Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 602/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 25 października 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w dniu 25 października 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 czerwca 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dnia 2 lutego 2022 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. (zwanego dalej "MGOPS") wpłynął wniosek pełnomocnika M. B. (zwanej dalej "Stroną", "Skarżącą" lub "wnioskodawczynią") – r. pr. M. M. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – T. W. (ur. w 1938 r.). Wnioskodawczyni wniosła także o objęcie jej ubezpieczeniem emerytalno-rentowym oraz ubezpieczeniem zdrowotnym. We wniosku wskazano, że zdaniem wnioskodawczyni, zostały spełnione przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. T. W. jest wdową, posiada inne dzieci niż wnioskodawczyni – R. S., A. W. oraz S. W.. Żadne z tych dzieci nie może podjąć się opieki nad matką, stąd wnioskodawczyni deklaruje pomoc matce.

Wnioskodawczyni odgórnie podniosła zakresową niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zmianami, zwanej dalej "u.ś.r.") w zakresie w jakim uzależnia się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności podopiecznego opiekuna. W związku z tym, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być w tym zakresie podstawą prawną w procesie stosowania prawa.

Do wniosku dołączono formularz SR-5, na którym sporządza się właściwy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dołączono także pełnomocnictwo, kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 24 września 2021 r., w którym stwierdza się, że T. W. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe.

Po zweryfikowaniu danych przestawionych przez wnioskodawczynię, MGOPS przeprowadził w dniu 2 marca 2022 r. wywiad środowiskowy. Pracownicy MGOPS udali się do miejsca zamieszkania T. W. – J. [...]. Na miejscu ustalono, że T. W. zamieszkuje z synem (A. W.), synową (I. W.) oraz wnuczką (J. Z. zd. W.). Wnioskodawczyni z kolei zamieszkuje pod adresem: J. [...]. Strona pomaga w opiece nad matką.

W toku wywiadu środowiskowego ustalono, że T. W. przeszła zabieg operacyjny w związku z nowotworem, miała złamane biodro oraz reumatyzm. Mimo operacji, nadal leczy się onkologicznie we W.. Pracownik socjalny ustalił, że T. W. nie mieszka z wnioskodawczynią. Od siedmiu lat jej stan zdrowia pogarsza się, ale porusza się samodzielnie po mieszkaniu przy pomocy sprzętu ortopedycznego. Samodzielnie realizuje potrzeby fizjologiczne, potrafi samodzielnie zjeść oraz przygotować posiłek. Z uwagi na problemy reumatyczne oraz stan biodra, T. W. wymaga pomocy podczas kąpieli. We wszystkich czynnościach, w których musi korzystać z pomocy osób trzecich, pomaga jej synowa – I. W. (niepracująca). I. W. przygotowuje posiłki, sprząta pokój teściowej, pierze odzież, dba o dom. Wnioskodawczyni pomaga bratowej podczas kąpieli matki, a ponadto zawozi matkę do lekarza, realizuje recepty oraz wykupuje lekarstwa. Strona dysponuje dowodem osobistym matki oraz jej rentą rodzinną.

Pracownik socjalny stwierdził, że wnioskodawczyni nie sprawuje opieki całodobowej i stałej. Trudniła się pracami dorywczymi w kraju oraz za granicą. Główny ciężar opieki spoczywa jednak na domownikach T. W., nie na jej córce tj. wnioskodawczyni.

Pismem z dnia 3 marca 2022 r. Kierownik MGOPS zawiadomił Stronę o zakończeniu postępowania dowodowego oraz wezwał ją do oczekiwania na wydanie decyzji administracyjnej. Ta zaś miała zapaść do dnia 31 marca 2022 r.

Decyzją z dnia 15 marca 2022 r., nr [...] Burmistrz Gminy i Miasta W. (zwany dalej "Burmistrzem" lub "organem I instancji") odmówił przyznania Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad T. W.. Burmistrz rozpoczął uzasadnienie decyzji od zrelacjonowania stanu faktycznego. Następnie wskazał, że w oparciu o przepisy procesowe, a więc art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zmianami, zwanej dalej "k.p.a.") niezbędne było ustalenie, czy Strona spełnia wymagania określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ustalenia te doprowadziły do przekonania, że mimo pomocy matce podczas kąpieli, a także jej aktywności na polu realizowania wizyt lekarskich, wykupywania lekarstw oraz realizacja recept nie stanowi to opieki, która stanowi warunek sine qua non dla przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Główny ciężar opieki spoczywa na domownikach T. W., a szczególnie na jej synowej – I. W., która prowadzi dom, wykonuje wszystkie podstawowe czynności. Burmistrz stwierdził, że pomoc, jaką Strona świadczy względem matki i czas, jaki na to poświęca nie są przeszkodą w podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sprawowana opieka nie ma charakteru trwałego, stałego i całodobowego, nie powoduje potrzeby rezygnacji z pracy. Powołując się na orzecznictwo organ I instancji wskazał, że stałość i długotrwałość opieki sprowadza się do konieczności poświęcenia się osobie niepełnosprawnej. Wymaga to podejmowania czynności opiekuńczych codziennie. Nie może to być opieka sprawowana sporadycznie. Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika taka opieka, która nie pozwala na podjęcie zatrudnienia. Musi zatem istnieć związek pomiędzy rezygnacją albo intencjonalnym niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. W niniejszej sprawie nie można dostrzec tego związku. To opieka musi być przeszkodą w podjęciu pracy, a nie żadne inne okoliczności faktyczne.

W terminowo wniesionym odwołaniu Strona zakwestionowała decyzję organu I instancji w całości. Podniesiono zarzut naruszenia:

1) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na błędnej wykładni tego przepisu, co doprowadziło do zaniechania wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwie przyjęto, że zakres opieki świadczony przez Stronę nie wypełnia dyspozycji powołanego przepisu podczas, gdy w jego rozumieniu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia – opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2) art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. faktycznego zakresu opieki Strony nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że zakres opieki świadczonej względem matki jest stały i długotrwały. Kiedy Strona przebywa poza miejscem zamieszkania matki, jest z nią w stałym kontakcie całodobowo. Strona jest zaś gotowa do świadczenia opieki o każdej porze. Twierdzenie, że I. W. opiekuje się matką Strony jest niezasadne. One razem tylko zamieszkują. Oczywistym jest zatem, że I. W. wykonuje czynności porządkowe związane z codziennym funkcjonowaniem domowników.

Powołując się na liczne przykłady z orzecznictwa, Strona podniosła, że nie jest wymagane zamieszkiwanie z osobą podopieczną. Sama zapewnia matce możliwość normalnego funkcjonowania. Dzięki pomocy Strony T. W. może normalnie egzystować.

Co do błędów popełnionych, zdaniem wnioskodawczyni, w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego, powołano przepisy, które Burmistrz miał naruszyć.

Decyzją z dnia 27 czerwca 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium uznało, że w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ I instancji zasadnie odmówił przyznania Stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Z dołączonego protokołu wywiadu środowiskowego wynika niespornie, że T. W. nie zamieszkuje ze swoją córką tj. wnioskodawczynią. Strona pomaga przy kąpieli matki, realizuje recepty, wizyty lekarskie oraz wykupuje lekarstwa. Główny ciężar opieki spoczywa jednak na domownikach T. W.. Domownicy dzielą się obowiązkami, natomiast opieka sprawowana przez Stronę nie stanowi opieki, która uniemożliwia podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a tylko taka opieka może stanowić podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ze względu na opiekę, opiekun nie może mieć żadnej możliwości podjęcia pracy. Ten związek funkcjonalny musi być nierozerwalny.

Organ II instancji uznał, że czynności, jakie wykonuje Strona względem matki to czynności dnia codziennego, a nie czynności opiekuńcze. Opieka musi mieć charakter permanentny. Nie może ona pozwalać na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Pełnomocnik Skarżącej wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której zakwestionowano decyzję organu II instancji w całości. Podniesiono tożsame zarzuty, jak w odwołaniu. Skarżąca wskazała, w kontekście zarzutów naruszenia prawa procesowego, że nie wyjaśniono związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez nią a pogarszającym się stanem zdrowia jej matki i determinującego konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia względem niej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na tej podstawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zobowiązanie tegoż organu do przyjęcia oceny prawnej sformułowanej przez Sąd w oparciu o argumentację Skarżącej, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przewidzianych oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi zakwestionowano argumentację SKO. Skarżąca uznała, że zakres jej czynności opiekuńczych uniemożliwia jej podjęcie pracy. Tak jak wskazano w wywiadzie środowiskowym, podejmuje takie właśnie czynności, a ponadto dba o dom matki, pierze, sprząta, gotuje, nadzoruje leczenie T. W..

Nieuprawnionym jest kreowanie dodatkowych wymagań, o których nie ma mowy w przepisach prawa. Opieka nie musi być sprawowana względem osoby leżącej. Nadinterpretacja, jakiej dopuściło się SKO przeczy interesom opiekunów i celom u.ś.r.

Postawa organów obu instancji prowadzi do wniosku, że ich rozstrzygnięcia są niesprawiedliwe, krzywdzące i w ogóle nie czynią zadość ratio legis u.ś.r. Skoro Skarżąca opiekuje się matką, powinna otrzymać świadczenie pielęgnacyjne.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji powtórzył zasadnicze motywy uzasadnienia zaskarżonej decyzji, po czym stwierdził, że zarzuty podniesione w skardze są niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zmianami, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy". Składając skargę do tut. Sądu, pełnomocnik Skarżącej zaznaczył, że wnosi o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Kolegium nie wniosło o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 3 października 2022 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału II. tut. Sądu wyznaczył termin posiedzenia niejawnego na dzień 25 października 2022 r. zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem skargi jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w związku ze sprawowaną opieką nad jej matką – T. W. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W wyniku rozpoznania skargi, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z następującej argumentacji.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są przepisy u.ś.r. Skarżąca wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. w związku z tym, że sprawuje opiekę nad swoją matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy administracji publicznej rozstrzygające niniejszą sprawę (rozpoznawczy i odwoławczy) zgodnie stwierdziły, że Skarżąca nie sprawuje takiej opieki nad swoją matką, która uprawniałaby ją do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy stwierdziły, że "opieka" nad matką nie jest ani stała, ani długotrwała. Skarżąca konsekwentnie nie zgadza się z tym twierdzeniem. Sąd w składzie orzekającym przychylił się do tez stawianych przez organ II instancji, chociaż nie wszystkie okazały się trafne. Aby wyjaśnić to stanowisko, należy dokonać analizy instytucji prawnej, jaką jest świadczenie pielęgnacyjne.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r.: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Ustawodawca wiąże prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a więc substytutu wynagrodzenia za pracę, jeżeli wnioskodawca rezygnuje albo intencjonalnie nie podejmuje pracy lub innej pracy zarobkowej, ponieważ sprawuje opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności o wskazanym zakresie. Da się wyznaczyć podstawowe warunki przyznania tego świadczenia – istnienie stanu niepełnosprawności podopiecznego, którego z opiekunem łączy jedna z relacji wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., rezygnacja albo intencjonalne niepodejmowanie pracy oraz sprawowanie opieki. Tylko łączne spełnienie tych przesłanek pozwala na ocenę, czy wnioskodawca może nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się do tego, czy Skarżąca sprawuje opiekę nad swoją matką w sposób, jaki pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organów, a także Sądu nie ma mowy o opiece, natomiast Skarżąca uważa, że jest przeciwnie. Aby dowieść tego, że twierdzenia Skarżącej są błędne, należy wyjaśnić czym jest opieka. Ponieważ ustawodawca nie zdefiniował opieki w ramach regulacji u.ś.r., należy dokonać rekonstrukcji tego znaczenia w oparciu o znaczenie słownikowe. I tak, "opieka" jest to "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 608). Ustawodawca w swojej racjonalności stanowi prawo przede wszystkim używając znaczeń słów przyjętych w języku polskim, gdyż język ten jest narzędziem komunikacji ustawodawcy z adresatami norm prawnych. Oznacza to, że ustawodawca przyjmuje takie znaczenie słownictwa stosowanego w tekstach aktów normatywnych, jakie jest ich znaczenie w języku polskim. Słownikowe znaczenie słowa "opieka" obejmuje szerokie spektrum czynności zmierzających do zachowania dobrostanu osoby, nad którą sprawuje się ją. Wszystkie te czynności mają na względzie konieczność utrzymania podopiecznego w możliwie niezmienionym stanie życia odpowiadającemu godności człowieka.

Należy zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne, które jest dedykowane dla opiekunów osób o bardzo poważnych schorzeniach stawia bardzo restrykcyjne wymogi tak, aby adekwatnie dostosować rzeczoną opiekę. Zasadą jest bowiem to, że osoba niepełnosprawna musi posiadać orzeczony stopień znaczny albo ze wskazaniami. Już to podkreśla powagę stanu zdrowia. Opiekun, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne powinien całkowicie poświęcić się tejże opiece nad osobą schorowaną tak, aby nie miał żadnej możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy w jakiejkolwiek formie.

Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy wyraźnie wskazują na to, że Skarżąca nie sprawuje opieki nad swoją matką w rozumieniu ustawowym, z której wystąpieniem, a także wystąpieniem innych przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca wiąże prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Należy zauważyć, że T. W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ale samodzielną. Pomimo swojego stanu zdrowia potrafi wykonać wszystkie czynności dnia codziennego tj. higiena osobista, ubieranie się, poruszanie się po domu (mimo, iż miewa z tym problemy). T. W. wymaga jedynie pomocy podczas kąpieli, ponieważ posiada problemy z biodrem.

Fakt niezamieszkiwania Skarżącej z matką nie jest żadną przeszkodą w zakresie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, szczególnie, kiedy opiekun i podopieczny zamieszkują w tej samej miejscowości (zob. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 215/22, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA"). Kolegium nie powinno zatem czynić uwagi, że niezamieszkiwanie z matką ma jakiekolwiek znaczenie w niniejszej sprawie. Istotne jest określenie, czy opiekun sprawuje opiekę w sposób uniemożliwiający podjęcie zatrudnienia.

T. W., zgodnie z ustaleniami poczynionymi w postępowaniu rozpoznawczym, zamieszkuje z synem, synową oraz wnuczką. I. W. (synowa) prowadzi dom, wykonuje wszystkie czynności porządkowe, pierze, gotuje oraz sprawuje czynności opiekuńcze nad teściową. Jej szwagierka tj. Skarżąca, pomaga jej podczas kąpieli T. W.. Poza pomocą przy kąpieli, Skarżąca wykupuje lekarstwa, zawozi matkę do lekarza oraz realizuje recepty. Sąd w składzie orzekającym doszedł do przekonania, że opieka sprawowana przez Skarżącą jest tak naprawdę pomocą, ale do tego przyjdzie jeszcze powrócić.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zakres czynności opiekuńczych poszerzył się z uwagi na pogarszający się stan zdrowia jej matki. Sąd przypomina w tym miejscu, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie przeprowadza się postępowania dowodowego, a jeżeli nawet, to w bardzo ograniczonym zakresie – postępowanie uzupełniające w postaci dowodu z dokumentu (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Z tego też względu Skarżąca nie może podnosić w skardze do tut. Sądu nowych okoliczności faktycznych, które miałyby wpłynąć na zmianę wyobrażenia o rzeczywistym stanie faktycznym. Skarżąca powinna podnieść te okoliczności w postępowaniu odwoławczym, jeżeli takie zmiany istotnie zaszły. Kolegium rozpoznało odwołanie w terminie trzech miesięcy, a więc nie miało podstaw sądzić, że stan zdrowia T. W. uległ takiemu pogorszeniu, że opieka I. W. jest niewystarczająca. Logicznym jest także i to, że gdyby regres zdrowotny istotnie wystąpił, Skarżąca podniosłaby to już w odwołaniu albo jakimkolwiek piśmie procesowym uzupełniającym odwołanie.

Sąd w składzie orzekającym dostrzega to, że zakres nazwy "pomoc" oraz zakres nazwy "opieka" nie pokrywają się, co wyłącza możliwość uznania, że Skarżąca sprawuje opiekę nad matką. Opieka ma na celu zapewnienie dobrostanu podopiecznego odpowiadający godności człowieka, a pomoc ma na celu jedynie ulepszanie dobrostanu, który samodzielnie zapewnia sobie osoba obdarzona wsparciem bądź doświadczająca opiekę od innej osoby trzeciej. Zasadnicze jest bowiem to, że przy opiece, dobrostan jest zapewniany wyłącznie albo w znacznej większości przez opiekuna. W przypadku pomocy wszelkie ułatwiania wynikające z otrzymywanej pomocy od osób trzecich po prostu jeszcze bardziej utwierdzają tenże dobrostan. Ustawodawca skorelował prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie ze stanem, w którym opiekun sprawuje opiekę nad osobą schorowaną. Jeżeli nie ma mowy o opiece, nie może być mowy o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przedstawione w poprzednim akapicie stanowisko Sądu znajduje poparcie w orzecznictwie. Tylko dla przykładu warto przywołać pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który stwierdził, że: "Czynności, takie jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, umawianie wizyt lekarskich, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności osoby opiekującej się niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Innymi słowy opieka, o której mowa w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego, to znaczy sprzątaniu, czy gotowaniu, bowiem prowadzenie gospodarstwa domowego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze." (wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 117/22, zob. także wyrok WSA w Lublinie z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 666/21, dostępne w CBOSA). Ten sam Sąd stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, co stanowiłoby alternatywę wynagrodzenia za pracę, a przysługuje za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zasadnie uznał, że: "Natomiast czynności związane z opieką nad matką polegające na pomocy w kąpieli, ubieraniu się, czy podaniu leków, oraz pomocy w dostaniu się do lekarza nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia." (wyrok WSA w Łodzi z dnia 8 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 901/21, dostępny w CBOSA). Pomoc przy kąpieli, skorzystaniu z toalety, ubieraniu się, podanie leków oraz udział w wizytach lekarskich, nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. i uniemożliwiającymi podjęcie zatrudnienia (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1379/21, dostępny w CBOSA).

"Opieka", a w rzeczywistości pomoc, jaką sprawuje Skarżąca pozwala jej na podjęcie pracy w wymiarze czasu, w jakim mogłaby pogodzić ją wraz z opieką nad matką. To całkowicie dyskwalifikuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca wprowadził tak wysokie wymagania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (niepełnosprawność w stopniu znacznym, rezygnacja, zaniechanie pracy), aby tylko przypadki niepozostawiające żadnych wątpliwości z uwagi na stan zdrowia mogły świadczyć, że skoro nie można inaczej sprawować opieki jak przez całkowitą rezygnację z pracy to należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne.

Skarżąca pomaga bratowej w kąpaniu matki (nieistotne czy robi to dwa razy dziennie, rano i wieczorem). Do tego pomaga matce w leczeniu (kupuje lekarstwa, realizuje recepty, odbywa z matką wizyty lekarskie). Sąd w składzie orzekającym nie wątpi w poważny stan zdrowia T. W.. Cierpi bowiem na nowotwór, jednakże nawet leczenie onkologiczne nie wymaga codziennych wizyt u lekarza, codziennego wykupowania lekarstw oraz codziennego zamawiania recept w związku z leczeniem. Kąpiele są wykonywane dla zachowania higieny, szczególnie pacjenta onkologicznego. Nie da się zatem stwierdzić, że te wszystkie czynności, jakie Skarżąca świadczy względem matki, czego Sąd ani organy nie kwestionują, trwale uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jest to wniosek, z którym Sąd nie może się zgodzić. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi polegać na tym, że T. W. będzie całkowicie uzależniona od swojej córki – Skarżącej. W niniejszej sprawie nie może być o tym mowy. Codzienna opieka jest sprawowana przez I. W.. To, że wykonuje ona czynności porządkowe w związku z codziennym życiem domowników to świadczy także i o tym, że wykonuje czynności związane z opieką nad teściową. I. W. sprząta, gotuje, dba o nią. Ponadto pomaga jej w kąpieli przy asyście szwagierki – Skarżącej.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, Skarżąca nie jest w sytuacji, w której nie ma obiektywnie możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bez uszczerbku dla zdrowia i bezpieczeństwa swojej matki. Skarżąca ma możliwość zaplanowania, dostosowania czynności opiekuńczych do potencjalnie wykonywanej pracy, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1622/21, dostępny w CBOSA). Ponieważ w przypadku Skarżącej zachodzi taki właśnie stan rzeczy, organy zasadnie odmówiły jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się bezpośrednio do zarzutów, należało stwierdzić ich niezasadność. Nie doszło bowiem do naruszenia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Wbrew twierdzeniom Skarżącej, przepisy u.ś.r. nie mają na celu udzielenia pomocy każdemu, kto opiekuje się osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Jest to od wielu lat błędnie podejmowane rozumienie przepisu art. 17 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne jest dedykowane dla osób w wieku produkcyjnym, które z uwagi na ciężką sytuację życiową – ciężką chorobę osób najbliższych skutkującą ustaleniem znacznego stopnia niepełnosprawności, przez co są zmuszone do zrezygnowania albo intencjonalnego niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność opieki na tą osobą. To bowiem stanowi ratio legis, a nie sam fakt obecności osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym w gronie rodziny wnioskodawcy. Wykładnia celowościowa oraz systemowa nie mogą prowadzić do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie tylko z tego względu, że jej najbliższy członek rodziny legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Ustawodawca wyraził zamysł, w myśl którego opiekun musi zaniechać pracy do tego stopnia, aby ze względu na konieczność sprawowania opieki nie miał żadnej możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy w jakimkolwiek wymiarze bez uszczerbku dla zdrowia podopiecznego. Należy zważyć, że T. W. ma opiekę. Sprawują ją I. W.. Skarżąca natomiast jedynie uczestniczy w tych czynnościach opiekuńczych, jednakże ich charakter i wymiar czasowy pozwala jej na podjęcie zatrudnienia. Prawdą jest to, że opieka nie musi być wykonywana całodobowo, ale jednocześnie musi ona trwale uniemożliwiać podjęcie pracy.

Skarżąca wykonuje powtarzalne czynności (pomoc w kąpieli, wykupywanie lekarstw, umawianie i zawożenie matki na wizyty lekarskie oraz zamawianie recept), jednakże ich częstotliwość nie pozwala na stwierdzenie, że Skarżąca nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zatem, zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. był niezasadny.

Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. Wbrew twierdzeniom Skarżącej, zakres czynności wykonywanych przez nią względem matki został wyjaśniony prawidłowo. Nie zaszły zmiany w stanie zdrowia T. W., które sprawiłyby niemożność sprawowania opieki przez I. W.. W odwoławczym postępowaniu administracyjnym nie podniesiono żadnych nowych okoliczności faktycznych, które wymagałyby ponownego zbadania. Sąd zaznacza, że chociaż w myśl art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej (każdy niezależnie od instancyjności) ma obowiązek ustalić wyczerpująco stan faktyczny, to jednak nie oznacza to, że strona nie może informować organu o okolicznościach mających istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro Skarżąca stwierdziła, że stan zdrowia jej matki uległ regresowi i sama musiała zwiększyć intensywność czynności opiekuńczych oraz poszerzyć ich spektrum, powinna podnieść te okoliczności w odwołaniu albo jakimkolwiek piśmie procesowym po złożeniu środka odwoławczego. W toku postępowania sądowoadministracyjnego powoływanie nowych wniosków dowodowych musi spotkać się z odmową ich uwzględnienia, ponieważ rolą sądu administracyjnego nie jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego.

Skarżąca zaniechała wyjaśnienia podnoszonych w skardze okoliczności faktycznych w toku postępowania administracyjnego. Wobec tego nie da się podnieść skutecznego zarzutu jakoby SKO nie wywiązało się z obowiązku ustalenia stanu faktycznego. Zakres czynności, jakie wykonuje Skarżąca pozostaje niezmieniony, a w kontekście pierwszego zarzutu skargi, należało uznać, że zasadnie odmówiono jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wyjaśniło brak związku pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad T. W. a zaniechaniem pracy. Wyjaśniono przecież, że tylko rozmiar opieki wykluczający możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej może skutkować przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Należało zgodzić się z tezami organu II instancji. Jakakolwiek możliwość podjęcia pracy sprawia, że wnioskowane świadczenie nie przysługuje.

Sąd zauważa, że przy racjonalnej organizacji czasu wykonywania czynności opiekuńczych, Skarżąca może podjąć pracę, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomoc przy kąpieli, zakup lekarstw, zawożenie matki do lekarza, a także realizacja recept nie są czynnościami, które uniemożliwiają podjęcia pracy.

Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania o niezasadności zarzutów skargi i jej samej. Kierując się wspomnianym już art. 134 § 1 p.p.s.a. nie znaleziono żadnej podstawy skutkującej uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.