Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 999/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2007-08-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Asesor WSA Irena Wesołowska, Protokolant Referent Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2007r. sprawy ze skargi Ireny B. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 września 2006 r., nr [...] w przedmiocie umorzenie postępowania w sprawie odmowy zwrotu kwoty wyegzekwowanej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 w zw. z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., oraz art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania I.B. uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] z dnia [...] odmawiające skarżącej zwrotu kwoty wyegzekwowanej w trakcie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Urząd Gminy i umorzył postępowanie w pierwszej instancji.

Podstawą rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej był następujący stan faktyczny:

Urząd Gminy będąc wierzycielem I.B. z tytułu podatku rolnego wystawił w dniu [...] tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...]. Na podstawie powyższych tytułów Naczelnik Urzędu Skarbowego jako organ egzekucyjny wszczął egzekucję z majątku zobowiązanej I.B. W toku egzekucji dokonano zajęcia przysługującej skarżącej wierzytelności wobec "A" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Dłużnik zajętej wierzytelności w dniu [...] przekazał organowi egzekucyjnemu kwotę [...] zł, którą to kwotę organ egzekucyjny częściowo zaliczył na poczet kosztów egzekucyjnych, w pozostałej zaś części przekazał wierzycielowi Urzędowi Gminy. Uzyskana kwota pozwoliła na zaspokojenie wierzytelności stwierdzonych tytułami wykonawczymi o numerach [...] i [...]. Postępowanie egzekucyjne toczące się na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] zostało umorzone postanowieniem z dnia [...] r.

Pismem z dnia 28 czerwca 2006 r. I.B. złożyła wniosek do Naczelnika Urzędu Skarbowego domagając się zwrotu kwoty wyegzekwowanej na rzecz wierzyciela w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie w.w tytułów wykonawczych.

Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił zwrotu wyegzekwowanej kwoty. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że postępowanie egzekucyjne prowadzone było zgodnie z przepisami, a uzyskane kwoty po potrąceniu kosztów egzekucyjnych przekazane zostały wierzycielowi.

Po rozpatrzeniu odwołania I.B. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] uchylił postanowienie organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie w pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości domagania się przez dłużnika od organu egzekucyjnego zwrotu wyegzekwowanej należności, która została przekazana wierzycielowi. Nie ma zatem normy kompetencyjnej, która upoważniałaby organ egzekucyjny do wydania indywidualnego aktu administracyjnego nakładającego na wierzyciela obowiązek zwrotu zobowiązanemu wyegzekwowanego wcześniej od niego świadczenia. Tym samym nie można w trybie postępowania administracyjnego, poprzez podjęcie aktu władczego przez organ egzekucyjny, zobligować wierzyciela do zwrotu świadczenia zobowiązanej. Organ odwoławczy stwierdził zatem, że skoro sprawa zwrotu skarżącej świadczenia uprzednio wyegzekwowanego na rzecz wierzyciela nie podlega trybowi administracyjno-prawnemu, zatem tak sformułowany wniosek zobowiązanej nie mógł być objęty merytorycznym rozstrzygnięciem w postępowaniu administracyjnym. Ponieważ ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie daje podstaw do rozpoznania wniosku skarżącej, postępowanie wszczęte na jego podstawie powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe.

Na zakończenie organ odwoławczy wskazał, że jeśli skarżąca uważa, że wyegzekwowanie od niej świadczenia na rzecz wierzyciela nastąpiło wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej, to odszkodowania za szkody wyrządzone wskutek takiego postępowania może dochodzić od organu egzekucyjnego lub wierzyciela na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego – stosownie do art. 168b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W skardze na powyższą decyzję Dyrektora Izby Skarbowej I.B. wniosła o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ egzekucyjny nie poinformował skarżącej o przekazaniu wyegzekwowanej kwoty Urzędowi Gminy. Taką informację skarżąca uzyskała dopiero w dniu 19 października 2006 r., w odpowiedzi na jej pismo. Zdaniem skarżącej Naczelnik Urzędu Skarbowego nie miał w 1999 roku prawa do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie dotyczącym egzekucji podatków rolnych, nie mógł też wyegzekwowanych kwot przekazywać "w dalsze ręce".

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Odnosząc się do zarzutów skargi Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że część wyegzekwowanej od skarżącej kwoty [...] zł została zaliczona na pokrycie kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 64 § 1 zd. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu obowiązującym przed zmianą dokonaną z dniem 30 listopada 2001 r. ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 125, poz. 1368) – opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają co do zasady zobowiązanego. Analogiczne uregulowanie zawarte jest w aktualnie obowiązującym art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W obu przepisach przewidziano wyjątki od zasady obciążania zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego stanowiąc, iż organ egzekucyjny powinien zwrócić zobowiązanemu pobrane koszty egzekucyjne jeśli okaże się, że egzekucja została wszczęta i prowadzona niezgodnie z prawem. Organ odwoławczy podkreślił, że prawidłowość wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego była przedmiotem badania w związku ze zgłoszonymi przez skarżącą zarzutami. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione [...], które to postanowienie zostało utrzymane w mocy przez Izbę Skarbową postanowieniem z dnia [...]. Ponadto skarżąca nie zwracała się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a" – stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 P.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie legalnością działań organu administracji oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko do zarzutów i wniosków skargi.

Oceniając zaskarżoną decyzję organu odwoławczego z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ona ani prawa materialnego, ani procesowego w sposób, który mógłby stanowić podstawę do jej uchylenia bądź stwierdzenia nieważności.

Naczelnik Urzędu Skarbowego przeprowadził w 1999 roku wobec I.B. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Urząd Gminy, będącego wierzycielem skarżącej z tytułu podatku rolnego. W wyniku podjętych czynności egzekucyjnych wyegzekwowano kwotę [...] zł, która częściowo poryła koszty egzekucyjne, a w pozostałej części została przekazana wierzycielowi na zaspokojenie dochodzonej przez niego należności pieniężnej.

I.B. zwróciła się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zwrot wyegzekwowanej kwoty jako świadczenia nienależnego.

Wskazać należy, że ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 z późn. zm.) reguluje w sposób kompleksowy postępowanie egzekucyjne, w tym środki stosowane przez organy administracji rządowej i organy samorządu terytorialnego w celu doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków pieniężnych bądź niepieniężnych, a także prawa i obowiązki stron tego postępowania. Ustawa przewiduje środki prawne, za pomocą których zobowiązany może bronić się przed naruszającą jego prawa egzekucją. Środkami takimi są np. zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 ustawy), w ramach których można podnosić m.in. kwestie nieistnienia obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym, jak też niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego (art. 54 cyt. ustawy) oraz zażalenie m.in. na postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Wskazać należy, iż wniosek skarżącej o zwrot wyegzekwowanej kwoty skierowany do organu egzekucyjnego nie należy do żadnego ze środków prawnych przewidzianych w cytowanej ustawie. Brak jest zatem w cytowanej ustawie podstawy prawnej do żądania od organu egzekucyjnego zwrotu wyegzekwowanej przez niego należności. Podkreślić należy, że skarżąca w toku postępowania egzekucyjnego złożyła zarzuty, które jednak zostały uznane za nieuzasadnione postanowieniem Urzędu Skarbowego z dnia [...], utrzymanym w mocy postanowieniem Izby Skarbowej z dnia [...]. Konsekwencją niewniesienia zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego bądź jego nieuwzględnienia (po ewentualnym wyczerpaniu trybu odwoławczego) jest obowiązek zobowiązanego zapłaty należności stwierdzonych tytułem wykonawczym oraz należnych opłat za czynności egzekucyjne oraz wydatków związanych z postępowaniem egzekucyjnym. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 30 października 1998 r. w sprawie o sygn. akt I SA/GD 1282/96, dostępny w bazie LexPolonica pod nr 340016).

Nie oznacza to oczywiście, że skarżąca pozbawiona jest jakichkolwiek środków obrony swych praw. Jeżeli bowiem skarżąca uważa, że organ egzekucyjny wszczął i prowadził względem niej postępowanie egzekucyjne w sposób niezgodny z prawem, może domagać się przed sądem powszechnym od organu egzekucyjnego bądź wierzyciela odszkodowania za poniesione szkody na postawie przepisów Kodeksu cywilnego (Ustawa z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 – Kodeks cywilny, Dz.U.1964 r., Nr 16, poz. 93) – stosownie do art. 168b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jest to jednak sprawa cywilna, której rozstrzygnięcie nie leży w gestii organów administracji rządowej.

Słusznie zatem wskazał Dyrektor Izby Skarbowej, że skoro wniosek skarżącej nie mógł zostać rozstrzygnięty na gruncie obowiązującego prawa administracyjnego, postępowanie wszczęte na podstawie tego wniosku powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, postępowanie staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa indywidualna nie podlegała i nie podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej (np. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 1990 r., II SA 1240/89, ONSA 1990, nr 1, poz. 16, w którym stwierdzono, że: "Jeżeli żądanie strony (art. 61 § 1 k.p.a.) nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji, postępowanie administracyjne wszczęte takim żądaniem, jako bezprzedmiotowe, powinno ulec umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., bez względu na przyczyny, z powodu których strona wystąpiła z odnośnym wnioskiem".

Zarzuty podnoszone przez skarżącą dotyczące przebiegu postępowania egzekucyjnego, dotyczące niepoinformowania jej przez organ egzekucyjny o przekazaniu wyegzekwowanej kwoty wierzycielowi, czy też dotyczące braku właściwości rzeczowej organu egzekucyjnego nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia, albowiem jak już podniesiono rozstrzygana sprawa nie jest sprawą administracyjną. Są to natomiast okoliczności, które skarżąca może podnosić przed sądem powszechnym w ewentualnym procesie o odszkodowanie. Jedynie na marginesie rozważań można wskazać, że wbrew twierdzeniom skarżącej należności z tytułu podatku rolnego podlegały egzekucji w trybie administracyjnej na podstawie art. 2 § 1 pkt. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym w dacie wszczęcia i prowadzenia egzekucji w zw. z art. 2 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 8, poz. 60 z 2005r. z późn. zm) w zw. z art. 3 ust. 1 pkt. b ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2003 (Dz.U. z 1998 r., Nr 150, poz. 983).

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), oddalił skargę.