, której zakres wyklucza aktywność zawodową opiekuna (3).

Spór w przedmiotowej sprawie łączy się z drugim z powyższych zagadnień, tj. zagadnienia wykładni art. 17 ust. 1a u.ś.r. Organy stoją bowiem na stanowisku zastosowania wykładni językowej ww. przepisu, a skarżąca neguje to stanowisko, nie wskazując jednak, jakiego typu wykładnię pozajęzykową należy zastosować. Wytoczyła argument, że stosowanie wykładni językowej doprowadzi do wyników sprzecznych z przepisami u.ś.r., oraz przepisami ustawy dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2020, poz. 1359), dalej zwanej: "k.r.o." i przytoczyła stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Szczecinie o sygn. akt II SA/Sz 80/19. W powyższym wyroku WSA w Szczecinie powołał się na niemożność pominięcia treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym: "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami".

Stanowisko skarżącej nie jest trafne, albowiem nie wykazała ona konieczności pominięcia wykładni językowej art. 17 ust. 1a u.ś.r. Wbrew jej wywodom, wyniki wykładni językowej art. 17 ust. 1 a, u.ś.r., nie wskazują, że regulacja ta jest sprzeczna z innymi przepisami u.ś.r., (których zresztą skarżąca nie wskazała), ani też w zakresie rozstrzyganego problemu, jest sprzeczna z przytoczoną regulacją k.r.o. Zastosowana przez organy norma art. 17 ust. 1a u.ś.r., w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., stanowi, że przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która nie jest spokrewniona z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu, a wobec której ciąży obowiązek alimentacyjny na rzecz ww. osoby (na gruncie przepisów k.r.o.) jest okoliczność, że żyje rodzić osoby niepełnosprawnej i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższa regulacja ani nie jest sprzeczna z pozostałymi przepisami u.ś.r., ani też z zasadą k.r.o., stanowiącą, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Skoro żyje ojciec osoby niepełnosprawnej, siostry skarżącej, to właśnie zachodzi przypadek opisany w k.r.o., że jako osoba zobowiązana do alimentacji w bliższej kolejności wobec swej córki, wyprzedza w obowiązku sprawowania nad nią opieki skarżącą, zwłaszcza, że nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ani też nie jest istotne, czy jego stan zdrowia umożliwia mu sprawowanie pieczy nad niepełnosprawną córką, co wynika z uchwały NSA z dnia 14 listopada 2022 r. I OPS 2/22. W ww. uchwale NSA stwierdził m.in., że: "1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)".

Zgodnie z powyższym przyjąć więc należy, że osoby inne niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie są wyłączone z możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ale w celu jego przyznania niezbędne jest dodatkowe ustalenie, że nie występują osoby wymienione w pkt. 1 – 3 ust. 1a art. 17 u.ś.r. albo, że osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W sytuacji zatem gdy pełnoletni, niepozbawiony praw rodzicielskich, rodzic osoby niepełnosprawnej żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego siostrze niepełnosprawnej jako osobie spokrewnionej w drugim stopniu, która powołuje się na fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą i rezygnację tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W kontrolowanej przez Sąd sprawie, z niekwestionowanego stanu faktycznego wynika, że skarżąca jest siostrą niepełnosprawnej M. R. która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak też, że ojciec niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe oznacza zatem, że w stosunku do skarżącej nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 1 u.ś.r.

Słusznie więc organ odwoławczy odmówił skarżącej przyznania tego świadczenia, skoro rodzic (ojciec) osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium prawidłowo wywiodło, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka do uzyskania przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. Sam sprawowania faktycznej opiekę nad siostrą, nie może zmienić tej oceny.

Dlatego też organ odwoławczy wbrew zarzutom skargi nie naruszył wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a, u.ś.r. Organ II instancji wyjaśnił wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i wskazał te okoliczności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W sprawie nie było potrzeby podejmowania dalszych czynności dowodowych, w szczególności zmierzających do ustalenia, czy i w jakim zakresie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną siostrą, ani też, czy rodzic (ojciec) niepełnosprawnej może sprawować nad nią rzeczywistą opiekę.

W tym stanie rzeczy, brak było podstaw do uwzględnienia skargi, wobec czego Sąd zobligowany był do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.