Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 2499/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61, art. 15 ust. 1.
journal: Dz.U. 2011 nr 74 poz 397
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia NSA Jerzy Płusa, Protokolant Joanna Bańbura, po rozpoznaniu w dniu 23 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 2586/11 w sprawie ze skargi A. sp. z o. o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 29 kwietnia 2011 r., nr IPPB3/423-98/11-2/AG w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, działającego z upoważnienia Ministra Finansów na rzecz E. SA z siedzibą w S. (następcy prawnemu A. sp. z o. o. z siedzibą w W.) kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2012 r., III SA/Wa 2586/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: spółka lub skarżąca) na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, działającego z upoważnienia Ministra Finansów (dalej: Dyrektor IS lub organ), z dnia 29 kwietnia 2011 r., nr IPPB3/423-98/11-2/AG, w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych – (1) uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną, (2) stwierdził, że uchylona interpretacja indywidualna nie może być wykonana w całości, (3) zasądził od organu na rzecz spółki kwotę 457 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Jako podstawę prawną powołano art. 146 § 1, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; w skrócie: p.p.s.a.). Wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

2. Przebieg postępowania przed organami podatkowymi (przedstawiony przez WSA w Warszawie):

2.1. Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku przebieg postępowania WSA w Warszawie podał, że spółka złożyła wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych. We wniosku przedstawiła następujący stan faktyczny. Spółka została założona w 2002 r. jako spółka celowa, której zadaniem było wybudowanie farmy wiatrowej w Karcinie oraz jej późniejsza eksploatacja. W dniu 14 grudnia 2006 r. spółka zaciągnęła pożyczkę w walucie obcej od swojego jedynego udziałowca B. z siedzibą w K. w Danii, której wartość przekraczała trzykrotność kapitału zakładowego spółki. Celem pożyczki było sfinansowanie bieżącej działalności, kosztów zakupu oraz wytworzenia środków trwałych. Przed dniem 28 maja 2009 r. pożyczka i odsetki nie były przez spółkę spłacane, ani nie dokonywano kapitalizacji odsetek do kwoty głównej pożyczki. W dniu 28 maja 2009 r. B. dokonał zbycia i faktycznego przeniesienia własności posiadanych przez siebie 100% udziałów w spółce, na rzecz A. S. W tym samym dniu (tj. 28 maja 2009 r.), po dokonaniu zbycia udziałów, spółka dokonała spłaty pożyczki zaciągniętej wobec B. wraz z odsetkami w następujący sposób: (1) w celu pozyskania środków na spłatę pożyczki, spółka zawarła umowę pożyczki w walucie polskiej z A.S. na kwotę odpowiadającą równowartości zadłużenia wraz z odsetkami; (2) faktyczny transfer środków pieniężnych, w celu spłaty pożyczki, został dokonany na mocy trójstronnego porozumienia w ten sposób, że A.S. przelał środki z tytułu pożyczki udzielonej skarżącej bezpośrednio na rachunek B. z pominięciem rachunku bankowego spółki.

W związku z powyższym spółka zadała następujące pytanie: czy odsetki zapłacone przez spółkę na rzecz byłego udziałowca stanowią w całości koszt uzyskania przychodu (w szczególności, nie mają zastosowania przepisy art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz 61 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 ze zm.; dalej: u.p.d.o.p.) bezpośrednio (w części odpowiadającej finansowaniu bieżącej działalności), bądź poprzez odpisy amortyzacyjne (w części odpowiadającej finansowaniu nabycia środka trwałego)? W opinii spółki odsetki zapłacone przy spłacie pożyczki od B. są w całości kosztem uzyskania przychodu bezpośrednio (w części odpowiadającej finansowaniu bieżącej działalności), bądź poprzez odpisy amortyzacyjne (art. 16 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p.), przy czym, w szczególności nie występuje konieczność stosowania restrykcji wynikających ze zjawiska tzw. niedostatecznej kapitalizacji.

Skarżąca wyjaśniła, że językowa wykładnia przepisów u.p.d.o.p. wskazuje, że ustawodawca wprowadził ograniczenie możliwości uznania za koszt podatkowy odsetek wyłącznie od pożyczek, w przypadku których w chwili spłaty pożyczkodawcą jest podmiot wskazany w przepisie (tj. udziałowiec bądź "spółka-siostra"). W szczególności przepisy te nie mają zastosowania do pożyczek, które pierwotnie udzielone były przez udziałowca, lecz w dacie spłaty tych odsetek pożyczkodawca nie był już udziałowcem pożyczkobiorcy. Z regulacji zawartych w przepisach art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. wynika, że wartość zadłużenia wobec udziałowca oraz wartość odsetek podlegających wyłączeniu z kosztów uzyskanie przychodu należy określać na dzień zapłaty odsetek. Uznać zatem należy, że ewentualnym ograniczeniom podlegać może obliczalność odsetek od pożyczek od podmiotów, które w momencie spłaty mogły zostać uznane za kwalifikowanych pożyczkodawców. Natomiast spłata odsetek do podmiotu, który był udziałowcem spółki, lecz w chwili spłaty pożyczki nie posiadał udziałów w kapitale pożyczkobiorcy, nie powinna podlegać ocenie z perspektywy przepisów o niedostatecznej kapitalizacji. Zasadniczą kwestią jest więc wykładnia tej części przepisu, która nakazuje dokonanie oceny zadłużenia spółki wobec jej udziałowca na dzień zapłaty odsetek. W ocenie spółki "dzień zapłaty odsetek" należy rozumieć jako faktyczny moment dokonania zapłaty i pod tym kątem badać możliwość zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p.

W opisanym stanie faktycznym (zdaniem spółki) moment zapłaty odsetek nastąpił po dokonaniu sprzedaży całości posiadanych udziałów przez pierwotnego pożyczkodawcę (B.) do nowego udziałowca (A.S.), więc pomimo, że operacje te odbyły się tego samego dnia, przywołany przepis nie znajduje zastosowania. Zdaniem spółki dokonanie spłaty pożyczki wraz z odsetkami wobec B., który w momencie spłaty nie był już udziałowcem posiadającym co najmniej 25% udziałów w kapitale spółki, nie będzie podlegać ograniczeniom wynikającym z przepisów o tzw. niedostatecznej kapitalizacji względem B. (art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.).

2.2. W ww. interpretacji indywidualnej z dnia 29 kwietnia 2011 r. Dyrektor IS uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w świetle przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. nie są kosztami uzyskania przychodów w pełnej wysokości odsetki od pożyczki (kredytu) udzielonej spółce przez "kwalifikowanego pożyczkodawcę" (lub kilku) w części, w jakiej pożyczka (kredyt) w dniu zapłaty odsetek przekracza trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki. W sytuacji przekroczenia ustawowo określonego wskaźnika 3:1 (wskaźnik wartości zadłużenia spółki wobec jej znaczących udziałowców do wartości jej kapitału zakładowego), odsetki od pożyczki zaciągniętej na zakup udziałów nie stanowią zgodnie z powyższym przepisem, kosztów uzyskania przychodów w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek. Wartość odsetek podlegających wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodów i wartość zadłużenia udziałowców, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., określa się zatem na dzień zapłaty odsetek. Z językowej wykładni ww. przepisu wynika bowiem, że dla oceny wystąpienia pierwszej z przesłanek zastosowania ograniczeń wynikających z tych przepisów, tj. wypłaty odsetek przez spółkę z tytułu pożyczki udzielonej spółce przez "kwalifikowanego pożyczkodawcę", należy brać pod uwagę status udziałowca (akcjonariusza) udzielającego pożyczki, czyli pożyczkodawcy (finansującego), który należy określić na dzień zawarcia umowy pożyczki (kredytu). W wyniku zbycia przez udzielającego pożyczki udziałów, jakie posiada w kapitale zakładowym pożyczkobiorcy, dotychczasowy wierzyciel nie zostaje wyłączony ze stosunku zobowiązaniowego, jaki wiązał go z dłużnikiem. Również sam stosunek zobowiązaniowy nie ulega zmianie. W konsekwencji zmiana dotyczy jedynie statusu wierzyciela (pożyczkodawcy) z posiadającego przymiot "kwalifikowanego pożyczkodawcy" (na dzień udzielenia pożyczki), na wierzyciela nie posiadającego tego przymiotu (na dzień spłaty pożyczki). Zmiana taka nie wpływa jednak na ocenę wystąpienia pierwszej z przesłanek zastosowania ograniczeń wynikających z tych przepisów, gdyż status wierzyciela oceniany jest na dzień udzielenia pożyczki. Jednocześnie jednak fakt zbycia przez pożyczkodawcę udziałów posiadanych w kapitale zakładowym pożyczkobiorcy ma znaczenie dla oceny wystąpienia drugiej z przesłanek zastosowania przepisów o cienkiej kapitalizacji, tj. określenia wartości zadłużenia spółki wobec wybranych podmiotów do wartości jej kapitału zakładowego. Ustawodawca nie ogranicza się bowiem w ustawie do wartości zadłużenia pożyczkobiorcy wobec podmiotów powiązanych jedynie z tytułu pożyczek, lecz odwołuje się do ogólnego zadłużenia wobec tych podmiotów.

W opinii organu fakt dokonania zbycia i faktycznego przeniesienia przez Aktiv Wind ApS własności 100% udziałów w spółce, nie ma wpływu na ocenę zastosowania ograniczeń wynikających z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. (w zakresie oceny wystąpienia pierwszej z przesłanek określonych w tym przepisie), gdyż jak wynika z wniosku spółki w dniu udzielenia pożyczki udziałowiec ten (pożyczkodawca) posiadał co najmniej 25% głosów na zgromadzeniu wspólników. Oznacza to, że w sytuacji opisanej we wniosku (gdy pożyczki udzielił udziałowiec posiadający co najmniej 25% udziałów spółki) w przypadku zbycia 100% udziałów jakie posiadał Aktiv Wind ApS w kapitale zakładowym spółki, znajdzie zastosowanie ww. przepis i wynikające z jego treści ograniczenie dotyczące możliwości zaliczenia przez wnioskodawcę do kosztów uzyskania przychodów odsetek od zaciągniętej pożyczki, w sytuacji gdy wartość zadłużenia określona na dzień zapłaty odsetek, osiągnęła łącznie trzykrotność kapitału zakładowego wnioskodawcy. Jednocześnie organ zaznaczył, że skoro na dzień udzielenia pożyczki spółce 100% jej udziałów posiadał pożyczkodawca, tj. B., w stanie faktycznym sprawy nie znajdzie zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p. (w takiej sytuacji ten sam udziałowiec nie mógł posiadać w obu tych spółkach – spółce będącej pożyczkobiorcą i spółce będącej pożyczkodawcą, co najmniej po 25% udziałów).

2.3. Spółka wezwała Dyrektora IS do usunięcia naruszenia prawa przez zmianę wydanej interpretacji i uznanie jej stanowiska za prawidłowe, zarzucając zaskarżonej interpretacji naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy w momencie zapłaty odsetek pożyczkodawca nie jest udziałowcem pożyczkobiorcy. W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa organ stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej.

3. Stanowiska stron w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie.

3.1. W skardze złożonej do WSA w Warszawie spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej interpretacji zarzuciła naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. poprzez błędne uznanie, że skarżąca nie może zaliczyć w pełnej wysokości do kosztów uzyskania przychodów (bezpośrednio bądź przez odpisy amortyzacyjne) odsetek od pożyczki udzielonej skarżącej przez pożyczkodawcę, posiadającego w momencie udzielenia pożyczki 100% udziałów w kapitale zakładowym spółki, w sytuacji gdy w chwili zapłaty odsetek pożyczkodawca ten nie był już jej udziałowcem.

W opinii skarżącej organ dokonał błędnej wykładni przepisu art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., polegającej na przyjęciu, że ww. przepis znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy w momencie zapłaty odsetek pożyczkodawca nie jest udziałowcem pożyczkobiorcy. Na gruncie tych przepisów u.p.d.o.p. brak jest podstaw, aby na dzień zapłaty odsetek brać pod uwagę historyczne uwarunkowania, w jakich doszło do udzielenia pożyczki, zarówno w zakresie podmiotu, który udzielił pożyczki, jak i wysokość zadłużenia oraz wysokości kapitału zakładowego na dzień udzielenia pożyczki. Jak zdecydował ustawodawca, redagując treść art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., istotny jest bowiem stan na moment zapłaty odsetek. Gdyby intencją ustawodawcy było wprowadzenie wymogu ustalania statusu udziałowca udzielającego pożyczki w dniu zawarcia umowy pożyczki i odnoszenie się do tego stanu przy podatkowej kwalifikacji wszystkich późniejszych spłat odsetek od tej pożyczki, aż do końca trwania stosunku prawnego pożyczki, niezależnie od ewentualnych zmian własnościowych, wówczas ustawodawca - wskazując sposób ustalania relacji zadłużenia do kapitału zakładowego - zapewne użyłby sformułowania "na dzień udzielenia pożyczki" w odniesieniu do oceny istnienia określonych powiązań kapitałowych. Istotny dla ustalenia przesłanek zastosowania ograniczeń wynikających z przepisów dotyczących niedostatecznej kapitalizacji jest zatem moment faktycznej zapłaty kwoty odsetek przez pożyczkobiorcę na rzecz pożyczkodawcy. Moment zapłaty odsetek decyduje o fakcie spełnienia przesłanek dot. niedostatecznej kapitalizacji (ww. pogląd zgody jest ze stanowiskiem WSA w Warszawie wyrażonym w wyroku z dnia 12 stycznia 2011 r., III SA/Wa 1052/10 oraz znajduje potwierdzenie w licznych interpretacjach prawa podatkowego).

Skarżąca podkreśliła, że zgodnie z ogólnymi zasadami prawa niedopuszczalne jest interpretowanie wyjątków modyfikujących regulacje ogólne w sposób rozszerzający. Organ w wyniku dokonanej interpretacji rozszerzył natomiast ograniczenie wynikające z przepisów o niedostatecznej kapitalizacji również na pożyczkodawców, którzy nie posiadają w udziale kapitałowym pożyczkobiorcy co najmniej 25% udziałów.

3.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał prezentowane stanowisko w sprawie.

4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie:

4.1. Zdaniem WSA w Warszawie skarga zasługiwała na uwzględnienie. Z językowej wykładni art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. wynika bowiem, że ograniczenie możliwości zaliczania do kosztów uzyskania przychodów odsetek wypłaconych pożyczkodawcy przez pożyczkobiorcę (kredytobiorcę ) występuje w przypadku, gdy spełnione są łącznie wymienione w nim warunki. Dla wystąpienia konsekwencji podatkowych, jakie wiążą się z ww. przepisem (brak możliwości zaliczenia w poczet kosztów podatkowych odsetek od pożyczek), niezbędne jest wystąpienie tych dwóch okoliczności faktycznych we właściwym czasie – najpierw zaistnienie po stronie pożyczkodawcy statusu podmiotu kwalifikowanego w dacie udzielenia pożyczki, a następnie odpowiedni poziom zadłużenia spółki wobec takiego pożyczkodawcy w dacie zapłaty odsetek. Z punktu widzenia logicznego te dwa elementy tworzą więc nierozerwalną koniunkcję. Jeśli z jakichkolwiek względów, np. wskutek zbycia wierzytelności w postaci odsetek na rzecz osoby trzeciej, zabraknie tego drugiego elementu na dzień zapłaty odsetek, art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. nie znajdzie zastosowania.

Zdaniem WSA w Warszawie spółka zasadnie wskazała w skardze, że w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych odsetki jako koszt podatkowy podlegają zasadzie kasowej – są one kosztem dopiero w momencie ich zapłaty, a nie zawarcia umowy lub nawet naliczenia odsetek. Co prawda w art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. ustawodawca odwołuje się (przez użycie wyrazów "...udzielonych spółce przez...") do dnia zawarcia umowy, ale tylko pozornie wiąże z tą datą obowiązek ustalania przesłanek wyłączenia odsetek z kosztów uzyskania przychodu. W dalszej części tego przepisu ustawodawca expressis verbis odwołuje się bowiem do dnia wypłaty odsetek (zasada kasowa) jako daty, z którą łączyć należy ustalenie, czy wartość zadłużenia spółki wobec podmiotu kwalifikowanego rzeczywiście osiągnie trzykrotność kapitału zakładowego spółki. Zamiana wierzyciela (wstąpienie podmiotu kwalifikowanego w miejsce niepowiązanego bądź odwrotnie) powoduje, że udzielającym pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. nie jest podmiot powiązany, albo poziom zadłużenia spółki wobec udziałowca kwalifikowanego na dzień zapłaty odsetek nie przekracza trzykrotności kapitału zakładowego.

Według WSA w Warszawie należało zgodzić się ze skarżącą, że decydująca dla kwalifikacji podatkowej spłacanych odsetek nie jest relacja wysokości całkowitego zadłużenia podatnika do wysokości kapitału zakładowego, lecz relacja samego tylko zadłużenia wobec określonych podmiotów do wysokości kapitału zakładowego. Dlatego też nie było prawidłowe stanowisko prezentowane przez organ, że dzień zapłaty odsetek należy odnosić jedynie do kwestii ustalenia wartości zadłużenia oraz ewentualnych odsetek podlegających ograniczeniu w związku z przepisami dotyczącymi niedostatecznej kapitalizacji, a zmiana statusu wierzyciela (strony umowy) dokonana po dniu zawarcia umowy pożyczki (kredytu) poprzez zbycie udziałów (akcji), jakie pożyczkodawca/finansujący posiadał w kapitale zakładowym pożyczkobiorcy/kredytobiorcy, na skutek czego przestaje on być wspólnikiem pożyczkobiorcy/kredytobiorcy, nie skutkuje ponowną weryfikacją wystąpienia ograniczeń wynikających z niedostatecznej kapitalizacji w odniesieniu do określenia rodzaju pożyczek/kredytów nimi objętych. W opinii WSA w Warszawie należało również wskazać na pewną niekonsekwencję takiej argumentacji w sytuacji, gdy w dniu zapłaty odsetek zadłużenie wobec pożyczkodawcy nie stanowi zadłużenia wobec udziałowca, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., gdyż na skutek np. sprzedaży wierzytelności w momencie zapłaty odsetek, podmiot ten nie jest już udziałowcem.

Dlatego też zdaniem WSA w Warszawie respektowanie zasady prymatu wykładni językowej prawa podatkowego konieczne jest zwłaszcza w tych przypadkach, gdy chodzi o przepisy o charakterze wyjątku, a takim właśnie wyjątkiem jest art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., gdyż regułą jest możliwość zaliczenia do kosztów podatkowych każdego wydatku, który został poniesiony w celu osiągnięcia przychodu albo zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodu. W związku z powyższym uzasadnione dla oceny wystąpienia konsekwencji podatkowych wynikających z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. jest zaistnienie odpowiedniego poziomu zadłużenia określonego na dzień zapłaty odsetek wobec pożyczkodawcy mającego na ten moment status podmiotu kwalifikowanego. Tym samym wg WSA w Warszawie należało uznać za nieprawidłowe stanowisko organu, że fakt zbycia i faktycznego przeniesienia przez pożyczkodawcę posiadanych udziałów w kapitale zakładowym skarżącej będącej pożyczkobiorcą nie ma znaczenia dla oceny zastosowania ograniczeń wynikających z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. (w zakresie oceny wystąpienia pierwszej z przesłanek określonych w tym przepisie), gdyż w dniu udzielenia pożyczki udziałowiec ten posiadał co najmniej 25% udziałów stanowi naruszenie powołanego przepisu art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p.

5. Stanowiska stron w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

5.1. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Warszawie wniósł Dyrektor IS (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego), który zaskarżył ten wyrok w całości. Na podstawie art. 188 i art. 185 § 1 oraz art. 203 pkt 2 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania sądowego. W oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 w związku z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., poprzez ich błędną interpretację i w konsekwencji przyjęcie za nieprawidłowe stanowiska, że fakt zbycia i faktycznego przeniesienia przez pożyczkodawcę posiadanych udziałów w kapitale zakładowym spółki będącej pożyczkobiorcą nie ma znaczenia dla zastosowania ograniczeń wynikających z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., gdyż w dniu udzielenia pożyczki udziałowiec ten posiadał co najmniej 25% udziałów, co stanowi naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Zaakcentował przy tym, że fakt dokonania zbycia i faktycznego przeniesienia przez Aktiv Wind ApS własności 100% udziałów w spółce, nie ma wpływu na ocenę zastosowania ograniczeń wynikających z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. w zakresie oceny wystąpienia pierwszej z przesłanek określonych w tym przepisie, gdyż jak wynika z wniosku spółki, w dniu udzielenia pożyczki udziałowiec ten (pożyczkodawca) posiadał co najmniej 25% głosów na zgromadzeniu wspólników. Oznacza to, że w sytuacji opisanej we wniosku (gdy pożyczki udzielił udziałowiec posiadający co najmniej 25% udziałów spółki) w przypadku zbycia 100% udziałów, jakie posiadał B. w kapitale zakładowym spółki, znajdzie zastosowanie art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. i wynikające z niego ograniczenie dotyczące możliwości zaliczenia przez wnioskodawcę do kosztów uzyskania przychodów odsetek od zaciągniętej pożyczki, w sytuacji gdy wartość zadłużenia, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., określona na dzień zapłaty odsetek, osiągnęła łącznie trzykrotność kapitału zakładowego spółki.

5.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną spółka (reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego) wniosła o oddalenie tejże skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżony wyrok WSA w Warszawie odpowiada prawu, zatem skarga kasacyjna organu podlega oddaleniu. Wnoszący skargę kasacyjną sformułował jeden zarzut naruszenia przez WSA w Warszawie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 w związku z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. i w konsekwencji przyjęcie za nieprawidłowe stanowiska, że fakt zbycia i faktycznego przeniesienia przez pożyczkodawcę posiadanych udziałów w kapitale zakładowym spółki będącej pożyczkobiorcą nie ma znaczenia dla zastosowania ograniczeń wynikających z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., gdyż w dniu udzielenia pożyczki udziałowiec ten posiadał co najmniej 25% udziałów, co stanowi naruszenie art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. Sporne zagadnienie było już przedmiotem orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny, więc skład orzekający NSA w rozpatrywanej sprawie podziela pogląd wyrażony w tymże orzecznictwie (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2013 r., II FSK 1216/11 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

6.2. Artykuł 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., którego de facto dotyczy zarzut skargi kasacyjnej (wbrew wymogowi z art. 174 pkt 1 i art. 176 p.p.s.a., naruszenie pozostałych powołanych w skardze kasacyjnej przepisów ani nie zostało sformułowane ani uzasadnione), stanowi, że: "Nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez jej udziałowca (akcjonariusza) posiadającego nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki albo udziałowców (akcjonariuszy) posiadających łącznie nie mniej niż 25% udziałów (akcji), jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki posiadających co najmniej 25% udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale takiego udziałowca (akcjonariusza) osiągnie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki – w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu udziałowego spółdzielni". Przepis ten dotyczy tzw. niedostatecznej kapitalizacji. Przyjęta w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych konstrukcja dotyczy węższego pojmowania tego pojęcia jako niekorzystnego stosunku wartości zadłużenia spółki z tytułu pożyczek (kredytów) udzielonych przez udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki do wartości kapitału zakładowego, wyznaczanego wskaźnikiem wskazującym bezpieczny poziom zadłużenia spółki wobec jej udziałowców (akcjonariuszy). Każde przekroczenie tego wskaźnika zostaje uznane przez ustawodawcę za równoznaczne z występowaniem niedostatecznej kapitalizacji i uprawnia do podjęcia działań mających ograniczać to zjawisko (zob. Z. Kukulski, w: Komentarz do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, pod red. W. Nykiela i A. Mariańskiego, Gdańsk 2008, s. 556 i powołana tam literatura).

Ograniczenie w zaliczaniu odsetek od pożyczek do kosztów uzyskania przychodów uzależnione jest od spełnienia łącznie dwóch warunków: (1) odsetki są wypłacane przez spółkę z tytułu pożyczek (kredytów) udzielonych jej przez wspólników (udziałowców, akcjonariuszy), będących kwalifikowanymi podmiotami z uwagi na wielkość ich udziałów; (2) wartość zadłużenia spółki w stosunku do jej znaczących udziałowców przekroczy ustawowo określony wskaźnik - trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki pożyczkobiorcy. Kwalifikowanymi pożyczkodawcami (kredytodawcami) są udziałowiec (akcjonariusz) bądź udziałowcy (akcjonariusze) posiadający co najmniej 25% udziałów (akcji) w spółce - pożyczkobiorcy (kredytobiorcy). Muszą oni posiadać ten status w momencie zawierania umowy pożyczki (kredytu). Obliczenie wskaźnika, po przekroczeniu którego ograniczenie wynikające z art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. będzie miało zastosowanie, wymaga ustalenia wielkości zadłużenia w stosunku do znaczących udziałowców oraz wartości kapitału zakładowego na dzień zapłaty odsetek. Spór w rozpatrywanej sprawie dotyczy ograniczenia zaliczenia odsetek do kosztów uzyskania przychodów w sytuacji zmiany wierzyciela przed dniem spłaty odsetek od pożyczki (kredytu) na podmiot, który nie jest kwalifikowanym pożyczkodawcą (kredytodawcą) i wpływu tej zmiany podmiotowej po stronie wierzyciela na wysokość zadłużenia, uwzględnianego przy obliczaniu wskaźnika.

Prawodawca nakazuje przy obliczaniu wielkości zadłużenia uwzględnić zadłużenie pożyczkobiorcy zarówno wobec jej znaczących (posiadających co najmniej 25% udziałów lub akcji) udziałowców (akcjonariuszy), ale także wobec podmiotów, które posiadają udziały (akcje) w kapitale wskazanego wyżej znaczącego udziałowca (akcjonariusza). Wskazuje przy tym jednoznacznie dzień obliczenia tego wskaźnika jako dzień spłaty odsetek (por. wyroki NSA: z dnia 30 stycznia 2013 r., II FSK 1216/11; z dnia 8 listopada 2012 r., II FSK 507/11 - http://orzeczenia. nsa.gov.pl). Użyty w przepisie zwrot "wartość zadłużenia" nie została zdefiniowana w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. Zarówno w piśmiennictwie, jak i w judykaturze pojęcie to pojmowane było dwojako.

Stosownie do jednego z poglądów przez wartość zadłużenia należy rozumieć poziom obciążeń wynikający z umów pożyczek w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., zawartych ze znaczącymi (w znaczeniu bezpośrednim i pośrednim) udziałowcami (pogląd taki prezentują m.in. A. Nowak, K. Maćkowska, G. Podgórski, Jak ustalać "wartość zadłużenia" w przepisach o cienkiej kapitalizacji", "Jurysdykcja Podatkowa" 2009, nr 5, s. 21, tak też w wyroku WSA w Warszawie w wyroku z dnia 3 grudnia 2010 r., III SA/Wa 2365/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Według drugiego stanowiska (które podziela również Sąd orzekający w tej sprawie) przez wartość zadłużenia należy rozumieć wszelkie zobowiązania (obciążenia) istniejące między pożyczkobiorcą (podatnikiem) a znaczącymi udziałowcami oraz ich znaczącymi udziałowcami, w tym także zobowiązania z tytułu dostaw, usług itp. (tak m.in. Z. Kukulski, w: Komentarz..., s. 567; R. Ciołek, Niedostateczna kapitalizacja. Zmiany w podatku dochodowym od osób prawnych, "Przegląd Podatkowy" 1999, nr 3, s. 13; tak też w wyrokach NSA: z dnia 30 stycznia 2013 r., II FSK 1216/11; z dnia 10 stycznia 2012 r., II FSK 1324/10, LEX nr 1103873, z dnia 28 listopada 2012 r., II FSK 699/11 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Każde z tych stanowisk, zgodnie z językową wykładnią art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. przyjmuje, że wartość zadłużenia odnosi się do zadłużenia u podmiotów kwalifikowanych i ich udziałowców, posiadających co najmniej 25% ich udziałów lub akcji.

Obliczenie wartości odsetek, które podlegają wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodu dokonywane jest na dzień zapłaty tych odsetek. Na ten dzień należy ustalić wielkość zadłużenia oraz wartość kapitału zakładowego, a także ustalić wielkość pożyczki. Jeśli kwota zadłużenia jest mniejsza bądź równa trzykrotności kapitału zakładowego, całość odsetek od pożyczki może być zaliczona do kosztów uzyskania przychodu. W przypadku gdy kwota zadłużenia jest większa od trzykrotności kapitału zakładowego: (a) a pożyczka (pożyczki) jest równa lub większa od pozostałej po odliczeniu części - odsetki nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów w całości (por. wyrok NSA z dnia 6 października 2005 r., FSK 2126/04); (b) a pożyczka (pożyczki) jest mniejsza od kwoty pozostałej po odliczeniu - stosunek, w jakim ta pozostała część pozostaje do kwoty pożyczki, określa proporcje, w jakiej odsetki mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodu. Udziałowcy (akcjonariusze) mogą w związku z tym swobodnie kształtować wielkość zadłużenia w celu osiągnięcia korzyści podatkowych w postaci zaliczenia całości czy części odsetek od pożyczki do kosztów uzyskania przychodów, choćby poprzez zmniejszanie zadłużenia w stosunku do znaczących udziałowców (akcjonariuszy) poprzez spłatę części długu na dzień zapłaty odsetek. Jeżeli w dniu spłaty odsetek wierzycielem, w wyniku zbycia wierzytelności z tytułu pożyczki przez kwalifikowanego pożyczkodawcę, jest podmiot inny niż wskazany w art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., co spowoduje, że zadłużenie w stosunku do kwalifikowanych podmiotów i ich kwalifikowanych udziałowców nie będzie przekraczało trzykrotności kapitału zakładowego, przepis ten, jak trafnie przyjęto w zaskarżonym wyroku, nie będzie miał zastosowania. Istotne jest bowiem wyłącznie zadłużenie wobec wskazanych w ustawie podmiotów, a nie wobec jakichkolwiek podmiotów, nawet jeżeli nabyły one wierzytelność od znaczących udziałowców (akcjonariuszy).

Za taką wykładnią powołanego przepisu przemawia również to, że ograniczenie w zaliczeniu odsetek od pożyczek (kredytów) dotyczy tylko tych, które zostały udzielone spółce przez jej udziałowców (akcjonariuszy) i to takich, którzy posiadają określony udział w kapitale pożyczkodawcy (kredytodawcy). Jeżeli pożyczki udzieli inny podmiot, to ograniczenia te nie obowiązują. Celem wprowadzenia tego przepisu była, jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy (zob. druk nr 624 Sejmu RP III kadencji) obawa, że sposób finansowania działalności spółki poprzez udzielanie pożyczek przez jej udziałowca powodować może, że spółka ta, mimo prowadzenia rentownej działalności, nie wykazuje zysku i nie poddaje go opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Zysk ten jest bowiem przenoszony poprzez odsetki od takich pożyczek na udziałowca, będącego często osobą zagraniczną i u tego udziałowca opodatkowany znacznie niższą stawką podatkową (w przypadku udziałowców z niektórych krajów takie zyski w ogóle nie są opodatkowane w Polsce). Jednocześnie kapitał zakładowy spółki, w związku z jego niewielką wysokością nie spełnia funkcji zabezpieczenia ewentualnych roszczeń kontrahentów takiej spółki (zob. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2013 r., II FSK 1216/11 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Punktem wyjścia w procesie wykładni jest zawsze warstwa językowa interpretowanego przepisu prawa, ponieważ wykorzystanie reguł budowy zdań oraz znaczenie poszczególnych wyrazów czy zwrotów, a w konsekwencji zastosowanie reguł semantyki i syntaktyki, pozwala na ustalenie w pewnym stopniu znaczenia tekstu prawnego (por. B. Brzeziński, Podstawy wykładni prawa podatkowego, Gdańsk 2008, s. 10-14). W procesie wykładni prawa interpretatorowi nie wolno jednak całkowicie ignorować wykładni systemowej i celowościowej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej. Jednym z najmocniejszych argumentów o poprawności interpretacji jest okoliczność, że wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna (teleologiczna) dają zgodny wynik (por. postanowienie SN z dnia 26 kwietnia 2007 r., I KZP 6/07, OSNKW 2007/5/37, Biuletyn SN 2007, nr 5, poz. 18; postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., II FSK 1885/07; wyroki NSA: z dnia 26 kwietnia 2013 r., II FSK 1691/11 i powołane tam orzecznictwo; uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 2 kwietnia 2012 r., II FPS 3/11, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ oraz wypowiedzi doktryny: M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2010, s. 291 i n., L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 74-83). W rozpoznawanej sprawie uwzględnienie rezultatu wykładni językowej art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. oraz wykładni celowościowej (ww. ratio legis) prowadzi do zbieżnych konkluzji, co stanowi niekwestionowany argument za prawidłowością poglądu, że jeżeli w dniu spłaty odsetek wierzycielem, w wyniku zbycia wierzytelności z tytułu pożyczki przez kwalifikowanego pożyczkodawcę, jest podmiot inny niż wskazany w art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p., przepis ten nie będzie miał zastosowania. Pogląd ten legł u podstaw zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie, który – w świetle powyższego wywodu – należy ocenić jako zgodny z prawem.

6.3. Uwzględniając powyższą argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowił na podstawie art. 204 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 i 3 oraz art. 209 p.p.s.a.