Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 139/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Dnia 17 maja 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Ewa Markiewicz, Sędziowie Sędzia NSA: Anna Łuczaj, Asesor WSA: Ewa Alberciak (spr.), Protokolant Referendarz sądowy: Magdalena Sieniuć, po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2005 roku na rozprawie sprawy ze skargi S. W. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyla zaskarżone postanowienia.


UZASADNIENIE

II SA/Łd 139/05

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał S. W. świadczenie pieniężne z tytułu deportacji do pracy przymusowej w okresie od kwietnia 1944 r. do marca 1945 r., łącznie 12 miesięcy, w pozostałej części wniosku odmówił przyznania uprawnienia do ww. świadczenia. Jako podstawę prawną wskazał art.1 ust.1 i art.4 ust.1 i 2 oraz art.2 i art.3 ust.1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.).

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyjaśnił, że "Represją w rozumieniu ustawy jest: 1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny [...], 2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej [...] na terytorium: a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny [...], b) ZSRR i terenów przez niego okupowanych [...]". "Świadczenie przysługuje [...] za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art.2 [...]". Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, iż nie jest możliwe przyznanie uprawnienia do świadczenia za początkowy i końcowy wnioskowany okres represji, dlatego należało orzec jak w rozstrzygnięciu decyzji.

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła S. W. We wniosku tym zawarła wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Podniosła, iż Karta Osobowa jej mamy wskazuje prawdziwą datę wysiedlenia do Niemiec, świadkowie i mama pomylili lata, podali 1944-1945 r., zamiast 1943 do 1945 r.

Postanowieniem Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.58 § 1 i art.59 kpa odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie ww. sprawy. W uzasadnieniu organ wskazał, że strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] odmawiającej jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego za okres od 03.1943 r. do 03.1944 r. Ponadto organ wskazał, iż wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nadesłane przez stronę pismo z dnia [...] nie uprawdopodobnia faktu, iż uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nastąpiło bez jej winy. Zdaniem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazane w wyżej wymienionym piśmie okoliczności nie usprawiedliwiają złożenia wniosku po upływie prawie dwóch miesięcy od doręczenia stronie decyzji.

Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.134 k.p.a. stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...], Nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art.129 § 1 k.p.a. w związku z art.127 § 3 k.p.a. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. O możliwości oraz terminie złożenia powyższego wniosku strona została pouczona w decyzji z dnia [...], Nr [...]. Decyzję doręczono stronie w dniu 23 lutego 2004r. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesiono w dniu 15 kwietnia 2004r. (data stempla pocztowego).

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca podniosła, iż cały czas jest na lekach psychotropowych, gdyż przez 6 miesięcy opiekowała się chorym mężem, który zmarł, a następnie tragicznie zginął jej syn. Zdaniem skarżącej tragedia, która jej dotyczy bardziej usprawiedliwia uchybienie terminu, niż pobyt w szpitalu, który organ wskazuje jako przyczynę uprawdopodobniającą brak winy. Gdyby nie sąsiedzi, nie dopatrzyłaby się, że we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pieniężnego są błędy.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś §2 art.1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w §1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie .stanowią inaczej.

Zgodnie z treścią art.3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Stosownie do treści art.145 §1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie :

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy,

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach,

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, czy jest ono zgodne z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

W niniejszej sprawie w ocenie Sądu doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania, które uzasadniało uchylenie zaskarżonych postanowień.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych prowadząc postępowanie weryfikacyjne związany jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego.

Stosownie do art.7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy mają obowiązek prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa [...] (art.8 k.p.a.).

Art.9 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, to również ustalenie przez organ administracji okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego. Jeżeli strona wskazuje okoliczności, które jej zdaniem uzasadniają przywrócenie terminu, a budzą one dla organu wątpliwości, powinien on dokładnie ustalić przeszkody uniemożliwiające stronie dochowanie terminu, uwzględniając przy tym wiek, stan zdrowia i sytuację życiową strony. Brak winy w uchybieniu terminu możemy przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Nie można natomiast poczytać stronie za winę niedopełnienie jakiegoś nadzwyczajnego wysiłku, np. zagrażającego jej zdrowiu lub życiu. Takie stanowisko przyjął NSA w wyroku z 20 maja 1998 r., I SA/Ka 1718/96 : Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swojej interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. A contrario zatem, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 328).

W tym miejscu podkreślić także należy, że organ administracji ma obowiązek udzielania informacji zarówno o przepisach prawa materialnego, jak i procesowego. Taki pogląd potwierdza też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 lipca 1992 r. Sygn. akt III ARN 40/92, w którym przyjął, że obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe.

W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu organ nie wyjaśnił rzeczywistych okoliczności potwierdzających brak winy skarżącej w uchybieniu terminu. S. W. w piśmie z dnia [...] wyraziła swoje niezadowolenie z treści rozstrzygnięcia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], a ponadto wyjaśniła, iż [...] zmarł jej mąż, którym opiekowała się przez 6 miesięcy, ponieważ leżał pod tlenem, a 5 miesięcy później w grudniu 2003 r. zginął tragicznie w wieku 40 lat jej syn, czego dowodem są akty zgonu. Skarżąca podała, iż po tak tragicznych przejściach cały czas jest na lekach psychotropowych i nie wszystko do niej dociera.

Zwrócić należy uwagę, iż przesłanką przywrócenia terminu, zgodnie z art.58 §1 k.p.a. jest uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy. Przepis ten nie wymaga udowodnienia istnienia faktu. Osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy, czyli powinna ona uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (powstała w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej i trwała po jego upływie aż do wystąpienia z wnioskiem) [por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2004, s. 331].

W ocenie Sądu prośba skarżącej uzasadniała brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Niewątpliwie tragiczne wydarzenia, na które powołuje się skarżąca i w związku z nimi przyjmowanie leków psychotropowych uniemożliwiły jej prawidłowe prowadzenie swojej sprawy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jeżeli miał wątpliwości co do podnoszonych przez skarżącą okoliczności, mając na względzie treść art.7 k.p.a. winien ustalić, czy skarżąca faktycznie pozostaje pod specjalistyczną opieką lekarską, bowiem śmierć jej najbliższych osób potwierdzona została aktami zgonu.

Skoro organ administracji nieprawidłowo rozpatrzył wniosek skarżącej o przywrócenie terminu, to brak było podstaw do wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. A zatem w niniejszej sprawie doszło do naruszenia art. 7, 8, 9 oraz 58 § 1 i 134 k.p.a., a naruszenie to miało wpływ na wynik postępowania.

Na marginesie zauważyć należy, iż w aktach sprawy znajdowała się Karta Osobowa matki S. W., potwierdzająca jej pobyt na terenie Niemiec w okresie od 1943 r. do 1945 r., zaś Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w swojej decyzji z dnia [...] do tego dowodu w sprawie w ogóle nie ustosunkował się.

Mając to na uwadze, Sąd na podstawie art.145 §1 pkt1 lit.c powołanej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienia. Z uwagi na brak przymiotu wykonalności, orzekanie o wstrzymaniu wykonania decyzji jest bezprzedmiotowe (art.152 tej ustawy).