Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 500/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 34
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) sędzia WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi N.G., T.G. i O.G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę. WSA/wyr.1a – sentencja wyroku (tryb uproszczony)


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa orzekło o zawieszeniu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1951r, Nr [...] – do czasu ustalenia:

- przez sąd polski praw do spadku po M.G.

- następców prawnych M. G..

Postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Orzeczeniem administracyjnym Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1951r. nr [...] odmówiło przyznania A. i I. małż. I., S. i C. małż. R., M. G. , B. G. i E.G. prawa własności czasowej do części nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] Nr [...], stanowiącej tyły posesji, w odległości około [...] od frontowego budynku, oznaczonej Nr hip. [...].

Wnioskiem z dnia [...] października 2017r. N. G., T.G. i O.G. wystąpili o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] czerwca 195Ir.

Pismem z dnia [...] lipca 2019 r. Prokurator del. do Prokuratury Regionalnej

W [...] D.B. zgłosiła udział w postępowaniu administracyjnym

w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia, a następnie pismem z dnia [...] września 2019r. przesłała do akt sprawy odpis zupełny aktu zgonu M. G. oraz wniosła o zawieszenie postępowania do czasu wylegitymowania się wnioskodawców prawomocnym postanowieniem sądu polskiego stwierdzającym nabycie spadku po M. L. oraz ustalenia następców prawnych zmarłych współwłaścicieli nieruchomości, w szczególności M.G..

Organ w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. postępowanie administracyjne zawiesza się, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Zagadnieniem wstępnym jest bez wątpienia ustalenie kręgu osób uprawnionych do udziału w sprawie. Przy czym, do kręgu osób uprawnionych do wszczęcia, a następnie do udziału w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie odmowy lub ustanowienia własności czasowej (użytkowania wieczystego) do gruntu należy poprzedni właściciel nieruchomości lub też jego następca prawny. W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia wystąpili N.G., T.G. i O.G..

Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że:

- nieruchomość objęta ww. orzeczeniem uprzednio stanowiła współwłasność A.i I. małżonków [...], w równych częściach w [...]części. S. i C.

małżonków R. w równych częściach w [...] części, M. G. w [...]

części, B. G. w [...] części i E.G. w [...] części, wszystkich

niepodzielnie na mocy aktu kupna z dnia [...] lutego 1938r.,

- na podstawie postanowienia Sądu [...] z dnia [...] marca 1949r. Sygn. sp. [...] prawa do spadku po A.I., zmarłym [...] stycznia 1943r., nabyła C. R. z domu I., w całości;

- na podstawie postanowienia Sądu [...] z dnia [...] kwietnia 1950 r. Sygn. akt [...] prawa do spadku po C. z I.R., zmarłej [...] maja

1943r., nabył S. R. w całości;

- na podstawie postanowienia Sądu [...] z dnia [...] kwietnia 1950 r. Sygn. akt [...] prawa do spadku po S.R., zmarłym

[...] czerwca 1943r., nabyła M. z R.L. w całości;

- postanowieniem z dnia [...] września 2010r. Sygn. akt [...] Sąd [...] postanowił ustanowić dla nieznanych z miejsca pobytu I.I., M.G., B.G., E.G. kuratora w osobie K.S., celem reprezentowania w postępowaniach administracyjnych i sądowych o zwrot nieruchomości znajdującej się w [...] przy ul. [...].

We wniosku wskazano również, że wnioskodawcy, tj. N. G., T.G., O.G. są spadkobiercami M.G. z R.L., co potwierdza testament M.G. z dnia [...] czerwca 1998r., zmarłej [...] marca 2005 r. Do wniosku została dołączona poświadczona kopia nabycia spadku i testamentu wraz z tłumaczeniem przysięgłym.

Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 1110(2) ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Z 2019 r. poz. 1460 ze zm.) jurysdykcja krajowa w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym jest wyłączona w zakresie, w którym rozstrzygnięcie dotyczy praw rzeczowych na nieruchomości lub posiadania nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto postanowieniem z dnia [...] lipca 2018r. sygn. akt [...] Sąd [...] uchylił kuratelę ustanowioną na mocy ww. postanowienia z dnia [...] września 2010r. Sygn. [...] dla nieobecnych I.I., M. G., B. G., E.G. w osobie K.S. i zwolnił kuratora K.S. z pełnionej funkcji. Zauważył także, że pismem z dnia [...] września 2019r. Prokurator przesłał do akt sprawy odpis zupełny aktu zgonu MG..

Te wszystkie okoliczności, zdaniem organu, odpowiadają dyspozycji przytoczonego przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., zatem postępowanie administracyjne

o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia [...] czerwca 1951 r. należy zawiesić do czasu ustalenia:

- przez sąd polski praw do spadku po M.G.

- następców prawnych M.G..

Skargę na powyższe postanowienia wnieśli N. G., T. G. i O.G., reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawnego T.K., zarzucając mu naruszenie:

- przepisów prawa procesowego ,które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 1107(1) i 1110(2)k.p.c. w związku z art. 97§1pkt 4 k.p.a. polegające na wadliwym przyjęciu przez SKO, że w zakresie dziedziczenia prawa wynikających z dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy jurysdykcją sądu polskiego jest wyłączna, podczas gdy uprawnienia wynikające z dekretu do czasu ich realizacji nie mają charakteru prawa własności ani ograniczonych prawa rzeczowych, a zatem wystarczające do wykazania praw do spadku po byłym właścicielu nieruchomości jest orzeczenie w przedmiocie dziedziczenia wydane przez sąd państwa obcego, w którym spadkodawca miał miejsce zamieszkania w chwili otwarcia spadku;

- naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 97 §1 pkt 4 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że ustalenie następców prawnych byłej właścicielki nieruchomości [...] M. G. jest niezbędne w celu kontynuowania postępowania, podczas gdy dopuszczalne jest ustanowienie użytkowania wieczystego w udziałach;

- naruszenie przepisu prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 34§1 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i pomimo zajścia wszystkich przesłanek wskazanych w niniejszym przepisie, niezwrócenie się do sądu o wyznaczenie kuratora dla następców prawnych M.G. celem kontynuowania postępowania.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli o uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentacją zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję ( postanowienie) z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – powoływana dalej jako "ppsa").

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], zawieszające postępowanie jakie toczy się przed tym organem, o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1951 r. Nr [...] do czasu ustalenia przez sąd polski praw do spadku po M.G. oraz do czasu ustalenia następców prawnych M.G.. Podstawę podjętego przez organ rozstrzygnięcia stanowił art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Stosownie do tego artykuł, organ zawiesza postępowanie w razie śmierci strony, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w sprawie nie jest możliwe. Niemożliwość wezwania do udziału w postępowaniu spadkobierców zmarłej strony ma miejsce wtedy, gdy spadkobiercy nie są ustaleni. Ustalenie to powinno nastąpić na podstawie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia mającego skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (obowiązujący od dnia 2 października 2008 r. art. 95j ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - tj.: Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 z późn. zm.). Stosownie do art. 1025 § 2 Kodeksu cywilnego, domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą, natomiast zgodnie z art. 1025 § 3 k.c. przeciwko domniemaniu wynikającemu ze stwierdzenia nabycia spadku nie można powoływać się na domniemanie wynikające z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia. I choć spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 925-926 k.c.), to jednak dopiero prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia wykazują jego dziedziczenie. Niemożliwość wezwania do udziału w postępowaniu spadkobierców zmarłej strony ma miejsce wtedy, gdy spadkobiercy nie są ustaleni. Regulacja art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. potwierdza tezę, że przeszkoda, jaką stanowi zagadnienie wstępne ma bezpośredni wpływ na sprawę administracyjną. W niniejszej sprawie jednym z zagadnienie wstępnych jest ustalenie spadkobierców po zmarłej współwłaścicielce nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] tj. M.G.. Kluczowe w niniejszej sprawie jest zatem ustalenie, czy konieczny jest udział ww. osób w postępowaniu administracyjnym dotyczącym stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] czerwca 1951 r. i czy winne one brać udział w postępowaniu.

W tym miejscu należy zauważyć, że w każdym postępowaniu administracyjnym organ administracji publicznej obowiązany jest ustalić, kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek, a tym samym jest stroną postępowania ( art. 28 k.p.a.). Nawet w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, organ administracyjny nie może tylko jej gwarantować udziału, lecz obowiązany jest ustalić, czy w danej sprawie mają prawnie chronione interesy również inne osoby, które muszą mieć zapewnioną możliwość czynnego udziału w postępowaniu. Podkreślić należy przy tym, że brak jest definicji legalnej pojęcia interesu prawnego. Nie ma jednoznacznych i uniwersalnych zasad w zakresie posiadania przymiotu strony i interesu prawnego na tle art. 28 kpa, które można by zastosować automatycznie w każdej sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej (wyrok NSA z 2.3.2007 r., II OSK 347/06, Lex 340207). W każdej sprawie te kwestie należy rozważyć indywidualnie, odpowiadając na pytanie, jakiego interesu prawnego, czy też jedynie interesu faktycznego, mogłyby dotyczyć skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji.

Odnosząc powyższe do analizowanego stanu faktycznego stwierdzić trzeba, że skoro przedmiotem niniejszego postępowania jest, dokonywana w trybie nadzoru, kontrola orzeczenia z [...] czerwca 1951 r., odmawiającego byłemu właścicielowi prawa rzeczowego do gruntu, w stosunku do którego (jego idealnej części) posiadała takie samo prawo rzeczowe zmarła M.G., to jej następcy prawni mają uprawnienia do występowania w takim postępowaniu w charakterze strony. Prawo to wynika z art. 140 kc. Zgodnie z tymi przepisem, w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, a w szczególności może rozporządzać rzeczą. W takiej sytuacji, w postępowaniu, w którym prawa danej osoby mogą być potencjalnie naruszone, osoba taka ma przymiot strony postępowania – w rozumieniu art. 28 kpa. Tym samym za prawidłowe należy uznać stanowisko organu, że do czasu ustalenia następstwa prawnego po M.G., postępowanie o stwierdzenie nieważności ww. decyzji nie może się toczyć. W konsekwencji zatem rację ma organ administracji, że dopóki ww. fakty nie zostaną ustalone, dopóty postępowanie o stwierdzenie nieważności nie może się toczyć.

Niezasadne są także zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ art. 34 k.p.a. tj. zaniechania wystąpienia przez organ do sądu o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Ten bowiem może być ustanowiony tylko dla osoby żyjącej, zaś okolicznością bezsporną jest, że M.G. nie żyje ( vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 2794/15 publik. CBOSA). Nie doszło więc do naruszenia art. 34 k.p.a.

Błędne jest natomiast stanowisko organu dotyczące jurysdykcji krajowej w sprawie stwierdzenie nabycia spadku po M.G.. Jurysdykcja krajowa w sprawach spadkowych dotyczy spraw spadkowych o jakich stanowi art. 1108 § 1 i § 2 k.p.c., a mianowicie do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci był obywatelem polskim, lub miał miejsce zamieszkania bądź miejsce zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej albo jeżeli majątek spadkowy albo jego znaczna część znajduje się w Rzeczypospolitej Polskiej.

Zatem w zakresie jurysdykcji krajowej w cywilnych postępowaniach nieprocesowych istotnie jurysdykcję wyłączną ma sąd polski w sprawach o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1107(1 )k.p.c.). Kolegium pominęło jednak to, że w niniejszym postępowaniu skarżący nie dochodzą roszczeń o prawa rzeczowe na nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...], lecz domagają się stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1951 r., odmawiającego dotychczasowym współwłaścicielom przyznania prawa własności czasowej do części tejże nieruchomości i z tym wiążą swe następstwo prawne po M.G. z R. L. ( spadkobierczyni po S.R.). W skład spadku nie wchodzi zatem majątek znajdujący się w Rzeczypospolitej Polskiej, lecz jedynie roszczenie o stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2000 r., I CKN 804/00, LEX nr 51836, stwierdzono, iż "roszczenie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej odmawiającej poprzedniej właścicielce (...) przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w [...]" nie stanowi podstawy do zastosowania art. 1102 § 1 k.p.c.( wg ówczesnej treści). Zgodnie z uzasadnieniem tego postanowienia jurysdykcji sądów polskich nie uzasadnia ekspektatywa odzyskania nieruchomości położonej w Polsce przez osobę nie mającą obywatelstwa polskiego. Sąd rozpoznający sprawę uznaje, że ten pogląd prawny jest dalej aktualny na tle obecnie obowiązującego art. 1103( 8) § 1 k.p.c. i w pełni go podziela. Należy również podkreślić, że pogląd ten jest w pełni akceptowany w również w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym wskazuje się, że dla stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej nie jest wymagane legitymowanie się przez podmiot inicjujący takie postępowanie, stwierdzeniem nabycia spadku obejmującym nieruchomości położone w Polsce.

Skarżący do akt postępowania złożyli tłumaczenia testamentu M.G. sporządzonego [...] czerwca 1998 r. oraz dokumentu dotyczącego zatwierdzenia tego testamentu przez rejestratora do spraw spadków w [...] z dnia [...] marca 2006 r. W tym miejscu należy wskazać, że w Polsce od dnia 14 sierpnia 2005 r. weszła w życie Konwencja znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych sporządzona w Hadze dnia 5 października 1961 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 112, poz. 938). Konwencja ta zastąpiła dotychczas obowiązujący wymóg legalizacji konsularnej zagranicznych dokumentów obowiązkiem poświadczenia klauzulą apostille. Zakresem terytorialnym Konwencji objęte są wszystkie państwa będące jej stronami, w tym Polska i Izrael. Zgodnie z art. 1 Konwencji, ma ona zastosowanie do dokumentów urzędowych, które zostały sporządzone na terytorium jednego z państw będących stronami Konwencji i które mają być przedłożone na terytorium innego z tych państw. Za takie dokumenty dla celów Konwencji uważane są m.in. dokumenty pochodzące od organu lub urzędnika sądowego, włączając w to dokumenty pochodzące od prokuratora, sekretarza sądowego lub urzędnika dokonującego doręczeń ("huissier de justice"); dokumenty administracyjne; akty notarialne z wyłączeniem dokumentów sporządzonych przez przedstawicieli dyplomatycznych lub urzędników konsularnych oraz dokumentów administracyjnych dotyczących bezpośrednio transakcji handlowych lub operacji celnych. Na zasadzie art. 2 Konwencji każde państwo zwolni z legalizacji powyższe dokumenty. Dla celów Konwencji legalizacja oznacza jedynie czynność, poprzez którą przedstawiciel dyplomatyczny lub urzędnik konsularny państwa, w którym dokument ma być przedłożony, poświadcza autentyczność podpisu, charakter, w jakim działała osoba podpisująca dokument, i, w razie potrzeby, tożsamość pieczęci lub stempla, którym jest on opatrzony. Sąd zwraca zatem uwagę, że powyższe dokumenty są w rozumieniu art. 1138 k.p.c zagranicznymi dokumentami urzędowymi, które mają moc dowodową równą polskim dokumentom urzędowym. Z przepisu art. 76 k.p.a. wynika, że dokumenty urzędowe korzystają z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Obalenie mocy dowodowej dokumentu urzędowego jest możliwe tylko poprzez przeprowadzenie przeciwdowodu (art. 76§3 k.p.a.). Jeżeli natomiast domniemanie prawdziwości dokumentu urzędowego nie zostanie obalone poprzez przeprowadzenie dowodu przeciwnego, wówczas organ administracji publicznej jest obowiązany uznać za udowodnione fakty, których istnienie zostało stwierdzone w tym dokumencie. Akty te są zatem dokumentami urzędowymi, poświadczającymi, że dana osoba jest spadkobiercą po M.G.

Wobec jednak faktu, że do czasu wykazania następstwa prawnego po M.G., wskazywana przez organ przeszkoda w kontynuowaniu postępowania w postaci zagadnienia wstępnego istnieje, to skargę należało oddalić, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku. Na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd orzekł w trybie uproszczonym.