Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 1013/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-03-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./ Asesor WSA Jacek Boratyn Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska Protokolant sekr. sąd. Karolina Dźwierzyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. sprawy ze skargi B.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od marca 2009 roku do września 2009 roku oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 1013/18

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 roku nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne - za okres od 04.2009r. do 09.2009r. w łącznej kwocie 4118,13 zł; ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 03.2009r. do 09.2009r. w łącznej kwocie 2513,40 zł; na Fundusz Pracy - za okres od 04.2009r. do 09.2009r. w łącznej kwocie 290,50 zł.

Jak wynika z akt sprawy, B. W. w piśmie z dnia 5.04.2017r. zwróciła się z wnioskiem o umorzenie składek wynikających ze zgłoszonego obowiązku ubezpieczeń z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

ZUS decyzją z dnia [...].06.2017r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu ww. składek. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...].08.2017r. nr [...], na którą B. W. złożyła skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 16.11.2017r. uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 4.08.2017r. oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2.06,2017r. W związku z powyższym, sprawa z wniosku z dnia 5.04.2017r. podlegała ponownemu rozpatrzeniu.

Analizując przedstawione we wniosku okoliczności oraz zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy w oparciu o przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, określone w art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 1778 ze zm., dalej u.s.u.s. ), a także w § 3 w rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365) Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przedstawione przez Wnioskodawczynię argumenty nie przemawiają za umorzeniem należności z tytułu składek.

Organ ustalił, że Wnioskodawczyni jest współwłaścicielem w ½ z byłym mężem nieruchomości oznaczonej księgą wieczystą KW [...], stanowiącej lokal niemieszkalny, garaż o powierzchni 17,4000m2. Na majątku tym Zakład dokonał zabezpieczenia. W formularzu "oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej która nie prowadzi działalności gospodarczej" Strona wskazała, że nie posiada środków transportu. W związku z tym argument zawarty we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległości z dnia 27.06.2017r., że "garaż jest mi niezbędny do zaspokojenia potrzeb rodziny w zakresie komunikacji utrzymania przestarzałego środka transportu" jest nieaktualny. W związku z tym ZUS uznał, że Wnioskodawczyni może sprzedać współudział w nieruchomości celem zaspokojenia nieopłaconych należności z tytułu składek wynikających ze zgłoszonego obowiązku ubezpieczeń z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.

Prowadzone wobec Strony postępowanie egzekucyjne jest nieskuteczne, jednakże do chwili obecnej nie zostało zakończone. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie przesłanki całkowitej nieściągalności zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS wskazał, że ww. materiał stanowi podstawę wykluczenia wystąpienia w przypadku Wnioskodawczyni przesłanki całkowitej nieściągalności. Umorzenie należności z tytułu składek bez spełnionej przesłanki całkowitej nieściągalności nie zapewniłoby należytej realizacji ustawowych zadań ZUS i groziłoby zarzutem niegospodarności.

Odnośnie do stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej ZUS ustalił, że Wnioskodawczyni jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę od dnia 9.04.2018r. do dnia 31.12.2018r. na ¼ etatu z wynagrodzeniem 525,00 zł brutto, 372,75 zł netto. Zgodnie z oświadczeniem oraz pismem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Przemyślu z 26.02.2018r. Wnioskodawczyni pobiera zasiłek rodzinny w kwocie 248zł, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 193zł, świadczenie wychowawcze (500+) w kwocie 1.000zł. Ponadto Wnioskodawczyni oświadczyła, że otrzymuje alimenty na syna Krzysztofa w kwocie 500zł. Łączny dochód wynosi 2313,75 zł. Gospodarstwo domowe Strona prowadzi z: synem K. lat 12, bez dochodu oraz synem Z., lat 9, bez dochodu.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym Wnioskodawczyni zeznała, że ponosi wydatki: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) 569zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) 391,69 zł. Razem wydatki wynoszą 960,69 zł. Według oświadczenia Strony, posiada ona zadłużenie z tytułu podatków za 2018r. w kwocie 138zł. Nie posiada zobowiązań kredytowych, w bankach, u osób fizycznych i innych podmiotów. Strona wykazała koszty utrzymania niższe niż wyszczególnione w minimum socjalnym, w związku z tym uwzględniono do wyliczenia dochodu dyspozycyjnego koszty określone w minimum socjalnym. Dochód dyspozycyjny wyniósł (-) 2072,63 zł.

ZUS ustalił, że pomimo powoływania się na trudną sytuację finansową, Strona nie korzysta ze świadczeń przysługujących z ustawy o pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], co zostało potwierdzone informacją ww. instytucji z dnia 26.02.2018r.

ZUS stwierdził, że argument co do braku wiedzy o konieczności opłacania składek z tytułu przebywania na urlopie macierzyńskim nie podlega uwzględnieniu, ponieważ w myśl obowiązujących regulacji prawnych każda osoba decydująca się na prowadzenie działalności gospodarczej jest zobowiązana ustawowo do znajomości i realizacji przepisów w zakresie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Obowiązkiem osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, będących z tego tytułu płatnikami składek, jest terminowe i w pełnej wysokości opłacanie należnych składek, co wynika z art. 46 u.s.u.s. Niewywiązanie się z powyższego obowiązku skutkuje powstaniem zadłużenia, na które składają się także odsetki za zwłokę, które Zakład zobligowany jest naliczyć na zasadach i w wysokości określonej w ustawie z dnia 29 sierpień 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 201 ze zm.).

ZUS ocenił, że przedstawione przez Stronę argumenty dotyczące braku możliwości opłacenia należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji finansowej nie przemawiają za umorzeniem należności z tytułu składek ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Organ nie stwierdził również zaistnienia przesłanki interesu publicznego.

B. W. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie swojej sprawy, w którym podniosła, że organ nie uwzględnił okoliczności dotyczącej bezskuteczności egzekucji. Wnioskodawczyni zarzuciła dokonanie błędnej analizy sytuacji materialnej jej rodziny na podstawie przedłożonych dokumentów i stwierdziła, że wdrożenie egzekucji w tym stanie doprowadzi do niedostatku jej gospodarstwa domowego. Strona zakwestionowała wyliczony przez Zakład dochód jej gospodarstwa domowego. W decyzji I instancji nie wskazano, że świadczenie 500+, zasiłek rodzinny, alimenty, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę na ¼ etatu nie może być przedmiotem egzekucji. Strona podkreśliła, że błędnie przyjęto w decyzji, iż minimum socjalne obwarowane nieściągalnością wynosi ponad 2.000,00 zł, podczas gdy w rzeczywistości wynosi 375zł. Strona zaznaczyła, że sytuacja jej gospodarstwa spełnia przesłanki trudnej sytuacji materialnej. Podkreśliła, że wykładnia Sądu zwarta na str. 5 wyroku WSA w Rzeszowie z 16 listopada 2017r., I SA/Rz672/17 wskazuje na zasadność umorzenia należności w jej sytuacji.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] Inspektorat w [...] z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS stwierdził, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie jest też wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Przesłanki wymienione w pkt 1, 2, 4 i 4a nie wystąpiły z przyczyn oczywistych. Zadłużenie, które jest przedmiotem niniejszego postępowania jest objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie jest zakończone. Ponadto zaległość jest zabezpieczona hipoteką. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką. Jednakże po upływie terminu przedawnienia, należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości składek i odsetek liczonych do dnia przedawnienia. W związku z powyższym uznano, że nie zachodzą podstawy do umorzenia zadłużenia z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

ZUS ponownie analizując sytuację rodzinną, materialną i zdrowotną Wnioskodawczyni doszedł do wniosku, że zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca jej sytuacji materialno-bytowej nie potwierdza, aby konieczność uregulowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek np. w drodze układu ratalnego, uniemożliwiła zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Do sprawy nie zostały dołączone żadne dokumenty medyczne, które mogą potwierdzić trudną sytuację zdrowotną uniemożliwiającą Stronie podjęcie pracy na pełen etat. Samotne wychowywanie dzieci również nie jest w tym przypadku przyczyną braku możliwości podjęcia pracy choćby na ½ etatu. Zwiększenie wymiary czasu pracy mogłoby poprawić sytuację finansową Strony. Ponadto dzieci Wnioskodawczyni są w wieku 9 lat i 12 lat. Większość czasu spędzają w szkole, co pozwala Stronie dłużej pracować. Zadłużenie nie powstało wskutek jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia. W ocenie organu nic nie stoi na przeszkodzie, aby Wnioskodawczyni mogła zwiększyć swój wymiar czasu pracy i tym samym poprawić sytuację swojego budżetu domowego. ZUS ocenił, że prawidłowo dokonano analizy dochodu dyspozycyjnego Strony. Wyliczony dochód dyspozycyjny nie jest jednoznacznym pojęciem z dochodem, który może podlegać egzekucji. Zakład wdraża postępowanie egzekucyjne zgodnie z obowiązującym przepisami w tym zakresie. Ewentualna sprzedaż udziału w nieruchomości w postaci garażu została zaś wskazana jedynie jako możliwość poprawy sytuacji finansowej i jako przykładowe źródło uregulowania zadłużenia wobec Zakładu.

ZUS ocenił, że zarówno niskie dochody Strony, jak i konieczność ponoszenia zwyczajnych wydatków związanych z utrzymaniem nie stanowią przesłanki do umorzenia należności publicznoprawnych. Stałe wydatki związane z utrzymaniem są wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa i nie mają nadzwyczajnego charakteru. Wnioskodawczyni nie ma przeciwwskazań zawodowych ani zdrowotnych do kontynuowania zatrudnienia i zmiany etatu, a stąd uzyskanie środków finansowych niezbędnych do uregulowania zadłużenia z tytułu składek jest możliwe. W ocenie ZUS nie ma również przeszkód, aby układem ratalnym objąć całość zadłużenia widniejącego na koncie Strony, jako płatnika składek.

B. W. zaskarżyła powyższą decyzję ZUS, wnosząc o jej uchylenie lub zmianę i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że samotnie wychowuje dwoje małoletnich dzieci i nie jest w stanie w najbliższej przyszłości dokonać spłaty należności bez doprowadzenia rodziny do materialnego niedostatku. Nie można zdaniem Skarżącej uznać, że wynagrodzenie z niepełnego wymiaru czasu pracy przy umowie zawartej na czas określony pozwoli na zaspokojenie egzekwowanych należności. Otrzymywanych alimentów, czy też zasiłków rodzinnych i wychowawczych nie można zaliczyć do dochodu. Prowadzona egzekucja może ciągnąc się latami a zmuszanie Skarżącej do sprzedaży jedynego zabezpieczenia rodziny, jakim jest garaż usadowiony w budynku należącym do TBS w [...] jest zdaniem Strony niehumanitarne. Nierzetelne jest również w ocenie Skarżącej twierdzenie o możliwości pracy w dłuższym wymiarze czasu z uwagi na uczęszczanie dzieci do szkoły. Skarżąca podniosła, że dzieci wychodzą do szkoły o godzinie 8.00 a wracają z niej o godzinie 13.30 trzy razy w tygodniu. Skarżąca w dalszej kolejności argumentowała, że brak rzetelnego rozpatrzenia jej wniosku o umorzenie należności powoduje wzrost kwoty należnych odsetek, które przewyższają należność główną za rok 2009., która mogłaby ulec przedawnieniu, zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 20 lipca 2011r.

Skarżąca zarzuciła również ZUS braki w dokumentacji, dotyczące przebywania na urlopie macierzyńskim.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona. Organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył prawa procesowego, jak również materialnego, w związku z czym nie zaistniały przesłanki z art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.), dalej ppsa.

Decyzja wydana w sprawie niniejszej jako swoja materialnoprawną podstawę wskazuje przepis art. 28 ust.1 u.s.u.s. przewidujący możliwość umorzenia zaległych składek w ogólności, jak także przepis art. 28 ust.2 u.s.u.s. wskazujący na możliwość umorzenia tychże składek w przypadku całkowitej nieściągalności oraz przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. pozwalający składaki osób będących jednocześnie płatnikami składek umarzać w uzasadnionych przypadkach także w sytuacji, gdy nie dochodzi do całkowitej ich nieściągalności. W pierwszym przypadku katalog sytuacji całkowitej nieściągalności zawiera przepis art. 28 ust.3 u.s.u.s. , zaś w drugi wskazane one są w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w § 3 .

Rolą organów w zakresie postępowania dowodowego, jest takie jego przeprowadzenie, aby ujawnić wszystkie okoliczności z zakresu sytuacji osobistej i majątkowej dłużnika, które pozwolą na prawidłowe ustalenie zaistnienia przesłanek opisanych w tych przepisach, a następnie wydanie decyzji w ramach uznania administracyjnego.

Nadmienić jeszcze trzeba, że jakkolwiek to na organach ciąży obowiązek gromadzenia dowodów, to w postępowaniu takim, jak w niniejszej sprawie to wnioskodawca będzie zobowiązany do wykazania, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść składek, o umorzenie których wnosi.

Organy prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadziły pełne postępowanie dowodowe i na jego podstawie ustaliły sytuacje majątkową i osobistą skarżącej. Ustaliły wiec , że utrzymuje się ona z pracy własnej będąc zatrudnioną na ¼ etatu, otrzymuje zasiłki z MOPS na dzieci, jak także alimenty, posiada majątek w postaci udziału w nieruchomości, jak również sprawuje opiekę nad dwojgiem małoletnich dzieci.

W świetle dokonanych przez siebie ustaleń faktycznych organ stwierdził, że nie zachodzi przesłanka z art. 28 ust.2 u.s.u.s., a więc całkowita nieściągalność należnych składek. W tym zakresie organ przeanalizował poszczególne okoliczności wskazane w przepisie art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. materializujące przesłankę całkowitej nieściągalności należności. W tym zakresie rozważania organu są prawidłowe i nie naruszają prawa. Wskazać przy tym należy, że przedstawione w tym przepisie wyliczenie okoliczności zaistnienia przesłanki z art. 28 ust.2 u.s.u.s. jest wyczerpujące i brak zaistnienia którejkolwiek ze wskazanych tam okoliczności jest równoważny z brakiem całkowitej nieściągalności.

W tym zakresie organy słusznie podkreśliły istnienie hipoteki wpisanej na udziale skarżącej na nieruchomości użytkowej w postaci garażu. Możliwość przeprowadzenia skutecznej egzekucji z tego majątku skarżącej. Jak się wydaje , na obecnym etapie postępowania, z majątku tego będzie możliwe przeprowadzenie egzekucji. Bez znaczenia są przy tym dywagacje skarżącej odnośnie utrudnień jakie wiążą się z możliwą egzekucją, skoro prawem ZUS jest dochodzenie, także w formie przymusowej, jego należności.

Nie naruszył prawa organ ZUS uznając, że również przesłanki z §3 Rozporządzenia nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności. W tym zakresie mogłaby mieć zastosowanie okoliczność wskazana w przepisie § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia, a więc sytuacja, gdy zapłata należności pozbawiła by zobowiązanego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

W tym zakresie podstawą do oceny tej możliwości umorzenia należności jest zestawienie przychodów jakie posiada skarżący z jego wydatkami, których poniesienie jest konieczne do zaspokojenia jego podstawowych potrzeb. Oceniając przychody i wydatki skarżącej w jej obecnej sytuacji majątkowej wskazać należy, że jest ona bardzo trudna i osiąga ona bardzo niewysokie dochody posiadając uzasadnione wydatki na wychowywanie 2 synów. Zestawienie aktualnie osiąganych przychodów jest jednak obarczone pełna wadą. Spełnienie tej przesłanki możliwe jest bowiem tylko w tej sytuacji, gdy dochody skarżącego są niewystarczające na zaspokojenie potrzeb, gdy wykorzystuje on wszystkie swoje możliwości do osiągania maksymalnych przychodów. Innymi słowy mówiąc wykorzystuje wszystkie możliwe źródła przychodów w sposób optymalny zgodnie ze swoimi kwalifikacjami i możliwościami zdrowotnymi, a pomimo tego nie udaje mu się zaspokoić potrzeb rodziny.

W przedmiotowej sprawie organ słusznie zauważył, że skarżąca nie wykorzystuje swoich możliwości podjęcia zatrudnienia w szerszym niż aktualnie zakresie. Zgodzić się z organami należy, że podjęcie zatrudnienia na ¼ etatu w innej miejscowości niż skarżąca zamieszkuje (mieszka w P., pracę ma wykonywać w K.) nie wyczerpuje możliwości pozyskiwania przez nią środków w formie wykonywania pracy. Posiadanie dwojga dzieci nie jest niczym nadzwyczajnym i podejmowanie zatrudnienia przez rodziców takich dzieci (9, 12 lat) jest okolicznością zwyczajną, choć niewątpliwie wiążącą się z pewnym zwiększeniem obowiązków.

Wskazać jeszcze należy, że aktualnie posiadana przez skarżącą praca ma być wykonywana w firmie będącej własnością ojca jej dziecka (oświadczenie na rozprawie), co również wskazuje na możliwość uzyskania lepszych warunków zatrudnienia.

Przedstawiona argumentacja pozwala na stwierdzenie, że skarżąca nie wykorzystuje wszelkich możliwości do poprawy swojej sytuacji materialnej, a zatem nie zaktualizowała się przesłanka z § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia. Umorzenie należności w takiej sytuacji na jej podstawie byłoby niezasadne.

Dodatkowo ocenę organów wspiera fakt, że przeprowadzenie egzekucji z majątku nieruchomego skarżącego stanowiącej nieruchomość użytkową nie jest dla niej uciążliwe w sensie zaspokajania potrzeb życiowych bowiem dotyczy nieruchomości użytkowej w postaci garażu, zaś sama skarżąca samochodu nie posiada.

Z tych względów sąd skargę oddalił jako niezasadną w myśl art. 151 ppsa.