Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 285/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1, art. 134, art. 135, art. 145 par. 1, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 108 par. 1,4, art. 115 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 24 par. 1 pkt 5, art. 61 par. 1, art. 62, art. 127 par. 3, art. 140, art. 180 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28, art. 83 ust. 1,2,4, art. 123
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 285/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 września 2010r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz, Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek, WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: Bożena Piątek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2010r., sprawy ze skargi A. M. -M. i Z. M., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 9 grudnia 2009r. nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz, Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. określa, że wymienione w pkt I decyzje nie mogą być wykonane do chwili prawomocności wyroku.


UZASADNIENIE

I SA/Kr 285/10

UZASADNIENIE

We wniosku z dnia 27 marca 2008r. A. M. – M. i Z.M. wspólnicy spółki cywilnej "T" zwrócili się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że wnioskodawcy związani byli umową spółki cywilnej i prowadzili działalność gospodarczą w zakresie produkcji i konfekcjonowania kosmetyków. W latach 2003-2005 kondycja finansowa firmy była bardzo zła, co nie pozwalało na opłacanie należności z tytułu składek. Do upadłości przedsiębiorstwa wnioskodawców przyczyniło się ponadto przestępcze zachowanie jednego z kontrahentów, który dopuścił się na ich szkodę przestępstwa oszustwa nie wpłacając kwoty 30 000,00 zł za odebrany towar, przy czym obecnie w tej sprawie toczy się postępowanie karne. Zobowiązani zlikwidowali działalność gospodarczą z dniem 31 października 2007 r. i obecnie są zarejestrowani jako osoby bezrobotne. Ich obecnym źródłem utrzymania jest zasiłek dla bezrobotnych w łącznej kwocie 1 000,00 zł i pomimo bardzo intensywnego poszukiwania zatrudnienia nie udało się im dotychczas znaleźć źródła zarobkowania. We wniosku wskazano również, że zobowiązani dotychczas finansowali pobyt w Zakładzie Opiekuńczo Leczniczym matki wnioskodawcy, jednakże w obecnej sytuacji finansowej nie będą mogli tego kontynuować. Zgodnie z ich oświadczeniem A.M. M. od 1994 r. znajduje się w ciągłym leczeniu i powinna regularnie przyjmować leki hormonalne, ale ze względów finansowych przestała je przyjmować, co spowodowało znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia. Ponadto, sam wnioskodawca jest od wielu lat poddawany okresowym zabiegom rehabilitacyjnym oraz powinien dożywotnio zażywać leki obniżające poziom cholesterolu we krwi, lecz nie przyjmuje ich ze względów finansowych. Jego choroba spowodowana jest czynnikami dziedzicznymi, gdyż jego mama jest prawostronnie sparaliżowana po zatorze mózgu, który miał miejsce w styczniu 1996 r. i spowodowany był zbyt wysokim poziomem cholesterolu.

Decyzją z dnia 2 lipca 2008 r., Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącym umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w kwocie 46 558,84 zł oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika w kwocie 4 874,18 zł. W uzasadnieniu wskazano, że w oparciu o przedłożone przez wnioskodawców na wezwanie organu dokumenty źródłowe ustalono dane dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawców, a szczególności ustalono, iż są oni właścicielami, na prawach własności ustawowej małżeńskiej, działek położonych w B., Gmina Z. o powierzchni 5 a 69 m2 oraz 3 a 92 m2. W dniu 19 października 2000 r., w księdze wieczystej nr [...] wpisano hipotekę kaucyjną do kwoty 182.500,00 zł na rzecz Kredyt Banku celem zabezpieczenia spłaty kredytu. Zobowiązani korzystają bowiem w tym banku z kredytu udzielonego na cele mieszkaniowe w dniu 17 października 2000 r. na okres 10 lat. Na Z. M. zarejestrowany jest samochód marki Skoda F., rok produkcji 1991. Ponadto zobowiązanemu, na mocy umowy z dnia 20 sierpnia 2007 r., zawartej z GE Money Bank, udzielono pożyczki w kwocie 29 170,99 zł z przeznaczeniem na cele konsumpcyjne. Zgodnie z treścią zeznania podatkowego za 2007 r. A. M.–M. oraz Z. M. uzyskali dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w kwotach po 6. 013,42 zł. W świetle zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 14 marca 2008 r., prawo majątkowe, w postaci wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego dla przedsiębiorstwa zobowiązanych, podlega zajęciu egzekucyjnemu do kwoty 5.195,24 zł. Z. M. został zatrudniony w "C" sp. z o. o., na czas określony 6 miesięcy, za wynagrodzeniem 4 258,00 zł brutto.

Mając na uwadze nakreślone okoliczności organ uznał – w zakresie należności za osobę prowadzącą działalności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (ubezpieczonego będącego płatnikiem składek), że brak jest podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, której przesłanki wskazano w przepisie art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. 2007, nr 11, póz. 74 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s."). Z. M., pozostaje bowiem w stosunku pracy, co oznacza, że jego wynagrodzenie za pracę może podlegać potrąceniom egzekucyjnym. Zobowiązany dysponuje zatem majątkiem, z którego należności z tytułu składek mogą być opłacone. Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych wziął pod uwagę, że w skład majątku zobowiązanych wchodzi prawo własności nieruchomości. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma w takich wypadkach możliwość zabezpieczenia spłaty należności z tytułu składek poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomościach stanowiących własność dłużników. Zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Organ uznał również, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, kiedy to należności z tytułu składek mogłyby zostać umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ miał przy tym na uwadze, że sytuacja materialna zobowiązanych uległa pogorszeniu po likwidacji prowadzonego przez nich przedsiębiorstwa. Jednakże zobowiązany podjął zatrudnienie i uzyskuje dochód, którego wysokość, zdaniem organu pozwoli mu na stopniowe opłacenie należności z tytułu składek i jednocześnie nie pozbawi rodziny zobowiązanego możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie ZUS zatrudnienie może podjąć również zobowiązana, która pobiera zasiłek dla bezrobotnych w kwocie około 500,00 zł. Brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że problemy zdrowotne, które zasygnalizowała są na tyle poważne, że trwale uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia i poprawę sytuacji materialnej swojej rodziny.

Zdaniem organu schorzenia, na które cierpi zobowiązany nie uniemożliwiają mu uzyskania dochodu na opłacenie należności z tytułu składek. Nie musi on przy tym sprawować bezpośredniej opieki nad swoją chorą mamą, gdyż opieka taka sprawowana jest przez Zakład Leczniczo Opiekuńczy, w którym A. M. aktualnie przebywa. Z uwagi na uzyskiwany w tej chwili dochód, organ uznał, że zobowiązany, będzie mógł przyczyniać się do pokrycia wydatków związanych z opieką nad swoją matką w zakresie w jakim nie są one pokrywane z jej emerytury oraz ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia.

Odnosząc się do należności z tytułu składek dotyczących pracowników, w części finansowanej przez płatnika organ stwierdził, że składki te mogą być umorzone jedynie w razie ich całkowitej nieściągalności, która nie zachodzi w przedmiotowym przypadku.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 22.08.2008 r. zobowiązani wskazali, że ich sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu, gdyż począwszy od dnia 11 sierpnia 2008r. zobowiązana nie ma już prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Nadmieniono również, iż omyłkowo dołączono do wniosku odpis z księgi wieczystej obejmujący dwie działki w Z., gdy tymczasem zostały one przez zobowiązanych sprzedane jeszcze 12 listopada 2001r., a uzyskane w ten sposób środki posłużyły na spłatę części zobowiązania z tytułu kredytu zaciągniętego w Kredyt Banku.

W piśmie z dnia 19 października 2009r., uzupełniającym wniosek wskazano, że zobowiązana nadal jest osobą bezrobotną, natomiast zobowiązany jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenia w wynagrodzeniem 300 zł. Zobowiązana z uwagi na piętrzące się problemy finansowe pozostaje w ciągłym leczeniu psychiatrycznym i nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. W tej sytuacji pomaga im syn mieszkający i pracujący od 2,5 roku w Irlandii. Dzięki temu są w stanie utrzymywać się, opłacać bieżące rachunki i spłacać zobowiązania wobec banków. Niestety nie posiadają już środków na spłatę zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Decyzją z dnia 9 grudnia 2009r. nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 2 lipca 2008 r., Nr [...] Uzupełniając argumentację tamtego rozstrzygnięcia zwrócono uwagę, iż, harmonogram spłat kredytu mieszkaniowego przewiduje uregulowanie ostatniej raty w terminie do października 2010r. Daje to podstawy sądzić, że środki angażowane na regulowanie rat kredytowych, będą mogły zostać przeznaczone na inne cele, w tym na spłatę zaległości składkowych. Ponadto Prezes ZUS podtrzymał w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji I instancji.

W skardze z dnia 26 stycznia 2010 r. skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zobowiązani powołali się raz jeszcze na okoliczności faktyczne dotyczące aktualnej sytuacji osobistej i majątkowej, które w ich przekonaniu powinny jednoznacznie przesądzać o konieczności orzeczenia przez organy zgodnie z żądaniem wniosku. Nadmieniono przy tym, iż począwszy od dnia 10 grudnia 2009r. zobowiązana pracuje na umowę zlecenie w charakterze pomocy kuchennej w restauracji "M" w K. z uposażeniem 6 zł/godz. lecz ze względu na mały ruch turystyczny liczba przepracowanych godzin pozwala na uzyskanie wynagrodzenia miesięcznego w kwocie około 500-700 zł.

W odpowiedzi na skargę z dnia 17 lutego 2010 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z mocy art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie; kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a./. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej /art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a./. Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ma przy tym obowiązek zastosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa także w stosunku do wszelkich aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, co oznacza możliwość uchylenia oprócz decyzji zaskarżonej także decyzji organu I instancji /art. 135 p.p.s.a./.

Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procedury administracyjnej, jak i normami prawa materialnego, doszedł do przekonania, decyzja ta, wraz z poprzedzającą ją decyzją wydaną w I instancji muszą zostać wyeliminowane z obrotu prawnego z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa w kilku jego aspektach.

Zaskarżoną decyzją oraz poprzedzającą ją decyzją wydaną w I instancji odmówiono uwzględnienia wniosku A. M. –M. i Z. M. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, jako zaległości spółki cywilnej "T" zlikwidowanej 31 października 2007r, której wspólnikami pozostawali skarżący.

Tymczasem, z art. 115 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.), mającego - z mocy art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zm. zwanej dalej u.s.u.s.) - odpowiednie zastosowanie do należności z tytułu składek wynika, że wspólnik spółki cywilnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości składkowe spółki i wspólników, wynikające z działalności spółki. Oznacza to, iż wspólnicy spółki cywilnej ponoszą solidarną i osobistą odpowiedzialność za zobowiązania składkowe spółki jednakże ustalenie tej odpowiedzialności, zgodnie art. 108 §1 ustawy Ordynacja podatkowa, wymaga wydania stosownej decyzji, w której określa się również wysokość zobowiązania każdego ze wspólników.

Z akt sprawy nie wynika jednak, czy organ orzekający rozpoznając sprawę miał na uwadze treść przytoczonych powyżej przepisów Ordynacji podatkowej i czy wydana została decyzja o jakiej mowa w powołanych przepisach (przenosząca odpowiedzialność za zobowiązania spółki cywilnej na wspólników). Zdaniem Sądu, decyzja taka powinna poprzedzać wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia zaległych składek.

Jak podkreślił w wyroku z dnia 28 listopada 2007r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie /sygn. akt V SA/Wa 1594/07/ dopóki nie zostanie wydana decyzja ustalająca zobowiązanie wspólników, jako osób trzecich wobec spółki, z tytułu należności składkowych, organ właściwy w sprawach z zakresu tych należności nie może podejmować jakichkolwiek działań wobec majątku tych osób, w szczególności nie może prowadzić egzekucji tych należności z majątku wspólników (art. 108 §4 ustawy Ordynacja podatkowa). Przed wydaniem omawianej decyzji, nie jest więc możliwe również rozważanie dopuszczalności umorzenia wspólnikom spółki cywilnej należności składkowych spółki, skoro nie nastąpiło jeszcze prawnie wiążące ustalenie ich odpowiedzialności z tego tytułu. Pogląd powyższy w pełni podziela sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.

Z akt rozpatrywanej sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji o odmowie umorzenia zaległości składkowych wobec skarżących jako wspólników spółki cywilnej "T" - wydana została decyzja na podstawie art. 108 §1 i art. 115 §1 ustawy Ordynacja podatkowa w zw. z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ustalająca zobowiązanie składkowe i jego wysokość wobec wspólników tej spółki. Powyższe oznacza, że organy orzekające w niniejszej sprawie, nie mogły rozpatrywać wniosku skarżących o umorzenie wobec nich - jako wspólników spółki cywilnej "T" - zaległości składkowych tej spółki, bez uprzedniego ustalenia w drodze decyzji, iż skarżący zobowiązani są do ponoszenia osobistej odpowiedzialności z tego tytułu za spółkę.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ mieć powinien na względzie, że obciążenie wspólnika spółki cywilnej składkami za niezapłacone składki na ubezpieczenie społeczne, które ciążyły na spółce, jest możliwe dopiero w wyniku wydania i doręczenia decyzji na podstawie art. 108 § 1 i 115 Ordynacji podatkowej. Dopiero bowiem wtedy, po powstaniu zobowiązania wspólnika do zapłaty składek, istnieje możliwość zastosowania ulgi w postaci umorzenia składek na podstawie art. 28 u.s.u.s. Można bowiem wówczas dopiero mówić o istnieniu "należności z tytułu składek" obciążającej wspólników spółki cywilnej, które zgodnie ze złożonym wnioskiem mogłyby podlegać umorzeniu w trybie określonym w art. 28 u.s.u.s.

Reasumując uzasadnienie rozstrzygnięcia w tym zakresie, stwierdzić należy zaistnienie w sprawie naruszenia wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego w rozumieniu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a., dotyczących podstaw odpowiedzialności wspólników spółki cywilnej za obciążające spółkę należności składkowe a także przepisu art. 28 u.s.u.s., który zastosowany został w sprawie jako podstawa rozstrzygnięcia mimo, iż wniosek o jego zastosowanie złożyły osoby formalnie nie obciążone należnościami, które miałyby podlegać umorzeniu. Naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy.

W sprawie doszło także do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania /art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a./. Mianowicie, zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako: "k.p.a.", chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a.

Na gruncie natomiast Kodeksu postępowania administracyjnego stosownie do art. 61 § 1 postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W ramach zaś art. 62 Kodeksu postępowania administracyjnego w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony.

Powyższe wskazuje zatem, że możliwość objęcia danej sprawy, w której występuje wiele stron, jednym postępowaniem zależy od zachodzących między ich prawami lub obowiązkami relacji. Jeżeli mają one charakter materialny (tj. wywodzą się z tego samego stanu faktycznego oraz tej samej podstawy – współuczestnictwo materialne) to organ może prowadzić jedno postępowanie, kończąc je również jedną decyzją. Jeśli jednak ten warunek nie zostanie spełniony (np. chodzić będzie nie o tę samą ale taką samą podstawę faktyczną lub prawną) między stronami istnieć może co najwyżej współuczestnictwo formalne, skutkujące w każdym wypadku odrębnym wszczęciem postępowania, prowadzeniem osobnych postępowań oraz wydaniem odrębnych decyzji co do poszczególnych stron.

Prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie organ nie wziął pod uwagę przytoczonych regulacji. Mimo, iż wniosek w przedmiocie umorzenia złożyły dwie osoby fizyczne A. M.- M. i Z. M. organ nie wszczął i nie prowadził postępowania na wniosek strony rozumianej jako podmiot składający wniosek o wszczęcie postępowania nie wydał też decyzji w stosunku do podmiotów, które zainicjowały wszczęcie postępowania. Decyzje wydane zarówno w I jak i II instancji wydane bowiem zostały w stosunku do spółki cywilnej "T" i do tego podmiotu kierowane też były niektóre pisma w sprawie np. o złożenie wyjaśnień i przedłożenie dowodów w sprawie. Nie dość, że działanie to nie znajdowało uzasadnienia w treści wniosku, to dodatkowa spółka cywilna "T" nie istnieje od 31 października 2007 roku.

Problemy z określenie strony postępowania spowodowały też zapewne brak refleksji nad możliwością prowadzenia jednego postępowania w sprawie, mimo występowania w sprawie dwóch wnioskodawców. Zdaniem Sądu, pomimo, iż wniosek złożyli małżonkowie organ winien rozważyć czy istnieje między nimi współuczestnictwo o charakterze formalnym czy materialnym. Jeżeli bowiem mogłaby być mowa o tej samej podstawie prawnej wniosku to już podstawa faktyczna ewentualnego uwzględnienia wniosku o umorzenie zobowiązań składkowych może być teoretycznie różna w stosunku do małżonków, wynikająca np. ze stanu niepełnosprawności, posiadania znaczącego majątku odrębnego, pozostawania w separacji czy też istnienia rozdzielności majątkowej między współmałżonkami.

Kolejną podstawą do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia 9 grudnia 2009r. było stwierdzenie naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.

W tym przedmiocie zauważyć należy, iż mocy art. 83 ust. ust. 1, 2, 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74). Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw i od tych decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. W przypadku decyzji Prezesa ZUS w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, ma jednak zastosowanie art. 127 § 3 K.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine K.p.a., a także na mocy art. 140 K.p.a. odpowiednio stosuje się przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem jednakże wykazuje wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym / por. wyrok NSA z 20 marca 2008r., sygn. akt II GSK 472/07/. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w art. 127 § 3 K.p.a. stanowi bowiem środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności.

Przepis art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. stanowi z kolei, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w trybie art. 127 § 3 K.p.a. Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej, orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 K.p.a., była przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy /np. wyrok NSA z dnia 11 września 2002r., sygn. akt V SA 2535/01, uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007r., sygn. akt II GPS 2/06, wyrok WSA z dnia 18 lutego 2008r., sygn. akt V SA/Wa 2749/07 oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2005, s. 222/. W wyroku z dnia 20 marca 2008r. sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stanowisko sformułowane w uchwale 7 sędziów NSA z 22 lutego 2007r., sygn. akt II GPS 2/06, stwierdzające, iż w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 K.p.a. zastosowanie znajduje art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. wyrażone w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego, ma zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej.

Przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005r., sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 127 § 3 K.p.a. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania.

Przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Wystarczającym jest więc, że pracownik organu jest czynny przy wydaniu decyzji w niższej instancji i podejmuje jakiekolwiek czynności procesowe niezbędne do załatwienia sprawy. Pracownik wyłączony od udziału w sprawie nie może zatem podejmować czynności procesowych w tej sprawie, z zastrzeżeniem art. 24 § 4 K.p.a.

Sytuacja, w której pracownik administracji publicznej bierze udział w postępowaniu w sprawie, mimo że brał w tej sprawie udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a.).

Odnosząc powyższe do realiów rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że przed wydaniem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji z dnia 2 lipca 2008r. Komisja Opiniująca do Spraw Stosowania Ulg w Oddziale, działająca przy inspektoracie ZUS wydała negatywną opinię w przedmiocie wniosku skarżących. Protokół noszący datę 23 czerwca 2008r. zawiera uzasadnienie opinii Komisji oraz podpisy pięciu pracowników ZUS, w tym Aprobanta i Kierownika Wydziału. W protokole tym w pkt 3 "Decyzja lub opinia Oddziału ZUS" widnieje adnotacja "Zgodnie z wnioskiem Komisji" oraz pieczątka i podpis "Dyrektor – L. A." opatrzone datą; 24 czerwca 2008r. Decyzję natomiast z dnia 9 grudnia 2009r. po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy podpisał z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Dyrektor Oddziału ZUS– L. A.

Z przedstawionego opisu zdarzeń jednoznacznie wynika więc, że osoba /Dyrektor Oddziału ZUS– L. A./, która wydała decyzję w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, brała udział w czynnościach procesowych poprzedzających wydanie decyzji w I instancji mających lub mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Oznacza to, że w wydaniu decyzji z dnia 9 grudnia 2009r. brała udział osoba, które w świetle art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a., podlegała wyłączeniu od udziału w postępowaniu wywołanym złożonym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W tej sytuacji w sprawie nastąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 K.p.a.). Art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. stanowi natomiast, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Zauważyć należy, że ustawodawca nie wiąże tej podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego z nastąpieniem konsekwencji w postaci wpływu na wynik sprawy lub nawet potencjalnego istotnego wpływu na wynik sprawy, odmiennie niż przy podstawach z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Taki skutek dotyczyć więc musiał zaskarżonej decyzji z dnia 9 grudnia 2009r.

W związku z wykazanymi naruszeniami przepisów prawa, przedwczesna byłaby wypowiedź Sądu, co do prawidłowości dokonanej przez ZUS oceny istnienia przesłanek do umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz ocena zasadności zarzutów skargi w tym zakresie.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit. a, b i c w zw. z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.