Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 263/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 136, art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogdan Wolski Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2010 r. sprawy ze skargi M.K. i H.K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżących M.K. i H.K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., nr[...], Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu odwołania Burmistrza Miasta i Gminy O., uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Naczelnika Powiatu w O. z dnia [...] maja 1975 r., nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Decyzją z dnia [...] maja 1975 r., nr [...] Naczelnik Powiatu w O. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa działki nr[...], położonej w O. (miejscowość "S".), objętej Zbiorem Dokumentów nr [...], prowadzonym przez Sąd Rejonowy w O . stanowiącej własność H. K. i M. K. w ½ części, a w pozostałej ½ części właścicieli nieujawnionych oraz o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w/w nieruchomości w kwocie [...] zł i wypłaty odszkodowania w kwocie [...] zł na rzecz H. K. i M. K. oraz przekazaniu kwoty [...] zł do depozytu sądowego.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Powiatu w O. wystąpili M. K. i H. K. wskazując na rażące naruszenie prawa przy wydaniu decyzji z dnia [...] maja 1975 r. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku skarżący podnieśli, iż zwracali się wcześniej do Starosty O. na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W toku prowadzonego postępowania uzyskali informację, iż w decyzji Naczelnika Powiatu w O. z dnia [...] maja 1975 r., nr [...] wskazano, że właścicielami działki nr [...] byli wnioskodawcy w ½ części, a w pozostałej części właściciele przedmiotowej nieruchomości nie zostali ujawnieni. Zdaniem starosty powyższe okoliczności uniemożliwić miały rozpoczęcie procedury zwrotu wywłaszczonej działki. Wnioskodawcy podnieśli, iż są jedynymi osobami mającymi legitymację procesową do wystąpienia z wnioskiem o zwrot nieruchomości nr [...], na dowód czego przedłożyli postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] września 1991 r., sygn. akt [...] stwierdzające, iż H. K. i M. K. nabyli z mocy prawa z dniem [...] listopada 1971 r. na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej własność nieruchomości położonej w O., składającej się z działek oznaczonych nr [...] i nr [...] przedstawionych na mapie Wojewódzkiego Biura Geodezji Terenów Rolnych w K. Rejonowy Oddział w O. z dnia [...] stycznia 1991 r.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Powiatu w O. z dnia [...] maja 1975 r., nr [...], które to rozstrzygnięcie zostało uchylone decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu decyzji Minister Infrastruktury stwierdził, że decyzja Naczelnika Powiatu w O. o wywłaszczeniu nieruchomości i przyznaniu odszkodowania została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), zatem Wojewoda [...] winien był ocenić zgodność powołanej decyzji wywłaszczeniowej z przepisami przytoczonej ustawy.

Organ II Instancji podniósł, że Wojewoda [...] prowadząc postępowanie nadzorcze nie zebrał całości akt archiwalnych związanych z zaskarżoną decyzją Naczelnika Powiatu w O. z dnia [...] maja 1975 r., nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w O., działka nr [...].

Minister Infrastruktury stwierdził, że organ wojewódzki poszukiwał przedmiotowych akt w Archiwum Państwowym w K. i Starostwie Powiatowym w O. Natomiast z akt sprawy nie wynika, by Wojewoda [...] zwrócił się do Urzędu Miasta i Gminy w O. z prośbą o odszukanie niniejszej dokumentacji. Organ w uzasadnieniu wskazał co prawda, że w aktach administracyjnych organu wojewódzkiego znajduje się pismo Starostwa Powiatowego w O. z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] skierowane do Urzędu Miasta i Gminy w O. z prośbą o odszukanie decyzji Naczelnika Powiatu w O. z dnia [...] czerwca 1973 r., nr [...] (błędnie podany przez Ministra Infrastruktury nr[...]) zatwierdzającej plan realizacyjny przedszkola na osiedlu S. w O. planu realizacyjnego wymienionej inwestycji, zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. Brak jest jednak odpowiedzi Urzędu Miasta i Gminy w O. na w/w pismo. Zdaniem Ministra Infrastruktury powyższe oznacza, że organ wojewódzki powinien we własnym zakresie zwrócić się do Urzędu Miasta i Gminy w O. z prośbą o odszukanie całości akt archiwalnych dotyczących niniejszej sprawy.

Organ odwoławczy wskazał również, że sami zainteresowani M. i H. K.– w odpowiedzi na pismo [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] – nadesłali dokumentację, która według ich wiedzy dotyczyła postępowania wywłaszczeniowego działki nr [...] m.in. kopię decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 1969 r., nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1968 r., nr [...] o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość. W związku z uzyskaniem powyższych informacji, organ wojewódzki powinien był odszukać akta archiwalne związane z w/w decyzjami nadesłanymi przez strony i sprawdzić, czy może tam znajdują się akta związane z postępowaniem wywłaszczeniowym dotyczącym działki nr[...], skoro byli właściciele przedmiotowej nieruchomości wskazali, iż te dokumenty są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Ponadto w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 2009 r. Minister Infrastruktury stwierdził, że Wojewoda [...] mógł przeprowadzić stosownie do art. 89 § 2 Kpa rozprawę administracyjną w celu ustalenia istotnych okoliczności lub stosownie do art. 75 § 1 Kpa przesłuchać świadków, szczególnie że wnioskodawcami postępowania nadzorczego są byli właściciele wywłaszczonej nieruchomości, którzy mogli udzielić szeregu istotnych informacji dotyczących prowadzonego ówcześnie postępowania wywłaszczeniowego.

W ocenie Ministra organ wojewódzki błędnie ocenił, iż decyzja Naczelnika Powiatu w O. z dnia [...] maja 1975 r. skierowana do M. K. i H. K. jedynie jako współwłaścicieli nieruchomości została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności art. 6, art. 16 ust. 3 pkt 4, art. 23 ust. 4 i art. 24 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Z zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego w O. Dz. Zd. Nr [...] wynika, że na dzień wywłaszczenia właścicielami działki nr [...] byli w ½ części małżonkowie. H. i M. K. . Natomiast w/w osoby nabyły z mocy prawa z dniem 4 listopada 1971 r. na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej własność nieruchomości położonej w O., składającej się z działek nr [...] i nr[...], położonych w O. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] września 1991 r., sygn. akt [...]. Oznacza to, że H. i M. K. byli w dacie wywłaszczenia właścicielami całej nieruchomości, a nie tylko współwłaścicielami do ½ części. Niemniej jednak, organ wywłaszczeniowy rozstrzygnął sprawę wywłaszczenia M. i H. K. w odniesieniu do ½ części wywłaszczonej nieruchomości. Co do pozostałej części potraktowanej jako nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym organ wskazał, iż ustalenie na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] września 1991 r., że właścicielami całej (a nie ½ części) wywłaszczonej nieruchomości w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu byli H. K. i M. K. , stanowi nową okoliczność faktyczną nie znaną organowi w dniu wydania decyzji, co może stanowić ewentualnie podstawę do wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Nie wypełnia to natomiast znamion przesłanek przewidzianych dla instytucji stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 Kpa.

Mając powyższe na uwadze Minister Infrastruktury stwierdził, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] została wydana pomimo, że sprawa nie została wszechstronnie zbadana, a zatem z naruszeniem art. 7 oraz art. 77 Kpa.

W związku z koniecznością przeprowadzenia w przedmiotowej sprawie postępowania wyjaśniającego w znacznej części, Minister przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, ponieważ zgodnie z wyrażoną w art. 15 Kpa zasadą dwuinstancyjności postępowania oraz w myśl art. 136 Kpa zakreślającego granice postępowania dowodowego przed organem odwoławczym, organ naczelny nie był uprawniony do przeprowadzenia postępowania dowodowego w określonym powyżej zakresie.

Od decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] M. K. i H. K. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 138 § 2 Kpa twierdząc, że nie można zarzucić Wojewodzie [...], iż nie zebrał dostatecznego materiału dowodowego i że go należycie nie rozpatrzył. Za niezasadny uznali zarzut Ministra dotyczący nie przeprowadzenia przez Wojewodę rozprawy administracyjnej i nie przesłuchania świadków oraz stron. Ich zdaniem odszukanie i przesłuchanie świadków po blisko 40 latach byłoby niemożliwe, bezcelowe i nie wniosłoby niczego nowego do sprawy.

M. K. i H. K. podnieśli ponadto, że decyzja Ministra zawiera wewnętrzną sprzeczność. Uchylając decyzję Wojewody i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organ II instancji uznał, że nie ma możliwości wydania decyzji na podstawie zebranego materiału dowodowego. Następnie organ stwierdził, że decyzja Wojewody o stwierdzeniu nieważności decyzji wywłaszczeniowej i odszkodowawczej jest błędna, gdyż przedstawione okoliczności nie wskazują na rażące naruszenie prawa, tym samym uznając, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był wystarczający do jej merytorycznego rozpatrzenia.

Skarżący za niezasadne uznali również stanowisko Ministra dotyczące postanowienia Sądu Rejonowego w O. z 1991 r. o stwierdzeniu nabycia spadku przez M. i H. K. , iż jest to nowa okoliczność faktyczna nie znana organowi w dniu wydania decyzji, która może stanowić podstawę do wznowienia postępowania. Zgodnie bowiem z art. 925 w zw. z art. 924 Kc nabycie spadku następuje w chwili śmierci spadkodawcy a nie w chwili wydania orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku.

W skardze M. K. i H. K. wnieśli o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie o oddaleniu odwołania Burmistrza Miasta i Gminy O. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] oraz o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

Pismem z dnia 4 lutego 2010 r., nr [...] Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Rację mają skarżący, że decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] została wydana w oparciu o błędne zastosowanie art. 138 § 2 Kpa.

Zaznaczenia wymaga fakt, że Sąd badając legalność orzeczenia kasacyjnego oceniać może jedynie spełnienie przesłanek zastosowania instytucji przewidzianej w art. 138 § 2 Kpa a nie przekonań organu odwoławczego w kwestii hipotetycznego przyszłego rozstrzygnięcia.

Wydanie orzeczenia kasacyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie z w/w przepisem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Orzeczenie, o którym mowa w art. 138 § 2 Kpa organ odwoławczy może zatem wydać tylko wówczas, gdy organ pierwszej instancji albo w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, albo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie jest wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie brak jest podstawy do zastosowania przez organ odwoławczy art. 136 Kpa tj. przeprowadzenia przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego. Użyty w art. 138 § 2 Kpa zwrot "w znacznej części" jest niedookreślony co sprawia, że odpowiedź na pytanie, czy spełnione zostały przesłanki wydania orzeczenia kasacyjnego możliwa jest jedynie na tle okoliczności konkretnego przypadku.

Odnosząc te spostrzeżenia do rozpatrywanej sprawy uznać trzeba, w świetle zebranego w niej materiału, że na sformułowane wyżej pytanie należy odpowiedzieć przecząco.

Zgodzić się więc należy ze skarżącymi, że w przedmiotowej sprawie nie można mówić o nieprzeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji.

Stwierdzić bowiem należy, że Wojewoda [...], na podstawie archiwalnych dokumentów dotyczących postępowania Naczelnika Powiatu w O. ustalił, że współwłaścicielami nieruchomości położonej w O., nr ewid.[...] , w ½ części są H. i M. K., zaś w pozostałej części właściciele są nieustaleni (powyższe potwierdza m.in. zaświadczenie Państwowego Biura Notarialnego w O. – Sekcja Ksiąg Wieczystych z dnia [...] czerwca 1974 r., nr[...]; umowa darowizny z dnia [...] maja 1957 r., nr rep.[...], sporządzona przez Państwowe Biuro Notarialne w O.; postanowienie Państwowego Biura Notarialnego z dnia [...] grudnia 1974 r., nr[...]).

W toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu w/w nieruchomości organ wojewódzki ustalił ponadto, iż postanowieniem Sądu Rejonowego w O. Wydział I Cywilny sygn. akt [...] z dnia [...] września 1991 r. stwierdzono, iż M. K. i H. K. nabyli z mocy prawa z dniem [...] listopada 1971 r. na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej własność nieruchomości położonej w O., składającej się z działek oznaczonych nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha – przedstawionej na mapie Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych w K. Oddział w O. z dnia [...] stycznia 1991 r.

Wojewoda [...] na podstawie zgromadzonych dokumentów geodezyjnych wyjaśnił również, że działka nr [...] o pow. [...] ha położona w O. odpowiada dawnej wywłaszczonej działce nr [...] o pow. [...] ha. Decyzją Wojewódzkiego Biura Geodezji i Nieruchomości Rolnych nr [...] z dnia [...] grudnia 1992 r. wprowadzono bowiem do operatu ewidencji gruntów miasta O. aktualizację w zakresie działki nr[...]. Nieruchomość nr [...] została podzielona na działkę[...] , która odpowiada dawnej wywłaszczonej działce nr [...] o pow. [...] ha i na działkę nr [...] o pow. [...] ha.

Ponadto w materiale dowodowym zgromadzono: wyciąg z wykazu zmian gruntowych sporządzony przez Wojewódzkie Biuro Geodezji i Terenów Rolnych w K. z dnia [...] października 1992 r. ([...]), mapę uzupełniającą wykonaną przez H. G. w dniu [...] lipca 1992 r., nr [...] i rejestr pomiarowy nr [...] wykonany w dniu [...] października 1973 r. przez geodetę Powiatowego Biura Geodezji i Urządzeń Rolnych w O.,M. K. .

Aktualnie działka nr [...], położona w O. stanowi własność Gminy O., co potwierdza odpis z KW nr [...], wydany przez Sąd Rejonowy w O. V Wydział Ksiąg Wieczystych w dniu [...] czerwca 2008 r.

W oparciu o powyższe Wojewoda [...] stwierdził, iż wywłaszczona działka nr [...] w O. w dniu wydania przez Naczelnika Powiatu w O. decyzji z dnia [...] maja 1975 r., nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem przedmiotowej nieruchomości stanowiła, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] września 1991 r., sygn. akt [...], własność H. K. i M. K. w całości.

Ponadto, w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Powiatu w O. z dnia . maja 1975 r., nr [...] organ wojewódzki zgromadził, oprócz w/w dokumentacji, następujące akta archiwalne: ofertę w sprawie sprzedaży nieruchomości nr [...] z dnia [...] października 1974 r., decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej nr [...] z dnia [...] czerwca 1973 r., założenia techniczno-ekonomiczne przygotowane przez [...] w czerwcu 1973 r. i inne uzgodnienia związane z realizacją celu wywłaszczenia – Przedszkola na os. S.

Z powyższego wynika jednoznacznie, że w przedmiotowej sprawie zostało przeprowadzone postępowanie wyjaśniające przez organ I instancji w znacznej części.

Zgodzić się należy z Ministrem Infrastruktury, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był niepełny, ale Sąd nie znalazł podstaw, by nie można było dokonać jego uzupełnienia przed organem II instancji.

W zgromadzonej dokumentacji brakuje bowiem dowodu doręczenia skarżącym oferty Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w K. dotyczącej sprzedaży nieruchomości, skierowanej do H. K. i M. K. jako współwłaścicieli w ½ części działki nr[...], położonej w O. oraz do właścicieli pozostałej ½ części przedmiotowej działki, nieujawnionych w Zbiorze Dokumentów, ponadto: wniosku Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w K. z dnia 18 lutego 1974 r., nr: [...] o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej i opinii biegłego rzeczoznawcy ustalającej wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Brak jest też dokumentów poświadczających, iż Naczelnik Powiatu w O.podejmował działania mające na celu ustalenie stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości. Jednakże niewskazanie imienne wszystkich właścicieli lub posiadaczy nieruchomości objętej wywłaszczeniem w odnalezionych dokumentach archiwalnych dowodzi, iż takie czynności nie były podejmowane.

Ponadto stosownie do art. 16 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości do wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, złożonego Naczelnikowi Powiatu w O. wnioskodawca wywłaszczenia powinien był załączyć m.in. poświadczony odpis z księgi wieczystej stwierdzający prawo własności nieruchomości oraz istniejące na nieruchomości obciążenie albo – jeżeli nieruchomość nie miała urządzonej księgi lub księga wieczysta zaginęła – odpis dokumentu ze zbioru dokumentów stwierdzający prawo własności nieruchomości poświadczony przez właściwe biuro notarialne z zaznaczeniem, że według stanu zbioru dokumentów stwierdza się prawo własności na dzień wydania odpisu.

W aktach brak jest ponadto informacji o przeprowadzeniu – zgodnie z art. 21 ustawy – rozprawy administracyjnej przed wydaniem decyzji w sprawie wywłaszczenia nieruchomości, a także rozprawy, na podstawie wyników której – po wysłuchaniu opinii biegłych powołanych przez naczelnika powiatu – powinno nastąpić ustalenie odszkodowania (art. 23 ustawy).

W związku z powyższym, zdaniem Sądu, decyzja Wojewody [...] wydana została w oparciu o niepełny materiał dowody, z uwagi na w/w braki w dokumentacji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, jednakże postępowanie przeprowadzone przez organ pierwszej instancji nie było dotknięte wadami skutkującymi koniecznością jego powtórzenia od nowa. Do kompetencji organu odwoławczego należało zatem przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego lub zlecenie jego przeprowadzenia organowi pierwszej instancji (art. 136 Kpa).

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie było przeszkód do zastosowania w postępowaniu odwoławczym przepisów Działu II Rozdziału 5 Kpa o rozprawie. Organ odwoławczy mógł podjąć czynności przygotowawcze mające na celu przygotowanie rozprawy, tj. wezwać Gminę O. do przedłożenia posiadanej dokumentacji dotyczącej wywłaszczonej nieruchomości, w szczególności materiałów odnoszących się do sprawy zakończonej decyzją Naczelnika Powiatu w O. z dnia [...] maja 1975 r., nr [...] o wywłaszczeniu działki nr [...] oraz wezwać strony do wskazania osób (np. byłych pracowników inwestora, organu, biegłego szacującego wówczas grunt) mogących w sprawie zeznawać jako świadkowie o okolicznościach związanych z przebiegiem postępowania wywłaszczeniowego (art. 90 § 2 pkt 1 Kpa), albo zlecić te czynności organowi pierwszej instancji.

Sąd zauważa, że organ jest obowiązany przeprowadzić rozprawę gdy zapewni to przyśpieszenie lub uproszczenie postępowania (art. 89 § 1 Kpa). Powinność przeprowadzenia rozprawy obciąża organ także wtedy, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne do wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków (art. 89 § 2 Kpa). W toku rozprawy organ może też przesłuchać strony postępowania (zwłaszcza skarżących jako ówczesnych właścicieli działki) o okolicznościach związanych z przebiegiem postępowania wywłaszczeniowego (art. 86 Kpa). W tym zakresie Sąd podzielił stanowiskom M. i H. K , że w przedmiotowej sprawie brak było podstaw prawnych i faktycznych do zastosowania art. 138 § 2 Kpa, skoro niezbędne informacje można było uzyskać przeprowadzając uzupełniające postępowanie dowodowe.

Odnosząc się do zarzutu skarżących dotyczącego stwierdzenia przez Ministra Infrastruktury w decyzji kasacyjnej, że przedstawione okoliczności nie wskazują na rażące naruszenie prawa i w związku z tym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej i odszkodowawczej Sąd wskazuje, że zalecenia organu odwoławczego zawarte w orzeczeniu wydanym na podstawie art. 138 § 2 Kpa wiążą organ pierwszej instancji jedynie co do obowiązku wyjaśnienia okoliczności w nich wskazanych, zaś sposób przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do istnienia tych okoliczności i ocena dowodów w tym celu uzyskanych należy do wyłącznej kompetencji organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, nie tylko nie może w jakikolwiek sposób narzucać temu organowi treści rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 5 marca 1990 r., IV SA 564/89, PiŻ 1991/3/15), lecz także nie może w inny sposób, niż tylko przez wskazanie okoliczności, jakie organ pierwszej instancji powinien wziąć pod rozwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, wpływać na zakres postępowania wyjaśniającego przed organem pierwszej instancji.

Mając na uwadze wyżej poczynione ustalenia Sąd uznał, że Minister Infrastruktury wydał decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] z naruszeniem art. 7, art. 12 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w związku z art. 138 § 2 Kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Infrastruktury zastosuje się do przedstawionej w niniejszym orzeczeniu oceny prawnej, uzupełni postępowanie dowodowe i ponownie oceni, w oparciu o przepis art. 156 Kpa, zgodność z prawem decyzji Naczelnika Powiatu w O. z dnia [...] maja 1975 r., nr [...] i w zależności od dokonanej oceny wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni, zgodnie z wymogami zawartymi w przepisach art. 107 § 3 Kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.

O zwrocie należnych skarżącym kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.