Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 308/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz – Kremis, Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska (sprawozdawca), Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 września 2021 r. sprawy ze skargi B.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Postępowanie w sprawie wszczęte zostało wnioskiem B.Ł. ( dalej: strona, skarżąca) z dnia [...] września 2020 r. ( data wpływu do organu) , adresowanym do Prezydenta W. - Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. (dalej: MOPS, organ I instancji), o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem – K.Ł. ( ur. [...] 1996 r.). Do wniosku strona dołączyła:

- oświadczenie, z którego wynika, że od 1997 roku pobiera emeryturę ze względu na niepełnosprawność syna,

- orzeczenie o stopniu niepełnosprawności syna wydane do [...] 2022 r.,

- wyrok Sądu Rejonowego [...] w W. z dnia [...] października 2018 r. sygn. akt. [...] zmieniający powyższe orzeczenie w ten sposób, że orzeczenie wydaje się na czas nieokreślony,

- postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] sierpnia 2020r. sygn. akt. [...], o ubezwłasnowolnieniu całkowitym syna strony,

- zaświadczenie wydane przez Sąd Rejonowy [...] w W. o ustanowieniu strony opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego syna.

W dniu [...] listopad 2020 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy, z którego wynika, że strona sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem w sposób należyty, przez siedem dni w tygodniu, przez całą dobę.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta W., przez [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., odmówiono stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem z tym uzasadnieniem, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka w postaci zbiegu świadczeń, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020, poz.111, dalej: u.ś.r.), gdyż strona ma ustalone prawo do emerytury. W ocenie organu I instancji, świadczenie pielęgnacyjne ma częściowo zrekompensować opiekunowi osoby niepełnosprawnej straty finansowe spowodowane niemożliwością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Tym samym, zdaniem organu, osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z emerytury jest wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo organ wskazał, że rozstrzygając o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego organ nie działa w granicach uznania administracyjnego. Zatem niespełnienie przesłanek określonych w przepisach nakłada na organ powinność odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, nawet w sytuacji wystąpienia po stronie wnioskodawcy szczególnie uzasadnionych okoliczności.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji, podnosząc zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez zastosowanie literalnej wykładni przepisów w sytuacji, gdy wykładnia ta prowadzi do naruszenia konstytucyjnych zasad równości oraz sprawiedliwości społecznej. Odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, ze wskazaniem, że w toku ponownego postępowania należy wezwać stronę do zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego pod rygorem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, względnie rozważyć wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w pomniejszonej kwocie o wysokość aktualnie pobieranej emerytury. Wywodziła, że - zgodnie z linią orzeczniczą NSA - opiekun będący emerytem z niższą emeryturą niż świadczenie pielęgnacyjne, jak i opiekun nie będący emerytem, powinni być traktowani tak samo pod względem wysokości uzyskiwanych świadczeń. Zatem przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w ustawie stronie przysługuje prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia lub przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie pomniejszonej o wysokość uzyskiwanej emerytury.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej: SKO, organ II instancji, organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] lutego 2021r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji przytoczył brzmienie przepisów art. 17 ust. 1 oraz 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r, określających krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz kiedy świadczenie to nie przysługuje. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji zasadnie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że strona ma ustalone prawo do emerytury. Zdaniem SKO przepisy art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie dotyczą kwestii wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą, zatem regulacje te nie mogły znaleźć zastosowanie w analizowanym przypadku. Obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości rezygnacji z prawa do emerytury, a zawieszenie jej wypłaty na wniosek emeryta nie powoduje uzyskania przez taką osobę statusu osoby bez ustalonego prawa do emerytury. Ustawodawca wykluczył przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku ustalenia prawa do emerytury, a nie realizacji tego prawa. Zdaniem Kolegium, kwestia ewentualnego zawieszenia emerytury nie wyłącza zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której skarżąca ponowiła zarzuty i argumentację podniesioną w odwołaniu, jednocześnie dodając, że złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne - jak sugerowało Kolegium - pozbawiłoby ją jedynego źródła dochodu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej odrzucenie (z uwagi na braki formalne skargi), ewentualnie oddalenie - podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje:

Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się jedynie do zbadania legalności, tj. zbadania zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego. Powyższa zasada wynika z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021, poz. 137). Jedynie w przypadku istnienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325, dalej p.p.s.a.) następuje uchylenie decyzji administracyjnej lub stwierdzenie jej nieważności przez sąd. Negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem ich zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku.

Rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zawartymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.

Ustalony w sprawie stan faktyczny jest bezsporny, natomiast istota sporu zawisłego między stronami sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. tj. możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawnym synem, w sytuacji gdy skarżąca pobiera już świadczenie emerytalne , jednak w niższej kwocie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1)matce albo ojcu,

2)opiekunowi faktycznemu dziecka,

3)osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4)innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z przytoczonego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Organ II instancji trafnie wywodzi, że rolą świadczenia pielęgnacyjnego jest zagwarantowanie osobie rezygnującej z pracy źródła utrzymania i częściowego zrekompensowania utraconych dochodów, których nie może uzyskiwać w związku z koniecznością zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej.

Materialno-prawną podstawą decyzji organów orzekających w sprawie strony stanowiła norma prawna określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wskazująca na negatywne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny dokonanej przez organy wykładni tegoż przepisu, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Organy obu instancji poprzestając na literalnym brzmieniu tego przepisu przyjęły, że skoro strona ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości.

Zdaniem Sądu , wbrew stanowisku organów orzekających w badanej sprawie , konieczna była weryfikacji jasnych wydawałoby się rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w oparciu o reguły wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej z uwagi na zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym zakresie wskazać należy, że kiedy ustawodawca uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie i była to kwota niższa niż ówczesna wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest to już kwota 1971 zł (skarżąca otrzymuje emeryturę wysokości 1520,00zł).

Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Jednak odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w obecnych realiach jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe wymagałoby jednoznacznego potwierdzenia przez dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej.

Jak trafnie wywiódł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 20 lutego 2019r. sygn. akt. II SA/Go 833/18, narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie. W świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Należy również podkreślić, że skarżąca zaczęła pobierać emeryturę w roku 1997 , a więc krótko po urodzeniu syna. Emerytura jaką otrzymuje to - jak sam organ II instancji podaje - świadczenie przyznane w oparciu o regulacje rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. nr 28, poz. 149). Zatem nie można nie zauważyć, że cel przyznania takiej wcześniejszej emerytury był bardzo zbliżony do dzisiejszego świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca aktualnie w wieku 59 lat, gdyby nie konieczność sprawowania ciągłej opieki, mogłaby nadal pracować uzyskując dochód wyższy od obecnie uzyskiwanego. Zatem nie ma racji Kolegium, kiedy wywodzi , że ewentualna możliwość wyboru świadczenia korzystniejszego nie dotyczy skarżącej. Natomiast zgodzić należy się ze skarżącą, że rezygnacja z otrzymywanej emerytury przed uzyskaniem pewności co do pozytywnej decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego , pozbawiłaby jej rodzinę ważnego źródła dochodu.

W ślad za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020r. sygn. akt. I OSK 1546/19, powtórzyć też należy ,że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. winna uwzględniać także kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który - zdaniem Sądu - przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. W dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. (...)

Wymaga podkreślenia, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym bardzo wyraźnie i konsekwentnie artykułuje się potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni celowościowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się do nich ograniczać. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA (7) z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09 oraz M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, W-wa 2017 s. 275 i powołana tam literatura oraz orzecznictwo).

Za prawidłową uznać przyjdzie zatem tezę, że narusza fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie. Istotne z punktu widzenia sprawy są zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Nie można bowiem osoby, która ma wypracowane lata pracy i przysługuje jej wcześniejsza emerytura z uwagi na opiekę nad chorym dzieckiem stawiać w gorszej sytuacji, niż osobę, która być może nigdy nie pracowała i również opiekuje się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Konieczność sprawowania takiej opieki jest w każdej sytuacji bardzo trudna, ciężka i kosztowna, wymagająca wielu wyrzeczeń. Niedopuszczalne jest więc dodatkowe obciążanie ich poprzez różnicowanie i wykluczenie z kręgu osób uprawnionych.

Wymaga też przypomnienia , że również Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie odwoływał się do istoty zasady równości wskazując, że polega ona na tym, iż wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych) charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących. Jeśli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (tak w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87; z dnia 6 maja 1998 r., sygn. akt K 37/97; z dnia 20 października 1998 r., sygn. akt K 7/98; z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt P 6/98; z dnia 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99; z dnia 18 grudnia 2000 r., sygn. akt K 10/00; z dnia 21 maja 2002 r., sygn. akt K 30/01; z dnia 28 maja 2002 r., sygn. akt P 10/01 oraz z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt SK 53/12). Zatem różnicowanie opiekunów znajdujących się w tożsamej relewantnie sytuacji, którzy zrezygnowali z pracy zarobkowej bądź jej nie podejmowali ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem polegające na wykluczeniu opiekunów - emerytów z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru proporcjonalnego.

Zdaniem Sądu, w świetle ugruntowanej już linii orzeczniczej sądów administracyjnych, całkowite wykluczenie możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna uzyskującego niższą emeryturę, a tym samym pozbawienie pomocy rodziny, która obarczona jest dodatkowymi kosztami związanymi z opieką nad osobą z niepełnosprawnością oraz pozbawienie pomocy wymagającego opieki niepełnosprawnego członka rodziny, stanowi nieproporcjonalne zróżnicowanie w obrębie osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym krewnym.

Z taką sytuacją mamy co czynienia w analizowanym przypadku. Z przyczyn, o których mowa wyżej, dokonana przez organy obu instancji wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie zasługuje na aprobatę Sądu. W ocenie Sądu organy administracji dokonały nieprawidłowej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na jej wynik. W sytuacji bowiem, gdy ściśle literalne interpretowanie tekstu przepisu prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem sądu i organów stosujących prawo jest sięganie do innych sposobów wykładni. Należy bowiem pamiętać ,że reguły aksjologiczne pełnią funkcję reguł weryfikująco -korygujących wynik wykładni językowej .Organa obu instancji winny były podjąć próbę zinterpretowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi, funkcjonalnymi i prokonstytucyjnymi regułami wykładni prawa.

Zauważyć należy ,że pobieranie świadczenia emerytalnego nie wyklucza uprawnionego z rynku pracy , bowiem emeryt - co do zasady- może przecież podjąć pracę zarobkową, co jest zresztą stosunkowo częstym zjawiskiem. Z tego powodu Sąd nie znajduje argumentów, dla których świadczenie pielęgnacyjne, postrzegane jako rekompensata dochodu z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia, nie miałaby przysługiwać osobie z uprawnieniami emerytalnymi, która może jeszcze faktycznie świadczyć pracę. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje rozwiązanie tej kwestii , które znalazło odzwierciedlenie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego : z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 , w których stwierdzono ,że w tej sytuacji właściwszym rozwiązaniem jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz.U. 2018 poz. 1270, dalej u.e.r.f.u.s.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Wprawdzie emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do naruszenia konstytucyjnej zasady równości.

Wymaga w tym miejscu zaakcentowania ,że o wspomnianej wyżej możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Powyższy obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie do art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno – rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. Co również w swojej skardze podnosiła skarżąca.

W kontrolowanej sprawie organy nie uczyniły zadość powyższym ustawowym obowiązkom i zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia. W szczególności zaś organy nie poinformowały jej o możliwości zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej też do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Skutkowało to przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Z tych względów pod adresem organów musi być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia wskazanych wyżej przepisów i zasad postępowania administracyjnego

Mając na uwadze powyższe rozważania, a także uznając, że organy obu instancji dokonały niewłaściwej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny zastosować się do oceny prawnej wyrażonej w niniejszym orzeczeniu.