Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 1850/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2018-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 8 par.1, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzenie niejawnym w dniu 31 stycznia 2018 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] października 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od VI 2003 r. do IX 2003 r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2017 r Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił E. R. (dalej powoływana jako Skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, a także Fundusz Pracy za okres: czerwiec – wrzesień 2003 r. w wysokości łącznej 6.131,63 zł.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując że jej stan majątkowy, rodzinny i zdrowotny nie pozwala na opłacenie zaległych składek, gdyż pociągnęłoby to dla niej ciężkie skutki. Podkreśliła, że nie ma stałego zatrudnienia, utrzymuje się wyłącznie z prac dorywczych, jest osobą schorowaną i sprawuje opiekę nad chorą matką. Skarżąca wskazała, że Sąd Rejonowy w B. VIII Wydział Gospodarczy postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. [...] oddalił wniosek Skarżącej w przedmiocie jej upadłości, wskazując w uzasadnieniu, że dłużniczka jest osobą niewypłacalną.

W trakcie postępowania odwoławczego, Skarżąca dołączyła do akt zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z [...] kwietnia 2017 r. o zakończeniu egzekucji administracyjnej z uwagi na jej bezskuteczność.

Decyzją z dnia [...] października 2017 r., Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazując na treść art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 963 ze zm., dalej powoływana jako u.s.u.s.), stwierdził, że względem Skarżącej nie mają zastosowania okoliczności opisane w art. 28 ust. 3 pkt 1, 4 i 4b u.s.u.s. Podkreślił, że Skarżąca jako okoliczność jej niewypłacalności, powołała się na postanowienie Sądu Rejonowego w B. VIII Wydział Gospodarczy z dnia [...] stycznia 2017r. (sygn. akt [...]) oddający jej wniosek w przedmiocie ogłoszenia upadłości, jednakże nie potwierdziła tego faktu odpowiednią dokumentacją, zatem argument ten, zdaniem organu, nie został udowodniony. Tym samym, przesłanka z art. 28 ust.3 pkt. 2 u.s.u.s. nie została spełniona. Organ wskazał również, że wprawdzie egzekucja należności względem Skarżącej została umorzona przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., to jednakże zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285, Zakład posiada swobodę oceny dowodów i nie jest zobowiązany umorzyć należności z tytułu składek nawet w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Tym samym, względem Skarżącej nie zachodzą pozostałe przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazujące na niewypłacalność Skarżącej.

Organ podkreślił, że Skarżąca w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie przedstawiła żadnych dokumentów, które potwierdziłyby sytuację przewidzianą w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej powoływane jako rozporządzenie wykonawcze). Zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a. zadaniem Zakładu jest podjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Wykonanie tego obowiązku nie jest jednak możliwe bez współudziału strony postępowania, która powinna odpowiedzieć na wezwanie organu i złożyć wyjaśnienia, jeżeli jest to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Oznacza to, że jeśli strona nie udokumentuje w sposób wiarygodny okoliczności, na którą się powołuje, organ może wyciągnąć wobec niej negatywne konsekwencje. Wyczerpujące przedłożenie pełnego materiału dowodowego, które umożliwiłoby zestawienie osiąganych przez Skarżącą dochodów z koniecznymi do poniesienia przez Skarżącą comiesięcznymi wydatkami, leżało w interesie Skarżącej.

Organ wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Skarżąca aktywnie poszukuje zatrudnienia, ale efektem są jedynie prace dorywcze z niewielkim dochodem pozwalającym na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Pomimo stwierdzenia trudnej sytuacji finansowej Skarżąca nie wskazała, że zmuszona jest do korzystania z pomocy opieki społecznej. Brak jest również dokumentów potwierdzających, że Skarżąca jest niezdolna do pracy ani konieczności sprawowania opieki nad schorowaną matką.

Na powyższą decyzję Skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając naruszenie:

- art. 28 ust. 3 pkt 5 u.su.s. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż Skarżąca nie spełniła ustawowej przesłanki całkowitej nieściągalności do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na przyjęcie, że Skarżąca wypełniła warunki obligujące do umorzenia ww. składek;

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 wykonawczego poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że w przypadku gdy zachodzi całkowita nieściągalność Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego dłużnik nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny;

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że w przypadku Skarżącej nie zachodzi sytuacja, że spłata należności z tytułu składek pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla Skarżącej i jej rodziny, podczas gdy Skarżąca przedstawiła obszerną argumentację świadczącą o bardzo trudnej sytuacji rodzinnej i majątkowej;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie rzetelnej oceny przedstawionych dowodów, co spowodowało, że mimo przedłożenia zawiadomienia o zakończeniu egzekucji w stosunku do Skarżącej, Organ stwierdził, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.;

- art. 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności poprzez niewyjaśnienie wpływu stwierdzenia bezskuteczności egzekucji na postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu składek.

Wskazując na powyższe, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją wydanie decyzji organu I instancji i umorzenie należności z tytułu składek na rzecz FUS, FUZ oraz FP, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1066.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a." - tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Spór w sprawie dotyczy prawidłowości wydanej w sprawie decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy, zainicjowanej wnioskiem Skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Ustawa ta w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o ww. przepis określone zostały w związku z delegacją, wynikającą z art. 28 ust. 3b ww. ustawy, w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Należy jednak pamiętać, że powyższe rozporządzenie adresowane jest wyłącznie do ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek na własne ubezpieczenie społeczne, zatem obejmuje jedynie osoby fizyczne, które podlegają ubezpieczeniu społecznemu i zobowiązane są do opłacania składek tzw. "sam za siebie" (§ 2 pkt 3 ww. rozporządzenia).

Treść przywołanych przepisów wyznacza zatem niejako dwie fazy postępowania administracyjnego. W pierwszej, organ obowiązany jest dokonać ustalenia czy zachodzi przynajmniej jedna z wymienionych przesłanek występowania całkowitej nieściągalności należności wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bądź okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, co wymaga zgromadzenia niezbędnego dla tych ustaleń materiału dowodowego oraz przeprowadzenia jego właściwej oceny. Organ zobligowany jest również wskazać, jak (zwłaszcza w kontekście istniejącego stanu faktycznego) należy postrzegać rozumienie przesłanek "całkowitej nieściągalności należności". W tym zakresie granice obowiązków organu wyznaczają normy prawne zawarte w art. 7 k.p.a. (dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego), art. 77 § 1 k.p.a (zgromadzenie i wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego), czy też art. 80 k.p.a (dokonanie oceny na podstawie całego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona). Rzecz jasna w interesie strony inicjującej postępowanie podatkowe w sprawie regulowanej art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., winno być wskazanie okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania, jednakże braki argumentacyjne wniosku o zastosowanie ulgi lub ograniczenie się przez stronę tylko do pewnych okoliczności (jej zdaniem wystarczających) nie zwalnia organu z obowiązków wymienionych w art. 7 czy też 77 § 1 k.p.a tj. samodzielnego dokonania wszechstronnych ustaleń faktycznych i ich oceny.

W przypadku natomiast ustalenia, że spełniona została jedna z przesłanek całkowitej nieściągalności bądź zaistniały okoliczności opisane w rozporządzeniu wykonawczym, postępowanie administracyjne wkracza w kolejną fazę, w której organ dokonuje wyboru opcji decyzyjnej: zastosuje ulgę albo odmówi jej udzielenia. Przepisy u.s.u.s. nie określają przy tym kryteriów wyboru rozwiązania decyzyjnego, w przypadku ziszczenia się którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Użyte w tym przepisie określenie "może" oznacza, że to organ samodzielnie dokonuje wyboru alternatywnego rozwiązania, co jednakowoż nie świadczy, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością. Organu administracyjnego nie może w tym zakresie zastąpić sąd administracyjny.

Warto w tym miejscu wskazać, że kwestia wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego i zakresu ich kontroli przez sądy administracyjne, była szeroko poruszana w dotychczasowym orzecznictwie sądowym. W najnowszym orzecznictwie NSA wskazuje się, że poza zakresem sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli administracji publicznej nie mogą pozostawać przypadki korzystania przez organy z przyznanej im kompetencji w sposób woluntarystyczny, zupełnie nieracjonalny lub sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi. Są zatem pewne granice uznania administracyjnego, w obrębie których może poruszać się organ podatkowy, podejmując decyzję w następstwie wystąpienia przesłanki "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", o których mowa w art. 67a § 1 o.p. Przekroczenie tych granic ma m.in. miejsce wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został: (-) z rażącym naruszeniem zasady sprawiedliwości; (-) wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych (bagatelnych) lub nieracjonalnych; (-) na podstawie fałszywych przesłanek (argumentów, które są nieprawdziwe). Wyłączenie z zakresu kontroli sądowoadministracyjnej decyzji uznaniowych obarczonych takimi wadami, stanowiłoby realne ograniczenie drogi sądowej, która umożliwiać ma przecież również podatnikom dochodzenie naruszonych w sposób oczywisty praw - art. 77 ust. 2 Konstytucji RP (wyrok z dnia 2 marca 2006 r. sygn. akt II FSK 2474/15, z dnia 24 sierpnia 2016 r., II FSK 2393/15, dostępne w CBOSA). Mimo, iż powyższe orzeczenia dotyczyły stosowania ulg w spłacie zaległości podatkowych, istota decyzji uznaniowych zarówno na gruncie prawa podatkowego jak i systemu ubezpieczeń społecznych jest zbliżona, dlatego tez powyższe poglądy mogą być odpowiednio stosowane również w postępowaniach dotyczących umarzania należności z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne czy też zdrowotne.

W ocenie Sądu, mając na uwadze powyższe rozważania i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, przyjąć należało, że zaskarżona decyzja narusza art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., bowiem organ ZUS nieprawidłowo dokonał interpretacji art. 28 ust. 3 u.s.u.s. a w konsekwencji nie dokonał poszerzonej i dogłębnej analizy sytuacji majątkowej i zdrowotnej Skarżącej.

Z treści zaskarżonej decyzji (s. 4 uzasadnienia) wynika, że organ uznał, że nie zachodzą względem Skarżącej przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. a w konsekwencji wydanie decyzji o umorzeniu należności na tej podstawie. Powyższe stwierdzenie, zdaniem Sądu, pozostaje w oczywistej sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w zakresie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. a także jest przedwczesne w aspekcie brzmienia art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s.

Skarżąca, na etapie postępowania odwoławczego dołączyła kserokopię zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] kwietnia 2017 r. o zakończeniu egzekucji, z którego to zawiadomienia wynika, że Skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów, z których można skutecznie prowadzić egzekucję, nie posiada żadnych ruchomości ani nieruchomości, nie ma również informacji o posiadanych rachunkach bankowych czy wierzytelnościach, z których można by skutecznie prowadzić egzekucję (k. 107 akt adm.). Niewątpliwie powyższy dokument stanowi potwierdzenie, że Skarżąca nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję, a skoro stwierdza to naczelnik urzędu skarbowego, zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

Wskazać również należy, że Skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako okoliczność uzasadniającą umorzenie należności, wskazała na postanowienie Sądu Rejonowego w B. VIII Wydział Gospodarczy z dnia [...] stycznia 2017 r. (sygn. akt [...]) oddający jej wniosek w przedmiocie ogłoszenia upadłości. Takie postanowienie niewątpliwie może stanowić przesłankę całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Jednakże organ, jedynie na tej podstawie, że Skarżąca nie przedłożyła odpisu tegoż postanowienia, uznał że powyższa okoliczność nie została przez Skarżącą udowodniona. Takie postępowanie organu, w świetle zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, jest nieprawidłowe. Nie budzi wątpliwości Sądu, że to wnioskodawca powinien wykazać, że względem niego zachodzi całkowita nieściągalność należności, jednakże powyższe nie zwalnia organu z obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. A zatem, skoro Skarżąca wskazała na przesłankę całkowitej nieściągalności należności w postaci orzeczenia sądu o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, to obowiązkiem organu było ustalenie, czy rzeczywiście takie orzeczenie zostało wydane. Dlatego też organ, posiadając wiedzę o wydanym postanowieniu, powinien był wystąpić do Skarżącej o nadesłanie odpisu tegoż postanowienia celem ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Bierność organu w tym zakresie stanowi niewątpliwie naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., bowiem to organ a nie strona postępowania, mają obowiązek zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie. Organ nie może wskazywać, że dana okoliczność nie została w sprawie udowodniona, tylko z tej przyczyny, że Skarżąca, nie będąc wzywana przez organ, nie przedłożyła dokumentów to potwierdzających, a mogących być w jej posiadaniu.

Podkreślić należy, że sam organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że to ZUS jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (...), zaś strona powinna odpowiedzieć na wezwanie organu i złożyć wyjaśnienia, jeżeli jest to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy (s. 5 uzasadnienia). Tymczasem w przedmiotowej sprawie, organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, mimo posiadania wiedzy o możliwości zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. nie wezwał Skarżącej do złożenia wyjaśnień czy okazania odpisu orzeczenia o odmowie ogłoszenia upadłości, wyciągając względem niej negatywne konsekwencje.

Nieprawidłowe ustalenia co do istnienia w sprawie całkowitej nieściągalności należności skutkowały tym, że organ w sposób nader ogólny i nieprecyzyjny, uzasadniał na jakiej podstawie odmawia Skarżącej umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Analiza treści zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ odmawia uznania poszczególnych okoliczności wskazywanych przez Skarżącą jako przesłanek umorzenia należności, wyłącznie z uwagi na nie przedłożenie przez Skarżącą odpowiednich dokumentów to potwierdzających. Taka sytuacja zachodzi zarówno w odniesieniu do sytuacji finansowej (brak dokumentów potwierdzających korzystanie z pomocy społecznej), zdrowotnej (brak dokumentów stwierdzających całkowitą lub trwałą niezdolność do pracy) czy rodzinnej (brak dokumentów które świadczyłyby o niezaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych) – s. 5 i 6 uzasadnienia decyzji. Powyższa argumentacja utwierdza Sąd w przekonaniu, że w istocie organ odwoławczy nie przeprowadził żadnego samodzielnego postępowania dowodowego, ograniczając się wyłącznie na treści złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tymczasem to na organach ciąży obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego i podjęcia wszelkich niezbędnych działań celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie. To organy, współdziałając ze Skarżącą, powinny zgromadzić wszelkie możliwe dowody, a następnie ocenić je w aspekcie występowania względem Skarżącej przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

Końcowo należy podkreślić, że nie można zgodzić się z organem, że w przedmiotowej sprawie Skarżąca była właściwie informowana o przysługujących jej uprawnieniach, w tym możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z akt sprawy wynika, że wniosek Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął do organu [...] lipca 2017 r., zaś już dwa dni później tj. [...] lipca 2017 r. organ wystosował do Skarżącej pismo z pouczeniem o treści art. 10 § 1 k.p.a. i możliwością zapoznania się z zebranym materiałem i wypowiedzenia się w przedmiocie zebranych dowodów. Powyższe wskazuje zatem, że de facto postępowanie przed organem odwoławczym trwało zaledwie dwa dni, bowiem wysyłając zawiadomienie o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym organ uznał, że tenże materiał jest kompletny i nie wymaga żadnego uzupełnienia. Dodatkowo zaskarżona decyzja została wydana dopiero [...] października 2017 r., a zatem ponad 3 miesiące po wyznaczeniu Skarżącej 7 dniowego terminu na zapoznanie się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Taki sposób prowadzenia postępowania administracyjnego z pewnością nie można uznać za budzący zaufanie od władzy publicznej, co dodatkowo stanowiło naruszenie art. 8 § 1 k.p.a.

Brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w niniejszej sprawie oraz pobieżna jego ocena przez pryzmat przesłanek warunkujących możliwość umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne narusza prawo w stopniu implikującym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Powyższe wskazuje na naruszenie przepisów art. 28 ust. 3 w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a, a także art. 107 § 3 k.p.a, który określa elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji.

W ponownym postępowaniu organ zobowiązany będzie do podjęcia decyzji uwzględniającej przedstawioną powyżej argumentację, w szczególności powinien ustalić, czy zachodzą względem Skarżącej przesłanki do uznania całkowitej nieściągalności należności oraz ocenić rzeczywistą sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną Skarżącej, w aspekcie możliwości wystąpienia zbyt ciężkich skutków dla Skarżącej lub jej rodziny.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)

w zw. z art. 119 pkt 2 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.