Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 168/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2011-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Opłaty administracyjne
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy: article: art. 77 ust. 6
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
article: par. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 137 poz 1310
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie: sędzia WSA Teresa Liwacz (spr.) sędzia WSA Mirella Łent Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 maja 2011 r. sprawy ze skargi K. O. na czynność Starosty T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłat za karty pojazdów 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności, 2. uznaje uprawnienie K. O. do otrzymania zwrotu opłat za karty pojazdów w kwocie 39.950,00 zł (trzydzieści dziewięć tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt), 3. zasądza od Starosty T. na rzecz K. O. kwotę 457,00 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

I SA/Bd 168/11

UZASADNIENIE

1. Pismem z dnia [...] października 2010r. K. O. wystąpił

do Starosty T. o zwrot nadpłaty za wydanie [...] kart pojazdu w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu wniosku podał, iż w okresie od [...] czerwca 2004r. do [...] marca 2006r. zarejestrował w Wydziale Komunikacji Starostwa Powiatowego w T. [...] samochody sprowadzone z zagranicy. Skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r., sygn. akt U 6/04, w którym Trybunał orzekł

o niekonstytucyjności § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310),

na podstawie, którego pobierana była opłata za wydanie karty pojazdu w wysokości 500 zł i stwierdził, że opłata ta nie powinna przekraczać kwoty 75 zł pokrywającej koszty druku i dystrybucji tej karty. Pismem z dnia [...] listopada 2010r. strona sprostowała wnioskowana kwotę i wniosła o zapłatę [...] zł.

2. W odpowiedzi na złożony wniosek, Starosta T. odmówił zwrotu pobranych opłat za wydanie karty pojazdu. Organ wskazał, że opłata w wysokości

500 zł była pobrana na podstawie i w granicach powszechnie obowiązującego prawa.

3. Pismem z dnia [...] grudnia 2010r. strona wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa poprzez stwierdzenie uprawnienia do otrzymania zwrotu nadpłaty

za wydanie kart pojazdu w wysokości [...] zł.

4. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pismem z dnia [...] marca 2010r. Starosta T. podzielił stanowisko strony skarżącej w zakresie niezgodności przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, jednakże powołując się na art. 118 kodeksu cywilnego organ stwierdził, iż zwrot pobranych nienależnie opłat za wydanie karty pojazdów jest niemożliwe, ze względu na upływ 3 letniego okresu przedawnienia.

5. Na czynność Starosty T. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy.

W uzasadnieniu skarżący ponownie powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r., sygn. akt U 6/04 i wniósł o zwrot nadpłaty

za wydanie kart pojazdów. Ustosunkowując się do podniesionego przez organ

3 letniego terminu przedawnienia roszczenia strona podniosła, że Sąd Administracyjny nie może badać przedawnienia na podstawie przepisów prawa cywilnego albowiem orzeka w przedmiocie opłaty mającej charakter obowiązku administracyjnego.

6. W odpowiedzi na skargę Starosta T. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w piśmie z dnia [...] marca 2010r..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przed przystąpieniem do oceny legalności zaskarżonego aktu zauważyć należy, że w uchwale Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 04 lutego 2008r.,

sygn. akt I OPS 3/07, skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłaty za wydanie karty pojazdu, uznano za sprawę administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności. Na tego rodzaju akt lub czynność przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie

art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W omawianej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził,

że opłata za wydanie karty pojazdu nie ma charakteru podatkowego, gdyż jej głównym celem jest zrekompensowanie poniesionych przez organ kosztów wytworzenia

i wydania karty pojazdu. Skoro uiszczona opłata nie stanowiła realizacji obowiązku

o charakterze podatkowym, do załatwienia sprawy o zwrot opłaty nie mogą mieć zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej o zwrocie podatku. Nie ma również podstaw do przyjęcia, iż taką sprawę organ może załatwić w drodze decyzji administracyjnej, stosując przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ ustawa Prawo o ruchu drogowym w ogóle nie reguluje spraw dotyczących zwrotu uiszczonych opłat, a z przepisów Kodeksu nie można wyprowadzić zasady,

iż każde żądanie skierowane do organu wymaga rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej. Ponieważ obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdu powstaje w toku indywidualnej sprawy administracyjnej o rejestrację pojazdu, rozstrzyganej przez organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej,

to obowiązek uiszczenia opłaty ma charakter obowiązku administracyjnego,

który wynika z przepisów prawa. Organ administracji publicznej jest uprawniony

do orzekania w przedmiocie tego obowiązku, z tym, że nie ma podstawy

do rozstrzygania o tym w drodze decyzji administracyjnej. Dlatego odnosząc

się do żądania zwrotu opłaty za kartę pojazdu organ odnosi się do obowiązku wynikającego z przepisów prawa, a więc podejmuje akt lub czynność, które

nie są decyzją lub postanowieniem, na które jednak przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 ust. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając na względzie powyższe Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie słusznie rozstrzygnięcie nastąpiło w innej formie niż decyzja.

Od rozstrzygnięcia tego stronie nie przysługiwało odwołanie, lecz skarga

do wojewódzkiego sądu administracyjnego, po uprzednim wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa. Strona takie wezwanie wystosowała w terminie przewidzianym

w art. 52 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

7.1. Odnosząc się do meritum skargi, należy wskazać, iż zwrot opłaty za wydanie karty pojazdu znajduje swoje uzasadnienie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r., sygn. akt U 6/2004. Trybunał przesądził w nim, że określenie

w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu opłaty za wydanie karty pojazdu, której wysokość

nie pozostaje w związku z kosztami świadczonej usługi, jest sprzeczne z art. 217 Konstytucji. Uznanie takiego rozwiązania oznacza uregulowanie przez organ wydający akt wykonawczy materii zastrzeżonej do regulacji ustawowej. Zdaniem Trybunału niezgodność rozporządzenia z ustawą polegała na tym, że przez zawyżenie wysokości opłaty wykracza ono poza zakres upoważnienia zawartego w ustawie. Tym samym kwestionowany przepis jest niezgodny też z art. 92 ust. 1 Konstytucji i z art. 77

ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. - Prawo o ruchu drogowym. Jednocześnie Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. do dnia 1 maja 2006r.

Zgodnie z art. 178 Konstytucji sędziowie w sprawowaniu swego urzędu

są niezawiśli i podlegają jedynie Konstytucji i ustawom. Oznacza to, że jeżeli sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej niż ustawa rangi, może odmówić

z tego powodu jego stosowania. Nie ma rozbieżności zarówno w doktrynie,

jak i orzecznictwie co do tego, że sąd może w toku rozpoznawania sprawy ocenić,

czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy (zob. wyrok NSA z dnia

24 lutego 2009r., sygn. akt I OSK 418/08; uchwała NSA z dnia 30 października 2000r., sygn. akt OPK 13/00; wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2006r., sygn. akt I OPS 4/05).

To uprawnienie sądów nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który na podstawie art. 188 Konstytucji RP jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa, wydanych przez centralne organu państwowe

z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. W przypadku stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją i ustawą różnica polega na tym, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające taką niezgodność wywołuje ten skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc z chwilą wskazaną przez Trybunał, podczas gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez Sąd

jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje

w systemie prawnym (zob. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2009r., I OSK 418/08).

W ocenie Sądu, pomimo że Trybunał Konstytucyjny uznał za niezbędne odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu do dnia

01 maja 2006r., przepis ten był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. Sąd orzekający w niniejszej sprawie stanął

na stanowisku prymatu konstytucyjnej zasady niezawisłości sędziowskiej nad zasadą ochrony interesu finansowego organu rejestrującego, pobierającego opłatę

za dokonaną czynność wydania karty pojazdu (zob. wyrok WSA z dnia 11 grudnia 2007r., I SA/Bd 239/07, wyrok NSA z dnia 24 lutego 2009r., I OSK 418/08).

W rezultacie objęta kontrolą sądową czynność Starosty T. dokonana została bez podstawy prawnej, bowiem odwołuje się do mocy obowiązującej przepisu rozporządzenia, którego zastosowania Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę odmawia.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego upoważnienie zawarte w art. 77

ust. 6 w zw. z ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym, nie uprawniało Ministra Infrastruktury do określenia w rozporządzeniu wysokości opłaty za kartę pojazdu

w wysokości przewyższającej koszt związany z drukiem i dystrybucją takiej karty.

Ponadto rozpatrując niniejszą sprawę trzeba mieć na uwadze sprzeczność powołanego przepisu rozporządzenia z art. 90 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE). Postanowienia Traktatu są bezpośrednio stosowane i mają walor nadrzędności nad prawem krajowym państw członkowskich, co znajduje odzwierciedlenie w art. 91 Konstytucji oraz Traktatu akcesyjnego dotyczącego przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2 Aktu o warunkach przystąpienia stanowiącego część Traktatu, od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej Polska jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot. Art. 90 TWE stanowi, że żadne państwo członkowskie

nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych państw członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty krajowe (zasada niedyskryminacji

w ramach wspólnego rynku). Zgodność krajowych regulacji prawnych odnoszących

się do opłat za wydanie karty pojazdu z powołanym przepisem TWE stała

się przedmiotem postanowienia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007r. w sprawie C-134/07, wydanego w związku z pytaniem prejudycjalnym Sądu Rejonowego w Jaworznie. W orzeczeniu tym Europejski Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że "art. 90 akapit pierwszy TWE należy interpretować w ten sposób,

że sprzeciwia się on opłacie, takiej jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany".

Należy podkreślić, że orzeczenia wstępne ETS, w których interpretowane

są przepisy prawa wspólnotowego, są co do zasady skuteczne ex tunc.

W konsekwencji przepis prawa wspólnotowego, którego wykładnia była przedmiotem odpowiedzi ETS na pytanie sądu krajowego, winien być interpretowany zgodnie

z orzeczeniem Trybunału, począwszy od daty jego wejścia w życie, a nie od daty wydania wyroku przez ETS. Skutkiem przyjęcia takiej zasady jest to, że orzeczenie wstępne znajduje zastosowanie do stosunków prawnych lub zdarzeń prawnych,

które powstały lub wystąpiły przed datą wydania orzeczenia wstępnego (D. Miąsik, Temporalne skutki wyroków Trybunału Sprawiedliwości (w:) M. Domańska, K. Gonera, M. Miąsik, A. Płachta, W. Postulski, N. Półtorak, K. Witz, A. Wróbel, Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez sądy, Zakamycze 2005, Lex Omega on-line.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skoro sprzeczność polskiej regulacji z normą prawa wspólnotowego nie budziła wątpliwości Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, to Sąd orzekający w niniejszym składzie był także i z tego względu w pełni uprawniony do odmowy zastosowania § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu.

W konsekwencji kwota uiszczona przez skarżącego powyżej 75 zł za kartę pojazdu była kwotą nienależnie uiszczoną. Organ zatem jest zobowiązany zwrócić stronie nienależnie uiszczoną kwotę.

7.2. Odnosząc się do stanowiska organu administracji w kwestii przedawnienia roszczenia z mocy art. 118 kodeksu cywilnego, wskazać należy, że przedmiotem skargi jest akt z zakresu administracji publicznej, zaś pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu nastąpiło na gruncie przepisów prawa administracyjnego, które nie przewidują przedawnienia.

Sąd administracyjny nie jest władny do rozpatrzenia roszczenia cywilnoprawnego, a mianowicie do ustalenia, czy skarżący jest uprawniony do zwrotu świadczenia jako nienależnego w rozumieniu art. 410 k.c. i czy nastąpiło przedawnienie roszczenia z tego tytułu. Nie jest co prawda wykluczone dochodzenie przez stronę należności z tytułu uiszczonej opłaty za wydanie karty pojazdu, o ile organ administracji nie dokona zwrotu nadpłaty ( vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2007 r. sygn. akt III CZP 35/07, OSNC 2008/7-8/72), a wówczas powództwo winno

być rozpatrzone przez sąd powszechny, to jednak nie ma to znaczenia dla wyniku sprawy administracyjnej, o czym przesądzono z mocy wyżej powołanej uchwały NSA, mającej walor wiążący. Jeżeli zatem w postępowaniu sądowoadministracyjnym stwierdzony zostanie brak obowiązku o charakterze administracyjnym, zaś organ nie wykona świadczenia, to nie jest wykluczone dochodzenie roszczenia o zapłatę

(vide: uchwała NSA w sprawie I OPS 3/07 oraz wyroki NSA z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 52/07, LEX nr 516648, WSA w Gdańsku z dnia 12 lutego 2009 r. sygn. akt III SA/Gd 453/08, LEX nr 483994).

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności. Na podstawie art. 146 § 2 ustawy uznał uprawnienie wynikające z przepisów prawa. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy.

M. Łent U. Wiśniewska T. Liwacz