Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1485/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.28 ust.3, art.83 ust.1 pkt 3 i ust.4, art.123,
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art.105 par.1, art.138 par.1 pkt 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.153, art.145 par.1 pkt 1 lit a, c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie WSA Katarzyna Nikodem /spr./ As. sąd. Szymon Widłak Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2009r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy I. uchyla zaskarżoną decyzję ; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; /-/ Sz. Widłak /-/ E. Brychcy /-/ K. Nikodem


UZASADNIENIE

M. P. - prowadzący działalność gospodarczą wystąpił w dniu 10 marca 2006 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Poznaniu - dalej ZUS z o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wniosek uzasadnił trudnościami finansowym firmy, które nastąpiły z przyczyn od niego niezależnych, na które nie miał żadnego wpływu. Przyczyną kłopotów było wszczęcie postępowania naprawczego kontrahenta, co spowodowało, że mimo wyroków i nakazów zapłaty niemożliwe było odzyskanie należności za wykonaną usługę, postanowienie o umorzeniu śledztwa przeciwko dłużnikowi, który w ewidentny sposób wyłudził od M. P. usługę oraz nieregulowanie przez kontrahentów należności wynikających z wystawionych faktur, których łączna kwota stanowi [...] zł. Wskazał, że aktualnie firma ma zajęte konta bankowe, zajęcia komornicze i niespłacone kredyty bankowe w kwocie [...] zł. Pomimo licznych zleceń brak jest bieżących środków obrotowych, na uregulowanie zaległości. Zaległości wobec ZUS uniemożliwiają zaciągnięcie jakiegokolwiek kredytu, leasingu czy ubieganie się o dotację przystąpienia do przetargu. Skarżący podkreślił, że firma jest zakładem pracy chronionej zatrudniającym 34 osoby niepełnosprawne i 35 osoby pełnosprawne.

Decyzją z 14 czerwca 2006 r. nr [...] ZUS odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okresy: 01/2003-08/2004, 10/2004-02/2006 w łącznej kwocie [...] zł (w tym należność główna to [...] zł, odsetki liczone na 13 marca 2006r. to kwota [...] zł, a koszty upomnień to kwota 88,00 zł); na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: 03/2003-08/2004, 10/2004-01/2006 w łącznej kwocie [...] zł (w tym należność główna to [...] zł. odsetki liczone na 13 marca 2006 r. to kwota [...] zł, a koszty upomnień to kwota 44,00 zł); na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł (w tym należność główna to [...] zł odsetki liczone na 13 marca 2006 r. to kwota [...] zł, a koszty upomnień to kwota 26,40 zł). W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał na brak jest przesłanek do uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), nie ma również podstaw do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Decyzją z 30 marca 2007 r. nr [...] Prezes ZUS na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 oraz art. 123 u.s.u.s., art. 105 § 1 i art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. umorzył postępowanie prowadzone z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji z 14 czerwca 2006 r. odmawiającej umorzenia zadłużenia z tytułu niezapłaconych składek. Prezes ZUS wskazał, że pismem z 31 lipca 2006 r. wezwał skarżącego do określenia przeznaczenia pomocy publicznej o jaką wnioskuje, w związku z faktem przekroczenia przez zobowiązanego dopuszczalnego pułapu pomocy publicznej de minimis (100 tys. EURO), określonego w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 69/2001 z dnia 12 stycznia 2001 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis (Dz. Urz. WE L. 10 z dnia 13 stycznia 2001 r.). Pomoc udzielana przez Prezesa Zakładu w formie umorzenia jest pomocą na restrukturyzację, w związku z czym wezwano skarżącego do przekazania informacji o otrzymanej pomocy publicznej na formularzu określonym przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie informacji o otrzymanej pomocy publicznej innej niż pomoc de minimis (Dz. U. Nr 191, poz. 1960). W dniu 15 września 2006r. stosownie do wezwania strona złożyła formularz określony przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie informacji o otrzymanej pomocy publicznej innej niż pomoc de minimis oraz plan restrukturyzacji przedsiębiorstwa określony w części III.8.B pkt 2.2 załącznika 1 do rozporządzenia Komisji (WE) nr 794/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie implementacji rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999r. ustanawiającego szczególne zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (Dz. Urz. UE L 140 z dnia 4 kwietnia 2004r.). Skarżący w planie restrukturyzacji określił wartość kosztów kwalifikujących się do objęcia pomocą na kwotę [...] zł, która przekracza dopuszczalny wówczas próg pomocy de minimis. W toku postępowania miała miejsce zmiana przepisów wspólnotowych określających zasady udzielania pomocy publicznej de minimis, bowiem w dniu 29 grudnia 2006r. weszło w życie rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis, które podwyższyło do kwoty 200 tys. EURO w okresie ostatnich trzech lat budżetowych, dopuszczalny pułap pomocy de minimis poniżej którego uznaje się, że środki pomocy nie spełniają wszystkich kryteriów określonych w art. 87 ust. 1 Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską. W związku ze zmianą przepisów wnioskowana przez przedsiębiorcę kwota pomocy publicznej podlegałaby zasadzie de minimis, gdyż nie przekroczyła ona kwoty 200 tys. EURO. Prezes Zakładu wskazał, że na podstawie z art. 1 pkt 1 lit. h rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu nie stosuje się regulacji zawartych w tym akcie prawnym udzielając pomocy de minimis podmiotom gospodarczym znajdującym się w trudnej sytuacji. W ocenie organu drugiej instancji z planu restrukturyzacji przedstawionego przez przedsiębiorcę wynikało, że ubiegał się on o pomoc indywidualną na restrukturyzację w formie umorzenia zadłużenia z tytułu składek. Prezes powołując się na komunikat Komisji "Wytyczne wspólnotowe dotyczące pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw" stwierdził, że pomoc w celu ratowania i restrukturyzacji przyznawana jest jedynie przedsiębiorcom zagrożonym. Z przedstawionych przez przedsiębiorcę bilansów oraz rachunków zysków i strat wynikało że firma w roku 2004 uzyskała zysk netto w kwocie [...] zł, a w roku 2005 zysk netto w kwocie [...] zł. Nastąpił wzrost przychodów przedsiębiorstwa, a wskaźnik ogólnego zadłużenia obniżył się z 117,6% w roku 2004 do 74.5 % w roku 2005. W ocenie Prezesa Zakładu przedstawione dane świadczą, iż spłata ciążącego na firmie zadłużenia jest możliwa w dłuższym okresie czasu, a firma nie powinna mieć trudności z pozyskiwaniem zewnętrznego wsparcia finansowego. Przedsiębiorcy nie można przypisać statusu "przedsiębiorcy zagrożonego". Nie będąc natomiast przedsiębiorcą zagrożonym, dłużnik nie może skorzystać z pomocy publicznej indywidualnej na restrukturyzację. Jednakże Prezes Zakładu podkreślił, że związany jest treścią wniosku, nie może zmienić żądania udzielenia pomocy indywidualnej na żądanie udzielenia pomocy de minimis, jeśli w drodze własnych ustaleń uznał, iż przedsiębiorstwo nie jest przedsiębiorstwem zagrożonym. Zdaniem organu drugiej instancji postępowanie o udzielenie pomocy restrukturyzacyjnej jest postępowaniem wszczętym na wniosek dłużnika i w sytuacji, gdy z niego wynika, że Strona ubiega się o pomoc na restrukturyzację, nie będąc przedsiębiorcą zagrożonym postępowanie w sprawie staje się bezprzedmiotowe i na podstawie z art. 105 § 1 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. podlega umorzeniu.

Od powyższego orzeczenia strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Wyrokiem z 29 listopada 2007r. sygn. akt V SA/Wa 1693/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.; dalej:p.p.s.a). uchylił zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał, że umorzenie postępowania odwoławczego może mieć miejsce wtedy, gdy sprawa rozstrzygnięta zaskarżoną decyzją nie stała się bezprzedmiotowa, a bezprzedmiotowe stało się postępowanie odwoławcze. W ocenie Sądu podstawą umorzenia postępowania odwoławczego nie powinien być fakt przedłożenia na żądanie Prezesa Zakładu planu restrukturyzacyjnego przedsiębiorstwa i uznania przez organ dopiero na etapie postępowania odwoławczego, że wniosek skarżącego o umorzenie zaległych składek jest w istocie wnioskiem o udzielnie pomocy publicznej, który winien być rozpatrywany w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. Nr 123, poz. 1291 ze zm.). Sąd zaznaczył, że zarówno w chwili wydawania decyzji z 14 czerwca 2006r., jak i wydania zaskarżonej decyzji z 30 marca 2007r. obowiązywało rozporządzenie Komisji (WE) nr 69/2001 z dnia 12 stycznia 2001r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis (Dz. Urz. UE L. 10 z dnia 13 października 2001 r.) oraz rozporządzenie Komisji (WE) nr 794/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie implementacji rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE, w związku z czym skarżący już na etapie złożenia pierwotnego wniosku o umorzenie składek z 10 marca 2006 r. powinien być poinformowany o przepisach na podstawie których zostanie rozpoznany jego wniosek. Prezes bezpodstawnie umorzył postępowanie odwoławcze, albowiem na żądanie organu odwoławczego skarżący przedstawił plan restrukturyzacyjny, przez co zmienił wniosek pierwotny. To oznacza, że postępowanie to nie było bezprzedmiotowe. W ocenie Sądu w badanej sprawie skarżący został pozbawiony prawa do rozpatrzenia jego żądania w postępowaniu administracyjnym i możliwości obrony swoich praw. Sąd polecił ponowne przeprowadzenie postępowania odwoławczego dokonując merytorycznego rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 30 czerwca 2006r.

Prezes ZUS decyzją nr [...] z dnia 19 maja 2008r. umorzył postępowanie w sprawie wniosku z dnia 30 czerwca 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek. Uzasadniając treść rozstrzygnięcia Prezes ZUS wskazał, że w dniu 20 września 2007 r. . M. P. uregulował zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w związku z czym na dzień wydawania decyzji strona nie posiadała zaległości z tytułu składek ZUS. Zdaniem Prezesa ZUS prowadzenie postępowania w zakresie złożonego wniosku o umorzenie należności stało się zatem bezprzedmiotowe.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący M. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS, z uwagi naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne uznanie bezprzedmiotowości postępowania w przypadku ściągnięcia w postępowaniu egzekucyjnym należności z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie zaległych składek. Ponadto zarzucił organowi naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a poprzez jego niezastosowanie bowiem jako organ odwoławczy przy wydawaniu decyzji pominął zmiany stanu faktycznego w oparciu o które należało uchylić decyzję pierwszej instancji.

Skarżący powołując się na dorobek doktryny i orzecznictwa wskazał, że organ był zobligowany do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległych składek oraz do jego rozstrzygnięcia w oparciu o przepisy o pomocy publicznej, tym bardziej że przez cały czas trwającego postępowania podtrzymywał wniosek o umorzenie zaległych składek. Zdaniem skarżącego organ nie wykonał zaleceń Sądu co do dalszego postępowania. Skarżący podniósł, że organ ponownie rozstrzygając sprawę winien przed wydaniem decyzji zebrać, rozpatrzyć i ocenić zgromadzony materiał dowodowy biorąc pod uwagę zmiany stanu faktycznego. W ocenie skarżącego organ odwoławczy winien wydać orzeczenie uchylające decyzję organu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania lub rozstrzygające merytorycznie sprawę.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego ocena prawna i wskazania, wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność) zostało uznane za błędne. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a., w razie złożenia skargi, powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu .

W rozstrzyganej sprawie Prezes Zakładu w sposób istotny uchybił wszystkim ocenom i wskazaniom zawartym w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 listopada 2007r., sygn. akt V SA/Wa 1693/07. Wojewódzki Sąd Administracyjny w powołanym wyroku stwierdził, że postępowanie odwoławcze może zakończyć się decyzją o umorzeniu postępowania odwoławczego, w sytuacji gdy stało się ono bezprzedmiotowe. W praktyce będzie to miało miejsce, gdy strona cofnie odwołanie, czy też odwołanie zostanie złożone przez osobę nie będącą stroną postępowania. Nie daje jednak żadnych podstaw do umorzenia postępowania odwoławczego wykonanie przez stronę decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, czy też z uwagi na błędnie sformułowany wniosek skorygowany w postępowaniu odwoławczym. Sąd wskazał jednoznacznie, że sprawa wymaga merytorycznego rozpoznania przez organ. Ocena i zalecenia zawarte w wyroku z dnia 29 listopada 2007r., syg. akt V SA/Wa 1693/07, wobec uprawomocnienia się powyższego wyroku, stały się dla Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bezwzględnie wiążące.

W zaskarżonej decyzji Prezes ZUS ponownie nie rozpoznał merytorycznie wniosku skarżącego, wskazując tym razem, że należność została zaspokojona przez zapłatę w dniu 20 września 2007 r. zaległych składek, dlatego też postępowanie odwoławcze stało się bezprzedmiotowe

Regulacje zwarte w art.105 k.p.a. podanej jako podstawa prawa zaskarżonej decyzji ustanawiają dwie ogólne reguły umarzania postępowania administracyjnego, pierwszą - dotyczącą działania organu administracyjnego z urzędu, oraz drugą - dopuszczającą stosowanie zasady względnej dyspozycyjności. Pierwsza z wymienionych reguł związana jest z bezprzedmiotowością postępowania, a więc z sytuacją gdy brak jest jakiegoś elementu materialnego stosunku prawnego i z tego powodu nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Druga reguła, dopuszczająca dysponowanie przez stronę postępowaniem wszczętym na jej żądanie, poddaje jej wniosek o umorzenie postępowania kontroli innych stron oraz ocenie z uwagi na wymagania interesu społecznego i w końcu załatwienie wniosku pozostawia uznaniu organu prowadzącego postępowanie.(Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, B.Adamiak, J.Borkowski). Błędne jest stanowisko Prezesa ZUS, że fakt uregulowania zaległości w toku postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej, czyni postępowanie bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością mamy do czynienia w sytuacji, gdy organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Z faktycznego punktu widzenia w przypadku uregulowania należności przedmiot postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej przestał istnieć, jednak interes prawny i ekonomiczny podatnika istnieje. Takie stanowisko prezentuje doktryna jak również judykatura (vide: wyrok NSA 27 sierpnia 1997 r. sygn. akt III SA 1972/95, wyrok SN z 6 lutego 2002 r. sygn. akt III RN 198/00, wyrok NSA 9 października 2006 , sygn. akt I FSK 1/06.). Nie można przyjąć, że postępowanie w sprawie z wniosku o zastosowanie ulgi, w tym przypadku umorzenia zaległości, staje się bezprzedmiotowe, w sytuacji uregulowania w toku tegoż postępowania należności. Żądanie rozpatrzenia wniosku pod kątem spełnienia przesłanek do udzielenia pomocy publicznej jest przedmiotem postępowania dopóty dopóki strona wniosku nie cofnie. Dlatego też przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien na podstawie obowiązujących przepisów rozpoznać wniosek strony w odpowiednim trybie.

Dlatego mając na uwadze art. 153 p.p.s.a. oraz wskazane wyżej stanowisko , na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/ Sz. Widłak /-/ E. Brychcy /-/ K. Nikodem