Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1194/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 133 par. 1, art. 145 par. 1 pk 1 li. c, art. 174 pkt 1 i pkt 2, art. 183 par. 1, art. 184, art. 204 pkt 2, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 2 pkt 1 lit. a i b
journal: Dz.U. 2012 poz 1137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Maria Myślińska Sędzia del. WSA Inga Gołowska (spr.) Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 8 września 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 grudnia 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1918/13 w sprawie ze skargi D. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz D. J. 1.800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I.

Wyrokiem z 23 grudnia 2013r. sygn. akt: VI SA/Wa 1918/13,Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę D. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] kwietnia 2013r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej i uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję [..] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] stycznia 2013r.; stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu oraz zasądził od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego D. J. kwotę 1.134,00 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Referując stan sprawy, Sąd I instancji podał, że zaskarżoną decyzją, Główny Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie art. 138§1 pkt 1kpa, art. 13 ust. 1 pkt 2, art. 13 g ust. 1, ust. la, ust. 1 b pkt 1, ust. 2, art. 40 c, art. 41 ust. 4, 5, 6 ustawy z 21 marca 1985r. o drogach publicznych (tekst. jedn. Dz. U. z 2013r. poz. 260) oraz lp. 6 pkt. 5 lit. d) i e), lp. 6 pkt. 7 lit. d) i e), lp. 9 pkt. 11 lit. b) załącznika nr 2 do ww. ustawy, art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012r., poz. 1137 ze zm.), art. 5 w zw. z art. 8 ustawy z 18 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2011r. Nr 222, poz. 1321), po rozpatrzeniu odwołania D. J. utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] stycznia 2013r. nakładającą karę pieniężną w wysokości 37.800,00 złotych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że 4 listopada 2011r. w miejscowości G. na drodze wojewódzkiej nr 702 zatrzymano do kontroli pojazd marki Scania o nr rej. [...] wraz z naczepą marki Kogel o nr. rej. [...]. Kierujący pojazdem wykonywał przewóz drogowy rzeczy (ładunku wapienia) w imieniu i na rzecz przedsiębiorcy D. J. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...]. Przebieg kontroli utrwalono protokołem nr [...] z 4 listopada 2011r. podpisanym przez kierowcę bez uwag. Droga, na której nastąpiło zatrzymanie należała do kategorii dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o nacisku pojedynczej osi do 8 ton. W wyniku przeprowadzonego ważenia pojazdu stwierdzono, że jest on nienormatywny: przekroczenie dopuszczalnych nacisków osi wynosiło:- nacisk 12,19 t na pojedynczej osi napędowej pojazdu - przekroczenie o 4,19 t, nacisk 28,6 t na potrójnej osi nienapędowej naczepy - przekroczenie o 9,1 t, masa całkowita zespołu pojazdów 47,13 t - przekroczenie dmc o 5,13 t, GIDT wskazał, iż miejsce ważenia legitymuje się protokołem z pomiaru pochylenia terenu, z dnia 19 października 2011 r., który zatwierdza stanowisko do ważenia pojazdów. Pojazd został zważony przy pomocy wagi do pomiarów dynamicznych typu DAW50 o nr fabrycznym [...]. Waga legitymowała się w chwili kontroli ważnym świadectwem legalizacji ponownej wydanym przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Ł. z datą ważności do 31 października 2013r. Powyższe dokumenty zostały okazane kontrolowanemu przed dokonaniem ważenia. Kierowca został również poinformowany o sposobie przeprowadzania pomiarów oraz o przysługujących mu uprawnieniach. Pojazd zważono jednokrotnie, kierowca nie wnosił o ponowne ważenie. Główny Inspektor przytoczył treść przepisów stanowiących podstawę prawną nałożenia kary i wyliczył jak w konkretnym przypadku przedstawiała się wysokość kary za przekroczenia nacisków na osie na drodze, na której dopuszczalny jest ruch pojazdów o naciskach na oś do 8 t. W dniu 18 października 2011r. wszedł w życie art. 5 ust. 2 ustawy z 18 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011r. Nr 222, poz. 1321). Artykuł 8 ww. ustawy stanowi, iż wchodzi ona w życie po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem: art. 1 pkt 9 w zakresie art. 64h oraz art. 5 ust. 2, które wchodzą w życie z dniem ogłoszenia; art. 1 pkt 5 lit. b w zakresie art. 61 ust. 15 i 16, który wchodzi w życie w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia. Zgodnie z art. 5 ust. 1 w/w ustawy do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Artykuł 5 ust. 2 tej ustawy stanowi iż postępowanie administracyjne w sprawie nałożenia kary pieniężnej dotyczącej przejazdu pojazdu nienormatywnego, prowadzone na podstawie przepisów ustawy z 21 marca 1985r. o drogach publicznych, umarza się wobec podmiotu wykonującego przejazd, jeżeli: okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przejazd: dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, nie miał wpływu na powstanie naruszenia, lub rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu na przejazd pojazdu nienormatywnego, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu przy przewozie ładunków sypkich oraz drewna.

Organ stwierdził, iż w/w przepis nie ma zastosowania w sprawie albowiem kontrola obok stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu, wykazała również przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej. Organ dokonał także wykładni pojęć "ładunku sypkiego", "drewna", "należytej staranności", i "braku wpływu" uznając w konkluzji, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi możliwość uwolnienia się podmiotu wykonującego przejazd od odpowiedzialności albowiem strona w toku postępowania, ani na etapie odwoławczym nie przedstawiła dowodów które zdaniem organu odwoławczego wskazywałyby, że dochowała ona należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz nie miała wpływu na powstanie naruszenia.

Odnosząc się do argumentów strony dotyczących wysokości kary pieniężnej, organ odwoławczy wyjaśnił, iż organ I instancji prawidłowo nałożył karę pieniężną w wysokości 30.600,00 zł z tytułu naruszenia lp. 6 pkt. 5 lit d) i e) polegającego na przekroczeniu dopuszczalnych nacisków osi na drogach, na których jest dopuszczony ruch pojazdów o naciskach osi do 8,0 t dla potrójnej osi pojazdów silnikowych, przyczep i naczep, przy odległości pomiędzy osiami składowymi nie większej niż 1,3 m. W protokole kontroli WITD.DI.P.W.V0099/9225/l 1 z 4 listopada 2011r. w rubryce przekroczenia wskazano omyłkowo wartość 28,02 t co skutkowałoby nałożeniem kary za to naruszenie w wysokości 24800 zł. W protokole tym wpisano jednak także, że wartości dla osi 4, 5, i 6 wynoszą odpowiednio: 9,88 t, 9,38 t oraz 9,92 t co łącznie stanowi 29,18 t. Po odjęciu 2% zaokrąglonych w górę do 0,1 t wartość potrójnej osi wynosi 28,6 t (29,18 t - 0,58 t= 28,6 t).

Odnosząc się natomiast do kwestii powtórnego ważenia organ wskazał, iż jest ono wykonywane wyłącznie na wniosek kontrolowanego. Uprawnienie to zostało wprowadzone na korzyść kontrolowanych podmiotów, wewnętrznymi regulacjami Inspekcji Transportu Drogowego. Uprawnienie to nie wynika z powszechnie obowiązujących regulacji, a podstawą do stwierdzenia ewentualnych naruszeń są już wyniki pierwszego ważenia. W związku z powyższym w ocenie organu nie można zgodzić się z twierdzeniem strony, że brak ewentualnego pouczenia strony o możliwości powtórnego ważenia stanowi naruszenia prawa skoro kwestia ta nie jest regulowana przepisami prawa powszechnie obowiązującego.

GITD zauważył, iż w zaskarżonej decyzji błędnie wskazano, iż kontrola miała miejsce 4 kwietnia 2011r. Jednakże ze zgromadzonego w sprawę materiału dowodowego, a przede wszystkim z protokołu kontroli, protokołu przesłuchania świadka przeprowadzonego w trakcie kontroli, wynika w sposób niebudzący wątpliwości, iż kontrolę przeprowadzono w dniu 4 listopada 2011r. Sporządzony w trakcie kontroli protokół stanowi integralną całość. Zawiera on wszystkie niezbędne elementy. Organ I instancji w protokole kontroli wskazał stwierdzone naruszenia jak i opisał stan faktyczny przedmiotowej kontroli. Powyższy protokół został przedstawiony kontrolowanemu kierowcy i został po zapoznaniu się z jego treścią przez niego podpisany. Kierowca w protokole tym nie odnotował żadnych uwag pomimo takiej możliwości.

II.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, D. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenia przepisów postępowania art. 6, 7, 8, 9, a także art. 68§1 ii 2, art. 75, 77§1, 80 Kodeksu Postępowania Administracyjnego, ponadto naruszenie art. 5 ust.2 pkt. 1 ppkt. a) i b) - ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2011.222.1321).

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga była zasadna.

W pisemnych motywach wyroku Sąd I instancji podał, że nie ulegało wątpliwości, że na skarżącym jako przewoźniku ciążą obowiązki, których niezachowanie powoduje odpowiedzialność administracyjną na podstawie art. 13g ust. 1, ust. 1a, ust. 1b pkt 1, ust. 2, art. 40c ust. 1, art. 41 ust. 4, 5 i 6 u.d.p. i w zależności od wyników ważenia pojazdu i stwierdzonych przekroczeń dopuszczalnych norm nacisku na osiach i dopuszczalnej masy pojazdu ustalana jest wysokość kary pieniężnej określona stosownie w załączniku nr 2 do u.d.p. W myśl art. 13g ust. 1 u.d.p. za przejazd pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia określonego przepisami o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu wymierza się karę pieniężną w drodze decyzji administracyjnej. Powyższą karę, w myśl art. 13g ust. 1b pkt 1, nakłada się na podmiot wykonujący przejazd. Zgodnie z art. 40c w przypadku stwierdzenia, że pojazd przekracza dopuszczalna masę całkowitą, naciski osi, wymiary lub przejazd pojazdu odbywa się bez zezwolenia wymaganego przepisami o ruchu drogowym, inspektor Inspekcji Transportu Drogowego ma prawo wymierzenia i pobrania kary pieniężnej. Stosownie do art. 41 ust. 4 i 5 u.d.p. wykaz dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t oraz wykaz dróg krajowych i dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, ustalone zostały rozporządzeniami Ministra Infrastruktury z 14 lipca 2010r. (odpowiednio: Dz. U. Nr 138, poz. 932 i poz. 933 ze zm.). Droga wojewódzka nr 702 nie została w nich wymieniona, w związku z czym zastosowanie znajduje art. 41 ust 6, w myśl którego drogi inne niż określone na podstawie ust. 4 i 5 stanowią sieć dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t.

Odnosząc uzyskane wyniki ważenia do obowiązujących norm należy wskazać, że w przypadku potrójnych osi napędowych pojazdów silnikowych, przyczep i naczep, przy odległości pomiędzy osiami składowymi większej niż 1,3 m dopuszczalna jest maksymalna suma nacisków osi do 19,5 t, zgodnie z zapisem Ip. 6 pkt 5 załącznika nr 2 u.d.p. W załączniku tym określone są wysokości kar pieniężnych, o których mowa w powołanym wyżej art. 13g ust. 1 u.d.p. za przekroczenie dopuszczalnej masy oraz dopuszczalnych nacisków osi na drogach. W przypadku pojazdu członowego lub zespołu złożonego z pojazdu silnikowego i przyczepy zarejestrowanych po raz pierwszy przed 13 marca 2003r. jak w przypadku kontrolowanego pojazdu - dopuszczalna masa całkowita mogła wynosić do 42,0 t włącznie, w myśl lp. 9 pkt 11 załącznika nr 2 do u.d.p. W załączniku tym określone są wysokości kar pieniężnych, o których mowa w powołanym wyżej art. 13g ust. 1, za przekroczenie dopuszczalnej masy oraz dopuszczalnych nacisków osi na drogach.

Postępowanie kontrolne ma charakter uproszczony. Samą procedurę kontroli drogowej i podstawę do przeprowadzenia kontroli określają przepisy art. 68 - 74 ustawy z 6 września 2001r. o transporcie drogowym w wersji obowiązującej w dniu kontroli i aktu wykonawczego-rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie kontroli przewozu drogowego z 2 września 2009r. (Dz. U. Nr 145 poz. 1184). Kontrolowanemu kierowcy przed dokonaniem ważenia okazano zarówno protokół z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia pojazdów, świadectwo legalizacji stacjonarnej wagi do pomiarów dynamicznych i kierowca został również poinformowany o sposobie przeprowadzania pomiarów, najeżdżania na wagę.

Pierwszą istotną kwestią było to, że uzyskane wyniki ważenia pojazdu znacznie przekraczały dopuszczalne normy, a mimo to kontrolujący nie uznali za stosowne – w ramach uprawnień przysługujących kontrolowanemu kierowcy - pouczenia go o możliwości wnioskowania o powtórne ważenie. Z tego względu, brak takiego pouczenia kierowcy nie uprawnia organu do wyciągania wniosków negatywnych dla strony, na którą w konsekwencji nałożona została kara w wysokości 37.800,00 zł. Nie można bowiem budować argumentacji, a wręcz podkreślać uzasadnienia dla nałożenia kary na przedsiębiorcę, poprzez konkluzję, że jego kierowca nie wnosił o weryfikację ważenia- o takiej możliwości kierowca nie został pouczony. Sam kierowca akceptował wyniki ważenia, bo mimo zakazu pracodawcy, zaryzykował świadomie przejazd przeładowanym pojazdem.

Wbrew wywodom organu materiałem dowodowym są nie tylko wyniki ważenia i protokół kontroli zawierający sformułowanie, że kierowca nie wniósł doń żadnych uwag. W ocenie Sądu, nie musiał wnosić uwag do protokołu kontroli w sytuacji, gdy w ramach kontroli został przesłuchany w charakterze świadka, a jego zeznania złożone po pouczeniu o odpowiedzialności w trybie art. 233§1 kodeksu karnego stanowią materiał dowodowy w sprawie - uzyskany na równi z wynikami ważenia- włączony jako załącznik do protokołu kontroli. Ocena przez organy obu instancji materiału dowodowego, jakim są zeznania świadka budzi uzasadnione wątpliwości co do jej rzetelności i wiarygodności. Z jednej strony bowiem organ odwoławczy, wskazuje, że obecny przy kontroli kierowca podpisał protokół nie wnosząc żądnych uwag a z drugiej strony, w toku kontroli dopuszcza bez obecności strony dowód z zeznań kierowcy jako świadka złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, z których dowiaduje się, że kierowca samodzielnie zdecydował o zrealizowaniu przewozu mimo świadomości, że ładunek jest zbyt ciężki. I co niezrozumiałe, ostatecznie dowód z zeznań świadka całkowicie pomija, stwierdzając, że kierowca nie wniósł uwag do protokołu kontroli. Jak się ma zatem twierdzenie organu o odpowiedzialności ciążącej na kontrolowanym kierowcy, potrzeba czynnego uczestnictwa kierowcy w czynnościach kontrolnych-co wszak miało miejsce poprzez zeznania kierowcy jako świadka -do ostatecznej oceny jego zeznań-co istotne-w konfrontacji z innymi dowodami złożonymi przez stronę już po wszczęciu postępowania administracyjnego.

Nie można bowiem pominąć, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, co wynika wprost z art. 80 K.p.a. Oznacza to, że prawo zapewnia stronie czynny udział w postępowaniu, po to, aby ta dowodząc swych praw dowodziła również okoliczności stanowiących ich podstawę. Strona nie zrezygnowała z tego uprawnienia, nie przerzuciła całego ciężaru dowodowego na organ, skoro nie godziła się na ustalenia poczynione w protokole kontroli przypisujące jej odpowiedzialność administracyjną.

Strona po wszczęciu postępowania administracyjnego skoncentrowała się na wykazaniu poprzez złożone dowody, że w stosunku do niej zachodzi sytuacja przewidziana przez ustawodawcę art. 5 ust. 2 ustawy z 18 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, który wszedł w życie w dniu 18 października 2011r., czyli przed datą przedmiotowej kontroli. Przepis ten stanowi, że: art. 5. 1. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. 2. Postępowanie administracyjne w sprawie nałożenia kary pieniężnej dotyczącej przejazdu pojazdu nienormatywnego, prowadzone na podstawie przepisów ustawy z 21 marca 1985r. o drogach publicznych, umarza się wobec podmiotu wykonującego przejazd, jeżeli:

1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przejazd:

a) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem,

b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia, lub

2) rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu na przejazd pojazdu nienormatywnego, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu przy przewozie ładunków sypkich oraz drewna.

Przepis ten wyłącza odpowiedzialność przedsiębiorcy w przypadku zaistnienia jednego z dwóch stanów faktycznych opisanych w ust. 2 pkt 1 i pkt 2. Wbrew ocenie obu organów, strona wykazała, że jako pracodawca wymagała od kierowców przestrzegania prawa. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, kierowcy zatrudnieni przez skarżącego, w tym kontrolowany kierowca, potwierdzili własnoręcznym podpisem zakaz przeładowania masy całkowitej zespołów pojazdów powyżej tonażu wyszczególnionego w dowodzie rejestracyjnym, zakaz przekraczania dopuszczalnych nacisków na osi na odpowiednich drogach.

Co istotne, a co uszło uwadze organów, dokument ten pozostaje w logicznym związku z zeznaniami kontrolowanego kierowcy jako świadka. Powyższe dowody oznaczają, że zupełnie nieuprawniona jest ocena organu odwoławczego stanowiąca w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że "strona w toku postępowania, ani na etapie odwoławczym nie przedstawiła dowodów które zdaniem organu odwoławczego wskazywałyby, że dochowała ona należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz nie miała wpływu na powstanie naruszenia". Powyższa ocena pozostaje w całkowitym oderwaniu od stanu faktycznego i powołanych wyżej dowodów i narusza zarówno art. 80, art. 107§3 k.p.a. jak i art. 5 ust. 2 ustawy z 18 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, który obowiązywał zarówno w dacie kontroli, wszczęcia postępowania jak i wydania obu zaskarżonych decyzji. Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 k.p.a. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Po pierwsze, opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie, ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie, organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76§1 k.p.a. szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny. Po czwarte, rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z zasadami logiki. O ile protokół kontroli jest istotnym dowodem w sprawie, to jego ustalenia, tym bardziej oceniane w oderwaniu od innych dowodów, pozostają poza przesłankami o których mowa w art. 5 ust. 2 ustawy z 18 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw.

Zdaniem Sądu, wbrew ocenie organu, przedsiębiorca udowodnił okoliczności o których mowa w art. art. 5 ust. 2 pkt 1 a i b ustawy z 18 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, przedkładając dowody na okoliczności objęte hipotezami omawianych wyżej przepisów, że dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miał wpływu na powstanie naruszenia prawa przez kierowcę pojazdu. Przedsiębiorca wykazał, że dołożył należytej staranności, czyli uczynił wszystko czego można od niego rozsądnie wymagać przy organizowaniu przewozu i nie miał wpływu na samodzielną decyzję kierowcy w zakresie jego zrealizowania. Przedstawione przez skarżącego w toku postępowania dowody wraz z dowodem z zeznań kierowcy przesłuchanego w charakterze świadka w czasie kontroli, stanowią logiczny i wzajemnie korespondujący ze sobą materiał dowodowy, który należy ocenić odmiennie niż dokonał tej oceny organ.

W konsekwencji oznacza to błędną ocenę przez organy materiału dowodowego, co oznacza mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 80, art. 107§3 k.p.a., a co za tym idzie mające wpływ na wynik sprawy niezastosowanie przepisu prawa materialnego, co pociąga za sobą naruszenie art. 5 ust. 2 pkt 1 a i b ustawy z 18 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw.

WSA w Warszawie wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę powyższą ocenę.

IV.

Główny Inspektor Transportu Drogowego działając przez pełnomocnika radcę prawnego, zaskarżył powyższy wyrok w całości. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w WArszawie zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania-art. 145§1 pkt 1 lit. c oraz art. 133§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. Uz2012r. poz. 270 ze zm. dalej-p.p.s.a.), w zw z art. 80 i art.107§3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na przyjęciu przez Sąd, iż organy dopuściły się naruszenia ww przepisów postępowania, gdyż dokonały błędnej oceny materiału dowodowego podczas gdy całokształt dowodów zgromadzonych w sprawie nie pozostawia wątpliwości, iż stwierdzone w toku kontroli naruszenia były wynikiem niewłaściwego działania przedsiębiorcy i to Sąd I instancji dokonał mylnej oceny dowodów w sprawie, nie uwzględniając ich całokształtu, w tym w szczególności faktur VAT za wykonane usługi transportowe wystawione za okres objęty kontrolą przez skarżącego a także nieprawidłowej oceny treści umowy z 1 kwietnia 2000r. zawartej przez skarżącego z załadowca kruszywa w tym również aneksu nr 10 do tej umowy z 1 czerwca 2011r. , które w sposób jednoznaczny wskazywały na rzeczywistą przyczynę przeładowania pojazdów (wysokość wynagrodzenia uzależniona od tonażu przewiezionego kruszywa) zaś uchylone decyzje odpowiadały prawu i wbrew zarzutom Sądu organy nie dopuściły się w sprawie przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów,

2) naruszenie przepisów postępowania- art. 145§1 pkt 1 lit. c oraz art. 133§1 p.p.s.a., w zw z art. 80 i art.107§3 k.p.a. oraz art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z 18 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy-Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2011r. Nr 222, poz. 1321), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na przyjęciu przez Sąd, iż organy dopuściły się naruszenia w/w przepisów postępowania gdyż w okolicznościach sprawy przedsiębiorca wykazał, że dołożył należytej staranności, tzn., że uczynił wszystko czego można od niego rozsądnie wymagać przy organizowaniu przewozu i nie miał wpływu na samodzielną decyzję kierowcy w zakresie jego zrealizowania, podczas gdy nie sposób za takowe uznać rzekomego zakazu przeładowywania pojazdów przez kierowców oraz ich zeznań o samowolnej decyzji w zakresie realizacji przewozu przeładowanym pojazdem, w sytuacji gdy Sąd pominął całkowicie dowody i rozważania świadczące o faktycznej przyczynie takiego postępowania kierowców, które stanowią aspekt ekonomiczny wynikający z przyjętego sposobu zapłaty za ilość przewiezionego kruszywa a nie od ilości wykonanych kursów, jak przyjął Sąd I instancji tym bardziej, że w dniu kontroli zatrzymano także inny pojazd skarżącego, kierowany przez innego kierowcę, który również wskazywał wyłącznie na swoja decyzję co do podjęcia przewozu a co do którego pojazdu także stwierdzono przekroczenie parametrów wagowych i to w jeszcze większym rozmiarze,

3) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

-art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z 18 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy-Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2011r. Nr 222, poz. 1321), poprzez jego błędną wykładnię, przejawiającą się w mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że przedsiębiorca jest zwolniony na podstawie tej normy prawnej z odpowiedzialności także wówczas gdy naruszenie prawa spowodowane zostało przez świadome zachowanie jego kierowcy, podczas gdy przedmiotowa norma prawna może mieć zastosowanie wyłącznie do sytuacji gdy zaistnieją łącznie obie przesłanki w niej wskazane, tj. kiedy przedsiębiorca dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem, wymaganej od podmiotu profesjonalnie trudniącego się przewozami drogowymi oraz gdy nie miał wpływu na powstanie naruszenia tj. gdy do naruszenia doszło wskutek wystąpienia zdarzeń i okoliczności, na które nie ma on realnie wpływu, natomiast działanie kierowcy, którym przedsiębiorca posługuje się przy wykonywaniu działalności, w żadnym razie nie może być zakwalifikowane jako tego rodzaju zdarzenie, albowiem w przeciwnym razie każde niedociągnięcie organizacyjne lub choćby niewłaściwy dobór pracowników przedsiębiorca mógłby usprawiedliwić nierzetelnością lub niestarannością kierowcy i na niego przerzucić obowiązek i ryzyko prowadzenia działalności zgodnie z prawem,

-art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z 18 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy-Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2011r. Nr 222, poz. 1321) wyrażające się w uznaniu przez Sąd I instancji, że norma ta powinna znaleźć zastosowanie do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, podczas gdy w sprawie nie zaistniały okoliczności o których mowa w tym przepisie a organy administracji zasadnie odmówiły jego zastosowania.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi strony, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Uzasadniając skargę kasacyjną skarżący organ przedstawił uzasadnienie wniesionych zarzutów oraz stanowisko w sprawie.

Odpowiadając na skargę kasacyjną, D. J. przedstawił swoje stanowisko w sprawie.

V.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183§1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu po uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W sprawie będącej przedmiotem skargi kasacyjnej nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem zaistniały podstawy do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na jego błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu, albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna stawia zaskarżonemu wyrokowi oba zarzuty wymienione w art. 174 p.p.s.a. Sąd II instancji w pierwszej kolejności rozpoznaje zarzuty naruszenia przepisów postępowania, gdyż stanowcze wypowiedzenie się w postępowaniu kasacyjnym o prawidłowości stosowania przepisów prawa materialnego przez organy, a pośrednio przez Sąd I instancji, możliwe jest wtedy, gdy zostanie ustalone, że w postępowaniu przed Sądem I instancji nie doszło do naruszenia przepisów postępowania.

Skarga kasacyjna Głównego Inspektora Transportu Drogowego nie ma uzasadnionych podstaw.

W ocenie NSA nietrafny jest jej zarzut podnoszący naruszenie w wyroku art. 145§1 pkt 1 lit. c oraz art. 133§1 p.p.s.a. w zw. z art. 80 i art. 107§3 k.p.a. w ten sposób, że Sąd I instancji bezprawnie uznał, że organy Inspekcji Transportu Drogowego dokonały oceny całokształtu materiału dowodowego z naruszeniem art. 80 k.p.a., gdyż przyjęły, że określone fakty istotne dla rozstrzygnięcia zostały ustalone na podstawie wybiórczych dowodów, a przez to ich decyzja wydana została z naruszeniem art. 107§3 k.p.a., w sytuacji gdy organ dokonał wszechstronnej oceny zgromadzonych dowodów, a przez to nie mógł naruszyć tych przepisów. Tak sformułowany zarzut nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Analiza akt sprawy i uzasadnienia wyroku prowadzi do konkluzji, że Sąd I instancji trafnie wskazał na wady w zakresie oceny materiału dowodowego, których dopuściły się organy inspekcji. Słusznie akcentuje skarżony wyrok, że argumentacja organów ma jednostronny charakter, gdyż zasadza się na przekonaniu, że główną funkcją prowadzonego postępowania jest wymierzenie kary za przejazd nienormatywnego pojazdu. Założenie takie jest wadliwe z punktu widzenia treści art. 5 ust. 2 ustawy zmieniającej p.r.d. Niewątpliwie organy inspekcji mają obowiązek wymierzenia kary, ale po uprzednim wszechstronnym rozważeniu wszystkich okoliczności przemawiających za i przeciw jej ustaleniu. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie będzie dawało podstawę do wydania decyzji, która będzie odpowiadała prawu. Podkreślić należy, że Sąd I instancji trafnie wytknął organom te mankamenty w postępowaniu, w których nie skonfrontowały określonych dowodów ustalając stan faktyczny sprawy albo zbyt jednostronnie z nich korzystały. Zgodzić należy się z argumentacją skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji z braku pouczenia kierowcy o możliwości ponownego zważenia pojazdu wywodzi zbyt stanowcze konsekwencje dla poprawności rozstrzygnięcia. Jednak przy dużej rozbieżności wyniku ważenia pojazdu i wykazanej masy załadunkowej w stosownym dokumencie przewozowym, rzeczą organu było dokonanie stosownego zweryfikowania tej rozbieżności, przy czym jest to możliwe nie tylko na wniosek kierowcy o ponowne zważenie, ale powinno być dokonane w dobrze pojętym interesie samego postępowania, które dzięki temu nabiera cech rzetelności. Oczywiście brak takich ustaleń nie musi skutkować wadliwością postępowania, jeżeli inne dowody potwierdzają daną okoliczność, ale też nie można zgodzić się z poglądem prezentowanym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że protokół kontroli wobec braku protestu kierowcy, co do sposobu potwierdzenia dokonanych czynności kontrolnych uzyskuje przymiot rzetelności. Co najwyżej towarzyszy mu domniemanie właściwe dla dokumentu urzędowego, ale ono nie może prowadzić do usunięcia innych środków dowodowych lub powierzchownego ich traktowania i oceny ze względu na ustalane, istotne dla sprawy fakty. W rozpoznawanej sprawie poprawność oceny materiału dowodowego posiada szczególne znaczenie, przy czym nie chodzi tu o ustalenie dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę, ale zakres odpowiedzialności przedsiębiorcy za przejazd pojazdu nienormatywnego.

Podnieść należy trafność twierdzeń Sądu I instancji, że dla poprawnego rozpoznania sprawy należy uwzględnić wszystkie dowody, zatem również oświadczenia kierującego pojazdem i dokumenty określające zakres obowiązków kierowcy oraz świadczonej usługi transportowej, zwłaszcza treść umowy łączącej skarżącego D. J. ze spółką "E.". Dopiero na podstawie tych dowodów można dokonać całościowej oceny stanu faktycznego sprawy. Braki uzasadnienia decyzji w tym zakresie nie mogą spotkać się z aprobatą, zwłaszcza, że efektem prowadzonego postępowania jest nałożenie pieniężnej kary administracyjnej, zatem stosowanie środka szczególnie ingerującego w sferę praw i wolności. W takich sytuacjach nie może być wątpliwości, że ingerencja organu znajduje pełne uzasadnienie, a w rozpoznawanej sprawie tak nie było, co też trafnie wskazał WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku.

Zdaniem NSA nietrafny jest również zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie art. 5 ust. 2 pkt 1 lit. a i lit. b ustawy zmieniającej p.r.d. Strona wnosząca skargę kasacyjną twierdzi, że WSA w Warszawie naruszył ten przepis poprzez jego błędną wykładnię, zakładając, że z kary pieniężnej za przejazd pojazdu nienormatywnego zwolnieni są przedsiębiorcy, jeżeli naruszenie prawa było skutkiem działania kierowcy, a działanie takie miało miejsce przed wejściem w życie ustawy zmieniającej p.r.d., w sytuacji, gdy takie zwolnienie (umorzenie postępowania) może mieć miejsce tylko w wyjątkowych okolicznościach, czyli wówczas, gdy zostają łącznie spełnione przesłanki z art. 5 ust. 2 pkt 1 lit. a i lit. b ustawy, zatem przedsiębiorca dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz nie miał wpływu na powstanie naruszenia.

Po pierwsze, przedstawiony przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzut jest obarczony wadą formalną. Skarga kasacyjna będąc sformalizowanym środkiem prawnym dla skuteczności wymaga nie tylko wskazania naruszonych przepisów, ale także uzasadnienia tych naruszeń. Strona równocześnie ma obowiązek połączyć naruszenia przepisów materialnych ze stosownymi przepisami p.p.s.a., bo przecież Sąd I instancji nie stosuje prawa materialnego, ale kontroluje jego stosowanie przez organy. Zatem przy zarzucie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. należy powoływać jako podstawę skargi kasacyjnej art. 145§1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z właściwymi przepisami materialnymi. Zresztą WSA w Warszawie nie odwołał się w wyroku do tej podstawy orzekania. W rozpoznawanej sprawie ten brak skargi kasacyjnej nie czyni zarzutu formalnie nieskutecznym, ale jest błędem, który nie powinien się pojawiać w skardze kasacyjnej. Po wtóre, zarzut jest merytorycznie nietrafny, gdyż stwierdzić należy, że Sąd I instancji, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji wskazując na treść art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jednakże prawidłowo przywołał treść art. 5 ust. 2 pkt 1 lit. a i lit. b ustawy zmieniającej p.r.d. Trafnie Sąd przyjął, że umorzeniu podlega postępowanie administracyjne w sprawie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej p.r.d., jeżeli w tym postępowaniu stwierdzona zostanie jedna z okoliczności wymienionych w art. 5 ust. 2 pkt 1 lit. a i lit. b. Dla ustalenia spełnienia przesłanek istotne jest, by podmiot wykonujący przejazd dochował należytej staranności lub, by nie miał wpływu na powstanie naruszenia. Taki sposób wykładni treści przepisu odpowiada intencji ustawodawcy, wprowadzającemu takie rozwiązanie do ustawy jako przeciwwagę dla rygorystycznych rozwiązań wcześniej obowiązujących. Zatem także argument systemowy przemawia na rzecz poglądu wypowiedzianego w uzasadnieniu skarżonego wyroku. W kontekście takiego stanowiska nietrafna jest argumentacja skargi kasacyjnej oraz odwołanie się do wcześniejszego orzecznictwa NSA, które dotyczyło innego stanu prawnego.

Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 i art. 205§2 p.p.s.a. oraz na podstawie §18 ust. 1 pkt 2 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U z 2013r. poz. 461).