Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 873/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 21 ust.1 -3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: art.151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.),, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Gabriela Porzezińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 r. sprawy ze skargi W."O." w G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 22 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Do Biura Powiatu K. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa złożono w imieniu W. "O" (dalej zwanego Stroną, Wnioskodawcą bądź Skarżącym) wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010. Wniosek obejmował realizację Pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) na jednej działce rolnej o powierzchni 9,40 ha. W oparciu o powyższy wniosek Kierownik Biura Powiatu K. Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Kierownik ARiMR) - decyzją nr [...] z dnia [...] r. - przyznał Stronie płatności rolnośrodowiskowe na rok 2010 do wariantu i powierzchni zgodnych z wnioskiem. Decyzja została doręczona w dniu [...]r. Pomoc w kwocie [...] PLN przekazano w dniu [...]r. na rachunek wskazany przez Wnioskodawcę.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 3) w zw. z § 2 ust. 2 obowiązującego ówcześnie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.) - dalej zwanego "rozporządzeniem PRŚ 2009", z dniem 15 marca 2010r. Strona rozpoczęła realizację 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie objętym powyższym wnioskiem.

Mając na uwadze spełnienie warunków otrzymania płatności m.in.: § 2 ust. 1 rozporządzenia PRŚ 2009 oraz zgodnie z zapisami zawartymi w części IX wniosku (oświadczenia i zobowiązania), reprezentant Podmiotu W. "O." oświadczył, m. in., że:

- znane są mu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności,

- posiada aktualny plan działalności rolnośrodowiskowej,

- jest świadom konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego,

oraz, zobowiązał się do:

- niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w szczególności gdy zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego,

- utrzymywania wszystkich gruntów rolnych zgodnie z normami oraz przestrzegania wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności,

- prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej w gospodarstwie rolnym,

- realizacji 5-Ietniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

W dniu 16 maja 2011 r. Strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2011, analogicznie jak w roku poprzednim deklarując realizację programu rolnośrodowiskowego w wariancie 2.10 na jednej działce rolnej o areale 9,40 ha. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku Kierownik ARiMR wydał w dniu [...]r. decyzję nr [...], na mocy której przyznał Stronie wsparcie rolnośrodowiskowe na rok 2011 w kwocie [...] PLN. Decyzja została doręczona w dniu [...]r. Płatność zrealizowano dnia 30 kwietnia 2012r.

W dniu 7 maja 2012r. do Biura Powiatu Koszalińskiego ARiMR wpłynął wniosek Strony o przyznanie trzeciej rocznej płatności rolnośrodowiskowej, podobnie jak w latach poprzednich do jednej działki rolnej o powierzchni 9,40 ha, na której realizowany miał być Pakiet 2 – Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania). Na podstawie wniosku, Kierownik ARiMR - decyzją nr [...] z dnia [...]r. - przyznał Stronie płatności rolnośrodowiskowe na rok 2012 do wariantu i powierzchni odpowiadających wnioskowi Strony. Rozstrzygnięcie powyższe doręczono dnia [...]r. Pomoc w kwocie [...] PLN wypłacono w dniu [...]r.

Dnia 15 maja 2013r. Strona złożyła kolejny wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych, deklarując jedną działkę rolną o areale 9,40 ha w Pakiecie 2. Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania).

W okresie pomiędzy 24 października a 6 listopada 2013r. na gruntach Strony przeprowadzona została kontrola. Inspektorzy ARiMR, w odniesieniu do działki, na której realizowany miał być program rolnośrodowiskowy, stwierdzili następujące uchybienia:

1. Zawyżoną deklarację powierzchni uprawy, w stosunku do jej faktycznego rozmiaru o 0,66 ha (zmierzono 8,74 ha wobec zadeklarowanych 9,40 ha).

2. Nie wszystkie uprawiane drzewa były ukorzenione i spełniały wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego.

3. Na plantacji znajdowały się 603 sztuki drzewek spełniających normy, w sytuacji gdy minimalna obsada drzew dla powierzchni stwierdzonej (8,74 ha) z zastosowaniem 5% tolerancji wynosiła 1040 drzewek.

[...] r., po rozpatrzeniu powyższego wniosku Strony i z uwzględnieniem dowodu, jakim jest raport z kontroli na miejscu, Kierownik ARiMR wydał decyzję nr [...], na mocy której odmówił przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2013. Podstawą dla wydania takiego rozstrzygnięcia były wskazane powyżej ustalenia poczynione w toku kontroli na miejscu, przeprowadzonej na gruntach Strony. Decyzja powyższa została doręczona tego samego dnia tj. [...] r. Nie zostało od niej złożone odwołanie i ma ona charakter decyzji ostatecznej w rozumieniu przepisów postępowania administracyjnego.

W efekcie również dnia [...]r. Kierownik ARiMR wszczął postępowanie w sprawie ustalenia Stronie kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych z wniosków za lata 2010-12.

W dniu [...]r. Kierownik ARiMR wydał decyzję nr [...], na mocy której ustalił Stronie kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych w łącznej wysokości [...] PLN.

W dniu [...].r. złożone zostało odwołanie od powyższej decyzji.

Na skutek powyższego odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej Dyrektor ARiMR) decyzją nr [...] z dnia [....]r. uchylił zaskarżoną decyzje i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W dniu [...]r. Kierownik ARiMR wydał decyzję nr [...], na mocy której ponownie ustalił W. "O" kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012 w łącznej wysokości [...] PLN.

Rozstrzygnięcie to organ oparł o nieprawidłowości ustalone we wcześniej przywoływanej, własnej decyzji ostatecznej z dnia [...] r., polegające na:

1. pomniejszeniu powierzchni objętej programem o 0,66 ha w stosunku do wielkości zobowiązania podjętego w roku 2010,

2. niedotrzymaniu minimalnej obsady drzew na hektar,

3. obecności na plantacji drzewek nie spełniających odnośnych wymagań w zakresie wysokości.

Wymienione powyżej nieprawidłowości organ I instancji uznał - odpowiednio - za naruszenie regulacji:

1. § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. poz. 361 ze zm.), dalej "rozporządzenie PRŚ 2013",

2. § 9 ust. 2 pkt 3 lit 1 rozporządzenia PRŚ 2009,

3. § 39 ust. 1 rozporządzenia PRŚ 2013.

Stwierdziwszy powyższe, Kierownik ARiMR wskazał, iż z zaistnieniem wskazanych naruszeń przywołane regulacje wiążą konieczność odmowy przyznania płatności oraz - w oparciu o regulację art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (zwanego dalej "rozporządzeniem Nr 65/2011"; Dz. Urz. WE nr L 25 z 28 stycznia 2011r. ze zm.) - zwrotu kwot już wypłaconych. Decyzja została doręczona w dniu [...]r.

W dniu 13 stycznia 2015r. (data stempla pocztowego) Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji.

W jego treści Strona wskazała, iż stwierdzone pomniejszenie obszaru użytkowanego rolniczo w stosunku do wielkości zobowiązania rolnośrodowiskowego może być wynikiem awarii urządzenia wykorzystywanego do pomiarów, jako że wcześniejsze pomiary dokonywane różnymi aparatami GPS nigdy nie wskazywały na braki tego rodzaju. Jednocześnie podniosła, iż wnosiła o przeprowadzenie dodatkowego pomiaru. W odniesieniu do zarzutów organu I instancji, dotyczących niedotrzymania wymogów przewidzianych dla realizowanego wariantu w przepisach krajowych, reprezentant Strony podniósł, iż przyczyną, dla której część nasadzeń (379 sztuk) nie spełniała wymogu minimalnej wysokości, było zgryzienie przez zwierzynę leśną, zaś brak pozostałych 60 sztuk to skutek wyrwania sadzonek przez jelenie. Jednocześnie wskazał, iż Strona dołożyła starań, by plantacja była należycie zabezpieczona przed dziką zwierzyną. Ponadto w piśmie Strony wskazano, że o szkodach łowieckich reprezentant koła dowiedział się dopiero od Kierownika ARiMR w dniu [...]r. W związku z tym chciał od razu złożyć pismo informujące o zaistnieniu przejawu siły wyższej, jednakże w Biurze odmówiono możliwości złożenia takiego dokumentu, informując o tym, że jest już na dokonanie tej czynności za późno, mimo iż termin ten wynosi 10 dni od momentu, w którym rolnik dowiedział się o zaistniałej sytuacji.

Dyrektor ARMiR decyzją z dnia [...] r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji co do kwoty nienależnie pobranych przez Stronę płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012 w łącznej wysokości [...] PLN

Na powyższą decyzję Dyrektora ARMiR Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając jej

1) Naruszenie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r o systemie oceny zgodności w z w. z art. 8 ust. 2 a ustawy z dnia 11 maja 2001r. prawo o miarach

2) Nieprawidłowe zastosowanie przepisów Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013, które to przepisy na mocy § 46 w zw. z § 58 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013, nie maja zastosowania do spraw nie wszczętych do dnia 15 marca 2013 r.

3) Naruszenie zasady lex retro non agit poprzez zastosowanie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 w zakresie materialnoprawnym do stanów faktycznych powstałych przed dniem wejścia w życia tego przepisu,

4) naruszenie § 39 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013,

5) nieprawidłowe zastosowanie art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. oraz § 39 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 w zw. z art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności w zw. z art. 45 i 44 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) dalej zwanego k.p.a., w zw. z art. 33 ust. 2 ustawy prawo łowieckie

6) Naruszenie art. 7,8,9, 10 i 11 k.p.a.

7) naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a

W treści skargi Strona wskazała, że urządzenie GPS użyte do pomiarów powierzchni objętej pomiarem winno zostać opisane co do nr seryjnego oraz wskazania certyfikatu zgodności. Zasadą wyrażoną w art. 8 ustawy prawo o miarach jest bowiem to, iż urządzenia służące do wyliczenia opłat, podatków i innych należności budżetowych oraz ustalaniu upustów, kar umownych, wynagrodzeń i odszkodowań winny podlegać prawnej kontroli metrologicznej.

Nadto zarzucono, że wydając decyzję dotyczącą zwrotu dopłat pobranych w latach 2011, 2012 i 2013 organ oparł się na przepisach naprzemiennie rozporządzenia RPŚ 2009 i 2013.

Strona wskazała też, iż w dniu 18 lutego 2014r poinformowała organ o wystąpieniu szkód, jako działaniu siły wyższej, lecz uniemożliwiono jej formalne zgłoszenie, czy też błędnie pouczono ją o bezskuteczności takiego zgłoszenia wobec rzekomego upływu terminu na powołania się na siłę wyższą.

Według Strony raport pokontrolny, wbrew stanowisku organów nie został doręczony stronie. Strona jest kołem łowieckim, które zgodnie z art. 33 ust. 2 prawa łowieckiego posiada osobowość prawną. Wskazanie w ewidencji producentów adresu dla doręczeń nie zmienia tego faktu. W stosunku zatem do strony zdaniem skarżącego nie można skutecznie doręczyć korespondencji zastępczo w trybie art. 43 k.p.a. a więc do rąk dorosłego domownika, gdyż osoba prawna nie posiada domowników, nawet dorosłych. Z powyższych względów doręczenie korespondencji adresowanej do członków zarządu i odebranych przez dorosłych domowników, a nie przez osoby upoważnione, o których mowa w art. 45 k.p.a., uznać należy zdaniem skarżącego za nieskuteczne.

Ponadto wg Strony termin na powołanie się na siłę wyższą nie rozpoczął biegu od dnia 16 grudnia 2013r, a przedstawiciel strony składający zgłoszenie powołujące się na siłę wyższą został w sposób nieprawidłowy pouczony przez pracowników organu

Nadto zdaniem Strony sama wiedza o braku nasadzeń, czy też ich niedostatecznej wysokości nie jest tożsama z wiedzą strony o tym, iż jest to skutkiem siły wyższej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARMiR wniósł o oddalenie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji. Oznacza to, że sądowa kontrola ostatecznej decyzji administracyjnej polega na badaniu jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego.

Kwestia ustalenia nienależnych lub nadmiernie pobranych środków publicznych przez rolnika jest indywidualną sprawą administracyjną rozstrzyganą w postępowaniu administracyjnym według przepisów k.p.a.. Stosownie do dyspozycji przepisu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173) do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji wydawanych przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy tejże ustawy stanowią inaczej. Według art. 21 ust. 2 tej ustawy w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się. Powyższe zasady stanowią powtórzenie reguł zawartych w k.p.a, z zaznaczeniem wszakże ich pewnej odrębności. Pierwszą z nich jest zasada praworządności, którą odzwierciedlają postanowienia art. 7 k.p.a. Według zaś reguły drugiej, organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Warto tu przypomnieć, że druga z zasad została ograniczona w stosunku do ogólnej reguły ujętej w art. 77 § 1 k.p.a., ponieważ na organ został nałożony obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, jednakże bez zobowiązania tego organu do podejmowania z urzędu wszelkiej inicjatywy co do zebrania materiału dowodowego. Wprowadzenie takiego uregulowania nie może pozostać bez związku z zasadą rozłożenia ciężaru dowodu. Rozwiązania przyjęte w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazują, że to strona musi wykazywać się wzmożoną aktywnością w gromadzeniu oraz przedstawianiu dowodów i nie może oczekiwać, że organ prowadzący postępowanie będzie z urzędu podejmował wszelkie środki dowodowe niezbędne do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Jak stanowi art. 21 ust. 3 ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Takie ograniczenie wynika z charakteru przyznawanych środków, które są przyznawane bezzwrotnie, jeśli beneficjenci zrealizują warunki pomocy. Z tych względów ich sytuacja prawa nie może być oceniania przez ten sam pryzmat, co adresata aktu lub czynności administracyjnej realizowanego w zakresie imperium państwa.

Pomoc finansowa w postaci płatności rolnośrodowiskowej z udziałem środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przewidziana była w ramach realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich określonego w art. 15 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE z 2005 r., Nr L 277, s. 1). Ogólne zasady określone w rozporządzeniu Rady zostały uszczegółowione w rozporządzeniach wykonawczych. Z punktu widzenia problemów występujących w badanej sprawie należy zwrócić uwagę na obowiązujące do 1 stycznia 2011 r. rozporządzenie Komisji nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r., ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE, seria L, nr 368, s. 74, ze zm.). Z kolei, od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2014 r. obowiązywało rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE, seria L, nr 25, s. 8, ze zm.). Wskazać należy też na treść rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, rozporządzenia delegowanego Komisji (WE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności.

Na gruncie regulacji krajowych warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania tej pomocy określa wskazana wyżej ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, dalej w skrócie "u.w.r.o.w." .

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 14 u.w.r.o.w., realizacja Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich obejmuje między innymi działanie "Program rolnośrodowiskowy". Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, pomoc jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Wnioskodawca zatem sam określa treść swojego żądania, a decyzję w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej organ ARiMR wydaje w oparciu o dane podmiotowe i przedmiotowe podane we wniosku.

Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" określają rozporządzenia wykonawcze wydane na podstawie art. 29 u.w.r.o.w. W odniesieniu do płatności za rok 2010, 2011 i 2012 obowiązywało rozporządzenie PRŚ 2009, zaś od 15 marca 2013 r. obowiązuje rozporządzenie PRS 2013 .

Zgodnie z § 50 ww. rozporządzenia, rolnik który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., w zakresie m. in wariantu dziewiątego, dziesiątego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne (tj. wariantu 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) i wariantu 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (dla których zakończono okres przestawiania) , może kontynuować realizację tego zobowiązania, zgodnie z wymogami określonym dla tego wariantu w przepisach rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r.

Z obydwu rozporządzeń wynika, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, który obok innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej, realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005, obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych, a ponadto jeżeli rolnik spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu (§ 2 ust. 1 pkt 3 i 4 rozporządzeń z 2009 i 2013 r.)

Należy ponownie wskazać, że mając na uwadze spełnienie warunków otrzymania płatności, składając wnioski o przyznanie płatności, Wnioskodawca oświadczył, iż :

- znane są mu zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności,

- posiada aktualny plan działalności rolnośrodowiskowej,

- jest świadom konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego

oraz, że zobowiązał się do:

- niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności łub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, o każdej zmianie, która nastąpi w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności lub pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności, w szczególności gdy zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego,

- utrzymywania wszystkich gruntów rolnych zgodnie z normami oraz przestrzegania wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności,

- prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej w gospodarstwie rolnym,

- realizacji 5-Ietniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Jak wskazano w treści decyzji, termin realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego w zakresie objętym powyższym wnioskiem Strona rozpoczęła z dniem 15 marca 2010r. Oznacza to, że była zobowiązana je realizować w latach za które przyznano jej płatność rolnośrodowiskową tj. 2010,2011,2012, ale także w roku w którym przyznania płatności rolnośrodowiskowych jej odmówiono tj. w roku 2013. Sąd zauważa, że po złożeniu wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r. w okresie pomiędzy 24 października a 6 listopada 2013r. na gruntach Strony przeprowadzona została kontrola na miejscu. Inspektorzy ARiMR, w odniesieniu do działki, na której realizowany miał być program rolnośrodowiskowy, stwierdzili następujące uchybienia:

1. Zawyżoną deklarację powierzchni uprawy, w stosunku do jej faktycznego rozmiaru o 0,66 ha (zmierzono 8,74 ha wobec zadeklarowanych 9,40 ha).

2. Nie wszystkie uprawiane drzewa były ukorzenione i spełniały wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego.

3. Na plantacji znajdowały się 603 sztuki drzewek spełniających normy, w sytuacji gdy minimalna obsada drzew dla powierzchni stwierdzonej (8,74 ha) z zastosowaniem 5% tolerancji wynosiła 1040 drzewek.

[...]r., opierając się m.in. na treści raportu z kontroli na miejscu, Kierownik Biura Powiatu Koszalińskiego Agencji wydał decyzję nr [...], na mocy której odmówił Stronie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2013. Podstawą dla wydania takiego rozstrzygnięcia były wskazane powyżej ustalenia poczynione w toku kontroli na miejscu, przeprowadzonej na gruntach Strony. Od rozstrzygnięcia powyższego nie zostało złożone odwołanie i ma ono charakter decyzji ostatecznej w rozumieniu przepisów postępowania administracyjnego.

Oznacza to, że w sprawie została wydana decyzja ostateczna, która potwierdza, stwierdzone w raporcie nieprawidłowości, oraz fakt iż Strona nie wywiązała się z obowiązku przestrzegania 5-Ietniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Wskazana decyzja Kierownika ARiMR nr [...] z dnia [...]r. o odmowie przyznania Producentowi płatności rolnośrodowiskowej za 2013 rok jest dokumentem urzędowym w oparciu o który organy ustaliły, że w roku 2013 Strona nie dotrzymała zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Natomiast w postępowaniu będącym przedmiotem niniejszej skargi organy były zobowiązane jedynie do ustalenia, czy Strona pobrała nienależne lub nadmierne płatności w ramach realizacji Programu Rolnośrodowiskowego za lata 2010 - 2012.

Uchybienie któregokolwiek z warunków lub wymogów przyznania płatności rolnośrodowiskowej w kolejnym roku prowadzenia działalności rolnośrodowiskowej i niedotrzymanie zobowiązania rolnośrodowiskowego, oznacza nieprawidłowe wypłacenie kwot pomocy, których zwrotu jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedury. Uregulowanie w tym względzie zawierało zarówno rozporządzenie PRŚ 2009 w § 28 jak i rozporządzenie PRŚ 2013 w § 39.

Sąd zauważa, że postępowanie w zakresie ustalenia kwot nienależnie pobranych nie ma na celu weryfikacji decyzji wydanej w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2013 rok, poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia kwoty do zwrotu. ( por. też wyrok WSA w Szczecinie z dnia 9 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 528/15 )

Podnoszone natomiast w niniejszej sprawie zarzuty Strony skarżącej odnośnie prawidłowości dokonywanych pomiarów w kontroli dokonywanej w dniach pomiędzy 24 października a 6 listopada 2013r. na gruntach Strony, jak i kwestii związanych z prawidłowością doręczenia raportu kontrolnego, są w istocie zarzutami przeciw decyzji z dnia [...]r. o odmowie przyznania Stronie płatności rolnośrodowiskowej za 2013 rok. Strona winna była je podnieść w odwołaniu od wskazanej decyzji. Jak wynika z akt sprawy decyzja ta została doręczona osobiście w dniu 18.02.2014 r., co potwierdził na egzemplarzu decyzji R. L., a Strona mimo prawidłowego pouczenia nie odwołała się od niej i stała się ona decyzja ostateczną. Poprzez brak odwołania od decyzji o odmowie przyznania Stronie płatności rolnośrodowiskowej za 2013 rok przyznała ona, iż nie wywiązała się z obowiązku przestrzegania 5-Ietniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, co było podstawą do wszczęcia postepowania w niniejszej sprawie i wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności.

Analiza orzecznictwa wskazuje, że sądy administracyjne przyjmują jednolite stanowisko, że obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się z obowiązku stosowania określonych praktyk agrotechnicznych w jednym roku nie jest podstawą do uznania, że producent rolny wywiązał się z zobowiązania i może zatrzymać płatność dotyczącą tego roku. Wywiązanie się Strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego pięcioletniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków, zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego, w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz także skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2013 r., II GSK 714/12, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 listopada 2014 r., I SA/Bk 480/14, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 października 2014 r., III SA/Wr 417/14, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 kwietnia 2014 r., I SA/Rz 211/14, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 listopada 2014 r., I SA/Bk 480/14 – wszystkie przywołane w niniejszym rozstrzygnięciu wyroki dostępne są na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Co do zarzutu, że wydając decyzję dotyczącą zwrotu dopłat pobranych w latach 2011, 2012 i 2013 organ oparł się naprzemiennie na przepisach rozporządzenia PRŚ 2009 i 2013, to zgodzić należy się z organem, że kwestia ta została wyjaśniona w zaskarżonej decyzji. Trafnie wskazano w niej, że rozporządzenie PRŚ 2009, pod rządami którego Strona rozpoczęła realizację programu rolnośrodowiskowego, zostało uchylone przez rozporządzenie PRŚ 2013, jednakże ten ostatni akt prawny zawiera zapis w § 50 ust. 3, zgodnie z którym - w przypadku wniosków kontynuacyjnych - kwestia przestrzegania wymogów w zakresie wariantów sadowniczych pakietu rolnictwo ekologiczne rozstrzygana jest na bazie przepisów dotychczasowych. Stąd w zakresie pomniejszenia powierzchni w stosunku do wielkości zobowiązania organy ARiMR rozstrzygały w oparciu o przepisy rozporządzenia PRŚ 2013, zaś w zakresie naruszenia wymogów dla realizowanego wariantu sadowniczego - w oparciu o regulacje rozporządzenia PRŚ 2009.

Podkreślić należy także, iż w rozporządzeniu PRŚ 2009 znajdowała się (w § 28 ust. 2 pkt 1 lit. b) regulacja co do istoty analogiczna do zastosowanego w zaskarżonym rozstrzygnięciu unormowania § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia PRŚ 2013. Pomniejszenie areału w stosunku do wielkości zobowiązania było sankcjonowane zarówno na gruncie przepisów z 2009r., jak i ich odpowiedników z 2013r.

Natomiast co do zarzutu nieprawidłowego zastosowania w zaskarżonej decyzji art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 oraz § 39 rozporządzenia PRŚ z 2013 r. oraz w związku z art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności w zw. z art. 45 i 44 k.p.a. w zw. z art. 33 ust. 2 ustawy prawo łowieckie, należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23 grudnia 2006 r., str. 15, ze zm.) rozszerzoną przez § 45 rozporządzenia PRŚ 2013, rolnik jest zwolniony z obowiązku zwrotu pobranych płatności w przypadku wystąpienia co najmniej jednej z kategorii siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, które uniemożliwiły jemu wywiązanie się z podjętego zobowiązania. Zgodnie z treścią art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 "przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności".

Analiza akt sprawy wskazuje, iż Strona nie wykazała w sposób zgodny z powyższymi wymogami, że na jej gruntach objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym zaistniały zdarzenia tego rodzaju. Jakkolwiek bowiem w treści z pisma odwoławczego od decyzji nr [...], datowanego na [...]r., Strona wskazała na szkody wyrządzone przez zwierzynę płową, jako przyczynę braku minimalnej obsady drzew, to nie ulega wątpliwości, iż dokument ten został przedłożony z naruszeniem 10-dniowego terminu na dokonanie tej czynności, przewidzianego w art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006. Nawet bowiem gdyby przyjąć, że raport pokontrolny nie został prawidłowo doręczony stronie w grudniu 2013 r., to decyzja z dnia [...]r., nr [...], na mocy której Kierownik ARMIR odmówił przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2013 oparta na tym raporcie i zawierająca informacje z niego wynikające, została prawidłowo doręczona w tym samym dniu tj. [...] r. Jej odbiór pokwitował osobiście R. L. Zgłoszenie o szkodach w odwołaniu z dnia 17 marca 2014 r., a zatem niemal miesiąc po doręczeniu decyzji z dnia [...] r., niewątpliwie nastąpiło z uchybieniem 10 dniowego terminu na dokonanie wspomnianej czynności. Nadto niezależnie od powyższego podkreślić należy, że Wnioskodawca - mimo, iż powyższa regulacja wspólnotowa zawiera taki nakaz - nie przedłożył wraz z informacją o zaistnieniu szkód odpowiednich dowodów potwierdzających zaistnienie tego zdarzenia.

Nie zasługuje na uwzględnienie także argument o rzekomym zgłoszeniu szkód którego strona miała dokonać w dniu 18 lutego 2014 r. Jak wskazano wyżej, zgłoszenie takie winno nastąpić w formie pisemnej. Strona nie udowodniła aby uniemożliwiono jej dokonanie formalnego zgłoszenia w tym dniu, bądź błędnie pouczono ją o bezskuteczności takiego zgłoszenia. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o PROW, strona oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Co przy tym nadzwyczaj istotne, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Zważywszy na powyższe, to Wnioskodawca - dążąc do uchylenia się od negatywnych skutków stwierdzonych nieprawidłowości - winien był wykazać zaistnienie okoliczności, uzasadniających uwolnienie go od obowiązku dokonania zwrotu płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012, czego jednakże nie dokonał. Twierdzenia o uniemożliwieniu dokonania zgłoszenia bądź błędnym pouczeniu co do bezskuteczności zgłoszenia nie są bowiem poparte żadnymi dowodami. Sąd nie stwierdził zatem aby przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył przepisy postępowania.

Mając na uwadze powyższe, wobec braku stwierdzenia w sprawie uchybień procesowych, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jak i naruszeń przepisów prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.