Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 553/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Darmoń SWSA Magda Froncisz SWSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2018 r., znak [...] w przedmiocie odmowy waloryzacji odszkodowania skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 lutego 2018 r., znak [...], Wojewoda działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 121 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia

2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania J. K. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 30 maja 2017 r. znak [...] – uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 30 maja 2017 r. znak: [...] i orzekł o odmowie waloryzacji na rzecz J. K. odszkodowania ustalonego w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 10 listopada 1973 r. znak: [...] na rzecz F. S., współwłaściciela w 2/20 cz. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,4563 ha, obr. [...] (mały) gm. kat. B. objętej księgą wieczystą nr [...], wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 15 października 1972 r. nr [...] na rzecz Skarbu Państwa na cele budownictwa mieszkaniowego.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Orzeczeniem z dnia 25 października 1972 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej m. K., działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18 poz. 94), orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwu na cele budownictwa mieszkaniowego nieruchomości położonych w K. w gm. kat. B. , obr. [...] (mały), w tym działki nr [...] o pow. 0,4563 ha objętej księgą wieczystą KW [...] stanowiącej współwłasność F. S. w 2/20 cz., P. I. S. w [...] cz. i M. S. - S. w 9/20 cz. (poz. 14). Ww. rozstrzygnięcie w poz. 14 stało się ostateczne, co potwierdzono w adnotacji urzędowej z dnia 12 grudnia 1972 r. Z kolei orzeczeniem z dnia 10 listopada 1973 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej m. K. orzekło o przyznaniu na rzecz współwłaścicieli działki nr [...] obr. [...] (mały) gm. kat. B. odszkodowania w wysokości 22 274,62 zł stosownie do posiadanych udziałów w prawie własności ww. nieruchomości, w tym na rzecz F. S. za udział 2/20 cz. kwotę 7 490,50 zł. Ww. kwota odszkodowania miała zostać wypłacona z Miejskiego Funduszu Mieszkaniowego, zgodnie z przepisami ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W przypadku natomiast odmowy przyjęcia odszkodowania kwota miała zostać złożona do depozytu sądowego. Pismem z dnia 22 listopada 1973 r. J. M., dzierżawca wywłaszczonej nieruchomości, wniósł odwołanie od ww. decyzji z dnia 10 listopada 1973 r. Odwołujący wskazał, iż odszkodowanie za składniki rolne znajdujące się na wywłaszczonej działce winno zostać przyznane jemu. Urząd Dzielnicowy K. – K. w decyzji z dnia 12 kwietnia 1974 r. nr GKM I [...] (GKM [...]) orzekł o przyznaniu kwoty 7 997,00 zł na rzecz J. M. za składniki rolne znajdujące się na nieruchomości objętej księgą wieczystą KW [...] wywłaszczonej orzeczeniem z dnia 25 października 1972 r. nr GKM [...] Na podstawie adnotacji urzędowej z dnia 6 maja 1974 r. ustalono, iż orzeczenie z dnia 10 listopada 1973 r. nr [...] stało się ostateczne.

Zgodnie z treścią księgi wieczystej KW 17913 w chwili wywłaszczenia prawo własności działki nr [...] ujawnione było na rzecz P. I. S., s. P. i M. w 9/20 cz., M. S., c. P. i M. w 9/20 cz. oraz F. S., s. P. M. w 2/20 cz. Prawa do spadku po zmarłym F. S., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowy dla K. - K. w K. z dnia 6 czerwca 2001 r., sygn. akt I Ns [...], nabył w całości na podstawie testamentu wraz z gospodarstwem rolnym wnuk J. W. K..

J. K. wniósł wpierw o ustalenie i wypłatę, a gdy okazało się, że ustalenie już nastąpiło – o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania przysługującego F. S. na mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 10 listopada 1973 r. nr GKM [...] z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obr. [...] (mały) B. . Wnioskodawca wskazał, że jako spadkobierca [...] Sadzika jest uprawniony do żądania wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania i że odszkodowanie to nie zostało dotąd wypłacone.

Prezydent Miasta K., decyzją z dnia 30 maja 2017 r. znak [...], działając na podstawie art. 132 ust. 3 w związku z art. 112 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z

2016 r. poz. 2147 ze zm.), art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), orzekł o odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 10 listopada 1973 r. nr GKM [...] na rzecz F. S., współwłaściciela w udziale wynoszącym 2/20 cz. nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,4563 ha obr. [...] (mały) gm. kat. B. objętej księgą wieczystą KW [...], wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 25 października 1972 r., nr [...] na rzecz Skarbu Państwa na cele budownictwa mieszkaniowego.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał w szczególności, że w przedmiotowej sprawie przeprowadzono wszechstronne postępowanie wyjaśniające celem pozyskania dowodów na okoliczność wypłaty na rzecz F. odszkodowania w kwocie 7 490,50 zł ustalonego w orzeczeniu z dnia 10 listopada 1973 r. nr GKM [...] Poszukiwania dokumentacji mogącej wyjaśnić kwestię wypłaty lub złożenia do depozytu sądowego ww. odszkodowania prowadzone były w Archiwum Urzędu Miasta K., w Archiwum Narodowym w K., w Archiwum Zakładowym Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w K., w Wydziale Geodezji Urzędu Miasta K. i w Międzyzakładowym Archiwum Sądu Okręgowego i Sądów Rejonowych; przeprowadzono także dowody z przesłuchania świadka i strony. Nie odnaleziono dokumentu o charakterze pierwotnym, który byłby bezpośrednim źródłem informacji na okoliczność wypłaty ww. odszkodowania (potwierdzenia przelewu), ale odnaleziono dokumentację mającą charakter dowodu pośredniego wskazującego na wypłatę odszkodowania przyznanego F. S.. W tym kontekście organ wskazał na dokumenty potwierdzające udział F. S. w postępowaniu zmierzającym do ustalenia odszkodowania, na jego oświadczenia oraz na dokumenty dotyczące czynności podejmowanych celem realizacji orzeczeń o odszkodowaniu. Organ zwrócił także uwagę na zasady archiwizacji dokumentów, termin ich przechowywania oraz okres, jak upłynął od dnia ustalenia odszkodowania (45 lat). Oceniając całość materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie, organ I instancji stwierdził, że odszkodowanie przyznane w związku z wywłaszczeniem działki nr [...] obr. [...] (mały) B. zostało wypłacone na rzecz F. S.. Brak jest zatem możliwości realizacji roszczenia zgłoszonego przez J. K. o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego na rzecz F. S. w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 10 listopada 1973 r., nr GKM [...] z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obr. [...] (mały) B.

Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 30 maja 2017 r. wniósł J. K..

Na skutek odwołania Wojewoda wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 15 lutego 2018 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że dowody pośrednie, tj. w szczególności pismo Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami z dnia 8 maja 1974 r. skierowane do Stanowiska Pracy d/s Ekonomiczno - Finansowych zlecające zapłatę odszkodowania na rzecz współwłaścicieli nieruchomości oraz pismo Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami z dnia 29 czerwca 1974 r., w którym wskazano J. M., że spełnienia jego roszczeń musi się już domagać od poprzedniego współwłaściciela nieruchomości – P. S., potwierdzają że wypłacono odszkodowanie. Ponadto, jak wynika z karty A skoroszytu, w którym znajdowały się akta sprawy znak: GKM. [...] dotyczące nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości pod os. Widok II etap S. F., na wyżej wymienionym skoroszycie przybito pieczęć "O.Z." – ostatecznie załatwione z datą "9 maj 7" (przypuszczalnie 4). W tej samej dacie naniesiono również pieczęć Działu Finansowo - Księgowego na piśmie Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami w K. z 8 maja 1974 r. Dalej organ odwoławczy szeroko omówił złożone w toku postępowania zeznania świadka i wnioskodawcy i wskazał powody, dla których nie mogą one stanowić podstawy ustaleń faktycznych; ustosunkował się także do zarzutów odwołania. W ocenie Wojewody decyzja organu I instancji była oparta na prawidłowych ustaleniach faktycznych, niemniej jednak należało ją uchylić i orzec reformatoryjnie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., a to z uwagi na wady jej sentencji. Organ I instancji nie wskazał osoby, której odmawia wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za udział w wywłaszczonej nieruchomości. "Należało również uwzględnić treść art. 132 § 3 u.g.n., zgodnie z którym wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Tym samym w sentencji zaskarżonej decyzji należało orzec o odmowie waloryzacji odszkodowania za wskazaną wywłaszczoną nieruchomość a nie jak to uczynił organ I instancji o odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania".

Pismem z dnia 16 marca 2018 r. J. K. wniósł skargę na powyższą decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 6, 7 i 8 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej a zarazem dowolnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów i wysnucie z nich nieuzasadnionych wniosków, w szczególności z zeznań świadka D. K. oraz wnioskodawcy, a także bezpodstawne, sprzeczne z logiką i niezgodne z zasadami doświadczenia życiowego błędne domniemanie okoliczności wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na rzecz F. S., mimo iż w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu wskazującego, że poprzednik prawny wnioskodawcy otrzymał jakąkolwiek kwotę tytułem odszkodowania oraz brak podstaw do domniemania tego faktu w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, co doprowadziło do błędnego ustalenia, iż F. S. otrzymał należne odszkodowanie w całości;

2) naruszenie art. 132 ust. 3 u.g.n. poprzez odmowę waloryzacji odszkodowania przyznanego na rzecz poprzednika prawnego wnioskodawcy za wywłaszczoną działkę nr [...], za którą odszkodowanie nie zostało wypłacone.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie odmowy waloryzacji odszkodowania J. K. ustalonego w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 10 listopada 1973 r. na rzecz poprzednika prawnego skarżącego oraz o przyznanie od Wojewody na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący sformułował argumentację na poparcie swojego stanowiska.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 11 lipca 2018 r., sygn. II SA/Kr 522/18 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Sąd uznał, że brak jest podstaw prawnych do wydania decyzji w przedmiocie zwaloryzowania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w ocenie Sądu podstawy takiej nie może stanowić art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Naczelny Sąd Administracyjny, na skutek rozpoznania skarg kasacyjnych wniesionych przez Wojewodę oraz J. K. wyrokiem z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 4133/18 uchylił wyrok jaki zapadł w niniejszej sprawie w całości i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. NSA wskazał, że Sąd I instancji wadliwie przyjął, iż sprawa waloryzacji odszkodowania ustalonego w przeszłości decyzją administracyjną nie wymaga aktualnie administracyjnego rozstrzygnięcia, a przepis art. 132 ust. 3 u.g.n. nie stanowi podstawy prawnej do dokonania takiej waloryzacji w toku postępowania administracyjnego.

Uzasadniając powyższe stanowisko NSA podniósł, że: "kwestia ta w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest jednolicie postrzegana i aktualnie nie budzi kontrowersji. Powyższy przepis stanowi o prawie jednostki do waloryzacji odszkodowania na dzień jego zapłaty. Jakkolwiek nie określa on in extenso formy prawnej, w jakiej należy dokonać waloryzacji, to jednak brak określenia formy decyzji do rozstrzygania spraw związanych z waloryzacją odszkodowania nie oznacza jeszcze, że taki tryb decyzyjny jest wyłączony. Dla oceny tej kwestii istotne jest to, że źródłem żądania waloryzacji odszkodowania jest akt administracyjny ustalający wysokość odszkodowania. Żądanie waloryzacji ustalonego w drodze decyzji odszkodowania nie powstaje zatem na tle stosunku cywilnoprawnego, lecz administracyjnego, a zatem spór co do wysokości zwaloryzowanego odszkodowania nie może zostać zakwalifikowany odmiennie niż sam spór o wysokość ustalonego odszkodowania (vide: wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., I OSK 2013/11; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2009 r., I OSK 122/08; wyrok NSA z dnia 30 listopada 2012 r., I OSK 1297/11; wyrok NSA z dnia 15 maja 2018 r., I OSK 2650/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Waloryzacja to dokonanie ustaleń w zakresie opóźnienia w zapłacie ustalonego odszkodowania, a następnie autorytatywne określenie wysokości odszkodowania. W przypadku gdy przepis prawa przyjmuje jednostronne, autorytatywne konkretyzowanie normy prawnej, formą tej autorytatywnej konkretyzacji jest forma decyzji administracyjnej. Taki kierunek wykładni art. 132 ust. 3 u.g.n. wynika z art. 2 Konstytucji RP, (...). Skoro ustalenie odszkodowania następuje w formie decyzji administracyjnej, to również waloryzacja, która jest uaktualnieniem przyjętej wysokości odszkodowania wymaga zachowania formy decyzji administracyjnej. Przy czym decyzyjnego sposobu rozstrzygnięcia kwestii waloryzacji odszkodowania nie wyklucza także zakres podmiotów zobowiązanych do jej przeprowadzenia na gruncie art. 132 ust. 3 u.g.n. (vide: wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2009 r., I OSK 122/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl )".

Ponadto NSA zaznaczył, że: "z mocy art. 132 ust. 3 u.g.n. strona uzyskała roszczenie odrębne od roszczenia o ustalenie odszkodowania. Skoro nie gruncie u.g.n. nie budzi wątpliwości konieczność ustalenia odszkodowania w drodze decyzji, to również skonkretyzowanie ustalonej już w decyzji wysokości odszkodowania, w następstwie jego waloryzacji, także powinno nastąpić w formie decyzji administracyjnej właściwego organu (vide: uchwała SN z dnia 7 kwietnia 1993 r., III AZP 3/93, OSNC 1993/10/174). Rozstrzyganie w przedmiocie zwaloryzowania odszkodowania stanowi zatem konkretyzację określonej normy prawnej, a tym samym jest rozstrzygnięciem o skonkretyzowanych uprawnieniach strony postępowania administracyjnego. Nie można zatem twierdzić, iż takie określenie uprawnień strony może nastąpić z pominięciem administracyjnego trybu postępowania przez załatwienie sprawy co do jej istoty (art. 104 K.p.a.), a jedynie jako wskutek czynności obrachunkowej o technicznym charakterze. Aspekt systemowy i celowościowy wykładni art. 132 ust. 3 u.g.n. wyraźnie się takiemu poglądowi przeciwstawia. Również kontekst konstytucyjny owej wykładni, akcentujący gwarancyjny charakter art. 132 ust. 3 u.g.n., nie pozwala zgodzić się na waloryzację odszkodowania poza ramami postępowania administracyjnego, w formie, która pozbawia stronę procesowych gwarancji zweryfikowania poprawności dokonanej czynności obrachunkowej. Rozstrzyganie w przedmiocie waloryzacji ustalonego odszkodowania niejednokrotnie wymaga przeprowadzenia szeroko zakrojonego postępowania wyjaśniającego, co trafnie dostrzega Sąd I instancji. W tym kontekście nie można jednak zgodzić się aby wynikiem takiego wielowątkowego postępowania była czynność o charakterze technicznym. Nawet jeśli praktyka, jaka wykształciła się na gruncie tego rodzaju spraw wskazuje, iż kluczowym ustaleniem w toku postępowania wyjaśniającego jest weryfikacja wypłaty odszkodowania dokonanej w przeszłości, to nie jest to okoliczność, która mogłaby podważyć trafności stanowiska o konieczności rozstrzygnięcia w przedmiocie waloryzacji na podstawie władczej decyzji organu administracji. Przy czym trafnie wskazuje skarżący, iż jest to ustalenie konieczne w każdej sprawie waloryzacji odszkodowania."

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na wstępie należy wskazać, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.

Do dnia dzisiejszego stan epidemii nie został odwołany.

Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3).

Na mocy art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z dnia 25 maja 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2021 r.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Jak już wspomniano wyrokiem z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 4133/18 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił uprzednio wydany w tej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 121 ze zm.) stanowi podstawę do wydania przez organ administracji publicznej decyzji w przedmiocie waloryzacji ustalonego odszkodowania. Powyższe zobowiązuje Sąd przy ponownym rozpoznaniu sprawy do dokonania merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji. Ocenie podlega zatem, czy Wojewoda, jak i organ I instancji, prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do dokonania waloryzacji odszkodowania, a to z tej przyczyny, że odszkodowanie zostało już wypłacone osobie uprawnionej tj. F. S. stosownie do posiadanego udziału we własności wywłaszczonej nieruchomości. Analiza przedłożonych wraz ze skargą akt administracyjnych potwierdza słuszność takiego załatwienia sprawy. Konkluzja organów o braku podstaw do orzeczenia o waloryzacji odszkodowania przyznanego F. S. na mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. K. z dnia 10 listopada 1973 r. nr [...] w związku z wywłaszczeniem na rzecz Skarbu Państwu na cele budownictwa mieszkaniowego nieruchomości położonych w K. w gm. kat. B. , obr. [...] (mały), w tym działki nr [...] o pow. 0,4563 ha objętej księgą wieczystą KW [...] znajduje oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Sąd w całości podziela ustalenia i oceny organów i wobec niezwykle wnikliwego uzasadnienia wydanych decyzji nie dostrzega potrzeby, aby je w tym miejscu w całości powtarzać. Wystarczające będzie stwierdzenie, iż trafnie organy wywiodły, że za wypłaceniem przyznanego odszkodowania przemawia treść pisma Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami z dnia 8 maja 1974 r. skierowanego do Stanowiska Pracy d/s Ekonomiczno - Finansowych zlecającego zapłatę odszkodowania na rzecz współwłaścicieli nieruchomości, w tym na rzecz F. S. kwoty 7490,50 zł (k. 135 a.a.). Miejski Zarząd Gospodarki Terenami wskazał w ww. piśmie, że zapłata winna nastąpić zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64). Należy w związku z tym zauważyć, że art. 12 ust. 1 powołanej ustawy stanowił, że suma pieniężnego odszkodowania za nieruchomość stanowiącą gospodarstwo rolne, rybne, hodowlane lub ogrodnicze oraz za domy jednorodzinne, lokale w małych domach mieszkalnych i za działki pod budowę takich domów jest płatna w ciągu 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja ustalająca odszkodowanie stała się ostateczna. Ponadto w art. 26 ustawy uregulowano przypadki, w których kwotę odszkodowania składało się do depozytu sądowego, w szczególności w art. 26 ust. 2 wskazano, że sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należy również złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawia przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafia na przeszkody prawne. Nie odnaleziono jednak dokumentów które świadczyłyby o złożeniu do depozytu sądowego sumy odszkodowania przysługującej F. S., brak również informacji które wskazywałyby, że w sprawie mogły zaistnieć okoliczności wskazane w przywołanym art. 26 ust. 2 ustawy. Uprawnione było również wnioskowanie organów oparte na analizie adnotacji naniesionych na karcie A skoroszytu, w którym znajdowały się akta sprawy znak: GKM. [...] dotyczące "nabycia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości pod os. [...] etap S. F." tj. przybicia pieczęci "O.Z." czyli "ostatecznie załatwione" z datą "9 maj 7 (przypuszczalnie 4)" (k. 145 a.a.). W tej samej dacie naniesiono również pieczęć Działu Finansowo - Księgowego na piśmie Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami w K. z 8 maja 1974 r. (k. 135 a.a.). Trafnie organy administracji publicznej zwróciły także uwagę, że mimo że w aktach znajdują się także inne decyzje Prezydium Rady Narodowej m. K., dotyczące ustalenia odszkodowań na rzecz innych właścicieli wywłaszczonych nieruchomości, jedynie w stosunku do części uprawnionych można odnaleźć dokumenty z których wynika wykonanie przelewu (poprzedzonych pismami zlecającymi zapłatę odszkodowania) czy też złożenie odszkodowania do depozytu sądowego. Taki stan rzeczy uzasadniał wniosek, że pozyskane akta są niekompletne i brakuje w nich wielu dokumentów potwierdzających dokonanie przelewów odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, w tym również w stosunku do F. S..

W świetle powyższego należy stwierdzić, że organy zasadnie odmówiły skarżącemu zwaloryzowania i wypłaty odszkodowania. Wskazane okoliczności, jak i pozyskane dokumenty świadczą o tym, że doszło do wypłaty odszkodowania i nie można zarzucić organom, że dokonały błędnych ustaleń. Organy podjęły wszelkie możliwe kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Prezydent Miasta K. przed wydaniem decyzji prowadził bardzo szeroko zakrojone poszukiwania dokumentów archiwalnych, które pozwoliły na zrekonstruowanie okoliczności w jakich doszło do wypłaty ustalonego uprzednio odszkodowania. Wypada również podkreślić, że wniosek o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania został zgłoszony po upływie około 45 lat od wywłaszczenia, nie może więc dziwić okoliczność, że z racji upływu tak długiego okresu czasu nie zachował się bezpośredni dowód potwierdzający wypłatę odszkodowania. Konieczne było zatem sięgnięcie przez organy administracji publicznej do dowodów pośrednio wskazujących, że sporne odszkodowanie zostało wypłacone poprzednikowi prawnemu skarżącego. Nieuprawnione jest twierdzenie skarżącego o naruszeniu art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. w zw. z art. 6, 7 i 8 K.p.a. Zważywszy na okoliczności sprawy i trud jaki organ I instancji włożył w pozyskanie miarodajnego, obszernego materiału dowodowego należy uznać, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone właściwie, a zgromadzone w sprawie dowody zostały następnie prawidłowo ocenione zgodnie z wymogami przepisu art. 80 k.p.a. Argumentacja przedstawiona w skardze zmierzała do zakwestionowania zgromadzonych dowodów jako podstawy dokonanych ustaleń, jednak poza zaprzeczeniem słuszności rozumowania organów, skarżący dla poparcia prezentowanego stanowiska był w stanie jedynie odwołać się do własnych oświadczeń składanych w toku postępowania jak i zeznań złożonych przez D. K.. Tymczasem wiedza skarżącego jak i świadka opierała się wyłącznie na przekazie rodzinnym i sama w sobie nie mogła stanowić wystarczającego przeciwdowodu dla zgromadzonych dowodów poszlakowych, poddanych prawidłowej interpretacji organów administracji publicznej.

Wobec dokonania ustaleń w sprawie na podstawie tzw. "dowodów pośrednich" wypada nadmienić, że zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przepis ten wprowadza tzw. swobodną ocenę dowodów. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. I OSK 484/15 (wszystkie orzeczenia dostępne pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl) istota zasady swobodnej oceny dowodów polega na tym, że organ nie jest skrępowany żadnymi przepisami co do rodzaju poszczególnych dowodów i może zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego w danej sprawie ustalić stan faktyczny. Niewątpliwie swobodna ocena nie oznacza oceny dowolnej, gdyż organ w uzasadnieniu decyzji musi wykazać dlaczego przyjął taki, a nie inny stan jako podstawę swego rozstrzygnięcia. Przepis art. 80 k.p.a. nie wyznacza organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie wg swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne.

W orzecznictwie dopuszcza się czynienie ustaleń faktycznych na podstawie tzw. dowodów pośrednich w sytuacji, gdy przeprowadzenie dowodu bezpośredniego jest niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 2015 r., sygn. I OSK 552/14 wskazał: "Dokumenty zgromadzone w postępowaniu zwykłym stanowią bowiem tzw. dowody bezpośrednie, które są najistotniejsze z punktu widzenia wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego nie mogło natomiast znaleźć zastosowania w przedmiotowej sprawie, ponieważ większość akt postępowania nie zachowała się. W tej sytuacji przypisanie przez Ministra równorzędnego znaczenia dowodom pośrednim, dzięki którym można ustalić istotne dla rozstrzygnięcia fakty, należy uznać za celowe i uzasadnione". Również w wyroku z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 2249/18 Naczelny Sąd Administracyjny zaakceptował rozstrzygnięcie o odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania oparte na dowodach pośrednich, akcentując fakt, że z racji upływu czasu (złożenie wniosku miało miejsce niemal po 50 latach od wywłaszczenia) organy były w stanie zgromadzić tylko dowody pośrednie, które odpowiednio ocenione mogły stanowić podstawę do ustalenia wypłaty odszkodowania na rzecz wywłaszczonego.

Na uwagę zasługuje także pogląd przedstawiony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. II SA/Lu 568/14 gdzie wskazano, że "w sytuacji, gdy tego rodzaju dokumentacja, jest przechowywana tylko przez okres przewidziany stosownymi przepisami, a po jego upływie podlega zniszczeniu nie można przyjąć, że jedynym dowodem na dokonanie wypłaty przyznanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość może być dowód z dokumentu potwierdzającego wypłatę. Takie założenie stwarzałoby bowiem potencjalną możliwość wszystkim byłym właścicielom wywłaszczonych nieruchomości oraz ich prawnym następcom do występowania o ponowną wypłatę odszkodowań po upływie ustawowego okresu obowiązku przechowywania dokumentacji księgowej (bankowej) i zniszczeniu dowodów wypłaty. Jakkolwiek zatem organy administracji orzekające w niniejszej sprawie były w stanie zgromadzić tylko dowody pośrednie, to nie można im zarzucić, że nie zebrały one pełnego materiału dowodnego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy".

Skoro organy administracji publicznej podjęły wszelkie możliwe kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, jak również dokonały prawidłowej oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (jaki się zachował) brak było podstaw do uwzględnienia skargi.

Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.