Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2647/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 80 § 2 i art. 86
journal: Dz.U. 2014 poz 164
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Małgorzata Rysz Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 16 czerwca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 365/14 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy powołania na stanowisko notariusza 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. S. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 16 czerwca 2014 r. (syg. akt VI SA/Wa 365/14), w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy powołania na stanowisko notariusza, oddalił skargę.

Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia:

Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego P. w P. z [...] kwietnia 2008 r. (sygn. akt [...]), orzeczono wobec M. S. środek karny w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza przez okres 2 lat.

Skarżąca w latach 2001–2009 wykonywała zawód notariusza. W dniu [...] maja 2004 r., w swojej kancelarii, akt notarialny (Rep. A nr [...]/2004), mocą którego Z. N. udzielił W. S. szerokiego pełnomocnictwa do zarządu jego całym majątkiem i do prowadzenia wszelkich jego spraw. Z opinii biegłych: neurologa z [...] marca 2006 r., [...] kwietnia 2006 r., [...] listopada 2007 r. i [...] lutego 2008 r., opinii psychiatry i psychologa oznaczonych odpowiednio datą [...] stycznia 2005 r. i [...] marca 2008 r., sporządzonych na polecenie Prokuratury Rejonowej P. w P. w spr. [...] i Sądu Rejonowego P. w P. w spr. [...] wynika, że w dacie dokonywania czynności p. Z. N., z uwagi na zaawansowane stadium choroby Alzheimera, miał całkowicie wyłączoną zdolność rozeznania swoich czynów i nie mógł świadomie wyrazić swojej woli. Nie mógł wyrazić jej werbalnie. Nie rozumiał dokonywanych z jego udziałem czynności i ich skutków oraz nie był w stanie złożyć oświadczenia woli niezbędnego do udzielania pełnomocnictwa. Znajdował się w stanie głębokiego otępienia psychicznego.

Następnie Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] lutego 2009 r. ([...]) odwołał skarżącą ze stanowiska notariusza, na podstawie art. 16 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.).

M. S. złożyła [...] maja 2012 r. do Ministra Sprawiedliwości wniosek o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w Mosinie. Wskazała, że wyrokiem z [...] kwietnia 2008 r. orzeczono wobec niej środek karny w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza przez okres 2 lat. Skazanie uległo zatarciu, dlatego skarżąca spełnia ustawowe wymogi do powołania na stanowisko notariusza.

Rada Izby Notarialnej w P. uchwałą Nr [...] z [...] września 2012 r. negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącej o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii notarialnej w Mosinie wskazując, że w świetle oświadczenia opiniowanej z [...] września 2012 r., co do kontynuowania leczenia psychiatrycznego z rozpoznaniem omamowo-urojeniowym, zachodzą poważne wątpliwości, czy może ona wykonywać zawód notariusza.

Wydając uzupełniającą opinię w związku z modyfikacją żądania przez skarżącą w zakresie siedziby kancelarii notarialnej, Rada Izby Notarialnej w P. w uchwale Nr 22/075/2013 z 9 maja 2013 r. podtrzymała w całości swoje stanowisko.

Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] sierpnia 2013 r. nr [...] odmówił powołania M. S. na stanowisko notariusza, uznając, że nie spełnia ona wymogu określonego w art. 11 pkt 2 ustawy – Prawo o notariacie, tj. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Następnie Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] listopada 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2013 r.

Organ wyjaśnił, że rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu notariusza ma służyć zagwarantowaniu odpowiedniego poziomu etycznego i zawodowego członka korporacji. Spełnienie tej przesłanki wymagane jest od kandydata na notariusza niezależnie od wypełnienia przez niego pozostałych warunków dotyczących kwalifikacji zawodowych. Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu daje osoba posiadająca wiedzę zweryfikowaną w trybie przewidzianym prawem, której postępowanie odpowiada przyjętym w społeczeństwie normom etycznym i moralnym, której dotychczasowe zachowanie w sferze zawodowej i prywatnej składa się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Ocena spełnienia warunku rękojmi dotyczy prognozowania przyszłych zachowań wnioskodawcy, o których nie sposób wnioskować inaczej niż z prezentowanej przez kandydata na notariusza postawy etycznej i moralnej, a także z dotychczasowego sposobu jego postępowania, zwłaszcza wykonywania dotychczasowego zawodu prawniczego. Stosownie do treści art. 2 § 1 i 2 Prawa o notariacie notariusz w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, a dokonywane przez niego, zgodnie z prawem, czynności notarialne mają charakter dokumentu urzędowego. Notariusz daje pewność transakcji, zapewnia kontrolę państwa nad stosunkami prawnymi pomiędzy podmiotami oraz gwarantuje bezpieczeństwo obrotu prawnego.

Natomiast z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy – kopii aktu notarialnego z [...] maja 2004 r. oraz opinii biegłych ([...] marca 2006 r., [...] kwietnia 2006 r., [...] listopada 2007 r. i [...] lutego 2008 r.), psychiatry (oznaczonej datą [...] stycznia 2005 r. i [...] marca 2008 r.), wynika, że skarżąca, sporządzając akt notarialny dopuściła się rażącej i oczywistej obrazy przepisów prawa: art. 80 § 2 Prawa o notariacie, w myśl którego przy dokonywaniu czynności notarialnych notariusz jest obowiązany czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne, a także art. 86 tej ustawy, zgodnie z którym notariuszowi nie wolno dokonywać czynności notarialnej, jeżeli poweźmie wątpliwość, czy strona czynności notarialnej ma zdolność do czynności prawnych. Dokonała ona bowiem czynności notarialnej z udziałem osoby, która miała całkowicie wyłączoną zdolność świadomego podjęcia decyzji i wyrażenia woli, a ułomność ta była widoczna już w pierwszej chwili kontaktu z nią. Niedopełnienie obowiązków wynikających z art. 80 § 2 i art. 86 Prawa o notariacie podważa co do samej istoty status notariusza, jako osoby zaufania publicznego, skoro właśnie pewność wynikająca z takiego statusu była podstawą powierzenia notariuszom części imperium Państwa Polskiego w zakresie nadawania dokumentom szczególnej mocy prawnej.

Minister Sprawiedliwości uznał, że postępowanie skarżącej dowodzi braku szczególnej staranności i ostrożności, której należy wymagać od notariusza, jako od osoby korzystającej z racji wykonywanego zawodu z przymiotu zaufania publicznego i sporządzającej akty notarialne, mające powagę dokumentów urzędowych, o czym mowa w art. 2 § 2 Prawa o notariacie oraz podważa jej wiarygodność, jako osoby ponownie ubiegającej się o powołanie na stanowisko notariusza.

Ustaleń tych nie podważyły dowody z dokumentów z akt sprawy [...] Sądu Rejonowego P. w P. w postaci protokołów z rozprawy z: [...] lutego 2012 r., [...] lutego 2012 r. i [...] maja 2012 r. w zakresie obejmującym zeznania świadków, o które wnioskowała skarżąca, jak również pisemnej opinii biegłego neurologa z [...] sierpnia 2009 r. oraz protokołu z rozprawy z [...] października 2009 r. w zakresie obejmującym opinię uzupełniającą tego biegłego.

Minister Sprawiedliwości przyznał skarżącej rację, że w opinii sporządzonej w sprawie spadkowej biegły A. G., odmiennie niż w sprawie [...] Sądu Rejonowego P. w P., wskazał i to w sposób kategoryczny, że Z. N. [...] sierpnia 2002 r. nie dysponował możliwością świadomego i swobodnego wyrażania swojej woli. Jak wynika jednak z opinii tego biegłego oraz opinii biegłego: psychiatry W. C. i psychologa D. L. sporządzonych w sprawie karnej kwestia stanu zdrowia Z. N. w 2002 r. była najtrudniejsza do oceny, z uwagi na początkowe stadium choroby i możliwe okresy poprawy związane z wdrożonym leczeniem. Kwestia ta nie miała jednak decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy karnej, albowiem akt oskarżenia obejmował czyn z [...] maja 2004 r., dotyczący sporządzenia aktu notarialnego dokumentującego udzielenie pełnomocnictwa. Natomiast w sprawie spadkowej biegły A. G. zobowiązany był do oceny stanu zdrowia Z. N. w 2002 r., w dniu kiedy dokonano z jego udziałem innej czynności notarialnej, tj. sporządzono testament. Stąd też wynikać mogły nieznaczne rozbieżności w dokonanej przez biegłego w obu postępowaniach ocenie. W każdym jednak razie, z faktu tego, tak jak uczyniła to wnioskodawczyni, nie można wyciągać wniosku co do braku wiarygodności tego biegłego.

Z punktu widzenia niniejszego postępowania najistotniejszy był bowiem stan zdrowia Z. N. w dniu [...] maja 2004 r. W obu opiniach sporządzonych zarówno w sprawie karnej, jak i sprawie spadkowej biegły A. G. nie miał wątpliwości, iż w tym dniu Z. N. był już w stanie całkowicie wyłączającym zdolność świadomego podjęcia decyzji i wyrażenia woli, a ułomność ta była widoczna "na pierwszy rzut oka". Powyższą okoliczność potwierdzają również opinie biegłego psychiatry W. C. oraz biegłego psychologa D. L. (oznaczone datą [...] stycznia 2005 r. i [...] marca 2008 r.) sporządzone w sprawie karnej.

Za niezrozumiały Minister Sprawiedliwości uznał zarzut skarżącej dotyczący powołania się przez biegłego A. G. w opinii z [...] sierpnia 2009 r. na wyniki badania lekarskiego przeprowadzonego przez biegłego psychiatrę [...] sierpnia 2006 r. Skoro bowiem biegły A. G., sporządzając opinię w sprawie spadkowej, powziął wiadomość o przeprowadzeniu takiego badania (po wydaniu opinii w sprawie karnej) na potrzeby sprawy o ubezwłasnowolnienie, zobligowany był do przytoczenia jego wyników w przedmiotowej opinii. Postępowanie biegłego nie pozostawało w sprzeczności z wyrażonym przez tego biegłego w opinii z [...] kwietnia 2006 r. poglądem, że w tym okresie kontakt z chorym, z uwagi na stopień zaawansowania choroby Alzheimera, nie wniósłby już nic istotnego do opinii wydanej przez niego na potrzeby postępowania karnego.

Minister Sprawiedliwości, mając na uwadze treść opinii biegłych A. G., W. C. i D. L., stwierdził, że nie sposób przypisać waloru wiarygodności zeznaniom wskazanych przez skarżącą świadków, którzy wskazywali, że jeszcze w 2004 r., a nawet w latach późniejszych nie dostrzegli u Z. N. zmian w stanie zdrowia. Ich treść pozostaje bowiem w oczywistej sprzeczności z zapisami w dokumentacji medycznej, z której wynika, że Z. N. już od początku 2002 r. leczył się w poradni neurologicznej. Na wizyty zgłaszał się zawsze z opiekunem, który sygnalizował występujące u niego zaburzenia pamięci, zagubienie. Już w lutym tego roku lekarz neurolog stwierdził, że Z. N. nie rozumiał poleceń wydawanych podczas badania, a w maju tego roku, iż miał nadal duże trudności w spełnianiu nawet prostych poleceń oraz kłopoty z pamięcią świeżą, nie rozumiał słów, które do niego mówiono (opinia z [...] marca 2006 r.).

Minister Sprawiedliwości wyjaśnił również, że zatarcie skazania nie wyłącza możliwości dokonywania ustaleń w trybie art. 75 K.p.a., o popełnieniu przez stronę czynu nagannego, który może podważać jej wiarygodność i rękojmię w rozumieniu Prawa o notariacie oraz przeprowadzenia oceny jej zachowania (w tym też tego, które legło u podstaw skazania), celem ustalenia, czy spełnia ona ustawowe warunki do powołania na stanowisko notariusza. Fakt zatarcia skazania eliminuje bowiem jedynie prawnokarne skutki skazania (brak jest podstaw do uznania kandydata na notariusza za osobę karaną). Nie eliminuje on jednak uprawnienia, czy wręcz obowiązku Ministra Sprawiedliwości, rozpoznającego wniosek o powołanie na stanowisko notariusza, dokonania oceny, czy określony czyn ma wpływ na ocenę etyczno-moralną tej osoby i tym samym ustalenia, czy kandydat ten daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Minister Sprawiedliwości nie zgodził się z zawartymi we wniosku z [...] września 2013 r. twierdzeniami, że okres, na jaki orzeczono wobec niej w wyroku karnym zakaz wykonywania zawodu notariusza winien być jedynym wyznacznikiem tego, przez jaki czas, w związku z popełnionym czynem, nie może ona tego zawodu wykonywać. Środek karny w postaci zakazu wykonywania określonego zawodu (art. 39 pkt 2 K.k.) orzekany jest, jeżeli sprawca nadużył wykonywanego zawodu przy popełnieniu przestępstwa lub okazał, że dalsze jego wykonywanie zagraża istotnym dobrom chronionym prawem (art. 41 § 1 K.k.). Realizuje on jednak co do zasady funkcję prewencyjną. Stosowany jest nadto fakultatywnie na okres do 10 lat (art. 43 § 1 K.k.). Jego orzeczenie obliguje jedynie Ministra Sprawiedliwości do odwołania notariusza ze stanowiska. Niezastosowanie go przez sąd karny nie oznacza natomiast, że kandydat może ten zawód wykonywać. Upływ okresu, na jaki orzeczono zakaz, nie determinuje też w żadnym razie możliwości skutecznego ubiegania się o ponowne powołanie na stanowisko notariusza. Postępowanie to kieruje się bowiem autonomicznymi zasadami, w ramach których badaniu podlega spełnienie przez kandydata na notariusza przesłanek, o jakich mowa w art. 11 Prawa o notariacie.

Nietrafna, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, była również teza, że "bezszkodowy" przebieg pracy na stanowisku notariusza jest głównym wyznacznikiem dawania przez niego rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Gwarancją taką jest bowiem odpowiedni poziom zawodowy oraz etyczno-moralny kandydata, na którym nie ciążą żadne zarzuty podważające jego wiarygodność, a nie brak uwzględnionych wobec niego roszczeń odszkodowawczych, wynikających z wykonywanego zawodu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę na decyzję z [...] listopada 2013 r.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, Minister Sprawiedliwości prawidłowo ocenił materiał dowodowy w niniejszej sprawie. Działanie skarżącej jako notariusza w związku ze sporządzeniem pełnomocnictwa, przy niemożności świadomego wyrażenia swojej woli przez mocodawcę, a więc wbrew art. 80 § 2 oraz art. 86 Prawa o notariacie, godziło w istotę tego zawodu.

Okoliczności dokonanej przez skarżącą czynności notarialnej, nawet na tle stwierdzonych w wyroku z [...] kwietnia 2008 r. (sygn. akt [...]), przez Sąd Rejonowy P. w P., dotychczasowego nienagannego wykonywania swojej pracy, pozytywnej opinii w środowisku, ustabilizowanego trybu życia i jednorazowego złamania obowiązujących reguł porządku prawnego, podważają wiarygodność zawodową skarżącej i zapewnienie przez nią rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Za niezasadny uznano zarzut ograniczenia karżącej konstytucyjnej wolności do wyboru zawodu i jego wykonywania zagwarantowanej art. 65 ust. 1 Konstytucji RP. Rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu notariusza jest ustawową przesłanką warunkującą możliwość wykonywania tego zawodu. Kryterium to ma służyć zagwarantowaniu odpowiedniego poziomu moralnego i zawodowego członka tej korporacji.

Ocena tej przesłanki, na podstawie art. 10 § 1 i § 3 Prawa o notariacie, pozostaje w gestii samorządu notarialnego i przede wszystkim Ministra Sprawiedliwości. Niedookreślony charakter pojęcia rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza pozostawia margines swobody w zakresie oceny stanu faktycznego i konkluzji wynikających z tej oceny. Pozostawienie takiej swobody uprawnionym organom nie oznacza w żadnej mierze dowolności w ocenie stanu faktycznego. Im bardziej nieokreślone są przesłanki podjęcia decyzji, tym bardziej szczegółowe, przekonywujące i pełne musi być uzasadnienie powodów przyjęcia przez organ stosujący prawo danego rozumienie określonego pojęcia.

W ocenie Sądu, decyzje Ministra Sprawiedliwości spełniały takie kryteria. Ponadto nie można było uznać, że Minister Sprawiedliwości pozbawił skarżącą jej wolności do wyboru i wykonywania zawodu. Zgodzić się należało natomiast z Ministrem Sprawiedliwości, że zatarcie skazania wyrokiem karnym za dany czyn, nie zwalnia go z obowiązku oceny tego czynu z punktu widzenia gwarancji rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, jeżeli pozostaje on w związku z oceną etyczno-moralną danej osoby, rzutującą na jej postawę zawodową.

Sąd pierwszej instancji uznał również, że nie doszło do naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, organ w wyczerpujący sposób zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Okoliczności stanu faktycznego, związane z dokonaniem czynności notarialnej, jak i inne okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy zostały wyjaśnione w sposób nie budzący wątpliwości. Organ rozpatrując ponownie sprawę dopuścił wnioskowane przez skarżącą dowody w postaci protokołów z zeznań świadków w sprawie spadkowej jak i kolejnej opinii biegłego neurologa. Dowody te zostały poddane wnikliwej merytorycznej analizie, a ich ocena nie miała charakteru dowolnego pomimo, że była odmienna od oceny strony. Minister Sprawiedliwości dokładnie i precyzyjnie uzasadnił, dlaczego uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki powołania na stanowisko notariusza tj. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania tego zawodu.

Zdaniem WSA uzasadnienia obu decyzji dowodzą, że przy załatwieniu sprawy został rozważony słuszny interes strony, jednak rozstrzygnięciu w głównej mierze przyświecał interes społeczny, który w przypadku zawodów zaufania społecznego, odgrywa szczególną rolę, istotniejszą od prywatnego interesu osoby ubiegającej się o wykonywanie takiego zawodu. W ocenie Sądu uzasadniało to zasadniczą i surową ocenę postawy skarżącej w zakresie gwarancji rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, przy dokonaniu której Minister Sprawiedliwości nie naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 104 § 1 oraz art. 107 § 1 K.p.a., w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd pierwszej instancji uznał, że okoliczność, iż w chwili sporządzania aktu notarialnego skarżąca, z uwagi na zaburzenia omamowo-urojeniowe, miała ograniczoną zdolność rozumienia znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem w stopniu nieznacznym, nie mogła mieć w sprawie istotnego znaczenia. Sąd zauważył, że stan zdrowia psychicznego skarżącej został potraktowany przez sąd karny jako okoliczność łagodząca, jednak skarżąca nie miała wyłączonej świadomości i nie była pozbawiona zdolności oceny znaczenia swoich działań.

WSA za niesłuszny uznał także zarzut braku należytego rozważenia dowodów z opinii biegłych lek. med. B. Z. specjalisty w zakresie medycyny pracy oraz lek. med. M. M. specjalisty w zakresie psychiatrii z [...] maja 2013 r. i niewyciągnięcie z nich prawidłowych wniosków, podczas gdy z opinii tych wynikało, że "stan zdrowia M. S. jest wyrównany i nie powoduje jej niezdolności do pracy w zawodzie notariusza", "badana może wykonywać zawód notariusza" oraz "stan zdrowia Badanej M. S. nie powoduje jej niezdolności do wykonywania zawodu notariusza". W decyzji z [...] sierpnia 2013 r. Minister Sprawiedliwości odnosząc się do opinii Rady Izby Notarialnej w P. z [...] września 2012 r. i [...] maja 2013 r. stwierdził, że nie była trafna wątpliwość, dotycząca zdolności wnioskodawczyni do wykonywania zawodu notariusza z uwagi na stan zdrowia. Organ uznał opinię za obiektywną i rzetelną, gdyż została sporządzona przez biegłych sądowych, po przeprowadzeniu analizy dokumentacji lekarskiej dotyczącej wnioskodawczyni, jej badaniu podmiotowym i przedmiotowym. Z powyższego jednoznacznie wynika, że Minister Sprawiedliwości nie kwestionował stanowiska biegłych odnośnie zdolności skarżącej do wykonywania zawodu notariusza.

WSA uznał, że Minister Sprawiedliwości niesłusznie zakwestionował kompetencje skarżącej w zakresie wiedzy i umiejętności prawniczych, w związku z utratą kontaktu z zawodem, a poprzez to z instytucjami prawnymi znajdującymi zastosowanie w zawodzie notariusza. Sąd podkreślił, że skarżąca w marcu 1999 r., po odbyciu aplikacji notarialnej, złożyła egzamin notarialny z wynikiem dobrym, a decyzją Ministra Sprawiedliwości z [...] października 2001 r., została powołana na stanowisko notariusza i wykonywała ten zawód do 2009 r. Skarżąca sprostała więc ustawowym wymogom weryfikacji wiedzy merytorycznej składając egzamin notarialny, jak również posiadała wieloletnie doświadczenie zawodowe. Przepisy ustawy – Prawo o notariacie, nie przewidują dodatkowego trybu weryfikacji wiedzy prawniczej przy rozpatrywaniu przez Ministra Sprawiedliwości wniosku osoby zainteresowanej o powołanie na notariusza i wyznaczenie siedziby jego kancelarii. W ocenie Sądu stanowisko Ministra Sprawiedliwości dotyczące utraty przez skarżącą kontaktu z instytucjami prawnymi znajdującymi zastosowanie w zawodzie notariusza, nie miało jednak wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie powołania skarżącej na stanowisko notariusza.

Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości art. 15 k.p.a. poprzez powtórzenie przez w decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy argumentacji podanej w decyzji z [...] sierpnia 2013 r. Zdaniem Sądu, analiza zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wykazała, że Minister Sprawiedliwości ponownie rozpatrzył sprawę. Pomimo powielenia pewnych fragmentów decyzji z [...] sierpnia 2013 r., organ przeprowadził ponowne postępowanie, uwzględniając wnioski dowodowe skarżącej, poddając je gruntownej analizie i ocenie, jak również odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

M. S. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

– na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:

1. obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 104 § 1 k.p.a. w związku z art. 107 § 1 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2013 r. w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie doszło do dokonania dowolnej oraz błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, co skutkowało tym, że decyzje Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2013 r. oraz z [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie odmowy powołania skarżącej M. S. na stanowisko notariusza zostały wydane w sposób wadliwy, podczas gdy prawidłowa oraz swobodna ocena całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż skarżąca M. S. daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza oraz nie zachodzą jakiekolwiek rzeczywiste przeszkody do powołania jej na stanowisko notariusza; przeprowadzenie dowolnej oraz błędnej oceny materiału dowodowego powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2013 r. celem przeprowadzenia ponownej oceny materiału dowodowego, tyle że tym razem w sposób swobodny i prawidłowy, co jednak nie miało miejsca w niniejszej sprawie;

2. obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 104 § 1 k.p.a. w związku z art. 107 § 1 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2013 r. w sytuacji, gdy decyzja ta została wydana przy uwzględnieniu wyłącznie okoliczności sporządzenia przez skarżącą aktu notarialnego w dniu [...] maja 2004 r., Rep. A nr [...]/[...], mocą którego Z. N. udzielił W. S. pełnomocnictwa, czym skarżąca przekroczyła swoje uprawnienia, poświadczając w tym akcie notarialnym nieprawdę, co do okoliczności, że Z. N. złożył oświadczenie woli udzielając pełnomocnictwa do reprezentowania go przez W. S., podczas gdy stwierdzona u mocodawcy zaawansowana choroba Alzheimera z uwagi na stan głębokiego otępienia umysłowego uniemożliwiła mu składanie oświadczeń woli; zachowanie skarżącej stanowiło przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. i z art. 271 § 1 k.k. w związku z art. 11 § 2 k.k., za które skarżąca została skazana wyrokiem Sądu Rejonowego P. w P. z dnia [...] kwietnia 2008 r., sygn. akt [...], utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] września 2008 r., sygn. [...], na karę grzywny; Minister Sprawiedliwości przy wydawaniu decyzji w przedmiocie odmowy powołania skarżącej M. S. na stanowisko notariusza uwzględnił wyłącznie okoliczność dotyczącą popełnienia przez nią przestępstwa, a nie uwzględnił innych okoliczności przemawiających za tym, że skarżąca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, a mianowicie: a) wysoki poziom umiejętności prawniczych skarżącej, który jest stale przez nią podnoszony; b) wysoka kultura osobista; c) pozytywna ocena dokonywanych przez skarżącą czynności notarialnych; d) pozytywna opinia w środowisku; e) ustabilizowany tryb życia; f) dobry stan zdrowia, w tym dobry oraz stabilny stan zdrowia psychicznego;

które to okoliczności wskazują na to, że nie ma żadnych rzeczywistych przeciwwskazań do powołania skarżącej na stanowisko notariusza; w kontekście wszystkich przywołanych powyżej okoliczności jednostkowy charakter czynu z [...] maja 2004 r., a także zatarcie skazania zarządzone na mocy postanowienia Sądu Rejonowego P. w P. z [...] marca 2012 r., sygn. akt [...], przemawiają za tym, że skarżąca daje obecnie rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza; brak uwzględnienia wszelkich istotnych okoliczności w sprawie i oparcie decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2013 r. wyłącznie na okoliczności związanej z popełnieniem przez skarżącą przestępstwa powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2013 r., co jednak nie miało miejsca w niniejszej sprawie;

3. obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 104 § 1 k.p.a. w związku z art. 107 § 1 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. w związku z art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej jako Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej) poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2013 r. w sytuacji, gdy z decyzji wynika, że skarżąca M. S. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, co skutkuje uniemożliwieniem jej wykonywania zawodu na czas nieokreślony oraz ogranicza jej konstytucyjną wolność do wyboru zawodu i jego wykonywania, podczas gdy [...] marca 2012 r. postanowieniem Sądu Rejonowego P. w P. skazanie na mocy wyroku Sądu Rejonowego P. w P. z [...] kwietnia 2008 r., sygn. akt [...], utrzymanego w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z [...] września 2008 r. zostało zatarte, a szereg okoliczności dotyczących skarżącej (poziom umiejętności prawniczych, kultura osobista, pozytywna ocena dokonywanych czynności notarialnych, pozytywna opinia w środowisku, ustabilizowany tryb życia, dobry stan zdrowia, w tym dobry stan zdrowia psychicznego) wskazują na to, że skarżąca daje obecnie rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza; oparcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie na jednostkowym, negatywnym zachowaniu skarżącej, stanowiącym podstawę zatartego już skazania, oraz brak uwzględnienia szeregu innych, istotnych okoliczności w sprawie może stanowić o tym, że skarżąca zostanie faktycznie bezpodstawnie pozbawiona możliwości wykonywania przez nią zawodu notariusza na zawsze, co może stanowić nieuzasadnione ograniczenie konstytucyjnej wolność wyboru i wykonywania zawodu; skarżąca M. S. nie może wykonywać zawodu notariusza ze względu na jedno zachowanie, stanowiące podstawę zatartego już skazania, dlatego też, aby nie doszło do nieuzasadnionego ograniczenia konstytucyjnej wolność wyboru i wykonywania zawodu, decyzja Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2013 r. powinna zostać uchylona celem dokonania ponownej oceny zgromadzonego materiału w sprawie i uwzględnienia wszelkich istotnych okoliczności, a nie tylko tej, która ma charakter negatywny a zarazem wyjątkowy;

4. obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 104 § 1 k.p.a. w związku z art. 107 § 1 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2013 r. w sytuacji, gdy z decyzji wynika, że M. S. nie daje obecnie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, z uwagi na fakt, że sporządziła ona akt notarialny w dniu [...] maja 2004 r., Rep. A nr [...]/[...], mocą którego Z. N. udzielił W. S. pełnomocnictwa, co stanowiło obrazę prawa, tj. art. 80 § 2 oraz art. 86 Prawa o notariacie, podczas gdy w momencie sporządzenia aktu notarialnego skarżąca miała ograniczoną zdolność rozumienia znaczenia jej czynu w stopniu nieznacznym, co powoduje, iż mogła ona podjąć działania, których nie podjęłaby ona w sytuacji, gdyby jej zdolność rozumienia czynu była całkowicie prawidłowa; obecnie stan zdrowia skarżącej nie wpływa na jej zdolność rozumienia znaczenia czynów i pokierowania jej postępowaniem, co zostało stwierdzone w toku niniejszego postępowania opinią biegłych lekarzy z [...] maja 2013 r. oraz opinią psychiatryczną z [...] lutego 2013 r.; ograniczona zdolność skarżącej M. S. rozumienia znaczenia czynu dokonanego [...] maja 2004 r., tak jak miało to miejsce w toku postępowania karnego prowadzonego przeciwko niej, powinna zostać dostrzeżona przez Ministra Sprawiedliwości, gdyż ma ona wpływ na ocenę jej postępowania, a w konsekwencji na ocenę stopnia naruszenia przez nią art. 80 § 2 oraz art. 86 Prawa o notariacie;

5. obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku art. 80 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2013 r. w sytuacji, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., wbrew temu co sugerował Minister Sprawiedliwości, że niewykonywanie innego zawodu prawniczego przez skarżącą po odwołaniu jej ze stanowiska notariusza może wpływać na jej poziom umiejętności prawniczych, stwierdził, iż zarzut skarżącej dotyczący utraty przez nią kontaktu z zawodami prawniczymi należy uznać za zasadny, jednakże związane z nim naruszenie prawa nie miało wpływu na wynik sprawy (por. s. 19 uzasadnienia wyroku z 16 czerwca 2014 r.), podczas gdy kwestia dotycząca niewykonywania innego zawodu prawniczego przez skarżącą po odwołaniu jej ze stanowiska notariusza została poruszona przez Ministra Sprawiedliwości w kontekście rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza oraz stanowiła jeden z czynników, który się na nią składał, co powoduje, iż przedmiotowe naruszenie przepisów prawa, inaczej niż to stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., miało wpływ na rozstrzygnięcie w zakresie odmowy powołania skarżącej na stanowisko notariusza;

6. obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 15 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2013 r. w sytuacji, gdy decyzja ta w znakomitej części stanowiła dosłowne przytoczenie stanowiska zajętego przez ten sam organ w decyzji z [...] sierpnia 2013 r., nie zaś tak jak wskazał to Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., iż organ powielił tylko pewne fragmenty decyzji, przez co nie doszło do przeprowadzenia realnej kontroli rozstrzygnięcia, a tym samym strona została pozbawiona prawa do zaskarżenia decyzji w toku postępowania administracyjnego; decyzja z [...] listopada 2013 r. w dużej mierze stanowiła kopię decyzji z [...] sierpnia 2013 r., np. fragment zaczynający się od słów "rękojmia prawidłowego wykonywania zawodu notariusza (...)", a kończący się na słowach "(...) sygn. akt GSK 354/07" (s. 4 decyzji z [...] listopada 2013 r.) jest kopią fragmentu decyzji z [...] sierpnia 2013 r., który znajduje się na jej s. 4–5; brak rzeczywistej oraz realnej kontroli rozstrzygnięcia w toku ponownego rozpatrzenia sprawy powinien skutkować uchyleniem decyzji z [...] listopada 2013 r. celem przeprowadzenia realnej kontroli rozstrzygnięcia, co jednak nie miało miejsca;

Skarżąca podniosła, że z uwagi na naruszenia przepisów postępowania, w sprawie doszło do błędnego ustalenia stanu faktycznego, co skutkowało naruszeniem prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie. W związku z tym, zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzuciła naruszenie art. 11 pkt 2 w związku z art. 10 ust. 1 Prawa o notariacie poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, w ślad za Ministrem Sprawiedliwości, że skarżąca M. S. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, co skutkowało odmową powołania jej na stanowisko notariusza, podczas gdy w niniejszej sprawie występuje wiele okoliczności świadczących o tym, że skarżąca M. S. daje taką rękojmię (poziom umiejętności prawniczych, kultura osobista, pozytywna ocena dokonywanych czynności notarialnych, pozytywna opinia w środowisku, ustabilizowany tryb życia, dobry stan zdrowia, w tym dobry stan zdrowia psychicznego), w związku z czym powinna ona mieć możliwość wykonywania zawodu notariusza; z okoliczności niniejszej sprawy wprost wynika, iż skarżąca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, co powoduje, iż art. 11 pkt 2 w związku z art. 10 ust. 1 Prawa o notariacie powinny zostać zastosowane w ten sposób, że skarżąca M. S. zostanie powołana na stanowisko notariusza.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Sąd pierwszej instancji oddalając skargę M. S. uznał, że odmowa powołania jej na stanowisko notariusza nie narusza prawa. Sąd podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że skarżąca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. W ocenie WSA kluczowe znaczenie dla oceny spełnienia przez skarżącą wymienionej przesłanki ma okoliczność sporządzenia przez nią aktu notarialnego pełnomocnictwa z udziałem osoby, która z uwagi na zaawansowane stadium choroby Alzheimera miała całkowicie wyłączoną zdolność rozeznania swoich czynów i nie miała możliwości świadomego wyrażenia swojej woli, co stanowiło rażącą obrazę art. 80 § 2 i art. 86 Prawa o notariacie.

Skarżąca kwestionując stanowisko Sądu pierwszej instancji podniosła szereg zarzutów naruszenia przepisów postępowania zmierzających do wykazania, że w sprawie doszło do błędnego ustalenia stanu faktycznego i błędnej oceny materiały dowodowego, a w konsekwencji naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 11 pkt 2 w związku z art. 10 ust. 1 Prawa o notariacie. Według skarżącej Minister Sprawiedliwości, a w ślad za nim Sąd pierwszej instancji niesłusznie uznali, że skarżąca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Stanowisko to było wynikiem uwzględnienia wyłącznie okoliczności związanych z dokonaniem czynności notarialnej w dniu [...] maja 2004 r. i pominięciem innych okoliczności świadczących o tym, że skarżąca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza (wysoki poziom umiejętności prawniczych, wysoka kultura osobista, pozytywna ocena dokonywanych przez skarżącą czynności notarialnych, pozytywna opinia w środowisku, ustabilizowany tryb życia, dobry stan zdrowia, w tym dobry oraz stabilny stan zdrowia psychicznego).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej są nietrafne.

Na wstępie należy zauważyć, że skarżąca zarzucając Sądowi pierwszej instancji zaakceptowanie ustalenia przez Ministra Sprawiedliwości błędnego stanu faktycznego nie wyjaśniła na czym polegało to uchybienie. W skardze kasacyjnej nie podano, które z ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji za podstawę orzeczenia są błędne i dlaczego. W tej sytuacji należało uznać, że skarżąca nie podważyła stanu faktycznego uznanego przez Sąd pierwszej instancji za prawidłowy.

W skardze kasacyjnej sformułowane zostały zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 104 § 1, art. 107 § 1, art. 77 § 1 i art. 7 k.p.a., których naruszenia skarżąca upatruje w "dowolnej oraz błędnej" ocenie zgromadzonego materiału dowodowego (pkt 1 petitum skargi kasacyjnej) oraz uwzględnieniu w sprawie wyłącznie okoliczności sporządzenia przez nią aktu notarialnego w dniu [...] maja 2004 r. (pkt 2 petitum skargi kasacyjnej). Według skarżącej Sąd pierwszej instancji niesłusznie pominął naruszenia przepisów postępowania jakich dopuścił się Minister Sprawiedliwości i oddalił skargę zamiast ją uwzględnić.

W związku z tak sformułowanymi zarzutami należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Granice skargi są wyznaczone przez zawarte w niej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego, czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Zakres kontroli zaskarżonego wyroku wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego, zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną, naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W nawiązaniu do dotychczasowych uwag o charakterze ogólnym należy podnieść, że w skardze kasacyjnej postawiono zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 104 § 1 k.p.a., który określa formę załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej oraz art. 107 § 1 k.p.a., w którym wymienione zostały elementy decyzji administracyjnej. Skarżąca nie podała jednak na czym polegało uchybienie przez Ministra Sprawiedliwości wymienionym przepisom. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie wynika, by zdaniem skarżącej, jej sprawa została załatwiona w niewłaściwej formie procesowej lub by decyzja nie zawierała jednego z niezbędnych elementów. Z tych powodów za nietrafne należało uznać stanowisko skarżącej, że Minister Sprawiedliwości naruszył wymienione przepisy, a Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił tych uchybień i nie uchylił zaskarżonej decyzji.

W skardze kasacyjnej podniesiono także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77§ 1 k.p.a. poprzez dowolną oraz błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego. W związku z tym należy zauważyć, że reguły oceny dowodów zostały określone w art. 80 k.p.a. Skarżąca w omawianych zarzutach nie wskazała jednak powołanego ostatnio przepisu jako naruszonego przez Ministra Sprawiedliwości. Dodać także trzeba, że w skardze kasacyjnej nie wskazano, które z dowodów przeprowadzonych w sprawie zostały ocenione "dowolnie oraz błędnie".

Zasadnicza teza skargi kasacyjnej sprowadza się do twierdzenia, że Sąd pierwszej instancji uznał za zgodną z prawem decyzję Ministra Sprawiedliwości wydaną bez uwzględnienia wszystkich okoliczności przemawiających za przyjęciem, że skarżąca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Zdaniem skarżącej są to: wysoki poziom umiejętności prawniczych, wysoka kultura osobista, pozytywna ocena dokonywanych przez skarżącą czynności notarialnych, pozytywna opinia w środowisku, ustabilizowany tryb życia, dobry stan zdrowia, w tym dobry oraz stabilny stan zdrowia psychicznego. Wymienione okoliczności wynikają ze złożonego świadectwa ukończenia studiów podyplomowych, opinii biegłych oraz uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego P. z [...] kwietnia 2008 r. w sprawie sygn. akt [...]. Kwestia ta pozostaje w ścisłym związku z podniesionym w skardze kasacyjnej zarzutem naruszenia prawa materialnego i zostanie omówiona w dalszej części uzasadnienia. W tym miejscu należy jedynie zaznaczyć, że przeprowadzone w sprawie dowody z opinii biegłych zostały przez Ministra Sprawiedliwości rozpatrzone i ocenione, na co trafnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji. Podkreślenia wymaga, że aktualny stan zdrowia skarżącej wynikający z przeprowadzonych dowodów nie był przez organ kwestionowany.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nietrafny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 15 k.p.a. (pkt 6 petitum skargi kasacyjnej). Skarżąca upatruje naruszenia wymienionych przepisów w tym, że Sąd pierwszej instancji nie uchylił zaskarżonej decyzji mimo, że w znacznej części stanowiła ona powtórzenie decyzji z [...] sierpnia 2013 r., przez co nie doszło do "przeprowadzenia realnej kontroli rozstrzygnięcia" a strona została pozbawiona prawa do zaskarżenia decyzji w toku postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała dziewięć fragmentów zaskarżonej decyzji, które stanowią kopię decyzji z [...] sierpnia 2013 r.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się ze skarżącą, że zaskarżona decyzja w pewnym zakresie stanowi dosłowne lub prawie dosłowne powtórzenie decyzji z [...] sierpnia 2013 r. Trzeba jednak zauważyć, że powielone fragmenty albo wprost odwołują się do decyzji z [...] sierpnia 2013 r. (s. 4) albo dotyczą ustaleń faktycznych i ocen, które nie uległy zmianie (s. 4–5, 8 i 9), a także obejmują przytoczenie treści przepisów prawa i orzecznictwa (s. 4 i 7). Analiza fragmentów obu decyzji, którego według skarżącej są tożsame, prowadzi do wniosku, że zakres powtórzeń nie jest znaczny gdyż obejmuje nieco ponad dwie strony tekstu decyzji liczącej dziewięć stron. Nie można więc uznać, jak chce tego skarżąca, że zaskarżona decyzja "w znakomitej części" stanowiła kopię decyzji z [...] sierpnia 2013 r.

Wbrew twierdzeniom skarżącej powtórzenie w zaskarżonej decyzji pewnych fragmentów decyzji z [...] sierpnia 2013 r. nie naruszyło zasady dwuinstancyjności ani prawa do zaskarżenia decyzji w toku postępowania administracyjnego. Istota zasady dwuinstancyjności polega na tym, że sprawa administracyjna jest dwukrotnie rozpatrzona i rozstrzygnięta. W rozpoznawanej sprawie tak się stało. Minister Sprawiedliwości dwukrotnie rozpatrzył sprawę, uzupełniając postępowanie wyjaśniające poprzez przeprowadzenie dowodów zgłoszonych przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W sprawie zostały wydane także dwa rozstrzygnięcia. Uwzględniając charakter postępowania prowadzonego na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stwierdzić należy, że nieuniknione są pewne powtórzenia elementów, które zawarte zostały w uzasadnieniu pierwotnej decyzji. Zakres tożsamości treściowej i forma powtórzeń jakie wystąpiły w zaskarżonej decyzji nie dają podstaw do przyjęcia, że sprawa skarżącej nie została ponownie rozpatrzona.

Przechodząc do zasadniczej kwestii w sprawie tj. spełnienia przez skarżącą przesłanki rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza należy zauważyć, że w skardze kasacyjnej nie zostało zakwestionowane stanowisko Ministra Sprawiedliwości i Sądu pierwszej instancji, że okoliczności związane z dokonaniem przez skarżącą czynności notarialnej w dniu [...] maja 2004 r. powinny być uwzględnione przy ocenie spełnienia przez nią wymienionej przesłanki. Skarżąca uważa, że nie może to być okoliczność decydująca, w sytuacji gdy z innych okoliczności wynika, że daje ona rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

W tym miejscu należy przypomnieć, że w art. 11 Prawa o notariacie zostały wymienione przesłanki, których łączne spełnienie przez kandydata, umożliwia powołanie go przez Ministra Sprawiedliwości na stanowisko notariusza. W świetle zarzutów skargi kasacyjnej najistotniejsze znaczenie ma wymieniona w art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie przesłanka dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza należy rozumieć, oprócz wiedzy zweryfikowanej w prawem przewidziany sposób, taki zespół cech charakteru i zachowań w sferze zawodowej i prywatnej, które składają się na wizerunek osoby, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Tylko taka osoba może wykonywać zawód zaufania publicznego, jakim jest zawód notariusz. Ocena, czy zainteresowany daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza należy do Ministra Sprawiedliwości, który ma ustawowo zagwarantowane prawo kontrolowania wszystkich kwalifikacji kandydatów na notariusza. Uprawnienie to stanowi gwarancję, że zawód notariusza będą wykonywały osoby, które mogą sprostać stawianym przez ustawodawcę wymaganiom także moralnym, etycznym i osobowościowym.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że ocena, czy dana osoba daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, powinna opierać się na rozważeniu całokształtu jej cech, jak również postępowania w życiu zawodowym i osobistym, odnoszących się do okoliczności, które stanowią prognozę co do należytego wykonywania obowiązków notariusza, jako zawodu zaufania publicznego (por. wyrok NSA z 18 października 2007 r. sygn. akt II GSK 182/07). Minister Sprawiedliwości ma za zadanie, przed powołaniem na stanowisko notariusza, zbadać wszechstronnie czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania tego zawodu. W ramach podejmowanych w tym zakresie czynności organ powinien brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a więc także znane mu zdarzenia, które legły u podstaw wydania wyroku skazującego, mimo że skazanie uległo zatarciu. Zdarzenia te, istnieją nadal jako fakty społeczne i nie tylko mogą ale muszą być brane pod uwagę przy ocenie kandydata na notariusza.

W rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości uznał, że skarżąca nie nadaje rękojmi należytego wykonywania zawodu notariusza, gdyż sporządziła akt notarialny z udziałem osoby, która ze względu na stan zdrowia – zaawansowane stadium choroby Alzheimera – miała całkowicie wyłączoną zdolność rozeznania swoich czynów i nie mogła świadomie wyrazić swojej woli. Uczestniczący w czynności notarialnej w dniu [...] maja 2004 r. Z. N. nie rozumiał znaczenia dokonywanych z jego udziałem czynności i ich skutków. Znajdował się w stanie głębokiego otępienia psychicznego, co było widoczne już "na pierwszy rzut oka". Skarżąca, pomimo że Z. N. nie był w stanie złożyć oświadczenia woli niezbędnego do udzielenia pełnomocnictwa, sporządziła akt notarialny, mocą którego Z. N. udzielił W. S. pełnomocnictwa z prawem substytucji do: zarządu całym swym majątkiem, do prowadzenia wszelkich spraw przed osobami fizycznymi i prawnymi, urzędami, instytucjami, w tym do odbioru wszystkich świadczeń pieniężnych i niepieniężnych, przesyłek, dokumentów, odbioru korespondencji i odpowiedzi na nią, nabywania i obciążania nieruchomości i innych praw majątkowych pod dowolnym tytułem dartym lub odpłatnym na warunkach według uznania pełnomocnika, do składania oświadczeń o przyjęciu lub spadków, składania w imieniu mocodawcy wszelkich oświadczeń i wniosków przed władzami i urzędami, instytucjami, osobami fizycznymi i prawnymi oraz dokonywania wszelkich czynności faktycznych i prawnych potrzebnych do realizacji pełnomocnictwa, w tym do czynności, których drugą stroną byłaby sama pełnomocnik. Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że okoliczności sporządzenia opisanego aktu notarialnego słusznie zostały ocenione przez Ministra Sprawiedliwości jako oczywista i rażąca obraza art. 80 § 2 i 86 Prawa o notariacie. Sporządzenie aktu z udziałem osoby, która nie była w stanie zrozumieć znaczenia podejmowanej czynności i była niezdolna do złożenia oświadczenia woli niewątpliwie rzutuje na ocenę postępowania skarżącej w życiu zawodowym i powinno być brane po uwagę przy ocenie przesłanki dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Skarżąca w istocie tego stanowiska nie kwestionuje, natomiast uważa, że nie może mieć ono decydującego znaczenia. Jak już wspomniano, zdaniem skarżącej istnieją inne okoliczności, które świadczą o tym, że daje ona rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza i powinny, a nie zostały rozważone przez Ministra Sprawiedliwości. W skardze kasacyjnej szczególnie akcentowane jest to, że sporządzenie aktu notarialnego w dniu [...] maja 2004 r. było wydarzeniem jednostkowym, które miało miejsce prawie 10 lat przed złożeniem wniosku o powołanie na stanowisko notariusza i ograniczenie badania spełnienia przesłanki dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza wyłącznie do tego zdarzenia narusza zarówno powołane w skardze kasacyjnej przepisy postępowania jak i prawa materialnego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w skardze kasacyjnej trafnie zauważono, że ocena czy kandydat na notariusza daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza nie może ograniczać się do jednostkowego zdarzenia z przeszłości i wymaga wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności mających znaczenie przy dokonywaniu tej oceny. Należy jednak zauważyć, że w przypadku gdy chodzi o powołanie na stanowisko notariusza osoby, która wcześniej wykonywała ten zawód a następnie na skutek wyroku orzekającego o zastosowaniu środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza została odwołana ze stanowiska notariusza, ocena czy osoba ta daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza wymaga uwzględnienia także tych okoliczności, które miały miejsce po odwołaniu ze stanowiska notariusza. W ten sposób można bowiem ocenić, czy zachowanie kandydata w życiu zawodowym i osobistym, pozwalają prognozować, że mimo nagannego zdarzenia z przeszłości, będzie on prawidłowo wykonywał zawód notariusza.

Z ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji wynika, że skarżąca po odwołaniu ze stanowiska notariusza nie podjęła żadnej pracy, natomiast [...] czerwca 2009 r. ukończyła podyplomowe studia prawa europejskiego. Dążenie skarżącej do podnoszenia kwalifikacji i pogłębianie wiedzy zasługuje niewątpliwie na aprobatę, jednak przy ocenie czy skarżąca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza nie stanowi wystarczającej przeciwwagi dla stwierdzonego rażącego naruszenia prawa przy wykonywaniu zawodu notariusza w przeszłości. Zaniechanie podjęcia pracy w okresie od odwołania ze stanowiska notariusza do chwili obecnej nie ma oczywiście znaczenia z punktu widzenia kwalifikacji skarżącej, które zostały zweryfikowane w sposób prawem przewidziany, lecz rzutuje na możliwość oceny zachowania skarżącej w życiu zawodowym przez ostatnie lata. W istocie więc brak było danych pozwalających stwierdzić jak skarżąca obecnie wykonuje obowiązki zawodowe i czy istnieją uzasadnione podstawy do przyjęcia, że będzie prawidłowo wykonywała zawód notariusza.

Skarżąca szczególne znaczenie przypisuje okolicznościom, które Sąd Rejonowy P. w P. w wyroku z [...] kwietnia 2008 r. uznał za okoliczności przemawiające na korzyść skarżącej wówczas oskarżonej. Do tych okoliczności sąd karny zaliczył: nienaganne wykonywanie pracy przed zdarzeniem z [...] maja 2004 r., pozytywną opinię w środowisku notarialnym, ustabilizowany tryb życia, jednorazowe naruszenie obowiązujących reguł porządku prawnego, którego skarżąca dopuściła się mając ograniczoną zdolność rozumienia znaczenia czynu i pokierowania postępowaniem w stopniu nieznacznym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca niesłusznie zarzuciła, że Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił tych okoliczności. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA uznał, że okoliczności dokonanej przez skarżącą czynności notarialnej, nawet na tle stwierdzonych przez Sąd Rejonowy P. w P. w wyroku z [...] kwietnia 2008 r. dotychczasowego nienagannego wykonywania swojej pracy, pozytywnej opinii w środowisku, ustabilizowanego trybu życia i jednorazowego złamania obowiązujących reguł porządku prawnego, podważają wiarygodność zawodową skarżącej i zapewnienie przez nią rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Innymi słowy Sąd pierwszej instancji przyjął, że ciężar uchybień jakich dopuściła się skarżąca jest na tyle istotny, że pozostałe okoliczności świadczące pozytywnie o skarżącej ich nie równoważą. Dodać także należy, że okoliczności, które według skarżącej, świadczą o tym, że daje ona rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza odnoszą się do przeszłości. Pomijając już kwestię dość ogólnikowego ujęcia ich przez Sąd Rejonowy P. w P., podkreślenia wymaga, że z chwilą odwołania skarżącej ze stanowiska notariusza wykazanie spełnienia omawianej przesłanki wymaga co najmniej wykazania przez skarżącą, że okoliczności na które powołuje się są aktualne. Dotyczy to przede wszystkim nienagannego wykonywania pracy oraz pozytywnej opinii w środowisku notarialnym. W rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości nie dysponował żadnymi dowodami potwierdzającymi taki stan rzeczy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zatarcie skazania nie stanowi okoliczności przemawiającej za przyjęciem, że skarżąca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Zatarcie skazania oznacza bowiem tyle, że obecnie, w świetle prawa, skarżąca jest osobą niekaraną, co jednak nie jest równoznaczne z tym, że daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Należy także dodać, że upływ okresu, na jaki orzeczono wobec skarżącej środek karny w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza nie oznacza, że skarżąca automatycznie "odzyskuje" możliwość wykonywania tego zawodu. Postępowanie w sprawie powołania na stanowisko notariusza prowadzone jest na podstawie przepisów ustawy – Prawo o notariacie i tylko w przypadku stwierdzenia, że osoba ponownie ubiegająca się o możliwość wykonywania zawodu notariusza spełnia wszystkie warunki określone w art. 11 tej ustawy Minister Sprawiedliwości może taką osobę powołać.

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji trafnie zaakceptował stanowisko Ministra Sprawiedliwości, który uznał, że skarżąca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Naruszenie przez M. S. przepisów Prawa o notariacie (art. 80 § 2 i art. 86) było na tyle istotne, że nie dawało podstaw do przyjęcia, że w przyszłości będzie ona wykonywała zawód notariusza prawidłowo i w zgodzie z obowiązującymi standardami.

Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.