Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 867/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a,  art. 32
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot, Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Protokolant Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2010 r. sprawy ze skargi W.J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.) – dalej jako "u.s.u.s.", po rozpoznaniu wniosku W.J. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2001 r. do stycznia 2009 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek -[...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] czerwca 2009 r. – [...] zł oraz kosztów upomnienia [...] zł.

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ przytoczył treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s wskazując, że należności z tytułu składek i odsetek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Organ wskazał, że w myśl z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności – w sytuacji gdy za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przesłanki te określa rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej jako "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r." Organ podniósł, iż na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów (wskazanych szczegółowo w uzasadnieniu decyzji), nie zaistniały jednak przesłanki z ww. przepisów.

Organ I instancji ustalił, że wnioskujący o umorzenie prowadził działalność gospodarczą w zakresie "Biuro Tłumaczeń", zaś według potwierdzenia Urzędu Miejskiego zgłosił jej zawieszenie na okres od dnia [...] stycznia 2009 do [...] stycznia 2010 r. W.J. jest zatrudniony na [...] etatu na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony z wynagrodzeniem w kwocie brutto [...] zł. Wynagrodzenie powyższe jest obciążone zajęciem komorniczym w wysokości [...] zł. Nadto, jak wynika z załączonego przez wnioskującego zaświadczenia wydanego w dniu [...] marca 2000 r. przez Prezesa Sądu Okręgowego w R., W.J. jest tłumaczem przysięgłym z języka angielskiego. Według rocznych zeznań podatkowych za 2007 r. wykazał on dochód w kwocie ogółem [...] zł, zaś za 2008 r. w kwocie [...] zł. Małżonka wnioskującego pobiera emeryturę w kwocie [...] zł. Powyższe świadczenie jest zajęte przez komornika sądowego, który dokonuje z niego potrącenia w kwocie [...] zł. Na utrzymaniu W.J. i jego małżonki pozostaje ucząca się córka. Wnioskujący posiada wspólnie z małżonką na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej mieszkanie własnościowe o pow. [...] m kwadratowych, dla którego urządzona jest księga wieczysta. Z oświadczenia wnioskującego o umorzenie wynika, że posiada on wraz ze swoją małżonką zobowiązania wobec innych wierzycieli na kwotę [...] zł.

Organ podniósł, że w sprawie wnioskodawcy nie został stwierdzony fakt całkowitej nieściągalności, bowiem Oddział ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem [...] Urzędu Skarbowego w R.. Nie można zatem stwierdzić, iż oczywistym jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zatem nie zachodzi żadna z przesłanek art. 28 ust. 3 pkt 1-6. W ocenie organu zgromadzona dokumentacja oraz przedstawione przez wnioskującego argumenty, nie wyczerpują przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a, zgodnie z którym, należności z tytułu składek mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika bowiem, że wnioskujący osiąga dochód z tytułu zatrudnienia, natomiast jego małżonka z tytułu emerytury. Z przedstawionej dokumentacji medycznej wynika, że wnioskujący jest wprawdzie osobą przewlekle chorą, lecz dokumentacja ta nie zawiera ograniczeń ani przeciwwskazań do wykonywania pracy. Fakt pozostawania przez wnioskującego w zatrudnieniu wskazuje, że stan zdrowia nie uniemożliwia mu jednak pracy zarobkowej, nadto nie przedłożone zostały dokumenty potwierdzające ponoszone koszty związane z leczeniem. Z uwagi na fakt, że wobec wnioskującego i jego małżonki komornik sądowy prowadzi egzekucję na rzecz innych wierzycieli, umorzenie zadłużenia przez ZUS nie zmieniłoby w sposób znaczący sytuacji finansowo – bytowej jego rodziny i nie spowodowałoby wstrzymania czynności egzekucyjnych. Wnioskujący nie wykazał również, że ze względu na trudną sytuację ubiegał się o umorzenie zobowiązań przez innych wierzycieli. Mimo trudnej sytuacji finansowej nie korzysta z pomocy MOPS, nie podjął również próby spłaty istniejącego zadłużenia w układzie ratalnym. Powyższe zaś powoduje, że nie można uznać, iż opłacenie zaległych składek pozbawiłoby wnioskującego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie organu optymalną formą pomocy może być rozłożenie należności z tytułu składek i odsetek na raty na podstawie art. 29 u.s.u.s.

Wnioskodawca wystąpił o ponowne rozpoznanie sprawy, podnosząc jedynie, iż istotnym w niniejszej sprawie jest, że osiągając dochód z tytułu zatrudnienia na uczelni wynoszący "niecałe [...] zł"( po dokonaniu potrąceń przez komornika na rzecz jego zadłużenia), nie jest w stanie spłacić należności z tytułu składek na rzecz ZUS.

Na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na mocy art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej jako "k.p.a." w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2009 r.

Uzasadniając swoje stanowisko Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymał w całości argumentację zawartą w decyzji organu I instancji i stwierdził, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Organ podniósł również, że brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Decyzja organu w sprawie umorzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że wystąpienie przesłanek o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 1-6 oraz w szczególnie uzasadnionych przypadkach o których mowa w art. 28 ust. 3a, nie stwarza obowiązku umorzenia zadłużenia. Organ II instancji stwierdził, że wnioskując o ponowne rozpatrzenie sprawy, W.J. nie przedstawił nowych okoliczności, które przemawiałyby za zmianą decyzji. Powtórna zaś analiza zgromadzonej dokumentacji potwierdziła ustalony wcześniej stan faktyczny. Oceniając sytuację finansową wnioskującego o umorzenie, organ stwierdził, że jest ona trudna, jednakże nie wykazuje znamion ubóstwa zagrażającego egzystencji i nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia, np. w układzie ratalnym. Z uwagi zaś na publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczone Prezes ZUS jest zobligowany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Interes społeczny jakim jest zapewnienie środków na wypłaty rent i emerytur będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa przemawia za odmową umorzenia mimo trudnej sytuacji w jakiej znajduje się wnioskujący. Nadto, jeżeli organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, może odmówić umorzenia należności.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się wnioskodawca, który pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. złożył skargę na ostateczną w toku instancji decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i częściowe umorzenie zadłużenia z tytułu składek za okres od 2001 – 2005 r. oraz za okres od [...] lutego 2009 r. do [...] listopada 2009 r. wraz z odsetkami od całości zadłużenia, ewentualnie o umorzenie odsetek i rozłożenie należności głównej na raty.

W uzasadnieniu wskazał, że decyzja narusza art. 28 u.s.u.s w związku z rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. Podstawowe znaczenie winna mieć bowiem sytuacja finansowa oraz osobista strony skarżącej. Z wynagrodzenia otrzymywanego przez skarżącego z tytułu zatrudnienia są dokonywane potrącenia w wysokości [...] zł, w związku z czym do wypłaty pozostaje mu [...] zł. Nadto, skarżący otrzymuje rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy (świadczenie otrzymywane od [...] września 2009 r.) w wysokości [...] zł. Małżonka skarżącego jest emerytowanym nauczycielem i jej miesięczne świadczenie emerytalne wynosi [...] zł. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje córka, obecnie studiująca w systemie dziennym na [...] w L.. Skarżący prowadził od 2001 r. działalność gospodarczą, która początkowo przynosiła zyski, jednak trudna w obecnej chwili sytuacja (głównie zdrowotna) doprowadziła do nierentowności prowadzonej działalności, co skutkuje aktualnymi zadłużeniami. Koszty utrzymania córki na studiach dziennych są znaczne. Odległość uczelni - [...] km wyklucza prowadzenie jednego gospodarstwa domowego. Na koszt utrzymania córki składa się opłata akademika w kwocie [...] zł, opłaty związane z niezbędnym utrzymaniem w L. ok. [...] zł, konieczność zakupu pomocy naukowych, co oznacza, że średni koszt jej minimalnego utrzymania wynosi ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący ponosi również niezbędne koszty związane z utrzymaniem własnym oraz żony w wysokości : [...] zł czynsz za mieszkanie, [...] zł światło, [...] zł woda, [...] zł miesięcznie spłata zadłużenia w układzie ratalnym. Sytuację skarżącego komplikuje również zły stan jego zdrowia. Cierpi on bowiem na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, przewlekłą niewydolność oddechową, cukrzycę typ II, jak również przebył rozległy zawał serca. Nadto, w styczniu 2009 r. przebył śpiączkę hiperkapiczną. Zły stan zdrowia skarżącego wpływa z kolei na jego finanse, ponieważ wiąże się to ze znacznym wzrostem kosztów związanych z leczeniem. Przeciętnie na leki skarżący wydaje [...] zł. miesięcznie - kupując tylko te które są niezbędne. Wskazana kwota nie obejmuje dodatkowych obciążeń związanych z leczeniem, takich jak wizyty u lekarzy, badania oraz inne koszty. Pogarszający się stan zdrowia skarżącego zmusił jego małżonkę do zaciągnięcia pożyczek, celem dalszego leczenia męża oraz zaspokojenia potrzeb bytowych rodziny. Stan zdrowia skarżącego spowodował również zawieszenie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Tym samym, niemożliwa jest spłata powstałego w ZUS zadłużenia. Organ nie wziął pod uwagę realnej sytuacji skarżącego oraz jego rodziny, jego stanu zdrowia i możliwości zarobkowych, przez co naruszył przepisy u.s.u.s. W niniejszej sprawie, skarżący znajduje się w sytuacji, która pozbawia go zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, została więc spełniona przesłanka o której mowa w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2007 r. Twierdzenia organu wskazują, że sprawa skarżącego została potraktowana bez niezbędnej wnikliwości, a wnioski są schematyczne i nie pokrywają się ze stanem faktycznym. Potwierdza to choćby orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2009 r. o częściowej niezdolności do pracy, jak również opinie lekarzy. Obecnie żona skarżącego posiada zadłużenie w wysokości [...] zł, natomiast sam skarżący w kwocie [...] zł. Skarżący wnosi o umorzenie zadłużenia, gdyż składki za okres od 2001 do 2005 r. zostały opłacone, a wyliczenia ZUS są błędne. Skarżący nie jest jednak w stanie udowodnić powyższego faktu, ponieważ dowody wpłat zostały przez niego wyrzucone, pod wpływem błędnego przeświadczenia, że należy je przechowywać przez okres jedynie 5 lat. Skarżący ma zaś świadomość, że przy obecnym jego stanie zdrowia i dochodach, całkowita spłata zadłużenia jest nierealna. Obecna sytuacja finansowa skarżącego jest natomiast wynikiem sytuacji losowych, na które nie miał on bezpośredniego wpływu.

W konkluzji uzasadnienia swojej skargi podniósł, że organ nie badając wnikliwie zaistniałej sytuacji oraz traktując ją pobieżnie i schematycznie dopuścił się naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, czego dowodem jest uzasadnienie decyzji. Do skargi W.J. dołączył orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2009 r., karty informacyjne leczenia szpitalnego, opis konsultacji psychiatrycznej, dwie faktury potwierdzające zakup leków w aptece na kwoty [...] zł (z dnia [...] stycznia 2009 r.) i [...] zł (z dnia [...] lutego 2009 r.), oraz wydruki listy płac z miesiąca listopada oraz grudnia 2009 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Organ podniósł, że w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zostały przeanalizowane wszystkie przesłanki z art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że skarżący jest osobą będącą w stanie uregulować zadłużenie z tytułu zaległych składek. W sprawie nie doszło również do przekroczenia granicy uznania administracyjnego. Skarżący posiada bowiem stały dochód, jego żona pobiera emeryturę, nadto ma nieruchomość w postaci mieszkania własnościowego. Prowadzona zaś obecnie przez komornika sądowego egzekucja na rzecz innych wierzycieli jest skuteczna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przedmiotem oceny Sądu w toku niniejszego postępowania jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skarga na wskazaną decyzję analizowana stosowanie do wskazanych wyżej kryteriów kontroli decyzji administracyjnych nie zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż podstawą materialnoprawną jej wydania są przepisy art. 28 u.s.u.s., które zawierają dwie grupy przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Na mocy zaś art. 32 u.s.u.s do składek min. na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie min. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Już w tym miejscu zaznaczyć należy, że ocena zaistnienia przesłanek zawartych w ar. 28 u.s.u.s. dokonywana jest według stanu z chwili rozstrzygania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30.11.2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2365/06, opubl. Lex nr 328919; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18.05.2006, sygn. akt III SA/Wa 598/06, opubl. Lex nr 257169).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności zostały wskazane w ust. 3 art. 28, a wyliczenie to ma charakter wyczerpujący, co oznacza, że tylko zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie okoliczności pozwala na uznanie, iż w stosunku do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność warunkująca umorzenie należności w oparciu o ten przepis. Pogląd, iż art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność znajduje poparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2426/06, opubl. Lex nr 238891). Należy jednak podkreślić, iż zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek stwarza dopiero potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Konstrukcja art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparta jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w tym zakresie przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości. Z całą stanowczością należy jednak podkreślić, że rozważenie możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (zdrowotne) w ramach uznania administracyjnego następuje dopiero wówczas, gdy zostanie ustalone, że w odniesieniu do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 30 listopada 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 3071/06, opubl. Lex 307007) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia. Ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości. Również w wyroku z dnia 12 lipca 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 1094/06, opubl. Lex 258493) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, iż przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika bowiem, że w chwili orzekania przez organy administracji skarżący osiągał dochód z tytułu zatrudnienia w kwocie [...] zł brutto, jego małżonka pobierała zaś emeryturę w kwocie [...] zł brutto. Skarżący wraz z małżonką posiada również mieszkanie własnościowe o pow. [...] m kwadratowych, dla którego urządzona jest księga wieczysta. W stosunku do skarżącego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne. W świetle powyższych okoliczności w ocenie Sądu bezsprzecznie ustalone zostało, iż na dzień wydawania zaskarżonej decyzji nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

W toku postępowania administracyjnego organy rozważyły również możliwość umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z § 3 powołanego rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Orzekając w oparciu o powołane wyżej przepisy organ ma obowiązek szczególnie wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i jego rzetelnej oceny, bowiem również w tym przypadku decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności z tytułu składek, nawet wówczas, gdy ustalone zostanie stwierdzenie istnienia okoliczności wskazanych w powołanym wyżej przepisie. W żadnym razie bowiem ustalenie takie nie obliguje organu do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek. W orzecznictwie podkreśla się, iż uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2427/06, opubl. Lex 328895).

Niemniej jednak uznaniowy charakter decyzji zobowiązuje organ nie tylko, jak wskazano wyżej, do szczególnie wnikliwej oceny stanu sprawy, ale również uzasadnienia swojego stanowiska w sposób kompleksowy, co umożliwi Sądowi ocenę czy w danym przypadku nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Sąd administracyjny ocenia zaś, czy w prawidłowy sposób zostało przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne i czy dokonał on wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Należy wskazać, iż zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia należności spoczywa na zobowiązanym. Nie zwalnia to jednak organu administracji od obowiązku wyjaśnienia zasadności złożonego wniosku wówczas, gdy strona sama nie przedłożyła dostatecznych dowodów potwierdzających jej trudną sytuację materialną. W orzecznictwie przyjmuje się, że przerzucenie ciężaru dowodu w tym zakresie na stronę zobowiązaną nie zwalnia organu z obowiązku określonego w art. 7 k.p.a., który to obowiązek będzie wypełniony wówczas, gdy strona zostanie wezwana do wskazania dodatkowych dowodów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2070/06, opubl. Lex 328921).

Należy także zauważyć, że obowiązek poszukiwania dowodów, czyli dowodzenia, w szczególności w przypadku decyzji wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne ciąży nie tylko na organie administracji : obarcza on także stronę, która zresztą z reguły, w swym dobrze rozumianym interesie, w postępowaniu administracyjnym przed organem, powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Strona jest bowiem równorzędnym partnerem organu w zakresie prawa do inicjowania dowodów. Prawo to wynika z art. 78 k.p.a. i w ogóle z zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz z zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. wynika wprawdzie, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego ciąży na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Nie znaczy to jednak, że strona jest zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza, iż nie udowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, organy podjęły wystarczające działania mające na celu ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego skarżącego, który to został wezwany do złożenia wszelkich dowodów dokumentujących jego sytuację (k. [...][...]akt administracyjnych). W wezwaniu tym organ wyraźnie wskazał min. na możliwość uzupełnienia wniosku skarżącego o dokumenty potwierdzające wydatki związane z leczeniem, czego jednak wnioskujący w toku postępowania administracyjnego nie uczynił. Organy obu instancji, zgodnie z art. 10 k.p.a. kilkakrotnie umożliwiły również skarżącemu czynny udział w postępowaniu oraz wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów (dowód - k. [...][...][...][...] akt administracyjnych). Skarżący zaś zapoznając się z aktami sprawy w dniu [...] sierpnia 2009 r. oświadczył, że nie ma nic do dodania w sprawie ponad to, co w nich się znajduje ( dowód - k. [...] akt administracyjnych). Również jego wniosek z dnia [...] września 2009 r. o ponowne rozpoznanie sprawy jest bardzo lakoniczny i ogranicza się w zasadzie do wskazania faktu osiągania przez niego niskich zarobków, co uniemożliwia jego zdaniem spłatę zadłużenia wobec ZUS.

W ocenie Sądu, skarżący w toku postępowania administracyjnego wykazał zbyt małą aktywność w przedstawieniu i odpowiednim udokumentowaniu swojej sytuacji w jakiej się rzeczywiście znajduje. Ograniczył się bowiem wówczas do wskazania swoich problemów finansowych związanych z istniejącymi zadłużeniami jakie posiada nie tylko w stosunku do ZUS, ale też do innych wierzycieli. Wskazał wprawdzie również na swoje przewlekłe choroby, ale nie wykazał, że powodują one jakiekolwiek ograniczenie do wykonywania pracy zarobkowej w wykonywanym przez niego zawodzie lektora bądź tłumacza przysięgłego języka angielskiego, czy też prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie biura tłumaczeń. Przy złożeniu swojego wniosku z dnia [...] września 2009 r. o ponowne rozpoznanie sprawy, skarżący nawet nie wspomniał, że w dniu [...] września 2009 r. lekarz orzecznik ZUS ma przeprowadzić badanie w przedmiocie jego ewentualnej niezdolności do pracy. Do zakończenia postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ nie przedstawił także żadnych dowodów w postaci rachunków potwierdzających dokonywanie zakupu leków czy ponoszenia innych wydatków związanych z leczeniem. Nie przedstawił szczegółowo, ani w ogóle nie udokumentował wydatków ponoszonych w związku z nauką jego córki na studiach dziennych w L.. Dopiero na etapie skargi, czyli już po zakończeniu przez organ postępowania administracyjnego przedstawił szerszą argumentację swojego wniosku załączając również dodatkowe dowody, które mogłyby mieć ewentualne znaczenie, ale co należy podkreślić, przy wydaniu rozstrzygnięcia w jego sprawie przez organ, a nie przez Sąd.

Sąd administracyjny, co wskazano już wyżej, bada bowiem jedynie zgodność z prawem wydanej przez organ decyzji, nie może więc umorzyć ani w całości ani nawet w części, czy ewentualnie rozłożyć na raty, zaległości z tytułu składek. Należności te są bowiem wierzytelnością organu i to do jego kompetencji należy ewentualne ich umorzenie czy rozłożenie na raty. Sąd zaś nie może orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja skarżącego, złożona dopiero w postępowaniu sądowym, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogłaby spowodować umorzenia przez Sąd należności składkowych. W tym miejscu należy również wyjaśnić, czego zdaje się także nie rozumie skarżący, że Sąd nie oceniał w niniejszym postępowaniu prawidłowości naliczonych przez organ kwot zaległych należności z tytułu składek. Te zaś bowiem kwestie skarżący powinien wyjaśnić podczas toczącego się postępowania przed organem administracji. Na marginesie należy zauważyć, że skarżący w toku postępowania administracyjnego nie kwestionował wskazanych przez organ przedmiotowych kwot. Na obecnym etapie postępowania Sąd nie może natomiast dokonywać oceny prawidłowości naliczenia kwot składek, których umorzenia domaga się skarżący. Wszczęte postępowanie może dotyczyć tylko tej ostatniej kwestii, zaś ewentualne wątpliwości w kwestii prawidłowości naliczenia egzekwowanych kwot winien skarżący wyjaśnić w ZUS.

Oceniając sprawę w kontekście zebranego w sprawie w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego stwierdzić należy, że decyzja organu jest prawidłowa. W ocenie Sądu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie uznał, iż niniejszej sprawie w toku ww. postępowania, skarżący nie wykazał, że spełnia warunki do umorzenia zaległych składek. Dokonując tej oceny, organ uwzględnił bowiem całość zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, mając na uwadze sytuację zobowiązanego oraz jego rodziny, czemu w dostateczny sposób dał również wyraz w uzasadnieniu swojej decyzji. Ustalenia organu mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu nie ma podstaw do stwierdzenia, iż organ przekroczył granice uznania administracyjnego. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż uznaniowość musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego, jak też zachowywać proporcje między interesem społecznym, a słusznym interesem strony. W niniejszej sprawie organy nie przekroczyły tych granic.

Istotne jest również, iż podstawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek, zobowiązania te są bowiem uprzywilejowane i podlegają – co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi natomiast wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także fakt, że zasadą jest uiszczanie składek, a ich umorzenie może nastąpić wyjątkowych sytuacjach oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie, jak trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji, organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Wskazać również należy, że opłacanie składek korzystne jest także dla samego zobowiązanego, ponieważ mają one wpływ na wysokość otrzymywanych świadczeń.

Na marginesie jedynie należy wskazać, iż skarżący może wystąpić do organu o zawarcie układu ratalnego, tak aby w dowolny dla siebie sposób spłacić ciążące na nim zobowiązania, nadto wskazać trzeba, iż w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej skarżącego lub jego stanu zdrowia może on wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ponownym wnioskiem o umorzenie należności. Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Nadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. sygn. akt III SA 398-399/99 – zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo ta zaległość istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie u.s.u.s.

Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.