Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 440/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2007-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk (spr.) Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2007 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...], nr [...], 2. określa, że decyzje wymienione w punkcie 1 nie mogą być wykonywane.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta / z jego upoważnienia Inspektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej / działając na podstawie art. 123, 124, 126, 145 § 1 pkt 1 i 5 oraz art. 149 § 1 i § 2 kodeksu postępowania administracyjnego oraz na podstawie art. 16 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 6 oraz art. 24 ust. 1 i ust. 4, art. 26, art. 30. art. 32, art. 49 ust. 1pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych / tekst jednolity Dz. U. z 2006r, nr 139, poz. 992/ wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego J. T. Ś.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w/wym. został przyznany decyzją z dnia [...] , jako osobie uprawnionej, zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1.09.2005r do 31.07.2006r. Natomiast w dniu 1 grudnia 2006r. do Wydziału Świadczeń Rodzinnych wpłynęła informacja, że strona pobiera dodatek pielęgnacyjny od 1.06.2006r. i nadal. Zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.

Organ wskazał, że na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

W tym stanie rzeczy uzasadnione jest wznowienie postępowania administracyjnego w celu wyjaśnienia uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego dla J. T. Ś.

Następnie decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta (z jego upoważnienia – Inspektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej)- sprostowaną postanowieniem z dnia [...].- działając na podstawie art. 104 i art. 145 § 1 pkt 1 i 5, art.151 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 16 ust.1, ust. 2 pkt 3 i ust. 6 oraz art. 24 ust. 1 i ust. 4, art.26, art. 30. art.32. art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych / tekst jednolity Dz. U. z 2006r., nr 139, poz. 992/:

1/ uchylił z dniem [...] decyzję nr [...] z dnia [...] przyznającą prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na J. T. Ś.

2/ odmówił z dniem [...] prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego na J. T. Ś.

3/ uznał w/w świadczenie od dnia 1.09.2005r. do 31.07.2006r. za nienależnie pobrane.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w dniu 15 września 2005r. J. T. Ś. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i decyzją z dnia [...] zasiłek ten został jej przyznany na okres od 1.09. 2005r. do 31.07. 2006r.

W dniu 9 sierpnia 2006r. do Ośrodka wpłynęła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], z której wynika, że J. T. Ś. ma ustalone prawo do dodatku pielęgnacyjnego do dnia 30 czerwca 2009r., następnie w dniu 1 grudnia 2006r. wpłynęło pismo z ZUS informujące o pobieraniu przez w/wym. dodatku pielęgnacyjnego od dnia 1 czerwca 2004r.

Organ przywołał treść art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W tym stanie rzeczy organ ustalił, że w związku z otrzymywaniem dodatku pielęgnacyjnego od 1 czerwca 2004r. zasiłek przyznany od dnia 1 września nie przysługuje.

Nadto organ ustalił, że J. T. Ś. składając wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wprowadziła organ w błąd nie informując, że otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny z ZUS od dnia 1 czerwca 2006r.i w tym stanie faktycznym zasiłek przyznany od 1.09. 2005r do 31.07. 2006r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Z kolei, na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne zobowiązana jest do ich zwrotu. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. T. Ś. podniosła, że nie zgadza się z wydaną decyzją. Wskazała, że złożyła wszystkie wymagane dokumenty. Podniosła, że to na organie spoczywał obowiązek weryfikacji przedkładanych dokumentów, w tym zwrócenia się do ZUS-u, została nadto wprowadzona w błąd przez ZUS i nie jest w stanie zwrócić pobranych świadczeń.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...], nr [...] zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy.

Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wskazując, że uwzględniając wniosek strony z dnia 15 września 2005r. przyznany jej został zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia 1.09. 2005r. do 31.07.2006r, a w dniu 19 lipca 2006r. strona złożyła kolejny wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego na dalszy okres wraz z aktualnym orzeczeniem o niepełnosprawności. ZUS poinformował tymczasem organ I instancji o pobieraniu przez stronę zasiłku pielęgnacyjnego od 1.06. 2004r.

Organ odwoławczy powołał się na ustalenia organu I instancji, a mianowicie, że przez cały okres pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej strona pobierała również dodatek pielęgnacyjny z ZUS, wbrew treści cyt. przez organ I instancji przepisu art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ II instancji podał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Za nienależne świadczenia rodzinne uważa się:

1/ świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2/ świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia.

Organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z akt sprawy strona została pouczona o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy pobiera dodatek pielęgnacyjny, co wynika z własnoręcznego podpisu strony na wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożonego w dniu 15 września 2005r., pod treścią dot. praw do zasiłku pielęgnacyjnego.

Powołując się na powyższe organ odwoławczy wskazał, że w sytuacji, gdy strona pobierała zasiłek pielęgnacyjny w okresie, gdy była uprawniona i otrzymywała dodatek pielęgnacyjny, zasadnie organ I instancji orzekł o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane świadczenie.

Niezależnie od powyższego organ II instancji podał, że stosownie do treści art. 30 ust. 9 ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W przypadku, gdy takie szczególnie uzasadnione okoliczności występują w rodzinie skarżącej, organ II instancji wskazał, że może ona złożyć wniosek do organu I instancji o umorzenie, odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń. Organ I instancji będzie wówczas zobowiązany taki wniosek rozpatrzyć i w oparciu o ustalony stan faktyczny ocenić, czy strona spełnia przesłanki do umorzenia, odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń.

W konsekwencji Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji została podjęta zgodnie z prawem i przy uwzględnieniu stanu faktycznego sprawy.

J. Ś. wniosła skargę na wyżej opisaną decyzję. Skarżąca podała, że zaskarża decyzję w całości i zarzuca jej naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieuwzględnienie złożonych wyjaśnień oraz poprzez nie wyznaczenie rozprawy i nie powiadomienie o jej terminie, co spowodowało nie zapewnienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Powołując się na tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że została poinformowana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że nie będzie wypłacał na jej rzecz zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż świadczenie to będzie wypłacane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej i w związku z tym skarżąca winna udać się do Ośrodka w celu uzyskania informacji dot. złożenia dokumentów. Powyższe spowodowało, że zgłosiła się do Ośrodka Pomocy Społecznej, w którym złożyła wymagane i sprawdzone przez pracowników Ośrodka dokumenty. Skarżąca wskazała, że to pracownicy badający sprawę skarżącej orientowali się jakie dokumenty powinna złożyć oraz powinni zasięgnąć dodatkowych informacji od skarżącej. Odnosząc się do ustalenia organu odwoławczego o znajdującym się w aktach sprawy pouczeniu o braku podstaw do pobierania zasiłku w przypadku pobierania dodatku pielęgnacyjnego i stwierdzenia, że skarżąca pouczenie to potwierdziła własnoręcznym podpisem, skarżąca wskazała, że wprawdzie podpisywała przedłożone jej dokumenty, lecz stanowczo zaprzecza, że została zaznajomiona z treścią pouczenia co zostało powołane przez Kolegium. Skarżąca podała, że przedłożyła wymagane dokumenty, w tym orzeczenie ZUS o przyznaniu jej renty, zatem to pracownicy MOPS byli zobowiązani dokładnie zapoznać się ze wszystkimi dokumentami, a w przypadku powzięcia wątpliwości zwrócić się do ZUS o udzielenie niezbędnych informacji.

Skarżąca podniosła, że jej odwołanie nie zostało wnikliwie rozpatrzone i podsumowując podniosła zarzut nienależytej oceny przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej wniosku i przedłożonych dokumentów, co przemawia za rażącym zaniedbaniem ze strony Ośrodka i wydanie decyzji błędnej , a skutkami obciążenie skarżącej przez żądanie zwrotu wypłaconego zasiłku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że strona w postępowaniu przed Kolegium, jak i we wniesionym odwołaniu nie zgłosiła wniosku o wyznaczenie rozprawy i umożliwienie jej uczestnictwa w rozprawie, natomiast zasadą jest, że kolegium rozstrzyga sprawę na posiedzeniach niejawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.

Skargę uznać należy za uzasadnioną, choć nie z powodów w niej wskazanych, gdyż zaskarżona decyzja nie jest zgodna z prawem.

Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na skutek wniosku skarżącej z dnia 15 września 2005r o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego. Postępowanie w tej sprawie zostało zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] przyznającą skarżącej prawo do powyższego świadczenia na okres od 1.09. 2005 do 31.07.2006r. Postanowieniem z dnia [...] organ I instancji postanowił o wznowieniu z urzędu postępowania w sprawie przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 5 kpa. Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej ostateczną decyzją wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe i wówczas, gdy wyjdą na jaw nowe okoliczności faktyczne istotne dla sprawy lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Postępowanie w sprawie, w której zapadła decyzja zaskarżona do Sądu toczyło się, po wznowieniu postępowania. Granice postępowania w sprawie wznowienia postępowania wynikają z powołanego art. 145 § 1 kpa, albowiem w myśl tego przepisu wznawia się postępowanie zakończone decyzją ostateczną. Granice postępowania w sprawie wznowienia postępowania jest wyznaczona zakresem sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Celem wznowionego postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zwykłe było dotknięte określonymi wadami, i usunięcie ewentualnych wadliwości, ustalenie, czy i w jakim zakresie ta wadliwość wpłynęła na byt prawny decyzji ostatecznej oraz – w razie stwierdzenia wadliwości decyzji dotychczasowej- doprowadzenie do jej uchylenia i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy. Decyzje wydane po wznowieniu postępowania dotyczą zatem bytu prawnego decyzji ostatecznych wydanych w postępowaniu zwykłym. Nie jest zatem dopuszczalnym rozpoznanie sprawy, która nie była w ogóle przedmiotem postępowania administracyjnego.

W sprawie będącej przedmiotem skargi do Sądu organy orzekające w postępowaniu naruszyły wyznaczone granice postępowania. W postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania organy rozpoznały bowiem nie tylko sprawę rozstrzygniętą decyzją ostateczną, to jest sprawę przyznania J. T. Ś. zasiłku pielęgnacyjnego, ale również sprawy nie będące przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego decyzjami ostatecznymi. Rozpoznano bowiem w tym trybie również sprawę uznania świadczeń pobranych przez skarżącą w okresie od 1.09.2005r. do 31.07.2006r. za nienależnie pobrane na podstawie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sprawie uznania pobranych świadczeń jako nienależnych i obowiązku ich zwrotu, nie toczyło się bowiem postępowanie administracyjne, a więc nie została wydana dotychczas decyzja ostateczna, która mogła być wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie wznowienia postępowania. Podkreślić należy, że również organ I instancji postanawiając o wznowieniu postępowania wskazał, że uzasadnionym jest wznowienie postępowania w celu wyjaśnienia uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego dla J. T. Ś. Rozpoznanie zatem w trybie wznowienia postępowania , również powyższej sprawy, przekroczyło granice dopuszczalnego rozpoznania sprawy w trybie wznowienia postępowania i naruszyło przywołane przepisy postępowania administracyjnego.

Biorąc powyższe pod uwagę powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...].

Jednocześnie , na mocy art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd określił w wyroku, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie mogą być wykonywane.

Sprawa wymaga ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, przy uwzględnieniu oceny prawnej przedstawionej powyżej. Zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji, w związku ze wznowieniem postępowania w sprawie postanowieniem z dnia [...], rozpozna na nowo wniosek skarżącej o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego, a następnie po uprawomocnieniu się decyzji w powyższej sprawie, w zależności od jej treści, organ będzie uprawniony, do wszczęcia kolejnego postępowania, mając na uwadze treść cytowanych przepisów zawartych w art. 30 ustawy oświadczeniach rodzinnych.