Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 766/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-12-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 4, art. 30 ust. 8
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi K.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] dnia [...] 2012 r. nr [...], a także decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2012 r. nr [...] i decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]z dnia [...] 2012 r. nr [...]; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. przyznaje adwokatowi A. L. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania K. G. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta K. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], orzekającej o zwrocie przez K. G. nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku– w łącznej kwocie 932 zł, wraz z odsetkami ustawowymi – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Decyzja Kolegium zapadła w następujących okolicznościach sprawy.

Decyzją z dnia 14 października 2008 r., nr [...], Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta K. przyznał K. G. zasiłek rodzinny na córkę N. S. w kwocie 64 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 października 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2009 r. oraz dodatek do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Decyzja ta została zmieniona decyzją z dnia 27 kwietnia 2009 r. poprzez wydłużenie do dnia 31 października 2009 r. okresu, na jaki przyznano świadczenia.

Następnie decyzją z dnia 17 października 2011 r., nr [...], wydaną na skutek wznowienia postępowania, organ ten uchylił wymienioną wyżej własną decyzję z dnia 14 października 2008 r. oraz orzekł co do istoty sprawy w ten sposób, że odmówił K. G. przyznania prawa do świadczeń rodzinnych na córkę N. S. na okres od dnia 1 października 2008 r. do dnia 31 października 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania K. G. od powyższej decyzji z dnia 17 października 2011 r., utrzymało ją w mocy decyzją z dnia 20 stycznia 2012 r., nr [...].

Następnie w dniu 8 lutego 2012 r. organ pierwszej instancji wydał decyzję nr [...], którą uznał za świadczenie nienależnie pobrane zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wypłacone K. G. za okres od dnia 1 października 2008 r. do dnia 31 października 2009 r. w łącznej kwocie 932 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie zaistniała sytuacja przewidziana w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wedle którego za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Decyzja organu pierwszej instancji została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2012 r., nr [...].

W tej sytuacji Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta K., wskazaną na wstępie decyzją z dnia 27 kwietnia 2012 r., nr [...], nakazał K. G. zwrot części świadczenia – zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku w łącznej kwocie 932 zł, wraz z odsetkami ustawowymi w kwotach ustalonych na dzień wydania decyzji. Jednocześnie organ wskazał, że przedmiotowa należność zwracana będzie w trybie egzekucji, w formie spłat, w okresie do dnia 31 lipca 2012 r.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji powołał się na treść art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Zdaniem organu taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, albowiem wskazaną wyżej decyzją z dnia 8 lutego 2012 r., utrzymaną w mocy przez organ odwoławczy, uznano zasiłek rodzinny wypłacony K. G. w okresie od dnia 1 października 2008 r. do dnia 31 października 2009 r. oraz dodatek do zasiłku – w łącznej kwocie 932 zł, za świadczenie nienależnie pobrane.

K. G. wniosła odwołanie od decyzji z dnia [...]kwietnia 2012 r. zarzucając brak w rozpoznawanej sprawie podstaw do orzeczenia zwrotu pobranego świadczenia rodzinnego. Odwołująca podkreśliła, że decyzja uznająca za nienależnie pobrane należności objęte nakazem zwrotu nie stała się dotychczas prawomocna, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie nie rozpoznał dotychczas skargi K. G. na decyzję organu odwoławczego utrzymującą to rozstrzygnięcie w mocy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania K. G. i zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 20 czerwca 2012 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie zaistniał stan faktyczny uregulowany w art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zatem zobowiązanie K. G. do zwrotu świadczeń rodzinnych było zasadne. Zdaniem organu błędne było natomiast stanowisko odwołującej o braku możliwości nakazania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sytuacji, gdy decyzja uznająca świadczenia za nienależnie pobrane nie zyskała przymiotu prawomocności w związku z zaskarżeniem decyzji organu odwoławczego do sądu administracyjnego. Kolegium podkreśliło, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia 8 lutego 2012 r., nr [...], uznająca wypłacone K. G. świadczenia rodzinne w wysokości 932 zł za nienależnie pobrane, została utrzymana w mocy decyzją organu drugiej instancji z dnia 3 kwietnia 2012 r., nr [...], mającą walor decyzji ostatecznej. Wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie wstrzymuje wykonania decyzji, a zatem rozstrzygnięcie to podlega wykonaniu.

K. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2012 r., domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 140 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji i brak ustosunkowania się do zarzutów odwołania;

- art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte i zbyt ogólnikowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W tym zakresie skarżąca wskazała, że organ pierwszej instancji nie zweryfikował oświadczenia J. B. o jego dochodach pomimo, że w okresie, w którym miał je uzyskiwać, nie mógł prowadzić działalności gospodarczej za granicą i był zarejestrowany jako osoba bezrobotna.

Skarżąca podkreśliła, że nie miała świadomości, iż pobiera nienależne świadczenie, gdyż nie wiedziała, jakie dochody osiągał jej były konkubent J. B.. Zarzuciła organowi pierwszej instancji oparcie ustaleń faktycznych na niezweryfikowanych oświadczeniach J. B., gdyż organ nie zażądał potwierdzenia dokumentami urzędowymi faktu prowadzenia działalności gospodarczej oraz wysokości uzyskiwanych dochodów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak również utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa.

Wskazać jednocześnie należy, że Sąd uwzględnił skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, a które to przyczyny zobowiązany był wziąć pod rozwagę z urzędu na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], orzekającą o zwrocie przez skarżącą nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku w kwocie 932 zł, wraz z odsetkami ustawowymi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 30 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.) stanowiące, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu na wskazany przez organ rachunek bankowy, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki te naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych, do dnia spłaty.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że warunkiem wydania decyzji uznającej dane świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane oraz decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której świadczenie to zostało przyznane. W sytuacji bowiem, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja przyznająca świadczenie rodzinne oraz ostateczna decyzja uznająca to świadczenie za nienależnie pobrane, to treść tych decyzji jest wobec siebie sprzeczna (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r., I SA/Wa 331/05, LEX nr 187405 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 maja 2010 r., II SA/Łd 349/10, Lex nr 674666). Spełnienie powyższego warunku jest dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane tym bardziej konieczne w przypadku, gdy podstawę tego uznania stanowi fakt uchylenia, w trybie wznowienia postępowania, decyzji przyznającej określone świadczenia i odmowy ich przyznania (art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Mając powyższe na uwadze trzeba podkreślić, że w niniejszej sprawie objęte nakazem zwrotu zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku zostały przyznane skarżącej decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K., wydaną z upoważnienia Burmistrza K. w dniu 14 października 2008 r., nr [...], która pozostaje nadal w obrocie prawnym. Wprawdzie organ pierwszej instancji decyzją z dnia 17 października 2011 r., nr [...], wydaną po wznowienia postępowania, uchylił tę decyzję, orzekając jednocześnie o odmowie przyznania skarżącej prawa do przedmiotowych świadczeń, jednak rozstrzygnięcie to wraz z utrzymującą je w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 stycznia 2012 r., nr [...], zostały uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 czerwca 2012 r. wydanym w sprawie II SA/Lu 244/12.

Zatem wobec pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji przyznającej K. G. zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku rodzinnego, brak było podstaw do uznania wymienionych świadczeń za nienależnie pobrane. Tym samym zaś przedwczesnym było nałożenie na skarżącą obowiązku zwrotu wskazanych świadczeń. Wydanie rozstrzygnięć w tych kwestiach stanie się bowiem dopuszczalne dopiero po zakończeniu postępowania skutkującego uchyleniem decyzji przyznającej świadczenia.

Zauważyć przy tym należy, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia konieczne jest uprzednie ostateczne zakończenie postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można nakazywać jego zwrot (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 619/10, ONSAiWSA 2011, nr 4, poz. 89, LEX nr 694690 oraz sygn. akt I OSK 620/10, LEX nr 694359, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 marca 2012 r., III SA/Kr 567/11, LEX nr 1139259).

Z powyższego wynika, że zaskarżona decyzja, jako wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że uchylenie decyzji prawomocnym wyrokiem Sądu stanowi podstawę wznowieniową określoną w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., który stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, gdy decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję, która została następnie uchylona lub zmieniona.

Jednocześnie w oparciu o art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił również utrzymaną w mocy zaskarżoną decyzją decyzję organu pierwszej instancji z dnia 27 kwietnia 2012 r., nr [...], a także wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta K. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. decyzję z dnia 8 lutego 2012 r., nr [...] oraz utrzymującą ją w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2012 r., nr [...], którymi uznano wypłacony skarżącej zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, wypłacone skarżącej w okresie od dnia 1 października 2008 r. do dnia 31 października 2009 r. w łącznej kwocie 932 zł, za świadczenie nienależnie pobrane.

Zgodnie bowiem z przepisem art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Należy mieć przy tym na względzie, że zawarty w tym przepisie zwrot "w granicach danej sprawy" dotyczy pojęcia sprawy administracyjnej w znaczeniu materialnym, obejmującym zarówno tożsamość podmiotową jak i przedmiotową. O tożsamości podmiotowej można mówić w sytuacji, gdy adresatem praw i obowiązków jest ten sam podmiot, zaś tożsamość przedmiotowa zachodzi w przypadku tożsamości treści tych praw lub obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2000 r., FPS 12/99, ONSA 2001, nr 1, poz. 7).

W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości, że zagadnienie pobrania przez skarżącą nienależnie świadczenia rodzinnego jest elementem zakreślającym tożsamość sprawy w rozumieniu art. 135 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a., pozwalającym Sądowi na ocenę prawną zarówno zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy w decyzji organu pierwszej instancji, wydanych w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, jak i wskazanych wyżej decyzji organów obu instancji, wydanych w sprawie uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane.

Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych przepisów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

Zawarte w punkcie II orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji uzasadnia art. 152 p.p.s.a.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).