Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 3422/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 279, 280, 285
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
article: art. 200, 151
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu [...] w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 czerwca 2020 r. sygn. akt III SA/Gl 100/20 w sprawie ze skargi I. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 16 czerwca 2020 r. sygn. akt III SA/GI 100/20 po rozpoznaniu sprawy ze skargi I. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] oraz zasądził od Rektora Uniwersytetu [...] w [...] na rzecz skarżącej I. R. zwrot kosztów postępowania.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wnioskiem z 26 września 2019 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie stypendium doktoranckiego na Wydziale [...] na rok akademicki 2019/2020 (4 rok studiów doktoranckich). Decyzją z [...] listopada 2019 r. Rektor przyznał skarżącej stypendium doktoranckie w roku akademickim 2019/2020 w kwocie 1470 zł miesięcznie. Jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 279, art. 280 i art. 285 ustawy z 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz.1669, dalej: Przepisy wprowadzające) w zw. z art. 200 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2183, dalej: P.sz.w.) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2183, dalej: k.p.a.). Organ nie sporządził uzasadnienia decyzji uznając, że spełnia ona żądanie wnioskodawcy w pełnym zakresie.

Pismem z 2 grudnia 2019 r. skarżąca oraz inni doktoranci (łącznie 11 osób) wnieśli odwołanie od wydanych [...] listopada 2019 r. decyzji o przyznaniu im stypendium doktoranckiego uznając, że jego wysokość jest zaniżona. Zdaniem skarżących organ ustalając wysokość stypendium zastosował wadliwe przepisy jako podstawę jego obliczenia co skutkowało przyznaniem stypendium w kwocie 1470 zł zamiast kwoty 1923 zł, która stanowi 60% aktualnego wynagrodzenia asystenta. Skarżący akcentowali, że zgodnie z regulacją art. 285 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające stypendium doktoranckie powinno wynosić 60% minimalnego wynagrodzenia asystenta. Na poparcie swoich twierdzeń skarżący powołali art. 137 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U.2018.1668; dalej: P.sz.w.n.), wskazując że "(...) minimalne wynagrodzenie profesora określa rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej, gdzie w § 1 stwierdza ono: »Wysokość minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej wynosi 6 410,00 zł«. Co oznacza, że minimalne wynagrodzenie asystenta wynosi 50% tej kwoty, czyli 3 205 zł. Zgodnie zatem z art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej kwota stypendium doktoranckiego wynosi 60% z 3 205 zł, czyli 1 923 zł". Ponadto skarżący wskazali, że wysokość kwoty przyznanego stypendium opiera się na nieobowiązującym już rozporządzeniu z 2 grudnia 2016 r.

Rektor Uniwersytetu [...] w [...] decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejsza decyzję z powodu braku podstaw do jej zmiany. W uzasadnieniu decyzji Rektor podniósł, iż w niniejszej sprawie zastosowanie ma przepis art. 279 ust. 1 Przepisów wprowadzających, zgodnie z którym studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na dotychczasowych zasadach, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2023 roku. Zatem wysokość przyznanego skarżącej stypendium doktoranckiego została oblicza na podstawie art. 200 ust. 1 P.sz.w., a więc w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta wskazanego w Rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 11 grudnia 2013 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1571) wydanego na podstawie art. 151 ust. 1 wspomnianej ustawy. Rektor powołał się również na wyjaśnienia zamieszczone na stronie internetowej Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz w uzasadnieniu do projektu ustawy Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zgodnie z którymi wsparcie finansowe wobec doktorantów rozpoczynających studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 będzie udzielane na dotychczasowych zasadach.

Skargą z 15 stycznia 2020 r., wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, I. R. zaskarżyła decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] z [...] grudnia 2019 r. nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach powołanym na wstępie wyrokiem uwzględnił skargę, uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora.

Zdaniem Sądu bezsporną podstawą do wydania zaskarżonej decyzji był art. 285 ust. 1 i 2 Przepisów wprowadzających, według którego stypendium doktoranckie powinno być wypłacone w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta wskazanego w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 P.sz.w. Wskazać jednak należy, że przywołanie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 P.sz.w. nie musi wiązać się z koniecznością pełnego zastosowania dotychczasowych zasad przyznawania stypendium doktoranckiego. Zastosowanie w szczególności będzie miało odesłanie wskazujące na niemożność przyznania stypendium w kwocie niższej niż dotychczas. Jednocześnie Sąd podkreślił, że ustawodawca w art. 285 Przepisów wprowadzających nie nakazał stosowania przepisów dotychczasowych, w tym przepisów art. 200 ust. 1 i 2 uchylanej ustawy oraz przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy. Dodatkowo, ustawodawca wśród zawartych w art. 349 Przepisów wprowadzających pozostających w mocy przepisów wykonawczych wydanych na podstawie uchylanej ustawy nie uwzględnił art. 151 ust. 1 uchylanej ustawy. Tym samym, art. 285 ust. 1 i 2 P.sz.w.n. stanowi samodzielną podstawę do przyznania stypendium doktoranckiego, a odwołanie do przepisów uchylanej ustawy nie oznacza automatycznie ich pełnego zastosowania. Przeczy bowiem temu przepis art. 169 pkt 3 i art. 349 Przepisów wprowadzających oraz przepisy rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz.U.2018.1838). W ocenie Sądu, odwołanie do przepisów uchylanej ustawy oznacza jedynie możliwość posłużenia się zawartymi tam zasadami przyznawania stypendium, a nie jego kwotą, w szczególności ze względu na zmianę reguł wyliczania jego wysokości. Jednocześnie przyjęcie, iż doktoranci rozpoczynający studia przed rokiem akademickim 2019/2020 będą otrzymywać stypendium w kwocie wskazanej w derogowanym rozporządzeniu zostało uznane przez Sąd za niezgodne z wykładnią systemową oraz Zasadami techniki prawodawczej. Zatem zdaniem Sądu stwierdzić należy, że w związku z wejściem w życie ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce z dniem 1 października 2018 r. oraz rozporządzenia wykonawczego do niej oraz wydaniem zaskarżonej decyzji [...] grudnia 2019 r., organ wydający decyzję powinien zastosować, dokonując wykładni art. 285 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające, jako podstawę obliczenia wysokości stypendium doktoranckiego wynagrodzenie zasadnicze asystenta obowiązujące w dniu wydania decyzji jako organ I instancji i w roku akademickim 2019/2020.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Rektor Uniwersytetu [...] w [...], zaskarżając wyrok w całości i – na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), powoływanej dalej: p.p.s.a. – zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego: 1) błędną wykładnię art. 285 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające, polegająca na przyjęciu, że norma tego przepisu nie nakazuje stosowania art. 151 P.sz.w. i wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej, do określania wysokości minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, na podstawie, którego określona została z kolei minimalna wysokość stypendium doktoranckiego;

2) błędną wykładnię art.151 P.sz.w. i wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej, polegająca na przyjęciu, że przepis ten należy stosować jedynie w zakresie zdefiniowania instytucji "minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta" a nie określenia jego wysokości, podczas gdy przepisy te powinny mieć zastosowanie również do określenia wysokości stypendium doktoranckiego;

3) niewłaściwe zastosowanie art. 137 P.sz.w.n., a także przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1838) polegające na przyjęciu, że normy tych przepisów mogą być zastosowane dla określenia wysokości wynagrodzenia asystenta, które w dalszej kolejności jest wykorzystywane dla określenia minimalnej wysokości stypendium doktoranckiego udzielonego po 1 października 2018 r., podczas gdy normy tych przepisów nie należało zastosować, a właściwe w tym zakresie są art.151 P.sz.w. i przepisy wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej.

Strona skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a w wypadku nie stwierdzenia podstaw do uchylenia wyroku w całości i oddalenia skargi, o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, jak również o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm obowiązujących. Jednocześnie strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozpoznania skargi na rozprawie.

Skarżąca I. R. pismem z 21 września 2020 r. stanowiącym odpowiedź na skargą kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz "odrzucenie" wniosku o zwrot kosztów postępowania w I instancji w przypadku rozstrzygnięcia zmieniającego wyrok sądu I instancji, a także zrzekła się rozpoznania sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie (a nawet sama złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy), to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 183 § 1 .p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Jednocześnie podkreślić należy, że w sytuacji, gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.

W niniejszej sprawie strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na jednej podstawie: naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie są uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie zaznaczyć należy, że nie budzi wątpliwości stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie przez organ, a następnie przyjęty jako podstawa wydania przez Sąd I instancji zaskarżonego wyroku, w tym okoliczność, że wnosząca o przyznanie stypendium doktoranckiego I. R.rozpoczęła studia doktoranckie na Uniwersytecie [...] w [...] przed rokiem akademickim 2019/2020.

Podnieść także należy, że na mocy przepisu art. 169 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z dniem wejścia w życie ustawy wprowadzającej utraciła moc ustawa z dnia 25 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, tj. ustawa, pod rządami której skarżąca rozpoczęła studia doktoranckie. Stosownie do art. 1 Przepisów wprowadzających, ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce weszła w życie z dniem 1 października 2018 r. z wyjątkiem jej przepisów wymienionych w art. 1 pkt 1) do 6). Z powyższej regulacji wynika, że od dnia 1 października 2018 r. aktem prawnym określającym zasady funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego i nauki jest ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Nadto w Przepisach wprowadzających zamieszczono Rozdział 3 zatytułowany: "Przepisy uchylające, przejściowe, dostosowujące i końcowe", regulujące pewne kwestie w tzw. okresie przejściowym. W powstałej sytuacji, wobec utraty mocy obowiązującej przez P.sz.w., materialnoprawną podstawę przyznania stypendium doktoranckiego, objętego dotychczas dyspozycją art. 200 ust. 1 P.sz.w. stanowią przepisy art. 285 ust. 1 i ust. 2 Przepisów wprowadzających. Powyższa okoliczność także nie budziła w niniejszej sprawie wątpliwości, a spór dotyczył jedynie interpretacji wskazanych przepisów.

Podkreślić należy, że nawet mająca zastosowanie jako pierwsza – wykładnia językowa nie pozwala w sposób prosty, przy założeniu racjonalności działań ustawodawcy, postawić znaku równości pomiędzy odesłaniem do przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art.151 P.sz.w., a koniecznością zastosowania przepisów dotychczasowych. Otóż w wielu innych przepisach ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (np. art. 176, 178-179, 184) postanowiono wyraźnie, że stosuje się przepisy dotychczasowe. Tymczasem w przepisie stanowiącym podstawę prawną zaskarżonej decyzji przyjęto inną formuję niż "stosuje się przepisy dotychczasowe" - zatem nie można przyjmować bezrefleksyjnie, że przepis art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających wprost nakazuje stosowanie przepisów dotychczasowych w tym art. 200 ust. 1 i 2 P.sz.w. oraz przepisów rozporządzenia wydanego na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy. W art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających odwołano się wprawdzie m.in. do dotychczasowego art. 200 ust. 1 ustawy P.sz.w. stanowiącego, że uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie, ale jednocześnie nie nakazano go stosować, lecz postanowiono w tym przepisie (ale nie przez odesłanie), że doktoranci (uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020) mogą otrzymywać stypendium doktoranckie (o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3). Co do wysokości stypendium natomiast, w art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających nie nakazano, ani nawet nie odwołano się do art. 200 ust. 2 P.sz.w., stanowiącego, że minimalne stypendium nie może być niższe niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, ustalonego w przepisach o wynagradzaniu nauczycieli akademickich. W art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających postanowiono jedynie, że doktoranci mogą otrzymywać stypendium doktoranckie – w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 P.sz.w. Jak wynika z powyższego, przepis art. 285 ust. 1 i 2 Przepisów wprowadzających nie nakazał stosowania przepisów dotychczasowych, ale sam jest podstawą prawną do przyznawania ww. stypendium. To, że przepis ten odwołuje się do stypendium doktoranckiego, o "którym mowa" w art. 200 ust. 1 P.sz.w., czy do wynagrodzenia zasadniczego asystenta, "o którym mowa" w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 powołanej ustawy nie jest równoznaczne z tym, że przepisy te nadal pozostają w mocy i należy je stosować. Stanowiąc element przepisu zawartego w art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających umożliwiają one pełną rekonstrukcję wynikającej z niego normy.

Aby dokonać wykładni językowej art. 285 ust. 1 i 2 Przepisów wprowadzających (zawartego w rozdziale 3 Przepisy wprowadzające, przejściowe i dostosowawcze) należało zatem porównać treść dotychczasowych i nowych przepisów regulujących ww. kwestie, a następnie zastanowić się, jaki jest cel dokonanej reorganizacji szkolnictwa wyższego, co pozwoli odczytać ten przepis także w perspektywie systemowej. Z kolei wszystkie te metody wykładni winny być zgodne z normami najwyższego aktu prawnego – Konstytucji RP.

W art. 285 ust. 1 i 2 Przepisów wprowadzających postanowiono, że dotychczasowi doktoranci mogą otrzymać stypendium doktoranckie, którego wysokość co do zasady nie może być niższe niż 60 % wynagrodzenia asystenta i to wynagrodzenia, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 P.sz.w. Wskazany art. 285 ust. 1 nie rozstrzyga kwestii intertemporalnych i jedynie w drodze wykładni systemowej można dojść do stwierdzenia, że przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym mogą mieć zastosowanie do tych postępowań. Wykładnia ta nie pozwala jednak na stwierdzenie, że również należy stosować "dawne" przepisy wykonawcze, wydane na podstawie upoważnienia ustawowego ustawy uchylanej – art. 151 ust. 1 P.sz.w. Po pierwsze, według Zasad techniki prawodawczej ustawodawca powinien określić, czy i w jakim zakresie utrzymuje się w mocy przepisy wykonawcze wydane na podstawie dotychczasowych przepisów upoważniających (§ 30). W art. 349 Przepisów wprowadzających ustawodawca wskazał, które spośród wymienionych w nim przepisów wykonawczych, wydanych na podstawie uchylonego P.sz.w. zachowują swoją moc obowiązującą i do kiedy. Nie wymieniono tam art. 151 ust. 1 P.sz.w., na podstawie, którego zostało wydane rozporządzenie z 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej.

Jednocześnie z § 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1838, zwanego dalej rozporządzeniem wykonawczym z 2018 r.) wynika, że rozporządzenie to wchodzi w życie z dniem 1 października 2018 r., i że było ono poprzedzone rozporządzeniem z 2016 r., które utraciło moc z dniem 1 października 2018 r. na podstawie art. 169 pkt 3 Przepisów wprowadzających.

Już z powyższego wynika, że przepisy wykonawcze, wydane na podstawie art. 151 ust. 1 P.sz.w. z dniem 1 października 2018 r. utraciły swoją moc obowiązującą, która nie została "przedłużona" postanowieniami art. 349 Przepisów wprowadzających

Po drugie w myśl § 32 ust. 1 Zasad techniki prawodawczej, jeżeli uchyla się ustawę na podstawie, której wydano akt wykonawczy, albo uchyla się przepis upoważniający do wydania aktu wykonawczego, przyjmuje się, że taki akt wykonawczy traci moc obowiązującą odpowiednio z dniem wejścia w życie ustawy uchylającej albo z dniem wejścia w życie przepisu uchylającego upoważnienie do wydania tego aktu. Ponadto, zauważyć należy, że samo odesłanie jest wadliwe, gdyż zgodnie z § 157 Zasad techniki prawodawczej nie odsyła się do przepisów, które już zawierają odesłania – "... nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy." Nie odsyła się też do nieobowiązujących przepisów (§ 159 Zasad techniki prawodawczej). Wobec tego, w sytuacji, gdy sam ustawodawca rozróżnia określone sytuacje, w których i dotychczasowe regulacje ustawowe i podustawowe mają "przedłużoną" moc obowiązującą, nie może takiego stanu rzeczy nie uwzględniać przy interpretacji stosowanych przepisów.

Podzielić należy pogląd wyrażany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że przepis art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających nie ma charakteru przepisu przejściowego, lecz dostosowującego, definiującego jedynie co ustawodawca rozumie przez "minimalne wynagrodzenie zasadnicze asystenta", o czym świadczy użycie sformułowania – "o którym mowa....". Użycie w tej frazie zaimka "który" odnosi się do wynagrodzenia, a nie do wysokości tego wynagrodzenia. Niewątpliwie bowiem prawodawca ustanowił regułę wiążącą wysokość stypendium doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem 2019/2020 z wynagrodzeniem zasadniczym asystenta, o "którym" mowa (nie – "o której") w przepisach wydanych na podstawie art. 151 P.sz.w.

Na przyjęcie wykładni proponowanej przez organ, nie pozwala również wynik wykładni celowościowej. Jaki bowiem byłby cel ustawodawcy, aby "zamrozić" stypendia dotychczasowych doktorantów. Dlaczego w całej społeczności akademickiej, łącznie ze studentami, wynagrodzenia i stypendia miałyby podlegać zmianom (ich wysokość wg ustawy o szkolnictwie wyższym z 2018 r., odnosi się do aktualnego wynagrodzenia profesora), z jednym wyjątkiem - właśnie dotyczącym stypendiów ww. doktorantów. W uzasadnieniu projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wskazano, że celem wprowadzenia takiej regulacji miało być zwiększenie finansów na naukę i szkolnictwo wyższe, gdyż "brak adekwatnego wsparcia finansowego dla doktorantów, który wymusza podejmowanie dodatkowej pracy, co negatywnie wpływa na możliwość zaangażowania się w badania naukowe i przygotowanie rozprawy doktorskiej. Problem ten idzie w parze ze skomplikowanym i rozdrobnionym systemem obecnie istniejącego wsparcia finansowego doktorantów." W konsekwencji "zamrażanie" wysokości stypendiów doktoranckich osobom, które podjęły takie studia przed rokiem akademickim 2029/2020 nie realizowałoby celu jakim było poprawienie statusu materialnego doktorantów (druk sejmowy nr 2446, uzasadnienie rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, s. 5 i 47).

Najsilniej jednak za tak przedstawioną wykładnią art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających przemawiają względy konstytucyjne. W świetle art. 70 ust. 4 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP takie nierówne traktowanie uczestników studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem 2019/2020 i później w zakresie zasad obliczania przysługującego im stypendium doktoranckiego nie da się pogodzić z zasadą równości wobec prawa.

Wynikające z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP prawo do powszechnego i równego dostępu do wykształcenia tworzy konstytucyjne prawo podmiotowe – prawo do równego dostępu do wyrównania przez państwo szans edukacyjnych (por. wyrok TK z 13 listopada 2007 r., sygn. akt P 42/06; OTK-A 2007, nr 10, poz. 123). W ocenie bowiem Trybunału Konstytucyjnego "art. 70 ust. 4 Konstytucji nakazuje władzy publicznej zapewnić obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia w ramach poszczególnych szczebli nauczania. Instrumentem wspierającym urzeczywistnienie tego zadania jest, obok innych rozwiązań, pomoc finansowa dla uczniów i studentów w postaci systemu stypendialnego. Artykuł 70 ust. 4 Konstytucji nie określa form i zakresu udzielanej pomocy materialnej, toteż wybór i szczegółowe ukształtowanie systemu pomocy należy do ustawodawcy. Stypendia naukowe, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, mieszczą się w zakresie przedmiotowym art. 70 ust. 4 Konstytucji, ale - zważywszy na ich dominujący motywacyjny charakter - ustawodawca korzysta z szerszej swobody przy określaniu ich kształtu normatywnego. Jeżeli jednak ustawodawca decyduje się na określony kształt stypendium motywacyjnego, to jest on związany art. 70 ust. 4 Konstytucji, a zatem musi mieć na uwadze nakaz powszechnego i równego dostępu do nauki (także w szkole wyższej), postrzegany jako szczegółowa manifestacja ogólnej zasady równości (art. 32 ust. l Konstytucji)".

Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, począwszy od orzeczenia z dnia 9 marca 1988 r., sygn. akt U 7/87 (OTK w 1988 r., poz. 1), że równość wobec prawa oznacza, iż "wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo", a ewentualne odstępstwa od tej zasady są dopuszczalne tylko w uzasadnionych wypadkach (por. zwłaszcza orzeczenie z 23 października 1995 r., sygn. akt K 4/95, OTK ZU nr 2/1995, poz. 11, por. także wyroki por. wyrok TK z dnia 24 października 2001 r., sygn. akt SK 22/01, OTK 2001, nr 7, poz. 216; wyrok TK z dnia 30 marca 2004 r., sygn. akt K 32/03, OTK-A 2004, nr 3, poz. 22). Wszelkie zaś odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących kryteriach (por. wyroki TK z dnia 26 lutego 2008 r., sygn. akt SK 89/06, OTK-A 2008/1/7; wyrok TK z dnia 24 kwietnia 2007 r., sygn. akt SK 49/05, OTK-A 2007/4/39; wyrok TK z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt P 5/05, OTK-A 2007/1/1; wyrok TK z dnia 8 maja 2001 r., sygn. akt P 15/00, OTK ZU nr 4/2001. poz. 83; wyrok TK z dnia 24 stycznia 2001 r., sygn. akt SK 30/99, OTK ZU nr 1/2001, poz. 3; wyrok TK z dnia 16 grudnia 1997 r., sygn. akt K. 8/97, OTK ZU nr 5-6/1997, poz. 70; wyrok TK z dnia 12 maja 1998 r., sygn. akt U. 17/97, OTK ZU nr 3/1998. poz. 34; wyrok TK z dnia 23 czerwca 1999 r., sygn. akt K. 30/98. OTK ZU nr 5/1999, poz. 101; wyrok TK z dnia 5 listopada 1997 r., sygn. akt K 22/97. OTK ZU nr 3-4/1997. poz. 41). Grupę tych podmiotów, których sytuacja jest podobna, tworzą zatem wszyscy doktoranci - doktoranci, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, jak i doktoranci, którzy rozpoczną naukę później. Cechą relewantną ich łączącą jest to, że wszyscy oni mają prawo do stypendium będącego postacią zapewniania przez władze publiczne dostępu do nauki. Doktoranci, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020 lub wcześniej w stosunku do pozostałych byliby traktowani gorzej niż inni doktoranci, gdyż ich stypendia nie podlegałyby waloryzacji, jak pozostałych doktorantów o tej samej cesze relewantnej. Przyjęcie więc innej wykładni niż przedstawiona byłby naruszeniem konstytucyjnej zasady równego traktowania – art. 70 ust. 4 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Podkreślić przy tym należy, że chodzi tu przede wszystkim o zasady przyznawania stypendiów, a nie samą ich wysokość (gdyż nowa ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przewiduje powstanie szkół doktorskich, inny zakres obowiązków doktorantów i inną wysokość stypendiów doktoranckich od 1 października 2019 r.). Uzasadnienia takiego zróżnicowania doktorantów przez prawodawcę nie można znaleźć. Oczywiście zgodzić się należy ze stwierdzeniem, że nie zawsze nierówne traktowanie podmiotów podobnych, oznacza już dyskryminację lub uprzywilejowanie. Równość dopuszcza różne traktowanie przez prawo podmiotów różniących się między sobą, niemniej ewentualne zróżnicowanie traktowania określonych podmiotów musi być obiektywnie uzasadnione. Uzasadnienie to musi być relewantne, a więc pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz służyć realizacji tego celu i treści. Wprowadzenie zatem zróżnicowania podmiotów (tak jak w tym przypadku doktorantów), jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 1995 r., sygn. akt K 4/95 (OTK ZU 1995, cz. II, poz. 11), czy w wyrokach z dnia 3 września 1996 r., sygn. akt K 10/96 (OTK Nr 4/1996, poz. 33, czy z 18 stycznia 2000 r., sygn. akt K 17/99 (OTK ZU 2000/1, poz. 4) musi mieć charakter: racjonalny (według ustalonego kryterium), proporcjonalny (różnicowanie adresatów przepisu (normy) musi pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi naruszonych interesów w wyniku wprowadzenia regulacji prawnej). Argumenty te muszą pozostawać w związku z innymi wartościami, zasadami czy normami konstytucyjnymi, uzasadniającymi odmienne traktowanie podmiotów podobnych. Takim czynnikiem uzasadniającymi zróżnicowanie może być m. in zasada sprawiedliwości społecznej. Wszędzie tam, gdzie w przyznaniu praw występują nieusprawiedliwione różnice, to jest to sytuacja nierówności. Sprawiedliwość bowiem wymaga, by zróżnicowanie prawne podmiotów pozostawało nie w jakiejkolwiek, lecz w odpowiedniej (podkreślić należy) relacji do różnic w ich sytuacji faktycznej.

W konsekwencji uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich, którzy rozpoczęli je przed rokiem akademickim 2019/2020 otrzymują stypendium doktoranckie w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta. Chodzić tu będzie tylko o minimalną stawkę miesięczną bez dodatków funkcyjnych, wynagrodzenia za pracę ponadwymiarową, ani czynności dodatkowych, jaką uzyskuje osoba zatrudniona na stanowisku asystenta. A skoro od 1 października 2018 r. nie obowiązuje rozporządzenie wykonawcze z 2016 r., to w myśl zasady tempus regit aktum zastosowanie znajdzie obowiązujące w chwili rozstrzygania w tym przedmiocie rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej rozporządzenie wykonawcze z 2018 r. Zgodnie z tym rozporządzeniem stawka miesięczna minimalnego wynagrodzenia zasadniczego dla asystenta (poza profesorem, profesorem uczelni i adiunktem - argument a contrario z art. 137 ust. 1 i z art. 116 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce), wynosi 50 % wynagrodzenia profesora. Zatem w wyniku wykładni art. 285 ust. 1 Przepisów wprowadzających, obowiązujących przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz rozporządzenia wykonawczego z 2018 r., stwierdzić należy, że uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich, którzy rozpoczęli je przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymać stypendium doktoranckie w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, obliczoną wskutek działań matematycznych z kwoty 50% wynagrodzenia profesora (60 % z 3 205,00 zł (50% z 6410,00) =1923 zł miesięcznie). Podgląd ten znalazł wyraz także w wyrokach: WSA w Krakowie z 10 lipca 2019 r., sygn. III SA/Kr 342/19, z 28 maja 2019 r., sygn. III SA/Kr 315/19 i sygn. III SA/Kr 358/19, 26 marca 2019 r., sygn. III SA/Kr 58/19, WSA w Gliwicach z 21 lipca 2020 r., sygn. III SA/Gl 101/20, z 28 lipca 2020 r., sygn. III SA/Gl 93/20, WSA w Lublinie z 10 listopada 2020, sygn. III SA/Lu 244/20, z 30 lipca 2020 r., sygn. III SA/Lu 243/20.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.