Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 91/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-03-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie SO del. Robert Hałabis (sprawozdawca),, NSA Jerzy Marcinowski, Protokolant Starszy referent Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 marca 2012 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. na rzecz skarżącego W. R. kwotę 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...], odmawiającą W.R. umorzenia należności z tytułu składek, w części dotyczącej odmowy umorzenia należności w łącznej kwocie 8.343,82 zł, składek w tym:

– Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od października 2001 r. do grudnia 2002 r. w kwocie 6.424,40 zł,

– Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od października 2001 r. do grudnia 2002 r. w kwocie 1.458,36 zł,

– Fundusz Pracy za okres od października 2001 r. do grudnia 2002 r. w kwocie 461,06 zł

– oraz odsetek za zwłokę od powyższych składek naliczonych na dzień 1 grudnia 2008 r. w kwocie 7.618,00 zł.

Mocą tej samej decyzji Zakład postanowił uchylić decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia należności na kwotę 6.547,13 zł z uwagi na ich przedawnienie, w tym:

– Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od listopada 2000 r. do września 2001 r. w kwocie 4.265,48 zł,

– Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres: grudzień 1999 r., od lutego 2000 r. do września 2001 r. w kwocie 1.762,54 zł,

– Fundusz Pracy za okres od marca 2000 r. do września 2001 r. w kwocie 519,11 zł,

– oraz odsetek za zwłokę od powyższych składek w kwocie 8.582,00 zł i w tym zakresie umorzyć postępowanie odwoławcze.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że sprawa wszczęta wnioskiem skarżącego z dnia [...] grudnia 2008 r. o umorzenie należności, który umotywowany został trudną sytuacją materialną oraz złym stanem zdrowia skarżącego.

Rozpatrując ten wniosek Zakład decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] odmówił umorzenia należności z uwagi na brak całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz brak okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Na skutek wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownej je analizie decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu, nie stwierdzając okoliczności uzasadniających umorzenie należności.

Od decyzji tej skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który wyrokiem z dnia 22 grudnia 2009 r. skargę oddalił. Na skutek wniesionej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2011 r. sygn. akt II GSK 427/10, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.

Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 30 czerwca 2011 r. sygn. akt III SA/Lu 229/11 – uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] oraz przekazał ją do rozpoznania organowi w celu ponownej oceny, czy skarżący spełnia przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek.

Rozpatrując sprawę ponownie organ ustalił, że część należności z tytułu składek uległa przedawnieniu, w tym na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od listopada 2000 r. do września 2001 r., Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres miesiąca grudnia 1999 r. i od lutego 2000 r. do września 2001 roku, Fundusz Pracy za okres od marca 2000 r. do września 2001 r. – z uwagi na upływ 10 letniego terminu do dochodzenia należności.

W odniesieniu do pozostałej części zadłużenia wskazano, że podstawą decyzji odmownej był brak całkowitej nieściągalności oraz brak okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności – określonych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.; dalej jako: u.s.u.s.).

Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów oraz dokumentów znajdujących się już w posiadaniu organu wynika, że W.R. jest właścicielem mieszkania o powierzchni 47,87 m2 położonego w [...], przy ul. [...]. Prowadzi wspólnie z żoną K.R. gospodarstwo domowe, którego podstawę utrzymania stanowią dochody uzyskiwane przez żonę z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie ok. 2.239,20 zł brutto (1.584,26 zł netto). Z osiąganych dochodów w gospodarstwie domowym ponoszone są wydatki związane z opłatą czynszu i mediów w łącznej kwocie ok. 725 zł, w tym: czynsz 456,19 zł, energia elektryczna 161,36 zł i gaz 106,25 zł miesięcznie. Dodatkowo w rodzinie ponoszone są wydatki, które nie są związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, takie jak opłata za internet i telefon w kwocie ok. 182 zł miesięcznie oraz opłata za telefon komórkowy w kwocie ok. 35-80 zł miesięcznie. W ocenie Zakładu osiągane dochody w rodzinie pozwalają na terminowe regulowanie zobowiązań, w tym również zobowiązań nie związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto dłużnik dotychczas nie korzystał i nie korzysta ze świadczeń ośrodka pomocy społecznej udzielanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, a zadłużenie figurujące na koncie rozliczeniowym zobowiązanego nie zostało objęte postępowaniem egzekucyjnym.

W ocenie organu skarżący nie udowodnił, że w jego sytuacji zachodzą wyjątkowe okoliczności uzasadniające skierowanie należności do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Za takie nie może zostać uznana podnoszona przez skarżącego jego trudna sytuacja finansowa i zdrowotna. Odnosząc się do przedłożonych przez skarżącego dokumentów medycznych i oświadczeń dotyczących choroby uniemożliwiającej skarżącemu podjęcie pracy zawodowej organ ocenił, że jakkolwiek skarżący jest osobą, która posiada problemy zdrowotne, to nie zostało potwierdzone, że w ostatnim okresie nastąpiło znaczne pogorszenie stanu jego zdrowia. Ponadto po orzeczeniu Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, w okresie od grudnia 1999 r. do grudnia 2002 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą oraz w okresie od kwietnia 2003 r. do lutego 2006 r. był zatrudniony w [...] Sp. z o.o. Z wyżej wskazanych faktów nie wynika, że stan zdrowia skarżącego uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia i uzyskiwania z tego tytułu dochodów, stąd też nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności.

Organ podkreślił, że zadłużenie dotyczy stosunkowo długiego okresu czasu, a w całym okresie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej (od grudnia 1999 r. do grudnia 2002 r.), dokonał on zaledwie dwóch wpłat w terminie na wszystkie fundusze, to jest za miesiąc grudzień 1999 r. i styczeń 2000 r. oraz dokonał dodatkowo dwóch wpłat jedynie na ubezpieczenia społeczne, w miesiącach październiku i listopadzie 2000 r. Powyższe wskazuje, że był świadomy generowania zadłużenia począwszy od lutego 2000 r., a jednak pomimo tego nadal prowadził działalność gospodarczą do końca 2002 r. W ocenie organu rozpoczęcie i prowadzenie działalności gospodarczej powinno być wynikiem przemyślanej decyzji, zwłaszcza, że dokonanie zgłoszenia do ubezpieczeń z tytułu prowadzenia działalności wiąże się z obowiązkiem przestrzegania obowiązujących przepisów prawa, a więc opłacania powstałych należności niezależnie od wysokości osiąganych dochodów. To przedsiębiorca ponosi ryzyko związane z prowadzeniem działalności i nie powinien on liczyć na to, że wszelkie niepowodzenia w tym zakresie będą obligować wierzycieli do umorzenia należności. W obowiązującym porządku prawnym zasadą jest terminowe regulowanie zobowiązań, natomiast ich umorzenie wyjątkiem. Umorzenie należności jest bowiem szczególnym trybem wygaśnięcia zobowiązań – stąd uznaniowy charakter tej instytucji. W związku z tym okoliczności uzasadniające skierowanie należności do umorzenia muszą mieć szczególny charakter.

Zwrócono również uwagę, że nie zachodzi konieczność jednorazowej spłaty zadłużenia, jeżeli nie pozwala na to sytuacja finansowa. Spłata zadłużenia może następować w formie dobrowolnych wpłat w wysokości uzależnionej od sytuacji finansowej zobowiązanego, tym bardziej, że zobowiązania z tytułu należnych składek są jedynymi zaległościami skarżącego.

W skardze wniesionej do Sądu skarżący W.R. zakwestionował zarówno decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...], jak również decyzję z dnia z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] i wniósł o uchylenie obu decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

Obu decyzjom zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego:

1) § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w związku z art. 7 k.p.a. i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz art. 17 "ustawy zmieniającej", przez błędną wykładnię tych przepisów i niewłaściwe ich zastosowanie, co skutkowało odmową umorzenia naliczonych składek z ubezpieczenia społecznego, a także ogólnej zasady k.p.a., według której przy wydawaniu decyzji uznaniowych organy administracji publicznej mają prawny obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, a także przez uznanie, że zobowiązany nie wykazał, iż ze względu na stan zdrowotny, majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek;

2) art. 7 pkt 5 i art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2003 r. o pomocy społecznej, poprzez bezpodstawne czynienie zarzutu, że skarżący nie składał wniosków o udzielenie pomocy społecznej, a także poprzez wyciąganie krzywdzących i bezpodstawnych wniosków, że skarżący widocznie nie jest w sytuacji zagrażającej zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych, skoro nie ubiegał się o pomoc społeczną;

Skarżący zarzucił również naruszenie przez Zakład przepisów postępowania: art. 7, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a.

Według skarżącego decyzje obejmują należności przedawnione, wynikające z przekroczenia 10 letniego terminu do dochodzenia należności przez ZUS. Uwzględniając stan na dzień wydania decyzji, to jest [...] grudnia 2011 r., przedawnieniu uległa należność za okres październik 2001 r. w kwocie 533,92 zł w tym: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za miesiąc październik 2001 r. w kwocie 411,11 zł, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za miesiąc październik 2001 r. w kwocie 93,32 zł, Fundusz Pracy za miesiąc październik 2001 r. w kwocie 29,50 zł wraz z odsetkami w kwocie 571,00 zł.

W obszernym uzasadnieniu postawionych zarzutów skarżący podniósł, że na wyżywienie, lekarstwa, odzież, obuwie, wizyty lekarskie i inne konieczne wydatki pozostaje kwota ok. 500 zł na dwie osoby, co jest znacznie poniżej minimum socjalnego. Wyjaśnił, że wynagrodzenie zasadnicze żony K.R. wynosi po ok. 1200 zł miesięcznie, a pozostałą kwotę stanowi premia o charakterze uznaniowym. Nie podzielił poglądu ZUS, że wydatki takie jak opłata za internet, telefon stacjonarny w [...] i telefon komórkowy, nie są związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych.

Zwracając uwagę na swoją sytuację zdrowotną wskazał, że od urodzenia choruje na miopatię. Szczegółowo przedstawił przebieg choroby, jej skutki oraz konsekwencje jakie niesie w aspekcie codziennego funkcjonowania. Choroba i jej skutki leżały u podstaw przyznania skarżącemu w 1992 r. przez Obwodową Komisję Lekarską d/s Inwalidztwa [...] II grupy inwalidztwa na stałe, bez konieczności dalszych badań. Od tego czasu jego stan zdrowia stale się pogarszał, a inwalidztwo nasilało się z upływem lat.

Odnosząc się do zarzutu Zakładu, że dotychczas nie korzystał i nie korzysta ze świadczeń ośrodka pomocy społecznej udzielanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji, W.R. podniósł okoliczność przekroczenia dochodów, jakie określa ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Ponownie podniesiono, że skarżący w toku postępowania nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić należności z tytułu składek. Możliwość umorzenia należności z tytułu składek, mająca charakter uznaniowy dotyczy sytuacji szczególnych, gdy niemożliwe jest wywiązanie się z zobowiązania z tego tytułu.

Odnosząc się do zarzutu skargi nieuwzględnienia przez Zakład przedawnienia części należności organ wskazał, że po ponownej analizie akt sprawy ustalono, że należności za miesiąc październik 2001 r. wskazane w skardze – nie uległy przedawnieniu, z uwagi na zawieszenie biegu przedawnienia należności w okresie od dnia 9 grudnia 2008 r., tj. daty doręczenia decyzji o wysokości zadłużenia do dnia 14 kwietnia 2009 r., tj. uprawomocnienia się decyzji.

Jednocześnie Zakład wskazał, że faktyczny okres i kwota należności przedawnionych uległy zmianie, tj. przedawnieniu uległy należności na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres grudnia 1999 r., oraz od lutego do czerwca 2000 r. w kwocie 414,30 zł i na Fundusz Pracy za okres od marca 2000 r. do czerwca 2000 r. w kwocie 87,57 zł wraz z odsetkami w łącznej kwocie 1015 zł, a nie jak wcześniej wskazano w decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2011 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, a jednocześnie sprawując kontrolę sąd stosuje środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd administracyjny kontrolując akty wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem bada, czy właściwie zastosowane zostały przepisy prawa materialnego określające prawa i obowiązki stron oraz czy w postępowaniu administracyjnym przestrzegano przepisów proceduralnych. Jednocześnie stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa, sąd władny jest wzruszyć zaskarżony akt, a przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. określa, kiedy podlega on uchyleniu.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja zbadana pod względem jej legalności, to jest zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz przepisami prawa materialnego, na podstawie których została wydana, wskazuje na wniosek, że wydana została z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Rozpatrując wniesioną skargę w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii przedawnienia składek. Obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w sytuacji, gdy minął podstawowy termin ustalony dla przedawnienia, to jest 5 lat – obowiązujący do końca 2002 r., 10 lat –obowiązujący od 1 stycznia 2003 r. do 1 stycznia 2012 r. kiedy to ponownie objęto składki pięcioletnim terminem przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 4 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych zmienionego przez art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., Nr 232 poz. 1378), było ustalenie kwoty istniejących należności składkowych, wciąż obciążających skarżącego.

Nie może bowiem toczyć się postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności, które już wygasły. Takie bowiem postępowanie z chwilą przedawnienia należności z tytułu składek – staje się bezprzedmiotowe.

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm., dalej jako "u.s.u.s."), dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Dlatego jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności zasadnie wskazałby również składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). Jeżeli zaś przedawnienie należności stwierdzone zostanie dopiero w postępowaniu będącym skutkiem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, to Zakład powinien uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przedawnionych należności i w tym zakresie umorzyć postępowanie pierwszej instancji (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.).

W okolicznościach faktycznych tej sprawy należy zauważyć, że zadłużenie skarżącego, jak wskazuje sam organ, dotyczy odległego okresu: jest to okres od grudnia 1999 r. do grudnia 2002 r. W decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. Zakład odnotował przedawnienie należności na kwotę 6.547,13 zł wskazując, że odnosi się ona do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za okres od listopada 2000 r. do września 2001 r. w kwocie 4.265,48 zł, Funduszu Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres: grudzień 1999 r., od lutego 2000 r. do września 2001 r. w kwocie 1.762,54 zł oraz Funduszu Pracy za okres od marca 2000 r. do września 2001 r. w kwocie 519,11 zł oraz odsetek za zwłokę od powyższych składek w kwocie 8.582,00 zł i w tym zakresie umorzono postępowanie odwoławcze.

Zauważyć jednak należy, że treść odpowiedzi na skargę odbiega w istotnym stopniu od zakresu przedmiotowego decyzji Zakładu z dnia [...] grudnia 2011 r. Stwierdzenie to dotyczy zarówno kwoty zaległych składek jak i odsetek, które uległy przedawnieniu. Sam organ wskazuje w odpowiedzi na skargę, że faktyczny okres i kwota należności przedawnionych uległy zmianie, to jest przedawnieniu uległy należności na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres grudnia 1999 r., oraz od lutego do czerwca 2000 r. w kwocie 414,30 zł, podczas gdy w zaskarżonej decyzji jest to okres od lutego do września 2001 r. i na Fundusz Pracy za okres od marca 2000 r. do czerwca 2000 r. w kwocie 87,57 zł, gdzie w decyzji wskazano okres od marca 2000 r. do września 2001 r. wraz z odsetkami w łącznej kwocie 1.015 zł, a w rozstrzygnięciu z dnia 1 grudnia 2011 r. – 8.582 zł.

W ocenie Sąd powyższe stanowisko organu jednoznacznie przesądza o tym, że w sprawie nie ustalono w sposób prawidłowy wysokości niewygasłej na skutek przedawnienia należności, do zwrotu której zobowiązany jest W.R. Nie wynika z niej jednocześnie, kiedy ewentualnie bieg terminu przedawnienia uległ przerwaniu lub zawieszeniu, z dokładnym wskazaniem czynności powodujących te zdarzenia oraz kiedy upływa termin przedawnienia powyższych należności. Takie ustalenie pojawiają się dopiero na etapie odpowiedzi na skargę i poczynione zostały na skutek zarzutu jaki podniósł skarżący, nieuwzględnienia przedawnienia składek za okres października 2001 r.

Należy podkreślić, że w każdym przypadku wniosku o umorzenie zaległych składek niezbędne jest ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Tylko prawidłowe określenie kwoty należności pozwala na obiektywną ocenę możliwości ich wyegzekwowania lub dobrowolnej spłaty przez dłużnika.

Tym samym – uznając za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania – organ orzekający, ponownie rozpatrując sprawę, winien uwzględnić powyższe rozważania Sądu i stosownie uzupełnić materiał dowodowy. W pierwszej kolejności organ powinien zbadać, czy objęte decyzją składki nie uległy przedawnieniu, a jeżeli termin przedawnienia został przerwany, to kiedy i czy nastąpiło to skutecznie. Rozważania dotyczące zasadności prowadzonego postępowania wobec składek, których formalnie okres przedawnienia upłynął wymagają wskazania okoliczności, które ten bieg przerwały lub zawiesiły, winny znaleźć odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji nawet wówczas, jeżeli nie jest to okoliczność sporna.

Zauważyć należy, że w przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tego też względu z nierzetelnie ustalonego stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym.

Podkreślić należy, że Sąd nie może zastępować organu i przesądzać kwestii przedawnienia składek. To organ obowiązany jest odnieść się do tego zagadnienia w uzasadnieniu decyzji i wskazać zdarzenia, które spowodowały przerwanie, bądź zawieszenie biegu terminu przedawnienia oraz wskazać termin, kiedy upływa przedawnienie. Sąd natomiast kontrolując decyzję oceni ustalenia organu w tej materii zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w kontekście zebranego w sprawie materiału dowodowego. Nie została tym samym przesądzona kwestia, czy w rozpatrywanej sprawie nastąpiło, czy też nie nastąpiło przedawnienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie. Sąd wskazuje jednak, że zagadnienie to wymaga jednoznacznego wyjaśnienia.

Reasumując powyższe Sąd stwierdza, że wskazane mankamenty zgromadzonego materiału dowodowego i przyjętej przez organ argumentacji, nie przekonujące o słuszności decyzji zaważyły na rozstrzygnięciu sprawy. Należało tym samym stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, 8, 11, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Odnosząc się do merytorycznej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazać należy, że jakkolwiek w rozpoznawanej sprawie organ zgromadził materiał dowodowy odnośnie sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego, to jednak zgromadzone dowody nie zostały należycie przeanalizowane. Skarżący swoje żądanie w zakresie zadłużenia wobec Zakładu w toku całego postępowania administracyjnego uzasadniał trudną sytuacją materialną wynikającą m.in. z postępującej choroby genetycznej – miopatii, która powoduje powolny i systematyczny zanik mięśni ograniczając jego sprawność ruchową. W takiej sytuacji kwestią pierwszoplanową dla postępowania w sprawie umorzenia należności było ustalenie, czy w rozpatrywanym przypadku zachodziła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, która to okoliczność stanowi odrębną przesłankę umorzenia należności.

Sąd w tym zakresie stwierdza, że nieuzasadnionym jest bezkrytyczne przyjęcie przez organ, iż oczywistym jest, że skarżący mimo niepodważalnego istnienia choroby genetycznej oraz orzeczonej II grupy inwalidzkiej, znajdzie zatrudnienie. Powyższe twierdzenie nie zostało poparte żadnymi obiektywnymi ustaleniami i wydaje się nie uwzględniać okoliczności powszechnie znanych, jak choćby sytuacja na rynku pracy i związane z nią ograniczanie zatrudnienia nawet wobec osób całkowicie zdrowych, wobec czego wykracza ono poza powszechnie znaną – zarówno Sądowi jak i organowi – wiedzę z zakresu obecnych stosunków gospodarczych. Powoływanie się przy tym na fakt zatrudnienia w latach od 2003 do 2006 r. nie powinno mieć decydującego wpływu na rozstrzygnięcie w sytuacji, gdy organ winien ocenić bieżącą sytuację materialną i rodzinną skarżącego w kontekście okoliczności stanowiących podstawę do umorzenia należności wobec Zakładu, mając na uwadze, że od chwili ustania tego zatrudnienia skarżącego minęła znaczna ilość czasu, w którym stan zdrowia skarżącego nie uległ poprawie.

Organ orzekający ma obowiązek odnieść się do podnoszonych przez wnioskodawcę zarzutów i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów, na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione.

W konsekwencji powyższych ustaleń, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.