Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 49/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 3 lit. a, art. 4 pkt 4, art. 97 ust. 1 i 4 , art. 87 ust. 1 pkt 1.
journal: Dz.U. 2007 nr 125 poz 874
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c.
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2013 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] października 2009 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego D. W. kwotę 2817 (dwa tysiące osiemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] października 2009 r. nr [...] nakładającą na D. W. - skarżącego w niniejszej sprawie karę pieniężną w wysokości 11500 zł za naruszenie przepisów transportu drogowego.

Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] października 2008 r. na drodze krajowej nr [...] w O. skontrolowano pojazd marki [...] nr rej. [...] wraz z przyczepą nr [...], którym kierował Z. W. W dniu kontroli wykonywany był przewóz rzeczy - dwóch łóżek solaryjnych z W. do odbiorcy w O., u którego miały być zamontowane. Podmiotem wykonującym ten przewóz był D. W. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą "[...]", gdyż on był podmiotem, który uzgodnił z odbiorcą przewożonego ładunku zarówno należność za ładunek, jak i za jego montaż. Przejazd ten został natomiast zrealizowany na prośbę skarżącego D. W. przez jego ojca Z. W., który nie był pracownikiem skarżącego. W chwili kontroli przedsiębiorca nie posiadał licencji uprawniającej do wykonywania transportu drogowego, co ustalono na podstawie informacji Urzędu Miejskiego w W. Nie okazał też wykresówek, ani zaświadczeń, o jakich mowa w art. 31 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców, dalej ustawa o czasie pracy (Dz. U. Nr 92/04 poz. 879 ze zm.), o nieprowadzeniu pojazdu dokumentujących jego aktywność lub jej brak w okresie od dnia [...] października 2008 r. do dnia kontroli. Z. W. wyjaśnił, że takich dokumentów nie posiada. Kontrolujący ustalili ponadto, że pojazd, którym wykonywano transport drogowy nie był wyposażony w urządzenie rejestrujące – tachograf. Masa całkowita zespołu pojazdów wynosiła 4000 kg, a kontrolowany pojazd nie podlegał wyłączeniu z zakresu stosowania Rozporządzenia (WE) Nr 561/2006. Z kontroli został sporządzony protokół kontroli nr [...].

[...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego na podstawie art. 92 ust. 1 pkt 2, 7 i 8, art. 92 ust. 4, art. 87 oraz art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm., dalej nazywaną "u.t.d.") oraz lp. 11.1 ust. 1 lit. a, lp. 1.7, lp. 1.4 załącznika do ustawy o transporcie drogowym, art. 2 ust. 1 pkt a) Rozporządzenia (WE) Nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniające rozporządzenia Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98, jak również uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820/85 (Dz. Urz. WE L 102/1 z dnia 11.4.2006 ze zm.), nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 5.500 zł za:

- wykonywanie przewozu na potrzeby własne z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty;

- wykonywanie przewozu drogowego pojazdem niewyposażonym w urządzenie rejestrujące;

- wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia.

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie.

Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] uchylił decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania wskazując, że organ I instancji powinien precyzyjnie i jednoznacznie ustalić, czy wykonywany w dniu kontroli przewóz drogowy faktycznie miał charakter przewozu na potrzeby własne, czy też był to raczej transport drogowy w rozumieniu ustawy o transporcie drogowym i czy nie miały miejsca inne naruszenia określone w załączniku do ustawy o transporcie drogowym.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. skarżący został powiadomiony o zmianie kwalifikacji prawnej czynu z wykonywania przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia (naruszenie określone w lp. 1.4 załącznika do u.t.d.) na naruszenie określone w lp. 1.1 załącznika do u.t.d., tj. wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji, z wyłączeniem taksówek.

[...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] października 2009 r. Nr [...], na podstawie art. 104 k.p.a., art. 4 pkt 1 i pkt 3 lit. a), art. 4 pkt 4 i pkt 6a, art. 5 ust. 1, art. 87 ust. 1 pkt 1, art. 92 ust. 1 pkt 2 i 8 u.t.d. oraz lp. 1.1, lp. 1.7, lp. 11.1 ust. 1 załącznika do u.t.d., art. 31 ust. 1, 2 i 2a ustawy o czasie pracy kierowców, art. 2 ust. 1 lit. a, art. 4 lit. a Rozporządzenia (WE) Nr 561/2006, nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 11.500 zł za:

- wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty (kara w wysokości 500 złotych);

- wykonywanie przewozu drogowego pojazdem niewyposażonym w urządzenie rejestrujące (kara w wysokości 3.000 złotych);

- wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji (kara w wysokości 8.000 złotych).

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wniósł o jej uchylenie. Wskazał, że z brzmienia art. 4 pkt 3 lit a) u.t.d. wynika, że przejazd musi być wykonywany przez przedsiębiorcę. Tymczasem, w dniu kontroli przewóz był wykonywany przez ojca skarżącego świadczącego nieodpłatną przysługę na rzecz osoby najbliższej. Strona podkreśliła, iż wykonywany w dniu kontroli przejazd nie miał charakteru zarobkowego. Zatem, posiadanie przez osobę, która nie jest zawodowym kierowcą, dokumentów w postaci wykresówek bądź zaświadczeń o nieprowadzeniu pojazdu było bezprzedmiotowe. Strona powołała się na wyłączenie określone w art. 3 lit. h Rozporządzenia Nr 561/2006. Skarżący wskazał, że incydentalnego przewozu łóżka nie można kwalifikować jako usługi transportowej.

Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Zdaniem organu odwoławczego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazywał, że w dniu kontroli strona nie wykonywała przewozu na potrzeby własne, lecz transport drogowy, którego wykonywanie wymagało uzyskania stosownej licencji. Organ wskazał, że warunkiem niezbędnym zakwalifikowania danego przewozu jako przewozu na potrzeby własne jest łączne spełnienie określonych w art. 4 pkt 4 lit a-d u.t.d. wymogów. W niniejszej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d., gdyż kierowca nie był pracownikiem skarżącego. Powyższe potwierdził sam skarżący, przesyłając w odpowiedzi na wezwanie organu oświadczenie z dnia [...] lipca 2009 r., iż Z. W., który w dniu kontroli kierował pojazdem nie był pracownikiem skarżącego.

Organ podkreślił, że przedsiębiorca nie jest ograniczony w wyborze formy zatrudnienia, lecz jeżeli chce skorzystać z przywilejów jakie przewidział ustawodawca dla podmiotów wykonujących przewozy na potrzeby własne, musi się zastosować do warunków postawionych dla tego rodzaju przewozów. W związku z tym, iż wykonywany w dniu kontroli przewóz nie spełnił wszystkich przesłanek określonych w art. 4 ust. 4 u.t.d. należało zakwalifikować go jako transport drogowy. Zgodnie bowiem z art. 4 pkt 3 u.t.d. każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4 wskazanego artykułu jest transportem drogowym.

W toku postępowania ustalono, iż przedsiębiorca w chwili kontroli nie posiadał licencji uprawniającej do wykonywania transportu drogowego. W piśmie z dnia [...] grudnia 2009 r. Urząd Miejski w W. przesłał informację, iż strona nie figuruje w ewidencji przedsiębiorców posiadających licencje na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy.

Jednocześnie pismem z dnia [...] lutego 2010 r. Biuro Obsługi Transportu Międzynarodowego przesłało informacje, że strona nie została zarejestrowana w bazie BOTM, co oznacza, że nie udzielono jej licencji na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego.

W tym stanie rzeczy Główny Inspektor Transportu Drogowego stwierdził, iż strona wykonywała transport drogowy bez wymaganej licencji, co na podstawie Ip. 1.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym sankcjonowane jest karą pieniężną w wysokości 8. 000 zł.

Za bezpodstawny został uznany argument strony jakoby brak było podstaw do nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego, bowiem przewóz realizowany był przez ojca skarżącego. Podmiotem wykonującym przewóz był bowiem skarżący, zaś Z. W. świadczył na jego rzecz wyłącznie usługę polegającą na kierowaniu pojazdem. O tym kto wykonuje przewóz drogowy decyduje to w czyim imieniu i na czyją rzecz taki przejazd jest realizowany. Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, w szczególności z zeznań kierowcy przesłuchanego w charakterze świadka wynika, że przejazd był realizowany na prośbę skarżącego D. W. – syna Z. W. Skarżący był podmiotem, który uzgodnił z odbiorcą przewożonego towaru zarówno należność za ładunek jak i za jego montaż. Organ zauważył, że w toku postępowania strona nie kwestionowała okoliczności, że kontrolowany przewóz był wykonywany w jej imieniu i na jej rzecz.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, iż kara za naruszenie określone w l.p. 1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym, została nałożona słusznie i zgodnie z prawem.

Zgodnie z art. 87 ust. 1 u.t.d., podczas przejazdu wykonywanego w ramach przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego z zastrzeżeniem ust. 4. jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, wypis z licencji, kartę opłaty drogowej, zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku oraz zaświadczenia albo oświadczenia, o którym mowa w art. 31 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców.

Zgodnie z art. 15 ust. 7 lit. a rozporządzenia Rady (EWG) Nr 3821/85 w związku z art. 26 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) Nr 561/2006, jeśli kierowca prowadzi pojazd wyposażony w urządzenie rejestrujące zgodnie z załącznikiem I, musi być w stanie okazać, na każde żądanie funkcjonariusza służb kontrolnych:

i) wykresówki obejmujące bieżący dzień i poprzednie 28 dni

ii) kartę kierowcy, jeśli ją posiada

iii) wszelkie zapisy odręczne i wydruki sporządzone w ciągu bieżącego dnia oraz poprzez 28 dni zgodnie z wymaganiami niniejszego rozporządzenia oraz rozporządzenia (WE) Nr 561/2006.

Jednocześnie stosownie do art. 31 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców, kierowca, który w określonych dniach nie prowadził pojazdu albo prowadził pojazd, do którego nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia (WE) Nr 561/2006, na żądanie osoby uprawnionej do przeprowadzenia kontroli przedstawia zaświadczenie, które powinno zawierać w szczególności następujące dane: imię i nazwisko kierowcy, okres, którego dotyczy wskazanie przyczyny nieposiadania wykresówek, o których mowa w art. 15 ust. 7 Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 3821/85, miejsce i data wystawienia, podpis pracodawcy.

Zgodnie z art. 31 ust. 2 cytowanej ustawy, zaświadczenie, o którym mowa w ust. 1 pracodawca wystawia i wręcza kierowcy przed rozpoczęciem przez kierowcę przewozu drogowego. W przypadku, gdy kierowca w określonych dniach nie prowadził pojazdu w trakcie wykonywania danego zadania przewozowego, pracodawca niezwłocznie wystawia i przekazuje zaświadczenie na żądanie osoby uprawnionej do przeprowadzenia kontroli.

Zgodnie z art. 31 ust. 2a ustawy o czasie pracy kierowców, w przypadku, gdy kierowca przebywał na zwolnieniu od pracy z powodu choroby, na urlopie wypoczynkowym lub gdy prowadził inny z zakresu stosowania rozporządzenia (WE) Nr 561/2006, podmiot wykonujący przewóz drogowy wystawia zaświadczenie, o którym mowa w ust. 1 na elektronicznym oraz przeznaczonym do druku formularzu, o którym mowa w decyzji Komisji nr 2007/230/WE z dnia 12 kwietnia 2007 r. w sprawie formularza dotyczącego przepisów socjalnych odnoszących się do działalności w transporcie drogowym (Dz. Urz. UE r. 99 z 14.04.2007. str. 14), a kierowca to zaświadczenie podpisuje. Natomiast treść art. 31 ust. 3 stanowi, że przepisy ust. 1-2 stosuje się odpowiednio do kierowcy niezatrudnionego przez przedsiębiorcę lecz wykonującego osobiście przewozy na jego rzecz oraz do przedsiębiorcy osobiście wykonującego przewozy drogowe, z tym że przedsiębiorca osobiście wykonujący przewozy drogowe przedkłada stosowne oświadczenie. Konsekwencją tego rozwiązania jest treść lp. 1.7. załącznika do u.t.d., który karą w wysokości 500 złotych sankcjonuje wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty.

W toku kontroli kierowca, co organ podkreślił, nie okazał na żądanie inspektorów wykresówek bądź zaświadczeń o nieprowadzeniu pojazdu dokumentujących jego aktywność lub jej brak w okresie od dnia [...] października

2008 r. do dnia kontroli. Przesłuchany w charakterze świadka kierowca wyjaśnił, że nie posiada wykresówek ani zaświadczeń za wskazany okres.

Organ odwoławczy podniósł, że obowiązek wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty jest spełniony tylko wówczas, gdy kierowca jest w stanie okazać te dokumenty na żądanie osób uprawnionych do kontroli. Za brak wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty odpowiada podmiot wykonujący przewóz, co wynika wprost z dyspozycji przepisu art. 87 ust. 3 u.t.d. Poprzez wyposażenie kierowcy w stosowne dokumenty należy rozumieć wydanie kierowcy dokumentów i zadbanie o to, aby zostały przez niego okazane podczas kontroli. W rozpatrywanej sprawie nie mogło, zdaniem organu, znaleźć zastosowania wyłączenie określone w art. 3 lit. h Rozporządzenia Nr 561/2006, gdyż odnosi się ono do przejazdów pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 7,5 tony używanych do niehandlowego przewozu rzeczy. Ponadto, organ odwoławczy wyjaśnił, iż sprostowanie wadliwego brzmienia polskiej wersji art. 3 lit h rozporządzenia (WE) Nr 561/2006 r. nastąpiło w dniu 26 lutego 2008 r., a zatem przed kontrolą, która miała miejsce w dniu [...] października 2008 r. Zatem, właściwe brzmienie tego przepisu powinno być na dzień kontroli znane stronie.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) 3821/85 urządzenie rejestrujące jest instalowane i użytkowane w tych pojazdach w Państwie Członkowskim, które są wykorzystywane do przewozu drogowego osób lub rzeczy, z wyłączeniem pojazdów, o których mowa w art. 3 rozporządzenia (WE) Nr 561/2006.

W dniu kontroli, jak wskazał organ, pojazd, którym wykonywano transport drogowy nie został wyposażony w urządzenie rejestrujące - tachograf. Powyższe zostało stwierdzone w protokole kontroli, który został podpisany bez zastrzeżeń przez kierowcę, który dodatkowo nadmienił, iż w przedmiotowym pojeździe nigdy nie było zainstalowanego tachografu. Masa całkowita zespołu pojazdów wynosiła 4000 kg, zaś kontrolowany pojazd nie podlegał wyłączeniom z zakresu stosowania Rozporządzenia (WE) Nr 561/2006. W tym stanie rzeczy, zdaniem organu odwoławczego, pojazd powinien być zgodnie z obowiązującymi przepisami wyposażony w urządzenie rejestrujące - tachograf. Prawidłowo więc została nałożona na skarżącego kara pieniężna w wysokości 3000 zł w związku z naruszeniem lp 11.1 ust. 1 lit. a załącznika do ustawy o transporcie drogowym.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie i zarzucił naruszenie:

- art. 4 pkt 4 u.t.d. poprzez przyjęcie, że strona nie wykonywała niezarobkowego przewozu drogowego - przewozu na potrzeby własne oraz przyjęcie, że ojciec przedsiębiorcy nie jest pracownikiem w rozumieniu w/w artykułu;

- art. 5 ust. 1 u.t.d. poprzez przyjęcie, że strona powinna uzyskać licencję na wykonywanie transportu drogowego pomimo, że przejazd drogowy stanowił niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne;

- art. 87 ust. 1 pkt 1 u.t.d. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że strona powinna posiadać dokumenty wymienione w tym przepisie, jako obligatoryjne przy wykonywaniu transportu drogowego pomimo, że skarżący wykonywał niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne;

- art. 92 ust. 1 i ust. 4 u.t.d. w zw. z Ip. 1.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym poprzez przyjęcie, że za brak licencji strona podlegała karze pieniężnej w wysokości 8.000 zł pomimo, że przejazd drogowy wykonywany przez stronę stanowił niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne;

- art. 92 ust. 1 i ust. 4 u.t.d. w zw. z lp. 1.7 załącznika do ustawy o transporcie drogowym poprzez przyjęcie, że za brak odpowiednich dokumentów strona podlega karze pieniężnej w wysokości 500 zł pomimo, że przejazd drogowy wykonywany przez stronę stanowił niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne;

- art. 92 ust. 1 i ust. 4 u.t.d. w zw. z lp. 11.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym poprzez przyjęcie, że z powodu braku odpowiednich urządzeń rejestrujących strona podlegała karze pieniężnej w wysokości 3.000 zł pomimo, że przejazd drogowy wykonywany przez stronę stanowił niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne;

- art. 31 ust. 1 i ust. 2 ustawy o czasie pracy kierowców oraz art. 2 ust. 1 lit. a, art. 4 lit. a rozporządzenia (WE) Nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady (EWG) poprzez niedostosowanie okoliczności branych pod uwagę przy wydawaniu decyzji do rzeczywistego stanu faktycznego;

- art. 139 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, wydaną na niekorzyść strony;

- art. 7 i 77 k.p.a. poprzez dokonanie niewłaściwej kwalifikacji prawnej czynu oraz błędne zastosowanie przepisów postępowania w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 października 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1201/10 oddalił skargę.

W ocenie Sądu istota sporu dotyczyła wyjaśnienia, czy skarżący w dniu kontroli faktycznie wykonywał niezarobkowy przewóz na potrzeby własne. Ponieważ nie było w sprawie wątpliwe, że skontrolowany pojazd prowadzony był przez ojca skarżącego, który nie był jego pracownikiem, nie została spełniona przesłanka wymieniona w art. 4 pkt 4 lit. a) u.t.d., warunkująca uznanie danego przewozu za niezarobkowy przewóz na potrzeby własne. Treść tego przepisu nie pozostawia bowiem wątpliwości, że intencją ustawodawcy było ograniczenie grona osób prowadzących pojazd, którym wykonywany jest przewóz na potrzeby własne, jedynie do samego przedsiębiorcy oraz zatrudnionych przez niego pracowników. Należało więc odwołać się do treści art. 4 pkt 3 u.t.d., zgodnie z którym każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4 art. 4 u.t.d. jest transportem drogowym, na podjęcie i wykonywanie którego przedsiębiorca musi legitymować się licencją, o czym stanowi art. 5 ust. 1 u.t.d. Ponieważ w chwili kontroli skarżący nie posiadał takiej licencji, naruszył również przepis art. 87 ust. 1 u.t.d., zgodnie z którym podczas wykonywania przewozu drogowego (wykonując transport drogowy) kierowca pojazdu samochodowego obowiązany jest mieć przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli między innymi wypis z licencji. Za chybiony Sąd uznał również zarzut skargi dotyczący naruszenia normy art. 92 ust. 1 i ust. 4 w zw. z lp. 11.1 załącznika do u.t.d. poprzez przyjęcie, że za brak odpowiednich urządzeń rejestrujących strona podlega karze pieniężnej w wysokości 3.000 zł. Sąd nie stwierdził również naruszenia zakazu reformationis in peius określonego w art. 139 k.p.a.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku.

Wyrokiem z dnia 11 października 2012 r. sygn. akt II GSK 1360/11 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji nie dostrzegł, że organy administracji z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 k.p.a. nie podjęły wszelkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Niedostatki przeprowadzonego przez organy administracji postępowania wyjaśniającego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy wiązały się przy tym ściśle z błędną wykładnią art. 4 pkt 3 i 4 u.t.d. i w konsekwencji niewłaściwym zastosowaniem art. 5 ust. 1 i art. 92 ust. 1 i 4 w zw. z lp. 1.1. załącznika do u.t.d. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego literalna i wąska wykładnia tego przepisu prowadzi do konsekwencji nie dających się pogodzić z wykładnią celowościową cytowanych przepisów. W przepisie art. 4 pkt 4 lit. a). u.t.d. chodzi bowiem o podkreślenie ścisłego związku pomiędzy danym przewozem, a działalnością przedsiębiorstwa, którego pełny wyraz oddaje określenie jako jednego z podstawowych warunków takiego przewozu, aby był on wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu II instancji uwzględniając taką wykładnię należy pod pojęciem przedsiębiorcy użytym w art. 4 pkt 4 lit. a). u.t.d. rozumieć także osobę będącą członkiem jego najbliższej rodziny, zwłaszcza jeżeli pozostaje z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym i prowadzi pojazd w jego zastępstwie, a zastępstwo takie ma charakter incydentalny, czy awaryjny. Jeżeli natomiast członek najbliższej rodziny nie pozostający z przedsiębiorcą w stosunku zatrudnienia, stale mu pomaga wykonując na jego rzecz, w ramach jego przedsiębiorstwa i przy użyciu jego pojazdów samochodowych przejazdy, o jakich mowa w art. 4 pkt 4 u.t.d., to należy rozważyć, czy nie jest on osobą współpracującą, o jakiej mowa w art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137/98 poz. 887 ze zm.), którą należy traktować jako pracownika, podlegającego z tytułu stałej współpracy obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu (art. 6 ust. 1 pkt 5 w/w ustawy). W obu przestawionych sytuacjach należałoby jednak kwalifikować przewóz, w czasie którego osoba najbliższa wobec przedsiębiorcy prowadzi pojazd samochodowy używany do przewozu, spełniającego kumulatywnie wszystkie pozostałe warunki, o jakich mowa w art. 4 pkt 4 u.t.d. - jako niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne.

Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej dot. naruszenia art. 5 ust. 1 u.t.d., art. 92 ust. 1 i ust. 4 w zw. z lp. 1.1 załącznika do u.t.d. stwierdził, że ponieważ były one konsekwencją błędnej wykładni art. 4 pkt 4 u.t.d., a prawidłowa wykładnia spowodowała konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku w celu dokonania niezbędnych ustaleń faktycznych, to odnoszenie się do nich przed dokonaniem jednoznacznych ustaleń i niewadliwej kwalifikacji przedmiotowego przewozu jest przedwczesne.

NSA uznał jednak za niezasadne zarzuty naruszenia art. 92 ust. 1 i 4 w zw. z lp. 1.7 i z lp. 11. 1 załącznika do u.t.d. Przewidziane w tych przepisach kary pieniężne nakładane są bowiem jak stwierdził, zarówno za wykonywanie transportu drogowego, jak i przewozu na potrzeby własne: z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty oraz pojazdem niewyposażonym w urządzenie rejestrujące.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270) dalej zwanej p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa została przekazana jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Sąd uwzględnił zatem ocenę prawną wyrażoną w ww. wyroku NSA i kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z zawartymi w wyroku wytycznymi uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja nosi bowiem znamiona wadliwości w postaci naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uzasadnia wyeliminowanie obu decyzji z obrotu prawnego.

Transport drogowy zgodnie z definicją zawartą w art. 4 pkt 3 lit. a). u.t.d. oznacza m. in. każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4. Według natomiast art. 4 pkt 4 u.t.d., niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne – to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:

a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,

b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,

c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,

d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.

Przytoczone przepisy określają przesłanki pozwalające na odróżnienie niezarobkowego przewozu drogowym, od jednej z postaci transportu drogowego nazywanej w doktrynie nieprawidłowym przewozem na potrzeby własne. Odnosząc te przesłanki do okoliczności niniejszej sprawy należy zauważyć, że przyczyną uznania przez organy administracji skontrolowanego w sprawie przewozu za transport drogowy w postaci nieprawidłowego przewozu na potrzeby własne, było uznanie, że niespełniony został jeden tylko z warunków przewozu na potrzeby własne określony w art. 4 pkt 4 lit. a). u.t.d. Przepis ten przewiduje, że jednym z kumulatywnych warunków przewozu na potrzeby własne jest, aby pojazd samochodowy używany do przewozu prowadzony był przez przedsiębiorcę lub jego pracownika.

Uwzględniając zawartą w ww. wyroku NSA wykładnię celowościową cytowanych przepisów przyjąć należy, że w przepisie art. 4 pkt 4 lit. a). u.t.d. chodzi o podkreślenie ścisłego związku pomiędzy danym przewozem, a działalnością przedsiębiorstwa, którego pełny wyraz oddaje określenie jako jednego z podstawowych warunków takiego przewozu, aby był on wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Pod pojęciem przedsiębiorcy użytym w art. 4 pkt 4 lit. a). u.t.d. rozumieć należy także osobę będącą członkiem jego najbliższej rodziny, zwłaszcza jeżeli pozostaje z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym i prowadzi pojazd w jego zastępstwie, a zastępstwo takie ma charakter incydentalny, czy awaryjny. Jeżeli natomiast członek najbliższej rodziny nie pozostający z przedsiębiorcą w stosunku zatrudnienia, stale mu pomaga wykonując na jego rzecz, w ramach jego przedsiębiorstwa i przy użyciu jego pojazdów samochodowych przejazdy, o jakich mowa w art. 4 pkt 4 u.t.d., to należy rozważyć, czy nie jest on osobą współpracującą, o jakiej mowa w art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137/98 poz. 887 ze zm.), którą należy traktować jako pracownika, podlegającego z tytułu stałej współpracy obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu (art. 6 ust. 1 pkt 5 w/w ustawy). W obu przestawionych sytuacjach, jak wskazał NSA w w/w wyroku należałoby jednak kwalifikować przewóz, w czasie którego osoba najbliższa wobec przedsiębiorcy prowadzi pojazd samochodowy używany do przewozu, spełniającego kumulatywnie wszystkie pozostałe warunki, o jakich mowa w art. 4 pkt 4 u.t.d. - jako niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne.

Organy zarówno I jak i II instancji nie podjęły jednak wszelkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w powyższym zakresie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a taki stan rzeczy skutkuje naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a. W szczególności, jak wskazywał NSA w ww. wyroku, nie została poddana właściwemu wyjaśnieniu, analizie i ocenie sytuacja faktyczna jaka zaistniała w sprawie, która wiąże się ze specyfiką wykonywanego przewozu. Specyfika ta polegała na tym, iż kierowcą był ojciec przedsiębiorcy, który zrealizował go na prośbę syna, a zatem osoby mogącej pozostawać we wspólnym gospodarstwie domowym, zaś czynność przewiezienia towaru mogła być wykonywana incydentalnie i w zastępstwie przedsiębiorcy. Dopiero zatem, dokonanie przez organ ustaleń co do charakteru, w jakim ojciec skarżącego prowadził pojazd samochodowy w czasie kontroli z dnia [...] października 2008 r., pozwoli na ocenę czy przewóz drogowy dokonany przez D. W. mógł być uznany za transport drogowy albo za niezarobkowy przewóz drogowy.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż zarzuty skargi w tej części są uzasadnione. Ponownie rozpoznając sprawę organ przeprowadzi zatem stosowne postępowanie w kierunku umożliwiającym poczynienie jednoznacznych ustaleń faktycznych w tym zakresie i dokonanie kwalifikacji przedmiotowego przewozu z uwzględnieniem powyższych wskazań.

Niezasadne natomiast były podnoszone w skardze dalsze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, gdyż, jak wskazał NSA w w/w wyroku bez względu na kwalifikację przedmiotowego przewozu jako transportu drogowego, czy też jako przewozu na potrzeby własne, wynikające z tych przepisów obowiązki są aktualne.

Przewidziane w art. 92 ust. 1 i 4 w zw. z lp. 1.7 i z lp. 11.1 załącznika do u.t.d. kary pieniężne nakładane są zarówno za wykonywanie transportu drogowego, jak i przewozu na potrzeby własne: z naruszeniem obowiązku wyposażenia kierowcy w odpowiednie dokumenty i pojazdem niewyposażonym w urządzenie rejestrujące.

NSA stwierdził nadto w w/w wyroku, że z uwagi na sprostowanie treści art. 3 lit. h) rozporządzenia(WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. (Dz. U. UE. L.06.102.1 ze zm.), co nastąpiło z dniem 26 lutego 2008 r. (Dz.U.UE.L.2008.51.27), a więc przed terminem kontroli przeprowadzonej w sprawie, skontrolowany w dniu [...] października 2008 r. przewóz nie był wyłączony spod działania tego rozporządzenia, gdyż został wykonany zespołem pojazdów używanym typowo do handlowego przewozu rzeczy. W dniu kontroli bowiem przewożone były łóżka solaryjne, stanowiące przedmiot działalności handlowej skarżącego. Nie mógł więc zostać uwzględniony zarzut naruszenia art. 87 ust. 1 pkt 1 u.t.d.

Nie doszło również do naruszenia art. 31 ust. 1 i 2 ustawy o czasie pracy oraz art. 2 ust. 1 lit. a), art. 4 lit. a), rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. Obowiązek wyposażania kierowców podczas wykonywania przewozu drogowego (w czym mieści się zarówno transport drogowy jak i niezarobkowy przewóz drogowy - art. 4 pkt 6a u.t.d.) w: zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku oraz zaświadczenie albo oświadczenie, o których mowa w art. 31 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 92. poz. 879, z 2005 r. Nr 180, poz. 1497 oraz z 2007 r. Nr 99, poz. 661), wynika, co podkreślił NSA z art. 87 ust. 1 u.t.d. Sankcja za niewywiązanie się z tego obowiązku wynika z kolei z art. 92 ust. 1 i 4 w zw. z Ip. 1.7. załącznika do u.t.d. i również dotyczy obu wspomnianych postaci przewozu drogowego. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, iż nie istnieje obowiązek rejestracji czasu pracy kierowców wykonujących niezarobkowy przewóz drogowy.

W tym stanie rzeczy Sąd uwzględniając z mocy art. 190 p.p.s.a. wskazania zawarte w w/wyroku NSA, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji, w pkt 2 po myśli art. 152 p.p.s.a. zaś o kosztach orzeczono mając na względzie art. 200 p.p.s.a.