Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 468/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64e par. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Dorota Kozłowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi I. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi I. C. (dalej: skarżąca, zobowiązana, strona) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej również: organ nadzoru) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w C. (dalej także: organ egzekucyjny) wydane w przedmiocie wniosku skarżącej o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego.

2. Dotychczasowy przebieg postępowania przed organami:

2.1. W piśmie datowanym na 25 sierpnia 2016 r. skarżąca zwróciła się do organu egzekucyjnego o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]oraz [...]. W uzasadnieniu tego żądania zaakcentowała, że nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez znacznego uszczerbku dla swej sytuacji finansowej, a ponadto za ich umorzeniem przemawia wzgląd na ważny interes publiczny.

2.2. Pierwsze postanowienie w przedmiocie wskazanego wniosku, oznaczone numerem [...], organ egzekucyjny wydał w dniu [...], jednakże zostało ono uchylone przez organ nadzoru postanowieniem z dnia [...], nr [...]. Kolejnym postanowieniem z dnia [...], nr [...] organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej: k.p.a.) oraz art. 18 i art. 64e § 2 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. - Dz. U. z 2016 r., poz. 599; dalej: u.p.e.a.), umorzył skarżącej koszty egzekucyjne w łącznej wysokości [...]zł powstałe w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] oraz odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych, jakie w łącznej kwocie [...] zł zostały wygenerowane w ramach postępowania dotyczącego tytułu wykonawczego o numerze [...].

W uzasadnieniu wyjaśnił, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] zostało umorzone wskutek wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku i stąd konieczne stało się umorzenie kosztów powstałych w jego toku. Natomiast odmowne załatwienie wniosku w części odnoszącej się do kosztów postępowania prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] zostało spowodowane brakiem spełnienia przesłanek, od zaistnienia których ustawodawca uzależnił wydanie takiego orzeczenia.

2.3. W zażaleniu skarżąca wniosła o uchylenie powołanego postanowienia, podnosząc, że jej sytuacja nie została oceniona w sposób prawidłowy, w szczególności nie dostrzeżono, iż nawet w przypadku zbycia nieruchomości, której jest współwłaścicielką, uzyskane kwoty nie wystarczą na pokrycie choćby 1/10 jej długów, a ona sama nie będzie miała gdzie mieszkać. Za błędne uznała przejęcie przez organ, że zlicytowanie nieruchomości może doprowadzić do poprawy jej sytuacji materialnej.

2.4. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 64e u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ nadzoru opisał przebieg postępowania, przytoczył treść i omówił znaczenie przepisów mających zastosowanie w sprawie, a także wyszczególnił dokumentację, którą włączył do materiału dowodowego, i zaprezentował poczynione na jej podstawie ustalenia. Wynikało z nich, że skarżąca jest bezrobotna i nie ma prawa do zasiłku. Nie korzysta z pomocy społecznej, a jedynym źródłem jej dochodu jest wsparcie finansowe otrzymywane od syna w wysokości około [...]zł miesięcznie, które przeznacza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (zakup artykułów spożywczych, środków czystości, niezbędnych ubrań). Ponadto syn pokrywa koszty jej leczenia w kwocie [...]zł miesięcznie. Skarżąca boryka się bowiem z problemami zdrowotnymi (cierpi na [...], [...], [...]). Niezależnie od powyższego posiada zadłużenie, sięgające kilku milionów złotych, które jest konsekwencją trudności zaistniałych w związku z działalnością gospodarczą, jaką niegdyś prowadziła wraz z T, C, (byłym małżonkiem) w ramach spółki jawnej, działającej pod nazwą A, a zlikwidowanej w 2010 r. Zaległe jej zobowiązania ujawnione w oświadczeniu o stanie majątkowym kształtują się na poziomie: [...] (ubezpieczenia społeczne), [...]zł (ubezpieczenie zdrowotne), [...]zł (Fundusz Pracy) i [...]zł (podatek od nieruchomości). Posiada też zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie [...]zł, a ponadto – liczne zobowiązania według wpisów wykazanych w księdze wieczystej nr [...]dotyczącej nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], to jest nieruchomości, której jest współwłaścicielką. Poza tą obciążoną nieruchomością nie dysponuje zresztą żadnym majątkiem. Faktycznie zamieszkuje w innym miejscu. Zajmuje tam pokój i może korzystać z powierzchni wspólnych w zamian za wykonywanie prac mających pomóc w prowadzeniu tego domu. Ponadto jest prowadzona wobec niej egzekucja komornicza, a dwa dokonane w jej ramach w dniu 9 lutego 2017 r. zajęcia wierzytelności wskazują na kilkusettysięczne zaległości.

W dalszej kolejności organ nadzoru przeprowadził analizę zaistniałego stanu faktycznego przez pryzmat poszczególnych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych. Podzielił przy tym zapatrywanie organu pierwszej instancji, zgodnie z którym żadna z nich względem spornych kosztów nie zaistniała.

W przekonaniu organu nadzoru o braku spełnienia przesłanki z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. świadczy fakt, że postępowanie egzekucyjne, w ramach którego sporne koszty powstały, nie zostało jeszcze zakończone, w szczególności nie doszło do jego umorzenia wskutek stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności od zobowiązanej. Oznacza to, że widoki na wykonanie egzekwowanego obowiązku nadal istnieją. Zresztą słuszność tej kwalifikacji potwierdza posiadanie przez skarżącą prawa do nieruchomości położonej w C. przy ul. [...]. Skarżąca jest współwłaścicielem tej nieruchomości. Dysponuje zatem majątkiem, z którego egzekucja może być prowadzona. Nieruchomość ta nie jest już obciążona ustanowionym na rzecz rodziców skarżącej prawem dożywotniego i nieodpłatnego zamieszkiwania, ponieważ służebność ta wygasła. W konsekwencji szanse na jej zbycie z pewnością są większe. Jednocześnie organ podkreślił, że przedmiotem niniejszego postępowania jest kwestia zasadności wniosku skarżącej o umorzenie nie wszystkich jej zobowiązań, lecz jedynie kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł, a środki uzyskane ze zlicytowanej nieruchomości z pewnością pozwoliłyby na zaspokojenie tej należności. Poza tym uwadze nie może umknąć fakt, że pomimo niewątpliwych problemów zdrowotnych skarżąca nie wykazała, by była trwale lub częściowo niezdolna do pracy. Nie można zatem wykluczyć, że choć obecnie jest osobą bezrobotną i nie ma prawa do zasiłku, to w przyszłości podejmie aktywność zarobkową (choćby w warunkach pracy chronionej) i korzystnej zmianie ulegnie jej sytuacja finansowa. Nie mniej istotne jest także to, że wsparcie materialne otrzymywane od syna pozwala jej obecnie na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych (w tym: leczenie) bez korzystania z pomocy społecznej. W rezultacie nie jest uprawnione twierdzenie, by konieczność spłaty wspomnianych kosztów egzekucyjnych mogła zachwiać podstawami jej egzystencji.

Okoliczności te, zdaniem organu nadzoru, przesądzają również o braku możliwości uznania, by umorzenie spornych kosztów było uzasadnione ważnym interesem publicznym (art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.). Dostrzec bowiem trzeba, że analiza spełnienia tego kryterium wymaga uwzględnienia różnych wartości wspólnych dla ogółu (w tym konieczności egzekwowania należności, które powinny zostać dobrowolnie zapłacone), zaś samo subiektywne przeświadczenie strony o zaistnieniu tej przesłanki nie jest wystarczające. Okolicznościami takimi nie są również sygnalizowane jej problemy, gdyż z brakiem pracy czy kłopotami zdrowotnymi boryka się znaczna część społeczeństwa. Zamierzonego skutku nie może także odnieść powoływanie się na niezawinione przez stronę wygenerowanie zadłużenia, które – jak skarżąca sama przyznała – powstało w związku z prowadzoną wraz z byłym małżonkiem działalnością gospodarczą, albowiem to samego przedsiębiorcę obciąża ryzyko niepowodzenia takiej aktywności.

W ocenie organu nadzoru w sprawie nie znajduje zastosowania również art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a., albowiem z racji tego, że postępowanie egzekucyjne, w którym powstały sporne koszty, nadal jest prowadzone i nie sposób obecnie przewidzieć, czy wydatki już poniesione i wydatki, jakie ewentualne jeszcze powstaną, przekroczą w istotny sposób wydatki, które zwykle są generowane w tego typu sprawach.

3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji:

3.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona wniosła o uchylenie w całości powyższego postanowienia organu nadzoru i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Podniosła zarzut naruszenia art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 w związku z art. 140 i art. 10 § 1 w związku z art. 81 k.p.a. Stwierdziła, że organ nadzoru błędnie uznał, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka ważnego interesu publicznego, nie uwzględnił i nie odniósł się do okoliczności powołanych w zażaleniu na poparcie żądania oraz pozbawił ją sposobności wypowiedzenia się w kwestii zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Skarżąca podniosła, że z przedłożonej przez nią dokumentacji niezbicie wynika, iż problemy zdrowotne, z którymi się boryka, uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia. Wyraziła przy tym przekonanie, że długotrwała choroba jest sytuacją wyjątkową, która zasługuje na szczególne potraktowanie. Za nieracjonalne przy tym uznała, by środki otrzymywane na zabezpieczenie jej podstawowych potrzeb miała rozdysponowywać w inny sposób (w tym na pokrycie nieumorzonych kosztów). Zaznaczyła też, że koszty te powinny zostać umorzone także przez wzgląd na to, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1190/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję odmawiającą jej umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r., który w wysokości [...] zł został jej naliczony od umorzonych wierzytelności, a zatem z obrotu prawnego wyeliminowano rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia zaległości podatkowej, w toku egzekucji której przedmiotowe koszty powstały.

3.2. W odpowiedzi organ nadzoru stwierdził, że skarga jest bezzasadna i wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym argumentację przedstawioną uprzednio.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1. Skarga okazała się zasadna.

4.2. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018r., poz. 1302, p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg między innymi na decyzje administracyjne.

Art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

4.3. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy organ nadzoru naruszył prawo odmawiając zaskarżonym postanowieniem umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości [...]zł przyjmując, że nie ziściły się przesłanki z art. 65e § 2 u.p.e.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia stan faktyczny wynikający z akt sprawy.

4.4. Na wstępie wskazać przyjdzie, że podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 64e § 1, zgodnie z którym organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne.

Stosownie do art. 64e § 2 u.p.e.a., koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej,

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny,

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Postępowanie w przedmiocie ulg płatniczych, o których mowa w art. 64e § 1 u.p.e.a. wszczynane jest na wniosek zobowiązanego, a decyzje wydawane w tym postępowaniu oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Ponadto prawodawca uwarunkował zastosowanie omawianych ulg pojęciami nie mającymi stałego zakresu treści i ustalonego, niezmiennego znaczenia. Są to bowiem klauzule generalne, odsyłające do ocen pozaprawnych.

Natomiast z samym uznaniem będziemy mieli do czynienia dopiero wówczas, gdy organ podatkowy stwierdzi istnienie jednej z tych przesłanek lub obu łącznie. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia sytuacji odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu podatnika tudzież interesu publicznego, wówczas w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowanie przez ten organ uznania administracyjnego. Oznacza to, że w takim przypadku organ nie będzie dysponował wyborem, tylko decyzja będzie miała charakter związany. Uznanie nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadających użytym pojęciom ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ich ustaleniu" (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2011 r., II FSK 426/10, Lex nr 1083134).

Podkreślić także przyjdzie, że organ powinien należycie uzasadnić swoje rozstrzygnięcie, pamiętając, że decyzja organu w przedmiocie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, pomimo uznaniowego charakteru nie została wyłączona spod sądowej kontroli zgodności z prawem. Dlatego tak istotne jest wyjaśnienie przez organ znaczenia klauzul generalnych i zwrotów niedookreślonych na tle stanu faktycznego sprawy (por. również A. Hanusz, Klauzule generalne w ordynacji podatkowej, Państwo i Prawo z 2016, nr 8, s. 15). Wyłączenie z zakresu kontroli sądowoadministracyjnej decyzji uznaniowych obarczonych takimi wadami, stanowiłoby bowiem realne ograniczenie drogi sądowej, która umożliwiać ma przecież również podatnikom dochodzenie naruszonych w sposób oczywisty praw (art. 77 ust. 2 Konstytucji). Poza zakresem sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli administracji publicznej nie mogą pozostawać przypadki korzystania przez organy z przyznanej im kompetencji w sposób woluntarystyczny, zupełnie nieracjonalny lub sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi (tak NSA w wyroku z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15; zob. również komentarz do tego wyroku S. Bogucki, Granice uznania administracyjnego (wyrok NSA z 2.03.2016 r., II FSK 2474/15), w: Orzecznictwo w sprawach podatkowych, red. nauk. B. Brzeziński, W. Morawski, J. Rudowski, Warszawa 2017, s. 43-58). Kontrola ta powinna obejmować sposoby ustalania treści ogólnych pojęć prawnych i zwrotów nieostrych oraz innych środków techniki prawodawczej, a także celowość ich zastosowania. Sąd podczas kontroli zgodności z prawem zaskarżonych rozstrzygnięć organów podatkowych ma obowiązek zbadać poprawność rozumienia tych zwrotów i sens ich zastosowania w danym stanie faktycznym (zob. np. wyroki NSA: z 14 stycznia 2016r., II FSK 3028/13; z 4 lutego 2016 r., II FSK 2922/15; z 10 lutego 2016 r., II FSK 3139/13; z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15; z 17 maja 2016 r., II FSK 963/14 oraz II FSK 1542/14; z 18 maja 2016 r., II FSK 1128/14; z 15 lipca 2016 r., II FSK 1685/14; z 3 sierpnia 2016 r., II FSK 1968/14 i II FSK 3507/14; z 24 sierpnia 2016 r., II FSK 2393/15; z 14 października 2016 r., II FSK 2427/14; z 18 października 2016 r., II FSK 2579/14 i II FSK 2738/14 oraz II FSK 2753/14; z 26 października 2016 r., II FSK 2454/14; z 10 listopada 2016 r., II FSK 2986/14; z 24 listopada 2016 r., II FSK 2964/14; z 14 grudnia 2016 r., II FSK 3394/14; z 16 listopada 2017 r., II FSK 1598/17).

Przybliżona powyżej specyfika orzekania organów administracji w przedmiocie ulg płatniczych determinuje zakres sądowej kontroli tych rozstrzygnięć.

4.5. Dalej wskazać przyjdzie, że pierwsza ze wskazanych przesłanek (art. 64e § 2 pkt 1) u.p.e.a.) daje możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych w przypadku, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

Sąd podziela pogląd organu poparty wypowiedziami przedstawicieli doktryny i orzecznictwem, że uszczerbek dla sytuacji finansowej wnioskującego musi być "znaczny", tzn. musi powodować ponadprzeciętną istotną dolegliwość. Każde uszczuplenie majątkowe powoduje pewien uszczerbek w finansach zobowiązanego. W przepisie art. 64 e u.p.e.a. chodzi o taki uszczerbek, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym. Identyczne rozumienie pojęcia "znaczny uszczerbek" wskazał też np. NSA w wyroku z dnia 11 lipca 2013r. sygn. akt II FSK 2293/11 akcentując przy tym, że "wykazanie przesłanki znacznego uszczerbku ciąży na wnioskującym o umorzenie kosztów egzekucyjnych".

Nie ulega wątpliwości, że zaistnienie przedmiotowej przesłanki musi być przez zobowiązanego wykazane. Jednak zdaniem Sądu, organ nadzoru błędnie jednak wywodzi, że skarżąca przesłanki tej nie wykazała. Z materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy wynika bowiem, że: strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest bezrobotna bez prawa do zasiłku, a jedynym dochodem jest pomoc syna w kwotach około [...]do [...] zł miesięcznie. Jej minimalne potrzeby życiowe w postaci wyżywienia, środków higieny i najniezbędniejszych ubrań zapewniają jej bliska rodzina i znajomi. Strona jest osobą samotną (po rozwodzie), schorowaną (cierpi na [...], [...], [...], wymaga leczenia), nie pobiera zasiłków, zadłużenie powstało skutkiem uprzednio prowadzonej z byłym mężem działalności gospodarczej. Jest współwłaścicielką w ½ wraz z byłym mężem, nieruchomości zabudowanej o nr [...], położonej w miejscowości B., przy ul [...], która została zajęta przez Komornika Sądowego na poczet długów. Dom kilkakrotnie wystawiany był na licytacje przez komornika, lecz do tej pory nie znalazł nabywcy (por. m.in. pismo z dnia 08.06.2016r.).

Strona nie posiada żadnego majątku - poza ww. zajętą przez komornika nieruchomością (obciążonej hipotekami przekraczającymi kilkukrotnie jej wartość), nie uzyskuje żadnych dochodów, ponosi wydatki na lekarstwa i leczenie w kwocie [...] zł miesięcznie i wydatki na wyżywienie w kwocie [...] zł miesięcznie. Nadto posiada inne zobowiązania i zaległości, tj.: 1) z tytułu ubezpieczeń społecznych w kwocie [...]zł, odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia oraz kosztów egzekucyjnych, 2) z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego w kwocie [...]zł, odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia oraz kosztów egzekucyjnych, 3) z tytułu zaległości dot. Funduszu Pracy w kwocie [...]zł, odsetek za zwłokę, opłaty prolongacyjnej, oraz kosztów egzekucyjnych, 4) wobec Urzędu Miasta z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie [...]zł, 5) inne zaległe zobowiązania wobec dłużników według wpisów wykazanych w księdze wieczystej, której wydruk załączyła do oświadczenia. Ustalono także, że skarżąca nie posiada środków transportu, czy praw majątkowych, jak również majątku znajdującego się we władaniu osób trzecich. Strona jest zameldowana przy ul. [...] w C., zajmuje tam pokój w zamian za prace mające pomóc w prowadzeniu domu z możliwością korzystania z powierzchni wspólnych, nie prowadzi działalności gospodarczej, którą zakończyła w 2010 roku,

Natomiast z umowy z dnia [...]Nr [...] o umorzeniu należności pieniężnych B w wysokości [...]zł, w tym [...]zł (należność główna), [...]zł (odsetki) i [...]zł (koszty), wynika, że podstawą umorzenia był § 2 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 października 2004r. w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (Dz. U. 2004r. Nr 245,poz. 2460 z późn. zm.), zgodnie z którym należności pieniężne przysługujące Agencji mogą być umarzane, jeśli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Jak ponadto wynika z treści umowy, pismem z dnia [...] w sprawie o sygn. akt [...] Komornik poinformował Wierzyciela, że obecnie prowadzi kilkadziesiąt spraw (ok. 100) przeciwko T. C. i Stronie o znaczne należności pieniężne rzędu kilku milionów złotych. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w C. A. B. wydał kilka postanowień (m.in. z dnia [...] sygn. akt [...], z dnia [...]sygn. akt [...]), którymi umarzał postępowania egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskutecznej egzekucji.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, sytuacji materialna i życiowa skarżącej jest wyjątkowo trudna. Skarżąca jest osobą schorowaną, wspieraną przez rodzinę, aby zapewnić sobie "dach nad głową" pracuje, pomagając w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Ta "zaradność" skarżącej nie może, wbrew poglądowi organu uzasadniać twierdzenie, że sobie poradzi pomimo odmowy umorzenia wnioskowanych kosztów egzekucyjnych. Zdaniem Sądu zwrócić należy uwagę, że nie korzystanie przez Stronę z pomocy społecznej wymaga rozważenia w kontekście "ważnego interesu społecznego", o czym mowa będzie niżej. Zupełnie nietrafiony jest również argument organu co do faktu posiadania przez nią majątku ½ nieruchomości posadowionej w C. przy ulicy [...]. Skoro obciążenia hipoteczne wielokrotnie przewyższają jest wartość, to trudno przyjąć, że Strona nią "dysponuje", a jej sprzedaż w drodze licytacji egzekucyjnej poprawi jej stan finansowy.

W konsekwencji, zdaniem Sądu strona wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, a organ dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w świetle art. 64 e § 2 u.p.e.a.

4.6. Odnosząc się natomiast do przesłanki wynikającej z art 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., którą stanowi ważny interes publiczny przemawiający za umorzeniem kosztów egzekucyjnych wskazać przyjdzie, że stanowisko organu nadzoru w tym zakresie wymyka się spod sądowej kontroli albowiem zostało zajęte z naruszeniem przepisów procesowych.

W ocenie Sądu, choć trafnie organ nadzoru wskazał, iż pod pojęciem "ważnego interesu publicznego" kryje się dyrektywa postępowania nakazująca mieć na uwadze wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, a także wyeliminowanie sytuacji gdy rezultatem zapłaty będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy (s. 8 postanowienia), to jednak organ ten nie rozważył wymienionych wartości w kontekście stanu faktycznego sprawy.

Ponadto organ pominął konieczność rozważenia czy zapłata zobowiązania podatkowego spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa. Jak wskazuje się w orzecznictwie organ rozważając udzielenie ulgi powinien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego (dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi). Sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej), gdyż nie będzie on w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym. Ochrona interesu publicznego to nie tylko dbałość o priorytetowe regulowanie należności na rzecz Skarbu Państwa lecz również minimalizowanie wydatków z budżetu państwa, pojawiających się w następstwie konieczności uregulowania przez zobowiązanego należności podatkowych (prawomocny wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 8 sierpnia 2017r., I SA/Rz 245/17, LEX nr 2340754, por. wyrok WSA z dnia 25 maja 2017r., I SA/Sz 1063/16, LEX nr 2305099). Jak podkreślił WSA w prawomocnym wyroku z dnia 11 maja 2017r. interes publiczny to nie tylko zapewnienie maksymalnych środków po stronie dochodów (jednostek samorządu lub państwa), ale też ograniczenie wydatków. (...) Chodzi o to, by wskutek dochodzenia zaległości podatkowych, wierzyciel nie ponosił w efekcie kosztów większych, niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia (I SA/Sz 1137/16, LEX nr 2302077, wyrok NSA z dnia 18 maja 2017r., II FSK 1134/15, LEX nr 2309448, por. prawomocny wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 czerwca 2017r., I SA/Kr 150/17 LEX nr 2331536).

W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom organu nadzoru, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na ustalenie, że w sprawie nie została spełniona określona w art. 64e § 2 u.e.a. przesłanka "ważnego interesu publicznego".

4.7. Mając na uwadze dotychczasowe uwagi organ odwoławczy nie rozważył i nie ocenił w sposób należyty całego zgromadzonego materiału dowodowego zgodnie z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w kontekście przesłanek określonych w art. 64e § 2 u.p.e.a. W konsekwencji błędnie przyjął, iż w sprawie nie zachodzi żadna z wymienionych w powołanym przepisie przesłanek. Organ pominął istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, a dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego naruszył określoną w art. 80 k.p.a. zasadę swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z powołanym przepisem organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W konsekwencji przyjąć należy, że organ nadzoru naruszył przepisy prawa procesowego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Nie można bowiem wykluczyć, że pełna analiza przesłanki "ważny interes publiczny" wyrażająca się m.in. poprzez uwzględnienie realnego prawdopodobieństwa wyegzekwowania przedmiotowej zaległości podatkowej, doprowadziłaby organ do innego sposobu załatwienia sprawy.

Sytuacja skarżącej wymaga bardziej szczegółowego rozważenia w kontekście wartości składających się na przesłanki, o których mowa w art. 64e § 2 u.p.e.a., w szczególności "ważnego interesu publicznego". Niewystarczające jest bowiem zgromadzenie materiału dowodowego w tym zakresie determinuje wniosek, że nie można wykluczyć, iż pełna analiza sytuacji prawnej skarżącej skłoniłaby organ do innej oceny wystąpienia przesłanki interesu publicznego w tej sprawie, a w konsekwencji do podjęcia innego rozstrzygnięcia co do zasadności wniosku o umorzenie.

Zdaniem Sądu takie rozumienie pojęcia "interes publiczny" nie zamyka się wyłącznie w sytuacjach, w których wyegzekwowanie podatku zmusiłoby podatnika do korzystania z pomocy społecznej, albowiem w tym kręgu należy umiejscowić także odstąpienie od dochodzenia należności publicznoprawnych, jeśli ich przymusowe dochodzenie jest z góry skazane na niepowodzenie, a nieskuteczna egzekucja wygenerowałaby tylko zbędne koszty i zaangażowanie organów państwa.

Na gruncie tej sprawy organ w ogóle nie odniósł się do tego aspektu sprawy, podczas gdy wyłaniające się z dokumentów zadłużenie skarżącej z innych tytułów, wielokrotnie przekracza koszty egzekucyjne, o których umorzenie ubiega się skarżąca i jednocześnie akta sprawy wskazują na permanentną nieskuteczność kolejnych postępowań egzekucyjnych. Mając na uwadze przywołaną powyżej sytuację Strony trudno podzielić pogląd, że dysponuje ona nieruchomością, skoro jej zadłużenie przekracza wielokrotnie jej wartość, a zatem jej sytuacja może ulec zmianie. Poza tym, co już organ wziął wyraźnie pod uwagę, skarżąca nie uzyskuje dochodów i jest na utrzymaniu innych osób.

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, że rzetelna analiza przesłanki "ważny interes publiczny" jako przesłanki przemawiającej za umorzeniem przedmiotowej zaległości – wymagała ustalenia przez organ realnych możliwości przymusowego wyegzekwowania tejże zaległości, w odniesieniu do innych zobowiązań skarżącej. W tej mierze, na tle niniejszej sprawy, obowiązkiem organu było ustalenie i wskazanie wysokości konkretnych wierzytelności przysługujących różnym podmiotom wobec skarżącej. W związku z tym organ powinien także podać ich kolejność zaspokajania z wyróżnieniem tych spośród nich, które znajdują się na wyższej albo choćby tej samej pozycji co przedmiotowa zaległość podatkowa, której umorzenia domaga się skarżąca. Po wskazaniu konkretnych danych co do wysokości wszystkich wierzytelności (oraz egzekwowalnych należności ubocznych), jak też kolejności ich zaspakajania, organ podatkowy powinien przystąpić do analizy tych danych przez pryzmat 115 i nast. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.) względnie art. 1025 i nast. ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.) w związku z art. 62 i art. 773 odpowiednio każdej z tych ustaw.

Dopiero po ustaleniu wszystkich faktów, istotnych w zarysowanym obszarze normatywnym i dokonaniu ich oceny, należy ustalić i wskazać wysokości konkretnych wierzytelności przysługujących różnym podmiotom wobec skarżącej, podać kolejność ich zaspokajania z wyróżnieniem tych spośród nich, które znajdują się na wyższej albo choćby tej samej pozycji co przedmiotowa zaległość podatkowa, której umorzenia domaga się skarżąca. Dopiero następnie poddać ocenie wniosek skarżącej, uwzględniając oprócz okoliczności dotychczas referowanych przez organ, także aspekt sprawy sprowadzający się do zagadnienia, czy zasadne byłoby zaniechanie przymusowego dochodzenia spornej w tej sprawie zaległości podatkowej, ponieważ pozwoliłoby to na zaoszczędzenie publicznych wydatków oraz sił aparatu fiskalnego w sprawie, która nie rokuje szans na skuteczność egzekucji.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15, że bywają takie sytuacje, w których już sam rachunek ekonomiczny przemawia za zastosowaniem ulgi podatkowej, np. nie ma możliwości ściągnięcia podatku w pełnej wysokości, a sytuacja ekonomiczna podatnika wyklucza możliwość radykalnej poprawy jego sytuacji finansowej w dającym się przewidzieć okresie.

4.8. Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy uwzględni dokonaną przez Sąd ocenę prawną, przyjmując, że w sprawie zaistniała przesłanka z art. 64e § 2 pkt 1. Organ rozważy także czy zaistniał na kanwie stanu faktycznego sprawy "ważny interes publiczny". Podejmując rozstrzygnięcie w granicach uznania administracyjnego SKO weźmie pod uwagę wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP zasadę państwa prawa, zgodnie z którą Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Przekroczenie granic przyznanego organom uznania administracyjnego ma bowiem miejsce wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z naruszeniem zasady sprawiedliwości.

4.9. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.