Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1702/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Finanse publiczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1, art. 13f
journal: Dz.U. 2007 nr 19 poz 115
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity
article: art. 33 pkt 4, art. 34 § 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 195, art. 207, art. 366 § 1, art. 369, art. 370
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant Marta Zawadzka po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 1 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Sz 262/11 w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od M. S. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z 1 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 262/11, po rozpatrzeniu skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2011 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 2010 r.

Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawiał się następująco.

M. S. w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], podniósł zarzut błędu co do osoby zobowiązanego, na podstawie art. 33 pkt 4 ustawy prawo o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., zwanej dalej: u.p.e.a.).

Postanowieniem w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów z [...] maja 2010 r. Prezydent Miasta S. nie uwzględnił racji zobowiązanego.

Z akt sprawy wynika, że zgodnie z tytułem wykonawczym, na podstawie którego prowadzone jest przeciwko skarżącemu postępowanie egzekucyjne oraz zgodnie z upomnieniem, poprzedzającym wszczęcie tego postępowania, przedmiotem egzekucji jest należność pieniężna w kwocie 400 zł z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacony postój w strefie płatnego parkowania samochodu osobowego marki Ford nr rej. [...], którego skarżący jest jednym z dwóch współwłaścicieli, w okresie od [...] września 2007 r. do [...] listopada 2007 r. Podstawę prawną egzekwowanego obowiązku stanowią przepisy ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm., zwanej dalej: u.d.p.) oraz uchwały Rady Miasta S.: nr [...] z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...] z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...] z dnia [...] listopada 2007 r. oraz nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011 r. utrzymało w mocy ww. postanowienie wierzyciela.

Sąd I instancji podniósł, że w treści pisma wniesionego do organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. – skarżący wskazał osobę korzystającą z pojazdu, tj. swego syna K. S. - wobec czego zgłoszony zarzut sprowadzał się do błędu, co do osoby zobowiązanego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał też, że obowiązek uiszczenia opłaty za parkowanie pojazdu samochodowego w strefie płatnego parkowania jest obowiązkiem wynikającym z mocy samego prawa, tj. z ustawy o drogach publicznych (art. 13 u.d.p.) i winien być wykonany niezwłocznie po wystąpieniu określonego stanu faktycznego – po zaparkowaniu w strefie płatnego parkowania. Zatem dla realizacji obowiązku uiszczenia opłaty parkingowej nie jest konieczna jego konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego, np. decyzji. Sąd stwierdził, że również w sytuacji powstania obowiązku poniesienia opłaty dodatkowej wydanie takiego aktu nie jest wymagane, zaś sporządzenie przez inspektorów SPP zawiadomienia o nieopłaconym postoju w strefie płatnego parkowania, jak to miało miejsce w ośmiu przypadkach wskazanych w upomnieniu z dnia [...] czerwca 2009 r., stanowi dla korzystającego z drogi wystarczającą informację o obowiązku uregulowania takiej opłaty. Sąd podniósł, że ustawa o drogach publicznych nie definiuje bliżej podmiotu zobowiązanego do ponoszenia tych opłat, czyli nie określa, kogo uważa za korzystającego z drogi publicznej lub za jej użytkownika. Z istoty wskazanych opłat wynika jednak, że związane są one z korzystaniem w obrębie drogi z miejsca postoju pojazdu samochodowego (nie tylko wyodrębnionego w tym celu w pasie drogowym). Obowiązek ich ponoszenia jest związany z poruszaniem się pojazdu w strefie płatnego parkowania, przy czym jego realizacja następuje poprzez wykupienie biletu opłaty jednorazowej, opłaty abonamentowej lub zryczałtowanej. Wykonanie tego obowiązku następuje zaś poprzez umieszczenie biletów wewnątrz pojazdu, w miejscu widocznym dla inspektorów reprezentujących zarządcę drogi. W ocenie Sądu, bez znaczenia jest przez kogo ten obowiązek został wykonany oraz kim była osoba kierująca pojazdem samochodowym, pozostawionym w strefie płatnego parkowania.

Sąd I instancji wysnuł wniosek, że ustawa o drogach publicznych właściciela pojazdu samochodowego traktuje jako korzystającego z drogi publicznej, po której pojazd ten się porusza i to niezależnie od tego czy korzysta on z tej drogi osobiście czy przez inne osoby, którym okazjonalnie oddał pojazd w fizyczne władanie. O ile zatem dla wylegitymowania się właściciela pojazdu samochodowego z obowiązku wnoszenia opłat parkingowych w strefie płatnego parkowania nie jest istotnym, kto w konkretnym przypadku fizycznie władał tym pojazdem, o tyle w przypadku braku takiej legitymacji (umieszczonych za przednią szybą samochodu biletów lub naklejek), wskazującym na brak uiszczenia opłaty parkingowej w tejże strefie, istotnym jest ustalenie osoby korzystającej w konkretnym przypadku z drogi publicznej, bowiem na niej spoczywa ciężar poniesienia opłaty dodatkowej, o jakiej stanowi art. 13f ust. 1 u.d.p. Skoro zatem korzystającym z pojazdu samochodowego, a tym samym z drogi publicznej, jest z reguły jego właściciel (współwłaściciel), to zdaniem Sądu oczywistym jest, że w razie stwierdzenia braku wniesienia opłaty parkingowej zarządca drogi – podmiot uprawniony do poboru tych opłat - upatruje zobowiązanego do uiszczenia opłaty dodatkowej z mocy samego prawa właśnie we właścicielu pojazdu. Na nim spoczywa – ewentualnie – obowiązek wykazania, że wyzbył się władztwa fizycznego nad pojazdem na rzecz innej osoby wskutek własnego oświadczenia woli, bądź wbrew własnej woli.

W ocenie WSA, w rozpoznawanej sprawie spór sprowadzał się do oceny zasadności skierowania przez wierzyciela do M. S. egzekucji obowiązku pieniężnego z tytułu opłat dodatkowych za nieopłacone postoje samochodu osobowego marki "Ford" w strefie płatnego parkowania. Sąd stwierdził, że o ile zasadnie wierzyciel upatruje w M. S. – jako współwłaścicielu samochodu - osobę, na której z mocy prawa ciąży obowiązek uiszczenia opłat, o tyle bezzasadnie przyjmuje, że wyłącznie on jest zobowiązanym z mocy prawa do ich uiszczenia, bowiem własność pojazdu przysługuje niepodzielnie także innej osobie.

Na podstawie akt sprawy ustalono, że samochód - z którym związane są egzekwowane od skarżącego opłaty dodatkowe za parkowanie w strefie płatnej - stanowi współwłasność dwóch osób: skarżącego oraz jego syna K. S. Wskazując na regulacje zawarte w Kodeksie cywilnym, Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z treścią art. 207 tej ustawy pożytki i inne przychodu z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom stosownie do wielkości ich udziałów, co do których domniemywa się, że są równe. Zatem również w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane ze wspólną rzeczą. Opłata dodatkowa, o której pobieraniu stanowi art. 13f ust. 1 u.d.p. stanowi tego rodzaju ciężar publicznoprawny. Sąd I instancji stwierdził zatem, że skoro wobec nieustalenia innego użytkownika samochodu korzystającego z drogi publicznej bez uiszczenia opłaty parkingowej w strefie płatnego parkowania, obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej obciąża właściciela pojazdu samochodowego, to oczywistym jest, że w przypadku, gdy własność tego pojazdu przysługuje niepodzielnie kilku osobom, wszystkie te osoby są zobowiązane ponosić ciężar uiszczenia opłaty stosownie do wielkości ich udziałów. W związku z powyższym, stanowisko wierzyciela, według którego skarżący jako współwłaściciel pojazdu jest osobą wyłącznie zobowiązaną do ponoszenia ciężaru w postaci opłat dodatkowych pozostaje w oczywistej sprzeczności z bezwzględnie obowiązującą regulacją prawa rzeczowego (art. 207 Kodeksu cywilnego). Wobec tego zgłoszony przez skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym zarzut błędu, co do osoby zobowiązanego, Sąd I instancji uznał za zasługujący na uwzględnienie, a tym samym zasadny był również postawiony w skardze zarzut naruszenia art. 33 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W skardze kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. zaskarżyło w całości powyższy wyrok, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi w trybie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej: p.p.s.a.) oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 207 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., zwanej dalej: k.c.) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis ten, jako bezwzględnie obowiązujący stanowi podstawę do skierowania egzekucji opłat dodatkowych z tytułu parkowania w strefie płatnego parkowania do wszystkich współwłaścicieli pojazdu, którzy odpowiadają za egzekwowany obowiązek odpowiednio do wysokości udziałów;

b) art. 370 w zw. z art. 366 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, iż wierzyciel uprawniony był dochodzić wykonania zobowiązania od jednego ze współwłaścicieli pojazdu, zaś wybór konkretnego zobowiązanego poprzez wystawienie upomnienia skutkować musiał prowadzeniem dalszego postępowania egzekucyjnego przeciwko niemu, chyba że ten współwłaściciel pojazdu skutecznie wykazałby, iż nie jest zobowiązany z tytułu powstałej wierzytelności.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że przepis art. 207 Kodeksu cywilnego ma charakter dyspozytywny, co oznacza, że wyrażona w nim reguła podziału wydatków i ciężarów związanych z rzeczą wspólną ma zastosowanie - o ile współwłaściciele nie postanowili inaczej. Mogą oni bowiem między sobą dowolnie określić rozkład ciężarów i wydatków oraz przypadające poszczególnym współwłaścicielom części pożytków innych przychodów. Ponadto przepis ten reguluje wyłącznie stosunki pomiędzy współwłaścicielami, a nie pomiędzy współwłaścicielami a osobami trzecimi, np. Prezydentem Miasta S., będącym wierzycielem w tej sprawie. Zatem wobec osób trzecich za zobowiązania odpowiadają ci współwłaściciele, którzy je zaciągnęli, a jeśli zrobili to wspólnie, odpowiadają solidarnie, zgodnie z art. 370 k.c.

Organ w skardze kasacyjnej wskazał, że właściciel samochodu traktowany jest jako korzystający z drogi, a zatem zobowiązany na mocy art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Właściciela zatem obciąża także obowiązek ponoszenia opłaty dodatkowej za nieopłacony postój we wskazanej strefie. Organ twierdził, że instytucje prawa cywilnego powinny być rozumiane i interpretowane zgodnie z odpowiednimi przepisami, w szczególności podstawowymi i ogólnymi, zawartymi w Kodeksie cywilnym. Zgodnie zaś z art. 370 k.c., jeżeli kilka osób zaciągnęło zobowiązanie dotyczące ich wspólnego mienia, są one zobowiązane solidarnie, chyba że umówiono się inaczej. Przepis ten znajduje zastosowanie w przypadku zobowiązań współwłaścicieli jako dłużników względem osoby trzeciej (wierzyciela) i należy stosować go odpowiednio do zobowiązań powstałych z mocy prawa.

Przyjmując zatem solidarną odpowiedzialność współwłaścicieli za zobowiązania dotyczące ich wspólnego majątku, organ uznał, że dopuszczalne jest dochodzenie roszczenia tylko od jednego ze współwłaścicieli.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. S. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zasada rozpoznawania przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.) oznacza, że zaskarżony wyrok Sądu I instancji kontrolowany może być tylko i wyłącznie pod kątem ustalenia czy jest on wadliwy w zakresie objętym podstawami, na których skargę tę oparto (poza przypadkami nieważności postępowania, której w sprawie nie dopatrzono się).

Bezsporne jest, że do ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania (art. 13 ust. 1 ustawy o drogach publicznych) oraz opłat dodatkowych, o których mowa w art. 13f tej ustawy (za nieuiszczenie opłat "parkingowych") obowiązani są korzystający z dróg.

W rozpatrywanej skardze kasacyjnej nie jest też kwestionowane stanowisko Sądu I instancji, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że za "korzystających z dróg" - dla potrzeb ustalenia zobowiązanych do uiszczenia tych opłat - uznaje się właścicieli pojazdów samochodowych, chyba że wykażą oni, że faktycznie z drogi korzystała inna osoba. Autor skargi kasacyjnej nie podważa i tego, że obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej, określonej art. 13f ustawy o drogach publicznych, wynika z przepisu prawa materialnego, zatem zobowiązanie w tym przedmiocie powstaje z mocy prawa.

Z uwagi na brak zarzutu naruszenia przepisów postępowania wiążący w sprawie jest nadto stan faktyczny, przyjęty przez Sąd I instancji przy wyrokowaniu, zgodnie z którym skarżący i jego syn (K. S.) są współwłaścicielami samochodu osobowego, za nieopłacony postój którego, w strefie płatnego parkowania, powstał obowiązek zapłaty 400 zł opłaty dodatkowej.

Istota sporu – w świetle podstaw kasacyjnych – sprowadza się do tego, czy w sytuacji, gdy zobowiązanymi do uiszczenia opłaty dodatkowej, o której mowa w art. 13f ustawy o drogach publicznych są współwłaściciele pojazdu samochodowego egzekucja może być skutecznie skierowana do jednego z nich.

Rozważenie tej kwestii na tle sprawy w przedmiocie stanowiska wierzyciela - wyrażonego na podstawie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – wymaga uwagi, że z reguły zgłaszany w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zarzut błędu co do osoby zobowiązanego (art. 33 pkt 4 u.p.e.a.) nie może zmierzać do ustalenia osoby zobowiązanego. Najczęściej ocena zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego sprowadza się do zbadania czy nie zachodzi rozbieżność między treścią tytułu wykonawczego, a treścią orzeczenia będącego podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. Dotyczy zatem przede wszystkim kontroli formalnej tożsamości osoby, co do której prowadzi się egzekucję. Takie stanowisko jest oczywistą konsekwencją tego, że drogą zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym nie można podważać orzeczenia będącego podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. W rozpatrywanym przypadku jednakże, skoro zobowiązanie powstało z mocy prawa, zarzut w postępowaniu egzekucyjnym, co do osoby zobowiązanego, umożliwia kontrolę czy prawidłowo zobowiązanego (zobowiązanych) ustalono. Zajęcie odmiennego stanowiska skutkowałoby pozbawieniem prawa do obrony osoby, zobowiązanie której powstaje z mocy prawa, a zatem bez konieczności wydania decyzji, podlegającej kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej.

Ustalenie zobowiązanych z mocy prawa odróżnić należy jednak od możliwości skierowania egzekucji przeciwko jednemu z nich.

Skład orzekający uznał, że skoro w ustawie o drogach publicznych brak szczególnych regulacji dotyczących odpowiedzialności współwłaścicieli za zobowiązania powstałe z mocy tej ustawy - to uzasadnione jest sięgnięcie do unormowań zawartych w innych gałęziach prawa.

I tak, nie ulega wątpliwości, że zgodnie z art. 195 k.c własności tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kliku osobom (współwłasność). Według art. 370 k.c. jeżeli kilka osób zaciągnęło zobowiązanie dotyczące ich wspólnego mienia, są one zobowiązane solidarnie, chyba że umówiono się inaczej. Art. 369 k.c. stanowi zaś, że zobowiązanie jest solidarne, jeżeli to wynika z ustawy lub z czynności prawnej.

W teorii prawa podnosi się, że solidarność z ustawy powstaje zarówno gdy przepis wyraźnie stanowi, że odpowiedzialność jest solidarna jak i gdy solidarność – w braku odmiennego uregulowania odpowiedzialności - jest dorozumiana lub domniemana przez ustawę (v. A. Rzepecka – Gil "Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania – część ogólna"; LEX/el., 2011; komentarz do art. 369).

W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego odnośnie stosunków publicznoprawnych przyjąć należy, że zobowiązanie współwłaścicieli powstające z mocy prawa należy traktować tak jak zobowiązanie zaciągnięte przez wszystkich współwłaścicieli. A zatem – stosownie do treści art. 370 k.c. - jako zobowiązanie, za które współwłaściciele ponoszą odpowiedzialność solidarnie. Powyższe oznacza, że skarżący – jako jeden ze współwłaścicieli pojazdu samochodowego - nie jest zatem osobą wyłącznie zobowiązaną do uiszczenia opłaty dodatkowej, o której mowa w art. 13 f ustawy o drogach publicznych.

Na etapie postępowania egzekucyjnego istotne jednak jest to, że wierzyciel ma określoną art. 366 § 1 k.c. możliwość wyboru dłużnika - spośród solidarnie zobowiązanych - w stosunku do którego prowadzona będzie egzekucja (por. motywy z uzasadnienia uchwały 7 sędziów NSA z dnia 9 marca 2009 r. I FPS 4/08).

Odmienny pogląd – wbrew wywodom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - nie znajduje oparcia w treści regulacji art. 207 k.c.

Przepis ten istotnie dotyczy stosunków wewnętrznych między współwłaścicielami, nie reguluje zaś odpowiedzialności współwłaścicieli wobec osób trzecich i nie podważa możliwości wyboru dłużnika w stosunku, do którego może być prowadzona egzekucja.

Z tych względów podstawy skargi kasacyjnej uznać należało za usprawiedliwione.

Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie ma naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynika sprawy, a stan faktyczny, przyjęty w zaskarżonym wyroku, jest niesporny, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zachodzą przesłanki do rozpoznania skargi.

W świetle przedstawionych rozważań brak było podstaw do uwzględnienia skargi na postanowienie zawierające stanowisko wierzyciela (art. 34 § 1 u.p.e.a.) wobec zarzutu co do osoby zobowiązanego (z art. 33 pkt 4 u.p.e.a.). Skarga podlegała zatem oddaleniu.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art.art. 188 i 151 oraz i 203 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.