Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 276/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-08-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 14 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Protokolant asystent sędziego Marcin Olejniczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2012 roku sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uprawnienia do świadczenia pieniężnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił Z.B. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.).

W uzasadnieniu organ administracji stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza wysiedlenie rodziny strony w okresie okupacji z miejsca stałego zamieszkania do miejscowości K.. Nie potwierdza jednak wykonywania przez rodziców strony na wysiedleniu pracy przymusowej (z nakazu niemieckich władz okupacyjnych), której niepodjęcie groziło sankcjami karnymi (represjami).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z.B. podniósł, że niewskazanie, iż praca jego rodziców miała charakter przymusowy, wynikało z jego niewiedzy. Taki charakter ich pracy był dla niego oczywisty. Ciężka praca przyczyniła się do ich wczesnej śmierci. Jako świadków potwierdzających przymusowy charakter pracy wykonywanej przez rodziców w K. i P. Z.B. wskazał J.B.

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombinatów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].

W uzasadnieniu organ administracji stwierdził, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż w okresie okupacji zainteresowany wraz z rodziną zamieszkiwał w miejscowości K. Z.B. we wniosku o przyznanie świadczenia opisał swoje represje wskazując, iż jego ojciec we wrześniu 1939r. został aresztowany i wywieziony do K. skąd przybył, (jak wynika z zaświadczenia z Archiwum Państwowego w P. z dnia 7 października 2011r.) do P. w dniu 21 lutego 1940r. i został osiedlony w lokalu przy ul. M.. W powyższym zaświadczeniu wskazano również, iż matka zainteresowanego wraz z nim i jego rodzeństwem przeprowadziła się do P. w dniu 4 września 1940r. Wobec powyższego w ocenie organu trudno uznać, iż doszło do deportacji rodziców wnioskodawcy do pracy przymusowej. Trudno również przyjąć, iż matka zainteresowanego została deportowana z Ł. do P., gdzie od lutego 1940r. zamieszkiwał jej mąż. Wnioskodawca przedłożył także odpis zupełny aktu swojego urodzenia potwierdzający narodziny w miejscowości K. w dniu 2 grudnia 1943r. oraz analogiczny dokument dotyczący brata W. urodzonego w dniu 4 lutego 1941r. w tej samej miejscowości. Wszystkie dowody potwierdzają pobyt rodziny w K.. W wyżej wskazanym zaświadczeniu z Archiwum Państwowego w P. znajduje się również zapis, iż w dniu 22 marca 1941r. rodzina wnioskodawcy została "skierowana na osiedlenie do gminy S.". Miejscowość K. położona jest w gminie S.. Potwierdza to również zeznanie świadka J.B.. W protokole przesłuchania sporządzonym w dniu 29 grudnia 2011r. J. B. urodzony w dniu 2 czerwca 1928r. oświadczył, iż zna rodzinę B. od 1942r., tj. od chwili kiedy wprowadzili się do K.. W tym czasie świadek pracował przy wypasie bydła w tej miejscowości u Niemca J. S.. Państwo B. zamieszkiwali "u Pana U. w K. wynajmując 1 pomieszczenie". Świadek wskazał, że rodzice wnioskodawcy pracowali w gospodarstwach rolnych należących do Pana H. i Pana A. F.. Dodatkowo w niedzielę W. B. wykonywał usługi fryzjerskie na rzecz Niemców. Rodzina nie posiadała innych źródeł utrzymania. J. B. nie zna okoliczności zmiany miejsca zamieszkania państwa B. z K. na P. Świadkowi okoliczność pobytu w tej miejscowości jest znana, gdyż ojciec strony przyjeżdżał dwa razy w miesiącu z P. (odwiedzał znajomych w K.) i opowiadał o swojej pracy przy budowie umocnień w miejscowości L.. Ponadto także inni mieszkańcy K. pracowali przy budowie umocnień w tej miejscowości. A.B. (brat strony także ubiegający się o przyznanie świadczenia) potwierdził okoliczności dotyczące pobytu w P. (najpierw ojca, a potem matki, która dołączyła do niego we wrześniu 1940r.) i wysiedlenia rodziny do K. A.B. nie był jednak w stanie stwierdzić w jakich okolicznościach opuścili P. w marcu 1941r. Tym samym Kierownik Urzędu oparł się na informacjach zawartych w zaświadczeniu z Archiwum Państwowego w P. o skierowaniu rodziny do gminy S. w celu osiedlenia. Należy także wspomnieć, że zarówno świadek, jaki i obaj bracia B. potwierdzili, że rodzina mieszkała w K. w pomieszczeniu wynajętym od polskiej rodziny nazwiskiem U.. Latem 1944r. rodzina została skierowana do P., gdzie również zamieszkali u polskiej rodziny, a rodziców skierowano do pracy przy budowie umocnień. Podobne informacje podaje Z.B. w protokole przesłuchania wskazując dodatkowe źródło utrzymania rodziców: "mama szyła czasem Niemkom różne ubrania i za to po kryjomu dostawała od nich żywność". Wnioskodawca potwierdził też, że w czasie pracy rodziców on jak i reszta rodzeństwa pozostawali bez opieki. Strona nie potrafiła jednak wyjaśnić w jakich okolicznościach rodzina osiedliła się w K., a potem w P.. Co do ostatniego miejsca pobytu wnioskodawca stwierdził, że zmiana miejsca zamieszkania mogła mieć związek z działalnością partyzantki na tym terenie. Według strony ludność zamieszkałą w P. kierowano do budowy umocnień. Mieszkańcy stawiali się codziennie do pracy i otrzymywali wyżywienie: ziemniaki albo brukiew. Należy w tym miejscu zauważyć, iż okoliczności dotyczące pobytu rodziny w K. oraz w P. znane są wnioskodawcy tylko z powojennych opowiadań jego chrzestnego Pana L., który był kowalem w miejscowości K., sąsiadów chrzestnego oraz jego matki. Okoliczność budowy umocnień wojskowych w okolicach miejscowości P. potwierdza również J. B.. Należy jednak podkreślić, iż wbrew stwierdzeniom strony oraz A. B. praca ta miała dotyczyć jedynie ojca strony, o czym świadczy treść zeznania: "(...) ojciec A. i Z. przyjeżdżał z P. 1 – 2 razy w miesiącu do K. do znajomych i opowiadał, że obecnie pracuje na okopach w L. (...) Matka A. i Z. zajmowała się głównie wychowaniem dzieci (...)". Świadek nie ma także jakiekolwiek wiedzy odnośnie tego, w jakich okolicznościach rodzina strony została skierowana do P., gdzie tam zamieszkiwała i do kiedy tam przebywała.

Następnie organ administracji podniósł, że uprawnienie do świadczenia pieniężnego nie przysługuje z tytułu wysiedlenia, lecz wywiezienia do pracy przymusowej. Każda osoba (rodzina), która została wysiedlona w czasie okupacji, aby utrzymać się przy życiu najczęściej była zobowiązana do podjęcia pracy. Natomiast ustawą o świadczeniu pieniężnym zostały objęte jedynie te osoby, które zostały deportowane (wywiezione) w celu wykonywania pracy przymusowej. Należałoby więc przyjąć, iż osoby (rodziny), które były zobowiązane do podjęcia pracy przebywając na wysiedleniu (przede wszystkim w celu zapewnienia egzystencji sobie czy rodzinie) nie są objęte przepisami tej ustawy. Organ nie kwestionuje wysiedlenia rodziny strony w czasie okupacji. W ocenie organu brak jest natomiast podstaw do twierdzenia, iż strona przebywając na wysiedleniu z rodzicami podlegała represjom, o których mowa w art. 2 pkt 2 ustawy. Brak jest podstaw do twierdzenia, iż rodzina strony została wysiedlona w celu wykonywania pracy przymusowej. Brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających, iż matka wnioskodawcy została wysiedlona z Ł. Sam zainteresowany z racji swojego wieku również nie jest wstanie wskazać okoliczności, w jakich doszło do zmiany miejsca zamieszkania. W ocenie organu uprawniony jest wniosek, iż rodzina wnioskodawcy nie została wywieziona do pracy przymusowej ani osadzona w obozie pracy, innymi słowy deportowana w celu świadczenia pracy niewolniczej na rzecz okupanta niemieckiego. Represja w postaci wysiedlenia (przymusowej zmiany miejsca zamieszkania) ludności polskiej z ziem Rzeczypospolitej włączonych do III Rzeszy, nie stanowi represji, o której mowa w art. 2 pkt 2 wyżej przywołanej ustawy, to jest deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy.

W skardze na powyższą decyzję Z.B. podniósł, że dowody takie jak: zeznania jego i brata A. B., zaświadczenie z Archiwum Państwowego w P. jednoznacznie wskazują na kilkukrotne wysiedlenie i wykonywanie pracy przymusowej przez jego rodziców, tj. W. B. i Z. B. w latach 1940 – 1945. Taki charakter ich pracy potwierdzają również zeznania J. B..

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do uregulowania art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala.

Badając legalność zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w tak zakreślonych granicach sąd doszedł do wniosku, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winno jej uchyleniem.

Istotą sprawy jest rozstrzygnięcie, czy organ w świetle obowiązujących przepisów prawa, w szczególności art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistyczny Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) zasadnie odmówił skarżącemu Z. B. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej.

Zgodnej z treścią tego przepisu, represją w rozumieniu ustawy jest m.in. deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej w granicach Państwa Polskiego na okres co najmniej 6 miesięcy. Deportacja oznacza przymusowe wywiezienie, związane z odizolowaniem od dotychczasowego środowiska, wymuszonym zerwaniem dotychczasowych więzi, bez możliwości powrotu czy swobodnego przemieszczania się. Stan deportacji najczęściej wiązał się z życiem w otoczeniu wrogości, wyobcowania mentalnościowego, kulturowego i językowego. W czasie tym dochodziło do ogólnego pogorszenia warunków egzystencji w stosunku do życia w dotychczasowym miejscu zamieszkania. Osoba deportowana zwykle nie miała możliwości korzystania z rzeczy codziennego użytku, sprzętu, mebli, ubrań zgromadzonych w domu. Nie mogła utrzymywać więzi oraz pozytywnych relacji rodzinnych i sąsiedzkich. Była zmuszana do pracy niewolniczej, nie miała prawa wyboru rodzaju pracy. Między przymusowym, nagłym i zaskakującym dla osób poddanych tej formie represji wywiezieniem z dotychczasowego miejsca zamieszkania a pracą przymusową musiał istnieć ścisły związek.

W przypadku skarżącego spełnienie tych przesłanek dotyczy nie samego skarżącego, ale jego rodziców. Z.B. urodził się bowiem w grudniu 1943 roku w K..

Trafnie jednak wywodzi organ, że ten rodzaj represji, jakich doznawali rodzice skarżącego, zwłaszcza ojciec, aresztowanie, osadzanie w więzieniu, wywożeni do zakładów daleko od rodzinnych stron; późniejsze osiedlenie w P., choć niosły ze sobą ogromne cierpienia, wiązały się z rozłąką z najbliższymi, nie były tym rodzajem represji, który z woli ustawodawcy związany jest z uprawnieniem do świadczenia pieniężnego w trybie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku

Zauważyć też wypada, że dotyczyły one okresu głównie przed narodzinami skarżącego. Ustawa nie przewiduje zaś uprawnienia do świadczenia pieniężnego następców osób poddanych represji. W przypadku dzieci zaś można jedynie przyjąć, że pomimo iż same nie były zmuszane do pracy przymusowej podczas deportacji, przysługuje im prawo do świadczenia, o ile taka forma opresji dotyczyła ich rodziców, ale już po narodzinach dziecka. Zatem ocenie może zostać poddany jedynie okres po grudniu 1943 roku.

Brak jednak przekonujących dowodów na to, aby przesiedlenie rodziny B. do K., a zwłaszcza po urodzeniu skarżącego, w 1944 roku do P. wiązało się z deportacją do pracy przymusowej. Wnioski organu zasługują na akceptację. Świadek J. B., relacjonując warunki pobytu państwa B. w K. używał on nawet określenia, że rodzina skarżącego wynajmowała izbę u polskiego rolnika. Po kolejnym przesiedleniu, co do którego także brak dowodów dla ustalenia, że miało ono charakter deportacji, jak wynika z zeznań świadka J.B., ojciec skarżącego pracował przy budowie umocnień, mógł co jakiś czas odwiedzać znajomych w K., zatem miał możność swobodnego przemieszczanie się. Ten sam świadek zeznaje, że matka skarżącego po przesiedleniu do P. zajmowała się dziećmi. Co więcej, starszy brat skarżącego (któremu ostateczną decyzją Urzędu odmówiono uprawnienia do takiego samego świadczenia, a skarga została prawomocnie oddalona wyrokiem WSA w Ł. z dnia 25 maja 2012 roku w sprawie [...]) zeznał, że wysiedlenie z K. było związane z nasileniem działań partyzantki. Zatem i jego zeznania nie potwierdzają deportacji rodziny do pracy przymusowej. Takie okoliczności związane z przesiedleniami rodziny skarżących, które uprawniałyby skarżącego do spornego świadczenia, nie wynikają też z zaświadczenia Archiwum Państwowego w P.. Wprawdzie rodzina skarżącego kilkakrotnie zmieniała miejsce zamieszkania, była przesiedlana, ale trafnie organ zauważa, że brak dowodów na to, aby uznać, że rodzice skarżącego zostali deportowani do pracy przymusowej.

Taki stan faktyczny dowodzi trafności wniosków Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, że rodzina skarżącego po jego narodzinach nie była deportowana w celu pracy przymusowej. Materiał dowodowy zebrany w sprawie został poddany ocenie zgodnie z regułami określonymi w przepisach art. 7, 77 §1 i 80 k.p.a. Organ ocenił wszystkie dowody przedstawione przez skarżącego. Nie podważając ich wiarygodności, w sposób zgodny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego wywiódł, dlaczego dowody te nie potwierdzają spełnienia przez skarżącego przesłanek uprawniających do świadczenia pieniężnego w trybie ustawy o świadczeniu pieniężnym.

Zatem, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

m.ch.