Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1121/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2007-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 100 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt II SA/ Kr 1121/ 06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Izabela Dobosz Sędziowie : WSA Barbara Pasternak Asesor WSA Inga Gołowska ( spr. ) Protokolant: : Karina Lutyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2007 r. sprawy ze skargi S.S. na postanowienie Wojewody z dnia [....] w przedmiocie zawieszenia postępowania z urzędu I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I Instancji, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej S.S. i kwotę 100 ( sto ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Organ I instancji Starosta Powiatowy w Z. postanowieniem z dnia ........2006r. znak: ...........wydanym na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 oraz art. 100 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (jednolity tekst: Dz. U z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z póź.zm)

1. zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr ........ położonej w Z. do czasu doręczenia stosownego postanowienia Sądu Rejonowego,

2. zobowiązał S.S. działająca przez swojego pełnomocnika M.S. z Biura Usług Prawnych ,,[......]" do wystąpienia do sądu powszechnego w terminie 30 dni od daty doręczenia niniejszego postanowienia z powództwem o ustalenie: komu w chwili wywłaszczenia tj. .........kwietnia 1977r. przysługiwało prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr .........położonej w Z.

3. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji podniósł, iż sprawy z zakresu ustalenia prawa należą do kognicji sądów powszechnych a ustalenie , że S.S. była właścicielką wywłaszczonej nieruchomości konieczne jest do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy i wydania stosownej decyzji i jest to zagadnienie wstępne w postępowaniu. Organ nie posiada legitymacji do wniesienia powództwa o ustalenie komu w chwili wywłaszczenia tj. w dniu ...........1977r.pzrysługiwało prawo własności działek: nr .........położonej w Z.

Zażalenie na postanowienie organu I instancji wniosła S.S. , działająca przez pełnomocnika M.S. , wnosząc o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu zażalenia podniosła, że nie zachodzi potrzeba czynienia jakichkolwiek ustaleń gdyż z treści złożonego do akt sprawy aktu własności ziemi z dnia ..........1982r. wynika, że wg stanu na 4 listopada 1971r. własność przysługiwała S.S. z d. G............. Pomiędzy 4 listopada 1971r. a wywłaszczeniem nie nastąpiła żadna zmiana stanu prawnego tych działek i nie ma żadnego przeciwnego dowodu w tej sprawie. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego a szczególności art. 189 kodeksu postępowania cywilnego nie przewidują możliwości wytaczania powództwa o stwierdzenie istnienia prawa w przeszłości a jedynie w czasie teraźniejszym.

Organ II instancji Wojewoda .........postanowieniem z dnia ........2006r. znak: ...........wydanym na podstawie art. 138 §1 pkt 1 w związku z art. 144 i art. 97§ 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U Nr 98 z 2000r. poz.1071 z póź.zm) oraz art.9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U Nr 261, poz. 2603 z dnia 9 grudnia 2004r. z póź.zm)- utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Starosty T.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji podniósł, iż kwestia komu przysługiwało prawo własności wywłaszczonych działek w momencie ich wywłaszczenia jest dla ewentualnej decyzji o ich zwrocie pierwszorzędna. W sytuacji gdy zachodzą wątpliwości nie może być wydana decyzja spełniająca roszczenie wnioskodawcy. W dołączonym do akt sprawy Akcie Własności Ziemi z dnia ...... marca 1982r. nr........ jako właścicielka przedmiotowych działek widnieje wnioskodawczyni, ale w decyzji wywłaszczeniowej z ......... kwietnia 1977r. jako spadkobiercy J.G. , którym wypłacono odszkodowanie za wywłaszczone działki , obok S.S. widnieją również A.G. i J.B. . Zachodzi wątpliwość co do faktu, komu w chwili wywłaszczenia przysługiwało prawo do wywłaszczonych działek. Nie budzi zastrzeżeń fakt, że wnioskodawczyni była współwłaścicielką przedmiotowych działek w 1/3 części natomiast poważne wątpliwości nasuwają się co do tego czy była właścicielką jedyną. Art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wyraźnie mówi, iż o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej mogą się ubiegać byli właściciele lub spadkobiercy.

Ustalenie byłego właściciela lub też wszystkich byłych współwłaścicieli jest kwestią kluczową, którą powinien zająć się sąd powszechny. Ustalenie przez sąd kwestii prawa własności nabiera charakteru zagadnienia wstępnego a tym samym stanowi przesłankę do zawieszenia postępowania administracyjnego z urzędu.

Skargę do sądu wniosła S.S. , wnosząc o uchylenie postanowienia w całości i zasądzenie kosztów postępowania oraz o uchylenie postanowienia organu I instancji i przyspieszenie rozpatrzenia sprawy.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że stanowisko organu II instancji jest wyrazem jego nieudolności w zakresie ustaleń jakie ma z urzędu poczynić w zakresie stanu faktycznego. To do organów administracji należy przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości i wyciągnięcie z niego właściwych wniosków. Akt Własności Ziemi na który powołuje się skarżąca ma charakter deklaratoryjny i nigdy nie został uchylony ani zmieniony. Jego treść wskazuje jednoznacznie na to, że w dniu 4 listopada 1971r.skarżąca była właścicielką nieruchomości, której sprawa dotyczy. Co prawda w decyzji wywłaszczeniowej jest mowa o tym, że własność tej nieruchomości przysługuje jeszcze innym osobom, ale zważyć należy na to, że decyzja ta została wydana wcześniej niż Akt Własności Ziemi.

Skarżąca nie może sprostać żądaniu postanowienia, gdyż nie może wytoczyć powództwa w sprawie ustalenia kręgu osób, którym w dacie wywłaszczenia przysługiwało prawo własności działek. Nie ma bowiem podstawy prawnej do dochodzenia takiego roszczenia, zwłaszcza nie ma przeciwko komu wytoczyć powództwa.

Dodatkowo podniosła, że nie zachodzą okoliczności przemawiające za koniecznością rozstrzygania zagadnienia prejudycjalnego.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu II instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie Sąd zauważa , iż zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r.-Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30.08.2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ppsa sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 ppsa, który stanowi, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią- bez wątpienia- sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Zgodnie z treścią art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Dodatkowo w oparciu o art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego organ jest obowiązany do zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia go.

,,Z art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego wynika, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ciąży na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Nie znaczy to, że strona jest zwolniona ze współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza, iż nieudowodnienie określonej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Jednakże na gruncie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie do przyjęcia jest takie rozumienie koncepcji prowadzenia postępowania dowodowego przy którym organ administracji przyjmuje całkowicie bierną postawę, ograniczając się jedynie do oceny , czy strona udowodniła fakty stanowiące podstawę jej żądania, czy nie i przeuczając w konsekwencji obowiązek wyjaśnienia sprawy na stronę." ( Wyrok NSA z 26 październik 1984r. II SA 1205/84 ONSA 1984, Nr 2, poz. 98)

Dodatkowo Sąd zauważa, że konsekwencją art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego jest konieczność równoczesnego wystąpienia do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez organ administracji publicznej o ile zachodzi taka potrzeba w rozpatrywanej sprawie co znajduje odzwierciedlenie w treści art. 100§ 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jak wynika z akt sprawy a w szczególności z decyzji wywłaszczeniowej z dnia ........kwietnia 1977r. w treści tej decyzji zamieszczono konkretne nazwiska osób, będących spadkobiercami J.G. zatem wiadomym było w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej , kim byli następcy prawni , którzy otrzymali odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Nie ma więc uzasadnienia do czynienia ustaleń w zakresie określenia podmiotów , którym przysługiwało prawo własności działek nr ................. gdyż to wynika wprost z decyzji. Jeżeli organ prowadzący postępowanie powziął jakiekolwiek wątpliwości co do legitymacji tych osób to powinien w ramach prowadzonego przez siebie postępowania i w ramach przyznanej mu kognicji dokonać stosownych ustaleń i ewentualnie poczynić korekty w stosunku do posiadanej przez siebie wiedzy jeżeli zachodzą rozbieżności między dokumentami sprawy a ustaleniami organu dokonanymi w ramach jego aktywności jako organu rozpoznającego sprawę i dążącego do jej rozstrzygnięcia.

Nałożenie na skarżącą S.S. , obowiązku wystąpienia do sądu powszechnego w tym celu by ustalić krąg podmiotów będących właścicielami nieruchomości wywłaszczonej w dacie wywłaszczenia uznać należy za błędne.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie korzystając z uprawnienia jakie daje art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm). –uznał, że w świetle podstawowego celu sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej sprawowanej przez sądy administracyjne, określonego w art. 1§2 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm).-ma obowiązek wydania orzeczenia usuwającego z obrotu prawnego akt niezgodny z prawem a za taki należy uznać również postanowienie z ..........2006r. wydane przez organ I instancji. Art. 135 uszczegóławia zasadę niezwiązania wojewódzkich sądów administracyjnych granicami skargi, upoważniając ten Sąd do orzekania także o aktach lub czynnościach nie zaskarżonych rozpoznawaną skargą ale wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, sprawy administracyjnej.

Z tych względów , Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem art. 100§1 kodeksu postępowania administracyjnego, co powoduje konieczność jego uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit.c ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji powinien w ramach własnej aktywności ustalić w oparciu o akta administracyjne sprawy prowadzonej w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości kto był właścicielem wywłaszczonej nieruchomości, kim są następcy prawni wywłaszczonego właściciela a następnie zapewnić czynny udział w postępowaniu administracyjnym wszystkim stronom postępowania oraz uwzględnić wskazanie i dokonana przez Sąd ocenę prawną.

O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zm).