Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 851/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5,  art. 28 ust. 2 i  ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 1 pkt 5, art. 146 par. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Protokolant Referent Ewa Pąsiek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 marca 2016 r. sprawy skargi L.R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne płatnika I. uchyla zaskarżoną decyzję w całości; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę [...] (słownie: [...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku skarżącego Pana L. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy organ jedną decyzją, z dnia [...] września 2012 r. [...] utrzymał w mocy obie decyzje wydane w dniu [...] czerwca 2012 r. nr [...] odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek własnych wnioskodawcy i składek za pracowników opłacanych przez płatnika oraz decyzję nr [...] umarzającą postępowanie w części dotyczącej umorzenia zadłużenia za pracowników, w zakresie, w jakim są one finansowane przez nich samych (jako ubezpieczonych).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący wniósł o umorzenie należności i odsetek wynikających z decyzji nr [...], określającej jego zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Świadczeń Gwarantowanych za okres od listopada 1999 r. do lutego 2000 r. Organ ustalił w toku postępowania, że wnioskodawca żyje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Średni miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 2.632,74 zł. Jego małżonka pobiera świadczenia rentowe w wysokości 680,41 zł. Łącznie wynosi to w dwuosobowej rodzinie 3.313,15 zł, czyli 1.656 zł na osobę. Małżonkowie ponoszą koszty utrzymania domu w K. (stanowiącego własność żony), które wynoszą miesięcznie 893 zł (196 zł z tytułu podatku od tej nieruchomości, tj.16,33 zł miesięcznie + 133,89 zł za gaz + 125,14 zł za energię + 135,94 zł za wodę + 360 zł za ogrzewanie + 109 zł za telefon). Dodatkowo małżonkowie ponoszą koszty 150 zł z tytułu podatku od nieruchomości za mieszkanie w S., tzn. 12,50 zł miesięcznie. Po odliczeniu tych wydatków pozostaje 2.420 zł miesięcznie na utrzymanie dwuosobowej rodziny. Małżonkowie ponoszą koszty leczenia określone w kwocie około 879 zł miesięcznie. Skarżący jest współwłaścicielem (z poprzednią żoną) mieszkania (o powierzchni 46,61 m2), w którym mieszkają dwaj jego dorośli synowie. Skarżący oświadczył, że spłaca zadłużenie z tytułu czynszu za to mieszkanie w kwocie 198,02 zł miesięcznie. Skarżący prowadził działalność gospodarczą związaną z tłumaczeniami, wykreśloną z ewidencji z dniem [...] maja 2012 r.

Na tle tak ustalonego stanu faktycznego organ uznał, że w sprawie nie zachodzi stan całkowitej niewypłacalności w rozumieniu art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej u.s.u.s.). Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie doszło do przedawnienia zaległości wnioskodawcy, gdyż zabezpieczono je hipoteką. Organ nie przyjął także możliwości umorzenia zaległości na wyjątkowych zasadach określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w przepisach wykonawczych rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanego na podstawie delegacji w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. (dalej rozporządzenie z 2003 r.).

Po powołaniu tych przepisów (zwłaszcza § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r.), ZUS stwierdził, że w wyniku analizy argumentów wnioskodawcy, posiadającego stałe źródło dochodów z tytułu zatrudnienia stwierdzono, że nie uległo przedawnieniu zadłużenie za okres styczeń - luty 2000 r. zabezpieczone wpisem hipoteki na nieruchomości, dokonanym w dniu [...] września 2000 r. Sytuacja finansowa pozwala zobowiązanemu na spłatę zadłużenia w dogodnych ratach. Zgodnie z treścią księgi wieczystej wnioskodawca jest nadal współwłaścicielem mieszkania. Stwierdzono w konsekwencji, że nie zachodzą prawne przesłanki uzasadniające umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika oraz pracowników, w części finansowanej przez płatnika, które zostały określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Według organu, trafnie umorzono postępowania co do części wniosku strony dotyczącej składek na ubezpieczenie należne za zatrudnionych pracowników, w części finansowanej przez nich samych. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewidują bowiem możliwości umarzania takich należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący domagając się uchylenia decyzji zarzucił:

1) naruszenie przepisów dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czyli:

- art. 10 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. – poprzez zaniechanie (przed wydaniem decyzji) zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, wskutek czego doszło do faktycznego pozbawienia skarżącego udziału w postępowaniu, w szczególności do zgłoszenia wniosków dowodowych dotyczących rozpoznania u skarżącego bardzo ciężkiej choroby, który to dowód ma znaczenie przy ocenie sprawy z punktu widzenia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a ponadto rzutuje na ściągalność składek,

- art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., co miałoby polegać na istnieniu – nieznanych organowi, a istotnych dla sprawy – okoliczności faktycznych dotyczących stanu zdrowia wnioskodawcy, które (w świetle art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s.) przesądzają o nieściągalności składek;

2) naruszenie prawa materialnego, art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie noweli do tej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. poprzez ich niezastosowanie, czego konsekwencją było nieprawidłowe przyjęcie, że składki objęte wnioskiem o umorzenie nie uległy przedawnieniu.

W odpowiedzi organ ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku z dnia [...] stycznia 2013 r. sygn. akt [...], pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że skarga nie dotyczy decyzji ZUS, którą umorzono postępowanie w zakresie składek za pracowników, finansowanych przez nich samych jako ubezpieczonych.

Sąd rozpatrujący wówczas sprawę zwrócił uwagę na to, że w dniu wydania tej decyzji istniała nowa okoliczność faktyczna, nieznana organowi w tej dacie (nowozdiagnozowane schorzenie, którego dotyczy rozpoznanie z dnia [...] sierpnia 2012 r.). Sąd uznał to za okoliczność istotną dla sprawy, w szczególności w kontekście przepisów dopuszczających wyjątkową możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osób ubezpieczonych będących równocześnie ich płatnikami pomimo braku stanu całkowitej nieściągalności. Sąd wskazał w pierwszej kolejności na przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s., formułujące przesłankę "uzasadnionych przypadków", a także ust. 3b, zawierający delegację do wydania rozporządzenia wykonawczego, w którym właściwy minister powinien był uwzględnić – między innymi – "interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek". Sąd podkreślił znaczenie przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, według którego: "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku (...), 3) przewlekłej choroby zobowiązanego (...), pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności".

Gdyby zatem ZUS wydając zaskarżoną decyzję wiedział o nowej chorobie wnioskodawcy, musiałby dokonać oceny tej okoliczności (istniejącej już, lecz mu nieznanej – w realiach tej konkretnej sprawy), z perspektywy istnienia (lub braku) przesłanek ewentualnego umorzenia należności skarżącego, wskazanych we wszystkich wskazanych przepisach. Sąd uznał zatem za niewystarczające ogólnikowe stwierdzenie zawarte w odpowiedzi na skargę, że przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji organ brał pod uwagę stan zdrowia skarżącego i jego żony.

Sąd przyjął, że w sprawie zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., uzasadniająca wznowienie postępowania administracyjnego. Sąd był zatem zobowiązany do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego – w części zaskarżonej – stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ ocena nowej okoliczności dokonana z punktu widzenia przesłanek art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r., mogła wpłynąć na rozstrzygnięcie korzystne dla wnioskodawcy. Skład orzekający Sądu nie stwierdził natomiast w sprawie negatywnych przesłanek wznowienia, zwłaszcza z art. 146 § 2 k.p.a.

Organ po ponownym wszczęciu postępowania wydał decyzję z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] utrzymując w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie dotyczące odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia własne skarżącego. Przytoczył w uzasadnieniu, że pismem z dnia [...] maja 2013 r. wezwał skarżącego do przesłania rzetelnie wypełnionego formularza "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej" oraz dokumentów potwierdzających stan zdrowia i leczenie. Organ podkreślił, że informacje zawarte w tym oświadczeniu powinny być potwierdzone dokumentami w oryginale lub kserokopiami potwierdzonymi urzędowo. Organ pouczył też skarżącego w kwestii obowiązujących prawnych zasad umarzania należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na powyższe pismo skarżący przesłał wypełnione oświadczenie wraz z załącznikami oraz kserokopie dokumentacji medycznej (dwa wyniki badania z dnia [...] października 2012 r., kartę informacyjną z dnia [...] października 2012 r. leczenia szpitalnego, trzy karty historii zdrowia i choroby potwierdzone dnia [...] lutego 2013 r., kartę leczenia szpitalnego w dniach [...] listopada 2012 r.), potwierdzające zdiagnozowanie i leczenie schorzenia skarżącego.

Organ na podstawie powyższej dokumentacji zbadał sytuację skarżącego i jego rodziny. Ustalił, że skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, osiągając średni miesięczny dochód w kwocie 2.902 zł netto. Po opłaceniu wszystkich wydatków, także związanych z ponoszeniem kosztów leków i rehabilitacji, na utrzymanie dwuosobowego gospodarstwa domowego pozostaje kwota około 1.569 zł. Organ przyjął w takim kontekście, że spłata należności z tytułu składek w kwocie 2.007,01 zł nie pozbawi skarżącego i jego żony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Organ zauważył, że przedmiotowa należność może być rozłożona na raty.

Oceniając wpływ stanu zdrowia skarżącego na jego sytuację organ stwierdził, że skarżący nie jest z tej przyczyny pozbawiony możliwości osiągania dochodów niezbędnych do opłacenia dochodzonych zaległości. Skarżący dysponuje środkami niezbędnymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, w tym do zakupu leków, ponoszenia kosztów rehabilitacji i kosztów wymaganej diety. Skarżący nie znajduje się także w sytuacji uregulowanej § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia z 2003r. Nie poniósł bowiem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby go pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący nie wykazał także przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ stwierdził, że w aktualnej sytuacji choroba nie uniemożliwia skarżącemu wykonywania prac zarobkowej.

W konkluzji organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przemawiające za umorzeniem składek na ubezpieczenia własne skarżącego. Organ wskazał także, że w razie zmiany sytuacji materialnej lub zdrowotnej skarżącego może on ponowić swój wniosek o u morzenie należności. Jest także możliwość wystąpienia do ZUS o układ ratalny spłaty tej należności.

W skardze na to rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji. Podniósł, że naruszono przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.):

a) art. 7, art. 77 §1, art. 80 i art. 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej "k.p.a.") poprzez błędne ustalenie, iż należności z tytułu składek, ustalone decyzją Oddziału ZUS zostały zabezpieczone wpisem hipoteki na nieruchomości będącej współwłasnością skarżącego, mimo że hipoteka ta została ustanowiona w roku 2000,

b) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a. poprzez błędne ustalenie kwoty wymagalnych należności z tytułu składek za okres do lutego 2000 r., to jest bez uwzględnienia:

- upływu 10 lat od chwili powstania obowiązku,

- faktu, iż należności te zostały określone nieprawomocną decyzją Oddziału ZUS z dnia [...].05.2008 r., znak [...], która stała się prawomocna [...].04.2012 r.,

- okoliczności, że należności określone nieprawomocną decyzją Oddziału ZUS z dnia, [...].05.2008 r., znak [...], nie mogły być przedmiotem egzekucji,

c) art. 97 §1 pkt 4 k.p.a. poprzez załatwienie sprawy, mimo że jej rozpatrzenie i wydanie decyzji w sprawie umorzenia składek zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, czyli od wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji o umorzeniu, stosownie do art. 1 ust. 1 i ust. 6 ustawy z dnia z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. poz. 1551) nieopłaconych należności na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Świadczeń Gwarantowanych oraz należnych od nich odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnień, opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego za okres od dnia [...] października 1999 r. do dnia [...] lutego 2009 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, o co skarżący wystąpił wnioskiem z dnia [...] czerwca 2013 r.,

d) art. 7, art. 11 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ustalenie sytuacji finansowej skarżącego jako pozwalającej na spłatę zadłużenia w dogodnych ratach, gdy prawidłowe rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego nie uzasadniało takiego wniosku - ustalenia faktycznego,

e) art. 104 § 2 w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 u.s.u.s., w której nie rozpoznano zarzutów skarżącego do decyzji z dnia [...]r.,

f) art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez utrzymanie w mocy decyzji, pomimo iż z uwagi na dwuinstancyjność postępowania i ujawnienie niektórych okoliczności faktycznych w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

W skardze uzasadniono poszczególne zarzuty.

Według skarżącego jego wniosek został złożony w trybie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, która wprowadza automatyzm w umorzeniu składek (zwany powszechnie abolicją). Należało zatem uznać, że rozpoznanie wniosku abolicyjnego z dnia [...] czerwca 2013 r. jest zagadnieniem wstępnym dla umorzenia składek na mocy art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tym samym organowi II instancji zarzucono naruszenie art. 97 §1 pkt 4 k.p.a. Skutki tego naruszenia są jasne. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 12 czerwca 2013 r. o umorzenie składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność mogłoby się okazać, że wydanie decyzji w niniejszej sprawie byłoby bezprzedmiotowe.

Skarżący zarzucił, że organ II instancji błędnie uznał, że sytuacja finansowa skarżącego pozwala na spłatę zadłużenia w dogodnych ratach, gdy prawidłowe zebranie i rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego takiego wniosku nie uzasadniało. Według organu wynagrodzenie skarżącego za styczeń 2013 r. wyniosło 5.468,95 zł. Nie jest to jednak zgodne z prawdą, gdyż w dniu [...] stycznia 2013 r. wpłynęło wynagrodzenie za grudzień 2012 r. w kwocie 2.017,67 zł. Drugi przelew otrzymał skarżący dnia [...] stycznia 2013 r. Obejmował on wynagrodzenie za styczeń 2013 r. oraz uznaniową premię za IV kw. 2012 r. Łącznie przelew z dnia [...] stycznia 2013 r. wyniósł 3.451,29 zł, a wynagrodzenie za styczeń 2013 r. stanowiło jedynie kwotę 2.017,67 zł. Wynagrodzenie skarżącego za styczeń 2013 r. (wliczając w to kwartalną uznaniową premię za IV kwartał 2012 r.) wyniosło 3.451,29 zł, a nie jak ustalił organ II instancji 5.468,95 zł. Wynagrodzenie skarżącego za okres styczeń – maj 2013 r. wyniosło 12.492,59 zł, czyli średnio 2.498,52 zł (średnia miesięczna), a nie 2.902,00 zł, jak podaje organ II instancji. W odniesieniu do dochodów żony skarżącego organ posługuje się kwotą przybliżoną - ok. 700 zł. Renta żony skarżącego wyniosła natomiast za okres styczeń – maj 2013 r. 3.451,21 zł, czyli 690,24 zł miesięcznie.

Organ przyjął jako średni miesięczny koszt ogrzewania 500 zł, a wynosi on 580 zł (średnia z 12 miesięcy poprzedzających złożenie oświadczenia). Po uregulowaniu comiesięcznych należności pozostaje więc skarżącemu i jego żonie kwota 2.174,99 zł, to jest 1.087,50 zł na osobę. ZUS podaje natomiast około 2.666,00 zł, czyli 1.333,00 zł na osobę. Po odliczeniu comiesięcznych kosztów na leki, rehabilitacja oraz opłaty stałe, pozostaje skarżącemu i jego żonie kwota 1.087,25 zł, a według organu II instancji 1.569,00 zł miesięcznie. Uwzględniając jeszcze zasiłek otrzymywany przez skarżącego, miesięcznie w rodzinie skarżącego na osobę przypada 615,62 zł, a nie 785,00 zł (ustalenie organu). Wskazuje to, iż organ II instancji przyjął błędne kwoty przy ocenie, czy skarżący może ubiegać się o umorzenie składek w trybie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przyjęcie prawidłowych kwot mogłoby spowodować wydanie decyzji o innej treści.

Skarżący stwierdził zatem, że organ nietrafnie uznał te okoliczności za udowodnione, nie dając skarżącemu możliwości wypowiedzenia się co do nich.

Skarżący zarzucił organowi II instancji naruszenie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 u.s.u.s. poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej w pierwszej instancji, pomimo że z uwagi na dwuinstancyjność postępowania przyjętą w art. 15 k.p.a. oraz ujawnienie (ustalenie) nowych okoliczności faktycznych dopiero w postępowaniu odwoławczym, zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Zwrócił uwagę na to, że w sprawie wydano wyrok z dnia [...] stycznia 2013 r., sygn. akt [...], którym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r., w części, w której odmówiono umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek własnych skarżącego. Organ rozpatrując wniosek ponownie w tej części przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu określenia sytuacji materialnej i ewentualnego ustalenia istotnych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie wniosku. Organ stwierdził, że w sprawie brak jest przesłanek do uznania stanu całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) umożliwiającego umorzenie należności. Należności te nie były dotychczas przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Uzyskiwanie przez skarżącego dochodów z tytułu umowy o pracę daje ZUS możliwość dochodzenia należności, a skarżącemu możliwość uregulowania zaległości. Niekwestionowana przez organ choroba skarżącego nie uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej.

Po analizie dokumentacji sprawy organ stwierdził, że odnośnie skarżącego nie zachodzą przesłanki wynikające także z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Gospodarstwo domowe skarżącego nie jest bowiem pozbawione źródła dochodu. Z dokumentacji sprawy nie wynika, aby uregulowanie należności z tytułu składek miało pozbawić skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu, skarżący jest w stanie uregulować przedmiotowe należności.

W skierowanym do Sądu piśmie z dnia [...] grudnia 2013 r. skarżący podniósł, że organy ZUS błędnie ustaliły kwoty nieopłaconych składek. Uzasadnia to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący zakwestionował prawidłowość wystawienia tytułów wykonawczych w postępowaniu egzekucyjnym, które w związku z tym prowadzono niezgodnie z prawem. Podważył także legalność ustanowienia hipoteki przymusowej zabezpieczającej dochodzone zaległości składkowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu opisanej skargi wyrokiem o sygnaturze III SA/Wr 776/13 w dniu 23 stycznia 2014 r. skargę tę oddalił. Od tego wyroku skarżący wywiódł skargę kasacyjną, wskutek rozpoznania której Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2015r. sygn. II GSK 1243/14 uchylił wymieniony wyrok o sygn. III SA/Wr 776/13 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając ponownie sprawę zważył, co następuje:

Sąd rozpoznaje skargę w granicach danej sprawy, lecz nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. W celu usunięcia naruszenia prawa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki wobec wszystkich aktów lub czynności podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.").

Kryterium legalności z art. 1 ustawy ustrojowej umożliwia Sądowi wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnych uchybiających prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" p.p.s.a.), rozstrzygnięć dotkniętych wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b" powołanego przepisu), a także wydanych bez zachowania innych reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Kierując się tymi zasadami oceny, Wojewódzki Sąd Administracyjny, po dokonaniu ponownej kontroli zaskarżonej decyzji, stwierdził konieczność zastosowania w sprawie art. 145 § 1 pkt. 1c) p.p.s.a.

W pierwszym rzędzie należy wskazać, iż na taką ocenę rzutuje fakt, że sprawa była na skutek skargi kasacyjnej przedmiotem rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który powołanym prawomocnym wyrokiem z dnia 10 czerwca 2015 r. sygn. II GSK 1243/14 uchylił uprzednio wydany w tej sprawie wyrok o sygn. III SA/Wr 776/13 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.

Zgodnie z poglądami orzecznictwa, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny modyfikacji ulegają granice sprawy administracyjnej, których nie wyznaczają tylko przepisy art. 134 i art. 135 p.p.s.a., ale też art. 183 § 1 tej ustawy. Inaczej mówiąc, granice sprawy, w której orzeka w takiej sytuacji sąd, podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z dnia 20 września 2006r., II OSK 1117/05, LEX Nr 238489). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy ma zastosowanie art. 190 p.p.s.a. stanowiący, że wojewódzki sąd administracyjny, któremu przekazano sprawę, jest związany wykładnią prawa Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował, że zaskarżony wyrok wydany został po rozpoznaniu skargi na ponownie wydaną decyzję przez organ wobec uchylenia poprzedniej decyzji tego organu przez WSA wyrokiem z [...] stycznia 2013r. sygn. akt: [...]. W swej ocenie prawnej (wiążącej obecnie orzekający skład Sądu) Naczelny Sąd Administracyjny zalecił by ponownie rozpoznając sprawę, WSA we Wrocławiu dokonał kontroli zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2013 r. nr [...], biorąc pod uwagę treść zapadłego w dniu [...] stycznia 2013 r. wyroku jak również to, że kwestie podnoszone przez skarżącego w skargach do Sądu we Wrocławiu, do chwili obecnej nie były kontrolowane przez ten Sąd.

Tym samym wykonując zalecenia Sądu wyższej instancji i badając zaskarżoną decyzję w kontekście najpierw art. 153 p.p.s.a. zważywszy na konieczność wypełnienia przez organ zaleceń WSA we Wrocławiu sformułowanych w wyroku o sygn. [...], a także rozpoznając ponownie skargę przez pryzmat sformułowanych w niej przez skarżącego zarzutów trzeba stwierdzić, że sądowa kontrola zaskarżonej decyzji wykazała naruszenie prawa procesowego w stopniu, który przesądził o konieczności uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W wyroku o sygn. [...], na tle zarzutu skarżącego dotyczącego jego sytuacji zdrowotnej, Sąd podkreślił znaczenie przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), według którego: "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku (...), 3) przewlekłej choroby zobowiązanego (...), pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności". Trzeba przyznać, że w tym kierunku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozpoznający sprawę, poprowadził postępowanie wyjaśniająco-dowodowe albowiem wezwał skarżącego do przedstawienia dokumentacji na okoliczność stanu zdrowia i dokonał jej oceny.

Jednakże zarzuty skarżącego nie były nakierowane wyłącznie na względy zdrowotne i tym samym na zdolność do spłaty zadłużenia, którą podważał. Skarżący konsekwentnie utrzymuje bowiem, że organ błędnie ustalił kwoty nieopłaconych składek a wystawione tytuły wykonawcze w postępowaniu egzekucyjnym są nieprawidłowe, podważa legalność ustanowionej hipoteki przymusowej zabezpieczającej dochodzone zaległości składkowe, a nade wszystko zarzuca, że doszło już do przedawnienia należności.

Trzeba zważyć, że do tych okoliczności ZUS nie odniósł się szczegółowo, akcentując jedynie kwestię zabezpieczenia hipotecznego i formułując ogólnikową konkluzję, że do przedawnienia należności nie doszło, co nie jest zabiegiem wystarczającym do umożliwienia kontroli przez Sąd takiego stanowiska organu. Dochodzone należności bowiem datują się od 2000 roku zaś od tego czasu doszło do kilkakrotnej nowelizacji przepisu art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. 1998 r. nr 137 poz. 887 ze zm.; aktualnie tekst jednolity w: Dz.U.z 2015 r. poz. 121 ze zm.) w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek. Rzeczą Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było zatem zgromadzenie w aktach administracyjnych dokumentacji dotyczącej wysokości należności z omawianego tytułu, których umorzenia skarżący się domaga, odzwierciedlających przebieg podejmowanych czynności egzekucyjnych, w zakresie wystawionych tytułów wykonawczych, celem skontrolowania (również przez Sąd) prawidłowości ustalenia w jakiej kwocie przypadają nadal do uregulowania, a także pozwalającej na zbadanie, czy uległy przedawnieniu. Winno to być w uzasadnieniu decyzji przedmiotem dokładnych ustaleń faktycznych ZUS-u oraz rozważań natury prawnej na tym tle - z uwzględnieniem zmian stanu prawnego w świetle regulacji art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek dotyczyć może tylko należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalnym jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły wskutek przedawnienia.

Brak takich ustaleń, popartych właściwymi dokumentami w aktach sprawy oznacza, że nie został prawidłowo ustalony stan faktyczny. Stanowi to naruszenie wynikające z art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, której realizacji służy art. 77 § 1 k.p.a., nakładający na organ obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Opisane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Bezsporne bowiem jest, iż kluczowe znaczenie dla przedmiotowego postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego w tym także w zakresie przedawnienia wymaganych należności – zgodnie z przepisami proceduralnymi.

W toku dalszego postępowania organ winien jednoznacznie zbadać, czy należności z tytułu składek będące przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie uległy, czy też nie, przedawnieniu i w zależności od wyniku podjąć stosowne rozstrzygnięcie, przy czym – w razie uznania, że nie uległy przedawnieniu - organ ponowi czynności procesowe dotyczące ogólnych aspektów związanych z materialnoprawnymi przesłankami umorzenia, w tym w zakresie ustalenia aktualnego stanu majątkowego oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej skarżącego. Ustalenia organu, poza rozważaniami w uzasadnieniu podejmowanego rozstrzygnięcia, powinny znaleźć stosowne odzwierciedlenie w dokumentacji akt administracyjnych.

Biorąc pod uwagę powyższe, przyjąć należy, że zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym, gdyż została wydana bez należytego wyjaśnienia i oceny wszystkich, istotnych dla właściwego załatwienia sprawy administracyjnej okoliczności oraz zebranych dowodów, co uchybia regułom proceduralnym wyrażonym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, działając na mocy art. 145 § 1 lit. "c" p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku. Orzeczenie w punkcie II znajduje umocowanie w art. 200 p.p.s.a.