Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2872/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 156 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi E. H. i K. R. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 2872/15

UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury i Rozwoju decyzją z dnia [...].07.2015r. po rozpatrzeniu wniosku E.H., K. R. oraz J. K., w miejsce którego wstąpiła Gmina G., o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...]05.2010r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Nr [...] z dnia [...].03.1956r. o przyznaniu S.K. odszkodowania za zniszczone zasiewy, uprawy i plony znajdujące się na parcelach nr [...] wchodzących w skład nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w G. – O. tom I wykaz 1 O/O..

Powyższe rozstrzygnięcie było wynikiem następujących ustaleń organu.

Orzeczeniem z dnia [...] 03.1956r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. orzekło o przyznaniu na rzecz S. K. - użytkownika parcel nr [...] odszkodowania za zniszczone zasiewy, uprawy i plony znajdujące się na w/w parcelach.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności m.in. w/w orzeczenia z dnia [...]03.1956r. nr [...] (pkt 4 wniosku) wystąpili w dniu [...]03.2006r. spadkobiercy S. K.: E.H. i K. R. oraz J. K..

Decyzją z dnia [...]05.2010r. Nr [...] Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Nr [...] z dnia [...].03.1956r.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, uzupełnionym pismem z dnia [...].07.2010r., wystąpili S. K.: E.H. i K. R. oraz J. K..

Spadkobiercami S. K. zmarłego dnia [...].12.1962r., na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w G. z dnia [...].01.1975r. sygn. akt: II Ns [...] są: żona E. K. oraz dzieci K. R. z d. K., E. H. z d. K. oraz J. K.. Spadkobiercami E. K. zmarłej dnia [...].03.1982r., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G., Wydział I Cywilny z dnia [...].02.1985r. sygn. akt I Ns [...] są dzieci: J. K., E. H. oraz K. R.. Spadkobiercą J. K. zmarłego dnia [...] 08.2011r., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...]07.2014r. sygn. akt VII Ns [..]jest Gmina G.. W związku z powyższym stronami niniejszego postępowania są E. H. dawniej R. K., K. R. dawniej K. oraz Gmina G..

W orzeczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...].03.1956r. Nr [...]nie stwierdzono wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4, 5, 6 i 7 Kpa. Natomiast o tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje przede wszystkim oczywistość tego naruszenia i zakres jego wpływu na sposób załatwienia sprawy, przy czym za rażące naruszenie prawa należy uznać takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 12.11.2002 r. sygn. akt II SA/Kr 94/99, opubl. LexPolonica nr 393006).

Zgodnie z art. 33 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. wniosek o ustalenie odszkodowania każda ze stron postępowania wywłaszczeniowego mogła złożyć do prezydium wojewódzkiej rady narodowej po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, przy czym wykonawca narodowych planów gospodarczych mógł zgłosić taki wniosek równocześnie z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. W przedmiotowej sprawie Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. pismem z dnia [...].05.19531-, Nr [...], złożonym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. wystąpiło m. in. z wnioskiem o wywłaszczenie przedmiotowych nieruchomości oraz o wydanie na podstawie art. 19 dekretu zezwolenia na niezwłoczne objęcie nieruchomości przez wykonawcę narodowego planu gospodarczego, jak również o ustalenie wysokości odszkodowania należnego stronom. Zezwoleniem z dnia [..].06.1953r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. zezwoliło na objęcie przedmiotowej nieruchomości przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. pod warunkiem jednak uprzedniego dokonania szczegółowego opisu nieruchomości i innych czynności niezbędnych do określenia wysokości odszkodowania. Zgodnie z art. 20 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z dnia [...].07.1953r. Nr [...] poinformowało strony postępowania o terminie rozprawy wskazując, że jej przedmiotem będzie przeprowadzenie oględzin nieruchomości w celu szczegółowego ich opisu, dokonanie innych ustaleń niezbędnych do określenia odszkodowania oraz rozpatrzenie ewentualnych wniosków i sprzeciwów stron i osób zainteresowanych. Termin rozprawy został wyznaczony na dzień [...].07.1953r.: na godzinę 9.30 został przewidziany komisyjny opis nieruchomości, natomiast sporządzenie protokołu na godzinę 13. Z akt sprawy wynika, iż w dniu [...].07.1953r. przeprowadzona została rozprawa w celu dokonania ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania, przesłuchania stron i osób zainteresowanych oraz rozpatrzenia ewentualnych wniosków i sprzeciwów, z której sporządzony został protokół oznaczony nr sprawy [...]. W pkt 1 w/w protokołu dokonano opisu nieruchomości ustalonego w toku jej oględzin z udziałem stron postępowania, w pkt II zaś spisano oświadczenia i wnioski stron obecnych na rozprawie.

W ocenie organu za niezasadny należy więc uznać zarzut podniesiony przez wnioskodawców, jakoby ustalenie odszkodowania za zniszczone zasiewy, uprawy i plony znajdujące się na parceli nr [...], nastąpiło bez przeprowadzenia wymaganej przez przepisy dekretu rozprawy. Żaden z przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. nie wyłączał bowiem możliwości wspólnego przeprowadzenia rozprawy wywłaszczeniowej wraz z odszkodowawczą, zarówno co do przejmowanego gruntu, jak i znajdujących się na nim naniesień. Wręcz przeciwnie, art. 33 ust. 6 stanowił wyraźnie, że jeżeli wniosek o ustalenie odszkodowania zgłoszony został przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu, a orzeczenie o wywłaszczeniu miało zapaść w wyniku rozprawy, to w wyniku tej samej rozprawy mogło również zapaść orzeczenie o ustaleniu odszkodowania, w tym również za przejmowane części składowe gruntu. Wbrew twierdzeniom wnioskodawców przeprowadzenie rozprawy połączonej z oględzinami nieruchomości, w wyniku której dokonano szczegółowego opisu nieruchomości i znajdujących się na niej naniesień, było w przedmiotowej sprawie jak najbardziej uzasadnione z uwagi na w/w zezwolenie z dnia [...].06.1953r. na niezwłoczne objęcie przedmiotowej nieruchomości, udzielone Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G.. Tylko bowiem niezwłocznie przeprowadzona wizja lokalna i rozprawa w przedmiocie ustalenia podstaw odszkodowania, która poprzedzała objęcie nieruchomości przez wykonawcę narodowego planu gospodarczego, mogły zapewnić dokonanie ustaleń niezbędnych dla prawidłowego ustalenia odszkodowania, z uwagi na późniejsze zmiany, które nastąpiły w związku z objęciem nieruchomości przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G.. Zdaniem organu na uwagę zasługuje również fakt, iż w toku rozprawy odszkodowawczej przeprowadzonej w dniu [...].07.1953r. S. K. wniósł o ustalenie odszkodowania za znajdujące się na nieruchomości i ujawnione w toku rozprawy naniesienia, w tym uprawy i drzewa owocowe. A zatem już wówczas strona postępowania miała świadomość jaki dokładnie przedmiot i w jakim stanie zostanie poddany oszacowaniu, a tym samym co stanowić będzie podstawę odszkodowania.

W ocenie organu nadzoru nie jest również zasadny zarzut strony, jakoby w badanej sprawie orzeczenie w przedmiocie odszkodowania za zniszczone zasiewy, uprawy lub plony powinno być poprzedzone dodatkową rozprawą odszkodowawczą. Jak wynika bowiem z akt sprawy wszystkie ustalenia niezbędne do prawidłowego określenia odszkodowania za zniszczone zasiewy, uprawy lub plony zostały dokonane podczas rozprawy i wizji lokalnej przeprowadzonych w dniu [...]07.1953r. z udziałem użytkownika nieruchomości. Wysokość odszkodowania za 600 krzaków rabarbaru zasadzonych w 1948r. na jesieni, 250m2 chrzanu zasadzonego w 1947r., 2 drzewa czereśni, 1 śliwa, 4 drzewa wiśni (wszystkie drzewa owocowe w wieku 6 lat), 4 krzaki porzeczek i agrestu, 500 krzaków leszczyny w wieku 30 lat zasadzonych w celu ochrony skłonów wąwozu i 1 grusza w wieku 10 lat, znajdujące się na przejmowanej nieruchomości, ustalił zaś rzeczoznawca majątkowy – A. K. w oparciu o art. 28 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. oraz wydane na jego podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952r., Nr 52, poz. 339), którego przepisy w zakresie wyceny wartości zasiewów upraw i plonów (załącznik nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952r. - instrukcja w sprawie ustalenia wartości zasiewów upraw i plonów) nie uległy jakimkolwiek zmianom od chwili wizji lokalnej i rozprawy odszkodowawczej, aż do chwili wydania orzeczenia odszkodowawczego w dniu 14.03.1956r.

W związku z powyższym za trafne należy uznać stanowisko przedstawione w decyzji organu nadzorczego z dnia [...]05.2010r., zgodnie z którym przeprowadzenie rozprawy odszkodowawczej w dniu [...]07.1953r., łącznie z wizją lokalną na przejmowanym gruncie, wypełniało przesłanki powołanego art. 33 dekretu z dnia [...] kwietnia 1949r., a tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, iż w powyższym zakresie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Organ nadzoru nie podzielił również stanowiska jakoby w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia § 9 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości, wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 195lr., Nr 3, poz. 19), z uwagi na brak wyłączenia z udziału w postępowaniu biegłego rzeczoznawcy A. K., mimo braku istnienia prawnych ku temu podstaw. W przedmiotowej sprawie wyceny zniszczonych zasiewów, upraw i plonów dokonał A. K. - rzeczoznawca z listy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., powołany uchwałą PWRN w G. z dnia [...].01.1955r. Nr [...]. Powyższa okoliczność, wbrew twierdzeniom wnioskodawców, nie wypełnia przesłanki wskazanej w w/w § 9 ust. 3 powyższego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa I Finansów z dnia 29 grudnia 1950r., co uzasadniałoby jego wyłączenie. Organ wskazał,iż A. K. nie był osobą odpowiedzialną za przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego i odszkodowawczego z ramienia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., a jego udział w postępowaniu ograniczył się do przewodniczenia rozprawie wywłaszczeniowo - odszkodowawczej przeprowadzonej w dniu [...].07.1953r. Okoliczność ta, wbrew twierdzeniom strony, nie uzasadnia zdaniem organu wątpliwości co do jego bezstronności. Wręcz przeciwnie - dawała biegłemu lepszy ogląd sytuacji i możliwość dokonania wyceny w oparciu o szczegółowe informacje i wszystkie okoliczności, o których dowiedział się podczas w/w rozprawy z dnia [...]5.07.1953r. Powołanie do dokonania oszacowania strat osoby, która uprzednio przewodniczyła rozprawie, której przedmiotem było m. in. ustalenie podstaw odszkodowania, nie narusza przepisów powołanego rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa I Finansów z dnia 29 grudnia 1950r., gdyż stosownie do treści § 3 rozporządzenia rzeczoznawcą mogła być osoba, która posiadała obywatelstwo polskie, korzystała z pełni praw obywatelskich i cywilnych, zamieszkiwała na terenie województwa, posiadała kwalifikacje, które dawały rękojmię fachowego i sumiennego wykonania obowiązków rzeczoznawcy oraz wyraziła zgodę na pełnienie tych obowiązków. Powyższy § 3 nie wyłączał zatem możliwości powołania jako rzeczoznawcy pracownika Prezydium, jeśli tylko spełniał on wymagania określone w w/w przepisie.

W omawianym zakresie nie zaistniało w ocenie organu naruszenie ówcześnie obowiązującego prawa - w szczególności art. 36 ust 2 dekretu, a tym bardziej rażące naruszenie prawa w myśl art. 156 § 1 Kpa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły E. H. i K. R. zarzucając jej naruszenie:

1. art. 156 § 1 pkt 2 kpa polegające na przyjęciu, iż w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa w postaci naruszenia § 9 ust. 3 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości, wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1951r. Nr 3, poz.19), statuującego obowiązek wyłączenia rzeczoznawcy w postępowaniu odszkodowawczym w przypadku gdy pomiędzy nim a stroną lub jej zastępcą albo pełnomocnikiem zachodzi stosunek tego rodzaju, że mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności rzeczoznawcy,

2. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa poprzez przyjęcie, sprzecznie z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, iż w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do przeprowadzenia rozprawy odszkodowawczej, której obowiązek przeprowadzenia nakazywał art. 33 ust. 2 Dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (j.t. Dz.U. z 1952 Nr 4, poz.31) i tym samym, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

W związku z powyższym wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego zgodnie z obowiązującymi przepisami.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że stroną postępowania odszkodowawczego był wnioskodawca, tj. Państwo (Skarb Państwa) reprezentowane przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej. Rzeczoznawcą w tym samym postępowaniu była z kolei osoba, która w imieniu tego samego Państwa (Skarbu Państwa) reprezentowanego tym razem przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, jako organ wywłaszczeniowy, przeprowadzała rozprawę wywłaszczeniowo-odszkodowawczą. Tym samym pomiędzy rzeczoznawcą, a reprezentowanym w postępowaniu odszkodowawczym Państwem (Skarbem Państwa) zachodził tego rodzaju stosunek, który wywoływał uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności rzeczoznawcy. Stosunek ten, który taką wątpliwość wywoływał polegał właśnie na tym, że powołany w sprawie rzeczoznawca jednocześnie prowadził rozprawę odszkodowawczą z ramienia Państwa. Wskazany przepis, jak i inne tego rodzaju przepisy dotyczące wyłączenia urzędników czy biegłych, opierają się na potencjalności wywołania czy istnienia konfliktu interesów i podważenia obiektywności danego urzędnika czy biegłego. W niniejszej sprawie obiektywność działania biegłego zostałaby zachowana poprzez wyłączenie rzeczoznawcy A. K. i ustanowienie rzeczoznawca w postępowaniu Innego biegłego z listy biegłych. W stosunku więc do rzeczoznawcy A. K. w sposób oczywisty zachodziły okoliczności wykluczające go w tej konkretnej sprawie z bycia biegłym. Żadne też okoliczności sprawy nie wskazują by A. K. w tej sprawie biegłym być musiał.

Skarżące podniosły, że celem przeprowadzenia każdej rozprawy odszkodowawczej jest rozpatrzenie z udziałem strony ustaleń co do podstaw i wysokości odszkodowania. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych jest to jeden z warunków prawidłowości postępowania w zakresie ustalenia odszkodowania, którego zaniechanie świadczy o rażącym naruszeniu prawa. W niniejszej sprawie MIR zupełnie pominął, iż wraz z wnioskiem o wywłaszczenie został złożony wniosek o zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości i to w wyniku tego doszło do ustaleń stanu faktycznego nieruchomości. Tylko tym ustaleniom miała też służyć rozprawa z dnia [...].07.1953r. (postępowanie wywłaszczeniowe wszczęto pismem z dnia [..].07.1953r.). Potwierdza to sam protokół z rozprawy, który odnosi się wyłącznie do ustaleń w zakresie stanu faktycznego nieruchomości. Przedmiotem tej rozprawy nie były ustalenia dotyczące samego odszkodowania. W rozprawie tej nie uczestniczył biegły, jako rzeczoznawca, gdyż w trakcie tej rozprawy A. K. pełnił rolę Przewodniczącego rozprawy, a nie biegłego. Na rozprawie tej nie został ujawniony operat szacunkowy i nie roztrząsano jego ustaleń i wyników, tym samym nie można mówić o rozprawie odszkodowawczej. Co więcej w orzeczeniu tym wskazano, że "ustalenie (dopiero - przyp. MW) odszkodowania nastąpi na wniosek jednej ze stron w oddzielnym orzeczeniu". Przyznanie odszkodowania nastąpiło w dniu [..].03.1956r., a więc dopiero 3 lata po wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Także choćby z tego powodu niezbędne było przeprowadzenie rozprawy w zakresie odszkodowania. Powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują, iż rozprawa z dnia [...]07.1953r. miała charakter wyłącznie wywłaszczeniowy, zaś ustaleń w zakresie stanu faktycznego nieruchomości dokonano wyłącznie z uwagi na wniosek o zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, celem utrwalenia stanu nieruchomości dla celów właśnie ustalenia odszkodowania. Przedmiotem postępowania nie była więc na rozprawie kwestia ustalenia odszkodowania, w tym wydanego w sprawie operatu szacunkowego. Operat ten musiał zostać wydany długo po rozprawie z dnia [...].07.1953r. bowiem jak wynika z jego treści rzeczoznawca powołuje się w nim na swe uprawnienia rzeczoznawcy z dnia [...] 01.1955r. Z kolei orzeczenie odszkodowawcze w ogóle nie powołuje się na operat szacunkowy i jego wyliczenia. Skarżące podkreśliły, iż biorąc pod uwagę powyższe zarzuty należy wskazać, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Wszystkie zarzuty sprowadzają się do jednoznacznych naruszeń przepisów stanowiących o istocie ustalenia i przyznania odszkodowania osobom wywłaszczonym, mając do tego realny dla nich wymiar ekonomiczny. W sytuacji gdyby wywłaszczający wyznaczył rozprawę celem rozpatrzenia wysokości odszkodowania i zgłoszenia uwag do wyceny wywłaszczeni mieliby realny wpływ na ekwiwalentność przyznanego odszkodowania. Dlatego też na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa orzeczenie odszkodowawcze z dnia [...].03.1956r. powinno zostać wyeliminowane przez organ nadzorczy, tj. Ministra Infrastruktury i Rozwoju z obrotu prawnego, co nie nastąpiło.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie sądu organ nadzoru prawidłowo przeprowadził postępowanie i słusznie ocenił oraz wywiódł, że nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać, że decyzja z dnia [...] marca 1956 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania S. K. odszkodowania za zniszczone zasiewy, uprawy i plony znajdujące się na parcelach nr [...] wchodzących w skład nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w G. – O. tom I wykaz [...] przejętej na rzecz Skarbu Państwa, została dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a.

Kontroli Sądu poddana została decyzja wydana w trybie nadzwyczajnym, jakim jest postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej stanowi odstępstwo od zasady stabilności prawomocnych orzeczeń. Istotą postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest ustalenie, czy nie zachodzi jedna z przesłanek wymienionych enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. Katalog przesłanek warunkujących stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej zakreśla ramy powierzonej Sądowi kontroli legalności decyzji wydanej przez organ odwoławczy w postępowaniu nadzwyczajnym.

Niewątpliwie stwierdzenie nieważności jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych i może mieć miejsce tylko wówczas, gdy decyzja w sposób oczywisty dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W orzecznictwie podkreśla się, że wykładnia tego przepisu nie może być wykładnią rozszerzająca. W odniesieniu do wady wymienionej w § 1 pkt 2 tego przepisu, nie można utożsamiać pojęcia rażącego naruszenia prawa z każdym naruszeniem przepisów, lecz obrazą oczywistą i niewątpliwie istotną dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Taką cechę ma więc jedynie takie naruszenie, które powoduje, że wywoływanych przez decyzję skutków nie można pogodzić z wymaganiami praworządności.

W ocenie sądu skarżące nie mają racji zarzucając organowi nadzoru, iż bezpodstawnie, wbrew zgromadzonemu w sprawie materiałowi dowodowemu ustalił, że wydanie decyzji ustalającej odszkodowanie nastąpiło po przeprowadzeniu rozprawy. Zdaniem skarżących przeprowadzona w dniu [...] lipca 1953r. rozprawa miała na celu jedynie ustalenie stanu faktycznego nieruchomości, wyłącznie ze względu na złożony przez wnioskodawcę wniosek dotyczący zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, a nie ustalenia dotyczące samego odszkodowania, o czym świadczy okoliczność, że w rozprawie nie uczestniczył biegły, nie został ujawniony operat szacunkowy i nie roztrząsano jego ustaleń i wyników.

Wskazane przez skarżące argumenty, w ocenie sądu nie wskazują na brak odszkodowawczego charakteru rozprawy przeprowadzonej w dniu [...] lipca 1953r.

W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną kontrolowanej w trybie nadzorczym decyzji odszkodowawczej z dnia [...] marca 1956r, stanowił dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. 1952 Nr 4 poz.31). Stosownie do treści art. 33 ust. 2 dekretu orzeczenie o ustaleniu odszkodowania mogło by wydane po przeprowadzeniu rozprawy. Analiza przepisów tego aktu wskazuje, że nie może być wątpliwości co do tego, że dopuszczalne było przeprowadzenie rozprawy jednocześnie w dwóch zakresach, a więc zarówno w przedmiocie wywłaszczenia, jak też w przedmiocie odszkodowania, w sytuacji gdy zostały spełnione przesłanki określone w art. 33 ust. 6 dekretu. Przepis ten stanowił, że "jeżeli wniosek o ustalenie odszkodowania zgłoszony został przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu, a orzeczenie o wywłaszczeniu może zapaść w wyniku rozprawy – w wyniku tej samej rozprawy może zapaść orzeczenie o ustaleniu odszkodowania. W zawiadomieniach o miejscu i terminie rozprawy należy uprzedzić, że przedmiotem rozprawy będzie również wniosek o ustalenie odszkodowania". Niewątpliwie przesłanki umożliwiające wyznaczenie i łączne przeprowadzenie rozprawy wywłaszczeniowo – odszkodowawczej zostały spełnione, co ustalił i ocenił na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ nadzoru. Stosownie do treści art. 33 ust. 1 zdanie 2 dekretu, jako wyjątek od ustalonej w zdaniu pierwszym zasady, wykonawca narodowych planów gospodarczych mógł zgłosić wniosek o ustalenie odszkodowania równocześnie z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Nie ma wątpliwości co do tego, że pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] maja 1953r. złożone do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. zawierało wniosek o wywłaszczenie nieruchomości, o wydanie na podstawie art. 19 dekretu zezwolenia na niezwłoczne objęcie nieruchomości, a także wniosek o ustalenie wysokości odszkodowania (k 140 akt admin.). Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. zezwoleniem z dnia [...] czerwca 1953r. udzieliło zgody na objęcie nieruchomości przez wnioskodawcę pod warunkiem uprzedniego dokonania szczegółowego opisu nieruchomości i innych czynności niezbędnych do określenia wysokości odszkodowania (k 138 akt admin.). To właśnie zamiar niezwłocznego objęcia wnioskowanej do wywłaszczenia nieruchomości determinował równoczesne wystąpienie o ustalenie odszkodowania, a w konsekwencji także wyznaczenie i przeprowadzenie rozprawy wywłaszczeniowo – odszkodowawczej. Spełniony został również ostatni warunek umożliwiający przeprowadzenie łącznej dwuzakresowej rozprawy, a mianowicie zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z jednoczesną informacją o wyznaczeniu rozprawy z ewentualnym przeprowadzeniem oględzin nieruchomości w celu ich szczegółowego opisu i dokonania innych ustaleń niezbędnych do określenia odszkodowania oraz rozpatrzenia ewentualnych wniosków i sprzeciwów stron i osób zainteresowanych. W piśmie zawiadamiającym wskazano jednocześnie, że termin rozprawy wyznaczono na dzień [...] lipca 1953r., w którym o godz. 9.30 przewidziano komisyjny opis nieruchomości w miejscu ich położenia, a o godz. 13 sporządzenie protokołu w siedzibie organu (pismo PWRN z dnia 3 lipca 1953r., k 139 akt admin.). Treść protokołu z przeprowadzonej w dniu [...]15 lipca 1953r. rozprawy również potwierdza, że jej przedmiotem, co wynika z części wstępnej protokołu, jest dokonanie ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania, przesłuchanie stron i osób zainteresowanych oraz rozpatrzenie zgłoszonych wniosków i sprzeciwów. Przeprowadzenie rozprawy w zakresie odszkodowawczym łącznie z podstawowym zakresem wywłaszczeniowym było konieczne i niezbędne ze względu na udzieloną wnioskodawcy zgodę na niezwłoczne objęcie podlegających wywłaszczeniu nieruchomości, gdyż tylko rozprawa przeprowadzona przed faktycznym objęciem nieruchomości gwarantowała prawidłowość ustaleń faktycznych stanowiących podstawę odszkodowania i ocenę zasadności wniosków i zastrzeżeń osób zainteresowanych. Nie ma też wątpliwości co do tego, że S. K. zajął w toku tej rozprawy stanowisko świadczące o tym, że nie miał wątpliwości, że rozprawa ma charakter wywłaszczeniowo – odszkodowawczy, gdyż po pierwsze oświadczył, że nie wnosi sprzeciwu w zakresie wywłaszczenia nieruchomości, po drugie wnosi o ustalenie odszkodowania za barak, drzewa owocowe, uprawy i plony.

Zarzut skarżących, iż rozprawa ta nie spełniała wymogów rozprawy odszkodowawczej, bowiem nie był jeszcze wówczas sporządzony operat szacunkowy i na rozprawie nie oceniano jego ustaleń i wyników, a operat szacunkowy został sporządzony po upływie znacznego czasu od przeprowadzenia rozprawy, nie jest wystarczający do uznania, iż przy wydaniu decyzji w przedmiocie odszkodowania doszło do rażącego naruszenia przepisu art. 33 ust. 2 dekretu. Udział w rozprawie biegłego nie stanowił bowiem koniecznej przesłanki bez której rozprawa odszkodowawcza nie mogła się odbyć. Przepis art. 36 ust. 1 dekretu stanowił, że rzeczoznawców należy wysłuchać na rozprawie co do wysokości odszkodowania, ale tylko na wniosek jednej ze stron. Materiał dowodowy nie wskazuje, że którakolwiek ze stron postępowania złożyła tego rodzaju wniosek, który uzasadniałby konieczność wyznaczenia kolejnej rozprawy odszkodowawczej przed wydaniem orzeczenia. Wydanie zaś decyzji w przedmiocie odszkodowania po upływie prawie 3 lat od przeprowadzonej rozprawy, zapewne naruszało standardy prawidłowego toku postępowania, jednak nie spowodowało rażącego naruszenia żadnego z przepisów, gdyż upływ czasu nie miał wpływu na prawidłowość ustaleń faktycznych zatwierdzonych podczas przeprowadzonej w dniu 15 lipca 1953r rozprawy, ani na podstawę określenia wysokości odszkodowania.

W ocenie sądu nie znajduje uzasadnienia również zarzut rażącego naruszenia przepisu § 9 ust. 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów oraz Ministrów Budownictwa i Finansów z dnia 29 grudnia 1950r. w sprawie trybu powoływania rzeczoznawców w postępowaniu ustalającym odszkodowanie za nieruchomości, wywłaszczone dla realizacji narodowych planów gospodarczych, zgodnie z którym wyłączeniu z postępowania podlegał rzeczoznawca, jeżeli pomiędzy nim, a stroną lub jej zastępcą albo pełnomocnikiem zachodził stosunek tego rodzaju, że mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności rzeczoznawcy. W ocenie sądu okoliczność, że rzeczoznawca sporządzający operat szacunkowy będący podstawą ustalenia odszkodowania, był pracownikiem organu prowadzącego postępowanie wywłaszczeniowe tj. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. i jako pracownik organu przewodniczył rozprawie administracyjnej wywłaszczeniowo – odszkodowawczej nie stwarza podstaw do podważenia bezstronności tej osoby, jako rzeczoznawcy, gdyż stosunek który mógłby wywoływać tego rodzaju wątpliwości musiałby wiązać biegłego ze stroną postępowania, a nie organem. Stroną postępowania był Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej. G. więc więzy służbowe łączyły rzeczoznawcę z tym podmiotem, który był wnioskodawcą w przedmiotowej sprawie, zapewne istniałyby podstawy do rozważenia ewentualnej zasadności wyłączenia biegłego w postępowaniu. Nie stanowi wystarczającej przesłanki do odmiennej oceny okoliczność, że również organ wywłaszczeniowy, którego pracownikiem był rzeczoznawca, także działał w imieniu Skarbu Państwa. Tego rodzaju stanowisko musiałoby w praktyce prowadzić do wyłączenia każdego rzeczoznawcy w postępowaniu wywłaszczeniowym i odszkodowawczym z udziałem Skarbu Państwa, bowiem rzeczoznawcą zgodnie z w/w rozporządzeniem mogła być wyłącznie osoba wpisana na listę Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, który to organ wyznaczał co najmniej ¼ kandydatów.

Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.