Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1581/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], Prezes Rady Ministrów (dalej także: "organ") - działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej: "k.p.a.") - w wyniku rozpoznania wniosku P.K. (dalej także: "skarżąca" lub "strona skarżąca") z dnia [...] czerwca 2020 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia specjalnego - renty specjalnej, na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 53 ze zm. - dalej także: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS").

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2019 r., uzupełnionym następnie w piśmie z dnia [...] kwietnia 2020 r. skarżąca P.K.. powołując się na przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zwróciła się do Prezesa Rady Ministrów z wnioskiem o przyznanie jej renty specjalnej.

W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że od 2011 r. jest ofiarą wielu łączących się ze sobą przestępstw, które nie zostały jeszcze wyjaśnione przez wymiar sprawiedliwości. Skarżąca podniosła, że na skutek ingerowania w jej życie bez jej zgody, przez społeczeństwo, jest osobą rozpoznawalną społecznie, co niesie za sobą nieakceptowalne konsekwencje. Skarżąca zaznaczyła, iż: "(...) wskutek nacisków społecznych przez osoby oskarżone i w związku z naciskami oraz prześladowaniem w środowisku pracy zostałam zmuszona do opuszczenia miasta [...], w którym mieszkałam od dziecka (...). fakt, że przeniosłam się do [...] nie zmienił faktu, że przestałam być ofiara przestępstw. Wręcz przeciwnie, tutaj jest dużo większa ilość osób zamieszkujących terytorium [...] i jestem tutaj także ofiarą społeczeństwa. Funkcjonuje społeczna zabawa moją osobą gdańskimi metodami. Przy użyciu nowych technologii. Stałam się kozłem ofiarnym. Nie mam spokoju. Zainteresowanie moją osobą przerodziło się w społeczny lincz, jakiego doznaję wychodząc codziennie z domu (...)". Skarżąca podniosła ponadto, że jest w trakcie "tworzenia zawiadomienia" do Prokuratury Krajowej odnośnie dokonywanych od 2011 r. przestępstw na jej osobie. Wskazała jednocześnie, że niesłusznie ograniczono jej władzę rodzicielską. Skarżąca zauważyła, iż jest osobą bezrobotną, poszukującą zatrudnienia, jednak - jak stwierdziła - jest oszukiwana przez przedsiębiorców (brak konkretnych propozycji pracy), mimo bardzo dobrego cv. Skarżąca uznała, iż "(...) jest to wynik tego, że jestem osobą rozpoznawalną nie na własne życzenie i ofiarą przestępstwa, jakie społeczeństwo toczy sobie na oczach władz i nikt na to nie reaguje (...)". Skarżąca stwierdziła także, iż nie posiada środków finansowych na zaspokojenie codziennych potrzeb oraz podniosła, że renta specjalna, byłaby dla niej wyjściem z sytuacji do czasu znalezienia pracy oraz wyjaśnienia kwestii wspomnianego przestępstwa przez wymiar sprawiedliwości.

Ponadto, skarżąca podniosła, że posiada wybitne osiągnięcia na niwie naukowej, które - jej zdaniem - świadczą o wyjątkowości jej dokonań. Skarżąca stwierdziła, że świadczy o tym ukończenie w 2018 r. studiów licencjackich w Wyższej Szkole [...] z siedzibą w [...], Wydział Studiów [...] w [...] w systemie niestacjonarnym na kierunku [...] o specjalnościach [...] oraz [...]. Skarżąca wskazała jednocześnie, że w tym samym roku ukończyła dwie szkoły policealne w zawodzie [...] oraz [...], podnosząc, iż całą naukę ukończyła "na najwyższych możliwych do osiągniecia ocenach".

Skarżąca stwierdziła także, że wystąpiła na [...] w G. w dniach [...] maja 2018 r. z wykładem pt. "[...]".

Skarżąca wskazała również, że udziela się w Kole Naukowym "[...]", jako jego aktywny członek, a także zauważyła, iż jest członkiem nadzwyczajnym [...].

Ponadto, skarżąca podniosła, że była praktykantką w Zakładzie Poprawczym w G. oraz w [...] Liceum Ogólnokształcącym [...] w G., a także praktykantką detektywa.

Skarżąca stwierdziła, że całe jej studia licencjackie to szereg najwyżej notowanych ocen, a także uznała, iż zdobyła szczyt możliwości do zrealizowania przez zwykłego człowieka.

Skarżąca wskazała, że podjęła obecnie naukę na [...] Uniwersytet [...] w [...] na kierunku [...] na jednolitych studiach magisterskich w systemie niestacjonarnym.

Niezależnie od powyższego, skarżąca uznała również, iż spełnia drugą przesłankę uprawniającą ją do przyznania świadczenia specjalnego, a mianowicie, zaistnienie katastrofalnego zdarzenia losowego, które posiada element wyjątkowości.

Po pierwsze, zwróciła uwagę na prowadzenie przeciwko niej nieuzasadnionej i na wskroś niesprawiedliwej sprawy mającej na celu pozbawienie jej władzy rodzicielskiej nad dzieckiem.

Po drugie, zauważyła, iż wraz z dzieckiem jest codziennie ofiarą zbrodni od 2011 r.

Po trzecie, wskazała na śmierć rodziców oraz na kwestię długów, które rodzice pozaciągali podczas życia, a które musi ona teraz spłacać.

Ponadto, skarżąca zwróciła uwagę na kwestię koronawirusa i konsekwencje związane z jego wpływem na środowiska.

Skarżąca wskazała, że w Sądzie Rejonowym G. toczy się sprawa o przywrócenie jej władzy rodzicielskiej, której odebranie skarżąca uznała za niesłuszne, niesprawiedliwe i upokarzające. Skarżąca wskazała, że sprawa ta była prowadzona niesprawiedliwie z pominięciem zasad praworządności, a także z naruszeniem prawa przy jednoczesnym oparciu się na fałszywych zeznaniach i wymuszeniach. Skarżąca stwierdziła, że jej małoletni syn został porwany przez kuratorkę z przedszkola do placówki opiekuńczo-wychowawczej, w której przebywa do chwili obecnej. Skarżąca wskazała, iż na skutek niesprawiedliwych kroków, kłamstw i działania oszustów, od 2016 r. nie ma z nim żadnego kontaktu. Ponadto, skarżąca podniosła, że sędzia wydając rozstrzygnięcie, nie zauważa żadnych dowodów świadczących o tym, iż wnioskodawczyni jest "najlepszą matką, jaką można sobie wyobrazić". Skarżąca poinformowała również, że ojciec dziecka nie żyje.

Skarżąca podniosła, że rodzice jej popadli w alkoholizm, zaciągali długi, nie opłacali stałych opłat i rachunków, a następnie zmarli, zostawiając po sobie długi, które skarżąca musi spłacić.

Skarżąca zauważyła, że ma brata, który mieszka za granicą i nie pomaga jej finansowo. Ponadto, wskazała, że od dnia [...] marca 2020 r. jest osobą bezrobotną, podnosząc także, iż w dniu [...] marca 2020 r. zarejestrowała się w Urzędzie Pracy. Skarżąca zauważyła jednak, że kiedy miała podjąć pracę, pojawiła się pandemia koronawirusa i pracodawca zaprzestał prowadzenia szkoleń do czasu ustania zakazu kontaktu. Skarżąca podniosła, że posiada trudną sytuację finansową, zaś jedynym dochodem skarżącej jest zasiłek dla bezrobotnych przyznany decyzją Prezydenta [...] na okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] kwietnia 2020 r. w wysokości 861,40 złotych brutto miesięcznie oraz od dnia [...] kwietnia 2020 r. do dnia [...] stycznia 2021 r. w wysokości 676,40 złotych brutto miesięcznie.

Skarżąca wskazała, że stałe miesięczne obciążenia jej domowego budżetu to: koszty wynajmu pokoju - 1.100 złotych, a także koszty telefonu - ok. 130 złotych.

Skarżąca nie podała jednak adresu zamieszkania i nie zgodziła się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, twierdząc, że jest w otwartym konflikcie z pracownikiem socjalnym z Ośrodka Pomocy Społecznej przy ul. [...] w [...].

Z nadesłanych przez skarżącą dokumentów wynikało ponadto, że była ona słuchaczką w rocznej Szkole Policealnej "[...]" w G. w roku szkolnym 2013/2014 na kierunkach: [...] i [...], a w 2018 r. ukończyła naukę w tej samej szkole w zawodzie [...]. Z dokumentów wynikało także, iż skarżąca w dniu [...] czerwca 2018 r. ukończyła roczną [...] Szkołę Policealną dla Dorosłych nr [...] w [...], zaś [...] sierpnia 2018 r. zdała egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie [...], a [...] października 2018 r. ukończyła Wyższą Szkołę [...] w [...], Wydział [...] w [...] w systemie niestacjonarnym o specjalności [...] i [...] z wynikiem dobrym. Z przesłanych materiałów wynikało ponadto, iż skarżąca od dnia[...] listopada 2016 r. jest wolontariuszem w [...] w G., zaś od [...] stycznia 2019 r jest członkiem nadzwyczajnym [...] - Odział w [...] oraz członkiem nadzwyczajnym [...] Oddziału Terenowego [...].

Z zebranych dowodów wynikało jednocześnie, iż postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy G. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z urzędu ograniczył skarżącej władzę rodzicielską nad małoletnim synem M.Z. poprzez umieszczenie go w instytucjonalnej pieczy zastępczej.

Na podstawie przesłanych przez stronę skarżącą dokumentów, organ uznał, iż skarżąca wykazała następującą aktywność zawodową:

− w okresie [...] maja 2000 r. - [...] lipca 2012 r. - referent, starszy referent w [...] Odział w G.,

− w okresie [...] sierpnia 2014 r. - [...] sierpnia 2016 r. - działalność wspomagająca edukację [...],

− w okresie [...] września 2017 - [...] lipca 2019 r. - [...],[...] w Szpitalach [...]. z siedzibą w [...].

W wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącej, Prezes Rady Ministrów - działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - decyzją z dnia [...] maja 2020 r., nr [...] odmówił przyznania skarżącej świadczenia specjalnego - renty specjalnej.

W uzasadnieniu wydanej decyzji Prezes Rady Ministrów stwierdził, że zgromadzone w sprawie dokumenty nie wskazują na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania skarżącej renty specjalnej.

Prezesa Rady Ministrów zauważył, że podstawą uzyskania świadczenia specjalnego przyznawanego przez ten organ w trybie szczególnym są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, iż wnioskodawca podczas swojej działalności, np. sportowej, artystycznej, naukowej, społecznej, politycznej, czy też gospodarczej położył wybitne i niepowtarzalne zasługi, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań.

Zdaniem organu, taka okoliczność nie występuje w analizowanej sprawie.

Prezes Rady Ministrów podkreślił, iż świadczenia specjalne nie są świadczeniami zastępczymi, np. w przypadku braku posiadania zatrudnienia, czy też innych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Organ podniósł jednocześnie, iż świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podlegają innym regulacjom prawnym aniżeli renty i emerytury z ubezpieczenia społecznego i stanowią odrębne obciążenie budżetu państwa. Organ zauważył, że sam sposób finansowania świadczenia specjalnego przemawia za jego wyjątkowym i szczególnym charakterem.

Organ wskazał, że drugą przesłanką mogącą mieć wpływ na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów świadczenia specjalnego jest wystąpienie szczególnego zdarzenia losowego, czyli takiego zdarzenia, które można uznać za nadzwyczajne, tzn. posiadające element wyjątkowości.

Prezes Rady Ministrów uznał, że całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wskazuje na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania skarżącej świadczenia specjalnego.

Prezes Rady Ministrów wskazał, że musi kierować się jedynie obiektywnymi kryteriami oceny, a taka obiektywna ocena nie daje podstaw do przyjęcia, że utrata władzy rodzicielskiej, czy śmierć rodziców i związane z tym kłopoty finansowe, posiadają wymagany element wyjątkowości. Organ podkreślił, że świadczenia specjalne nie mają charakteru socjalnego i nie są przyznawane jedynie z uwagi na podnoszone trudy życia codziennego. Jednocześnie, organ wyraźnie stwierdził, że świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie stanowią dodatkowego odszkodowania, zadośćuczynienia, czy też rekompensaty.

Organ zauważył ponadto, że obowiązujące przepisy nie uprawniają Prezesa Rady Ministrów do ingerencji w problematykę, której zajęcie stanowiska w sprawie należy wyłącznie do właściwości sądów. Prezes Rady Ministrów wskazał, że niekorzystne wyroki sadowe nie stanowią przesłanki do otrzymania świadczenia specjalnego na podstawie omawianego przepisu.

Organ podniósł, że skarżąca otrzymuje pomoc ze strony państwa w postaci zasiłku dla bezrobotnych. Jednocześnie, Prezes Rady Ministrów zauważył, iż osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej, a na taką okoliczność powołuje się skarżąca, mają możliwość ubiegania się o inne rodzaje wsparcia, w szczególności przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.).

Organ podkreślił także, iż celem wnioskowanego świadczenia nie jest jedynie poprawa sytuacji życiowej, ale uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych dla kraju. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i ma na celu polepszenie sytuacji osób, których szczególne zasługi dla społeczeństwa uzasadniają odstępstwo od ogólnie przyjętych zasad przyznawania świadczeń emerytalnych i rentowych.

Pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc w uzasadnieniu dotychczasową argumentację, która - w jej ocenie - świadczy o zasadności przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia specjalnego.

W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała m.in. na odniesienie ogromnego sukcesu, jakim - jej zdaniem - było ukończenie w ciągu jednego roku trzech szkół z bardzo dobrymi ocenami oraz zdanie egzaminu w zawodzie [...], a także udział w Międzynarodowej Konferencji Naukowej, czy też połącznie nauki z pracą zawodową. Ponadto, skarżąca ponownie powołała się na zdarzenia losowe opisane we wcześniejszych pismach kierowanych do organu.

W wyniku ponownego rozpatrzenie sprawy Prezes Rady Ministrów, działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2020 r. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów, dokonując szczegółowej analizy zgromadzonych w toku dotychczasowego postępowania materiałów dowodowych - uznał, że nie wskazują one na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania stronie skarżącej wnioskowanego świadczenia specjalnego.

Organ zauważył, że analizowane uprawnienie Prezesa Rady Ministrów historycznie zostało ukształtowane i oparte na założeniu wyróżnienia świadczeniami rent lub emerytur ze względu na szczególne zasługi osób, którym świadczenie takie jest przyznawane oraz chęć szczególnego ich uhonorowania. W tej sytuacji, zdaniem organu, brzmienie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS należy odczytywać i wywodzić normę z niego wynikającą w tym właśnie przywołanym historycznym kontekście.

Prezes Rady Ministrów podkreślił, że świadczenia specjalne mogą być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, które wskazują na jej szczególny charakter. Organ zauważył, że mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy, które muszą być obiektywne oraz szczególne, a więc jednostkowe, wyjątkowe, mające znaczenie dla całej Polski.

Tymczasem, w ocenie organu, strona skarżąca nie przedstawiła i nie udokumentowała w niniejszym postępowaniu takich zasług.

Ustosunkowując się do kwestii ukończonych szkół i pracy zawodowej skarżącej, Prezes Rady Ministrów zauważył, że działalność ta nie ma charakteru spektakularnego. Organ wskazał, że nie kwestionuje ogromu pracy, jaką skarżąca włożyła w trakcie trwania nauki, jednakże stwierdził, że decyzja o rozpoczęciu nauki na kilku kierunkach, była jej indywidualną decyzją. Z kolei, jeśli chodzi o otrzymywanie bardzo dobrych ocen w rocznych szkołach policealnych, czy też szkołach wyższych prowadzących zajęcia w systemie niestacjonarnym, organ uznał, że nie świadczy to o wybitnych, jednostkowych osiągnięciach, wyróżniających skarżącą z rzeszy studentów uczących się w naszym kraju w systemie stacjonarnym, czy też niestacjonarnym na studiach I, czy też II stopnia (zakończonych zdobyciem tytułu magistra), a także studiach doktoranckich. Organ zauważył, że skarżąca uzyskała tytuł licencjata, który jest tytułem zawodowym nadawanym studentom studiów I stopnia. Według organu, sam fakt otrzymania stypendium w trakcie trwania nauki również nie stanowi dowodu na okoliczność posiadania przez stronę skarżącą wybitnych zasług, w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prezes Rady Ministrów zauważył, że skarżąca nie otrzymała stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za znaczące osiągnięcia, nadto nie przedstawiła żadnych nagród, czy też wyróżnień przyznawanych przez ten organ dla wybitnych młodych naukowców.

Ponadto, organ wskazał, że ocena w powyższym zakresie nie mogła być przeprowadzona według kryteriów subiektywnych przyjętych przez stronę skarżącą, albowiem Prezes Rady Ministrów musi kierować się jedynie obiektywnymi kryteriami oceny, a taka obiektywna ocena nie daje podstaw do przyjęcia, że aktywność skarżącej nosi znamiona działalności wybitnej i wyjątkowej, w rozumieniu art. 82 ust. 1 cyt. ustawy.

Jednocześnie, Prezes Rady Ministrów stwierdził, że drugą przesłanką mogącą mieć wpływ na przyznanie przez ten organ świadczenia specjalnego jest wystąpienie szczególnego zdarzenia losowego, czyli takiego zdarzenia, które można uznać za nadzwyczajne, tzn. posiadające element wyjątkowości.

Organ uznał, że takiego charakteru nie mają okoliczności podnoszone przez stronę skarżącą, w tym te dotyczące ponoszenia odpowiedzialności finansowej za długi zmarłych rodziców, czy też toczące się sprawy w sądzie.

Organ zauważył ponadto, że obowiązujące przepisy nie uprawniają Prezesa Rady Ministrów do ingerencji w problematykę, której zajęcie stanowiska w sprawie należy wyłącznie do właściwości sądów, czy też innych organów. Zdaniem organu, niekorzystne wyroki sadowe, jak też toczące się sprawy przed innymi organami, nie stanowią przesłanki do otrzymania świadczenia specjalnego na podstawie omawianego przepisu.

Organ wskazał także, iż świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podlegają innym regulacjom prawnym, aniżeli renty i emerytury z ubezpieczenia społecznego i stanowią odrębne obciążenie budżetu państwa. W tej sytuacji, według organu, sam sposób finansowania świadczenia specjalnego przemawia za jego wyjątkowym i szczególnym charakterem. W konsekwencji, samo powoływanie się na trudną sytuację materialną nie może stanowić dostatecznego powodu do przyznania świadczenia specjalnego. Organ podniósł ponadto, że świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów są świadczeniami przyznawanymi w sytuacjach nadzwyczajnych, a nie powszechnych i nie stanowią one formy odszkodowania, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, czy cierpienia.

Organ podkreślił wyraźnie, że świadczenie specjalne nie ma charakteru świadczenia socjalnego i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te byłyby w pełni uzasadnione. Organ zauważył, że działania z tego zakresu wykonują odpowiednio powołane do tego instytucje, posiadające szereg mechanizmów pomocy zarówno finansowej, rzeczowej, jak i usługowej. W konsekwencji, jak podniósł organ, osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej mają możliwość ubiegania się o inne rodzaje wsparcia, w szczególności przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.).

Zdaniem Prezesa Rady Ministrów, szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się winien nie tylko z ekstremalnie nawet trudną sytuacją, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia, wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym (podobnie: m.in. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 894/06).

Mając na względzie poczynione w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalenia dotyczące wszystkich istotnych okoliczności sprawy, Prezes Rady Ministrów uznał, że powołanie przez stronę skarżącą okoliczności nie dają podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia specjalnego. W ocenie organu, sytuacja strony skarżącej, w której się ona znajduje, zapewne jest szczególna i wyjątkowa, lecz jest to jedynie subiektywna ocena samej skarżącej.

W piśmie z dnia [...] lipca 2020 r. skarżąca, działając za pośrednictwem organu, przy użyciu platformy ePUAP, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2012 r. Do pisma przewodniego skarżąca nie dołączyła jednak treści skargi, ograniczając się do załączenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych i przyznania adwokata z urzędu.

W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności, czy też zgodności z zasadami współżycia społecznego.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej także: "P.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga P.K. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Prezes Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2020 r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], odmawiająca przyznania skarżącej świadczenia specjalnego - nie naruszają obowiązujących przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Prezes Rady Ministrów, wydając obie sporne decyzje administracyjne w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia specjalnego - nie dopuścił się naruszenia norm procedury administracyjnej, w tym przede wszystkim przepisów art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć jakikolwiek istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy. Organ prawidłowo ocenił bowiem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, ustosunkowując się jednocześnie do wszelkich wątpliwości i argumentów strony skarżącej.

Ponadto, w ocenie Sądu, wydając przedmiotowe decyzje administracyjne, Prezes Rady Ministrów nie dopuścił się również naruszenia norm prawa materialnego, w tym mającego zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Przechodząc do oceny legalności obu spornych decyzji Prezesa Rady Ministrów, wskazać należy, iż będący podstawą materialnoprawną wydania wspomnianych decyzji administracyjnych przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, że Prezes Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w tej ustawie.

Nie ulega wątpliwości, że brzmienie powyższego przepisu wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jakie na tej podstawie uprawniony jest podjąć Prezes Rady Ministrów. Uregulowanie takie oznacza, że organ administracji, działając w ramach swobodnego uznania, ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a ramy uznania określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego.

Wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ administracji publicznej jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, LEX nr 79608).

Kontrola sądu administracyjnego w przypadku decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne jest zasadniczo ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie, zebrał cały materiał dowodowy i wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy dokonał po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz czy przyjęte przez organ rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco i jasno uzasadnione zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Kontroli sądowej nie podlega natomiast sam wybór rozstrzygnięcia meritum sprawy (por. m. in. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 2051/11).

Z całą pewnością podkreślić należy jednocześnie, iż sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wychodząc poza granice wyraźnie określone w przepisach art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

Należy podkreślić, że wprowadzając możliwość przyznania świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ustawodawca posłużył się nieostrym pojęciem "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", co oznacza, że wypełnienie hipotezy powołanego przepisu ustawodawca pozostawił organowi stosującemu ten przepis. Dokonując zatem wyboru rozstrzygnięcia, według kryterium "szczególnie uzasadnionego przypadku", organ przy ocenie bierze pod uwagę te okoliczności, które jego zdaniem, z uwagi na ich szczególną cechę, uzasadniają przyznanie świadczenia specjalnego.

W literaturze podkreśla się, że mamy tu do czynienia z szerokim upoważnieniem, które pozostawia Prezesowi Rady Ministrów znaczny margines swobody oceny (por. m. in. J. Jończyk, Prawo zabezpieczenia społecznego, Kraków 2006, s. 149). Znaczenie użytego w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS określenia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" orzecznictwo sądowe łączy z wybitnym zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jakkolwiek wyraźnie podkreśla się, że nie może być ona jedyną przesłanką przyznania stosownego świadczenia. Takie rozumienie przez judykaturę nieostrego pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" zaakceptował również Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2006 r., wydanego w sprawie o sygn. akt P 38/05 (OTK-A 2006/9/123), stwierdzając wyraźnie, iż art. 82 ust. 1 ww. ustawy jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wskazał w przedmiotowym orzeczeniu, że chodzi tu o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności.

Wskazać należy, że świadczenia specjalne nie mogą stanowić żadnego odszkodowania, żadnej rekompensaty, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia, represje. O ich charakterze przesądza bowiem zamieszczenie regulujących je przepisów w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co jednoznacznie wskazuje, że nie mają one charakteru roszczeniowego. Nie mają one również charakteru stricte socjalnego.

W ocenie Sądu, uznać należy, że świadczenia specjalne nie mogą zastępować świadczeń o charakterze socjalnym, które są udzielane jedynie z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej. Samej poprawie egzystencji bytowej służą bowiem zupełnie inne świadczenia, przede wszystkim te, które finansowane są ze środków pomocy społecznej. Należy również przywołać ponownie wspomniane wyżej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono wyraźnie, że świadczenie, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych przypadków przewidziane są inne instytucje, w tym emerytura/renta wyjątkowa, o której stanowi przepis art. 83 ust. 1 cyt. ustawy.

Kierując się wskazaną wykładnią, która - co należy podkreślić - jest utrwalona i powszechnie akceptowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, Sąd podziela stanowisko Prezesa Rady Ministrów, że w sytuacji skarżącej P.K. nie można mówić o szczególnie uzasadnionym przypadku, który mógłby przemawiać za przyznaniem skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Sąd uznał, iż organ administracji, wydając obie sporne decyzje, w sposób prawidłowy ocenił zgromadzone w sprawie dokumenty oraz przywołane przez stronę skarżąca okoliczności, które nie wskazują na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania skarżącej renty specjalnej.

Podkreślić należy, że odnosząc się do dorobku zawodowego skarżącej i jej zaangażowania w wypełnianiu obowiązków zawodowych, należy zauważyć, że okoliczności te nie mają wyjątkowego charakteru i tym samym nie były wystarczające do otrzymania świadczenia specjalnego. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów, które mogłyby świadczyć o jej szczególnych zasługach na rzecz kraju i społeczeństwa oraz nie wskazała, by okoliczności, na które się powołała w swych pismach, można było uznać za zasługi o charakterze wybitnym i niepowtarzalnym.

Sąd podkreśla, że samo powoływanie się na trudną sytuację materialną nie jest dostatecznym powodem do przyznania świadczenia specjalnego.

W ocenie Sądu, Prezes Rady Ministrów zgromadził i rozważył wszechstronnie cały materiał dowodowy istotny z punktu widzenia normy prawnej mającej w sprawie zastosowanie. Należy uznać, iż analiza dowodów zgromadzonych w aktach sprawy prowadzi do wniosku, że ocena okoliczności faktycznych sprawy została dokonana przez organ prawidłowo, przy uwzględnieniu wszystkich wskazanych na wstępie okoliczności i kryteriów.

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ocenił, że skarżąca nie wykazał również zaistnienia nadzwyczajnych, szczególnych zdarzeń losowych. Uznać należy bowiem, iż takiego charakteru nie mają obie okoliczności podnoszone przez stronę skarżącą, które związane są z odpowiedzialnością finansową za długi zmarłych rodziców, a także związane z toczącymi się sprawami w sądzie oraz przed organami ścigania.

Sąd pragnie jednocześnie wyraźnie podkreślić, że istotą przyznania świadczenia socjalnego jest uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych dla kraju. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i ma na celu polepszenie sytuacji osób, których szczególne zasługi dla społeczeństwa uzasadniają odstępstwo od ogólnie przyjętych zasad przyznawania świadczeń emerytalnych i rentowych.

Należy wskazać, że przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru kompensacyjnego, którego zadaniem jest wyrównanie wyrządzonych, czy też odczuwanych przez wnioskodawców krzywd i uszczerbków.

Reasumując, stwierdzić należy, że ustalone w sprawie okoliczności faktyczne nie wyczerpują znamion szczególnie uzasadnionego przypadku.

Zarówno zaskarżona decyzja Prezesa Rady Ministrów, jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] maja 2020 r. mieszczą się w ramach uznania administracyjnego, a granice tego uznania nie zostały przez organ w żaden sposób przekroczone.

Według Sądu, w uzasadnieniu obu spornych decyzji organ zawarł, w zgodzie z dyspozycją przepisu art. 107 § 3 k.p.a., szczegółowe uzasadnienie faktyczne, odwołując się do dowodów, w oparciu o które dane fakty zostały ustalone. Zdaniem Sądu, ustalone okoliczności faktyczne zostały rozpatrzone w kontekście przesłanek mogących uzasadniać prawo do świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 cyt. ustawy, a argumentacja organu nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń.

Tym samym, Sąd uznał również, że Prezes Rady Ministrów nie dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa, o której mowa w art. 8 § 1 k.p.a., albowiem prowadząc postępowanie w kontekście przepisu art. 82 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, wszechstronnie wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności dotyczące analizowanej sprawy, jak również wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny zarazem, dlaczego - w świetle wskazanego przepisu - nie zachodzą podstawy do przyznania stronie skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia specjalnego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a.[pic]