Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1169/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 98, art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2017 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., po rozpoznaniu odwołania A. K. od decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], ustalającej A. K. wysokość nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku celowego na zakup okularów w kwocie [...] złote oraz zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w terminie 1,5 roku od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. złożył A. K..

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., Nr [...], Wójt Gminy S. przyznał A. K. prawo do zasiłku celowego na zakup okularów w wysokości [...] zł.

Postanowieniem z [...] lutego 2016 r. Wójt Gminy S. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone decyzją Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2015 r., Nr [...], wobec ujawnienia w listopadzie 2015 r. okoliczności istotnych dla sprawy ustalenia uprawnień do zasiłku celowego nie znanych organowi w dacie wydania decyzji.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., Nr [...], Wójt Gminy S. orzekł o uchyleniu decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2015 r. w całości i odmowie przyznania A. K. pomocy w formie zasiłku celowego na zakup okularów.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] kwietnia 2016 r.

Decyzją z [...] grudnia 2016 r., nr [...], Wójt Gminy S. orzekł o ustaleniu A. K. wysokości nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...] zł i zobowiązaniu do zwrotu tej kwoty w terminie 14 dni od dnia gdy decyzja stanie się ostateczna.

Decyzją z dnia [...] marca 2017 r., znak [...] r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. uchyliło decyzję Wójta Gminy S. z [...] grudnia 2016 r. w całości i przekazało temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], Wójt Gminy S. orzekł o ustaleniu A. K. wysokości nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku celowego na zakup okularów w kwocie [...] złote oraz zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w terminie 1,5 roku od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna.

Odwołanie od decyzji Wójta Gminy S. z [...] czerwca 2017 r. złożył A. K..

Decyzją z [...] lipca 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...].

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium przywołało treść art. 6 pkt 16, art. 98 oraz art. 104 ust. 3 i 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Następnie podniosło, iż ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Wójt Gminy S. uchylił decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2015 r. o przyznaniu wnioskodawcy pomocy w formie zasiłku celowego na zakup okularów i odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Kolegium wskazało, iż pobrany zasiłek celowy na podstawie decyzji, która następnie została uchylona w związku z ujawnieniem nowych okoliczności istotnych dla rozpatrzenia sprawy, jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Organ podniósł, że jak wynika z akt sprawy, A. K. jest rozwiedziony, mieszka w domu po zmarłej matce, zajmując 5 pomieszczeń. Budynek wyposażony jest we wszystkie media. Dom jest posadowiony na działce siedliskowej [...], wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego o powierzchni [...]ha gruntów. Wg zaświadczenia Urzędu Gminy S. powierzchnia działek nr [...],[...] i [...] wynosi [...] ha fizycznych w tym [...] ha przeliczeniowego. Dom i nieruchomość tworzy siedlisko, które jest centrum życiowym wnioskodawcy od wielu lat. Kolegium wskazało również, iż w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt [...], stwierdzającym nabycie spadku po zmarłej Z. K. w całości przez wnuka D. K., wnioskodawcy jako jedynemu ustawowemu spadkobiercy po Z. K., w związku z ustaleniem na podstawie testamentu innego spadkobiercy przysługuje na podstawie art. 991 § 1 kc prawo do zachowku. Organ podniósł, iż wnioskodawca nie chce się jednak ubiegać o należny mu zachowek, ponieważ jak twierdzi, wystąpienie o zachowek nie jest możliwe, gdyż dom w którym mieszka, a będący obecnie własnością syna, jest jedynym możliwym dla niego miejscem zamieszkania. Gdyby syn musiał sprzedać nieruchomość aby zaspokoić roszczenie w ramach zachowku, to wtedy on pozbawiony byłby mieszkania.

Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, co podnosi również organ I instancji, wnioskodawca podejmuje tylko działania "mające na celu ochronę majątku rodzinnego kosztem pieniędzy publicznych.... Nie ubieganie się o uzyskanie zachowku jest ewidentnym brakiem współdziałania z GOPS w S. w rozwiązywaniu jego, jak sam twierdzi trudnej sytuacji życiowej."

Kolegium wskazało również na ustalenia wynikające ze znajdującego się w aktach wywiadu środowiskowego, to jest że w marcu 2017 r. wnioskodawca uzyskał dochód w wysokości [...] zł z tytułu korzystania z karty płatniczej syna, nie podejmuje żadnej pracy, jest zarejestrowany w PUP w C. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, ponadto otrzymuje pomoc rzeczową od syna, znajomych i sąsiadów. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że syn również ponosi częściowo wydatki utrzymania domu i opłacania rachunków, była żona opłaca comiesięczne rachunki wnioskodawcy za telefon komórkowy. Organ wskazał, iż wnioskodawca użytkuje również samochód, którego właścicielem na mocy testamentu jest również syn D. K., który równocześnie ponosi koszty utrzymania samochodu. Kolegium wskazało ponadto, że w wywiadzie wnioskodawca oświadczył, iż w listopadzie 2016 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł, w grudniu [...] zł, w styczniu [...] zł, w lutym [...] zł oraz że jego dochód nigdy nie przekroczył kryterium dochodowego. Ponadto, wnioskodawca stwierdził, że od kwietnia 2017 r. nie będzie korzystał z karty płatniczej syna, ponieważ syn użyczył mu karty tylko na okres zimowy (dane znane Kolegium z urzędu).

Organ wskazał, że jak wynika z poczynionych ustaleń, wnioskodawca stwierdził, że syn pokrywa koszty utrzymania domu, jednak uszczupla to budżet domowy syna, nie może on przeznaczyć środków finansowych na swoje dziecko, ponieważ to co mógłby przeznaczyć na swoje dziecko, musi wydać na potrzeby ojca. Kolegium podniosło również, iż wnioskodawca nie jest osobą nieporadną z tytułu wieku ani schorowaną, wykonał badania diagnostyczne (w tym usg jamy brzusznej, rtg klatki piersiowej, badania w poradni chorób naczyń i onkologicznej), które nie potwierdziły wystąpienia żadnego schorzenia, jest osobą zdrową. Nie przyjmuje żadnych stałych leków. Dom, w którym zamieszkuje wnioskodawca wyposażony jest w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego (lodówka, pralka, kuchnia mikrofalowa), można uznać nawet za ponadstandardowe (ekspres do kawy, dwa telewizory, urządzenie wielofunkcyjne (fax, ksero, drukarka, komputer).

Kolegium podniosło ponadto, że utrzymując w mocy decyzję organu I instancji miało na względzie, że wnioskodawca nie jest osobą nieporadną, w podeszłym wieku ani też osobą schorowaną, korzysta nieodpłatnie z mieszkania, a ponadto uzyskuje pomoc rzeczową od syna, byłej żony, sąsiadów i znajomych. Syn opłaca w większości rachunki z tytułu utrzymania domu, za to wnioskodawca dba o jego własność, utrzymuje dom w należytym porządku, opiekuje się dwoma psami, z których jeden należy do syna. Wnioskodawca nie jest osobą samotną, pomimo iż samotnie gospodaruje i zamieszkuje w domu syna, ma dorosłe dzieci - syna i córkę, którzy powinni wspierać ojca w trudnej sytuacji (również materialnie), co czynią, jak stwierdza wnioskodawca.

W ocenie Kolegium, wnioskodawca będący w wieku produkcyjnym, zdrowy, korzystający z samochodu syna, zarejestrowany w PUP jako bezrobotny od grudnia 2012 r., powinien poczynić bardziej usilne starania w celu podjęcia zatrudnienia, choćby na zasadzie pracy dorywczej, a nie oczekiwać jedynie na pomoc dzieci, znajomych i sąsiadów, od których otrzymuje, jak stwierdza, pomoc rzeczową. Powyższe okoliczności oraz to, iż w lipcu 2018 r. wnioskodawca nabędzie prawo do emerytury, powodują przychylenie się przez Kolegium do stanowiska organu I instancji, że po okresie 1,5 roku od dnia kiedy decyzja o zwrocie stanie się ostateczna, zwrot ten nie będzie nadmiernym obciążeniem dla wnioskodawcy. Zobowiązany będzie miał bowiem możliwość dokonać zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie tylko z zachowku, o który może ubiegać się obecnie, ale świadomie rezygnuje z tego prawa, ale również z emerytury.

Organ odwoławczy podniósł również, iż decyzja w sprawie nienależnie pobranego świadczenia jest konsekwencją prawną decyzji SKO w C. z [...] czerwca 2016 r. utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] kwietnia 2016 r. Powyższa decyzja Kolegium nie została zaskarżona do sądu i, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 16 kpa, podlega ochronie trwałości, którą można wzruszyć tylko w trybach nadzwyczajnych przewidzianych w kpa.

Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. złożył A. K. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi podniósł fałszywość twierdzeń organu o niepowiadomieniu przez niego o zmianie sytuacji materialnej oraz nieuwzględnienie okoliczności, że nigdy nie był właścicielem ani posiadaczem gospodarstwa rolnego, a grunt leśny nie może przynosić dochodów. Ponadto, zarzucił organom fałszywe ustalenie, że nie chce ubiegać się o zachowek oraz przypisywanie mu braku współdziałania z organem I instancji. Wskazał również na nieprawdziwe założenie organu, iż jest osobą zdrową, zdolną do podjęcia pracy dorywczej, podczas gdy takiej pracy fizycznej nie jest w stanie wykonywać z uwagi na chory kręgosłup. Podniósł ponadto, że fałszywe są założenia organów, że dorosłe dzieci mu nie pomagają, a tylko sam tak twierdzi a także że bezpodstawnie twierdzą organy, iż ma on możność podjęcia bardziej usilnych starań w celu zatrudnienia w sytuacji gdy ma chory kręgosłup, 64 lata, mieszka z dala od siedzib ludzkich, zarejestrowany jest w PUP i stawia się tam systematycznie. Bezpodstawne są też założenia organu, iż z emerytury, którą może otrzymać od czerwca 2018 r. będzie mógł spłacać rzekomo nienależnie pobrane świadczenia w sytuacji gdy emeryturę, którą może otrzymać z ZUS, przeznaczy w całości na alimenty dla dwóch uprawnionych córek. Organ nie udowodnił również, iż ma on możliwość spłaty jakichkolwiek zobowiązań z zachowku, który jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym oraz związanym bezpośrednio z utratą miejsca zamieszkania. Skarżący zarzucił również organom fałszywe twierdzenia, iż nie podejmuje żadnej pracy wskazując na intensywne działania mające na celu udowodnienie wyłudzenia przez Wójta Gminy S. dofinansowania z UE, pomoc mieszkańcom okolicznych gmin i powiatu w opracowywaniu pism do sądów i urzędów oraz na działania podejmowane od 11 lat w sprawie gdzie oszukano go na kwotę około 300.000 zł przy prowadzeniu działalności gospodarczej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] czerwca 2017 r., nr [...], o ustaleniu A. K. wysokości nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku celowego na zakup okularów w kwocie [...] zł i zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w terminie 1,5 roku od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna.

Podnieść trzeba, iż podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". W świetle tych regulacji, nienależnie pobrane świadczenie, tj. świadczenie uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej, podlega zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, a wysokość tej należności, podlegającej zwrotowi i ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Poza sporem pozostaje okoliczność, iż ostateczną decyzją Wójta Gminy S. z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], po stwierdzeniu, w wyniku oceny ujawnionej nowej okoliczności istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy, przesłanki negatywnej do pobierania zasiłku, uchylono w całości decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego na zakup okularów w wysokości [...] złote i odmówiono skarżącemu przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup okularów. Powyższe stało się podstawą wydania, co prawidłowo ustalił organ odwoławczy, obecnie kontrolowanej przez Sąd decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z [...] lipca 2017 r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] czerwca 2017 r. o ustaleniu wysokości nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku celowego na zakup okularów w kwocie [...] złote i zobowiązaniu do jego zwrotu w terminie 1,5 roku od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna.

Stosownie do art. 98 ustawy, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny, przy czym art. 104 ust. 4 ustawy stosuje się odpowiednio. Wyjaśnić trzeba, iż w takiej sytuacji, gdy w jednym przepisie istnieje odesłanie do odpowiedniego stosowania innego przepisu, to zgodnie z zasadami wykładni należy rozważyć, czy ze względu na przedmiot regulacji przepis prawa, do którego jest kierowane odesłanie należy stosować wprost, z pewnymi modyfikacjami czy też należy wyłączyć jego zastosowanie. Ogólne zasady pomocy społecznej, w tym zasada kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych, przemawiają za zastosowaniem wprost tej normy. Prawidłowa zatem wykładnia art. 98 ustawy, co słusznie podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, nakłada na organ obowiązek ustalenia terminu i wysokości zwrotu należności (świadczenia nienależnie pobranego), co poprzedzone powinno zostać postępowaniem wyjaśniającym sytuację osoby lub rodziny, również pod kątem zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 104 ust. 4 ustawy, które mogą uzasadniać odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia nienależnego (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1761/15 oraz wyrok NSA z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1863/07, publik. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazać również trzeba, że decyzje administracyjne wydawane na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organowi administracji przysługuje luz decyzyjny co do wyboru treści rozstrzygnięcia. Zaś kontrola Sądu jest ograniczona w takim znaczeniu, że ocenie sądowej podlega jedyne badanie legalności prowadzonego postępowania wyjaśniającego, a w szczególności to, czy rozstrzygnięcie podjęte zostało zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego. Kontroli tej nie podlega natomiast rozstrzygnięcie organu administracji jako wynik wyboru jednego z możliwych sposobów rozpatrzenia sprawy.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie trafnie przyjęto, że jej okoliczności - oceniając zarówno sytuację materialną, życiową jak i rodzinną skarżącego - nie wskazują na to aby w odniesieniu do sytuacji skarżącego zachodził "szczególnie uzasadniony przypadek", który uzasadniałby możliwość skorzystania z dobrodziejstwa regulacji określonej w art. 104 ust. 4 ustawy.

Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, jak również uzasadnień decyzji organów obu instancji, kwestia zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 104 ust. 4 ustawy była przedmiotem postępowania dowodowego prowadzonego przez organ pomocowy. Z akt tych wynika, iż w dniu [...] kwietnia 2017 r. sporządzono aktualizację wywiadu środowiskowego, który potwierdził wcześniejsze ustalenia, iż skarżący ma 63 lata, jest rozwiedziony, zamieszkuje sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w domu po zmarłej matce Z. K., zajmując 5 pomieszczeń. Budynek wyposażony jest we wszystkie media. Z uzyskanych w czasie wywiadu informacji wynika również, iż skarżący obecnie nie przyjmuje stałych leków, nie zgłasza żadnych problemów zdrowotnych. Z akt sprawy wynika również, iż dom, w którym mieszka skarżący jest posadowiony na działce siedliskowej [...], wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha gruntów. Z zaświadczenia Urzędu Gminy S. wynika, iż powierzchnia działek nr [...],[...] i [...] wynosi [...] ha fizycznych, w tym [...] ha przeliczeniowych. Dom i nieruchomość tworzy siedlisko, które jest centrum życiowym skarżącego od wielu lat. Z informacji uzyskanych w toku wywiadu środowiskowego wynika ponadto, iż w marcu 2017 r. skarżący uzyskał dochód w wysokości [...] zł z tytułu korzystania z karty płatniczej syna, nie podejmuje żadnej pracy, jest zarejestrowany w PUP w C. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, ponadto otrzymuje pomoc rzeczową od syna, znajomych i sąsiadów. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że syn również ponosi częściowo wydatki na utrzymanie domu i opłacanie rachunków, była żona opłaca comiesięczne rachunki skarżącego za telefon komórkowy. Skarżący użytkuje również samochód, którego właścicielem na mocy testamentu jest również syn D. K., który równocześnie ponosi koszty utrzymania samochodu. Ponadto, z oświadczenia skarżącego wynika, iż w listopadzie 2016 r. uzyskał on dochód w wysokości [...] zł, w grudniu [...] zł, w styczniu [...] zł, w lutym [...] zł oraz że jego dochód nigdy nie przekroczył kryterium dochodowego. Skarżący stwierdził również, że od kwietnia 2017 r. nie będzie korzystał z karty płatniczej syna, ponieważ syn użyczył mu karty tylko na okres zimowy (dane znane organowi II instancji z urzędu). Skarżący wskazał ponadto, że syn pokrywa koszty utrzymania domu, jednak uszczupla to budżet domowy syna, nie może on przeznaczyć środków finansowych na swoje dziecko, ponieważ to co mógłby przeznaczyć na swoje dziecko, musi wydać na potrzeby ojca.

Z akt sprawy wynika również, iż postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy [...], stwierdził nabycie spadku po zmarłej Z. K. w całości przez syna skarżącego, D. K.. Zauważyć trzeba, iż ww. postanowieniem z [...] lutego 2017 r. stwierdzono nabycie spadku po zmarłej Z. K. przez innego spadkobiercę niż skarżący. W konsekwencji, prowadząc postępowanie wyjaśniające sytuację skarżącego na potrzeby wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia organ I instancji bezzasadnie przypisał skarżącemu tytuł prawny do nieruchomości położonej w [...], gdzie skarżący samodzielnie zamieszkuje, a w konsekwencji bezzasadnie przypisał mu dochód z tej nieruchomości (gospodarstwa rolnego). Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego potwierdza jednak, iż powyższe uchybienie organu I instancji w ocenie sytuacji skarżącego nie ma wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z przeprowadzonego w sprawie postępowania wyjaśniającego sytuację skarżącego wynika bowiem, co słusznie podniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, iż skarżący nie jest osobą nieporadną, w podeszłym wieku ani też osobą schorowaną, korzysta nieodpłatnie z mieszkania, a ponadto uzyskuje pomoc rzeczową od syna, byłej żony, sąsiadów i znajomych. Syn opłaca w większości rachunki z tytułu utrzymania domu, za to skarżący dba o jego własność, utrzymuje dom w należytym porządku, opiekuje się dwoma psami, z których jeden należy do syna. Skarżący nie jest osobą samotną, pomimo iż samotnie gospodaruje i zamieszkuje w domu syna, to ma dorosłe dzieci - syna i córkę, którzy winni wspierać ojca w trudnej sytuacji (również materialnie), co czynią, jak twierdzi skarżący. Trafnie również zwrócił uwagę organ odwoławczy, iż sam skarżący będący w wieku produkcyjnym, zdrowy, korzystający z samochodu syna, zarejestrowany w Państwowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny od grudnia 2012 r., powinien poczynić bardziej usilne starania w celu podjęcia zatrudnienia, a nie oczekiwać jedynie na pomoc dzieci, znajomych i sąsiadów, od których otrzymuje, jak twierdzi, pomoc rzeczową.

Organ słusznie również zwrócił uwagę na okoliczność, iż pomimo ustalenia innego spadkobiercy po zmarłej Z. K. skarżący świadomie rezygnuje z możliwości pokonania trudnej sytuacji życiowej poprzez np. uregulowanie kwestii związanej z uzyskaniem zachowku, o który może się obecnie ubiegać. Przypomnieć w tej sytuacji trzeba, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Nie bez znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia pozostaje również podnoszona w zaskarżonej decyzji okoliczność, iż skoro skarżący w połowie 2018 roku nabędzie uprawnienia emerytalne, czego skarżący nie kwestionuje, to po wskazanym w zaskarżonej decyzji terminie 1,5 roku od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie będzie nadmiernym obciążeniem dla skarżącego, ponieważ będzie miał możliwość tego zwrotu nie tylko z zachowku, o który może się ubiegać już obecnie, ale świadomie z tego rezygnuje, ale również z emerytury. Przy tym, odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia przez organ bardzo trudnej sytuacji skarżącego już po otrzymaniu emerytury (konieczność przeznaczenia emerytury w całości na spłatę alimentów dla dwóch uprawnionych córek), podnieść trzeba, iż istnieją w polskim prawodawstwie instrumenty prawne, dopasowujące wymiar zobowiązań alimentacyjnych do aktualnej sytuacji życiowej osoby zobowiązanej. Takim instrumentem jest art. 138 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 682), który w przypadku pogorszenia się zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego do alimentacji daje podstawę do ubiegania się przed sądem o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji (obniżenie wysokości alimentów).

Podnieść też trzeba, że jak już wskazano powyżej, sytuacja umożliwiająca zastosowanie przez organ ulgi powinna mieć charakter nadzwyczajny, tj. stanowić "przypadek szczególnie uzasadniony", jak to zostało określone w art. 104 ust. 4 ustawy. W doktrynie słusznie przyjmuje się, że wskazanie na przypadek szczególnie uzasadniony powoduje, że na podstawie tego przepisu katalog indywidualnych spraw, w których osoby zobowiązane do zwrotu świadczenia nienależnego domagają się ulgi, można podzielić na przypadki zwykłe oraz właśnie przypadki szczególne. Przypadek zwykły, nieczyniący zadość wymogom przypadku szczególnego, to przypadek przeciętny, zwyczajny. Zwykły przypadek w sprawie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego występuje nawet wtedy, gdy osoba zobowiązana z trudnością będzie musiała wygospodarować niezbędne środki pieniężne do wykonania zobowiązania, gdyż napotkanie znacznych trudności nie uchyla stanu zwykłego przypadku wykonania zobowiązania nałożonego decyzją uznającą świadczenie za nienależne i żądającą jego zwrotu. Jak z tego wynika, trudna sytuacja bytowa czy stosunkowo znaczna wysokość kwoty objętej obowiązkiem zwrotu w stosunku do kwoty aktualnych dochodów osoby - nie zwalniają z obowiązku zwrotu świadczenia nienależnego. Znaczny ciężar związany z wykonaniem obowiązku zwrotu świadczenia nie jest równoznaczny ze szczególnym przypadkiem, z jakim spotyka się adresat decyzji orzekającej zwrot świadczenia nienależnie pobranego. W naturze każdej sankcji i każdego ciężaru leży bowiem to, że ich wykonanie wywołuje dolegliwości (zob. LEX/el – pkt 4 komentarza do art. 104 u.p.s. [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, wyd. IV, Lexis Nexis 2013).

Biorąc powyższe pod uwagę, brak jest podstaw do uznania, że w realiach rozpoznawanej sprawy istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności - będące w opisanej wyżej sytuacji nadmiernym obciążeniem dla skarżącego czy też okolicznościami niweczącymi skutki udzielonej mu pomocy - które mogłyby wyłączać żądanie zwrotu nienależnie pobranych przez skarżącego należności z tytułu udzielonej pomocy w postaci zasiłku celowego. W ocenie Sądu, stanowisku organu przyjętemu w tym zakresie w zaskarżonej decyzji nie można zarzucić dowolności ani przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), orzekł jak w sentencji.