Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 184/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50, art. 63, art,. 2 ust. 2, art. 67 ust 2, art. 66 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 243 poz 1623
law: Ustawa  z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jednolity.
article: art. 153, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 36 ust. 1 pkt 1 i ust. 5
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Dnia 25 kwietnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2013 roku sprawy ze skargi I. M. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2012 roku Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego; oddala skargę


UZASADNIENIE

W związku z wnioskiem I. M. - właścicielki nieruchomości położnej w L. przy ul. [...] - Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta L. (dalej: PINB) w dniu 23 sierpnia 2006 r. przeprowadził kontrolę budynku przy ul. [...] w L. podczas której ustalił, że w ścianie budynku zlokalizowanego w granicy działki - od strony nieruchomości przy ul. [...], na pierwszym piętrze znajdują się 2 okna - w kuchni i w przedpokoju lokalu zajmowanego przez E. R. oraz 2 okna na strychu tego budynku.

Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. PINB nakazał zarządcy przedmiotowego budynku – M. w L. zamurowanie otworu okiennego w kuchni oraz umorzył postępowanie w sprawie okna w przedpokoju i dwóch okien na poddaszu. Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: WWINB) decyzją z dnia [...] sierpnia 2007r., uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

PINB decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., ponownie nakazał zarządcy przedmiotowego budynku zamurowanie otworu okiennego w kuchni oraz umorzył postępowanie w sprawie okna w przedpokoju i dwóch okien na poddaszu. Organ II instancji decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., sygn. [...] ponownie uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Kolejną decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta L. ponownie nakazał zarządcy budynku – M. w L. doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego przez zamurowanie otworu okiennego nr 1 w pomieszczeniu nr 1, znajdującego się na pierwszym piętrze w ścianie budynku przy ul. [...] w L. od strony budynku przy ul. [...] (pkt 1 decyzji), oraz umorzył postępowanie w sprawie okna nr 2 w pomieszczeniu nr 2 oraz dwóch okien na poddaszu, znajdujących się w ścianie budynku przy ul. [...] w L. od strony budynku przy ul. [...] (pkt 2 decyzji).

Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] maja 2008 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Po 599/08 uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji oraz decyzję organu I instancji w jej punkcie 2.

Sąd zauważył, iż dopiero ustalenie, ponad wszelką wątpliwość, niemożności określenia, czy i kiedy doszło do zarzucanej samowoli budowlanej, czyni możliwym umorzenie postępowania administracyjnego.

Oceniając prawidłowość umorzenia postępowania Sąd wskazał, iż obie nieruchomości - przy ul. [...] i [...], do czasu zakupu nieruchomości przy ul. [...] przez rodziców I. M., były w zarządzie M. w L. (dalej: M.). Akta sprawy nie zawierają dokumentów z ksiąg wieczystych, czy w okresie wcześniejszym, obejmującym okres od XVIII wieku, nieruchomości te były wydzielone, w szczególności w dacie powstawania budynku przy ul. [...], który jak wynika z akt sprawy jest budynkiem powstałym wcześniej, aniżeli zabudowa na nieruchomości przy ul. [...]. W sytuacji, gdy okazałoby się, iż wydzielenie nieruchomości powstało na etapie budowy budynku stanowiącego własność skarżącej, nie można byłoby przyjąć, iż mamy do czynienia z samowolą budowlaną. W takim bowiem przypadku budynek przy ul. [...] od strony budynku skarżącej nie zostałby uznany za budowany w granicy, i w konsekwencji mógł posiadać okna po obu stronach bocznych budynku. W ocenie Sądu dla wyjaśnienia tej kwestii należy zasięgnąć informacji z wypisów rejestru gruntów oraz z ksiąg wieczystych dla obu wskazanych nieruchomości, z uwzględnieniem zasobów archiwalnych. W dalszej kolejności rozważenia wymaga kwestia zasięgnięcia dowodu z opinii rzeczoznawcy z zakresu architektury (i/lub budownictwa) na okoliczność ustalenia w jakim okresie mogły powstać sporne otwory okienne.

Zdaniem Sądu w sytuacji, gdy z takich ustaleń wynikałoby, że przedmiotowy budynek powstawał w granicy nieruchomości, a jednocześnie nie ma możliwości ustalenia, kiedy na spornej ścianie powstały jakiekolwiek otwory okienne, organ nadzoru budowlanego winien przeprowadzić ustalenia, czy możliwe było uzyskanie pozwolenia na wybicie otworów w oparciu o obowiązujące w dacie powstania budynku przepisy. Nie można bowiem wykluczyć, iż to obiekt przy ul. [...], jako obiekt o ponad 100 lat młodszy, mógł powstać z ograniczeniami wynikającymi z faktu istnienia kwestionowanych w niniejszym postępowaniu okien. To tłumaczyłoby, dlaczego posiadł (i posiada) jedną kondygnację.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., sygn. [...] WWINB utrzymał w mocy w zakresie pkt 1 decyzję PINB z dnia [...] marca 2008 r.

Następnie PINB decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. umorzył postępowanie w sprawie okna nr 2 w pomieszczeniu lokatorki E. R. oraz dwóch okien poddasza znajdujących się w ścianie budynku przy ul. [...] w L. od strony budynku przy ul. [...], ze względu na niemożliwość ustalenia kiedy te okna powstały, a także czy powstały w wyniku samowoli budowlanej. Od decyzji organu I instancji odwołanie do tutejszego organu wniosła I. M. oraz M. w L. Decyzją z dnia [...] października 2009 r., WWINB uchylił zaskarżoną decyzję PINB i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W dniu [...] października 2009 r. PINB decyzją wydaną na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie w sprawie okna nr 2 w pomieszczeniu lokatorki E. R. oraz dwóch okien na poddaszu ze względu na niemożność ustalenia kiedy te okna powstały, a także czy powstały w ramach samowoli budowlanej. Po rozpoznaniu odwołania I. M., decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., sygn. [...] WWINB uchylił zaskarżoną decyzję PINB w całości i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 7 lipca 2012 r., sygn. IV SA/Po 264/10 oddalił skargę Prezydenta Miasta L. na decyzję WWINB z dnia [...] lutego 2010 r.

W dniu [...] listopada 2010 r. PINB ponownie umorzył postępowanie w sprawie ze względu na niemożność ustalenia, kiedy przedmiotowe okna powstały oraz czy powstały w warunkach samowoli budowlanej. WWINB decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., sygn. [...] uchylił zaskarżoną decyzję PINB dla Miasta L. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. WSA w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. II SA/Po 227/11 oddalił skargę na decyzję WWINB z dnia [...] stycznia 2011 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] Powiatowy Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta L. umorzył postępowanie w sprawie okien w ścianie szczytowej budynku przy ulicy [...] w L. w granicy z budynkiem nr [...], to jest okna Nr 2 na I piętrze, w pomieszczeniu lokatorki E. R. - ze względu na niemożliwość ustalenia czy okno to powstało w wyniku samowoli budowlanej, oraz dwóch okien na poddaszu - ze względu na niemożliwość ustalenia, kiedy te okna powstały oraz czy powstały w wyniku samowoli budowlanej.

Organ, na podstawie materiałów zgromadzonych w toku postępowania uznał, iż okno na poziomie piętra w części wschodniej elewacji północnej istniało pierwotnie - to znaczy od początku budowy budynku przy ulicy [...] będącego obecnie własnością Miasta L. Obiekt ten jest uznany za dobro kultury i na podstawie prawomocnej decyzji z [...]1970 r. jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem [...]. Ustalenie to jest konkluzją ekspertyzy historyczno-budowlanej sporządzonej przez inż. G. W.

Ponadto PINB ustalił, iż budynki obecnie położne przy ulicy [...] i [...] w [...]1913 r., położone były w granicach jednej nieruchomości należącej do H. H., przy czym budynek (obecnie) [...], był wówczas magazynem. Potwierdza to treść dokumentów - rysunków technicznych, znajdujących się w aktach sprawy.

Wnioskom tym nie przeczą, zdaniem organu, zgromadzone w sprawie dowody z przetłumaczonych z języka niemieckiego dokumentów uzyskanych z Wydziału Geodezji, Kartografii i Katastru Urzędu Miasta L., a także uzyskane z Sądu Rejonowego w L. Pełne Odpisy Ksiąg Wieczystych. Dokumenty te, a także inne dokumenty Ksiąg Wieczystych analizowane w toku postępowania, wymienione w decyzji, nie wskazują na datę powstania przedmiotowych budynków i datę powstania przedmiotowych okien. Dokumenty te potwierdzają, że na działce nr [...] i później [...] istniał magazyn, oraz, że stan taki istniał również w roku 1943.

Ustalenie faktu, że budynek przy ul. [...] powstał w latach 1780-1800, a więc wcześniej niż parterowy budynek nr [...] oraz , że okno w ścianie szczytowej budynku nr [...] na poziomie I piętra istniało od początku (od czasu budowy budynku Nr [...]) - czyni całkowicie bezprzedmiotowym podnoszony przez I. M. zarzut nielegalności tego okna ze względu na to, że znalazło się ono w wiele lat później po jego powstaniu, w granicy z później wybudowanym budynkiem nr [...]. Tym bardziej, że zgromadzone w sprawie dowody wskazują na to, że budynek nr [...], jako magazyn był wybudowany w granicach tej samej nieruchomości na której istniał już wcześniej wybudowany budynek nr [...], z oknem na poziomie I piętra w ścianie szczytowej.

Zebrany materiał dowodowy, oraz ustalone w postępowaniu administracyjnym w oparciu o ten materiał fakty - pozwalają na stwierdzenie, że okno na poziomie I piętra w ścianie szczytowej budynku przy ulicy [...] - powstało legalnie. Niemniej jednak brak możliwości ustalenia dokładnej daty powstania tego okna (ustalono, że istniało od początku budowy przedmiotowego budynku - co wskazuje czas powstania okna na lata 1780-1800), i tym samym brak możliwości dokładnego ustalenia stanu prawnego obowiązującego w czasie jego powstania (i dokonania subsumpcji właściwych przepisów) - uzasadnia umorzenie postępowania w przedmiocie legalności jego wykonania.

Dalej PINB wyjaśnił, iż prowadzone postępowanie wyjaśniające nie doprowadziło do ustalenia kiedy powstały dwa okna na poddaszu budynku nr [...] (okna od strychu), w tej samej płaszczyźnie ściany co okno na poziomie piętra. Zgromadzony materiał dowodowy pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że okna te istniały już w roku 1950 (dokumentacja fotograficzne). Brak jest przesłanek do ustalenia kiedy dokładnie te okna (dwa na poddaszu) mogły powstać. Nie można wykluczyć, że powstały one w okresie kiedy obydwa budynki leżały w granicach jednej nieruchomości, co wykluczało by zarzut, że okna te powstały w wyniku samowoli budowlanej.

W końcowej części uzasadnienia organ wymienia dowody na podstawie których wydał rozstrzygnięcie w sprawie.

Odwołanie od decyzji złożyła I. M. W uzasadnieniu odwołania strona wskazała na okoliczności, które jej zdaniem prowadzą do wniosku, iż nieruchomości na których zlokalizowane są przedmiotowe budynki (aktualnie przy ul. [...] i [...]) przez cały czas swojego istnienia były odrębne a zatem wykonanie okien w ścianie granicznej stanowi samowolę budowlaną.

Strona podniosła również, iż przedmiotowe okna nie spełniają norm przeciwpożarowych i należy je zlikwidować. Ponadto wystosowała szereg zarzutów dotyczących rzetelności ekspertyzy historyczno-budowlanej sporządzonej przez inż. G. W.

W ocenie I. M. okno położone na pierwszym piętrze powstało w latach 1906-1914 podczas przebudowy budynków i było wykonane niezgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami – Ustawą o ogólnym zarządzie kraju z 30 lipca 1883 r. oraz Zarządzeniem Regierungsbaupolizei z 28 kwietnia 1903 r.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Zdaniem organu odwoławczego zasadnicze dla sprawy jest ustalenie czy nieruchomości przy ul. [...] i [...] były nieruchomościami oddzielnymi czy też uległy podziałowi w 1943 r.

WWINB wskazał, iż z akt sprawy wnika, iż już w latach 30 XIX wieku istniały odrębne księgi wieczyste dla przedmiotowych budynków. Tymczasem w zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami jak i obecnie istniała zasada, iż dla każdej nieruchomości prowadzi się odrębną księgę wieczystą. Skoro w księgach wieczystych dla przedmiotowych nieruchomości widnieją wpisy dotyczące ich właścicieli z początków XIX w. i do dnia dzisiejszego nieruchomości mają odrębne księgi wieczyste, uznać należy, iż od początków funkcjonowania ksiąg wieczystych nr [...] i nr [...] przedmiotowe grunty stanowiły odrębne nieruchomości. Jak wynika także z tłumaczenia przysięgłego załącznika nr 5 do pisma Naczelnika Wydziału Geodezji, Kartografii i Katastru z dnia [...] maja 2009 r., w dniu [...] 1943 r. nastąpiło przyjęcie granic pomiędzy nieruchomością [...] i [...] na gruncie.

Z akt sprawy wynika, iż w 1913 r. H. H. uzyskał pozwolenie na przebudowę częściowo spalonego budynku mieszkalnego w jedno pomieszczenie magazynowe. Przebudowa miała dotyczyć budynku magazynowego na nieruchomości, której właścicielami obecnie są I. i M. M. W ramach przebudowy planowano wykonanie okna w granicy z nieruchomością sąsiednią (obecnie [...]). Ostatecznie okno zostało zamurowane bowiem ówczesne organy właściwe w zakresie prawa budowlanego nie wyraziły zgody na istnienie okna w granicy nieruchomości. Powoływano się na § [...] rozporządzenia nadzoru budowlanego dla miast w dzielnicy p. z [...]1904 r. (Verordnung Regirungsbaupolizei), zgodnie z którym zakazane było sytuowanie okien w ścianie ogniowej będącej w granicy nieruchomości. Okna można było sytuować w odległości 5 m od granicy sąsiedniej nieruchomości.

Dalej organ wskazał, iż przedmiotowe okno na I piętrze budynku mieszkalnego przy ul. [...] widnieje na projekcie wykonania kanalizacji sporządzonym w roku 1914 w holu przy klatce schodowej. Natomiast w roku 1906 sporządzono projekt robót budowlanych w budynku [...] (załącznik nr 13 do odwołania). Na projekcie nie wskazano okna na pierwszym piętrze w holu przy klatce schodowej. Widnieje natomiast okno w magazynie (lagerraum). Jednakże projekt ten przedstawia wyłącznie parter przedmiotowego budynku.

Powyższe oznacza, iż przedmiotowe okno na I piętrze budynku przy [...] powstało przed 1914 rokiem. Ponadto z ekspertyzy historyczno-budowlanej ze stycznia 2012 r. uzupełnionej w lipcu 2012 r. wynika, iż okno na pierwszym piętrze i dwa okna na strychu powstały pierwotnie w czasie powstania obiektu po pożarze L. w II poł. XVIII w. Ekspertyza została wykonana przez G. W., która posiada uprawnienia budowlane do projektowania w specjalności konstrukcyjno-budowlanej oraz uprawnienia do kierowania i nadzorowania prac przy zabytkach nieruchomych w specjalności konstrukcyjno-budowlanej. Ponadto w materiałach dotyczących budynków przy ul. [...] i [...] w okresie obowiązywania § [...] rozporządzenia nadzoru budowlanego dla miast w dzielnicy p. z [...]1904 (Verordnung Regirungsbaupolizei) nie zostało zakwestionowane istnienie spornych okien.

Zdaniem organu odwoławczego podstawą uznania przedmiotowych okien za wykute w warunkach samowoli budowlanej musi być niewątpliwe ustalenie, iż wykonano je bez stosownego upoważnienia do wykonania robót budowlanych. Skoro, pomimo przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego, nie potwierdzono, iż przedmiotowe okna powstały w warunkach samowoli budowlanej, postępowanie w sprawie legalności przedmiotowych okien jest bezprzedmiotowe.

Skargę na powyższą decyzję wniosła I. M.

Zdaniem strony skarżącej będąca dowodem w sprawie ekspertyza historyczno-budowlana wykonana została nierzetelnie, z pominięciem obowiązujących norm i zawiera dane niezgodne z prawdą. Dalej skarżąca wymieniła braki i nieścisłość tej ekspertyzy. W jej ocenie ekspertyza została sporządzona na podstawie wybiórczych dokumentów z pominięciem dokumentacji przemawiającej za stanowiskiem strony, że przedmiotowe okno na pierwszym piętrze budynku przy [...] zostało wykonane między rokiem 1906 a 1914. Zdaniem strony okno to zostało wykonane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w tym okresie. Jego wykonanie nie zostało wówczas zakwestionowane ponieważ oba budynki należały wówczas do tego samego właściciela.

Zarzucono nadto, iż WWINB analizując zebrany materiał nie ocenił istnienia spornych okien pod względem obowiązujących przepisów przeciwpożarowych.

Zdaniem strony brak jest przesłanek do umorzenia postępowania administracyjnego. Stwierdzenie braku przesłanek do uwzględnienia wniosku nie jest równoznaczne z bezprzedmiotowością postępowania i nie może skutkować umorzeniem postępowania. Bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty.

Odpowiadając na skargę Wielkopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Również uczestnik postępowania E. R. w piśmie z dnia 18 kwietnia 2013 r. zakwestionowała niektóre twierdzenia zawarte w skardze I. M.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje.

Skarga podlegała oddaleniu, bowiem podniesione w niej zarzuty nie podważyły legalności kwestionowanego rozstrzygnięcia organu nadzoru budowlanego. Również sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie stwierdził w kontrolowanym postępowaniu takich uchybień przepisom prawa procesowego lub materialnego, które w myśl z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) zobowiązywałyby do wyeliminowania rozstrzygnięć z obrotu prawnego.

Przedmiotem sporu była legalność wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie okien w ścianie szczytowej budynku przy ulicy [...] w L. w granicy z budynkiem nr [...] (okna Nr 2 na I piętrze, w pomieszczeniu lokatorki E. R. oraz dwóch okien na poddaszu), przy czym strona w swojej skardze

Przed przystąpieniem do dalszych rozważań zauważyć w tym miejscu należy, iż bezspornymi i niekwestionowanymi przez stronę skarżącą okolicznościami, są:

- istnienie przedmiotowych okien w roku 1914,

- brak jakiejkolwiek dokumentacji budowlanej dotyczącej przedmiotowego budynku przy ulicy [...] pochodzącej sprzed 1906 roku, w tym w szczególności zatwierdzonego pierwotnego projektu budowlanego i projektów dotyczących ewentualnych robót budowlanych prowadzonych na tym budynku w latach 1780 – 1906, względnie akt prowadzonych w tym okresie postępowań administracyjnych dotyczących tegoż budynku,

- wpisanie budynku przy ulicy [...] na podstawie prawomocnej decyzji z dnia [...]1970 r. do rejestru zabytków pod numerem [...] w formie obejmującej istnienie okien w ścianie szczytowej budynku w granicy z budynkiem nr [...].

Wątpliwą pozostaje natomiast okoliczność, kiedy dokładnie doszło do zrealizowania przedmiotowych okien w ścianie szczytowej budynku w granicy z budynkiem nr [...], to jest czy już przy wznoszeniu budynku pod koniec XVIII w. (w latach 1780-1800), czy też wybito je w trakcie innych robót budowlanych w okresie pomiędzy powstaniem budynku, a rokiem 1914, kiedy to jak wynika z zachowanych planów budowlanych sporządzonych na potrzeby realizacji w budynku instalacji kanalizacyjnej okno w ścianie szczytowej na I piętrze niewątpliwie już istniało.

Z wątpliwości co do czasu powstania przedmiotowych okien w ścianie szczytowej położonej w granicy z nieruchomością sąsiednią wynikają kolejne wątpliwości dotyczące zgodności ich realizacji z prawem budowlanym obowiązującym na obszarze L. w czasie powstania przedmiotowych okien i co za tym idzie stanowiąca istotę sporu kwestia, czy przedmiotowe okna stanowią samowolę budowlaną w rozumieniu aktualnie obowiązujących przepisów prawa budowlanego i czy mogą być w stosunku do nich zastosowane środki zmierzające do usunięcia naruszenia prawa przewidziane w art. 51 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. z 2010 r., nr 243, poz. 1623 ze zm., dalej Prawo budowlane).

Dalej zauważyć należy, iż aktualnie obowiązujące przepisy przewidują kilka rodzajów samowoli budowlanej, która polegać może na:

- budowie obiektu budowlanego bez wymaganego pozwolenia na budowę (art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego),

- budowie obiektu budowlanego bez wymaganego zgłoszenia bądź pomimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ (art. 49b ust. 1 Prawa budowlanego),

- prowadzeniu innych niż budowa robót budowlanych bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia (art. 50 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego),

- prowadzeniu innych niż budowa robót budowlanych w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska (art. 50 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego),

- prowadzeniu innych niż budowa robót budowlanych na podstawie zgłoszenia dokonanego z naruszeniem art. 30 ust. 1 Prawa budowlanego (art. 50 ust. 1 pkt 3 Prawa budowlanego),

- prowadzeniu innych niż budowa robót budowlanych w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę bądź w przepisach (art. 50 ust. 1 pkt 4 Prawa budowlanego).

W realiach niniejszej sprawy istotnym jest nadto, iż zarówno budowa budynku jako całości jak i wybicie okien w istniejącym budynku, są robotami budowlanymi wymagającymi uzyskania pozwolenia na budowę.

Analiza przywołanych powyżej przepisów Prawa budowlanego pozwala na stwierdzenie, iż zaistnienie samowoli budowlanej aktualnie obowiązujące prawo wiąże nie tylko z naruszeniem przepisów, lecz także w przypadku robót budowlanych wymagających uzyskania pozwolenia na budowę, z brakiem takowego pozwolenia, względnie realizacją prac w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę bądź w przepisach.

Inaczej rzecz ujmując nie będzie stanowiło samowoli budowlanej w rozumieniu art. 48 lub 50 Prawa budowlanego zrealizowanie inwestycji w sposób wprawdzie niezgodny z przepisami techniczno-budowlanymi, lecz jednocześnie zgodnie z posiadanym, nawet wadliwym, pozwoleniem na budowę.

Z faktu, że nie zachował się żaden egzemplarz decyzji o pozwoleniu na budowę danego obiektu budowlanego nie można przy tym wyciągać wniosku, że obiekt ten został zrealizowany w warunkach samowoli budowlanej

Ze względu na upływ czasu oraz wielokrotne zmiany w zakresie własności przedmiotowej nieruchomości oraz nieruchomości sąsiedniej w okresie pomiędzy rokiem 1780, a chwilą obecną nie sposób również odtworzyć w inny sposób treści pozwolenia na budowę udzielonego na realizacje przedmiotowego budynku oraz ustalić czy w okresie pomiędzy powstaniem budynku, a rokiem 1914, kiedy sporne okno na I piętrze niewątpliwie już istniało były wydawane, a jeśli tak to o jakiej treści, pozwolenia na prowadzenie prac budowlanych w tym budynku.

Wprawdzie brak możliwości odnalezienia dokumentu zawierającego decyzję o pozwoleniu na budowę co do zasady nie oznacza braku możliwości odtworzenia jego treści, bowiem organ administracji nie może się uchylić od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jej załatwienia zgodnie z obowiązującym prawem, do czego zobligowany jest z mocy art. 7 k.p.a., to jednak w konkretnych okolicznościach sprawy, a z takim jak wykazano powyżej mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu, może okazać się, iż pomimo wykorzystania wszelkich aktualnie dostępnych środków dowodowych nie sposób ustalić wszystkich istotnych okoliczności faktycznych w sposób jednoznaczny i pewny.

Dalej wskazać należy, iż choć żaden przepis Prawa budowlanego nie przewiduje instytucji "przedawnienia" samowoli budowlanej, a ustawa nakazuje przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i jeśli istnieje możliwość - zalegalizowanie samowoli, zaś w przypadku braku możliwości legalizacji - nakazanie przywrócenia stanu zgodnego z prawem, to jednak nie można w realiach konkretnej sprawy zupełnie abstrahować od tak istotnej okoliczności faktycznej jaką jest upływ czasu w powiązaniu z burzliwą historią obszaru na jakim zlokalizowany jest przedmiotowy budynek.

Faktem notoryjnym jest bowiem, iż pomiędzy rokiem 1780, a nabyciem budynku przy ul. [...] przez poprzednika prawnego skarżących kilkukrotnie zmieniała się przynależność państwowa miasta L., miały miejsce dwie wojny światowe, powstanie i zmiany ustrojowe. Nie bez znaczenia dla sprawy postaje także, iż aktualny właściciel nieruchomości położonej przy ul. [...], to jest Miasto L. nabyło ją od Skarbu Państwa na podstawie decyzji komunalizacyjnej Wojewody L. z [...]1996 r. w kształcie obejmującym sporne okna w ścianie szczytowej, przy czym także Skarb Państwa własność przedmiotowej nieruchomości nabył na podstawie art. 4 i 8 dekretu z dnia 22 października 1947 r. o przepadku majątku, również z istniejącymi już oknami w ścianie szczytowej.

W świetle powyższych okoliczności nie sposób przyjąć, iż nieposiadanie przez aktualnego właściciela nieruchomości przy ul. [...] w L. decyzji bądź innych dokumentów potwierdzających udzielenie pozwolenia na budowę obejmującego usytuowanie w ścianie szczytowej w granicy z działką przy ul. [...] spornych okien, w połączeniu z nieodnalezieniem takowych dokumentów w archiwach, jak też niemożnością zastąpienia ich innymi dowodami uzasadnia przyjęcie, iż takowe pozwolenia na realizacje spornych okien nie były wydawane. Tym bardziej, iż okna te funkcjonowały w przedmiotowym budynku przez co najmniej 92 lata bez zakwestionowania legalności ich istnienia przez jakiekolwiek organy lub osoby zainteresowane. Nie można także w tym zakresie pominąć, iż to obiekt przy ul. [...] obecnie stanowiący własność skarżącej, jako obiekt młodszy od budynku przy ul. [...] wybudowany został w sposób uwzględniający ograniczenia wynikające z istnienia kwestionowanych w niniejszym postępowaniu okien.

Aktualnemu właścicielowi budynku przy ul. [...] nie sposób czynić zarzutu z faktu nieposiadania wszelkich decyzji dotyczących obiektu od czasu jego powstania również z tego powodu, iż uprzednio obowiązujące przepisy budowlane, w tym w szczególności przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane (Nr 38, poz. 229 z późn. zm.), nie nakładały na właściciela obiektu budowlanego obowiązku archiwizowania dokumentacji związanej z realizacją obiektu, jak to czyni obecnie obowiązujący art. 63 Prawa budowlanego.

Powyższe oznacza, że wobec niemożności pozyskania dokumentacji budowlanej dotyczącej przedmiotowego budynku przy ul. [...] pochodzącej z lat 1780 – 1906 nie sposób ustalić, czy realizacja przedmiotowych okien w ścianie szczytowej graniczącej z budynkiem przy ul. [...] stanowiła samowolę budowlaną. Brak jest bowiem dostępnych środków dowodowych pozwalających na jednoznaczne i pewne wyeliminowanie wersji, iż ówcześni inwestorzy posiadali pozwolenie na budowę budynku ze spornymi oknami w ścianie szczytowej, względnie na przeprowadzenie robót budowlanych polegających na wybiciu tychże okien.

Powyższa okoliczność przesądza o prawidłowości rozstrzygnięcia organów administracji odnośnie umorzenia postępowania w przedmiotowej sprawie.

W kontekście powyższych rozważań jakiegokolwiek znaczenia dla sprawy nie mają te zarzuty zawarte w skardze, które sprowadzają się do zakwestionowania dokonanej przez organ oceny dowodu w postaci opinii biegłego. Nawet bowiem skuteczne podważenie tej opinii, zgodnie z którą sporne okna, w tym okno na poziomie I piętra istniały pierwotnie, to znaczy od początku budowy przedmiotowego budynku, nie zmieni ustaleń faktycznych w sposób uzasadniający zmianę zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu dla oceny czy w sprawie zebrany został materiał dowodowy uzasadniający stwierdzenie zaistnienia samowoli budowlanej bez znaczenia pozostaje bowiem czy przedmiotowe okna istniały pierwotnie, to znaczy od początku budowy przedmiotowego budynku, czy też zostały zrealizowane później, w okresie pomiędzy wybudowaniem budynku, a 1914 rokiem.

Powyższa okoliczność miałaby bowiem znaczenie jedynie wtedy gdyby zachowały się jakiekolwiek pierwotne plany budynku, czy też orzeczenia administracyjne o udzieleniu zezwolenia na jego budowę, albowiem byłaby istotna dla ustalenia czy obiekt został zrealizowany zgodnie z udzielonym pozwoleniem, czy też z odstępstwami od niego i czy odstępstwa te miały charakter istotny.

Z tych samych przyczyn bez zasadniczego znaczenia dla sprawy pozostaje treść przepisów techniczno-budowlanych obowiązujących na terenie L. w okresie pomiędzy wybudowaniem przedmiotowego budynku przy ul. [...], a rokiem 1914, kiedy to sporne okno na I piętrze niewątpliwie już istniało. Nawet bowiem ustalenie – jak uczynił to organ II instancji, iż ówcześnie obowiązujące przepisy techniczno-budowlane zabraniały lokalizowania okien w ścianach budynków posadowionych w granicy działki nie przesądza bowiem – jak wykazano powyżej – iż realizacja przedmiotowych okien nastąpiła w warunkach samowoli budowlanej, a więc niezgodnie z udzielonymi pozwoleniami na budowę.

W ocenie Sądu w postępowaniu organów nadzoru budowlanego nie doszło także do naruszenia art. 153 p.p.s.a. stanowiącego, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, albowiem orzekające w sprawie organy administracji zastosowały się do wskazań tut. Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. II SA/Po 599/08 co do dalszego postępowania, w tym w szczególności uzupełniły akta o dokumenty z ksiąg wieczystych pozwalające na ustalenie czy w okresie wcześniejszym, obejmującym okres od XVIII wieku, nieruchomości obecnie oznaczone jako ul. [...] i ul. [...] były wydzielone, w szczególności w dacie powstawania budynku przy ul. [...], dopuściły dowód z opinii biegłego na okoliczność ustalenia w jakim okresie mogły powstać sporne otwory okienne oraz zgodnie z twierdzeniami skarżących ustaliły, iż w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie powstania budynku i później formalnie niedopuszczalne było wybicie spornych okien realizując w ten sposób wytyczne Sądu co do zakresu koniecznych do poczynienia ustaleń faktycznych.

Na marginesie powyższych rozważań wskazać nadto należy, iż nawet w przypadku ustalenia, że przedmiotowe okna stanowiły samowolę budowlaną w rozumieniu przepisów art. 50 i 51 Prawa budowlanego wątpliwości budzić musi jeśli nie dopuszczalność orzekania przez organ nadzoru budowlanego o nałożeniu obowiązku ich zamurowania, to co najmniej możliwość wyegzekwowania tak określonego obowiązku, w sytuacji gdy zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami prowadzenie robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków, przy czym zgodnie z ust. 5 tegoż artykułu pozwolenie wydaje się na wniosek osoby fizycznej lub jednostki organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego.

Z treści art. 36 ust. 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wynika, że określony w nim katalog podmiotów uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o pozwolenie na prowadzenie robót budowlanych przy zabytku ma charakter enumeratywnego wyliczenia i co za tym idzie do wystąpienia z takowym wnioskiem nie są uprawnione inne osoby, względnie organy.

Zauważyć w tym miejscu trzeba, iż przepisy Prawa budowlanego dotyczące samowoli budowlanej nie zawierają wprawdzie bezpośrednich unormowań dotyczących sytuacji analogicznej jak zaistniała zdaniem skarżących w niniejszej sprawie, to jest zaistnienia w przeszłości samowoli budowlanej, a następnie wpisania obiektu budowlanego w kształcie wynikającym z tej samowoli do rejestru zabytków, to jednak należy wziąć w tym zakresie pod uwagę generalną zasadę wyrażoną w art. 2 ust. 2 Prawa budowlanego, iż przepisy ustawy nie naruszają przepisów odrębnych, a w szczególności przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - w odniesieniu do obiektów i obszarów wpisanych do rejestru zabytków oraz obiektów i obszarów objętych ochroną konserwatorską na podstawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Wskazać nadto trzeba, iż tam, gdzie ustawodawca zauważył możliwość potencjalnej kolizji pomiędzy wartościami chronionymi na gruncie prawa budowlanego, a wartościami związanymi z ochroną zabytków, każdorazowo dał prymat ochronie tych ostatnich wartości, o czym świadczy chociażby treść art. 67 ust. 2 prawa budowlanego wprost wyłączającego stosowanie w stosunku do obiektów wpisanych do rejestru zabytków przepisów dotyczących rozbiórki nieużytkowanych lub niewykończonych obiektów budowlanych nie nadających się do remontu.

Zauważyć wreszcie należy, iż w niniejszym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego przedmiotem badania ze strony organów administracji było wyłącznie ustalenie czy sporne okna w ścianie szczytowej powstały w warunkach samowoli budowlanej i czy znajdą do nich zastosowanie środki służące usunięciu naruszenia prawa przewidziane w art. 51 Prawa budowlanego. Przedmiotem postępowania prowadzonego przez organ nadzoru budowlanego w sprawie dotyczącej samowoli budowlanej nie mogło być natomiast zweryfikowanie czy istnienie przedmiotowych okien rodzi skutki o jakich mowa w art. 66 ust. 1, w tym w szczególności może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska, albowiem o ile takowe zarzuty zostałyby podniesione winny zostać przez organ nadzoru budowlanego zbadane w odrębnym postępowaniu prowadzonym na podstawie tegoż przepisu.

W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie wykazała, by decyzja ta naruszała prawo i to w stopniu wymagającym usunięcia jej z obrotu prawnego.

Mając na względzie powyższe - zgodnie z art. 151 p.p.s.a. - orzeczono jak w sentencji.