Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 578/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 5 ;  art. 149 par. 1 ;   art. 8  i art. 9
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA Irena Kudiura, Asesor WSA Piotr Kraczowski, , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2007 r. sprawy ze skargi H. B. reprezentowanego przez opiekuna prawnego J. B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną o odmowie potwierdzenia represji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2006 r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz H. B. kwotę 440 ( czterysta czterdzieści ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z (...) listopada 2006 r. nr (...), utrzymał w mocy własną decyzję z (...) września 2006 r. nr (...) odmawiającą wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nr (...) z (...) marca 2005 r. o odmowie potwierdzenia okresu represji, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.).

W uzasadnieniu wskazano, iż Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w dniu (...) marca 2005 r. wydał decyzję nr (...) o odmowie potwierdzenia H. B. okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

W dniu 2 maja 2005 r. wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją.

Mając na uwadze to, że wniosek został złożony po upływie terminu, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał postanowienie nr (...) z dnia (...) lipca 2005 r. o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowienie to wnioskodawca zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 14 grudnia 2005 r. sygn. akt V SA/Wa 2061/05 oddalił skargę.

Pismem z dnia 21 stycznia 2006 r. H. B., reprezentowany przez opiekuna prawnego – brata J. B., wniósł prośbę o zmianę decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia (...) marca 2005 r. nr (...) na podstawie art. 154 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.);dalej: "k.p.a." - wskazując na słuszny interes strony i interes społeczny lub o wznowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i art. 149 § 1 k.p.a. postępowania -z uwagi na to, że wyszły na jaw nowe okoliczności w sprawie w postaci zeznań (oświadczenia) Z. O.

W związku z tym, że wnioskodawca wskazał na dwa środki weryfikacji decyzji ostatecznej, Prezes IPN zauważył, że niemożliwe jest kumulatywne zastosowanie tych środków. Zastosowanie jednego z tych środków wyłącza możliwość posłużenia się innymi w stosunku do tej samej decyzji, jak długo postępowanie w sprawie zastosowania jednego środka nie zostało zakończone (por. Postępowanie administracyjne - ogólne, podatkowe i egzekucyjne, red. M. Wierzbowski, Warszawa 1996 r. s. 240-241). Z uwagi na to, że wnioskodawca nadesłał nowy dowód w sprawie (oświadczenie Z. O.) organ orzekający uznał, iż w pierwszej kolejności rozpatrzy możliwość wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej nr (...) z dnia (...) marca 2005 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Świadek Z. O. w oświadczeniu z dnia 3 lipca 2005 r. wskazując na przyczyny aresztowania wnioskodawcy podał między innymi, że przyczyną aresztowania mogło być kilkakrotne niewyrażenie zgody przez ojca wnioskodawcy na przystąpienie do spółdzielni produkcyjnej. Świadek dodał także, że większe gospodarstwa rolne, jakim było gospodarstwo rodziców wnioskodawcy, nie były w stanie wywiązywać się z obowiązkowych dostaw.

W tym kontekście organ wskazał, iż art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., na który powołał się wnioskodawca wnosząc wniosek o wznowienie postępowania stanowi, że wznawia się postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną w przypadku, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Wyjaśniono, iż NSA w wyroku z dnia 17 maja 2000 r., I SA/Lu 9/00, LEX nr 51768 stwierdził, że "1. Art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej. Nadto te okoliczności i dowody musiały istnieć już wcześniej, to jest w chwili wydania decyzji ostatecznej, lecz dla tego organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane. 2. Nowe okoliczności, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., przedstawiają określony stan faktyczny i prawny, który istniał w chwili wydawania przez organ decyzji ostatecznej, lecz nie był znany organowi z niezależnych od tego organu przyczyn, mający wpływ na status prawny strony, tj. zakres jego praw i obowiązków, a w konsekwencji na treść merytorycznego rozstrzygnięcia".

Mając na uwadze powyższą wykładnię Sądu Prezes IPN uznał, że nadesłane przez wnioskodawcę oświadczenie Z. O. nie spełnia kryteriów wymienionych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wskazano, iż okoliczność niewywiązywania się z obowiązkowych dostaw przez gospodarstwo rodziców H. B., podniesiona w oświadczeniu świadka, była znana organowi orzekającemu przy podejmowaniu decyzji między innymi z oświadczeń świadków nadesłanych przez wnioskodawcę w toku postępowania wyjaśniającego. Natomiast okoliczność kilkakrotnego niewyrażania zgody przez rodziców wnioskodawcy na przystąpienie do spółdzielni rolniczej jest nową okolicznością w sprawie, jednakże nie mającą istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. To rodzice wnioskodawcy mieliby nie wyrażać zgody na przystąpienie do spółdzielni produkcyjnej, a nie sam wnioskodawca. Przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach wymaga, aby uwięzienie wnioskodawcy było spowodowane własną działalnością polityczna bądź religijna podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości. Prezes IPN wyjaśnił, iż "sam fakt poddania represji, z pominięciem bezpośredniego zaangażowania się danej osoby w taką działalność nie powodował objęcia tej represji ochroną art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach" (por. wyrok WSA w Warszawie, V SA/Wa 2862/04, LEX nr 164741). Ponadto, w ocenie organu orzekającego odmowa przystąpienia do spółdzielni produkcyjnej nie jest działalnością polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Z uwagi na powyższe, w ocenie organu, należy uznać, że okoliczności wskazane w oświadczeniu przez Z. O. nie są nowymi istotnymi dla sprawy okolicznościami, które mogłyby prowadzić do zmiany decyzji ostatecznej organu orzekającego. W związku z tym, że nadesłane oświadczenie Z. O. nie spełnia żadnej z przesłanek wymienionych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. nie zawiera istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych istniejącym w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzje, Prezes IPN stwierdził brak podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej nr (...) z dnia (...) marca 2005 r.

Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją nr (...) z (...) listopada 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną.

W uzasadnieniu wskazano, iż dowód w sprawie, który ma być podstawą wznowienia postępowania w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. musi posiadać przymioty nowego i istotnego dowodu, który istniał w dniu wydania decyzji, nie znanego organowi, który wydał decyzję. Oznacza to, że nie każdy dowód w sprawie, którego definicję podano w art. 75 § 1 k.p.a. może być podstawą wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. "Przez nową okoliczność istotną dla sprawy (...) należy rozumieć taką okoliczność, która by mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, że w sprawie zapadłaby decyzja co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego" (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2000 r., V SA 188/99, LEX nr 50152). W ocenie organu orzekającego, nadesłane przez wnioskodawcę oświadczenie Z. O. nie spełnia kryteriów wymienionych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż okoliczności podniesione w oświadczeniu bądź były już znane organowi orzekającemu przed podejmowaniem decyzji bądź nie są istotnymi okolicznościami, które mogłyby spowodować wydanie decyzji odmiennej treści.

Ponadto, wskazano, że wnosząc o wznowienie postępowania opiekun prawny H. B. wskazał na oświadczenie Z. O. jako na nowy dowód w sprawie. Dlatego też przy ocenie oświadczenia jako nowego dowodu w sprawie, który mógłby być podstawą wznowienia postępowania, brano pod uwagę treść oświadczenia. W ocenie organu, z oświadczenia Z. O. wynika, że H. B. nie prowadził działalności politycznej bądź religijnej, związanej z walką o suwerenność i niepodległość. Przy ocenie działalności organ orzekający kierował się treścią art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach oraz wykładnią tego przepisu dokonaną miedzy innymi przez WSA w Warszawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego H. B., reprezentowany przez J. B., wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach poprzez przyjęcie, że H. B. nie był ofiarą represji okresu powojennego chociaż był on represjonowany za sprzeciwianie się obowiązkowym dostawom i zakładaniu spółdzielni produkcyjnej co było w 1956 r. przestępstwem politycznym. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego tj. art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez przyjęcie, że zgłoszony nowy dowód z zeznań świadka Z. O. nie wykaże, iż H. B. był represjonowany za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość; naruszenie art. 7 i art. 75 k.p.a. poprzez niedopuszczenie dowodu z zeznań świadka Z. O. i w konsekwencji niepodjęcie wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy; naruszenie art. 8 i art. 10 k.p.a. poprzez prowadzenie sprawy w sposób, który nie wzbudza zaufania do Prezesa IPN i nie zapewnienie wnioskodawcy czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a także nieodniesienie się do drugiego z alternatywnych wniosków skarżącego tj. wniosku o zmianę decyzji ostatecznej z (...) marca 2005 r. W uzasadnieniu podkreślono, iż czyny, których dopuścił się wnioskodawca, jako przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu, były przestępstwami przewidzianymi w art. 21 § 1 i innych dekretu z dnia 13 października 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz. U. Nr 30, poz. 192 ze zm.).

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w zaskarżonej decyzji.

Ustosunkowując się do wypowiedzi skarżącego stwierdzającej, że czyny których się dopuścił były przestępstwami przewidzianymi w art. 21 § 1 i innych dekretu z dnia 13 października 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa jako przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu Prezes IPN wskazał, że w uzasadnieniu decyzji nr (...) z dnia (...) marca 2005 r. wyjaśniono skarżącemu, iż przeciwstawianie się zajmowaniu dobytku z gospodarstwa przez poborców w związku z nie wywiązywaniem się z obowiązkowych dostaw nie można nazwać działalnością polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Organ uznał, że była to obrona własnego imienia przed wygórowanymi i niszczącymi gospodarstwa obowiązkowymi dostawami.

Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego naruszenia art. 8 oraz art. 10 k.p.a. organ wyjaśnił, że w piśmie z dnia 17 stycznia 2005 r. poinformowano H. B., iż zgodnie z treścią przepisu art. 73 § 1 k.p.a. w każdym stadium postępowania strona ma prawo do przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów. Tym samym wskazany zarzut uznano za bezpodstawny.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach wskazano, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono skarżącemu, że uprawnień kombatanckich można dochodzić wówczas, gdy represjonowanie było związane z własną działalnością niepodległościową. Z akt sprawy wynika natomiast, że to ojciec skarżącego miałby nie wyrażać zgody na przystąpienie do spółdzielni produkcyjnej.

Ponadto, odnosząc się zarzutu dotyczącego naruszenia art. 7 k.p.a. Prezes IPN podkreślił, że organ dążąc do wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie przeprowadził pełne postępowanie dowodowe, w tym kwerendę archiwalną. Organ zwrócił się także do skarżącego o wskazanie świadków, którzy mogliby potwierdzić działalność skarżącego na rzecz suwerenności i niepodległości Polski i okoliczności uwięzienia, a następnie przesłuchał skarżącego oraz wskazanych świadków. Powyższe postępowanie nie pozwoliło jednak na potwierdzenie, że pobyt Pana H. B. w szpitalu związany był z prowadzeniem przez niego działalności politycznej bądź religijnej na rzecz suwerenności i niepodległości Polski.

Co do naruszenia przez organ orzekający w postępowaniu o wznowienie postępowania przepisu art. 75 § 1 k.p.a. wskazano, że dowód w sprawie, który ma być podstawą wznowienia postępowania w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. musi posiadać przymioty nowego i istotnego dowodu, który istniał w dniu wydania decyzji, nie znanego organowi, który wydał decyzję. Oznacza to, że nie każdy dowód w sprawie, którego definicję podano w art. 75 § 1 K.p.a. może być podstawą wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Podkreślono, iż w ocenie organu orzekającego, nadesłane przez skarżącego oświadczenie Pana Z. O. nie spełnia kryteriów wymienionych w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., gdyż okoliczności podniesione w oświadczeniu były już znane organowi orzekającemu przed podejmowaniem decyzji oraz nie są istotnymi okolicznościami, które mogłyby spowodować wydanie decyzji odmiennej treści.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie.

Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które nie zostały w niej podniesione.

Ponadto, Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, o czym stanowi art. 135 p.p.s.a.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia (...) września 2006 r. o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, dotknięte są wadami wynikającymi z naruszenia art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., z uwagi na zaniechanie wydania postanowienia o wznowieniu postępowania w celu rozpatrzenia przedstawionego przez stronę dokumentu w postaci oświadczenia świadka Z. O., który, w ocenie skarżącego, dotyczy okoliczności faktycznych mogących mieć istotne znaczenie dla treści rozstrzygnięcia, nie znanych organowi w chwili wydania decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie jest kwestionowany pogląd, iż podstawą odmowy wznowienia postępowania nie może być merytoryczna ocena przesłanek wznowienia postępowania, która to ocena może być dokonana dopiero na etapie postępowania i decyzji wydanej po wznowieniu postępowania (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 1843/96, niepublikowany). A zatem, należy uznać, iż ocena wskazanej przez skarżącego podstawy wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania jest niedopuszczalna. Podkreślenia wymaga, iż decyzję o odmowie wznowienia postępowania wydaje się wtedy, gdy we wstępnej fazie postępowania wznowieniowego można jednoznacznie stwierdzić, że nie istnieją podstawy wznowienia. Innymi słowy, decyzja taka może być wydana jedynie wtedy, gdy w podaniu o wznowienie postępowania w żaden sposób nie wskazuje się podstawy wznowienia przewidzianej przepisem art. 145 § 1 k.p.a. (por. glosa Z. Czarnik i Z. Suwała do wyroku NSA z dnia 8 lipca 1997 r., sygn. akt SA/Rz 606/96, ST 1997, nr 11, s. 62). Ustalenie, iż wniosek złożyła osoba do tego legitymowana, że dotyczy on decyzji ostatecznej, oraz że podana przyczyna wznowienia jest wymieniona w art. 145 k.p.a. obliguje organ do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 1996 r., sygn. akt SA/Ka 2966/95, niepublikowany). W kontekście dokonanej przez Prezesa IPN w obu zaskarżonych decyzjach oceny wskazanych przez wnioskodawcę przyczyn wznowienia należy zaznaczyć, iż stwierdzenia, czy przyczyna wznowienia rzeczywiście wystąpiła w sprawie i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia sprawy, mogą być wyłącznie efektem postępowania przeprowadzonego po wydaniu postanowienia z art. 149 § 1 k.p.a. i muszą być zawarte w decyzji określonej w art. 151 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2001 r., sygn. akt SA 420/01, LEX nr 77650). W razie stwierdzenia braku podstaw z art. 145 § 1 k.p.a. organ orzekający odmawia uchylenia dotychczasowej decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym, a gdy podstawy te są – uchyla decyzję dotychczasową i rozstrzyga sprawę co do jej istoty.

Należy ponadto zauważyć, iż pismo skarżącego z dnia 21 stycznia 2006 r. zawierało dwa różne żądania, tj. żądanie zmiany decyzji ostatecznej z dnia 31 marca 2005 r. na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. oraz, alternatywnie, żądanie wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją ostateczną na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 i art. 149 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał na okoliczność ujawnienia się bardzo istotnego dla sprawy nowego dowodu, który nie był znany organowi w dacie orzekania. Jednocześnie skarżący podkreślił, iż w rozpoznawanej sprawie żadna ze stron nie nabyła prawa, zaś zarówno słuszny interes strony, jak i interes społeczny przemawiają za zmianą zaskarżonej decyzji. Wnioskodawca powołał się zatem kumulatywnie na przesłanki warunkujące uruchomienie dwóch trybów postępowania nadzwyczajnego, opartych na zasadzie niekonkurencyjności, co oznacza, że mają one na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji ostatecznej i nie mogą być stosowane zamiennie. Wyłączona jest w konsekwencji dopuszczalność zbiegu trybu weryfikacji decyzji dotkniętej kwalifikowaną wadą z trybem weryfikacji decyzji prawidłowej lub dotkniętej wadą niekwalifikowaną. W przypadku określonego w art. 154 k.p.a. trybu weryfikacji decyzji nie tworzącej praw nabytych zastosowanie znajduje bowiem ta sama zasada, którą sformułował SN w wyroku z dnia 6 stycznia 1999 r. (sygn. akt III RN 101/98, OSN 1999, Nr 20, poz. 637) w odniesieniu do trybu z art. 155 wskazując, iż: "Uchylenie lub zmiana decyzji na podstawie art. 155 k.p.a. może nastąpić jedynie wówczas, gdy brak jest podstaw prawnych do jej uchylenia lub zmiany w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 k.p.a.) lub do stwierdzenia nieważności (art. 156 § 1 k.p.a.). Organ zasadnie zatem rozpoznał w pierwszej kolejności wniosek strony o wznowienie postępowania administracyjnego, wskazując na to, że wnioskodawca nadesłał nowy dowód w sprawie (oświadczenie Z. O.). Należy jednak zauważyć, iż w takiej sytuacji, kierując się zasadą ogólną udzielania informacji faktycznej i prawnej, która została wyrażona w art. 9 k.p.a., Prezes IPN winien przed wydaniem decyzji pisemnie poinformować stronę o uprawnieniach wynikających z przepisów prawa procesowego, których realizacja będzie miała wpływ na wynik sprawy, tj. o możliwości weryfikacji decyzji ostatecznej z dnia (...) marca 2005 r. w trybie art. 154 k.p.a. dopiero w przypadku stwierdzenia braku podstaw do wznowienia postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest bowiem stanowisko, iż wniosek wszczynający postępowanie administracyjne, w przypadku wątpliwości co do treści żądania, stanowi podstawę do podjęcia przez organ ustaleń w zakresie rzeczywistej woli osoby, od której pochodzi. Postępowaniu temu towarzyszy należyte i wyczerpujące poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W przeciwnym razie mamy do czynienia z naruszeniem art. 7 i 9 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na istotę rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 1004/05, LEX nr 266429). Należy w tym kontekście zaznaczyć, iż brak stosownej informacji organu stanowi również o naruszeniu ustanowionej art. 8 k.p.a. zasady ogólnej oddziaływania organów Państwa na świadomość i kulturę prawną obywateli oraz zasady ogólnej pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, na co powołuje się także skarżący w zarzutach skargi.

Za uzasadniony uznać należy również zarzut naruszenia przez Prezesa IPN przepisów postępowania administracyjnego, które gwarantują stronie czynny udział w każdym stadium postępowania oraz zapewniają możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, a także wstrzymania się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia powyższego oświadczenia. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu, że organ rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy pouczył stronę o przysługującym jej prawie – uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył obowiązek ustalony w art. 10 § 1 kpa (W. Dawidowicz "Postępowanie administracyjne, Zarys wykładu" Warszawa 1983, s. 94). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest kwalifikowaną wadą procesową (por. wyrok z dnia 26 maja 1983 r., sygn. akt SA/Ka 662/82, GAP 1986 nr 4, str. 44 oraz wyrok z dnia 9 września 1983 r., sygn. akt II SA 937/83 niepublikowany). Zdaniem Sądu, niewłaściwe jest stanowisko organu, zaprezentowane w odpowiedzi na skargę, iż wystarczające dla zagwarantowania czynnego udziału strony w postępowaniu było poinformowanie skarżącego w trakcie postępowania w przedmiocie potwierdzenia okresu represji, w piśmie z dnia 17 stycznia 2005 r., o prawie do przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek i odpisów w każdym stadium postępowania (k. 11 akt sądowych). Należy podkreślić, iż sprawa wznowienia postępowania jest odrębną sprawą administracyjną, załatwianą zgodnie z regułami prawa procesowego. Organ orzekający nie może zatem powoływać się w tym zakresie na treść pouczenia skierowanego do strony w trakcie postępowania, którego przedmiot był odrębny od postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN w sprawie dotyczącej wznowienia postępowania.

Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postanowiono na podstawie art. 200 i 205 § 2 i 3 p.p.s.a.