Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 660/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135,  art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust.1, ust. 1a,  ust.  1b,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 32 ust. 1,  art. 190 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 października 2020 r. sprawy ze skargi S.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 kwietnia 2020 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 14 stycznia 2020 r. nr (...); 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej S.N. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 20 kwietnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 14 stycznia 2020 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

S.N. (dalej także jako: "wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca") w dniu 19 kwietnia 2019 r. zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad babcią – J.K. (ur. 12 lipca 1921 r.), legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia 14 stycznia 2020 r. (nr (...)) Wójt Gminy - na podstawie art. 17 ust. 1b, art. 20, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm. – dalej jako: "u.ś.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.- dalej jako: "k.p.a.") – odmówił S.N. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na J. K. (ur. (...)1921 r.).

W uzasadnieniu organ wskazał, że pierwotnie wniosek S.N. został rozpatrzony odmownie decyzją z dnia 27 maja 2019 r. (nr (...)), jednakże decyzja ta została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 grudnia 2019 r. a sprawa przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Kolegium zobowiązało organ I instancji do ustalenia, czy S.N. rzeczywiście sprawuje stałą i osobistą opiekę nad babcią - J.K. .

W związku z powyższym w dniu 10 stycznia 2020 r. w miejscu sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną został przeprowadzony wywiad środowiskowy, na podstawie którego ustalono, że strona od 2007 r. jest bierna zawodowo i od tego okresu opiekuje się babcią - J.K. , która miała troje dzieci – dwójka z nich (w tym ojciec wnioskodawczyni) nie żyje, natomiast syn L. zamieszkuje na terenie miasta G.. Większość rodziny J.K. tj. wnuki zamieszkują na terenie Ś., w związku z powyższym S.N. jest najbliższą rodziną J.K. .

Organ wskazał, że S.N. od 28 czerwca 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego na J. K., natomiast od 1 lipca 2013 r. do dnia dzisiejszego jest uprawniona do zasiłku dla opiekuna w celu sprawowania opieki nad babcią - J.K. . Z orzeczenia z dnia 21 lipca 2012 r. (nr (...)) o znacznym stopniu niepełnosprawności J.K. wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje u niej niepełnosprawność.

Organ wskazując na treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo bowiem, że Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., skutkiem orzeczenia nie było jednak uchylenie tej normy. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza usunięcia z ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki warunkującej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a do dnia wydania decyzji stan prawny nie uległ zmianie zgodnie ze wskazaniami Trybunału.

S.N. odwołała się od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b u.s.r. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) oraz naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ u.s.r. i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz zarzucając niezastosowanie art. 27 ust.5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ u.ś.r.

Decyzją z dnia 20 kwietnia 2020 r. (nr (...)) Samorządowe Kolegium Odwoławcze - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1, ust.1a, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b/ i pkt 5 oraz art. 32 ust.2 u.ś.r. – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło treść przepisów art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b oraz ust. 5 u.ś.r., przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania w tej sprawie i stwierdzając, że organ I instancji wadliwie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy w zakresie ustalenia braku aktywności zawodowej wnioskodawczyni w kontekście związku przyczynowego ze sprawowaną przez S.N. opieką nad babcią.

Kolegium wskazało, że z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem należnym za samo sprawowanie opieki, bowiem jest to świadczenie należne za rezygnację z aktywności zawodowej wymuszoną koniecznością sprawowania opieki nad najbliższą osobą. Treść ww. art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustanawia szereg przesłanek, które muszą być spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Główną przesłanką jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby sprawującej opiekę, na co wskazują słowa "w celu sprawowania opieki". Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być zatem wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Należy w tym miejscu wskazać na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że jeżeli sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, to świadczenie takie nie będzie przysługiwało, bowiem nie każda rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki (zob. wyroki NSA z dnia 5.06.2007 r., sygn. akt I OSK 1411/06; z dnia 27.07.2011 r., sygn. akt I OSK 558/11 oraz z dnia 12.07.2012 r., sygn. akt I OSK 101/12 - dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kolegium wyjaśniło, że brak aktywności zawodowej wnioskodawcy, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., przejawiać może się w dwóch aspektach: rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) albo w niepodejmowaniu zatrudnienia. Ustawa o świadczeniach rodzinnych przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową rozumie wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 u.ś.r.).

Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni - lat 45, była zatrudniona na umowę o pracę na czas określony w wymiarze 1/2 etatu, w okresie od 1.02.1995 r. do 31.07.1995 r. (6 miesięcy). Następnie od 18.09.2000 r. do 17.07.2007 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, natomiast w dniu 18.07.2007 r. nie stawiła się w PUP w wyznaczonym terminie i nie powiadomiła w terminie do 7 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa, co spowodowało utratę statusu bezrobotnej. W złożonym do akt sprawy oświadczeniu strona podała, że od 2007 r. nigdzie nie była zatrudniona, ani zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, nie prowadziła żadnej działalności gospodarczej; w tym okresie była ubezpieczona przy mężu do czasu otrzymania zasiłku dla opiekuna, który został jej przyznany decyzją, bowiem po śmierci ojca zajmowała się opieką nad babcią J.K.. Jej rodzina składa się z dwóch osób (ona i mąż). Jej mąż prowadzi własną działalność gospodarczą, pełnoletnie dzieci pracują i prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Ona sama nigdzie nie pracuje, opiekuje się babcią - J.K. . W oświadczeniu z dnia 18.04.2019 r. wskazała, że do lipca 2009 r. opiekę nad J.K. sprawował jej syn J. (ojciec strony), natomiast decyzją z dnia 21.07.2014 r. (nr (...)) został jej przyznany zasiłek dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad J.K. na okres od 1.07.2013 r. na stałe.

W ocenie Kolegium w sprawie nie zachodzi przypadek rezygnacji z posiadanego zatrudnienia lub niepodejmowania pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią. Ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni ustało w 1995 r. a utrata statusu osoby bezrobotnej - a więc osoby poszukującej pracy - nastąpiła w 2007 r., natomiast Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. orzekając o znacznym stopniu niepełnosprawności stwierdził, że ustalony stopień niepełnosprawności J.K. datuje się od 28.06.2012 r. A więc aktywność zawodowa wnioskodawczyni ustała przed 17 latami, a utrata statusu bezrobotnej przed 5 latami od stwierdzenia znacznej niepełnosprawności u J.K. . Do lipca 2009 r. opiekę nad J.K. sprawował jej syn – J., który zmarł w 2009 r.

W tej sytuacji Kolegium przyjęło, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż w 1995 r., jak i w 2007 r., wnioskodawczym takiej opieki nie sprawowała.

W ocenie Kolegium nie można także stwierdzić, że wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia tylko z powodu sprawowania opieki nad babcią. Utraciła status osoby bezrobotnej w 2007 r. z przyczyn leżących po jej stronie i ponownie nie zarejestrowała się w Urzędzie Pracy, co oznacza, iż nie poszukiwała pomocy w znalezieniu pracy ani też nie poszukiwała możliwości podniesienia kwalifikacji zawodowych, chociażby poprzez uczestnictwo w kursach aktywizacji osób dla bezrobotnych. Trudno zatem uznać, że w podjęciu zatrudnienia przeszkodziło stronie podjęcie opieki nad babcią w 2009 r.

Ponadto w ocenie Kolegium podany przez stronę przedmiotowy i czasowy zakres czynności sprawowanej przez nią opieki, nie wyklucza podjęcia pracy chociażby w ograniczonym wymiarze czasu pracy. Z akt sprawy wynika bowiem, że J.K. zamieszkuje sama a wnioskodawczyni mieszka z mężem w odległości ok. 1,5 km od domu babci. J.K. porusza się samodzielnie z ograniczoną sprawnością. Czynności wykonywane przez S.N. w związku z opieką nad babcią to: przygotowanie i podanie śniadania, obiadu i kolacji, rozpalenie w piecu kaflowym, podanie leków, sprzątanie domu, zakupy, czynności związane z higieną osobistą. Wnioskodawczyni przyjeżdża codziennie i sprawuje opiekę od godz. ok. 8 do 20.15, natomiast wieczorem i w nocy babcia jest sama (od ok. godz. 20.15 do godz. 8 rano).

Jakkolwiek ilość czynności wskazywanych przez skarżącą, jako związanych z opieką nad babcią jest znaczna, to jednak nie wszystkie z nich są - w ocenie Kolegium - związane z bezpośrednią, niezbędną opieką nad babcią. Opieka ta związana musi być bowiem wyłącznie z osobą niepełnosprawną, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tj. sprzątaniu, gotowaniu, robieniu zakupów, paleniu w piecu itp., bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.

Nie zawsze też ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, że sprawowanie opieki strony nad jej babcią nie jest przyczyną jej nieaktywności zawodowej, bowiem pozostawałaby nieaktywna także w sytuacji, gdyby nie sprawowała tej opieki, jako osoba, która sama zrezygnowała ze statusu osoby bezrobotnej, nie poszukująca pracy, jak też nie wyrażająca woli jej podjęcia.

W świetle powyższego Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w postaci związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczyni a sprawowaną przez nią opieką nad babcią. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy bądź jej niepodejmowanie z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Ponadto Kolegium stwierdziło, że wnioskodawczyni nie spełnia również przesłanki z art. 17 ust. 1a u.ś.r., albowiem nie jest osobą spokrewnioną z J.K. w pierwszym stopniu. Zatem przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne tylko wtedy, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezsporne jest, że jej babcia ma syna L.K.- osobę spokrewnioną z nią w pierwszym stopniu i nie ma znaczenia, z jakiego powodu syn L. nie sprawuje tej opieki, gdyż obowiązek sprawowania opieki nad matką spoczywa w pierwszej kolejności na nim. W tej sytuacji wnuczce - opiekującej się babcią świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Organ wyjaśnił, że uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, dalsza osoba w stosunku bliskości do potrzebującego pomocy, może uzyskać dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. gdy takiej osoby nie będzie albo gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki, w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób. Nie ma więc takiego uzasadnienia w stosunku do zmiany porządku kolejności nabywania obowiązku alimentacyjnego przez krewnych osoby uprawnionej do pomocy. To nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, lecz decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie prawne, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być interpretowane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt zatrudnienia, zamieszkiwania w innej miejscowości czy brak woli sprawowania takiej opieki. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego.

W tej sytuacji sam fakt, że wymagająca opieki J.K. ma syna, który nie wyraża woli sprawowania opieki nad matką, nie może być uznany za okoliczność obiektywną uniemożliwiającą synowi spełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec matki czy to w formie bezpośredniej opieki, czy też dostarczania środków pieniężnych koniecznych do zapewnienia takiej opieki.

Niezależnie od powyższego Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż w tej sprawie nie zostały spełnione przesłanki nabycia prawa do wnioskowanego świadczenia wymienione w art. 17 ust. 1b u.ś.r. z uwagi na to, iż niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 25. roku życia, wskazując, że przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną strony. Trybunał Konstytucyjny w punkcie II sentencji ww. wyroku orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z treścią tego przepisu, wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. W aktualnym stanie prawnym nie ma jednakże podstaw do tego, by na mocy przywołanego wyroku można było zaniechać czy też wykluczyć możliwość stosowania przesłanki określonej przepisem art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem w punkcie 8. uzasadnienia prawnego wyroku, Trybunał konstytucyjny wskazał na skutki tego wyroku: "Skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki".

Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił zatem dostatecznie i wiążąco, że skutkiem tego wyroku nie jest powstanie prawa opiekuna do żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli niepełnosprawność chorego powstała w wieku dorosłym. Z tej przyczyny nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem regulacji art. 17 ust. 1b u.ś.r., która nadal obowiązuje, a skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest uchylenie tego przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych do świadczenia. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wiążący dla organów administracji także w zakresie uzasadnienia tego wyroku i wskazanych w nim skutków wyroku. Nie ma jakichkolwiek podstaw prawnych do uchylenia się od stosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego w zakresie określonych wiążąco przez sam Trybunał Konstytucyjny skutków tego orzeczenia. Do dnia dzisiejszego stan prawny nie uległ natomiast zmianie zgodnie ze wskazaniami Trybunału.

Odnosząc się natomiast do przesłanki negatywnej nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci posiadania prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad tą samą osobą, Kolegium wyjaśniło, że jest to przesłanka względna z uwagi na przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r., który daje stronie prawo wyboru świadczenia w przypadku zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna. Wskazano, że przepis ten jest wyłącznie normą kolizyjną mającą zastosowanie w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń wymienionych w tym przepisie. W realiach niniejszej sprawy art. 27 ust. 5 u.ś.r. miałby zastosowanie tylko wtedy, gdyby ziściły się warunki do przyznania S.N. świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym przysługuje jej już przyznany uprzednio decyzją ostateczną zasiłek dla opiekuna (decyzja z dnia 21.07.2014r. nr (...)). Jak jednak zostało wcześniej wskazane, wnioskodawczyni nie spełnia przede wszystkim głównej przesłanki pozytywnej nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zawartej w art. 17 ust. 1a u.ś.r., a w sprawie występuje także przesłanka negatywna ujęta w art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r., tym samym stronie nie może przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem nie dochodzi do zbiegu prawa do świadczeń i zastosowania art. 27 ust. 5 u.ś.r. Wybór pomiędzy świadczeniami dokonany przez stronę w oświadczeniu z dnia 18 kwietnia 2019 r. miałby znaczenie tylko w sytuacji, gdyby stronie mogło przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną przeszkodą byłoby posiadanie prawa do zasiłku dla opiekuna, jednak w tej sprawie nie doszło do zbiegu uprawnień do dwóch różnych świadczeń, wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r.

S.N. zaskarżyła w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję organu odwoławczego wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej, jak również orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki;

- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie faktycznie opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci niepełnosprawnej, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia;

- naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wnosząc o jej oddalenie, jak również poparło wniosek skarżącej o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej jako: "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Jak wynika z akt administracyjnych skarżąca w dniu 19 kwietnia 2019 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią – J.K. (ur. 12.07.1921 r.), załączając do wniosku m.in.: orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 21 lipca 2012 r. zaliczające J. K. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, z informacją, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 czerwca 2012 r., nie da się natomiast ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, a także ze wskazaniem, że J.K. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ponadto do wniosku skarżąca pismo z dnia 18 kwietnia 2019 r., z którego wynikało, że w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, z dniem wydania tej decyzji skarżącą wnosi o uchylenie decyzji nr (...) z dnia 21 lipca 2014 r. przyznającej jej zasiłek dla opiekuna (zmienionej decyzją nr (...) z dnia 21 listopada 2018 r.).

Mając powyższe na uwadze w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności, należało rozstrzygnąć spór, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącej) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że – jak wynika z ww. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności – nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 czerwca 2012 r.

Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącego.

W niniejszej sprawie organy uznały, że z uwagi na fakt, iż ustalony stopień niepełnosprawności (znaczny) J.K. datuje się od 2012 r., tj. od 91-go roku życia, zaś daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, to skarżąca nie spełnia określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunku do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) nie zmienia w tym zakresie jej sytuacji prawnej.

Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić.

Jak wynika z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008).

Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy, tj. art. 17 ust. 1b jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

W przywołanym wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8., iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja).

Natomiast w akapicie czwartym punktu 8. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowania prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy natomiast sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8. uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego - realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich - jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można więc uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie organy z tego obowiązku się nie wywiązały.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Zaistniała zatem w omawianym zakresie podstawa do uwzględnienia skargi, bowiem przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu orzekającego należy odkodować podstawę prawną dla rozstrzygnięcia żądania strony z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie dostrzega powodu do zmiany dotychczasowej linii orzecznictwa, tym bardziej, że także Naczelny Sąd Administracyjny jednolicie ją akceptuje (zob. w tej materii m.in.: wyrok z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2370/16 oraz wyrok z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17).

Podsumowując tę część rozważań Sądu należy wskazać, że organy obu instancji wadliwie przyjęły, iż skarżąca nie może uzyskać wnioskowanego świadczenia ze względu na to, że niepełnosprawność jej babci nie powstała przed upływem okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Niezależnie od powyższego – w ocenie Sądu – w okolicznościach niniejszej sprawy nie można podzielić także stanowiska organu odwoławczego odnośnie braku istnienia związku pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą nad swoją babcią a rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki, skoro ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało w 1995 r., utrata statusu osoby bezrobotnej nastąpiła w 2007 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności babci skarżącej datuje się od 2012 r. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażany jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20). Ponadto należy stwierdzić, że skarżąca – jak wynika z akt sprawy – przejęła sprawowanie opieki nad babcią po śmierci swojego ojca w 2009 r., który do tej pory sprawował tę opiekę nad swoją matką - J.K. . W związku z tym mocą decyzji Wójta Gminy z dnia 16 sierpnia 2012 r. (nr (...)) zostało skarżącej przyznane (na stałe) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad babcią – J.K. , a w uzasadnieniu tej decyzji organ m.in. stwierdził, że "strona rezygnuje z zatrudnienia/nie podejmuje innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ww. osobą". Świadczenie to, a ściślej mówiąc decyzja je przyznająca wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r., jednakże skarżąca – w okresie od 1 lipca 2013 r. do na stałe – stała się beneficjentką zasiłku dla opiekuna (vide: decyzja Wójta Gminy z dnia 21 lipca 2014 r., nr (...) zmieniona decyzją z dnia 21 listopada 2018 r., nr (...)) w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią – J.K. , którego – co należy podkreślić - przesłanką przyznania jest spełnienie warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r., a więc m.in. niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (por. art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2092 ze zm.). W świetle powyższego należy więc przyjąć, że przesłanka rezygnacji/niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku przyczynowym związanym z koniecznością sprawowania opieki nad babcią – J.K. i faktycznym sprawowaniem tej opieki przez skarżącą, została spełniona.

Należy w tym miejscu odnieść się także do wyrażonego przez organ odwoławczy stanowiska, iż z podanego przez skarżącą zakresu przedmiotowego i czasowego sprawowanej opieki wynika, że czynności te wykonywane przez skarżącą nie wykluczają podjęcia przez nią pracy chociażby w ograniczonym wymiarze czasu pracy. Stanowisko takie jest co najmniej przedwczesne - nie znajduje bowiem należytego potwierdzenia w materiale dowodowym, a jednocześnie jest, zdaniem Sądu, wynikiem niepełnego przeprowadzenia przez organ odwoławczy oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Organ odwoławczy stwierdził bowiem, że codzienne (w godzinach od 8.00 do 20.15) wykonywanie przez skarżącą czynności związanych z opieką nad babcią, polegających na przygotowywaniu i podawaniu posiłków w ciągu dnia, rozpalaniu w piecu kaflowym, sprzątaniu domu i robieniu zakupów, nie jest "związane z bezpośrednią, niezbędną opieką nad babcią", bowiem opieka ta musi być związana wyłącznie z osobą niepełnosprawną a nie ma polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, które samo w sobie nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Ze stanowiskiem takim, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, trudno jest się zgodzić, tym bardziej w sytuacji, gdy chodzi o opiekę nad osobą tak wiekową, jak babcia skarżącej (98 lat). Prawdą jest - na co zwróciło uwagę Kolegium i co wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego – że J.K. zamieszkuje sama i porusza się samodzielnie z ograniczoną sprawnością, to jednak - co także zostało stwierdzone przez pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad - J.K. czasami przewraca się, co powoduje liczne zasinienia i z uwagi na niepełnosprawność wymaga opieki i pomocy ze strony osób drugich. W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, akcentowane przez Kolegium czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (polegające na sprzątaniu, gotowaniu, robieniu zakupów, paleniu w piecu), jakkolwiek istotnie będące zwykłymi czynnościami prowadzenia każdego gospodarstwa domowego, nie sposób – w świetle istniejącego materiału dowodowego – uznać za czynności niekonieczne dla możliwości samodzielnej egzystencji 98-letniej niepełnosprawnej osoby i niewiążące się z bezpośrednią i niezbędną opieką skarżącej nad babcią. Z materiału dowodowego nie wynika bowiem, by czynności te codziennie była w stanie samodzielnie wykonywać babcia skarżącej. Wręcz przeciwnie z treści punktu IV znajdującej się w aktach aktualizacji wywiadu środowiskowego i z przedstawionych tam wniosków pracownika socjalnego przeprowadzającego ten wywiad wynika, że J.K. jest osobą zależną od osób drugich i nie jest zdolna do samodzielnego funkcjonowania, dlatego wymaga pomocy i opieki. Trudno zatem w oparciu o zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie stwierdzić, że opisany zakres podejmowanych przez skarżącą czynności w odniesieniu do niepełnosprawnej w stopniu znacznym i będącej w mocno podeszłym wieku babci w rzeczywistości nie jest konieczny ani pomocny dla możliwości jej samodzielnej egzystencji, a tym samym czas poświęcany wykonywaniu tych czynności mógłby zostać spożytkowany na podjęcie przez skarżącą aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Także stwierdzenie przez organ odwoławczy niespełnienia przez skarżącą przesłanki określonej w art. 17 ust. 1a u.ś.r. jest co najmniej przedwczesne. Stosownie do brzmienia tego przepisu osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Oczywistym jest, że skarżąca ze swoją babcią wymagającą opieki spokrewniona jest w drugim stopniu, a zatem świadczenie pielęgnacyjne – co do zasady - może jej przysługiwać w przypadku braku innych osób spokrewnionych z J.K. w pierwszym stopniu, chyba że taka, spokrewniona w bliższym stopniu osoba nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W niniejszej sprawie organ odwoławczy przyjął – co bezsprzecznie wynika z materiału dowodowego – że J.K. (błędnie nazwana w treści uzasadnienia decyzji odwoławczej H.K. – s. 5) - ma żyjącego syna L. K., na którym w pierwszej kolejności ciąży obowiązek sprawowania opieki nad matką. W tej sytuacji – jak stwierdził organ odwoławczy - "sam fakt, że wymagająca opieki J.K. ma syna, który nie wyraża woli sprawowania opieki nad matką, nie może być uznany za okoliczność obiektywną uniemożliwiającą synowi spełnienie obowiązku alimentacyjnego wobec matki czy to w formie bezpośredniej opieki czy też dostarczania środków pieniężnych koniecznych do zapewnienia takiej opieki".

Wobec powyższego należy stwierdzić, że organ odwoławczy w sposób dowolny, bowiem nie wynika to ze zgromadzonego materiału dowodowego, stwierdził, że syn J.K. – L.K. nie wyraża woli sprawowania opieki nad matką. Okoliczność ta nie znajduje jednak żadnego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. W wywiadzie środowiskowym stwierdzono jedynie, że "syn L.K. zamieszkujący na terenie miasta G. odwiedza matkę Panią J. sporadycznie a w środowisku uchodzi za osobę nadużywającą alkoholu. Ponadto jest w wieku emerytalnym (rok urodzenia 1947)". Z powyższego nie sposób bezspornie przyjąć – jak to czyni organ odwoławczy - że L.K. jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką. Abstrahując od tego, że w istocie nie zostało przez organ w tym zakresie wyjaśnione, czy przypadkiem nie zachodzi okoliczność umożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dalszym krewnym, o której mowa w art. 17 ust. 1a pkt 2 in fine u.ś.r. (tj. czy syn L.K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), to dodatkowo należy podkreślić, że – jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. nie można stosować w sposób rygorystyczny w takiej sytuacji, kiedy preferowany przez prawodawcę opiekun ze względów obiektywnych, a więc niezależnych od niego - do których zaliczyć trzeba wiek, stan zdrowia czy znaczne trudności materialne - nie jest w stanie opieki sprawować (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 1482/19).

Mając powyższe na uwadze dokonana przez organy, a w szczególności organ odwoławczy, ocena materiału dowodowego w powyższym zakresie nie znajduje należytego potwierdzenia w aktach sprawy.

Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że decyzje obu organów orzekających zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji Sąd - działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

O kosztach postępowania (punkt 2. sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. W szczególności ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b u.ś.r., którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP. Ponadto organy widząc konieczność wyjaśnienia opisanych powyżej okoliczności związanych ze spełnieniem przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. dokonają koniecznych w tym zakresie ustaleń. Jednocześnie Sąd pragnie zaznaczyć, że - mając na uwadze czasowy zakres świadczenia - organy orzekające w niniejszej sprawie winny - stosownie do dyspozycji art. 24 ust. 2 u.ś.r. - uwzględnić okoliczność złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w kwietniu 2019 r. oraz wyrażoną na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. wolę skorzystania przez nią z prawa wyboru świadczenia, zgodnie ze złożonym wraz z wnioskiem oświadczeniem w tym zakresie.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).