Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 381/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Dnia 12 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: , Przewodnicząca Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2018 roku sprawy ze skargi P. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. .


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778), dalej u.s.u.s oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) odmówił P.G. umorzenia nieopłaconych składek w łącznej kwocie 168.316,00 zł

1) na ubezpieczenia społeczne:

• 12.791,42 zł - z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność za okres 07.2008 r.-06.2010 r.,10.2010 r.-11.2010 r.;

• 9.578,00 zł- z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu

wniosku o umorzenie, tj. 12 wrzesień.2016 r.;

• 41.069,87 zł - z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność za okres 02.2008 r.-01.2010r.,

• 33.242,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 12 wrzesień 2016 r.;

• 27.897,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 02.2008r.-01.2010r., naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 12 wrzesień 2016 r.;

• 316,80 zł - z tytułu kosztów upomnienia;

2) na ubezpieczenie zdrowotne:

• 5.876,03 zł - z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność za okres 03.2008r., 05.2008r.-03.2010r.,05.2010r.-06.2010r.,10.2010r.-11.2010r., 04.2012r.;

• 4.476,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu

wniosku o umorzenie, tj. 12 września 2016 r.;

• 16.001,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 07.2008r.-02.2010r., naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie, tj. 12 wrzesień 2016 r.;

• 255,20 zł - z tytułu kosztów upomnienia;

3) na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych:

• 832,45 zł - z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność za okres

10.2008r.-03.2010r.;

• 636,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu wniosku o umorzenie,

• 8.262,83 zł - z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność okres 10.2008 r.- 03.2010r .;

• 6.906,00 zł - z tytułu odsetek za zwłokę od ww. składek, naliczonych na dzień wpływu

wniosku o umorzenie,

• 176,00 zł-z tytułu kosztów upomnienia.

Jak wynika z akt sprawy pismem z dnia 15.05.2017 r. skarżący wystąpił z wnioskiem zatytułowanym "wniosek o ponowne rozpatrzenie" w sprawie o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP w łącznej kwocie 168.316,60 zł.

Zakład potraktował to pismo, jako skargę na decyzję z dnia [...]04.2017r. znak [...] i przekazał sprawę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwaniem z dnia 31.07.2017 r. wezwał skarżącego do wyjaśnienia, czy pismo zatytułowane "Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy" należy potraktować jako skargę skierowaną do Sądu, czy też jest kolejnym wnioskiem złożonym w sprawie o umorzenie należności skierowanym do ZUS.

WSA zwrócił akta administracyjne oraz wniosek, gdyż nie stanowił on skargi do Sądu. Tym samym organ uznał, że jest to nowy wniosek o umorzenie.

ZUS wskazał, że w uzasadnieniu ww. wniosku z dnia 15.05.2017 r. skarżący zaznaczył, że nie może się zgodzić z decyzją ZUS odmawiającą umorzenia jego zaległości. Skarżący wskazał, że w miarę posiadanych możliwości regulował swoje zobowiązania wobec ZUS. Poinformował, że posiadana działka, stanowi podstawowe źródło zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie wskazał dochodu wynikającego z posiadanej nieruchomości. Skarżący wyjaśnił, że stan zdrowia, mimo orzeczenia lekarskiego, nie pozwala na wykonywanie pracy fizycznej, a brak środków uniemożliwia korzystanie z pracy najemnej i poniesienia nakładów koniecznych na zagospodarowanie działki. Skarżący do dnia dzisiejszego nie znalazł zatrudnienia i otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 997,40zł i nie posiada innych dochodów. Wskazał, że korzysta z pomocy rodziny, użytkuje mieszkanie u bratanicy. Poinformował także, iż nie spełnia minimum socjalnego, nie jest emerytem i nie pobiera innych świadczeń. Zaznaczył, że ze względu na wiek, stan zdrowia oraz sytuację finansową, nie posiada żadnej możliwości spłaty istniejącego zadłużenia, także w układzie ratalnym.

ZUS ustalił, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wynika, że obecnie skarżący nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie korzysta z zasiłków z opieki społecznej. Jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy z prawem do zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 678,00 zł netto miesięcznie. Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wskazał, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 300,00 zł miesięcznie (koszty związane z leczeniem). Poza zobowiązaniami wobec ZUS skarżący nie posiada innych zobowiązań pieniężnych. Skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości S. o powierzchni 0,8498 ha. Nieruchomość ta objęta księgą wieczystą nr [...], jest obciążona hipoteką przymusową na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 119.629,89zł. Organ wskazał, że skarżący nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu, wierzytelności, praw majątkowych oraz innych składników mienia ruchomego. Aktualnie wobec skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.

W zaskarżonej decyzji organ odwołał się do treści art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz treści rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ wyjaśnił, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek jest tzw. decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w sytuacji gdy spełnione są przesłanki do umorzenia Zakład nie jest zobowiązany do wydania pozytywnej decyzji w tym zakresie. Zasadą jest bowiem opłacanie składek ubezpieczeniowych. Natomiast wszelkie ulgi, a także umorzenie należności z tytułu składek mają charakter wyjątkowy.

Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ wskazał, że aktualnie jest wobec skarżącego prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. Postępowanie egzekucyjne, które jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

W związku z powyższym na obecnym etapie sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ wskazał, że ze względu na prowadzone postępowanie egzekucyjne i istnienie majątku, z którego można egzekwować należności, brak także podstaw do uznania za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy).

Biorąc pod uwagę wysokość objętych wnioskiem nieopłaconych składek ZUS ocenił, że nie jest spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a ustawy.

Uznano również, że w przypadku nie zachodzi również przesłanka całkowitej nieściągalności zawarta w art.28 ust. 2,4 i 4b ustawy.

Z kolei z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że do powstania stanu nieściągalności zdefiniowanego w powołanym przepisie konieczne jest zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym

ustaleniu braku majątku, z którego można egzekwować należności, ustalenie braku małżonka, następców prawnych oraz możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności z dniem 05.03.2014 r. i jest osobą rozwiedzioną od 18.07.2005 r. Tak więc w niniejszej sprawie wniosek o umorzenie obejmuje zaległości powstałe po ustaniu wspólności majątkowej, za które rozwiedziony małżonek nie odpowiada. Posiada jednak nieruchomość, z której można egzekwować należności, co wyklucza umorzenie zadłużenia na wskazanej podstawie prawnej.

Organ wskazał, że skoro nie zaistniał stan całkowitej nieściągalności, należy w świetle ustaleń faktycznych rozważyć czy w niniejszej sprawie spełnione są przesłanki umorzenia zaległych należności składkowych, określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Odnośnie przesłanki umorzenia wskazanej § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia ZUS stwierdził, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ wskazał, że w toku postępowania skarżący zaznaczył, że od lipca 2013 r. skarżący zmaga się z ciężką chorobą. Decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]03.2015r znak [...] skarżący został uznany za częściowo niezdolnego do pracy i w okresie 03.10.2014-30.09.2016r. pobierał świadczenie rentowe. W toku postępowania skarżący przedstawił dokumenty potwierdzające niewątpliwie trudną sytuację zdrowotną. Organ podkreślił, że obecnie orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS skarżący został uznany za zdolnego do podjęcia pracy. Skarżący jest również zarejestrowany jako bezrobotny w Urzędzie Pracy, a więc jest osobą zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia. Ponadto skarżący pobiera świadczenie z Urzędu Pracy, zatem uzyskuje dochód pozwalający na opłacenie należności. Zdaniem organu brak jest podstaw do uznania wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

W kwestii przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia związanej z poniesieniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności ZUS uznał, że przepis dotyczy wyłącznie osoby aktualnie prowadzącej działalność gospodarczą, wobec czego nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie.

W kwestii przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ZUS wskazał, że przepisy nie wyjaśniają, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie". Wskaźnikiem służącym do oceny tego kryterium może być kwota określająca minimum socjalne, mierząca koszty utrzymania gospodarstwa domowego przy zaspokojeniu podstawowych potrzeb. Zgodnie z treścią informacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 28 listopada 2017r. o wysokości minimum socjalnego we wrześniu 2017r., dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wartość ta wyniosła 1.123,30zł (kwota ta obejmuje wydatki na żywność, eksploatację i wyposażenie mieszkania, edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz inne podstawowe wydatki). Wobec powyższego, mając na uwadze organ uznał, że aktualnie zachodzi przesłanka umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Pomimo, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił ich umorzenia.

Zdaniem organu w trakcie postępowania w niniejszej sprawie skarżący nie przedstawił dowodów, z których wynikałoby, że korzysta z pomocy właściwego ośrodka pomocy społecznej, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej i spełniającym określone kryterium dochodowe. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dla organu dodatkowe potwierdzenie, iż dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Organ wskazał, że zaległości z tytułu składek nie powstały z przyczyn od skarżącego niezależnych np. w wyniku choroby, lecz stanowią ryzyko osoby prowadzącej działalność gospodarczą oraz konsekwencje decyzji podejmowanych w toku prowadzonej działalności (w złożonym wniosku skarżący zaznaczył, że choruje od lipca 2013r., a zaległości z tytułu nieopłaconych składek obejmują okres od 2008r. do 2012r.). Okoliczność ta - uwzględniając cele, na jakie przeznaczone są należności z tytułu składek - nie może pozostawać bez wpływu na podejmowane w sprawie rozstrzygnięcie. Niekorzystna sytuacja materialna w jakiej się strona obecnie znajduje nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, gdyż powinien wykazać się odpowiednią starannością i zapobiegliwością by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS

ZUS podkreślił, że z udzielonych przez skarżącego informacji dotyczących sytuacji rodzinnej i finansowej nie wynika, że istniejące obecnie trudności w opłaceniu należności z tytułu składek muszą mieć trwały charakter. Skarżący może wykonywać pracę zarobkową i uzyskiwać środki na stopniową spłatę zadłużenia. Nie stoi temu na przeszkodzie stan zdrowia (według orzeczenia właściwego organu w tym zakresie) lub inne uwarunkowania osobiste (jak konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, wielodzietność, samotne rodzicielstwo). Dopuszczalne jest spłacanie przez dłużnika zaległości z tytułu składek w ramach dobrowolnych wpłat w wysokościach, na które pozwala jego sytuacja majątkowa. Organ wyjaśnił, że na wniosek dłużnika Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie może rozłożyć należności z tytułu składek na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

ZUS zaznaczył, że w przypadku ubiegania się o umorzenie zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych muszą istnieć konkretne, jednoznaczne dowody wskazujące na krytyczną sytuację materialną lub zdrowotną (uniemożliwiającą osiąganie dochodu) wnioskodawcy bądź członka rodziny. Organ podkreślił, że choć w przypadku skarżącego opłacenie należności z tytułu składek jest istotnym obciążeniem i uznał, że z bieżących dochodów skarżący nie jest w stanie opłacić jednorazowo całości (lub znacznej części) zaległości, to biorąc pod uwagę pozostałe dokonane wyżej ustalenia nie można przyjąć za wykazane, że spłata należności z tytułu składek w dłuższym okresie (w odpowiednio dopasowanych ratach) doprowadzi do

pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W skardze P.G. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, mającego wpływ na rozstrzygniecie sprawy, tj. :

1. art. 7 k.p.a. polegające na powołaniu się przez organ na uznaniowy charakter decyzji administracyjnej i odmowę umorzenia składek wyłącznie z uwagi na interes publiczny, bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, bez odniesienia się do realiów konkretnej sprawy i bez dokonania wnikliwej analizy interesu strony,

2. art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art 107 § 3 k.p.a., polegające na nie dokonaniu przez organ wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, w tym polegające nie uwzględnieniu wszystkich podnoszonych przez stronę argumentów, w tym błędnym ustaleniu, że skarżący posiada środki finansowe na spłatę zadłużenia z tytułu składek do ZUS-u, nienależytym uzasadnieniu decyzji, w tym niewyjaśnieniu dlaczego zdaniem organu interes publiczny, związany z koniecznością uiszczania składek jest ważniejszy niż interes jednostki, znajdującej się w trudnej sytuacji finansowej,

3. art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu przez organ dowolnej oceny materiału dowodowego, w zakresie oceny zdolności skarżącego do podjęcia zatrudnienia i spłaty zadłużenia, powołaniu przez organ na uznaniowy charakter decyzji administracyjnej, bez dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego i bez wyważenia interesu jednostki.

4. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne polegające powołaniu się przez organ na uznaniowy charakter decyzji i na odmowie umorzenia przez organ składek, mimo że w toku postępowania ZUS ustalił, że wobec skarżącego zostały spełnione przesłanki do umorzenia, określone w w/w przepisach, a ważny interes strony, związany z trudną sytuacją finansową skarżącego przemawiał za umorzeniem zaległych składek.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2017 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...]grudnia 2016 r. odmawiającą P.G. umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 168.316,60 zł.

Na wstępie wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Sytuacje całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Z treści cyt. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że aby Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł wydać rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego musi wcześniej poczynić ustalenia, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Dopiero bowiem zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przejść do rozważania dalszych okoliczności, które będą uzasadniały umorzenie zadłużenia, bądź odmowę umorzenia.

Natomiast art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W takiej sytuacji, rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Przesłanki umorzenia należności określone zostały w § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Dokonując wykładni pojęć "całkowita nieściągalność" i "uzasadniony przypadek" organ orzekający musi odwołać się do obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm zawartych w art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s. stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny, a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne.

Podkreślić należy, że wskazane powyżej przepisy określają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004r., sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Decyzja w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zaległych należności składkowych podejmowana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Oczywiście wskazanej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia nie można utożsamiać z zupełną dowolnością sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, ponieważ organy administracji publicznej, zgodnie z art. 6 k.p.a. działają na podstawie przepisów prawa. To z kolei wiąże się z obowiązkiem uwzględnienia w motywach wydanego rozstrzygnięcia przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym przepisów określających zasady postępowania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami oraz regułami logiki. W postępowaniu, organ obowiązany jest stać na straży praworządności, podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego. Sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów organ administracyjny nie naruszył reguł logiki i czy zastosował właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Natomiast, co należy mocno wyartykułować kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ramach wspomnianego wcześniej uznania administracyjnego, które odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3, bądź w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W przypadku decyzji uznaniowej organ zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania (art. 107 § 3 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Ponadto przy ocenie spełnienia przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości, organ powinien brać pod uwagę także, czy istnieją po stronie osoby składającej wniosek okoliczności świadczące o możliwości zmiany sytuacji majątkowej.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny ,a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Podniesiony w skardze zarzut, że organ nieprawidłowo ocenił sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącego jest nieuprawniony. Organ szczegółowo przedstawił ustalenia, na których oparł swoje wnioski o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie sądu stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości i nie był też przez stronę skarżącą kwestionowany. Także wnioski, które organ wyprowadził z informacji przedstawionych przez stronę w oświadczeniu są prawidłowe.

Nie ulega wątpliwości, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja nie należy do łatwych. Obecnie skarżący nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie korzysta z zasiłków z opieki społecznej. Skarżący jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy z prawem do zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 678,00 zł netto miesięcznie. Do skargi załączył decyzję z dnia [...] marca 2018 r. o utracie prawa do zasiłku od dnia 10 lutego 2018 r. Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wskazał, że miesięcznie przeznacza 300,00 zł na wydatki związane z leczeniem. Skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości S. o powierzchni 0,8498 ha. Nieruchomość ta jest obciążona hipoteką przymusową na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 119.629,89 zł. W toku postępowania ustalono, że wobec skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.

Wobec powyższego organ zasadnie uznał, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której stanowi art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., bowiem dopóki postępowanie egzekucyjne jest prowadzone nie można przesądzić, że egzekucja jest bezskuteczna. Rację należy również przyznać organowi, że skarżący dysponując przedmiotową nieruchomością ma majątek, z którego można egzekwować należności, więc brak jest podstaw do uznania, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).

Prawidłowo również, zdaniem Sądu, ZUS ocenił, że w sytuacji skarżącego nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2, 4 i 4b u.s.u.s.

Sąd podzielił także stanowisko organu, że nie została spełniona przesłanka zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności w dniu 5 marca 2014 r. , lecz posiada nieruchomość, z której może być prowadzona egzekucja. Natomiast zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej nie jest samodzielną przesłanką całkowitej nieściągalności, gdyż konieczne jest stwierdzenie braku majątku, którego w niniejszej sprawie nie stwierdzono.

Niezależnie od powyższego na podstawie cyt. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przypadki zostały określone w powołanym powyżej § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W tej sprawie organ zasadnie uznał, że nie zachodzi sytuacja, w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, skoro na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżący otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 678 zł netto miesięcznie. Co prawda, kwota ta jest niższa od kwoty minimum socjalnego ustalonego na wrzesień 2017 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego (1.123,30 zł) i w tym zakresie organ uznał, że zachodzi przesłanka, o której stanowi § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Nie mniej jednak zdaniem organu nie zachodzą podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Oceniając sytuację zdrowotną skarżącego ZUS podkreślił, że jest ona niewątpliwie trudna, ale obecnie orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS skarżący uznany jest za zdolnego do pracy (nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3). Skarżący ma zatem możliwości zarobkowania, a tym samym spłaty należności z tytułu składek. Strona zarejestrowana jest w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, nie można zatem tracić z pola widzenia możliwości pojawienia się oferty pracy. Sąd podziela stanowisko ZUS, że z informacji udzielonych przez skarżącego nie wynika, że istniejące trudności w opłaceniu należności z tytułu składek maja charakter trwały. Podkreślić trzeba, że skarżący ma również możliwość zawarcia z ZUS umowy ratalnej w celu spłaty zaległości i ustalenia składki stosownie do aktualnych możliwości płatniczych.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych należy stwierdzić, że organ administracji nie naruszył prawa uznając, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Okoliczność, że skarżący ma niewielki dochód nie może być wyłączną podstawą umorzenia należności z tytułu składek. Sposób określenia przesłanek pozwalających na umorzenie takich należności wskazuje bowiem, że prawodawca dopuścił możliwość wykorzystania tego instrumentu prawnego w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. Sąd podziela stanowisko przyjęte w dotychczasowym orzecznictwie, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc pojęciem niedookreślonym. Zgodnie jednak z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych. Nie każda bowiem potrzeba, to potrzeba niezbędna.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności należy stwierdzić, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż podnoszona przez skarżącego argumentacja odwołująca się do naruszeń procesowych, stanowi jedynie próbę przerzucenia na organ ciężaru wykazania istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności, co jednak należy do obowiązku wnioskodawcy. Obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty. Podkreślić bowiem należy, iż mimo, że katalog przesłanek, o których mowa w § 3 rozporządzenia ma charakter otwarty, to organ nie ma obowiązku poszukiwania okoliczności umorzenia należności, a jedynie dokonania oceny wskazanych przez stronę.

Niezasadny jest zatem zarzut naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § k.p.a. W rozpoznawanej sprawie nie doszło też do naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Podkreślić w tym miejscu należy, że nie jest wymagane, aby spłata należności nastąpiła jednorazowo, możliwe jest rozłożenie należności na raty dostosowane do indywidualnych możliwości skarżącego, które będą sukcesywnie spłacane. Sąd podziela stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że brak jest podstaw aby rezygnując w sposób definitywny z możliwości odzyskania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ułatwiać stronie spłatę innych zobowiązań.

Na marginesie powyższych rozważań wskazać także należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Zmiana stanu faktycznego lub uzyskanie nowych dowodów w sprawie, po wydaniu wyroku przez sąd może stanowić podstawę do wystąpienia przez stronę z nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jest bowiem zobowiązany uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

k.ż.