Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA 3543/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, asesor WSA Jolanta Sokołowska,, asesor WSA Marta Katarzyna Waksmundzka-Karasińska, ( spr.), Protokolant Urszula Hodun, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2005 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2003 r. Nr [...] w przedmiocie podatku rolnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2003 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania M. B. do decyzji Prezydenta Miasta Ż. z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] w sprawie podatku rolnego za rok 2003, działając na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856), art. 207 i art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) – dalej powoływanej jako ord. pod., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy, powołując się na art. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 1993 r., Nr 94, poz. 431 ze zm.) – dalej powoływanej jako u.p.r., stwierdził, iż bezsprzecznym jest, że skarżący jest właścicielem nieruchomości sklasyfikowanej w ewidencji gruntów i budynków jako grunty rolne. Ciąży zatem na nim obowiązek podatkowy w tym podatku oraz jest podatnikiem w rozumieniu art. 7 § 1 ord. pod. Wobec tego, w zgodzie z obowiązującym w przedmiotowej materii stanem prawnym, niezależnie od faktu prowadzenia bądź nie przez właściciela gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, działalności rolniczej i niezależnie od kwestii osiągania z tego tytułu dochodów, właściciel tych gruntów jest zobowiązany do płacenia podatku rolnego.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, dotyczących legalności realizacji rowu melioracyjnego, uniemożliwienia korzystania z nieruchomości, zmiany klasyfikacji gruntu, zniszczenia i zachwaszczenia gruntu oraz odszkodowania za zniszczenie użytków rolnych, organ II instancji wskazał, iż zagadnienia legalności realizacji rowu melioracyjnego oraz uniemożliwienia korzystania z nieruchomości mogą znaleźć rozwiązanie w odrębnych postępowaniu administracyjnym i – na drodze cywilnoprawnej – przed właściwym sądem powszechnym.

W skardze [...] grudnia 2003 r. wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. B. stwierdził, że decyzja drugoinstancyjna jest niezgodna z prawem. Urząd Miasta w Ż. w 1998 r., samowolnie i bez jego wiedzy, wykopał rów na terenie jego nieruchomości, co spowodowało, iż sad i pastwisko zamieniły się w rów i nastąpiła zmiana klasy gruntu. Uniemożliwiono także, poprzez wykopanie rowu, korzystanie przez skarżącego z jego gruntu i każe mu się płacić od niego podatek.

Podatnik podniósł również, że – mimo złożenia przez niego wniosku z dnia [...] stycznia 2003 r. o wykup gruntu Urząd Miasta sprawą się nie zainteresował (woli korzystać z jego gruntu i pobierać od niego podatek rolny).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, uznając zarzuty skargi w całości za bezzasadne.

Na rozprawie w dniu 22 lutego 2005 r. strona skarżąca złożyła do akt sprawy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2003 r., nr [...] uchylającą decyzję Prezydenta Miasta Ż. z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...] w przedmiocie wymiaru podatku rolnego za 2003 r. i potwierdziła, że nieruchomości w stosunku do których wymierzono podatek rolny były w ewidencji gruntów oznaczone jako grunty rolne oraz przebiegał przez nie rów melioracyjny. Podniosła także, że nie została zapoznana z materiałami sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznana na mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Przepis ten stanowi, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przedmiotem sporu pomiędzy stronami postępowania sądowego jest zagadnienie wymiaru podatku rolnego od nieruchomości będącej współwłasnością strony skarżącej. Zarzuty skargi koncentrują się kwestii wykopania rowu melioracyjnego i jego wpływu na wymiar podatku.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż warunkiem podjęcia poprawnego rozstrzygnięcia w danej sprawie jest poprzedzenie go prawidłowo prowadzonym postępowaniem podatkowym. Wymóg taki należy wyprowadzić ze sformułowanej w przepisie art. 120 Ordynacji podatkowej zasady praworządności. Zgodnie z tą zasadą organy podatkowe ( w tym wypadku Prezydent Miasta Ż. oraz Samorządowe Kolegium odwoławcze w W.), stosując prawo procesowe winny przestrzegać wszelkich wynikających zeń zasad i reguł prowadzenia postępowania w sprawie. Między innymi powinny respektować zasady prawdy obiektywnej (art. 122 Ordynacji podatkowej), zgodnie, z którą obowiązkiem organów podatkowych jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Zasada ta skonkretyzowana została w przepisie art. 187 § 1 ord. pod., który nakłada na organ obowiązek zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Przenosząc powyższe rozważania na okoliczności rozpoznawanej sprawy, Sąd kontrolując legalność zaskarżonej decyzji stwierdził naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy zauważyć, iż – co do zasady – podstawą dokonywanych przez organy podatkowe ustaleń faktycznych są dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Zgodnie z art. 1 u.p.r. opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza. W ewidencji tej, prowadzonej na podstawie rozporządzenia z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454), winny być zawarte dane niezbędne do określenia m. in. rodzaju użytków gruntowych, ich klas gleboznawczych, jak również podmiotów ewidencyjnych. Analiza załączonych do skargi akt administracyjnych sprawy prowadzi do stwierdzenia, iż brak jest dokumentu odzwierciedlającego dane z ewidencji gruntów na potrzeby tego postępowania. W aktach znajduje się jedynie wyrys z mapy ewidencyjnej (jako załącznik do pisma Urzędu Miejskiego w Ż. z dnia [...] lipca 2003 r.).

Treść i formę wyrysu z mapy ewidencyjnej określa załącznik nr 5 do wyżej wskazanego rozporządzenia. W myśl pkt 2 tego załącznika treść wyrysu z mapy ewidencyjnej stanowią:

1) kopia odpowiedniego fragmentu mapy ewidencyjnej lub komputerowy wydruk fragmentu tej mapy,

2) nazwa właściwego organu i oznaczenie sprawy według obowiązującego systemu kancelaryjnego,

3) nazwa województwa, powiatu i jednostki ewidencyjnej oraz nazwa i numer lub tylko numer obrębu ewidencyjnego,

4) informacja o skali mapy,

5) oznaczenie kierunku północy,

6) informacje o danych ewidencyjnych, które nie spełniają wymagań rozporządzenia,

7) pieczęć urzędowa organu,

8) data sporządzenia dokumentu,

9) nazwisko i imię osoby, która wykonała dokument, oraz jej podpis,

10) podpis osoby reprezentującej organ lub osoby upoważnionej przez ten organ oraz data złożenia podpisu (podkreślenie Sądu).

Odnosząc powyższe do przepisów postępowania podatkowego Sąd zauważył, iż stosownie do art. 194 § 1 ord. pod. dokumenty urzędowe sporządzone w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy władzy publicznej stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. W tym przypadku nawet pobieżna analiza zawartego w aktach administracyjnych sprawy wyrysu z mapy ewidencyjnej ujawnia jego niedostatki, które dyskwalifikują go jako dokument urzędowy i podstawę ustaleń faktycznych dokonanych przez organy podatkowe. W szczególności brak w nim nazwy właściwego organu, daty sporządzenia dokumentu, pieczęci urzędowej organu, nazwiska i imienia osoby, która wykonała dokument oraz jej podpisu, podpisu osoby reprezentującej organ lub osoby upoważnionej przez ten organ oraz daty złożenia podpisu.

Naruszenie przez organy podatkowe art. 194 § 1 ord. pod. skutkuje naruszeniem art. 187 § 1 ord. pod., gdyż nie został zebrany w takim przypadku cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Uchybiły one zatem również – w istotnym stopniu - dyspozycji art. 122 ord. pod. Podkreślić bowiem należy, iż podstawą ustaleń faktycznych przy wymiarze podatku rolnego nie może być wyrys z mapy ewidencyjnej nie spełniający wymogów określonych w załączniku nr 5 do wyżej przywołanego rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. Jeżeli organ podatkowy powołuje się na dokument, którego forma i treść są ściśle determinowane przepisami prawa, to – mając na uwadze brzmienie art. 194 § 1 ord. pod. – dokument ten powinien spełniać wszelkie wymogi przewidziane właściwymi dla niego przepisami. W przeciwnym razie nie może stanowić dowodu w postępowaniu podatkowym, nie spełnia bowiem także warunku niesprzeczności z prawem, określonego w art. 180 § 1 ord. pod.

Mając na uwadze wynikającą z art. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz. U. z 1993r., Nr 94, poz. 431 ze zm.) zasadę, zgodnie z którą podstawą wymiaru podatku rolnego są dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków, nie sposób jednak pominąć regulacji zawartej w art. 6 a ust. 4 tejże ustawy, zgodnie z którą, jeżeli w ciągu roku podatkowego grunty gospodarstwa rolnego zajęte zostały na prowadzenie innej działalność gospodarczej niż działalność rolniczą ,lub po zaprzestaniu prowadzenia tej działalności przywrócono na tych gruntach działalność rolniczą albo z innych powodów powierzchnia uległa zmniejszeniu lub zwiększeniu, kwota należnego podatku rolnego ulega obniżeniu lub podwyższeniu poczynając od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła ta zmiana.

Stosownie natomiast do przepisu art. 6a ust.5 powołanej ustawy, zmiany te dokonywane są na wniosek podatnika, który ma obowiązek poinformować o ich zaistnieniu organ podatkowy , składając stosowną informacje o gruntach.

Stosując się do dyspozycji wymienionych wyżej przepisów, stwierdzić należy, iż podatnik złożył w dniu [...] maja 2003r.w Urzędzie Miejskim w Ż. informacje w sprawie podatku rolnego, w której poinformował między innymi, iż z uwagi na wykopanie przez U.M. Ż. rowu melioracyjnego grunt wymaga rekultywacji, a tym samym zmiany klasy gruntu oraz , iż jest z tego powodu ( brak dostępu do działki ) nieużytkowany.

Okoliczność złożenia rzeczonego dokumentu została całkowicie pominięta przez organ odwoławczy, co należy oceniać w kategoriach naruszenia art. 122 oraz 187 § 1 ord. pod, w stopniu , który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, zważywszy tym bardziej na fakt, iż zgodnie z brzmieniem art.12 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku rolnym grunty orne, łąki i pastwiska objęte melioracją są zwolnione od podatku rolnego, przy czym zwolnienie to następuje na podstawie decyzji wydanej na wniosek podatnika ( art. 13 d ust.1 ustawy o podatku rolnym ).

Odnosząc się do złożonej przez stronę na rozprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2003 r., stwierdzić należy, iż przyczynami uchylenia pierwszej z dwóch wydanych w tej sprawie decyzji Prezydenta Miasta Ż. były: naruszenie przez organ I instancji art. 200 § 1 w związku z art. 123 § 1 ord. pod. oraz naruszenie art. 210 § 4 ord. pod. Z akt sprawy wynika, iż, w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, organ I instancji zignorował wskazówki odnoszące się do art. 200 § 1 ord. pod. W szczególności akta nie zawierają dokumentu potwierdzającego wyznaczenie stronie terminu do wypowiedzenia się w stosunku do zebranego w sprawie materiału dowodowego, co potwierdziła strona na rozprawie. Nadto decyzja pierwszoinstancyjna nie wypełnia wskazówek organu wyższego stopnia dotyczących art. 210 § 4 ord. pod.

Mając to na uwadze należy stwierdzić, iż organ odwoławczy naruszył dyspozycję art. 212 ord. pod. Z przepisu tego m. in. wynika, iż ocena prawna zawarta w decyzji wiąże organ, który ją wydał. Tym samym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. oceniając wydaną (po ponownie przeprowadzonym postępowaniu) przez Prezydenta Miasta Ż. decyzję było związane własną, wcześniejszą decyzją i winno w pierwszym rzędzie skontrolować, czy zostały uwzględnione jego wskazówki oraz – w razie potrzeby – zastosować odpowiednie środki procesowe służące usunięciu zauważonych wadliwości. Jednakże organ II instancji nie tylko nie uczynił nic w tym zakresie, lecz sam również nie wyznaczył stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, czym naruszył art. 200 § 1 w związku z art. 123 § 1 ord. pod.

Działaniem tym organ uchybił również przepisowi art. 121 ord. pod , w którym została sformułowana zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Naruszeniem powoływanej zasady, jest zmienność rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji państwowej obu instancji w tej samej sprawie oraz przy tym samym stanie faktycznym sprawy ( por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 1994r. , SA/Wr 98/94, Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1996r. , nr 1 poz.3). Odmienną kwestią jest natomiast ocena przez Sąd zasadności zastosowania w rozpoznawanej sprawie przepisu art. 200 § 1 ord. pod. – Sąd wskazuje, iż w ponownie przeprowadzonym postępowaniu, po wnikliwym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy, oceny tej należy dokonać mając na uwadze w szczególności ustawowe wyłączenie stosowania dyspozycji rzeczonego przepisu w sytuacji określonej w art. 165 § 5 pkt 1 w zw. z art. 200 § 2 pkt 1 ord. pod.

Sąd podzielił natomiast stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym sprawy z zakresu korzystania z nieruchomości, kwestie związane z legalizacją rowu melioracyjnego, nie mieszczą się w kognicji sądów administracyjnych określonej przepisami art. 1 – 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej powoływanej jako u.p.p.s.a. Zgodnie z ogólną klauzulą zawartą w art. 177 Konstytucji RP są przypisane do właściwości sądów powszechnych. Tym samym Sąd, podobnie zresztą jak organy podatkowe, nie jest władny rozstrzygać w tej kwestii.

Nie stanowi również powodu do uwzględnienia skargi okoliczność, iż skarżący złożył w Urzędzie Miasta propozycję sprzedaży gruntu, z którego wymierzono mu podatek. Zagadnienie to pozostaje bowiem bez związku z dokonywaną przez Sąd kontrolą legalności zaskarżonej decyzji.

Reasumując wskazane przez Sąd wadliwości stanowią naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przeto stanowią podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę zastosuje odpowiednie środki procesowe służące usunięciu wyżej wskazanych naruszeń prawa, w szczególności podejmując działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz ustosunkowując się w sposób wyczerpujący do istotnych okoliczności sprawy.

W tych warunkach, na podstawie art. 132 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c", art. 134 § 1 , art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania nie orzeczono, wobec braku – mimo udzielonego w zawiadomieniu o rozprawie oraz na rozprawie pouczenia – stosownego wniosku strony skarżącej (art. 210 § 1 u.p.p.s.a.).