Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 114/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 193 ust. 1 pkt 2, ust. 2 , ust. 6, art. 194 ust. 1-3, art. 196 ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 998
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jedn.
article: art. 8 ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędzia NSA Stefan Kłosowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy ze skargi M. B. i A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia części należności z tytułu opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej oraz rozłożenia na raty pozostałej należności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., zwanej dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 194 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 998 ze zm., zwanej dalej "u.w.r.p.z.") w zw. z art. 8 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508) oraz § 2, 3, 4 i 5 uchwały Nr [...] Rady Miasta S. z dnia [...] września 2018 r. po rozpatrzeniu odwołania M. oraz A. B. od decyzji z dnia [...] września 2019 r. nr [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta S. przez Kierownika Sekcji Świadczeń Instytucjonalnej Pieczy Zastępczej i Sprawozdawczości w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w S. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka w placówce opiekuńczo- wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło stan faktyczny sprawy i wskazało, że decyzją z dnia [...] września 2019 r., znak: [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta S., po rozpatrzeniu wniosku P. M. i A. B.:

umorzył w części należność tytułu opłaty za pobyt dzieci - K. B. i W. B. za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej, za okres od dnia [...].12.2017 r. do dnia [...].03.2019 r., w kwocie [...]zł wraz z odsetkami w kwocie [...]zł.

pozostałą po umorzeniu w części, zgodnie z pkt 1, należność tytułu opłaty za pobyt dzieci - K. B. i W. B. za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej, za okres od dnia [...].12.2017 r. do dnia [...].03.2019 r. w łącznej kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości [...] zł rozłożył na 12 rat miesięcznych, w tym: 11 rat po [...] zł należności głównej i [...] zł odsetek, razem rata -[...] zł i, 1 rata [...] zł należności głównej i [...] zł odsetek, razem rata -[...] zł.

W uzasadnieniu decyzji obszernie przedstawiono stan faktyczny sprawy oraz powołano się na przepisy uchwały nr [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym oraz art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W oparciu o ustalenia powzięte na podstawie dokumentacji uznano, że wnioskodawcy znajdują się w takiej sytuacji życiowej, iż nie kwalifikują się do umorzenia w całości należności z tytułu opłaty za pobyt dzieci placówce opiekuńczo- wychowawczej. Pozostałą po umorzeniu w części, zgodnie z pkt 1 decyzji, należność tytułu opłaty za pobyt dzieci za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej, w łącznej kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości [...] zł organ I instancji rozłożył na 12 rat miesięcznych.

M. i A. B., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyli odwołania od przedmiotowej decyzji w części, tj. w zakresie pkt 2 rozstrzygnięcia decyzji. Wnieśli o odstąpienie w całości od ustalania opłaty za pobyt w placówce opiekuńczo- wychowawczej.

Rozpoznając sprawę na skutek złożonego odwołania wskazaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2019 r.

W dalszej części uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w niniejszej sprawie, a ponadto wskazał, że w dniu [...] maja 2019 r. strona reprezentowana przez pełnomocnika złożyła wniosek o umorzenie w całości należności za pobyt małoletnich K. B. i W. B. w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

W ocenie organu, żądanie zawarte w odwołaniu nie mieści się w zakresie postępowania wszczętego z wniosku strony z dnia [...] maja 2019 r. Kolegium podkreśliło, że przedmiotem postępowania jest należność za pobyt małoletnich [...] i W. B. za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej za okres od dnia [...].12.2017 r. do dnia [...].03.2019 r., ustalona już ostatecznymi decyzjami administracyjnymi. Żądanie zawarte w odwołaniu o odstąpienie w całości od ustalania ww. opłaty wykracza poza zakres decyzji i nie może być przedmiotem rozważań organu odwoławczego.

Kolegium wskazało, że art. 194 ust. 3 u.w.r.p.z. przewiduje trzy różne instytucje prawne, trzy różne ulgi, przy czym z uwagi na treść wniosku strony, a tym samym przedmiot sprawy, przepisy uchwały nr [...] dotyczące odstąpienia od ustalenia opłaty zawarte w § 3 i § 4, na które powołuje się strona w odwołaniu nie mają w sprawie zastosowania. W odwołaniu pełnomocnik strony powołał się na przesłankę z § 4, p.2 lit. e uchwały, przewidującą, że odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może nastąpić w sytuacji wystąpienia innych uzasadnionych okoliczności, w szczególności długotrwałej choroby, bezdomności, niepełnosprawności, innych niż wskazane w pkt a.

W ocenie Kolegium, o ile przepis ten nie ma w sprawie zastosowania, to argumenty, jakie strona wiąże z jego treścią mogą mieć wpływ na rozstrzygniecie sprawy w aspekcie prawa do umorzenia należności w całości, o co strona wnosiła we wniosku, lub w części, o czym organ orzekł w zaskarżonej decyzji. Szczególne okoliczności występujące w stanie faktycznym sprawy jakie podniosły, to fakt, że pozostawanie małoletnich pod opieką skarżących trwało jedynie 8 miesięcy (w tym 4 miesiące przed wydaniem formalnego postanowienia o przysposobieniu). Szybkość w podjęciu decyzji o przysposobieniu, niedostateczne przygotowanie obu stron, trudności w wychowaniu małoletnich doprowadziło do utraty więzi między rodzicami i dziećmi i w konsekwencji do złożenia przez skarżących wniosku o rozwiązanie przysposobienia. Obecnie z uwagi na przedłużające się postępowanie sądowe, skarżący nie tylko nie mają kontaktu z małoletnimi, ale również nie mają wpływu na ich wychowanie, będąc pozbawionymi praw rodzicielskich.

Organ podkreślił, że to po stronie małoletnich ujawnia się stanowcza postawa niewyrażania chęci powrotu do rodziców adopcyjnych. Okoliczności wskazują, że trudno doszukać się złej woli w postawie skarżących, którzy chcieli stworzyć dla małoletnich prawdziwy dom, zaś obciążanie ich dodatkowo (poza poczuciem stresu i przygnębienia) opłatami za pobyt małoletnich w placówce spowodować może ich wykluczenie finansowe, społeczne i bytowe ze społeczeństwa, na co nie zasługują.

Kolegium wskazało dalej, że przesłanki całkowitego umorzenia należności przewiduje przepis § 6 uchwały, w myśl którego - umorzenie w całości należności z tytułu opłaty za pobyt w pieczy zastępczej wraz z odsetkami może nastąpić z urzędu lub na wniosek osób zobowiązanych w następujących sytuacjach: 1) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne lub egzekucja została umorzona, 2) pobyt w pieczy zastępczej został zakończony w wyniku odzyskania przez osoby zobowiązane możliwości zapewnienia dziecku opieki i wychowania, a utrzymanie zobowiązania mogłoby prowadzić do ponownej utraty możliwości sprawowania opieki i wychowania oraz ponownego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, 3) osoba zobowiązana, w wyniku pogorszenia jej sytuacji życiowej, spełnia warunki, o których mowa w § 4, 4) ściągnięcie należności zagraża ważnym interesom osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, zwłaszcza egzystencji jej lub jej rodziny, 5) gdy osoba zobowiązana zmarła, 6) nie można ustalić miejsca zamieszkania osoby zobowiązanej lub miejsca jej faktycznego pobytu.

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy należy Kolegium stwierdziło, że w stanie faktycznym sprawy aktualnie nie występuje żadna z przesłanek tam wymienionych, przy czym podnoszona w odwołaniu okoliczność szczególnych okoliczności nie mieści się w zamkniętym katalogu warunków całkowitego umorzenia należności zawartym w tym przepisie. Mając powyższe na uwadze, w ocenie organu odwoławczego, skarżący nie spełniają warunków umożliwiających całkowite umorzenie należności.

Organ podkreślił, że umorzenie należności oparte jest na uznaniu organu samorządu powiatowego po przeprowadzeniu wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wnikliwej analizie sytuacji majątkowej oraz rodzinnej w kontekście ustalonych przesłanek. Ustawodawca posłużył się pojęciem "może", co powoduje, że nawet w sytuacji spełnienia przesłanek niezbędnych do umorzenia omawianych należności, właściwy organ nie ma obowiązku ich umorzenia, jeżeli uzna, że inne okoliczności sprawy nie dają podstawy do zastosowania tej instytucji.

Jak ustalił organ I instancji dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Z kolei, aktualne kryterium dochodowe na osobę w rodzinie stanowi kwota [...]zł, a zatem kryterium dochodowe umożliwiające zarówno całkowite, jak i częściowe umorzenie należności w rodzinie tej zostało przekroczone. Natomiast szczególne okoliczności sprawy, na jakie powołuje się strona odwołująca spowodowały, że organ I instancji umorzył w przeważającej części, tj. [...] zł należność odwołujących się, zgodnie z § 7 ww. uchwały. Nie miał jednak żadnych podstaw faktyczno-prawnych, by umorzyć należność w całości (pozostało [...] zł), albowiem zdaniem Kolegium żadna z przesłanek określonych w § 6 uchwały nie została spełniona. Kwotę tę rozłożono jednak na miesięczne raty.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnieśli M. i A. B., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 194 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 09 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U z 2018 r., poz. 998 ze zm.), zwaną dalej u.w.r.p.z. w zw. z § 6 pkt 3 uchwały nr [...] Rady Miasta S. z dnia [...] września 2018 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, zwaną dalej uchwałą poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r.p.z. i niezastosowanie § 6 pkt 3 uchwały w sytuacji, gdy skarżący w wyniku pogorszenia sytuacji życiowej spełniają warunki, o których mowa w § 4 uchwały, tj. umożliwiające odstąpienie od ustalenia opłaty w całości;

2. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r.p.z. w zw. z § 4 pkt. 1 ewentualnie w zw. z § 4 pkt. 2 lit, e uchwały poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r.p.z. i niezastosowanie § 4 pkt. 1 ewentualnie w zw. z § 4 pkt. 2 lit. e uchwały, mimo iż organ pomimo wniosku skarżących o umorzenie opłat za pobyt W. i K. B. w pieczy zastępczej, mógł odstąpić od ustalenia opłat za pobyt W. i K. B. w pieczy zastępczej;

3. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 194 ust. 2 u.w.r.p.z. w zw. z § 3 ust. 4 uchwały poprzez niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów polegające na nieodliczeniu od dochodu skarżących płatności za pobyt W. i K. B. w pieczy zastępczej, co w konsekwencji spowodowało nieprawidłowe ustalenie dochodu skarżących;

4. przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy,

a mianowicie art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, polegające na przyjęciu, że dochód skarżących wynosi skarżących wynosi [...] zł i w przeliczeniu na osobę w rodzinie (rodzina dwuosobowa) wynosi [...] zł, podczas gdy w toczącej się równolegle w sprawie dotyczącej opłat za pobyt W. B. w pieczy zastępczej organy obu instancji ustaliły, że dochód skarżących wynosi [...] zł i w przeliczeniu na osobę w rodzinie (rodzina dwuosobowa) wynosi [...] zł, co przekracza 450 % kryterium dochodowego, a nadto, że rodzina skarżących jest dwuosobowa podczas, gdy w skład rodziny skarżących wchodzą również przysposobieni synowie W. i K. B.;

5. przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy,

a mianowicie art. 7 k.p.a. poprzez nieumorzenie w całości opłat za pobyt W. i K. B. w pieczy zastępczej ewentualnie nieodstąpienie w całości od opłat za pobyt W. i K. B. w pieczy zastępczej za okres od dnia [...] grudnia 2017 r. do dnia [...] marca [...] 2019 r. z uwagi na szczególne okoliczności sprawy, a mianowicie z uwagi na toczącą się sprawę o rozwiązanie przysposobienia, z uwagi na zanik więzi uczuciowej o charakterze przynależnościowym dzieci do rodziców, izolacji małoletnich od rodziny zastępczej [...] i niewzięcie pod uwagi słusznego interesu obywateli;

6. przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy,

a mianowicie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, mimo ww. naruszeń organu I instancji.

W oparciu o powołane zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o rozważnie możliwości uchylenia w całości decyzji organu I instancji, a także zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżących, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący, powołując się na stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych podnieśli, że iż okres pozostawania małoletnich pod ich opieką wynosił jedynie 8 miesięcy (w tym 4 miesiące przed wydaniem formalnego postanowienia o przysposobieniu). Co więcej, decyzja o podjęciu się opieki nad małoletnimi musiała nastąpić stosunkowo szybko, na co obie strony nie były dostatecznie przygotowane, a co w świetle trudności w wychowaniu małoletnich w konsekwencji doprowadziło do utraty więzi pomiędzy nimi i złożenia przez skarżących wniosku o rozwiązanie przysposobienia. Obecnie z uwagi na przedłużające się postępowanie sądowe w tym przedmiocie, na którego długość nie mają w żaden sposób wpływu, a które wymaga wielokrotnych przesłuchań zarówno rodziców jak i dzieci, nie tylko nie mają kontaktu z małoletnimi, ale również nie mają żadnego wpływu na ich wychowanie będąc pozbawionym praw rodzicielskich. Co istotne, to po stronie małoletnich W. i K. B. ujawnia się stanowcza postawa niewyrażająca chęci powrotu do przysposabiających. Całkowite odseparowanie dzieci od rodziców adopcyjnych spowodowało zatem ustanie więzi psychicznej (która i tak była więzią kruchą) pomimo, iż podejmowali wszelkie czynności mające doprowadzić do jej odbudowy (w tym poszukiwanie pomocy w ośrodku adopcyjnym czy terapii w fundacji).

Zaznaczyli, że w opinii z dnia [...] listopada 2018 r., wydanej przez OZSS wskazano, że "Krótki okres czasu jaki upłynął od momentu ukończenia kursu dla rodziców adopcyjnych, zbyt mała ilość spotkań przed ostatecznym ich przysposobieniem, a przede wszystkim niewłaściwy dobór dzieci pod względem ich cech konstytucjonalnych do cech osobowościowych rodziców, spowodował, że budowanie bliskości, wzajemnego zaufania, a przede wszystkim przestrzegania przez chłopców stawianych im przez rodziców adopcyjnych granic napotykało poważne trudności. Brak adekwatnego wsparcia, którego poszukiwali w środowisku wychowawczym małoletnich (placówka, ośrodek adopcyjny) doprowadził u rodziców do poczucia bezradności wobec małoletnich, w obliczu sprawianych przez chłopców trudności wychowawczych."

Podkreślili, że zostali postawieni w trudnej sytuacji życiowej, najpierw musieli otworzyć się przed ośrodkiem adopcyjnym, wykazać badaniami, przejść szkolenie, aby usłyszeć, że nie jest pewne, że zostaną zakwalifikowani jako rodzice adopcyjni, następnie oczekiwano od nich szybkiego podejmowania decyzji co do stworzenia K. oraz W. rodziny, a w sytuacji, gdy chłopcy zaczęli sprawiać trudności zostali pozostawieni sami sobie. Obecnie muszą korzystać z pomocy specjalisty psychologa. Bez terapii nie poradziliby sobie, ponieważ stres, odseparowanie od chłopców, liczne przesłuchania oraz udział w wielu spotkaniach w różnych instytucjach spowodował, że znaleźli się na granicy depresji.

W ich ocenie, okoliczności niniejszej sprawy wskazują, iż trudno jest doszukać się u nich złej woli, zaś obciążenie ich dodatkowo opłatami za pobyt małoletnich w placówce spowodować może ich wykluczenie finansowe, społeczne i bytowe ze społeczeństwa, na co nie zasługują.

Wskazali, że są obowiązani obecnie do ponoszenia bieżących należności z tytułu opłat za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo - wychowawczej w wysokości [...] zł miesięcznie na każde dziecko. Tym samym obecnie ich dochód nie przekracza 150 % kryterium dochodowego określonego przepisami o pomocy społecznej.

Zdaniem skarżących, nie mają racji organy obu instancji, iż w przedmiotowej sprawie nie mógł znaleźć zastosowania § 4 uchwały z uwagi na to, iż domagali się umorzenia opłat za pobyt małoletnich w palcówce opiekuńczo - wychowawczej. Organy powinny wnikliwie przeanalizować sytuację stron i dokonać takiego wyboru z istniejącego katalogu ulg, który byłby w ich przekonaniu najkorzystniejszy dla skarżących. Na marginesie podali, że organ pierwszej instancji rozłożył im częściowo ww. opłatę za raty mimo braku w tym względzie wniosku stron. Tym samym organ I instancji mógł odstąpić od ustalenia ww. opłaty z urzędu.

Jednocześnie organy obu instancji przy ustaleniu ich dochodu powinny wziąć pod uwagę kwotę odpłatności za pobyt W. i K. B. w instytucjonalnej pieczy zastępczej w wysokości po [...] zł, tym bardziej, że w toczącej się równolegle w sprawie dotyczącej opłat za pobyt W. B. w pieczy zastępczej organy obu instancji przy obliczaniu ich dochodu wzięły pod uwagę opłatę za pobyt brata W. - K. B. w instytucjonalnej pieczy zastępczej oraz ustaliły, że dochód skarżących wynosi [...] zł i w przeliczeniu na osobę w rodzinie (rodzina dwuosobowa) wynosi [...] zł, co przekracza 450 % kryterium dochodowego. Tym samym organy obu instancji w toczących się równolegle sprawach ustaliły inny dochód skarżących, co doprowadziło do odmiennych wniosków dotyczących przekroczenia kryterium dochodowego przez strony.

Powyższa sprzeczność dotycząca fundamentalnej kwestii ich dochodu, a co za tym idzie ustalenia kwestii % kryterium dochodowego i spełnienia przesłanek do umorzenia/odstąpienia od opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w całości miała istotny wpływ na wynik obu spraw.

W ocenie skarżących, nie może być tak, iż w przypadku tych samych stron w równolegle się toczących sprawach organy administracji publicznej ustalają inny stan faktyczny. Powyższe było m.in. jedną z przyczyn uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. odnośnie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt małoletnich w instytucjonalnej pieczy zastępczej.

Nadto organy ustaliły, że ich rodzina jest dwuosobowa, podczas gdy w skład rodziny wchodzą również przysposobieni synowie W. i K. B..

Oni sami nie są w stanie bez uszczerbku dla swojego utrzymania ponosić kosztów pobytu małoletnich W. i K. B. w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Mimo bowiem dosyć wysokiego dochodu ponoszone przez nich wydatki nie pozwalają im na ponoszenie płatności za pobyt przysposobionych synów w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Z uwagi na wystąpienie szczególnych okoliczności (zerwanie jakichkolwiek więzi pomiędzy nimi, a małoletnimi) dla dobra małoletnich wystąpili o rozwiązanie stosunku przysposobienia. Postępowanie w tym zakresie nadal się toczy, tym niemniej wskazać należy, iż wysoce prawdopodobnym jest rozwiązanie stosunku przysposobienia z uwagi na wystąpienie szczególnych okoliczności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, z w a ż y ł co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.".

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona wyżej regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W następstwie rozpoznania skargi Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji ją poprzedzającej tego rodzaju uchybień, które obligowałyby Sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta, w której organ ten:

- umorzył w części należność z tytułu opłaty za pobyt dzieci - K. B. i W. B. w placówce opiekuńczo-wychowawczej, za okres od dnia [...].12.2017 r. do dnia [...].03.2019 r., w kwocie [...]zł wraz z odsetkami w kwocie [...]zł.;

- pozostałą po umorzeniu w części należność z tytułu opłaty za pobyt ww. dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej, za okres od dnia [...].12.2017 r. do dnia [...].03.2019 r. w łącznej kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości [...] zł rozłożył na 12 rat miesięcznych.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 998 ze zm., zwanej dalej w skrócie "ustawą" ), która reguluje kwestie związane z pobytem dziecka w pieczy zastępczej i ponoszeniem odpłatności z tego tytułu przez jego rodziców.

Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. W myśl art. 196 ust. 3 ustawy średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej są ustalane przez starostę, a w przypadku regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych oraz interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych przez marszałka województwa, i ogłaszane odpowiednio przez starostę lub marszałka województwa w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca danego roku.

Za ponoszenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice odpowiadają solidarnie (art. 193 ust. 2 ustawy). Opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 ustawy). W myśl art. 194 ustawy opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w placówce opiekuńczo-wychowawczej (ust. 1), przy czym rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (ust. 2). W takim wypadku – stosownie do art. 194 ust. 3 ustawy - starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).

Z brzmienia zacytowanych przepisów wynika, że starosta zobligowany jest do wydania decyzji ustalającej opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Organ jednak może - stosownie do postanowień uchwały rady powiatu, o której mowa w art. 194 ust. 2 ustawy - umorzyć opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

W ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego i przesłanek w zakresie możliwości umorzenia skarżącym opłaty za pobyt dzieci w pieczy zastępczej na podstawie uchwały Rady Miasta S. nr [...] z dnia [...] września 2018 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (Dz. U. Woj. [...]).

Zgodnie z § 6 tej uchwały umorzenie w całości opłaty za pobyt w pieczy zastępczej, wraz z odsetkami, może nastąpić z urzędu lub na wniosek osób zobowiązanych w następujących sytuacjach:

1) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne lub egzekucja została umorzona,

2) pobyt w pieczy zastępczej został zakończony w wyniku odzyskania przez osoby zobowiązane możliwości zapewnienia dziecku opieki i wychowania, a utrzymanie zobowiązania mogłoby prowadzić do ponownej utraty możliwości sprawowania opieki i wychowania oraz ponownego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej,

3) osoba zobowiązana, w wyniku pogorszenia jej sytuacji życiowej, spełnia warunki, o których mowa w § 4,

4) ściągnięcie należności zagraża ważnym interesom osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, zwłaszcza egzystencji jej lub jej rodziny,

5) gdy osoba zobowiązana zmarła,

6) nie można ustalić miejsca zamieszkania osoby zobowiązanej lub miejsca jej faktycznego pobytu.

Stosownie do treści § 7 ww. uchwały umorzenie w części należności z tytułu opłaty za pobyt w pieczy zastępczej może nastąpić z urzędu lub na wniosek osób zobowiązanych w sytuacji spełnienia przynajmniej jednej z poniższych przesłanek:

1) dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłat wynosi nie więcej niż 400% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej,

2) osoby zobowiązane współpracują z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego,

3) osoby zobowiązane realizują ustalenia zawartego kontraktu socjalnego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej lub planu pracy z rodziną, o którym mowa w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) osoby zobowiązane wychowują inne dzieci pozostające pod ich opieką,

5) osoby zobowiązane ponoszą odpłatność za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację lub w pieczy zastępczej,

6) osoby zobowiązane przebywają w areszcie śledczym lub zakładzie karnym, gdzie nie uzyskują dochodów, a także w jednostkach pomocy społecznej, zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub ośrodku leczenia uzależnień,

7) osoby zobowiązane wykorzystują swoje możliwości, zasoby i uprawnienia i aktywnie działają na rzecz poprawy swojej sytuacji życiowej, bytowej i finansowej,

8) występuje inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, bezdomność, niepełnosprawność, znaczne straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

Umorzenie w części może dotyczyć zarówno całego okresu pobytu w pieczy zastępczej, jeżeli został zakończony, oraz wybranego okresu pobytu w pieczy, w tym okresu aktualnego pobytu dziecka w pieczy zastępczej (§ 7 ust. 2). Przy ustaleniu wysokości części należności podlegającej umorzeniu uwzględnia się aktualną sytuację dochodową osób zobowiązanych oraz ich zasoby, możliwości i uprawnienia (§ 7 ust. 3).

Z kolei, w myśl § 8 rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności należności z tytułu opłaty za pobyt w pieczy zastępczej może nastąpić z urzędu lub na wniosek osób zobowiązanych do ponoszenia opłat w przypadku, gdy zastosowanie ulgi rokuje zapłatę należności w całości lub części oraz zachodzi co najmniej jedna z poniższych okoliczności:

1) osoby zobowiązane współpracują z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny

2) na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego,

3) osoby zobowiązane realizują ustalenia zawartego kontraktu socjalnego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej lub planu pracy z rodziną, o którym mowa w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) osoby zobowiązane wychowują inne dzieci pozostające pod ich opieką,

5) osoby zobowiązane ponoszą odpłatność za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację lub w pieczy zastępczej,

6) osoby zobowiązane przebywają w areszcie śledczym lub zakładzie karnym, gdzie nie uzyskują dochodów, a także w jednostkach pomocy społecznej, zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub ośrodku leczenia uzależnień,

7) osoby zobowiązane wykorzystują swoje możliwości, zasoby i uprawnienia i aktywnie działają na rzecz poprawy swojej sytuacji życiowej, bytowej i finansowej,

8) występuje inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, bezdomność, niepełnosprawność, znaczne straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

Ustalając okres rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu płatności uwzględnia się aktualną sytuację dochodową osób zobowiązanych oraz ich zasoby, możliwości i uprawnienia, z zastrzeżeniem ust. 3 (§ 8 ust. 2). Rozłożenie na raty może nastąpić na okres nie dłuższy niż 36 miesięcy, zaś odroczenie terminu płatności na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy (§ 8 ust. 3).

Należy zaznaczyć, iż podjęcie decyzji w spornym zakresie oparte jest na uznaniu administracyjnym co oznacza, że organ może nie przyznać wnioskowanej pomocy nawet w przypadku, gdy stwierdzi zaistnienie okoliczności unormowanych przepisami ww. uchwały. Taki jej charakter oznacza, że organ administracji ma pewną swobodę decyzyjną co do ustalenia treści wydawanej decyzji, związaną z realizowaniem określonej (w zakresie przedmiotu decydowania) polityki państwa. Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do decyzji uznaniowych ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy i czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności; a zatem - czy organ prowadzący postępowanie nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po takim rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia oraz ustalenie zakresu owego uprawnienia.

Jak wynika z akt sprawy dochód na osobę w rodzinie skarżących wynosi [...] zł. Z kolei, aktualne na dzień wydania decyzji kryterium dochodowe na osobę w rodzinie stanowiła kwota 528 zł, a zatem kryterium dochodowe umożliwiające zarówno całkowite, jak i częściowe umorzenie należności w rodzinie tej zostało przekroczone. W odwołaniu, jak i w skardze, strony powołały się jednak na szczególne okoliczności, które, zdaniem Sądu, mogły stanowić przesłankę do umorzenia w przeważającej części, tj. [...] zł, należności skarżących, zgodnie z § 7 ww. uchwały. Jednocześnie, w ocenie Sądu, należy zgodzić się ze stanowiskiem organu II instancji o braku podstaw faktyczno-prawnych, by umorzyć należność w całości, albowiem żadna z przesłanek określonych w § 6 uchwały nie została spełniona.

A zatem cały szereg okoliczności, tj. pozostawanie małoletnich pod opieką skarżących, które trwało jedynie 8 miesięcy, szybkość w podjęciu decyzji o przysposobieniu, niedostateczne przygotowanie obu stron, trudności w wychowaniu małoletnich, co doprowadziło do utraty więzi między rodzicami i dziećmi i w konsekwencji do złożenia przez skarżących wniosku o rozwiązanie przysposobienia, brak złej woli w postawie skarżących, którzy chcieli stworzyć dla małoletnich prawdziwy dom, stanowią podstawę do umorzenia w przeważającej części przedmiotowej należności, zaś co do pozostałej kwoty należności ([...] zł), do rozłożenia jej na miesięczne raty.

Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że w ocenie Sądu, rozpatrując wniosek skarżących organy należycie rozważyły cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i dokonały prawidłowej oceny przesłanek warunkujących możliwość umorzenia należności z tytułu opłaty za pobyt małoletnich w pieczy zastępczej, dając temu wyraz w treści spornych decyzji.

Ustosunkowując się do zarzutów skargi wskazać należy, że – w ocenie Sądu – zasadne jest stanowisko organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż żądanie odstąpienia w całości od ustalania opłaty za pobyt małoletnich w placówce opiekuńczo-wychowawczej, zawarte w odwołaniu, nie mieści się w zakresie postępowania wszczętego z wniosku skarżących z dnia 6 maja 2019 r. o umorzenie w całości należności za pobyt ww. dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Odnośnie natomiast do zarzutu nieodliczenia od dochodu skarżących płatności za pobyt małoletnich w pieczy zastępczej, to wskazać należy, że przy ustalaniu dochodu rodziny zastosowanie ma art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.), zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

. Art. 8 [Prawo do świadczeń pieniężnych] ust. 3 pkt 1

. Orzeczenia: tezowane 2, nietezowane 37

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

. Art. 8 [Prawo do świadczeń pieniężnych] ust. 3 pkt 2

. Orzeczenia: tezowane 6, nietezowane 52

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

. Art. 8 [Prawo do świadczeń pieniężnych] ust. 3 pkt 3

. Orzeczenia: tezowane 41, nietezowane 125

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W ocenie Sądu, trafne jest więc stanowisko organu II instancji, iż przedmiotowy katalog pomniejszeń dochodu ma charakter zamknięty, w związku z powyższym brak jest podstaw do pomniejszenia dochodu skarżących o inne wydatki, w tym o opłaty, do których uiszczenia zostali zobowiązani skarżący, za pobyt małoletnich w pieczy zastępczej. W konsekwencji uznać należy, jak już wyżej wskazano, że ustalony w toku postępowania administracyjnego średni miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżących wynosi [...] zł. Taka konstatacja uniemożliwia tym samym uznanie, że zachodzi przesłanka do umorzenia w całości ww. należności.

Podsumowując, Sąd uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie organu I instancji wydane zostały bez naruszenia przepisów prawa, a odmowa udzielenia wnioskowanej ulgi w spłacie należności za pobyt małoletnich w pieczy zastępczej znajduje oparcie w obowiązujących regulacjach ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i ww. uchwale Rady Miasta.

W tym stanie rzeczy, Sąd oddalił skargę na podstawie art.151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.