Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 788/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2008-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135 oraz art. 145 par. 1 pkt 1 lit. b)
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 16 ust. 1 i 2 , art. 24 ust. 2.
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 2, art. 69 oraz art. 190 ust. 1.
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: 1. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający, że przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim ustalenie prawa do

świadczeń rodzinnych wiąże z datą złożenia wniosku jest niezgodny z wzorcem konstytucyjnym wynikającym z art. 2 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej oznacza, że niezgodny z Konstytucją jest jedynie ten fragment wzoru normatywnego zawartego w przedmiotowym przepisie, który wiąże ustalenie

prawa do świadczeń rodzinnych z datą złożenia wniosku. Pozostałe elementy normatywne tego przepisu, czyli zasada wnioskowości przy orzekaniu o

świadczeniach rodzinnych czy ustalenie terminu, z upływem którego wygasa prawo do świadczeń rodzinnych są, na gruncie wskazanej wcześniej sentencji

wyroku, zgodne z wzorcem konstytucyjnym.

2. Wydanie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji w oparciu o przepis prawa niezgodny z Konstytucją oznacza wydanie aktu administracyjnego z

naruszeniem przepisów wyższej rangi. W takim przypadku w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia do sądu jest decyzja, zachodzą podstawy do

stwierdzenia naruszenia prawa w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Podkreślić należy bowiem, że nie można naruszenia prawa ograniczyć do sytuacji,

gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu a sposobem jego zastosowania przez organ administracji. Stwierdzenie przez Trybunał

Konstytucyjny niezgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 2 w zw. z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oznacza dla

rozpoznawanej sprawy, iż przepis ten w zakresie, w jakim stwierdzona została ta niezgodność, nie może być uznany za prawidłową podstawę wydanych

decyzji administracyjnych.

TEZY

1. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający, że przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim ustalenie prawa do

świadczeń rodzinnych wiąże z datą złożenia wniosku jest niezgodny z wzorcem konstytucyjnym wynikającym z art. 2 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej oznacza, że niezgodny z Konstytucją jest jedynie ten fragment wzoru normatywnego zawartego w przedmiotowym przepisie, który wiąże ustalenie

prawa do świadczeń rodzinnych z datą złożenia wniosku. Pozostałe elementy normatywne tego przepisu, czyli zasada wnioskowości przy orzekaniu o

świadczeniach rodzinnych czy ustalenie terminu, z upływem którego wygasa prawo do świadczeń rodzinnych są, na gruncie wskazanej wcześniej sentencji

wyroku, zgodne z wzorcem konstytucyjnym.

2. Wydanie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji w oparciu o przepis prawa niezgodny z Konstytucją oznacza wydanie aktu administracyjnego z

naruszeniem przepisów wyższej rangi. W takim przypadku w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia do sądu jest decyzja, zachodzą podstawy do

stwierdzenia naruszenia prawa w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Podkreślić należy bowiem, że nie można naruszenia prawa ograniczyć do sytuacji,

gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu a sposobem jego zastosowania przez organ administracji. Stwierdzenie przez Trybunał

Konstytucyjny niezgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 2 w zw. z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oznacza dla

rozpoznawanej sprawy, iż przepis ten w zakresie, w jakim stwierdzona została ta niezgodność, nie może być uznany za prawidłową podstawę wydanych

decyzji administracyjnych.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Maciej Kierek, Sędzia NSA Leszek Leszczyński (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Beata Skubis- Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...]. nr [...]


UZASADNIENIE

Skarżący A. D., przedstawiciel ustawowy małoletniego D. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta P. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]., Nr [...].

Z akt administracyjnych oraz twierdzeń stron postępowania zawartych w pismach procesowych wynika, że skarżący działając jako przedstawiciel ustawowy małoletniego D. D. w dniu 20 czerwca 2007 r. złożył do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wniosek o ustalenie niepełnosprawności małoletniego D. D. Zespół ten orzeczeniem z dnia 25 lipca 2007 r. zakwalifikował małoletniego D. D. do osób niepełnosprawnych, stwierdzając iż niepełnosprawność małoletniego D. D. datuje się od dnia 20 czerwca 2007 r. i ma charakter czasowy, zachowując swoją ważność do dnia 10 kwietnia 2012 r.

W dniu 26 lipca 2007 r. skarżący złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla małoletniego D. D., do którego dołączył orzeczenie z dnia 25 lipca 2007 r. ustalające niepełnosprawność D. D. wraz z uwierzytelnioną kserokopię dowodu osobistego.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Prezydent Miasta decyzją z dnia [...]., Nr [...], powołując się między innymi na przepis art. 16 ust. 1 i 2 pkt 1, art. 20 ust. 3 , art. 24 ust. 4 i art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) – zwaną dalej "ustawą o świadczeniach rodzinnych" oraz przepis § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 130, poz. 903 ze zm.) przyznał D. D. zasiłek pielęgnacyjny dla niepełnosprawnych dzieci w kwocie 153,00 złotych miesięcznie na okres od dnia 1 lipca 2007 r. do dnia 30 kwietnia 2012 r.

Skarżący od decyzji z dnia [...] wniósł odwołanie, w którym twierdzi, że małoletni D. D. powinien otrzymać zasiłek pielęgnacyjny od miesiąca czerwca 2007 r. W odwołaniu podniósł, że wniosek o stwierdzenie niepełnosprawności dziecka D. D. do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wniósł w dniu 20 czerwca 2007 r. zaś z uwagi na to, iż orzeczenie o niepełnosprawności wydane został w lipcu 2007 r. małoletni D. D. stracił zasiłek pielęgnacyjny za miesiąc czerwiec 2007 r. Dlatego skarżący żądanie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego małoletniemu D. D. od miesiąca czerwca 2007 r. uznaje za zasadne.

Rozpoznając odwołanie skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], Nr [...] powołując się między innymi na przepisy art. 16 ust. 1 - 3 oraz art. 24 ust. 1 - 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy wskazał, że co do zasady prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, albo na czas nieokreślony albo na czas ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynął termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Regułą jest również to, że zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem wyłącznie wnioskowym. Zatem dopóki do właściwego organu nie zostanie złożony wniosek o jego przyznanie, dopóty prawo do niego nie powstanie. Według § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) – zwanego dalej "rozporządzeniem w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne", postępowanie w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego wszczyna się na podstawie wniosku, do którego należy dołączyć orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem daty powstania niepełnosprawności, albo o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz uwierzytelnioną kopię dokumentu stwierdzającego tożsamość osoby ubiegającej się o zasiłek. Z kolei zgodnie z § 12 ust. 3 rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne w przypadku, gdy złożono wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni do uzupełnienia brakujących dokumentów. W rozpoznawanej sprawie ze zgromadzonych w aktach materiałów wynika, że skarżący po raz pierwszy złożył wniosek wraz z dokumentacją medyczną do organu w dniu 26 lipca 2007 r. O przedłużającym się postępowaniu dotyczącym stwierdzenia niepełnosprawności skarżący nie powiadomił organu pierwszej instancji. Skarżący nie złożył też wniosku o zasiłek pielęgnacyjny bez wymaganego orzeczenia, choć mógł to uczynić, gdyż złożywszy taki wniosek mógł go uzupełnić o wymagane orzeczenie o niepełnosprawności w późniejszym terminie. Skoro więc do organu pierwszej instancji nie wpłynęło w czerwcu 2007 r. żadne pismo od strony, a wniosek o zasiłek pielęgnacyjny złożony został 26 lipca 2007 r., organ pierwszej instancji prawidłowo przyznał zasiłek pielęgnacyjny osobie uprawnionej od dnia 1 lipca 2007 r.

W skardze do sądu administracyjnego na decyzję organu odwoławczego A. D. twierdzi, że małoletni D. D. powinien otrzymać zasiłek pielęgnacyjny od miesiąca czerwca 2007 r., gdyż wymagana dla stwierdzenia niepełnosprawności dokumentacja medyczna wraz z wnioskiem o stwierdzenie niepełnosprawności została złożona do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 20 czerwca 2007 r. Ze względu zaś na to, że orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane w lipcu 2007 r. uprawniony do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego utracił ten zasiłek za miesiąc czerwiec 2007 r. Z tych względów żądanie przyznania małoletniemu D. D.i zasiłku pielęgnacyjnego od miesiąca czerwca 2007 r. jest, w ocenie skarżącego, zasadne.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy decyzję organu pierwszej instancji jest zgodna z art. 16 ust. 1 – 3 i art. 24 ust. 1 – 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi we własnym zakresie i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, rozpatrując sprawę, zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Zasadność skargi jest wprawdzie związana z zakwestionowanym w skardze terminem początkowym przyznania świadczenia, jednakże o zasadności przesądzają w ocenie sądu inne przyczyny niż te, które zostały w niej podniesione.

1. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego stosownie do unormowania art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej "p.p.s.a.") dokonywana jest pod względem zgodności z prawem i obejmuje wszystkie a nie tylko podniesione w skardze kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym. Kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obejmuje badanie prawidłowości zastosowania przepisów oraz trafność wykładni tych przepisów.

Dokonując badania prawidłowości zastosowania przepisów prawa oraz ich wykładni sądy administracyjne związane są przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustaw (art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązek przestrzegania przez sądy administracyjne Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w procesie kontroli działalności administracji publicznej oznacza również obowiązek uwzględniania mających moc powszechnie obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).

W zakresie tak ustalonej kognicji Sąd stwierdził, że decyzja organu odwoławczego jak i decyzja utrzymana nią w mocy podlegają usunięciu z obrotu prawnego, jako naruszające prawo ze względu na to, że oparto je na przepisie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którego domniemanie konstytucyjności, w zakresie, w jakim określa on termin, od którego przyznaje się świadczenia rodzinne zostało wzruszone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 (Dz.U. z 2007 r. Nr 200, poz. 1446).

2. W rozpoznawanej sprawie istota sporu prawnego, jaki wystąpił między organami administracji obu instancji a skarżącym dotyczy terminu, od którego reprezentowanemu przez skarżącego małoletniemu D. D. przyznany powinien być zasiłek pielęgnacyjny. Kwestia ta unormowana została w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Regulacja tego przepisu znajduje zastosowanie w przypadku wszystkich świadczeń rodzinnych, a więc także świadczeń opiekuńczych, w tym i zasiłku pielęgnacyjnego (art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zgodnie natomiast z art. 23 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następuje na wniosek złożony w urzędzie gminy lub miasta. Na gruncie art. 16 ust. 2 ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku, 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, oraz 3) osobie, która ukończyła 75 lat. W przypadku niepełnosprawnego dziecka zasiłek pielęgnacyjny może być przyznany na wniosek złożony przez rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka (art. 16 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 23 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Składając taki wniosek, sporządzony według ustalonego wzoru dołączyć do niego należy między innymi orzeczenie o niepełnosprawności (art. 23 ust. 4 pkt 4 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz § 6 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne).

Złożenie wniosku bez orzeczenia o niepełnosprawności skutkuje tym, że organ administracji wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakującego dokumentu (§ 12 ust. 3 rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne). W przypadku, gdy przyczyną braku orzeczenia jest niewydanie go przez właściwy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w ustawowo określonym terminie i wnioskodawca może to udokumentować, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje od miesiąca, w którym taki wniosek został złożony (§ 12 ust. 4 rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne). Orzeczenie o niepełnosprawności wydają na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego albo za ich zgodą, na wniosek ośrodka pomocy społecznej, w pierwszej instancji powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności a w drugiej instancji wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2 i art. 6b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych – Dz.U. z 1997 r. Nr 123, poz. 776 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowił jedną z podstaw prawnych rozstrzygnięcia zarówno organu odwoławczego jak i organu pierwszej instancji. Mimo bowiem, iż nie został on przez organ I instancji powołany w podstawie prawnej decyzji, to w ramach całokształtu okoliczności faktycznych sprawy przyjęcie przez organ pierwszej instancji terminu, od którego przyznał on uprawnionemu zasiłek pielęgnacyjny wskazuje, iż kierował się on brzmieniem tego przepisu.

3. Trybunał Konstytucyjny we wskazanym i analizowanym poniżej wyroku wypowiedział się o zgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 2 oraz art. 69 Konstytucji RP.

Trybunał Konstytucyjny odpowiadając na pytanie prawne zadane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 95/07 wyrokiem z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 (Dz.U. z 2007 r. Nr 200, poz. 1466), który wszedł w życie z dniem 30 października 2007 r. stwierdził, że art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawa do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, mimo że wydany został w wyniku zgłoszenia konkretnego pytania prawnego sformułowanego na gruncie stanu faktycznego, będącego przedmiotem decyzji kontrolowanej przez sąd administracyjny, co do istoty oraz bezpośrednio dotyczy zagadnienia prawnego istotnego dla oceny prawidłowości decyzji wydanych w toku postępowania administracyjnego będącego przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie. Zasadniczy składnik sentencji tego wyroku należy bowiem odczytywać w ten sposób, że art. 24 ust. 2 ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji RP.

Wskazana wyżej teza tego wyroku wypowiedziana została odnośnie do osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w szczególnej sytuacji procesowej związanej z tym, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności uzyskane zostało w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Ma ona jednak charakter bardziej generalny niż wynikałoby to z brzmienia sentencji tego wyroku związanej treścią pytania prawnego zadanego w konkretnej sprawie. Powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy bowiem zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim wiąże on termin, od którego przyznaje się świadczenie rodzinne, w tym i zasiłku pielęgnacyjnego z datą złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wraz z wszystkimi wymaganymi przy orzekaniu w przedmiocie tego zasiłku dokumentami. Zakres badania konstytucyjności przepisu w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczył zakresu normowania, czyli określonego w tym przepisie zakresu obowiązku organu administracji, obejmującego sposób określenia momentu początkowego realizacji uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego.

Należy także w ocenie sądu podkreślić, iż w uzasadnieniu wyroku Trybunał nie wskazał, aby na wynik badania konstytucyjności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych miało wpływ to, kto dochodzi tego świadczenia ani to, w jakim trybie stwierdzono niepełnosprawność czy też jej stopień. Co więcej w uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał wypowiada się jednoznacznie, niezależnie od informacji o poczynionej sygnalizacji legislacyjnej, przedmiotem której jest stwierdzenie konieczności zmiany przepisu, że powinien on mieć szersze zastosowanie, wskazując, iż ograniczenie treści jego sentencji związane było treścią pytania. Intencja Trybunału Konstytucyjnego w tej kwestii wynika ze sformułowań wskazujących na możliwość rozciągnięcia tezy wyroku na inne niż zasiłek pielęgnacyjny świadczenia rodzinne, m.in. z tego powodu, że przepis art. 24 ust. 2 ustawy dotyczy ogólnie świadczeń rodzinnych a podjęty wyrok może mieć generalny wpływ na dokonywanie wykładni tego przepisu mając na uwadze art. 8 konstytucji (zwłaszcza pkt 6.1 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego)

Spór prawny występujący w rozpoznawanej sprawie pomiędzy organami administracji obu instancji a skarżącym pokrywa się z zagadnieniem prawnym, którego unormowanie na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych stało się przedmiotem badania zgodności powyższego przepisu z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny w postępowaniu prowadzącym do wydania wyroku z dnia 23 października 2007 r.

W obu przypadkach istotne jest to czy termin, od którego przyznaje się zasiłek pielęgnacyjny powinien być powiązany z datą złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wraz z wszystkimi wymaganymi przy orzekaniu w przedmiocie tego zasiłku dokumentami czy z wynikającą z orzeczenia o niepełnosprawności datą, od której niepełnosprawność występuje. Zakres badania zgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z wzorcem konstytucyjnym wynikającym z art. 2 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2007 r. dotyczył tego elementu normatywnego przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych określającego ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, który wiąże moment początkowy dla przyznania tego świadczenia z miesiącem, w którym wpłynął wniosek.

Z tego względu wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający, że przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych wiąże z datą złożenia wniosku jest niezgodny z wzorcem konstytucyjnym wynikający z art. 2 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oznacza, że niezgodny z konstytucją jest jedynie ten fragment wzoru normatywnego zawartego w przedmiotowym przepisie, który wiąże ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych z datą złożenia wniosku. Pozostałe elementy normatywne tego przepisu, czyli zasada wnioskowości przy orzekaniu o świadczeniach rodzinnych czy ustalenie terminu z upływem, którego wygasa prawo do świadczeń rodzinnych są, na gruncie wskazanej wcześniej sentencji wyroku, zgodne z wzorcem konstytucyjnym. Przy czym, o czym była już częściowo mowa we wcześniejszej części rozważań poświęconych wpływowi wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., na ocenę zgodności z prawem działania organów administracji obu instancji w niniejszej sprawie, Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził, aby na taki wynik jego badania wpływ miało to, kto dochodzi prawa do świadczeń rodzinnych ani też to, jakich świadczeń rodzinnych dotyczy wniosek jak i to jak przebiegało postępowanie dotyczące stwierdzenia niepełnosprawności czy też jej stopnia. Z tych też powodów Skład Orzekający w niniejszej sprawie przyjął, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 ma bezpośrednie zastosowanie do oceny zgodności z prawem zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji jak i decyzji utrzymanej nią w mocy.

4. Za bezpośrednim uwzględnieniem powołanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego w dokonywanej w rozpoznawanej sprawie kontroli działania organów administracji przemawia również brak podstaw do skierowania przez Skład Orzekający w niniejszej sprawie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego. Pytanie to musiałoby bowiem dotyczyć tego, czy art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że w przypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego niepełnosprawnemu dziecku, legitymującemu się orzeczeniem o niepełnosprawności w wyniku rozpoznania przez powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności wniosku o stwierdzenie niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest zgodne z art. 2 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Treść tego pytania musiałby być z jednej strony związana ze stanem faktycznym rozpoznawanej sprawy z drugiej zaś, nawiązywać do wzorca konstytucyjnego wyznaczonego przez art. 2 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, czyli wzorca konstytucyjnego wynikającego z unormowania Konstytucji statuującego zasadę demokratycznego państwa prawa i unormowania mówiącego o szczególnych obowiązkach Państwa względem osób niepełnosprawnych.

Sad może skierować pytanie do Trybunału Konstytucyjnego o zgodności przepisu aktu normatywnego z konstytucją wówczas, gdy kumulatywnie spełnionych zostanie kilka przesłanek. Po pierwsze wówczas, gdy sąd poweźmie wątpliwość co do zgodności z Konstytucją przepisu aktu normatywnego, który ma stosować. Po drugie wówczas, gdy wątpliwość ta dotyczy standardu konstytucyjnego, którym Trybunał Konstytucyjny dotychczas, w kontekście określonego stanu faktycznego i prawnego, się nie zajmował. Po trzecie, gdy dotyczyć ma ono niewyjaśnionej relacji przepisu aktu normatywnego do standardu konstytucyjnego. W ocenie sądu istotna jest też przesłanka czwarta, wskazująca na możliwość sformułowania pytania prawnego w sposób dostatecznie odrębny od już sformułowanego pytania, dotyczącego tego samego przepisu aktu normatywnego, który był już przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego.

W rozpoznawanej sprawie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem w sprawie o sygn. akt P 28/07 określił konstytucyjny standard stosowania przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynikający z art. 2 i art. 69 Konstytucji tyle, że w kontekście stanu faktycznego wynikającego z pytania prawnego zadanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku. W świetle powyższego, Skład Orzekający w niniejszej sprawie znalazł się w odmiennej sytuacji od Składu Orzekającego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, który w wyroku z dnia 24 listopada 2005 r. (II SA/Go 379/05), następnie uchylonym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2006 r. (I OSK 639/06), dokonał samodzielnie kontroli zgodności z Konstytucja RP przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stwierdzając jego niezgodność z art. 2 Konstytucji. Zarówno bowiem standard konstytucyjny jak i zgodność tego przepisu z tym standardem zostały stwierdzone we wskazanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego w zakresie, w jakim przepis ten wiąże termin początkowy przyznania świadczenia z faktem złożenia wniosku z pełna dokumentacją.

W konsekwencji sąd administracyjny dokonujący badania zgodności z prawem działania organów administracji publicznej, które oparły swoje rozstrzygnięcia na przepisie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może zatem w sposób racjonalnie uzasadniony powziąć wątpliwości, co do zgodności tego przepisu w zakresie terminu, od którego przyznane powinno być świadczenie rodzinne.

Ponadto, gdyby nawet taką wątpliwość powziął, nie mógłby sformułować racjonalnie uzasadnionego pytania do Trybunału Konstytucyjnego odnośnie do kwestii wskazanych wyżej. W istocie bowiem musiałby zadać pytanie brzmiące tak samo jak pytanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku tyle, że zastąpić musiałby sformułowania charakteryzujące stan faktyczny sprawy, w której pytanie zadał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku sformułowaniami precyzującymi stan faktyczny sprawy rozpoznawanej przez siebie. Ponadto, jeżeli to pytanie miałoby się różnić od pytania już sformułowanego, musiałby dodatkowo dokonać generalizacji problemu niezgodności z Konstytucją art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie na tyle jednak, aby Trybunał Konstytucyjny przesądził o niekonstytucyjności terminu początkowego przyznania świadczenia rodzinnego odnośnie do wszystkich przypadków, w którym ma być on stosowany.

Sformułowanie pytania do Trybunału Konstytucyjnego odrębnego od już zadanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku a dotyczącego konstytucyjnego wzorca stosowania art. 24 ust. 2 ustawy oświadczeniach rodzinnych w rozpoznawanej sprawie nie byłoby więc rozwiązaniem właściwym. Uogólnienie problemu byłoby bowiem nieprawidłowe wobec treści uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. Natomiast dookreślenie stanu faktycznego, z którym byłoby ono związane stanowiłoby sztuczny zabieg, gdyż istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczyłaby i tak terminu, od którego przyznane powinno być świadczenie rodzinne, a więc kwestii rozstrzygniętej już wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Ponadto zadanie pytania o zgodność przyjętego przez art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych mechanizmu wyznaczania terminu, od którego przysługują świadczenia rodzinne po upływie ok. dwóch miesięcy od wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego rozstrzygającego tę kwestię i ok. jednego miesiąca od sporządzenia uzasadnienia tego wyroku byłoby nieracjonalne z punktu widzenia ekonomii orzekania, gdyż przedłużałoby rozstrzygnięcie konkretnego sporu prawnego w sytuacji, gdy wzorzec konstytucyjny przepisu, którego miałoby dotyczyć pytanie do Trybunału Konstytucyjnego jest już znany.

Podkreślenia wymaga również to, że zdaniem przedstawicieli doktryny prawa konstytucyjnego, które podziela Skład Orzekający w niniejszej sprawie, jeśli odmowa zastosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją następuje w ramach postępowania, w którym postawione zostało pytanie prawne, to identycznie powinien postąpić każdy inny sąd rozpoznający podobną sprawę, w której pojawia się problem stosowania przepisu niezgodnego z Konstytucją w odniesieniu do stanu prawnego istniejącego przed wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (patrz M. Safian: Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo", 2003, nr 3, s.16; P. Winczorek: Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r., Warszawa 2000, s. 253).

W ocenie sądu, podobieństwo sprawy, na które wskazuje Autor, w ramach niniejszej kontroli nie oznacza rozciągnięcia czy modyfikacji zakresu określonego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, lecz bezpośrednie przeniesienie zasadniczej tezy jego sentencji (dotyczącej terminu, od którego należy przyznać świadczenie) na sytuację przyznania identycznego zasiłku (pielęgnacyjnego) w tożsamej sytuacji pierwszego wniosku o przyznanie tego zasiłku, przy wystąpieniu nieistotnych dla rozstrzygnięcia Trybunału i w ogóle nie podnoszonych w uzasadnieniu jego wyroku kwestii rodzaju podmiotu uprawnionego do świadczenia (art. 16 ust. 2 pkt 1-3 ustawy nie różnicuje, w kontekście momentu, od którego przyznaje się świadczenie, sytuacji prawnej trzech grup wnioskodawców: niepełnosprawnego dziecka, osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, oraz osoby, która ukończyła 75 lat) oraz rodzaju podmiotu orzekającego o niepełnosprawności.

W nauce prawa konstytucyjnego, co Skład Orzekający w niniejszej sprawie wziął również pod uwagę, przyjmuje się, że to, iż przepis jest niezgodny z Konstytucją oznacza, iż traci on moc obowiązującą i zostaje usunięty z systemu prawa pozytywnego, a więc nie może być stosowany pro futuro przez jakikolwiek organ władzy publicznej (P. Winczorek: Komentarz, op. cit. s. 247). Ponadto w przypadku oceny dokonywanej przez sąd administracyjny nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność z Konstytucją przepisu aktu normatywnego, na którym oparto decyzję poddaną ocenie sądu prowadziłoby do pozostawienia w obrocie prawnym wadliwej decyzji administracyjnej, gdyż prócz dwóch podstawowych warunków przyjętych w klasycznej koncepcji prawidłowości decyzji administracyjnej to jest wydanie decyzji przez organ do tego umocowywany i oparcie jej na mających w sprawie zastosowanie przepisach prawa występuje warunek trzeci: prawidłowość z punktu widzenia przyjętych reguł konstytucyjnych aktu powszechnie obowiązującego prawa, na którego podstawie została wydana decyzja administracyjna (por. B. Adamiak: Zgodność aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą – jako przesłanki prawidłowości decyzji administracyjnej., "Przegląd Sądowy", 2007, nr 1 s. 6).

5. Mając na uwadze powyższe rozważania należało w rozpoznawanej sprawie uwzględnić fakt niekonstytucyjności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z art. 145a § 1 k.p.a. orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania, zaś w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Przyjmuje się przy tym, że podstawa wznowienia określona w art. 145a § 1 k.p.a. jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wówczas, gdy wyrok Trybunału zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji (por. J. Zimmerman w glosie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4728/97, opublikowanej w OSP 2000 r., z. 1, poz. 16). W ocenie sądu, przyjęcie odmiennego poglądu pozbawiałoby instytucję wznowienia postępowania w wyniku odpowiedniego wyroku Trybunału Konstytucyjnego skuteczności, a nawet poddawałoby w ogóle funkcjonalność tej instytucji w wątpliwość. Teza ta zachowuje swoją aktualność również w obowiązującym obecnie stanie prawnym.

Wydanie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji w oparciu o przepis prawa niezgodny z Konstytucją oznacza wydanie aktu administracyjnego z naruszeniem przepisów wyższej rangi. W takim przypadku w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia do sądu jest decyzja, zachodzą podstawy do stwierdzenia naruszenia prawa w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Podkreślić należy bowiem, że nie można naruszenia prawa ograniczyć do sytuacji, gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu a sposobem jego zastosowania przez organ administracji. W postępowaniu administracyjnym przez wydanie decyzji z naruszeniem prawa rozumie się także sytuacje, w których organowi administracji nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w toku postępowania prowadzącego do wydania decyzji. Dotyczy to zarówno podstaw wznowienia unormowanych w art. 145 § 1 pkt 5 i 8 k.p.a., jak i sytuacji mającej miejsce w sprawie niniejszej.

Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 2 w zw. z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oznacza dla rozpoznawanej sprawy, iż przepis ten w zakresie, w jakim stwierdzona została ta niezgodność, nie może być uznany za prawidłową podstawę wydanych decyzji administracyjnych.

Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie, którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W świetle przytoczonej normy konstytucyjnej nasuwa się jednoznaczny wniosek, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną decyzji jest powinność uchylenia takiej decyzji. Jest bowiem zasadą, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi w sprawie podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego. Pogląd taki został zawarty między innymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt II SA 1027/99 (LEX nr 4680), w którym Sąd wskazał, że skoro okoliczność stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie której została wydana decyzja, jest podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego (przesłanką wznowieniową), to taka regulacja prawna uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji (oraz decyzji pierwszej instancji) przez sąd administracyjny. Teza powyższa zachowuje aktualność w obowiązującym stanie prawnym oraz, w ocenie sądu, odpowiada sytuacji wywołanej wydaniem wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w ramach której dokonywana została kontrola w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie działając na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Organy administracji publicznej rozpoznając ponownie sprawę będą zobowiązane zastosować przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwzględnieniem zmiany stanu prawnego wynikającej z powołanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Oznacza to powinność dokonania takiej interpretacji art. 24 ust. 2 ustawy, rezultatem której będzie wyeliminowanie z zakresu normowania powyższego przepisu wzorca normatywnego, który wskazuje na przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o jego przyznanie wraz z kompletem wymaganych dokumentów.