Postanowienie NSA, sygn. akt II GZ 379/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6033 Zajęcie pasa drogowego (zezwolenia, opłaty, kary z tym związane)
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 § 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 130/14 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o zezwoleniu na zajęcie pasa drogowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Gliwicach oddalił wniosek [...] o przyznania prawa pomocy

w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o zezwoleniu na zajęcie pasa drogowego.

Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia 19 lutego 2014 r. skarżąca wniosła o zwolnienie od wpisu od skargi.

Referendarz sądowy wezwaniem z dnia 5 marca 2014 r. zobowiązał stronę do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku poprzez nadesłanie w terminie 7 dni sprawozdania finansowego za 2013 r. oraz wykazu należności na dzień 31 grudnia 2013 r. wraz z podaniem wysokości odpisów aktualizujących te należności oraz terminów ich wymagalności. Następnie, po bezskutecznym upływie powyższego terminu, postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2014 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie.

W piśmie z dnia 22 kwietnia 2014 r. skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc w pierwszej kolejności, że nie ponosi winy w niewykonaniu wezwania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, bowiem nie otrzymała stosownego powiadomienia o jakiejkolwiek korespondencji sądowej, przesyłka nie została również doręczona wspólnikom Spółki. Poinformowano także, że do dnia wniesienia sprzeciwu nie został sporządzony bilans za 2013 r., bowiem zdaniem strony termin na sporządzenie i zatwierdzenie sprawozdania finansowego przypada na koniec miesiąca czerwca 2014 r., stąd w przypadku jego niezłożenia na wezwanie Sądu nie można by było czynić wnioskodawcy jakichkolwiek zarzutów. Dalej wskazano, że Spółka znajduje się w upadłości układowej, co oznacza, że winna ona najpierw pokrywać koszty postępowania upadłościowego oraz regulować bieżące zobowiązania, a wydatkowanie środków pieniężnych na inne cele może skutkować niekorzystną zmianą opcji upadłościowej, przy czym strona podkreśliła, że jej niewypłacalność ma charakter ciągły, a przyczyną zachwiania płynności finansowej był brak zapłaty wynagrodzenia za zrealizowane kontrakty. Skarżąca Spółka podała również szczegółowe informacje o czterech postępowaniach toczących się z jej udziałem przed sądami powszechnymi, w których została zwolniona od kosztów sądowych podnosząc, że do dnia złożenia wniosku o prawo pomocy nie uzyskała od pozwanych żadnych kwot. Wyjaśniono nadto, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wykonywania robót budowlanych jako podwykonawca, do czasu bowiem prawomocnego zatwierdzenia układu nie może samodzielnie ubiegać się o udzielenie zamówienia publicznego. Dalej podane zostały wstępne dane finansowe dotyczące uzyskanych w 2013 r. przez skarżącą Spółkę przychodów netto, które osiągnęły wartość 5 209 883,41 zł, przy czym podkreślono, że do przychodów tych zostały zaliczone w szczególności wierzytelności wobec [...] w łącznej wysokości 4 778 319,72 zł, które nie zostały uregulowane przez dłużnika, w konsekwencji sytuacja finansowa skarżącej Spółki w dalszym ciągu jest bardzo trudna. Spółka prowadzi jednak nadal działalność gospodarczą i zaspokaja zobowiązania powstające po ogłoszeniu upadłości, na dowód czego przedstawiono wykaz zrealizowanych w 2013 r. prac wraz z wartością przychodów uzyskanych z tego tytułu oraz zestawienie wydatków za 2013 r.

W piśmie dodatkowo wskazano, że należności z tytułu dostaw i usług według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. wynoszą 6 817 551,80 zł, a wartość szacunkowa majątku trwałego na dzień 1 marca 2012 r. kształtowała się na poziomie 2 468 620,00 zł. Zdaniem skarżącej Spółki pozyskanie środków pieniężnych poprzez sprzedaż maszyn i urządzeń zaliczanych do majątku trwałego nie jest możliwa, nie tylko dlatego, że ruchomości te są wykorzystywane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, ale również z uwagi na fakt, że oznaczałoby to uszczuplenie masy upadłości, na co nie wyrazi zgody nadzorca sądowy.

Na koniec podkreślono, że przedstawiony przez skarżącą Spółkę materiał dowodowy jest wystarczający i winien zostać oceniony w kontekście całokształtu sytuacji strony, w związku z powyższym wniesiono o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z opłaty od skargi. Do sprzeciwu dołączono szereg dokumentów, w tym raport o stanie gotówki w kasie na dzień 28 lutego 2014 r. oraz dokumenty potwierdzające stan środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych.

Wezwaniem z dnia 30 kwietnia 2014 r. zobowiązano stronę do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych w sprzeciwie poprzez przedłożenie dokumentów obrazujących sytuację finansową wnioskodawcy, w szczególności sprawozdania finansowego za rok 2013 składającego się z bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej, obejmującej wprowadzenie do sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaśnienia, a także wyciągu z ksiąg rachunkowych skarżącej Spółki obejmującego zestawienie obrotów i sald kont księgi głównej oraz sald kont ksiąg pomocniczych na dzień 31 marca 2014 r. oraz deklaracje podatku od towarów i usług za styczeń, luty i marzec 2014 r. Wyjaśniono przy tym między innymi, że zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 613 z późn. zm.) kierownik jednostki zapewnia sporządzenie rocznego sprawozdania finansowego nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego i przedstawia je właściwym organom, zgodnie

z obowiązującymi jednostkę przepisami prawa, postanowieniami statutu lub umowy, natomiast art. 53 ust. 1 ustawy stanowi, że sprawozdanie finansowe jednostki podlega zatwierdzeniu przez organ zatwierdzający, nie później niż 6 miesięcy od dnia bilansowego.

W odpowiedzi skarżąca Spółka nadesłała żądane dokumenty, a ponadto kopie protokołów zajęcia i odbioru ruchomości z dnia 16 kwietnia 2014 r. na poczet kwot należnych [...] oraz Urzędowi Skarbowemu w [...] kopię postanowienia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt V Acz 282/14 zwalniającego Spółkę częściowo od kosztów sądowych w zakresie opłaty od pozwu, dokumenty związane z kontrolą podatkową w zakresie prawidłowości rozliczeń z budżetem z tytułu podatku od towarów i usług, raport kasowy na dzień 31 marca 2014 r., listy operacji na rachunkach bankowych w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 19 maja 2014 r. oraz od 1 września 2013 r. do 19 maja 2014 r.

Wyjaśniono również, że w deklaracjach podatku od towarów i usług widnieje nadwyżka podatku naliczonego nad należnym, jednak kwota na nie została zwrócona skarżącej, a w związku ze złożonym wnioskiem o zwrot tej różnicy została wszczęta przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] kontrola podatkowa. Dalej wskazano, że uzyskane środki są przeznaczane na zapłatę zaległych wynagrodzeń za 2012 r. oraz związanych z nimi obciążeń publicznoprawnych.

Zdaniem Sądu I instancji spółka nie wykazała, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi. Według Sądu przyznanie prawa pomocy w innych postępowaniach sądowych toczących się przed sądami powszechnymi czy administracyjnymi, na co powołuje się skarżąca nie jest dostateczną przesłanką dla uwzględnienia wniosku strony w niniejszej sprawie. Sąd nie jest bowiem związany orzeczeniami z zakresu prawa pomocy wydanymi w innych sprawach, zatem wnioskodawca nie może oczekiwać, że skoro w poprzednich postępowaniach sądowych został on zwolniony od kosztów, to również kolejny jego wniosek powinien zostać rozpatrzony pozytywnie.

Ponadto w ocenie Sądu I instancji nadesłane przez skarżącą dokumenty i złożone oświadczenia częściowo są niejasne, a nawet pozostają ze sobą w sprzeczności (dane dotyczące przychodów i wydatków za 2013 r., informacje na temat likwidacji majątku upadłego), stąd nie jest możliwa pełna ocena sytuacji finansowej skarżącej - po ogłoszeniu upadłości. Zdaniem WSA to, że przed ogłoszeniem upadłości spółka była trwale niewypłacalna jest oczywiste, natomiast wnioskowane przez stronę postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu ma doprowadzić do polepszenia sytuacji wierzycieli, a nie do kolejnej niewypłacalności "o charakterze ciągłym". Ponadto nawet gdyby przyjąć, że spółka osiągnęła w 2013 r. przychody jedynie w wysokości "środków pieniężnych faktycznie przekazanych spółce" (577 149,50 zł), a także biorąc pod uwagę przychód osiągnięty w pierwszych trzech miesiącach 2014 r. (113 000,00 zł) oraz wnioskowaną przez spółkę do zwrotu kwotę wynikająca z nadwyżki podatku naliczonego nad należnym, nie można uznać, że sytuacja finansowa skarżącej nie pozwala na poniesienie należnej opłaty sądowej w łącznej wysokości, obliczonej dla wszystkich zainicjowanych obecnie postępowań sądowych 2 000,00 zł.

[...] zaskarżył powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy.

Skarżąca podniosła, że w jej ocenie za pomocą przedłożonych oświadczeń i złożonych dokumentów wykazała zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że strona nie wykazała istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji trafnie wskazał, że przyznanie prawa pomocy w innych postępowaniach sądowych toczących się przed sądami powszechnymi czy administracyjnymi, na co powoływała się skarżąca nie jest dostateczną przesłanką dla uwzględnienia wniosku strony w niniejszej sprawie. Sąd nie jest bowiem związany orzeczeniami z zakresu prawa pomocy wydanymi w innych sprawach, zatem wnioskodawca nie może oczekiwać, że skoro w poprzednich postępowaniach sądowych został on zwolniony od kosztów, to również kolejny jego wniosek powinien zostać rozpatrzony pozytywnie. Sąd ocenia bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy w każdej sprawie indywidualnie (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 557/14).

Należy również dodać, że koszty sądowe od których skarżąca została zwolniona w postępowaniach toczących się przed sądami powszechnymi, są znacznie wyższe od tych w rozpoznawanej sprawie. Jak wynika bowiem z przedłożonego przez skarżącą postanowienia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt V Acz 282/14, Sąd ten zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w zakresie opłaty od pozwu, która wynosiła 58.755 zł. Natomiast łączna wysokość opłat sądowych dla wszystkich zainicjowanych przez skarżącą postępowań przed sądami administracyjnymi wynosi 2.000 zł.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji bardzo szczegółowo przeanalizował sytuację finansową skarżącej i doszedł do prawidłowych wniosków. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji i przyjmuje je za swoje. Tym bardziej, że skarżąca w uzasadnieniu zażalenia nie wskazała żadnych nowych okoliczności, ani odmiennej – niż przedstawiona przez Sąd I instancji, interpretacji dotychczas wskazywanych faktów, nie było zatem konieczności powtarzania argumentacji Sądu I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela także ocenę Sądu I instancji, według którego nadesłane przez skarżącą dokumenty i złożone oświadczenia częściowo są niejasne, a nawet pozostają ze sobą w sprzeczności (dane dotyczące przychodów i wydatków za 2013 r., informacje na temat likwidacji majątku upadłego), stąd nie jest możliwa pełna ocena sytuacji finansowej skarżącej - po ogłoszeniu upadłości. Również na etapie postępowania zażaleniowego skarżąca nie podjęła próby wyjaśnienia tych niejasności.

W tym miejscu ponownie należy przypomnieć, że z brzmienia z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.

Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.