Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 817/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 par 1, art. 151, art. 145 par 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 61 ust. 1 pkt 2 , art. 61 ust. 2 , art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 78 par 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. K. i R. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej powoływane jako organ odwoławczy lub Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania R. L. oraz M. K. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy S. z [...] kwietnia 2022 r., nr [...], w sprawie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt J. L. w Domu Pomocy Społecznej w D.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy podał, iż decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. skierowano J. L. do Domu Pomocy Społecznej w D. i ustalono mu odpłatność za pobyt w DPS w wysokości 70 % dochodu.

Następnie, decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., Wójt Gminy S. ustalił wysokość odpłatności za pobyt J. L. w Domu Pomocy Społecznej w D. dla R. L. oraz M. K. wskazując, że jako zstępni umieszczonego w DPS są osobami zobowiązanymi ponoszenia takiego wydatku. Przed wydaniem powyższej decyzji organ administracji poinformował strony o prowadzonym postępowaniu, uzyskał informacje o ich sytuacji życiowej, rodzinnej i finansowej. Strony nie zadeklarowały woli dobrowolnego ponoszenia odpłatności, zatem odpłatność ustalona została w drodze decyzji, na podstawie art. 61 ust 2d ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm. - dalej jako: u.p.s), przy uwzględnieniu kosztu utrzymania ojca stron w DPS, wysokości odpłatności ponoszonej przez mieszkańca domu oraz wysokości opłat wnoszonych przez pozostałych zobowiązanych - zstępnych oraz ograniczeń wysokości odpłatności.

Powyższa decyzja została zaskarżona odwołaniem przez strony wskazujące w szczególności, iż nie są one podmiotami zobowiązanymi do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. W ocenie odwołujących odpłatność powyższą powinien ponosić sam J. L. jako posiadacz majątku w postaci ruchomości i nieruchomości, który może być przekazany na rzecz gminy lub sprzedany. Takie działanie pozwoliłoby na pokrycie kosztów jego pobytu w DPS. Odwołujący wywodzili także, iż nie mają realnej możliwości ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. W odwołaniu podnieśli także, iż wbrew ustaleniom organu J. L. nie wywiązywał się prawidłowo z obowiązków rodzicielskich, w okresie, gdy przysługiwała mu względem dzieci władza rodzicielska i to z tego względu dzieci odmówiły mu udzielenia wsparcia.

Rozpatrując powyższe odwołanie Kolegium przywołało przepisy u.p.s. regulujące zasady kierowania do DPS osób wymagających całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogących samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu. Wyjaśniło, iż zgodnie z art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 4 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca ustalanego dla placówki o zasięgu powiatowym przez starostę. Średni koszt utrzymania mieszkańca Domu Pomocy Społecznej w D. w 2021 r. wynosił, zgodnie z zarządzeniem nr [...] Starosty S. z [...] marca 2021 r., 4.873,67 zł, zaś od kwietnia 2022 r., zgodnie z zarządzeniem nr [...] Starosty S. z [...] marca 2022 r. odpowiednio: 5.184 zł.

Kolegium wyjaśniło, że dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi, następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu. W przypadku niemożności uiszczenia pełnej opłaty przez pensjonariusza, cały lub częściowy koszt pobytu w domu pokrywają: małżonek, zstępni i w ostatniej kolejności wstępni pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego. Obowiązki małżonka i krewnych są zależne zatem od ich sytuacji dochodowej. Ponadto osoby zobowiązane można zwolnić z opłaty ze względu na ich trudną sytuację życiową, rodzinną czy materialną (art. 64 u.p.s.). Organ odwoławczy wyjaśnił, iż wbrew przekonaniu odwołujących ustalenie opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej odbywa się w oparciu o dochody a nie posiadany majątek osób zobowiązanych. Zasada ta ma zastosowanie zarówno wobec osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, jak i wobec osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności w dalszej kolejności. Z tego względu prowadząc postępowanie organ nie był uprawniony ani zobowiązany do ustalania majątku osoby umieszczonej w Domu Pomocy Społecznej, a nawet - w sytuacji jego ustalenia - posiadane zasoby lub majątek nie są uwzględniane przy ustalaniu odpłatności za pobyt w DPS, albowiem czynnikiem warunkującym odpłatność jest jedynie uzyskiwany dochód.

Po szczegółowym przedstawieniu ustaleń poczynionych przez organ I instancji, w tym w szczególności opartych o wywiad środowiskowy z synem i dwójką córek pensjonariusza DPS, Kolegium zweryfikowało kwoty opłat za pobyt w DPS ustalone przez organ I instancji dla poszczególnych zobowiązanych dzieci pensjonariusza, mając na względzie w szczególności ograniczenia wynikające z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit b u.p.s. (kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie).

Natomiast w zakresie zarzutów niewywiązywana się przez ojca z obowiązków rodzicielskich wobec osób zobowiązanych organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż żadna ze stron nie podnosiła tej okoliczności na wcześniejszych etapach postępowania. Zarówno córka, jak i syn pensjonariusza DPS, nie wyrażały woli ponoszenia odpłatności wskazując na własne zobowiązania finansowe oraz na potrzebę zaspokajania swoich potrzeb.

Organ odwoławczy wyjaśnił końcowo, iż argumenty podnoszone w odwołaniu, przy nieprzedstawieniu przez odwołujących żadnych dowodów potwierdzających pozbawienie J. L. władzy rodzicielskiej nad zobowiązanymi do ponoszenia odpłatności dziećmi względnie skazania go za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznej na szkodę osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności, nie mogą rzutować na ustalenia w zakresie kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności.

Pismem z [...] sierpnia 2022 r., M. K. i R. L. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wnieśli skargę do sądu administracyjnego zarzucając organom naruszenie:

1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 §1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania całego materiału dowodowego w zakresie okoliczności podnoszonych przez skarżących co do niedochowania obowiązków rodzicielskich przez J. L. (alkoholizm, znęcanie się nad dziećmi oraz matką), brak przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżących w zakresie okoliczności podnoszonych przez nich i przyjęcie na podstawie niepełnego materiału dowodowego, że:

- zarówno córki i syn nie wyrazili woli ponoszenia odpłatności z uwagi na własne zobowiązania finansowe i potrzeby zaspokajania własnych potrzeb, J. L. dbał o rodzinę i pracował zarobkowo, podczas gdy powodem odmowy był fakt, że J. L. nadużywał alkoholu, znęcał się psychicznie oraz fizycznie nad dziećmi oraz żoną,

- M. K. ma realne możliwości ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS D. w kwocie [...] zł miesięcznie, podczas gdy M. K. nie osiąga dochodu, pozostaje na utrzymaniu męża, a po uiszczeniu opłaty za pobyt ojca w DPS, nawet przy przyjęciu, że dochód na osobę w rodzinie M. K. wynosi [...] zł, wyniesie [...] zł, a kwota ta nie jest wystarczająca na pokrycie podstawowych i usprawiedliwionych potrzeb M. K. związanych z utrzymaniem, a nadto J. L. jest posiadaczem majątku, którego spieniężenie pozwoliłoby na uiszczenie przez niego pełnej odpłatności za pobyt DPS D. przez okres kilku lat,

- R. L. ma realne możliwości ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS D. w kwocie [...] zł, podczas gdy kwota ta stanowi blisko 50% jego dochodu, po odliczeniu kwoty alimentów uiszczanych na małoletniego syna, a co za tym idzie kwota pozostająca R. L. po uiszczeniu odpłatności za pobyt J. L. w DPS D. byłaby niewystarczająca na pokrycie jego podstawowych i usprawiedliwionych potrzeb związanych z utrzymaniem, a ponadto J. Ł. jest posiadaczem majątku, którego spieniężenie pozwoliłoby na uiszczanie przez niego pełnej odpłatności za pobyt w DPS D. przez okres kilku lat,

- wadliwe uznanie, że zwolnienie z ponoszenia odpłatności nie powinno nastąpić, jeżeli osoby zobowiązane są w stanie płacić za pobyt mieszkańca w DPS, mimo że w sprawie zachodzą uzasadnione okoliczności przemawiające za zwolnieniem z odpłatności w całości i na stałe.

2) art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez pominięcie przy wydaniu decyzji przez organ l i II instancji podnoszonych przez skarżących okoliczności, że pomiędzy osobą umieszczoną w DPS a zstępnymi zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za jej pobyt od kilkunastu lat, tj. od wyprowadzki z domu w wieku nastoletnim, nie istnieje żadna więź, bowiem J. L. był przemocowym rodzicem i mężem, zaniechał utrzymywania kontaktów z dziećmi, znęcał się fizycznie i psychicznie nad skarżącymi oraz swoją żoną, w tym także na oczach małoletnich dzieci, nadużywał alkoholu od momentu urodzenia się skarżących, wszczynał wielokrotnie awantury, z związku z czym powyższe okoliczności nie pozwalają na obciążenie opłatą za pobyt w DPS skarżących, bowiem w konsekwencji godziłoby to normę zawartą w art. 5 kodeksu cywilnego i byłoby niezgodne z zasadami współżycia społecznego;

3) art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji ustalenie, że M. K. oraz R. L. są podmiotami zobowiązanymi do ponoszenia kosztów odpłatności za pobyt ich ojca, J. L. w domu pomocy społecznej DSP D. podczas gdy przepis wskazuje na kolejność osób zobowiązanych, a co za tym idzie koszty związane z odpłatnością za pobyt J. L. w domu pomocy społecznej winien w pierwszej kolejności ponosić J. L., który posiada również majątek w postaci ruchomości i nieruchomości, który to majątek może zostać przekazany na rzecz gminu, bądź sprzedany i w ten sposób J. L. jest w stanie pokryć należność za swój pobyt w DPS D.

Wskazując na powyższe pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a."), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji jest ustalenie dla skarżących odpłatności za pobyt ich ojca w DPS.

Jak wynika z akt sprawy, miesięczna opłata ponoszona przez ojca skarżących nie pokrywa pełnej odpłatności za jego pobyt w DPS. Tym samym przy braku małżonka, skarżący jako zstępni J. L. są zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. osobami obowiązanymi do wnoszenia opłaty za jego pobyt w DPS.

Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w dom pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do dom pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

W przypadku zstępnych (podobnie jak małżonka i wstępnych) zasady ustalania odpłatności pobytu w DPS normuje art. 61 ust. 2 u.p.s., stosownie do którego następuje to zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. i uzależnione jest od kryterium dochodowego osoby zobowiązanej bądź jako osoby samotnie gospodarującej, bądź jako osoby w rodzinie:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

W dacie wydawania decyzji przez organ I instancji, kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej i kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosiło odpowiednio 776 zł i 600 zł (art. 8 ust. 1 u.p.s.), przy czym w myśl art. 103 ust. 2 u.p.s., kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

Jak wynika natomiast z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s.

Z powyższych uregulowań wynika, że opłata za pobyt w domu pomocy społecznej w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji, przy czym obowiązkiem organu jest pouczenie strony o możliwości zawarcia umowy i skutkach braku jej zawarcia. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s.

Jak ustaliły organy administracji J. L. ustalono decyzją administracyjną odpłatność za pobyt w DPS w wysokości 70% jego dochodu tj. w kwocie [...] zł. Kwota ta bezspornie nie pokrywa kosztów utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej (4.878,67 zł w roku 2021 r. oraz 5.184,00 zł – aktualnie). Nie jest też sporne, iż J. L. ma troje dzieci. Zostały one poinformowane o zasadach i skutkach umieszczenia ich ojca w DPS. Jak wynika z akt sprawy dzieci pensjonariusza DPS odmówiły zawarcia stosownych umów i zgodziły się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W ramach stosownych wywiadów ustalono sytuację dochodową poszczególnych osób. Wynika z niej, iż w jedna z córek (K. L.) studiuje w Warszawie a jej dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego dla jednoosobowego gospodarstwa domowego. Stąd uznano, iż nie ma ona obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Natomiast w odniesieniu do pozostałych dzieci stwierdzono, iż ich dochody przekraczają odpowiednie kryteria dochodowe.

W ocenie Sądu, w opisanej sytuacji, organy administracji I i II instancji orzekające w sprawie prawidłowo uznały, iż spełnione zostały przesłanki do zastosowania art. 61 ust. 2e u.p.s. a w konsekwencji do ustalenia dla skarżących opłaty za pobyt ojca w DPS w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania a wnoszoną przez niego opłatą.

Mając na względzie istotę zarzutów skarżących, opartych w szczególności na twierdzeniu, iż nie są oni zobowiązani do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS skoro dysponuje on swoim majątkiem, którego spieniężenie pozwoliłoby pokryć koszt pobytu w DPS przez okres kilku lat, organy administracji trafnie ustaliły, iż w toku ustalania opłaty są one zobowiązane do weryfikacji sytuacji dochodowej najpierw samego pensjonariusza DPS a następnie, kolejnych osób zobowiązanych do partycypacji w kosztach jego utrzymania w DPS.

Jak wynika bowiem wprost z art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, w wysokości nie wyższej niż 70% jego dochodu. Co do kolejnych osób zobowiązanych do partycypacji w opłacie za DPS odpłatność taka jest ustalana po określeniu ich dochodów i ich zestawieniu z trzykrotnością kryterium dochodowego ustalonego dla osoby samotnie gospodarującej lub osoby w rodzinie. W konsekwencji zgodnie z wolą ustawodawcy wartość posiadanego przez poszczególne osoby majątku ruchomego i nieruchomego, w tym pensjonariusza DPS, nie ma znaczenia dla ustalenia wysokości opłaty.

Organy administracji wnikliwie ustaliły sytuację dochodową osób zobowiązanych przez prawodawcę do partycypacji w kosztach utrzymania pensjonariusza DPS (dzieci) i dokonały oceny w jakiej relacji pozostają one z kryterium dochodowym określonym przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 pkt 2 i pkt 2 u.p.s. Powyższe działanie przeprowadziły prawidłowo.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut zaniechania zebrania całego materiału dowodowego bowiem okoliczności podnoszone przez skarżących co do niewywiązywania się z obowiązków rodzicielskich przez ich ojca. Po pierwsze skarżący wnosząc odwołanie po raz pierwszy wskazali na takie okoliczności, przy czym nie wnioskowali oni o przeprowadzenie żadnych dowodów. W szczególności nie wnosili o ich przesłuchanie na powyższą okoliczność. Po wtóre, okoliczności ponoszone przez strony nie mogły mieć znaczenia w toku ustalania wysokości opłaty za pobyt w DPS. Jak zaś wynika z art. 78 § 1 k.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.

W tym miejscu należy zauważyć, iż przedmiotem postępowania organów administracji było ustalenie wysokości opłaty za pobyt ojca skarżących w DPS w zakresie w jakim obciąża ona jego zstępnych, nie zaś zwolnienie z ustalonej bądź uiszczanej opłaty.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie podjął uchwałę w składzie 7 sędziów o sygn. akt I OPS 7/17, w której dokonał wykładni przepisów art. 59, art. 61 i art. 64 ustawy. W uchwale tej przyjęto między innymi, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Rzeczą organu jest w pierwszej kolejność ustalić wysokość opłaty, zgodnie z treścią art. 61 ust. 1 i 2 ustawy, a dopiero potem wydać odrębne rozstrzygnięcie w przedmiocie częściowego zwolnienia z obowiązku jej wnoszenia.

Powyższa uchwała składu siedmiu sędziów NSA jest zasadą prawną i wiąże zarówno sądy, jak i organy administracji publicznej, zatem obowiązuje stanowisko, że zwolnienie z opłaty za pobyt członka rodziny w DPS może zapaść dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt.

Powyższe znalazło odpowiednie odzwierciedlenie w nowelizacji u.p.s. dokonanej z dniem 27 stycznia 2022 r. Jak bowiem wynika z art. 64a u.p.s. osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Natomiast w myśl art. 64 ust. 7 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Stąd zarówno okoliczności dotyczące zwolnienia obligatoryjnego (art. 64a u.p.s.) jak i fakultatywnego (64 ust. 7 u.p.s.) mogą podnosić jedynie osoby już wnoszące opłatę lub obowiązane jej wnoszenia. Takie zobowiązanie w realiach badanej sprawy może wynikać jedynie z ostatecznej decyzji o ustaleniu wysokości odpłatności za pobyt w DPS.

Podniesione przez skarżących zarzuty okazały się tym samym niezasadne. Tym samym, wobec niestwierdzenia istotnych naruszeń prawa materialnego i procesowego uzasadniających wyeliminowanie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji z obrotu prawnego, orzeczono o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.