Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 331/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędzia WSA del. Tomasz Judecki, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta J. z dnia[...]. Nr[...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżącego J. C. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało z mocy orzeczenie Burmistrza Miasta J. z dnia [...] odmawiające J.C. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jak wynikało z akt sprawy wnioskiem z dnia 13 października 2021 r. Skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H.C.

Powołaną na wstępie decyzją organ odmówił żądaniu Strony powołując się na art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.). W uzasadnieniu wskazał, że matka Strony (lat 83) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, ze wskazaniem, że niepełnosprawność istnieje od maja 2007 r., a znaczny jej stopień od października 2007 r. Matka Skarżącego, zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem lekarskim z dnia [...], choruje na miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, przewlekłą niewydolność krążenia, stan po operacji raka tarczycy z przerzutami do węzłów chłonnych. Ze względu na zaburzenia pamięci w przebiegu otępienia oraz chorób współistniejących wymaga opieki całodobowej. Po domu chora porusza się przy pomocy chodzika, z powodu pamięci i otępienia wymaga pomocy przy poruszaniu się i wszystkich czynnościach domowych.

Z wyjaśnień Strony (lat 62) wynika, że bardzo często przebywa i śpi w domu matki nad którą sprawuje całodobową opiekę. Był czynny zawodowo do dnia 30 listopada 2019 r., po wypowiedzeniu umowy o pracę przez pracodawcę obecnie jest osobą bezrobotny zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy.

Przeprowadzony wywiad środowiskowi potwierdził, że Skarżący bardzo często przebywa i śpi u matki, sprawuje też nad nią całodobową opiekę. Chora prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, po domu porusza się przy pomocy chodzika, nie wychodzi z domu. Ze względu na stan zdrowia chorej (otępienie) nie było możliwości uzyskania od niej żadnych informacji, co do sprawowanej opieki. Dane te pozyskano od Skarżącego, który zeznał, że większość czasu spędza u matki, w tygodniu na kila godzin jedzie do siebie celem sprawdzenia czy wszystko jest w porządku i dokonania opłat za mieszkanie. Zakres sprawowanej opieki obejmuje przygotowanie posiłków, ich podanie, zakupy, utrzymanie czystości, pomoc w kąpieli i toalecie (chora korzysta z pampersów na noc i nocnika), uzgodnieniu wizyt lekarskich, podaniu lekarstw (dwa razy dziennie), czasem mierzenia ciśnienia. Chora sama spożywa podane posiłki i sygnalizuje potrzeby fizjologiczne.

Organ wskazał, że chora miała przyznane usługi opiekuńcze, decyzję w tym zakresie uchylono z dniem 31 sierpnia 2017 r., obecnie z nich nie korzysta. Nie zostały złożone w tym zakresie żadne wnioski. Podopieczna ma czworo dzieci, poza Skarżącym jeszcze trzech synów. A.C. przebywa w W. i od 13 lat nie ma z matką kontaktu, M.C. mieszka i pracuje w Ł., nie utrzymuje kontaktu z matką oraz J.C.1 zamieszkały w J., pracuje, odwiedza matkę 1 – 2 w miesiącu. Z informacji podanych przez Stronę wynika, że rodzina brała udział w opiece nad matką, ale doszło do zaniedbań i konfliktów, wobec czego we wrześniu 2019 r. Skarżący zrezygnował z pracy aby zająć się matką.

Na podstawie podanych przez Stronę informacji pracownik socjalny ustalił, że Skarżący nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Zakres działań podejmowanych w związku z ww. opieką obejmuje czynności zwykle wykonywane w gospodarstwie domowym, nie jest na tyle absorbujący i nie wymaga pełnej dyspozycyjności. Organ nie kwestionował sprawowania opieki przez Stronę wskazując na moment powstania niepełnosprawności, co na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. uchyla możliwość przyznania świadczenia.

Nadto organ wskazał, że nie ma obiektywnych przeszkód do podjęcia zatrudnienia przez Stronę, a fakt, że nie podoła on obowiązkom we własnym gospodarstwie i opieką nad matką w połączeniu z zatrudnieniem nie świadczy o konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Obowiązki te można połączyć przy dobrej organizacji, co jest realizowane przez inne osoby pracujące i sprawujące opiekę, możliwe jest także podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy albo zwrócenie się do ośrodka pomocy społecznej o pomoc w formie usług opiekuńczych.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazało na przepis art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Powołanym wyrokiem Trybunał za niezgodne z Konstytucją RP uznał różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności (art. 17 ust. 1b uś.r.). Ta zatem okoliczność nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Odnosząc się do kolejnej wskazanej przez organ I instancji podstawy przyznania świadczenia organ wskazał, że spełniona została przesłanka podmiotowa. Skarżący jest osobą wskazaną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Za niesporny uznał także fakt legitymowania się przez matkę Skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, powtarzając ustalenia organu I instancji. W dalszych wywodach organ odwoławczy wskazał, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi być stała, łącząca się z zaangażowaniem, a ocenie organu podlegają okoliczności i zakres jej wykonywania. Organ przywołał ustalenia wywiadu środowiskowego, dodając, że chora wymaga specjalistycznego leczenia. Wskazał również na dokument w postaci ankiety osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Wynikało z niego, że chora w mieszkaniu porusza się przy pomocy chodzika, od 2017 r. nie opuszcza mieszkania, jest samodzielna przy zmianie pozycji w łóżku (czasami potrzebuje pomocy), może siedzieć, kontakt słowny ograniczony, ma trudności w budowaniu zdań, niespokojne zachowanie i nastój, trudności w skupieniu uwagi, zapamiętywaniu. Wymaga nadzoru nad czynnościami toalety (mycie), kąpiel w asyście osób trzecich (Skarżącego i siostry chorej). Chora nie wymaga pielęgnacji odleżyn, ran, częściowo samodzielna przy myciu twarzy, zębów, czesaniu. Wymaga pomocy przy ubieraniu i rozbieraniu, używa pampersów, korzysta z nocnika. Samodzielna w odżywianiu, potrzebuje pomocy w podaniu posiłku, nie jest samodzielna w zażywaniu leków, które podawane są leki dwa razy dziennie (rano i wieczorem). Wymaga pomocy w zakupach, niedowidzi, niedosłyszy, korzysta z lekarskich wizyt domowych. Wymaga pomocy w prowadzeniu domu: pranie, sprzątanie, przygotowanie posiłków, prasowanie, mycie okien. Nie wymaga specjalistycznego karmienia ani cewnikowania. Organ wskazał na opinię pracownika socjalnego, z której wynika, że Skarżący nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających stałej obecności, wykonywane prace dotyczą czynności życia codziennego. Tym samym nie absorbują Skarżącego w stopniu wykluczającym podjęcie zatrudnienia.

Do akt sprawy załączono zaświadczenie lekarskie z dnia [...] oraz z dnia [...] potwierdzające stan zdrowia chorej. Przy czym w zaświadczeniu z dnia [...] lekarz wskazał, że chora po mieszkaniu porusza się przy pomocy chodzika. Z powodu zaburzeń pamięci i otępienia wymaga pomocy we wszystkich czynnościach domowych: jedzenie, ubieranie, korzystanie z toalety, kąpiel, stosowanie leków. W opinii lekarza chora wymaga całodobowej opieki. Organ wskazał również na ocenę zdrowia chorej wg skali Barthel, z której wynika, że jej stan oceniono na 15 pkt ww. skali. Badanie to stanowi test diagnostyczny stosowany do oceny sprawności ruchowej i samodzielności pacjenta, odnosi się do 10 podstawowych czynności życiowych, które człowiek zdrowy powinien wykonać sam, chory zaś potrzebuje przy ich realizacji częściowej lub całkowitej pomocy.

W dalszych wywodach organ dokonał porównania danych wynikających z ankiety i opisanego badania wskazując na występujące różnice. Dotyczyły one poruszania się po powierzchniach płaskich (wg badań 0 pkt, a ten sam lekarz wskazał, że chora porusza się przy pomocy chodzika); przemieszczania się łóżka na krzesło (wg badań 5 pkt – co oznacza pomoc jednej lub dwóch osób, a wg ankiety, że chora może się poruszać przy pomocy chodzika); ubieranie i rozbieranie (wg badań 0 pkt – zależna, wg ankiety – wymaga pomocy); korzystanie z toalety (wg badań zależna - 0 pkt, wg ankiety korzysta z nocnika, używa pampersów, sygnalizuje potrzeby fizjologiczne, wymaga pomocy).

Następnie oceniając związek przyczynowo-skutkowy między sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną a rezygnacją z zatrudnienia, jego niepodejmowaniem organ wskazał, że Strona ma 20 letni staż pracy, zaś ostatnie zatrudnienie jest datowane na 2019 r. Ze świadectwa pracy wynika, że umowa o pracę (od 26 lutego 2018 r. do 30 listopada 2019 r.) została rozwiązana poprzez wypowiedzenie pracodawcy. W dniu 13 grudnia 2019 r. Skarżący zarejestrował się jako bezrobotny. W opinii organu Skarżący nie zrezygnował z pracy, umowę rozwiązał pracodawca.

W opinii organu stan zdrowia chorej utrudnia jej ale nie uniemożliwia samodzielnego funkcjonowania, zaś udział Strony polega na wsparciu i pomocy i to w sprawach związanych w znacznej mierze z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Chora nie jest osobą leżącą, a Skarżący nie uwiarygodnił konieczności stałej pomocy innej osoby w podstawowych czynnościach. Organ zaznaczał, że nie neguje poglądu wskazującego, że opiekun nie musi mieszkać wraz z podopiecznym.

Powołując się na argumenty wskazane w odwołaniu organ wskazał, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia, chora nie wymaga zabiegów pielęgnacyjnych, nadto wg oświadczeń Skarżącego w opiece pomaga mu siostra matki. Fakt, że zgodnie z kolejnym oświadczeniem nie będzie już pomagała w tym zakresie nie ma istotnego znaczenia wobec istniejącego obowiązku alimentacyjnego i możliwości wspomagania matki przez jej dzieci. Nie jest przeszkodą okoliczność, że dwoje z nich mieszka w dalszej odległości, nie wpływa to na obowiązek alimentacyjny. Nadto sprawowanie opieki musi się łączyć z rezygnacją z zatrudnienia, a Skarżący przy właściwej organizacji czasu jest w stanie pogodzić zatrudnienie z opieką nad matką.

W skardze Strona zarzucała naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że zakres sprawowanej opieki nie mieści się w obszarze ww. przepisu, podczas gdy wynika z niego, iż osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki Strony nad matką oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Stronę a pogarszającym się stanem zdrowia, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Strona wnioskowała o uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu Skarżący negował pogląd organu, że stan zdrowia jego matki umożliwia jej samodzielne funkcjonowanie przez większość czasu, matka strony jest osoba zupełnie zależną od osób trzecich. Potwierdza to materiał aktowy i sama treść orzeczenia o niepełnosprawności. Skarżący wykonuje wszystkie czynności związane z codziennym funkcjonowaniem chorej ale i niezbędnym do pełnej egzystencji. Na poparcie swych racji Strona przywołała tezy orzeczeń sądów administracyjnych. Skarżący wskazywał, że niedopuszczalne jest tworzenie przez organ dodatkowych przesłanek, które nie znajdują uzasadnienia w treści przepisów, takich jak wymóg aby osoba wymagająca opieki była obłożnie chora, pampersowana, aby opieka była sprawowana całodobowo, wymóg zamieszkiwania z osobą niepełnosprawną, sprowadzanie opieki wyłącznie do czynności ściśle samoobsługowych i medycznych). W zakresie naruszenia prawa procesowego Strona przywołała brzmienie wskazanych norm procesowych wywodząc, że zaskarżona decyzja dotknięta jest szeregiem wad, a rozstrzygnięcie jest niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i godzące w cel regulacji, którą należy odczytywać nie tylko literalnie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Istotny w sprawie jest również zapis art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., zgodnie z którym sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Poza zakresem rozważań należy pozostawić spór dotyczący wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r.. Sąd podziela korzystne dla Skarżącego stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym w decyzji przez organ I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.

Odmiennie natomiast należy spojrzeć na spór dotyczący zastosowania w tej sprawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w kontekście zebranych w sprawie dowodów i ich oceny dokonanej przez organy obu instancji. W opinii Sądu organy w sposób dowolny, a nie swobodny dokonały oceny okoliczności faktycznych sprawy, w konsekwencji bezpodstawnie uznały, że w sprawie nie wystąpi związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Dla przejrzystości wywodu niezbędne jest przywołanie brzmienia istotnych w sprawie przepisów, tu art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., zgodnie z jego brzmieniem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z ust. 1a ww. ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie (podkreślenie Sądu) następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując analizy przywołanych norm trzeba wskazać, że krąg i kolejność osób uprawnionych do świadczeń w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną jest przez ustawodawcę ściśle określony. Zasadniczo wstępni i opiekunowie wyprzedzają osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ich krąg z kolei wyznacza ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przywołane regulacje potwierdzają prawidłowość stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji wywodzącego, że skarżący jako zstępny osoby wymagającej opieki jest uprawniony do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ta okoliczność nie jest z resztą przez organy negowana. Istota sporu sprowadza się do oceny dalszych przesłanek, tj. istnienia zawiązku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia). Zgodnie bowiem z przywołanymi przepisami (w szczególności końcowym fragmentem regulacji art. 17 ust. 1 u.ś.r.) pomiędzy sprawowaniem opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (przypadek tej sprawy), a niepodjęciem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi istnieć związek przyczynowy polegający na tym, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, jej natężenie wyłącza możliwość podjęcia pracy lub powoduje konieczność rezygnacji z jakiegokolwiek zatrudnienia.

W ustawie o świadczeniach rodzinnych brak definicji zwrotu "sprawowanie opieki". Zgodnie z wykładnią językową tego zwrotu "sprawowanie" to "sposób zachowania się", zaś "opieka" to "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003). Zatem chodzi tu o działania, czynności podejmowane względem kogoś, dbałość o kogoś (coś). Przy czym ustawodawca czynnościom tym nadaje dodatkowe cechy odwołując się w przepisie bądź do stopnia niepełnosprawności lub poprzez bezpośrednie wskazanie, że chodzi tu o opiekę stałą lub długotrwałą. Musi być ona zatem systematyczna, świadczona w długim przedziale czasowym, a wskazany w dalszej części zapisu związek przyczynowy dowodzi, że jej zakres winien na tyle absorbujący aby angażował czas opiekuna w stopniu wyłączającym całkowicie możliwość podjęcia pracy zarobkowej lub rezygnacji z niej.

Chodzi tu zatem o sprawowanie opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Świadczenie jest bowiem powiązane z tą właśnie okolicznością, rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem pracy), nie zaś z samą opieką nad osobą niepełnosprawną. Nie budzi zatem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo dla osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w tym zakres czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy bowiem tylko i wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21; w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, dostępne w CBOSA). Przy czym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza kwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, orzeczenia dostępne w CBOSA).

Kolejnym ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest bowiem ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Przeprowadzone w sprawie postępowanie administracyjne, wbrew wywodom zawartym w zaskarżonej decyzji wskazuje, że w sprawie taki związek wystąpił. Zebrane dowody, w szczególności zaś zaświadczenia lekarskie, ale także zasadniczy dowód, tj. wywiad środowiskowy i sporządzone w związku z nim dokumenty wskazują, że zaangażowanie Strony i zakres wymaganej przez jego matkę opieki spełnia przesłankę stałości, długotrwałości opieki. Także przebieg zdarzeń w tej sprawie wskazuje, że istnieje związek czasowy pomiędzy zaprzestaniem przez Stronę pracy, a koniecznością wzmożonej opieki nad matką, co organy w istocie pominęły, skupiając się na trybie rozwiązania umowy o pracę.

W zakresie zaś sprawowanej opieki, tak potrzeb podopiecznej jak i czynności faktycznie wykonywanych przez Stronę, to ocena zawarta w zaskarżonej decyzji wykracza poza granicę swobody opiniowania, wkraczając w dowolność. Sąd nie podziela argumentacji wywodzonej z porównania opinii lekarskiej z dnia 14 października 2021 r. z ankietą sporządzoną z udziałem Skarżącego. Pomijając już fakt, że odrywa się ona od reguł oceny wg skali Barthela, to w istocie w sposób niedokładny, bo wybiórczy, odczytuje wskazania ankiety. W opinii Sądu między oboma dokumentami nie ma tak istotnych różnic. Nadto organy nie są uprawnione do negowania, czy podważania opinii lekarskich, przeprowadzony zaś zabieg wskazujący na odmienność zapisów zaświadczenia z ustalonymi przez organ okolicznościami (tu: oświadczenie Strony) nie ma uzasadnienia i podstaw prawnych. Czym innym jest dokonanie oceny faktycznie wykonywanych czynności, a czym innym negowanie zapisów zawartych w orzeczeniach lekarskich. Do dokonywania takich ocen, jak już wskazano, organ nie jest uprawniony.

Przechodząc do konkretnych błędów, których zdaniem Sądu, dopuściły się organy w tej sprawie trzeba dostrzec pierwszą zasadniczą rzecz, która umyka przy dokonywaniu wskazanych ocen. Jest to stan zdrowia osoby wymagającej opieki wynikający z przedstawionych zaświadczeń lekarskich ale także z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez właściwy organ. Wynika z nich niespornie, że matka Skarżącego - poza schorzeniami związanymi z chorobą nowotworową i po radioterapii, oparzeniami III stopnia, miażdżycą ogólną, nadciśnieniem tętniczym, złamaniach kości, w tym udowej – cierpi na otępienie starcze i zaburzenia pamięci i ta właśnie okoliczność wraz z chorobami współistniejącymi powoduje, że wymaga ona całodobowej opieki. Z zapisów wywiadu środowiskowego wynika, że ze względu na schorzenie (otępienie) od chorej nie uzyskano żadnych informacji, wymaga ona specjalistycznego leczenia.

W świetle przywołanych okoliczności błędny jest pogląd organu, że choroba matki Skarżącego może utrudniać ale nie uniemożliwia samodzielnego funkcjonowania. Opisane schorzenia, mające potwierdzenie w przeprowadzonym wywiadzie, wskazują w sposób jednoznaczny, że matka Skarżącego wymaga opieki i pomocy we wszystkich obszarach życia, co nie stoi w sprzeczności z tym, że pewne czynności może wykonać z pomocą innych osób lub samodzielnie.

Zestawiając zatem te wnioski z zakresem opieki sprawowanej przez Skarżącego trzeba dostrzec, że istotnie znaczna część działań sprowadza się do zaopatrzenia chorej w bieżące potrzeby związane z funkcjonowaniem, charakterystyczne dla każdego gospodarstwa domowego. Są to sprzątanie, prasowanie, pranie, zakupy. Poza tym zakresem leżą jednak czynności związane z nadzorowaniem, wspomaganiem lub wręcz zastępowaniem chorej w bieżących czynnościach dnia codziennego. W opinii Sądu opieka nad osobą dotkniętą otępieniem nie musi sprowadzać się do zabiegów leczniczych, lecz obejmuje czynności związane z pielęgnacją i reagowaniem na jej bieżące potrzeby fizjologiczne i życiowe. W realiach tej sprawy dowodzą tego przeprowadzony wywiad wraz z ankietą sporządzoną przez Skarżącego oraz zaświadczenia lekarskie z dnia [...] i [...]. Wynika z nich, że chora ma problemy z pamięcią (w stopniu wymagającym stałej opieki (otępienie)), niedowidzi i niedosłyszy, ma czasami problemy z mówieniem, wymaga pomocy, nie jest zatem samodzielna w spożywaniu posiłków (wymaga ich podania), rozbierania i ubierania się. Nadto w zakresie higieny osobistej część czynności wykonuje samodzielnie, część zaś wymaga pomocy, czasem wymaga pomocy w przewracaniu się na bok, w zakresie kąpieli nie jest samodzielna, tak jak przy zmianie bielizny. Istotne jest, że chora korzysta z pampersów (w nocy), które wymagają wymiany, zaś w zakresie korzystania z toalety nie jest samodzielna. Z wywiadu wynika, że chora sygnalizuje potrzeby fizjologiczne, co nie oznacza, że w tym zakresie jest samodzielna, korzysta przy tym z nocnika.

Opisane okoliczności negują pogląd organów, że Skarżący nie wykonuje czynności pielęgnacyjnych względem matki, należy się zgodzić, że nie mają one charakteru stricte leczniczego, ale obejmują szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej. Ich zakres wyznacza stan zdrowia i potrzeby chorego. W tym przypadku jest to codzienna opieka, obejmująca bieżące czynności, których osoba niepełnosprawna z uwagi na rodzaj schorzenia odnoszący się do sprawności psychofizycznej nie jest w stanie wykonać sama.

Pominięcie tych faktów i skupienie się na czynnościach charakterystycznych dla każdego gospodarstwa domowego stanowi wybiórczą i dowolną ocenę ma

Odnosząc się natomiast do sygnalizowanej niespójności i błędnej oceny ankiety i zaświadczenia lekarskiego (oceny wg skali Barthela) trzeba dostrzec, że organ wskazując na rozbieżność dotyczącą poruszania się po powierzchniach płaskich pomija fakt, że 0 pkt w skali Barthela wskazuje (wg tabeli) na sytuację, w której chory nie porusza się w ogóle lub do 50 m. W dalszych zapisach tej kategorii oceny wskazano niezależny na wózku, spacery z pomocą jednej osoby, niezależny). Wobec tak określonych kryteriów trudno stawiać zarzut rozbieżności zapisu oceny wg wspomnianej skali a ankietą sporządzoną przez Stronę. Warto zwrócić uwagę na znajdujący się w aktach dokument w postaci oceny stany psychofizycznego z dnia 17 grudnia 2021 r. Wskazano w nim, że matka Strony porusza się przy pomocy sprzętu rehabilitacyjnego (chodzika), nie wychodzi od 2017 r. z mieszkania, przy zmianie pozycji i siadaniu czasem wymaga pomocy innych osób, tak jak przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło. Okoliczności te dowodzą, że chora ma problemy poruszaniem się, co znajduje potwierdzenie w zaświadczeniu lekarskim. Jak wskazano dokument ten nie może być przez organ negowany bowiem nie dysponuje on taką widzą specjalistyczną, nie wskazano także na żadne inne dowody tej z mogące podważać treść omawianego zaświadczenia. Z pewnością takim dowodem nie mogą być spostrzeżenia Strony zwarte w ankiecie.

Także pozostałe opisane w decyzji fakty dotyczące omawianej kwestii nie wytrzymują próby krytyki. Sposób przemieszczania się z krzesła na łóżko, wg skali Barthela i zaświadczenia – 5 pkt. Zatem wymaga większej pomocy jednej lub dwóch osób. Z ankiety zaś wynika, że chora korzysta w tym zakresie z chodzika. Zatem ocena lekarza ma uzasadnienie, gdyż tak jak poprzednio należy odnieść się do całości zapisów w tym zakresie i sposobu opisu skali zawartych w zaświadczeniu. Prowadzą one do wniosku, że chora nie jest samodzielna i w opinii lekarza taki sposób przemieszczania kwalifikowany jest jako wymagający większej pomocy. Tożsame uwagi dotyczą dalszych zapisów zawartych w zaskarżonej decyzji, przeprowadzone tam oceny pomijają całość opisów tabeli odnoszących się do ocenianej kategorii.

Sąd nie podziela także stanowiska organów odnoszącego się do braku związku pomiędzy rezygnacją z pracy przez Skarżącego a sprawowaniem opieki. Jak wynika z akt sprawy ostatnia umowa o pracę (uprzednio Skarżący także pracował) została rozwiązana poprzez wypowiedzenie ze strony pracodawcy z dniem 30 listopada 2019 r. Istotnie nie przez Skarżącego. Wskazać jednak trzeba, że zgodnie z wyjaśnieniami Strony, że od września 2019 r. sprawuje opiekę nad matką, która jest niepełnosprawna od 2007 r. Przy czym z akt sprawy wynika, że w 2017 matka Skarżącego doznała złamania kości udowej. Z oświadczeń Strony wynikało, że opiekę nad osobą niepełnosprawną sprawowała rodzina, doszło jednak do zaniedbań i konfliktów, ostatecznie od 2019 r. opiekę przejął Skarżący, który zrezygnował z pracy. W tym aspekcie trzeba zwrócić uwagę na fakt, że Skarżący uprzednio pracował, był czynny zawodowo, po wypowiedzeniu umowy o pracę przez pracodawcę zajął się matką nie podejmując dalszego zatrudnienia. W tych okolicznościach w opinii Sądu można wskazać na istnienie związku przyczynowego, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przyjęcie, że sposób rozwiązania umowy o prace będzie determinował istnienie takiego powiązania nie ma uzasadnienia prawnego, ustawodawca wszak wskazał nie tylko na rezygnację z pracy ale także jej niepodejmowanie. Strona taką możliwość miała, była czynna zawodowo, funkcjonowała na rynku pracy w zawodzie, który dawał możliwości podjęcia zatrudnienia. Okoliczności te zostały jednak poza zakresem analizy organów, które skupiły się wyłączenie na sposobie rozwiązania umowy o pracę oraz przesłance rezygnacji z pracy.

Dotąd powiedziane prowadzi do wniosku, że przeprowadzone przez organ postępowanie i zebrane dowody, pomimo ich kompletności zostały ocenione w sposób dowolny, co narusza przepis art. 80 k.p.a. Zgodnie z jego brzmieniem organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jak dowodzi przeprowadzona analiza działania organów w tej sprawie nie czynią zadość przywołanej normie. Wnioski wyprowadzane są bez odniesienia się do całości dokumentów, wybiórczo bez odniesienia się do wszystkich okoliczności sprawy. To z kolei godzi w zasadę wynikającą z art. 77 § 1 k.p.a. stanowiącą, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Tego zaś w sprawie zabrakło, co wpłynęło na wynik sprawy, prowadząc do niezasadnej odmowy zastosowania art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Brak zaś oceny okoliczności faktycznych z punktu widzenia zapisu o niepodejmowaniu zatrudnienia zawartego w ww. normie dowodzi także naruszenia prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.), poprzez jego niezastosowanie.

Uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzający ją akt naruszają wskazane przepisy prawa procesowego i materialnego Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił orzeczenia organów obu instancji. O kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.