Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 191/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Wojewody z dnia 12 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego Z. W. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia 27 lipca 2015 r. nr [...] orzekł: w pkt. 1) o zwrocie, na rzecz Z. W., części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej aktualnie jako działka nr [..] (obr. [..]), dla której prowadzona jest przez Sąd Rejonowy księga wieczysta nr [..], stanowiąca własność Województwa; w pkt. 2), że nieruchomość podlega zwrotowi w stanie w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu. Decyzja niniejsza stanowi podstawę do dokonania w księdze wieczystej wpisu prawa własności; w pkt 3) o obowiązku zwrotu na rzecz Województwa, przez Z. W., kwoty 9 400,59 zł (słownie: dziewięciu tysięcy czterystu złotych 59/100) zwaloryzowanego odszkodowania, ustalonego proporcjonalnie do zwracanej powierzchni; w pkt 4) o zabezpieczeniu wierzytelności, o której mowa w pkt. 3, polegającej na ustanowieniu hipoteki w wysokości 18.801,18 zł (słownie: osiemnastu tysięcy ośmiuset jeden złotych 18/100), na nieruchomości określonej w pkt. 1 sentencji, na rzecz Województwa. Decyzja niniejsza stanowi podstawę do dokonania wpisu hipoteki do księgi wieczystej; w pkt 5), że przeniesienie prawa własności nieruchomości wymienionej w pkt. 1 nastąpi z dniem, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że decyzją Prezydenta Miasta z dnia 15 września 1975 r., na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wywłaszczona została na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość, położona w G., oznaczona jako działki nr: [..]-[..] o łącznej pow. 112 423 m2, zapisana w księdze wieczystej nr [.], stanowiąca własność N. W., celem budowy ośrodka szkolenia [..]. Decyzją nr [..] z dnia 12 listopada 1975r. Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta.

Wnioskiem z dnia 28 czerwca 2006r. N. W. wystąpiła o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, położonej w G., oznaczonej niegdyś jako działki nr: [..]-[..], stanowiącej aktualne działki nr: [..]-[..], część działek nr [..]-[..] (obr. [..]), a także działek nr [..] oraz [..] {obr. [..]) - powołując się na brak realizacji celu wywłaszczenia.

Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 03 grudnia 2009r. (sygn. IX Ns 418/09) spadek po zmarłej N. W. nabył w całości Z. W.

Następnie, wnioskiem z dnia 23 lipca 2010 r., uzupełnionym także pismem z dnia 22 listopada 2012r., roszczenie o zwrot działki nr [..] podtrzymał spadkobierca zmarłej wnioskodawczym – Z. W., wnosząc o wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nieruchomości - jako zbędnej na cel wywłaszczenia.

Decyzją nr [..] z dnia 05 kwietnia 2000 r. Wojewoda stwierdził, że z dniem 01 stycznia 1999r. mienie Skarbu Państwa będące we władaniu B., stało się z mocy prawa mieniem Województwa, w skład którego wchodzi m.in. nieruchomość gruntowa niezabudowana oznaczona jako działka nr [..] o pow. 1685 m2 (obr. [..]).

Jak wynika z ujawnionych zmian w ewidencji gruntów i budynków Urzędu Miejskiego, wywłaszczona działka nr [..] uległa odnowieniu ewidencji gruntów zmieniając numer na [..], a następnie dokonano jej podziału na działki nr [..]-[..]. Będąca przedmiotem wniosku o zwrot, działka nr [..], stanowiąca obecnie własność Województwa, powstała z podziału działki nr [..].

W dniu 24 kwietnia 2012 r. odbyła się wizja lokalna w wyniku której ustalono, że działka nr [..] stanowi grunt niezabudowany. Wzdłuż i poza granicami działki od strony północnej do południowej biegnie chodnik asfaltowy. Przy południowej granicy rośnie drzewo i kilka samosiejek brzozy. W dacie oględzin na części terenu przedmiotowej działki stwierdzono składowanie żwiru i innych materiałów budowlanych. Ponadto, jak wynika z treści protokołu poza granicą działki widoczny jest fragment instalacji, który w ocenie przedstawiciela Województwa może znajdować się w granicach działki objętej oględzinami.

Decyzją Prezydenta Miasta, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, nr [..] z dnia 15 marca 2013r. orzeczono o zwrocie, na rzecz Z. W., działki nr [..] o pow. 1685 m2, z powodu braku realizacji celu wywłaszczenia, na części wywłaszczonej nieruchomości stanowiącej aktualnie wzmiankowaną działkę.

Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożyło Województwo, na skutek czego decyzją Wojewody nr [..] z dnia 10 lipca 2013 r. uchylono zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezydent Miasta podjął szereg czynności wyjaśniających, mających na celu zbadanie realizacji celu wywłaszczenia, jakim była budowa ośrodka szkolenia A. W celu pozyskania materiału dowodowego, wskazującego na sposób zagospodarowania dawnego terenu ośrodka szkolenia A. organ wystąpił do wielu instytucji, w tym do Archiwum Państwowego, Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej, Muzeum Historycznego Miasta czy Muzeum Narodowego. Z dowód posłużyły także zdjęcia lotnicze pozyskane z Centralnego Archiwum Wojskowego oraz Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej. Podstawą pozyskania informacji na temat inwestycji była dokumentacja archiwalna znajdująca się w zasobie Archiwum organu I instancji. W ramach prowadzonych czynności wyjaśniających, organ ten zlecił także sporządzenie operatu szacunkowego nieruchomości położonej w G., oznaczonej jako działka nr [..] (Obr. [..]).

Następnie Prezydent Miasta wskazał, że żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przysługuje, gdy stanie się ona zbędna na cel wywłaszczenia. Zatem kwestią o podstawowej doniosłości dla rozstrzygnięcia sprawy jest wyjaśnienie, czy nieruchomość będąca przedmiotem wywłaszczenia została zagospodarowana zgodnie z celem, dla którego odjęto prawo własności lub też czy podlega zwrotowi na rzecz byłego właściciela bądź jego spadkobiercy, na skutek braku realizacji tego celu. Organ I instancji uznał, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje jednoznacznie, że wywłaszczenie działek, stanowiących własność N. W., nastąpiło w celu budowy C. Przechodząc jednakże do szczegółowej analizy materiału dowodowego wskazał, że zgodnie z założeniami projektu planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego terenu A., sporządzonymi wg stanu z 1972 r. oraz założeń planu sporządzonych przez J. G., wnioskowana o zwrot działka nr [..], wraz z działką nr [..] (część dawnej dziatki nr [..]) stanowić miały teren, na którym planowano budowę placu do ćwiczeń z bronią oraz boisko sportowe. Zgodnie z projektem, drugie boisko sportowe, nazwane "treningowym" miało być zlokalizowane na części działki nr [..] oraz [..], tuż przy obecnym budynku szkoły podstawowej Nr [..]. Następnie, jak wynika z załącznika graficznego do decyzji Prezydenta Miasta nr [..] o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz założeń projektowych J. G., pozostałe planowane obiekty kulturalno-rekreacyjne, tj. boisko do gry w piłkę nożną, siatkową, ręczną oraz dom kultury, mające stanowić zaplecze D., nie objęły w ogóle terenu działki nr [..], a teren dawnej dziatki nr [..].

Organ I instancji zauważył, że budowa A. objęła nie tylko obiekty sportowe, ale przede wszystkim szkołę, internaty czy stołówkę. Na fakt częściowej realizacji celu wywłaszczenia wskazuje odnaleziona dokumentacja archiwalna oraz aktualny stan zagospodarowania nieruchomości. Jak wynika z ustalonych okoliczności sprawy, na terenie dawnej działki nr [..] powstało kilka obiektów kubaturowych, dawnych internatów, budynek szkoły, stołówki, budynek administracyjny czy warsztat samochodowy. Potwierdzeniem powyższego jest chociażby treść protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 31 stycznia 1984 r., z przekazania przedmiotowego terenu w zarząd i użytkowanie na rzecz Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych, dokumentującego wszystkie składniki budowlane (w tym obiekty, instalacje) znajdujące się na ówczesnej działce nr [..] oraz pismo D. z dnia 25 stycznia 1982 r., stanowiące informację o A. Ponadto, pozyskane zostały do akt sprawy zdjęcia lotnicze obrazujące dawny sposób zagospodarowania przedmiotowego terenu.

Na podstawie dokumentacji, która znajduje się w aktach sprawy organ I instancji uznał, że boisko sportowe, które pierwotnie miało znajdować się m.in. na wnioskowanej o zwrot działce nr [..], zrealizowane zostało na terenie działki nr [..], co wynika pisma E. z dnia 22 marca 1979 r., skierowanego do Urzędu Miejskiego. Ponadto, organ wskazał na zdjęcie lotnicze, sporządzone w 1984r. Fotografia ukazuje teren działki nr [..] jako wydeptany obszar, który mógłby wskazywać na bardziej intensywne jego wykorzystanie, w porównaniu do obszaru zajmowanego przez obecną działkę nr [..], który z kolei według zdjęcia pokryty jest w większości niewydeptaną trawą z obiektem, który zgodnie z dalszymi ustaleniami stanowić miał barak budowlany. Na wykorzystanie przynajmniej części terenu dziatki nr [..] pod boisko świadczy także film oraz kadr z multimedialnej prezentacji pt. "[..]".

W dniach 12 września 2014r.,10 października 2014r. oraz 16 grudnia 2014r. Prezydent Miasta przesłuchał świadków: K. W., T. B., R. S. oraz Z. Z. Zeznali oni, że teren działki nr [..] i [..] był dawniej wykorzystywany pod boisko z bramkami z którego korzystały dzieci i młodzież oraz był to teren wykorzystywany na miejsce do ćwiczeń junaków. Wszyscy świadkowie z wyjątkiem T. B. zeznali, że teren działki nr [..] i [..] byt porośnięty trawą i w południowej części tych działek usytuowane było boisko z bramkami tzw. "dzikie". Z zeznań T. B. wynika, że w czasie kiedy funkcjonowało A., teren działki nr [..] byt zalesiony samosiejkami, dopiero kiedy teren został zajęty przez F., działki nr [..] i [..] zajęte zostały pod plac zborny samochodów. Świadek ten zeznał także, że przed zajęciem terenu przez F., jedynie na części działki nr [..] znajdowało się boisko z bramkami, bez krawężników oraz bieżni. Następnie jak wynika z zeznań, w czasie gdy powstała szkoła podstawowa, tj. od 1991r. teren całej działki nr [..] oraz działki nr [..] byt wykorzystywany przez szkołę pod tereny rekreacyjne, boisko polowe, na którym odbywały się festyny, zawody. Odpowiadając z kolei na pytanie organu, w kwestii obiektów widocznych na zdjęciach lotniczych działki nr [...], T. B. zeznał, że były to baraki budowlane, służące do przechowywania sprzętu budowlanego. Natomiast Z. Z. zeznał, że jeden obiekt stanowił wiatę służącą jako trybuny drugi zaś był barakiem, w którym być może przebierali się [..], ale równie dobrze mógł on służyć do przechowywania czegoś, to trudno jednoznacznie stwierdzić. Pozostali świadkowie nie znali odpowiedzi na postawione pytanie.

Organ wskazał następnie na trudność weryfikacji wartości dowodowej oświadczeń osób, złożonych w obecności jedynie przedstawiciela Województwa. Osoby te wezwane do stawiennictwa, a następnie do złożenia oświadczeń, pod rygorem odpowiedzialności karnej, nie stawiły się. Poddając jednakże ocenie ich treść organ I instancji stwierdził, że nie odbiega ona od oświadczeń pozostałych świadków. Zeznali oni, że teren działki nr [..] i [..] był wykorzystywany pod boisko z bramkami na którym rysowano kredą linie i pola karne, a wokół niego leżały kłody, na których siedzieli kibice. Były też magazyny. Świadek G. K. oświadczyła, że boisko było koszone oraz to, że przed 1975 r. teren działki nr [..] nie był zakrzewiony.

Zdaniem Prezydenta Miasta, wszelka dokumentacja potwierdzająca plany związane z budową części rekreacyjnej [..] nie dotyczy terenu wnioskowanej o zwrot dziatki. Jak wynika bowiem z załącznika do decyzji Urzędu Miejskiego z dnia 29 listopada 1975 r., w której ustalono miejsce i warunki realizacji inwestycji dla [..], teren oznaczony literami A-B-C-D-E-F-G nie obejmuje swym zakresem dawnej działki nr [..]. W skład dokumentacji związanej z zagospodarowaniem terenu działki nr [..] w obiekty o charakterze sportowo-rekreacyjnym wchodzi m.in. dokumentacja projektowo-kosztorysowa, z grudnia 1979 r., stanowiąca aneks do planu realizacyjnego Ośrodka A. czy protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 10 kwietnia 1979 r. związany z przejęciem działki nr [..] od G. na rzecz [.]. i [.]. w G. Trudno zatem odmówić wiarygodności dokumentacji, z której wynika m.in. w jakim miejscu, jakiego rodzaju oraz ile planowano zbudować obiektów sportowych. Organ I instancji wskazał również, że na zdjęciach lotniczych nie widać wykorzystania terenu działki nr [..], zgodnego z celem uzasadniającym odjęcie prawa własności. Teren porośnięty trawą z dwoma barakami budowlanymi nie stanowi, w ocenie organu I instancji, przejawu realizacji celu. Nie można z góry przyjąć założenia, że skoro świadkowie zeznali, że było tam boisko wyposażone jedynie w dwie bramki, zamiast trybun były kłody do siedzenia, a linie byty rysowane kredą, to stworzenie takiego miejsca stanowiło o realizacji celu wywłaszczenia, nawet gdyby zostało zorganizowane przez władze [..]. Nie w tym upatruje się bowiem sens i cel wywłaszczenia, żeby przejąć nieruchomość na własność i docelowo przeznaczyć ją do dobrowolnego korzystania na tak określone cele.

Prezydent Miasta przyjął zatem, że pomimo zapowiedzi, planów realizacyjnych oraz programów dotyczących budowy Ośrodka, wnioskowana o zwrot działka nr [..] nie została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia i z tego powodu stwierdził że podlega ona zwrotowi.

Odwołanie od powyższej decyzji, złożyło, pismem z dnia 6 sierpnia 2015 r., Województwo, zarzucając organowi I instancji m.in. "wybiórcze odniesienie się do materiału dowodowego zebranego w sprawie " błędne zinterpretowanie przez organ celu wywłaszczenia i uznanie, że boisko na obecnej działce nr [..] winno być profesjonalne" oraz "nieprzeprowadzenie dowodów z urzędu, które można było i należało przeprowadzić celem uzyskania istotnych informacji dla rozstrzygnięcia sprawy".

Wojewoda decyzją z dnia 12 lutego 2016 r. nr [..] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Organ odwoławczy uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wskazał w szczególności, że głównym zadaniem organu I instancji było ustalenie czy na nieruchomości oznaczonej obecnie jako działka nr [..] został zrealizowany cel wywłaszczenia, tj. czy powstała na niej część boiska i część placu do ćwiczeń z bronią. Jednakże organ ten skupił się w uzasadnieniu swojej decyzji jedynie na realizacji części celu wywłaszczenia w postaci boiska, pomijając fakt, że obejmował on również plac do ćwiczeń z bronią. Dalej organ odwoławczy stwierdził, że z materiału dowodowego nie wynika, iż na terenie działki nr [..] miało powstać "profesjonalne boisko", a opis przedstawiony przez świadków wystarcza do uznania, że boisko sportowe funkcjonowało. Bez znaczenia jest ocena stopnia jego profesjonalności. Zdaniem Wojewody bezspornym jest, że nie odnaleziono dokumentów urzędowych potwierdzających realizację celu wywłaszczenia, ale ich brak nie oznacza, iż nie został on zrealizowany. Ponadto organ ten podkreślił, że nie znaleziono dokumentów, które zaprzeczałyby zrealizowaniu celu wywłaszczenia na przedmiotowej działce np. poprzez usytuowanie na niej czegoś innego. Również fakt utworzenia boiska sportowego na pobliskiej działce nr [..] nie przesądza o braku realizacji celu wywłaszczenia na nieruchomości, będącej przedmiotem niniejszego postępowania.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył Z. W. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji Wojewody zarzucił rażące naruszenie przepisów art. 7, art. 76, oraz art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez : niepodjęcie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, wadliwe rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a także zawarcie w uzasadnieniu decyzji błędnych ocen prawnych tego stanu.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ II instancji w sposób całkowicie dowolny i wybiórczy dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego, a także nadał przymiot dowodu prywatnym oświadczeniom rzekomych świadków. W ocenie skarżącego plac do ćwiczeń z bronią musi być choćby częściowo związany z istnieniem strzelnicy. Wybudowanie strzelnicy wiąże się z wymurowaniem ściany zatrzymującej pociski, które nie osiągnęły celu, ziemnego owałowania terenu i stworzenia stanowisk strzeleckich oraz instruktorskich. W przekonaniu skarżącego pojęcie "ćwiczeń z bronią" zawiera przede wszystkim element treningu strzeleckiego, gdyż musztra wojskowa i ewentualne defilady mogą odbywać się w dowolnym miejscu. W oparciu o istniejące dowody nie sposób potwierdzić by plac do ćwiczeń z bronią kiedykolwiek powstał. Niezrozumiałym dla skarżącego jest fakt, z powodu którego Wojewoda oparł swój pogląd o realizacji celu wywłaszczenia jedynie na niespójnych oświadczeniach świadków wskazanych przez uczestnika postępowania, przy jednoczesnym całkowitym zignorowaniu dowodów materialnych oraz zeznań powołanego przez Województwo świadka T. B. Jednocześnie zdaniem skarżącego Wojewoda nie poddał krytycznej analizie ewidentnie niezgodnych z prawdą twierdzeń zawartych w zeznaniach innych świadków.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Województwo w piśmie procesowym z dnia 6 września 2016 r. wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, polega zatem na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Wojewody uchylająca decyzję Prezydenta Miasta, którą orzeczono zwrot nieruchomości na rzecz skarżącego i orzekająca o odmowie zwrotu tej nieruchomości.

Postępowanie administracyjne wszczęte na skutek wniosku N. W. prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.) – dalej w skrócie jako "u.g.n." Stosownie bowiem do treści art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., nr 10, poz. 64 ze zm.).

Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli - stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n.

Skarżący jest spadkobiercą N. W., a zatem przysługuje mu roszczenie, o którym mowa w cytowanym wyżej przepisie.

W przepisie art. 137 ust. 1 u.g.n. sformułowano legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo,

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Z przytoczonych przepisów wynika, że uwzględnienie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uzależnione od ustalenia, że nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Tylko nieruchomość, która spełnia wskazane w przepisie art. 137 ust. 1 u.g.n. warunki, może być uznana za zbędną i w konsekwencji zwrócona byłym właścicielom lub ich spadkobiercom. Zasadniczym zadaniem organów orzekających w tym zakresie jest więc ustalenie, czy nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia.

Podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest bowiem jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Przy czym przyjęta w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. konstrukcja materialnoprawnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jednoznacznie przesądza, że podstawą oceny zbędności jest wyłącznie okoliczność zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej.

Należy przy tym podkreślić, że zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nie została ona użyta na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia, ma rangę konstytucyjną i jest konsekwencją art. 21 ust. 2 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny już w wyroku z dnia 24 października 2001 r., sygn. SK 22/01 (OTK ZU nr 7/2001, poz. 216) wyraźnie wskazał, że po wejściu w życie Konstytucji z 1997 r. zasadę zwrotu należy traktować jako oczywistą konsekwencją art. 21 ust. 2 Konstytucji, który - dopuszczając wywłaszczenie "jedynie na cele publiczne" - tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy. Nakłada to obowiązek dopuszczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w tych wszystkich wypadkach, gdy nie zostanie ona wykorzystana na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia (vide uzasadnienie wyroku TK z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. K 6/05 – Dz. U. nr 59, poz. 369).

Dodatkowo wyjaśnić należy, że w niniejszej sprawie wywłaszczenia dokonano pod rządami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Ustawa ta nie posługiwała się pojęciem zbędności nieruchomości przyjętym w aktualnie obowiązującej ustawie. W art. 34 ust. 1 i 2 tej ustawy przewidziano, że nieruchomość wywłaszczona w trybie niniejszej ustawy podlega zwrotowi na rzecz wywłaszczonego właściciela, jeżeli naczelnik powiatu ustali, że nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których orzeczono wywłaszczenie a orzekanie o zwrocie nieruchomości następuje za zgodą wywłaszczonego właściciela. Do daty wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami przepisy prawa nie zakreślały dla oceny zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia dat związanych z realizacją celu wywłaszczenia. Przepisy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., nr 30 poz. 127 ze zm.) stanowiły bowiem, że nieruchomość podlega zwrotowi, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepisy aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami w dacie jej wejścia w życie przewidywały w art. 137 ust. 1, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany. Z dniem 22 września 2004 r. art. 137 ust. 1 u.g.n. znowelizowano poprzez określenie, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Określony w art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. termin 7 lat na rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia obowiązuje zatem dopiero od dnia 1 stycznia 1998 r., a termin 10 lat od 22 września 2004 r.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11 (OTK-A z 2014 r., z. 3, poz. 31) orzekł, że art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji. W cytowanym wyroku wskazano, że ustawowych norm określających termin rozpoczęcia prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia oraz termin zrealizowania tego celu nie można stosować do sytuacji zaistniałej przed wejściem w życie przepisów określających te terminy. Przed wejściem ich w życie, terminy te nie były bowiem normatywnie określone, wskutek czego rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, jak również zrealizowanie tego celu nie było - dla potrzeb stosowania przepisów o zwrocie nieruchomości wywłaszczonych – normatywnie ograniczone jakimkolwiek terminem. Podobne stanowisko - odnośnie interpretacji pojęcia zbędności na cel wywłaszczenia nieruchomości wywłaszczonej pod rządami ustawy z 1958 r., wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 2011 r. sygn. I OSK 514/11. (wyrok dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl).

W świetle powyższych uwag teoretycznych należało stwierdzić, że zasadniczą kwestią w każdej sprawie o zwrot nieruchomości nabytej na rzecz Skarbu Państwa w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jest dokładne określenie celu wywłaszczenia (nabycia).

Z decyzji Prezydenta Miasta z dnia 15 września 1975 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w G., oznaczonej jako działki nr: [..]-[..], o łącznej pow. 112.423 m2 zapisanej w księdze wieczystej nr [..], stanowiącej własność N. W. wynika, że celem wywłaszczenia była budowa ośrodka szkolenia A.

Skarżący wnosi o zwrot działki nr [..], która powstała z podziału działki [..] na działki nr [..]-[..], a następnie z podziału działki nr [..].

Według założeń projektu planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego terenu A., sporządzonego wg. stanu z 1972 r. działka stanowiąca przedmiot wniosku skarżącego stanowić miała część terenu, na którym planowano budowę placu do ćwiczeń z bronią oraz boiska sportowego. Jednakże jak wynika z załącznika do decyzji Urzędu Miejskiego z dnia 29 listopada 1975 r. ustalającej miejsce i warunki realizacji inwestycji dla [..], inwestycja ta nie obejmuje działki [..]. To w ocenie Sądu budzi wątpliwość co do realizacji celu wywłaszczenia na części tej nieruchomości, w tym na działce stanowiącej przedmiot wniosku skarżącego.

W ocenie Sądu o realizacji celu wywłaszczenia na nieruchomości stanowiącej przedmiot wniosku w sposób jednoznaczny nie świadczą także inne zgromadzone w sprawie dowody. Zeznania świadków: Z. Z., R. S., K. W. oraz T. B. oraz oświadczenia B. Ł. i G. K. nie są na tyle spójne, aby mogły stanowić podstawę ustaleń odpowiadających zasadzie określonej w art. 80 k.p.a., iż cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Należy też zauważyć, że z zeznań K. W. wynika, że około 1983 r. na terenie działki [...] znajdowało się boisko z bramkami. Natomiast zdjęcia lotnicze wykonane w 1984 r. nie potwierdzają tego faktu.

Zeznania świadków zgromadzone w aktach sprawy w ocenie Sądu co najwyżej uprawdopodobniają, iż po 1976 r., a przed końcem 1981 r. na terenie spornej nieruchomości funkcjonowało prowizoryczne boisko sportowe, co nie może być jednak uznane za przesądzające o realizacji celu wywłaszczenia nieruchomości.

Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Z powyższej zasady wynika, że organ dokonując ustaleń stanu faktycznego sprawy powinien odnieść się do wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie – zarówno do każdego z nich osobno jak i wszystkich razem. Dokonana w ten sposób ocena materiału dowodowego powinna odpowiadać nadto zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

W ocenie Sądu ocena materiału dowodowego przedstawiona w zaskarżonej decyzji nie spełnia wskazanych wyżej kryteriów.

Wojewoda pominął choćby dowód z decyzji Urzędu Miejskiego z dnia 29 listopada 1975 r. ustalającej miejsce i warunki realizacji inwestycji dla [..]. Nie dostrzegł też sprzeczności w zeznaniach świadków. Organ odwoławczy nie dokonał tym samym prawidłowej oceny poszczególnych dowodów w sprawie jak też dowodów tych nie skonfrontował wzajemnie. Dokonana przez organ analiza materiału dowodowego co najmniej przedwcześnie przesądziła o odmowie zwrotu spornej nieruchomości. Odmowa zwrotu nieruchomości winna zostać poprzedzona bezspornymi ustaleniami o realizacji celu wywłaszczenia. Jeżeli takich ustaleń organ nie dokona winien nieruchomość tą zwrócić skarżącemu.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej jako "p.p.s.a."), zaskarżoną decyzję uchylił.

Sąd na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. orzekł na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym.

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając na rzecz skarżącego kwotę 200 zł tytułem zwrotu uiszczonego w sprawie wpisu sądowego od skargi.