Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 296/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 105
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie: sędzia WSA Mariola Jaroszewska sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej anulowania zezwolenia na użytkowanie gospodarstwa ogrodniczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. L. kwotę 697,00 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kierownik Samodzielnego Oddziału Osiedleń Zarządu Miejskiego decyzją z dnia 25 lutego 1950 r. nr [..], działając na podstawie art. 72 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r., o postępowaniu administracyjnym postanowił anulować z dniem 25 lutego 1950 r., wydane zezwolenie na użytkowanie gospodarstwa ogrodniczego położonego w G. przy ul. S. o obszarze 2.1700 ha po Niemcu R. K.

W uzasadnieniu podjętego stanowiska organ przywołał treść przepisu art. 28 dekretu z dnia 6 września 1946 r., o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (zwanego dalej również "dekretem"), zgodnie z którym osoba która otrzymała akt nadania obowiązana jest prowadzić swe gospodarstwo osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nią razem we wspólnocie gospodarczej. Niezastosowanie się do tego obowiązku uzasadnia cofnięcie aktu nadania.

Wnioskiem z 4 września 2015 r. D. C.-N. i M. L. zwrócili się o stwierdzenie nieważności wskazanej wyżej decyzji na mocy przepisu art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – dalej powoływanej jako "k.p.a." Wnioskodawcy podali, że są spadkobiercami K. L. po którym nabyli spadek wraz z matką G. L. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z 17 czerwca 1991 r., sygn. akt [..]. Następnie na podstawie dziedziczenia testamentowego wnioskodawczyni D. C.-N. nabyła spadek po matce G. L. w całości. K. L., ojciec wnioskodawców trzema orzeczeniami Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych, w imieniu którego działał Delegat Powiatowej Komisji Ziemskiej wydanymi w G. w dniu 22 marca 1946 r., otrzymał na własność nieruchomości położone ówcześnie we wsi O. gm. O. pow. G. oznaczone wówczas jako działki: [..]-[.], które obecnie stanowią działki oznaczone nr [..]-[..], a jako ich właściciel w księdze wieczystej KW nr [..] prowadzonej przez Sąd Rejonowy ujawniona jest Gmina Miasta. Kolejnym aktem nadania z 22 marca 1946 r. K.L.otrzymał na własność działki nr [..] i [..] położone aktualnie przy ul. W. w G. i stanowiące obecnie działki nr [..] i części działki nr [..] ujawnione w księdze wieczystej KW nr [.].(nr [..]) oraz KW nr [.]. (nr [..]) prowadzonej przez Sad Rejonowy.

Dalej podali, że decyzją z dnia 25 lutego 1950 r. Zarząd Miejski - Samodzielny Oddział Przesiedleńczy cofnął K. L. zezwolenie na użytkowanie gospodarstwa ogrodniczego wskazując w uzasadnieniu, że teren ten został przez Zarząd Miejski Samodzielny Oddział Przesiedleńczy wytypowany na wydzielenie z zapasu ziemi zgodnie z art. 7 dekretu.

W ocenie wnioskodawców wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło całkowicie bez podstawy prawnej, a decyzja z dnia 25 lutego 1950 r., nie może ostać się w obrocie prawnym. Wskazana w piśmie podstawa prawna art. 7 i art. 28 pkt 1 dekretu z dnia 6 września 1946 r., nie mogła stanowić podstawy do przejęcia własności nieruchomości od osoby fizycznej. Ponadto zgodnie z art. 33 dekretu, władzami właściwymi w rozumieniu dekretu są władze administracji ogólnej oraz powołane przy tych władzach powiatowe i wojewódzkie komisje osadnictwa rolnego. Komisje te zostały zniesione dopiero ustawą z dnia 8 stycznia 1951 r. o zniesieniu powiatowych i wojewódzkich komisji osadnictwa rolnego. Tak więc organ samorządu terytorialnego do którego kompetencji należały sprawy publiczne o znaczeniu lokalnych (zarząd miejski) nie mógł wywłaszczać i przejmować gruntów w ramach reformy rolnej.

Podstawę prawną wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji stanowi brak podstawy prawnej, na co wskazują zarówno przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36 poz. 341 ze zm.) jako przepisy proceduralne obowiązujące w dacie wywłaszczenia, jak i obecne obowiązujący k.p.a.

Z uwagi na negatywny spór kompetencyjny Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. akt I OW 226/17, postanowił o wskazaniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako organu właściwego do rozpoznania wniosku.

Pełnomocnik wnioskodawców pismem z dnia 20 kwietnia 2018 r., uzupełnił wniosek o wskazanie, że kwestionowana decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości co stanowi podstawę do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., ponieważ zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 2 dekretu na dzień wydania decyzji organem właściwym w zakresie cofnięcia aktu nadania w I instancji była powiatowa komisja osadnictwa rolnego, tj. organ administracji państwowej, a nie zarząd miejski który był organem samorządu terytorialnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 września 2018 r. nr [..] odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Zarządu Miejskiego Samodzielny Oddział Osiedleńczy z dnia 25 lutego 1950 r. nr Osiedl. [..].

Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Gd 691/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 września 2019 r. nr [..].

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że wnioskodawcy jako prawnie wykazani spadkobiercy K. L. posiadają uprawnienie do domagania się stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 25 lutego 1950 r.

Zasadnicze znaczenie dla dokonanej legalności decyzji Zarządu Miejskiego Samodzielny Oddział Osiedleńczy, a w konsekwencji zgodności z prawem podjętej przez Kolegium decyzji miał fakt, że z uwagi na upływ czasu jaki upłynął od wydania owej decyzji z 1950 r. nie zachowały się kompletne akta archiwalne z postępowania poprzedzającego jej wydanie, obejmujące dokumentację z procesu przydzielania gruntów, a próba ich odszukania – jak wynika z akt sprawy - się nie powiodła. W tym stanie rzeczy dokonanie oceny legalności decyzji z 1950 r. było znaczenie ograniczone i mogło być dokonane wyłącznie przez pryzmat treści przedstawionych przez skarżących i zastosowanej przy przydzielaniu nadziału ziemi podstawy prawnej.

Pełnomocnik skarżących wywodził, że działki, które otrzymał na własność poprzednik prawny wnioskodawców były wyłączone spod regulacji dekretu z dnia 6 września 1946 r. ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. Tymczasem Kolegium pominęło zupełnie tę kwestię i nie odniosło się do przedstawionej przez skarżących argumentacji. Dodatkowo wątpliwości budzi okoliczność powierzchni nieruchomości objętej aktami nadania z 22 marca 1946 r. a powierzchnią wskazaną w decyzji z dnia 25 lutego 1950 r. Orzekający w sprawie organ nie zweryfikował czy istotnie K.L. nadano 2,17 ha w O., które zostały objęte decyzją z dnia 25 lutego 1950 r. Ponadto akty nadania wskazują różne nazwiska niemieckich obywateli, po których K. L. nadano ziemię.

W ocenie Sądu Kolegium nie oceniło w sposób właściwy składu organu władnego wydać decyzje z dnia 25 lutego 1950 r. Słusznie strona skarżąca podnosiła, że ocenie należy poddać okoliczność, że decyzja została podpisana przez Kierownika Oddziału Osiedleń działającego za Prezydenta Miasta podczas, gdy przepisy wymagały – zgodnie z § 5 rozporządzenia:

1. Komisja orzeka w składzie nie mniejszym niż 3-osobowy, przy czym do prawomocności orzeczeń niezbędna jest obecność przewodniczącego oraz urzędnika działu administracji rolnictwa i reform rolnych, a w sprawach dotyczących osadnictwa rybaków morskich - ponadto przedstawiciela morskiego urzędu rybackiego.

2. Orzeczenie zapada zwykłą większością głosów. W przypadku równości głosów rozstrzyga głos przewodniczącego.

Wnioskowanie Kolegium w tym zakresie nie jest przekonywujące.

Skoro przedmiotem oceny w skutecznie wszczętym przez organ postępowaniu nieważnościowym był akt anulowania zezwolenia na użytkowanie gospodarstwa ogrodniczego z 1950 r., to oceny tej należało dokonać w odniesieniu do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania tego aktu.

Upływ czasu wyklucza stwierdzenie nieważności decyzji, także w przypadku przesłanki rażącego naruszenia prawa zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. sygn. P 46/13 (vide: wyrok NSA z 20 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 694/17 – skład orzekający podziela zawarte w nim stanowisko), jednak upływ czasu nie wyklucza możliwości stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa w oparciu o przepis art. 158 § 2 k.p.a. i wszystkimi konsekwencjami takiego stwierdzenia.

Reasumując, Sąd uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ administracji dopuścił się przede wszystkim, mogącej mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy, obrazy przepisów prawa postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów z pominięciem przepisów obowiązujących w dacie wydania kwestionowanego aktu z dnia 25 lutego 1950 r., w szczególności dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie, co skutkowało naruszenie wspomnianych przepisów - i w ocenie Sądu - mogło mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, a więc stanowi dostateczną podstawę prawną do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzyło postępowanie w sprawie z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Zarządu Miejskiego w Samodzielny Oddział Osiedleńczy z dnia 25 lutego 1950 r.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium opisało przebieg postępowania i wskazało, że oddelegowany pracownik Kolegium udał się do siedziby Archiwum Państwowego przy ul. W. w celu odszukania w zasobach Archiwum dokumentacji związanej z niniejszą sprawą obejmującą okres 1947 r., do 1952 r., w tym dokumentacji dot. kompetencji organu uprawnionego w wydawania w tamtym okresie aktów cofnięcia aktów nadania ziemi podejmowanych na terenie miasta G.

Pismem z dnia 19 listopada 2019 r. organ zwrócił się do pełnomocnika wnioskodawców o przekazanie oryginału odwołania K. L. od decyzji Zarządu Miejskiego Samodzielny Oddział Osiedleńczy z dnia 25 lutego 1950 r. oraz informacji czy w związku z wniesionym odwołaniem w sprawie podjęte zostało rozstrzygniecie w drodze decyzji administracyjnej przez organ II instancji.

Pełnomocnik wnioskodawców wyjaśnił, że są oni jedynie w posiadaniu odpisu tego dokumentu w formie w jakiej został on przekazany do Kolegium i nie podsiadają żadnych informacji na temat rozpatrzenia tego zażalenia. W ich ocenie pismo to pozostało bez odpowiedzi a z całą pewnością nie zostało uwzględnione gdyż rodzina L. została wyrzucona ze swojego gospodarstwa w dniu 20 marca 1950 r.

Pełnomocnik stron w dniu 3 lutego 2020 r. zawiadomił organ, o zgonie w dniu 7 stycznia 2020 r. D. B. C.-N., której spadkobiercą na mocy testamentu w całości jest w całości M. L. W załączeniu przedłożono akt notarialny z dnia 21 stycznia 2020 r., poświadczający dziedziczenie spadku.

Po dokonaniu ponownej analizy akt sprawy Kolegium uznało, że ocena istnienia wnioskowanych przez pełnomocnika wnioskodawcy przesłanek nieważnościowych z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. została wykluczona z uwagi na przesłankę bezprzedmiotowości przewidzianą art. 105 § 1 k.p.a., co z kolei skutkowało wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie. O takiej decyzji przesądziły nie dające się usunąć wątpliwości co do bytu prawnego przedmiotu niniejszego postępowania, to jest decyzji administracyjnej.

Organ zdołał ustalić, że na mocy przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej aktami nadania z dnia 22 marca 1946 r., podpisanymi przez Komisarza Ziemskiego i pełnomocnika Rządu dla Spraw Reformy Rolnej K. L. nadano na własność położone wówczas we wsi O., gm. O., powiat G. działki gruntowe. W myśl § 33 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., w sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10 poz. 51 ze zm.) dokument nadania stanowi tytuł własności nadanej działki i był podstawą dla dokonania wpisu prawa własności w księgach wieczystych.

Objęta wnioskiem nieważnościowym decyzja Zarządu Miejskiego Samodzielny Oddział Osiedleńczy z dnia 25 lutego 1950 r. została zaskarżona w drodze odwołania przez K. L., co oznacza, że w niniejszej sprawie został zainicjowany tryb odwoławczy. Z ponownej analizy akt sprawy w tym przekazanego przez pełnomocnika wnioskodawcy odpisu pisma K. L.z dnia 22 marca 1950 r. wynika, że zaskarżył on ww. decyzję w drodze odwołania na które nie otrzymał odpowiedzi. Mimo podjętych w toku prowadzonego postępowania przez Kolegium licznych działań i czynności, nie udało się pozyskać ani oryginału decyzji ani oryginału odwołania, o którym mowa wyżej. Żadne z podjętych dotychczas działań nie doprowadziło bowiem do ujawnienia sposobu w jaki rozpoznane zostało odwołanie od decyzji z dnia 25 lutego 1950 r. Brak pewności co do istnienia w obrocie prawnym objętej postępowaniem nieważnościowym decyzji administracyjnej powoduje, że nie można takiej decyzji poddać ocenie w zakresie przesłanek określonych art. 156 k.p.a. Mając na względzie relacje zachodzące pomiędzy postępowaniem zwykłym - weryfikującym decyzje administracyjne a nadzwyczajnym sposobem ich weryfikacji w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji należy przyjąć, że postępowanie w trybie odwołania ma pierwszeństwo przed postępowaniem o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy posiada szerokie uprawnienia ponieważ rozstrzygając ponownie sprawę pod względem merytorycznym może prowadzić dalsze postępowanie uzupełniające i skorygować pewne ewentualne wady prawne a w samodzielnym postępowaniu nieważnościowym ocenie podlega legalność samej decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym w aspekcie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie jej wydania.

M. L. zaskarżył opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lutego 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Na podstawie art. 145 a § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł o zobowiązanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego do wydania w terminie 2 miesięcy od otrzymania wyroku Sądu decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji Zarządu Miejskiego z dnia 25 lutego 1950 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, to jest:

1. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że postępowanie niniejsze stało się bezprzedmiotowe i jego umorzenie, mimo iż SKO jest organem właściwym do rozpatrzenia zarówno wniosku o stwierdzenie nieważności jak i odwołania od decyzji Zarządu Miejskiego Samodzielny Oddział Osiedleńczy z dnia 25 lutego 1950 r., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2. art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez odmowę merytorycznego rozpatrzenia sprawy na podstawie wymyślonej przez siebie przesłanki przeprowadzenia postępowania odwoławczego od decyzji Zarządu Miejskiego Samodzielny Oddział Osiedleńczy z dnia 25 lutego 1950 r., mimo iż okoliczność prowadzenia tego postępowania i wydania decyzji w drugiej instancji nie wynika z żadnego dokumentu.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Gd 691/18 należało zbadać, czy decyzją z dnia 1950 r. można było w świetle obowiązujących wówczas przepisów odebrać ziemię poprzednikowi prawnemu skarżących. Wskazał ponadto, że Kolegium nie oceniło w sposób właściwy składu organu wydającego decyzję z dnia 25 lutego 1950 r.

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 stycznia 2011 r. sygn. akt III SK 20/10 ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją art. 105 § 1 k.p.a. nie może być interpretowany rozszerzająca. Przepis ten ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, w których w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Oznacza to, że postępowanie administracyjne, inaczej niż postępowanie cywilne, staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. tylko wtedy, gdy brak jest sprawy administracyjnej, która może być załatwiona decyzją, nie zaś wtedy, gdy wydanie decyzji staje się z zbędne.

Sprawa nie utraciła charakteru administracyjnego, nadal jest to indywidualna sprawa należąca do właściwości administracji państwowej, która powinna być rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnej. Kolegium umorzyło postępowanie nie dlatego, że utraciło ono charakter administracyjny, ale dlatego, że nie potrafiło wydać merytorycznego rozstrzygnięcia na skutek "nie dających się usunąć wątpliwości". Organ uznał, że być może zostało przeprowadzone postępowanie odwoławcze od zaskarżonej decyzji z dnia 25 lutego 1950 r., na skutek "zażalenia" z dnia 22 marca 1950 r. Kolegium całkowicie pominęło oczywistą okoliczność, że już choćby z dat "decyzji" i "zażalenia" wynika, że "zażalenie" nie mogło być skutecznym środkiem zaskarżenia "decyzji" z uwagi na przekroczenie terminu na wniesienie odwołania.

Zgodnie bowiem z art. 83 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym termin na wniesienie odwołania wynosił 14 dni. Brak jest też jakichkolwiek dowodów pośrednich, wskazówek, że pismo określone jako "zażalenie" zostało kiedykolwiek rozpatrzone w trybie odwoławczym. Tak więc stanowisko Kolegium o przeprowadzeniu postępowania odwoławczego lub skutecznym wniesieniu odwołania, które nie zostało rozpatrzone w ocenie skarżącego jest kolejnym wybiegiem tego organu, aby uniknąć rozpatrywania merytorycznego jego sprawy.

Dodał, że kwestia odwołania od decyzji z 1950 r. nigdy nie była podnoszona w niniejszym postępowaniu, gdyż potencjalny adresat decyzji organu II instancji nigdy takiej decyzji nie otrzymał. Więc już choćby w związku z tą okolicznością, że "zażalenie" K. L. mogło zostać rozpatrzone w administracyjnym trybie odwoławczym, a nie zostało ono mu doręczone, to orzeczenie takie nie będzie miało waloru decyzji. Wnioskodawcy nigdy nie twierdzili, że po wydaniu przez Zarządu Miejskiego Samodzielny Oddział Osiedleńczy decyzji w 1950 r. toczyło się jakikolwiek postępowanie odwoławcze. W takim przypadku złożyliby wniosek o stwierdzenie nieważności również decyzji organu II instancji.

Instytucję umorzenia postępowania wiąże się w piśmiennictwie z powstaniem trwałej i nieusuwalnej przeszkody w kontynuacji postępowania, zastojem trwałym i ostatecznym postępowania, co różni tę instytucję od zawieszenia postępowania, w której przeszkoda w prawidłowym prowadzeniu postępowania ma charakter przeszkody przemijającej i usuwalnej. Art. 105 k.p.a. pozwala na umorzenie postępowania, które stało się bezprzedmiotowe, a nie kiedy organ nie wie, jak należy daną sprawę rozstrzygnąć.

Informację o złożeniu przez K. L. pisma datowanego na 22 marca 1950 r. Kolegium miało jeszcze przed wydaniem swojej poprzedniej decyzji z dnia 25 września 2018 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 lutego 2020 r. umarzająca postępowanie w sprawie z wniosku strony skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji.

Kwestią zasadniczą jest, iż w niniejszej sprawie orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 691/18.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie (por. S. Hanausek [w:] System Prawa Procesowego Cywilnego, t. 3, Zaskarżanie orzeczeń sądowych, red. W. Siedlecki, Ossolineum 1986, s. 318). Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. S. Hanausek [w:] System..., red. W. Siedlecki, s. 319).

Ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego utraci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny (por. wyrok NSA z 22 września1999 r., sygn. akt I SA 2019/98).

Podobny skutek, tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny, może spowodować zmiana – po wydaniu orzeczenia sądowego – istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie.

W przedmiotowej sprawie w ocenie Sądu zarówno stan prawny jak i istotne okoliczności faktyczne nie uległy zmianie.

Mimo to organ rozstrzygający w sprawie nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w przywołanym wyżej prawomocnym wyroku, czym w ocenie Sądu naruszył art. 153 p.p.s.a.

Sąd nie podziela też stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż w sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

W przedmiotowej sprawie organ prowadził postępowanie w trybie nadzwyczajnym określonym przepisami art. 156 – 159 k.p.a.

Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego jest refleksem bezprzedmiotowości sprawy administracyjnej, która miała być rozstrzygnięta w danym postępowaniu (W. Dawidowicz, Zarys procesu..., s. 134). Bezprzedmiotowość postępowania oznacza zatem, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (wyrok NSA z 27 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 1025/96, LEX nr 1690657). W orzecznictwie wskazuje się także, iż do bezprzedmiotowości postępowania dochodzi wówczas, gdy postępowanie zostało wszczęte i toczy się w sprawie, która nie jest sprawą z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 1 pkt 1 (zob. postanowienie NSA z 22 listopada 2001 r., II SAB/Wr 114/00, LEX nr 656489).

Jako przyczynę umorzenia postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało okoliczność wniesienia przez K. L. odwołania od decyzji Zarządu Miejskiego Samodzielnego Oddziału Osiedleńczego z dnia 25 lutego 1950 r. nr [..]. Jednakże organ ten przyznał, że poza odpisem pisma K. L. z dnia 22 marca 1950 r., (które uznano za odwołanie) nie ustalono jakichkolwiek innych informacji na temat prowadzonego postępowania odwoławczego.

Po pierwsze wskazać należy, iż odpis pisma K. L. z dnia 22 marca 1950 r. znajdował się w aktach sprawy w chwili orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Gd 691/18. Nie jest to zatem istotna zmiana stanu faktycznego wyłączająca związanie organu powyższym wyrokiem.

Po drugie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, co samo przyznaje - nie ustaliło, iż prowadzone było postępowanie odwoławczego w tej sprawie.

Natomiast niesporne między stronami jest, iż decyzja Zarządu Miejskiego Samodzielnego Oddziału Osiedleńczego z dnia 25 lutego 1950 r. nr Osiedl. Rol. [..] została wykonana.

Wobec powyższego w ocenie Sądu organ nie wykazał, iż w sprawie zaszły okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 105 K.p.a. Natomiast zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 153 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a." orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art.205 § 2 p.p.s.a.

Sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.