Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1579/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-04-04 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1; art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Straszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawo pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. N. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] kwietnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.


UZASADNIENIE

E. N. wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. – o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi w H. wraz z żoną i córką, posiada mieszkanie o pow. około 100 m2 (wartość szacunkowa: 150.000 – 180.000 [...]), natomiast nie posiada innych nieruchomości zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczył, iż otrzymuje świadczenie z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.273 [...] miesięcznie, zaś jego żona osiąga dochód z tytułu pracy w wysokości 903 [...] miesięcznie.

Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, iż jest osobą długotrwale chorą i otrzymuje w H. świadczenie z tytułu ubezpieczeń pracowniczych w wysokości 1.273,00 [...] miesięcznie, co stanowi jedyne źródło jego utrzymania. Wyjaśnił przy tym, iż od 2004 r. ma orzeczoną całkowitą niezdolność do wykonywania pracy przynoszącej dochody. Skarżący posiada mieszkanie w H., które kupił na kredyt, w związku z czym podnosi, że "właścicielem mieszkania jest praktycznie bank". Wskazał także, iż zaciągnął w H. kredyt na kwotę 10.000 [...], od którego spłaca dotąd tylko odsetki w wysokości 136 [...] miesięcznie, a od 2017 roku będzie spłacał odsetki wraz ratą długu głównego tj. łącznie 170 [...] miesięcznie.

Wnioskodawca przedstawił swoje miesięczne stałe zobowiązania i wydatki, do których zaliczył: spłatę odsetek od kredytu mieszkaniowego – 550 [...]; opłaty za energię elektryczną i gaz – średnio 119[...]; media – 76 [...]. Ponadto wskazał na wydatki roczne: opłaty za wodę i kanalizację – średnio 134,43 [...]; roczny podatek do gminy – 540 e[..] (w tym opłata za wywóz śmieci); opłata za szkołę córki w roku szkolnym 2016/2017 – 720 [...]. Dodatkowo podniósł, iż jest zadłużony u rodziny i znajomych, w związku z uiszczeniem opłat od skarg wniesionych do sądu administracyjnego w wysokości 1.900[...], którą to kwotę spłaca w ratach.

Do wniosku załączył kopie dokumentów sporządzonych w języku obcym wraz z kopiami ich tłumaczeń na język polski, które w ocenie skarżącego dokumentują dochody jego i żony, stan zdrowia oraz zaciągnięcie kredytu długoterminowego.

Następnie skarżący złożył kolejny wniosek o prawo pomocy sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r., w którym zawarł żądanie zwolnienia od kosztów sądowych.

W dniu [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego z dnia [...] r., w którym poinformował o "rozwiązaniu stosunku pełnomocnictwa" z E. N., zawiadamiając jednocześnie, iż "nie reprezentuje już skarżącego w przedmiotowej sprawie oraz prosi o kierowanie wszelkiej korespondencji bezpośrednio na adres E. N.".

Zarządzeniem z dnia [...] r. zwrócono się pełnomocnika skarżącego o wyjaśnienie, czy w sprawie zaistniała któraś z okoliczności opisanych w art. 42 § 1 bądź 41 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), w szczególności czy pełnomocnik wypowiedział pełnomocnictwo w niniejszej sprawie, a jeśli tak to o przedstawienie dokumentu wypowiedzenia oraz ewentualnego zwolnienia z obowiązku działania za stronę przez dwa tygodnie.

Zarządzeniem z dnia [...] r. zwrócono się do wnioskodawcy – za pośrednictwem pełnomocnika procesowego – o wskazanie czy wobec złożenia kolejnego wniosku o prawo pomocy (na formularzu PPF z dnia [...] r. ), w którym ograniczył zakres żądania do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, cofa wniosek o ustanowienie adwokata zawarty w formularzu PPF z dnia [...] r. i wnosi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych – w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia, iż skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Ponadto, w związku z tym, iż oświadczenia złożone w obu powyższych wnioskach (zarówno na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r., jak również z dnia [...] r.), okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, tym samym zarządzeniem z dnia [...] r. wezwano wnioskodawcę – za pośrednictwem pełnomocnika procesowego – do udzielenia dodatkowych informacji oraz do złożenia określonych dokumentów wraz z tłumaczeniem na język polski przez osobę uprawnioną do dokonywania tłumaczeń z języka obcego na język polski.

Pismo sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało doręczone pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu [...] r. (potwierdzenie na k. 119 akt sądowych).

W dniu [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego z tego samego dnia, w którym poinformował o wypowiedzeniu udzielonego mu pełnomocnictwa. Do pisma złączył potwierdzoną za zgodność kopię oświadczenia skarżącego z dnia [...] r. o wypowiedzeniu pełnomocnictwa oraz zwolnieniu z obowiązku działania z dniem [...]

Następnie, w dniu [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło pismo wnioskodawcy z dnia [...] r. zatytułowane "Zażalenie", w którym oświadczył, iż zastosowanie się do wezwania Sądu jest dla niego niemożliwe i niewykonalne. W uzasadnieniu podniósł, iż nie dysponuje innymi dokumentami ponad te, które już przedstawił wraz z wnioskiem, nie prowadził "administracji wydatków i nigdy nie przeliczał ich na walutę obowiązującą w Polsce", a ponadto nie stać go na poniesienie kosztów tłumaczenia przysięgłego dokumentów z języka n. na język polski. Dodatkowo wskazał, iż informował we wcześniejszej korespondencji, że adwokat K. F. odmówił dalszego reprezentowania go w sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF i załączonym do niego uzasadnieniu, okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów.

W szczególności ustalenia wymagało czy skarżący posiada nieruchomości rolne (grunty rolne), skoro zainicjował kilkadziesiąt postępowań sądowoadministracyjnych, których przedmiotem są płatności obszarowe do gruntów rolnych, ewentualnie czy zawarł umowę dzierżawy nieruchomości rolnych, bądź inną umowę, na podstawie której jest posiadaczem nieruchomości rolnych, a jeśli tak to jaki jest tytuł prawny do tych nieruchomości, gdzie są położenie, jaką mają powierzchnię i wartość; czy otrzymuje bądź otrzymywał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych bądź inną pomoc finansową dla rolników; czy jedynym źródłem jego dochodów jest świadczenie z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.273 [...] miesięcznie, czy uzyskuje bądź uzyskiwał dochody z nieruchomości rolnych (prowadzenie gospodarstwa rolnego), bądź z tytułu wydzierżawiania gruntów rolnych (czynsz dzierżawny), w jakim okresie i w jakiej miesięcznej wysokości; czy w ciągu ostatniego roku podejmował jakieś prace na terytorium H.; czy posiada majątek ruchomy o znacznej wartości (np. samochody); jaki jest stan majątkowego posiadania żony skarżącego, czy posiada ona nieruchomości (w tym rolne), ruchomości o znacznej wartości (np. samochody), zasoby pieniężne, oszczędności, w tym środki zgromadzone na rachunku bankowym; jaki jest stan rodzinny skarżącego, czy prócz żony i dziecka posiada innych członków rodziny (w tym również w Polsce): rodziców, rodzeństwo, bądź innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny; jaki jest stan majątkowego posiadania członków rodziny skarżącego, czy osoby te uzyskują dochody i w jakiej miesięcznej wysokości, czy posiadają zasoby pieniężne i w jakiej wysokości; jakie są miesięczne wydatki wnioskodawcy i osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe związane z niezbędnym utrzymaniem; a także czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób.

Ponadto skarżący został wezwany do złożenia określonych dokumentów źródłowych, pozwalających na weryfikację składanych oświadczeń, jak również na ustalenie jego rzeczywistych możliwości majątkowych, w szczególności w postaci: aktualnego zaświadczenia o wysokości świadczenia z tytułu niezdolności do pracy, bądź innego dokumentu, z którego wynika aktualna wysokość tego świadczenia; aktualnego zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za pracę żony wnioskodawcy, bądź innego dokumentu, z którego wynika aktualna wysokość tego wynagrodzenia; dokumentu, z którego wynika, że skarżący otrzymuje zasiłek na córkę w kwocie 282 euro, ewentualnie aktualnego zaświadczenia o wysokości tego świadczenia, bądź innego dokumentu, z którego wynika aktualna wysokość tego świadczenia; pełnych wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych; odpisów zeznań podatkowych wnioskodawcy i jego żony; tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania; tytułu prawnego do posiadanych nieruchomości rolnych; kopii umowy kredytu (pożyczki), bądź innego dokumentu, z którego wynika, że wnioskodawca zaciągnął kredyt.

Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do pisma skarżącego z dnia 21 lutego 2017 r. zwrócić w pierwszej kolejności należy na rozbieżność pomiędzy wyjaśnieniem skarżącego w zakresie rozwiązania stosunku pełnomocnictwa z adwokatem K. F. a złożonym do akt sprawy oświadczeniem skarżącego z dnia 13 lutego 2017 r. Otóż z tego ostatniego dokumentu wynika, iż to skarżący wypowiedział adwokatowi K. F. pełnomocnictwo, zwalniając go jednocześnie z obowiązku działania z dniem wypowiedzenia. Z kolei w piśmie z dnia [...] r. skarżący wskazuje, iż to jego dotychczasowy pełnomocnik (adwokat K. F.) odmówił dalszego reprezentowania go w sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie.

Niezależnie od stwierdzonej rozbieżności, wskazać trzeba, iż zarządzeniem z dnia 14 lutego 2017 r. zwrócono się pełnomocnika skarżącego o wyjaśnienie, czy w sprawie zaistniała któraś z okoliczności opisanych w art. 42 § 1 bądź 41 § 2 p.p.s.a., w szczególności czy pełnomocnik wypowiedział pełnomocnictwo w niniejszej sprawie, a jeśli tak to o przedstawienie dokumentu wypowiedzenia oraz ewentualnego zwolnienia z obowiązku działania za stronę przez dwa tygodnie.

Zarządzenie to było następstwem informacji zawartych zarówno w piśmie skarżącego z dnia [...] r. (k. 73 akt) o odmowie reprezentowania skarżącego przez dotychczasowego pełnomocnika, jak również w piśmie pełnomocnika z dnia [...]r. (k. 108 akt) o "rozwiązaniu stosunku pełnomocnictwa", które zawierały nieprecyzyjne określenia i nie pozwalały na jednoznaczne przyjęcie – w świetle norm zawartych w art. 42 § 1 i § 2 p.p.s.a. – czy to mocodawca wypowiedział pełnomocnikowi pełnomocnictwo (art. 42 § 1 p.p.s.a.), czy też to pełnomocnik wypowiedział udzielone mu uprzednio pełnomocnictwo, a jeśli tak, to czy pełnomocnik został zwolniony z obowiązku działania za stronę jeszcze przez dwa tygodnie od dnia wypowiedzenia pełnomocnictwa (art. 41 § 2 p.p.s.a.).

Wskazać zatem należy, iż dopiero na zarządzenie z dnia [...] r. pełnomocnik wyjaśnił – w piśmie z dnia [...] r. – że w sprawie zachodzi sytuacja opisana w art. 42 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, wypowiedzenie pełnomocnictwa przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do sądu od dnia zawiadomienia go o tym. W konsekwencji, wypowiedzenie to wywarło skutek prawny w stosunku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – dopiero z dniem [...] r. (vide: k. 116 akt).

Wobec powyższego, wezwanie skarżącego do złożenia dodatkowego oświadczenia, wykonane w dniu [...] r. na zarządzenie z tego samego dnia, zostało prawidłowo skierowane do wnioskodawcy za pośrednictwem pełnomocnika procesowego i doręczone w dniu [...] r., skoro pismo pełnomocnika informujące, iż to mocodawca wypowiedział mu pełnomocnictwo, dotarło do Sądu dopiero w dniu [...] r. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, iż w oświadczeniu skarżącego z dnia [...] r. znajduje się "zwolnienie" adwokata z obowiązku działania z dniem wypowiedzenia, bowiem jak jednoznacznie wynika z przywołanego art. 42 § 1 p.p.s.a., skutek prawny w stosunku do sądu następuje od dnia zawiadomienia go o tym, natomiast "zwolnienie" może mieć miejsce jedynie w sytuacji odwrotnej, od tej która nastąpiła w niniejszej sprawie, to jest w przypadku wypowiedzenia pełnomocnictwa przez pełnomocnika.

Odnosząc się natomiast do pozostałych twierdzeń wnioskodawcy, zawartych w piśmie z dnia [...] r., stwierdzić należy, iż nie mogły one wywrzeć wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Zauważyć bowiem należy, iż skarżący w żadnej mierze nie odniósł się do zadanych mu pytań, a swoją uwagę skoncentrował jedynie na wyjaśnieniach dotyczących niemożności przedłożenia żądanych dokumentów wraz z ich tłumaczeniem na język polski.

Niezależnie od tego, iż skarżący nie udzielił odpowiedzi na kluczowe dla oceny wniosku pytania, przypomnieć należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Aby dokonać takiego porównania, referendarz sądowy musi dysponować pełną wiedzą w zakresie możliwości majątkowych wnioskującej strony. Przepisy ustawy p.p.s.a. wprowadziły uprawnienie do żądania złożenia dodatkowego oświadczenia przez wnioskodawcę, a jednocześnie nałożyły na niego obowiązek w tym zakresie. Stanowi o tym przywołany wyżej przepis art. 255 p.p.s.a. poprzez użycie stwierdzenia "strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego".

Omawiany przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany, w przypadku gdy oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, są w szczególności:

1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe;

2) wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy;

3) odpisy lub wypisy z rejestrów urzędowych;

4) odpisy dwóch ostatnich bilansów;

5) zaświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu, uzyskanych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat;

6) zaświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydawane przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej.

W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Pamiętać również należy, iż na mocy art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 2011 r. o języku polskim (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm.), język polski jest językiem urzędowym konstytucyjnych organów państwa i w tym języku dokonują one czynności urzędowych i składają oświadczenia, o ile przepisy nie stanowią inaczej. Zasada ta ma odpowiednie zastosowanie do oświadczeń woli, podań i innych pism składanych wobec sądu (art. 5 ust. 2 tej ustawy). W świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2012 r. o sygn. akt I GSK 164/11 (Lex nr 1218806), powołującego się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 maja 1997 r. o sygn. akt W 7/96, czynności urzędowe to wszelkie czynności organów i instytucji powołanych do realizacji określonych zadań publicznych, związane z realizacją ich konstytucyjnych i ustawowych kompetencji.

W ocenie referendarza sądowego okoliczność, iż skarżący mieszka wraz z rodziną H. stanowi pewne utrudnienie w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, jednakże okoliczność ta nie zwalnia go z obowiązków nałożonych na stronę postępowania o przyznanie prawa pomocy. Gdyby bowiem przyjąć, iż z uwagi na to, że udokumentowanie aktualnej sytuacji majątkowej takiego wnioskodawcy wiązać by się mogło z dodatkowymi wydatkami, związanymi choćby z tłumaczeniem określonych dokumentów na język polski, to pominięcie ich żądania tylko z uwagi na tę okoliczność, wprowadzałoby nierówność w traktowaniu stron zamieszkujących na terytorium Polski w stosunku do stron posiadających centrum swoich spraw życiowych poza granicami Polski.

Nadto wskazać należy, iż wnioskodawca zainicjował w tutejszym Sądzie kilkadziesiąt postępowań o prawo pomocy, w których został wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia w trybie art. 255 p.p.s.a., w tym do przedłożenia określonych dokumentów wraz z ich tłumaczeniem na język polski, jednakże w żadnym z tych postępowań nie wykonał skierowanych do niego wezwań w tym przedmiocie. Natomiast, w razie gdyby wnioskodawca udzielił odpowiedzi na zadane mu pytania i złożył żądane dokumenty choćby do jednej ze spraw, w których wystosowano do niego wezwanie, to referendarz sądowy mógłby wziąć je z urzędu pod uwagę również do innych postępowań o prawo pomocy, oczywiście pod warunkiem, że dokumentowałyby one jego aktualną sytuację majątkową i przemawiały za udzieleniem mu prawa pomocy we wszystkich zainicjowanych postępowaniach sądowych. Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa, rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony w konkretnej sprawie, referendarz sądowy może wziąć z urzędu pod uwagę oświadczenia, a także dokumenty złożone do innej sprawy, jeżeli są one aktualne na dzień rozpoznania wniosku, a nadto może uwzględnić ich ocenę dokonaną w innej sprawie, z zastrzeżeniem jednak, iż czynności te nie mogą zastąpić oceny wniosku złożonego w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania. Wskazać jednakże trzeba, iż co do zasady dotyczy to okoliczności uznanych za udowodnione oraz mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy, uzupełniających wiedzę w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, bądź wyjaśniających wątpliwości powzięte przy ocenie konkretnego wniosku. A contrario zatem, w sytuacji gdy skarżący wykaże, że spełnia przesłanki do udzielenia prawa pomocy w jednej sprawie, to okoliczność ta winna być wzięta pod uwagę również w innych zainicjowanych przez niego postępowaniach. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje, bowiem jak to wyżej zauważono, skarżący nie udzielił odpowiedzi na zarządzenia skierowane do niego w trybie art. 255 p.p.s.a. w żadnej z zainicjowanych spraw.

Końcowo przypomnieć należy, iż przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się spraw przed sądem, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej wnioskującej strony, która winna być wykazana zgodnie z obwiązującymi przepisami. W postanowieniu z dnia 12 marca 2013 r. o sygn. akt II OZ 159/13 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym, wszczynając liczne postępowania sądowe czy administracyjne strona powinna liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i zabezpieczyć środki na ten cel. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby dopuszczalne jedynie wyjątkowo przerzucenie na Skarb Państwa całości kosztów ponoszonych przez skarżącego w związku z uczestnictwem we wszczętych z jego inicjatywy postępowaniach sądowych i administracyjnych (por. także postanowienia NSA z dnia 28 maja 2013 r. o sygn. akt II OZ 395/13; z dnia 3 października 2012 r. o sygn. akt II GZ 341/12; z dnia 12 lipca 2012 r. o sygn. akt II GZ 235/12). Pamiętać przy tym trzeba, iż postępowanie przed sądem administracyjnym nie jest prowadzone z urzędu lecz stanowi przejaw woli strony, która z własnej inicjatywy występuje ze skargą. Podkreślenia wymaga, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu (art. 199 p.p.s.a.). Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się zatem liczyć z wydatkami na ten cel. Należy podzielić ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, iż dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Na wydatki te składają się przede wszystkim opłaty sądowe, jednakże pamiętać również należy, że strona z natury rzeczy ponosi także wydatki związane z korespondencją jaką kieruje do sądu. Ponadto, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, inicjując postępowania wpadkowe (postępowanie o prawo pomocy), obowiązana jest do wykazania swojej sytuacji majątkowej, w tym do złożenia dodatkowego oświadczenia na zarządzenie, co również związane jest z wydatkami, nie tylko na korespondencję, ale choćby na pozyskanie pewnych dokumentów źródłowych, czy tłumaczenie ich na język polski. Dodatkowo pamiętać należy, iż nawet udzielenie stronie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie prowadzi do obciążania Skarbu Państwa wydatkami związanymi z kierowaną do sądu korespondencją strony. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie NSA z dnia 3 lutego 2015 r. o sygn. akt I OZ 61/15).

Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że jego wniosek nie może zostać uwzględniony. Jak to bowiem słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.