Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 942/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-08-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6460 Znaki towarowe
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Joanna Wegner (spr.) Protokolant spec. Iwona Sumikowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2017 r. nr [...] Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej stwierdził z dniem [...] września 2002 r. wygaśnięcie prawa ochronnego na znak towarowy "STARKA KRAKOWSKA" o numerze [...]. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 169 ust. 1 pkt 1, art. 169 ust. 2 i art. 169 ust. 6 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1410 ze zm.) – zwanej dalej "p.w.p."

Decyzja została wydana w następujących okolicznościach sprawy.

Sporny znak towarowy zarejestrowano w dniu [...] września 1997 r. na rzecz P. w W. zajmującego się m. in. produkcją wódek. Został on nabyty przez S. S. A. w S., która znajdując się od 2010 r. w stanie upadłości i po zaprzestaniu produkcji została nabyta przez A. Sp. o. o. w G.. Ten ostatni podmiot zmienił nazwę na S. Sp. z o. o. i w 2016 podjął działania zmierzające do wznowienia produkcji alkoholi konsumpcyjnych.

Postępowanie w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem z [...] lipca 2016 r. C. s. r. w. w P. o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy słowno-graficzny "STARKA KRAKOWSKA" o numerze [...], przeznaczonego do oznaczania napojów alkoholowych w klasie 33, udzielonego na rzecz S. Sp. z o. o. w S.. Podstawę wniosku było oparte o art. 169 ust. 1 pkt 1 p. w. p. twierdzenie o nieużywaniu znaku w sposób rzeczywisty przez nieprzerwany okres pięciu lat od dnia wydania decyzji o udzieleniu prawa ochronnego. Uprawniony wniósł o oddalenie wniosku, powołując się na to, że po pierwsze używał powyższego znaku na terenie Polski w sposób ciągły i rzeczywisty, o czym świadczy wyprodukowanie w 2016 r. 1500 butelek wódki "Starka", stałą sprzedaż trunków pod nazwą "Starka" mimo przejściowego zatrzymania produkcji, przechowywanie w magazynach ponad 280 tysięcy litrów surowej "Starki" przygotowanej do produkcji napojów alkoholowych oraz posługiwanie się marką "Starka" w korespondencji, materiałach informacyjnych, promocyjnych i reklamowych. Po drugie uprawniony powołał się na okoliczności usprawiedliwiające brak używania spornego znaku w okresie od maja 2010 r. do lipca 2016 r., to jest niejednoznaczny status podatkowy tonażu surowej "Starki" zajęcie znaku towarowego, upadłość poprzedniego uprawnionego do prawa ochronnego i wywołany tym zły stan parku maszynowego. W toku postępowania uprawniony akcentował długoletnią tradycję produktów alkoholowych o znaku "Starka".

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że uprawniony nie wykazał faktu rzeczywistego używania znaku w sposób zarobkowy lub zawodowy na terenie Polski, o czym stanowi art. 153 p. w. p., ani bezpośrednio po jego zarejestrowaniu ani też w okresie pięciu lat przed złożeniem wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego. Nie przedstawił bowiem dowodów na wymagane przez art. 154 p. w. p. umieszczanie znaku na wprowadzanych towarach do obrotu lub na ich opakowaniach, nie oferował ani nie wprowadzał towarów ze znakiem "STARKA KRAKOWSKA" do obrotu, nie importował ani nie eksportował ich, nie składował w celu oferowania bądź wprowadzania do obrotu, nie oferował ani nie świadczył usług pod tym znakiem, nie umieszczał znaku na dokumentach związanych z wprowadzaniem towarów do obrotu lub związanych ze świadczeniem usług ani nie posługiwał się nim w celu reklamy.

Organ zauważył, że używanie znaku stanowi obowiązek uprawnionego, a skoro nie wykazano autentycznego kontaktu odbiorcy ze znakiem w akcie sprzedaży towaru, na przykład poprzez przedstawienie faktur sprzedaży, rachunków, zamówień, to o wypełnieniu tego obowiązku nie może być mowy. Podkreślono, że dowody te powinny dotyczyć faktów sprzed daty złożenia wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa ochronnego i konkretnie znaku, którego spór dotyczy. Tymczasem uprawniony przedłożył pewne dowody sprzedaży, ale obejmujące okres po [...] lipca 2016 r. i na okoliczność sprzedaży produktów oznaczanych innymi znakami, choć niewątpliwie w pewnym zakresie podobnymi do spornego (np. znakami "STARKA", "STARKA PIASTOWSKA"). Ponadto organ ocenił, że przedstawiona przez uprawnionego sprzedaż 39 butelek alkoholu o wartości 13975 złotych ma walor symboliczny w relacji do rozmiaru prowadzonego przedsiębiorstwa, podobnie jak nabycie usług reklamowych, marketingowych na kwotę 1353 złotych i 6150 złotych, zwłaszcza że w wyniku zawarcia tych umów nie doszło do rzeczywistego kontaktu konsumenta z produktem. Za nieistotne oceniono te materiały, które miały charakter li tylko wewnętrzny bądź opisowo-historyczny, jak dokumentacja magazynowa, zestawienia towarów czy publikacje prasowe. Zdaniem organu w sprawie nie zaistniały ważne powody usprawiedliwiające nieużywanie znaku w rozumieniu art. 169 ust. 1 pkt 1 p. w. p. Nie przemawiało za ich przyjęciem ani toczące się postępowanie z zakresu interpretacji przepisów prawa podatkowego ani też zajęcie znaku postawienie uprawnionego w stan upadłości czy zajęcie znaku. Nie uniemożliwiały one bowiem rzeczywistego zeń korzystania.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucono po pierwsze naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257. ze zm.) – zwanej dalej k.p.a. w związku z art. 256 ust. 1 i art. 169 ust. 6 pkt 1 p. w. p. poprzez pomięcie części dowodów wskazanych przez skarżącego na okoliczność rzeczywistego używania znaku oraz ważnych powodów jego nieużywania, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów prowadzące do uznania, że skarżący nie wykazał rzeczywistego używania znaku i ważnych powodów jego nieużywania. Po drugie strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 169 ust. 1 pkt 1 i art. 169 ust. 4 pkt 1 p. w. p. poprzez przyjęcie, że spełnione są przesłanki tego przepisu, w szczególności że skarżący nie używał spornego znaku w sposób rzeczywisty w okresie pięciu lat po dniu wydania decyzji, a także przez uznanie, że nie istniały ważne powody nieużywania znaku oraz uznanie, że przedłożone faktury nie świadczą o używaniu znaku, skoro widniał na nich znak ("STARKA") posiadające wspólne ze spornym elementy ("STARKA KRAKOWSKA").

Skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Wskazała, że w sposób rzeczywisty korzystała ze znaku, o czym świadczą złożone faktury, a ponadto że sprzedaż obywała się do 10 stycznia 2013 r. także w firmowym sklepie detalicznym, w którym umieszczono reklamy skarżącego, a półka z produktami "STARKA KRAKOWSKA" miała odrębną, wyeksponowaną gablotę. Dodała, że w latach 20120 – 2016 podjęła wysiłek przygotowań do wznowienia produkcji, co faktycznie nastąpiło.

W odpowiedzi na skargę wnosząc o jej oddalenie, organ zaprezentował stanowisko analogiczne jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego.

W postępowaniu administracyjnym reguły determinujące czynności ustalania stanu faktycznego zwane zbiorczo postępowaniem wyjaśniającym wytyczone są przede wszystkim przez uregulowane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k. p. a. zasadę prawdy obiektywnej, zasadę oficjalności, zasadę ciężaru dowodu, bezpośredniości i zupełności zgromadzonego materiału. Treścią zasady prawdy obiektywnej jest powinność organu procesowego dokonania ustaleń co do faktów zgodnie z ich rzeczywistym przebiegiem. Tylko takie fakty mogą stanowić podstawę załatwienia sprawy (zob. wyrok NSA z 14.02.2013 r., sygn. akt II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Za zgodne z prawdą przyjmuje się w orzecznictwie takie ustalenia faktyczne, które prowadzą do konkluzji, że "w świetle przeprowadzonych dowodów fakt przeciwny dowodzeniu jest niemożliwy lub wysoce nieprawdopodobny" (zob. postanowienie SN z 4.04.2013 r., sygn. akt V KK 13/13, LEX nr 1312594; wyrok SA w Katowicach z 13.06.2013 r., sygn. akt II AKa 156/13, LEX nr 1349898). Wniosek o zaistnieniu określonego przebiegu zdarzeń może stanowić także rezultat uwzględniającego wiedzę wynikającą z zasad doświadczenia życiowego i obserwacji życia społecznego oraz logicznego rozumowania o faktach wykazanych określonymi dowodami (zob. postanowienie SN z 23.05.2002 r., sygn. akt V KKN 426/00, OSNKW 2002/9–10, s. 81).

Owo nieprawdopodobieństwo innego przebiegu zdarzeń powinno wynikać z obiektywnej przekonywalności dowodów, które okazują się przekonujące dla normalnie rozumującego i oceniającego rzeczywistość człowieka. Dowody te powinny u organu stosującego prawo wywołać subiektywne, całkowite i bezwzględne przekonanie co do stanu faktycznego. Dopóki istnieją jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie, dopóty organ nie może uznać za prawdziwą określonej wersji stanu faktycznego (zob. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2010, s. 54–55). Ustanowiona w kodeksie zasada oficjalności obciąża organ administracji publicznej obowiązkiem zebrania, a następnie rozważenia całego materiału dowodowego z urzędu (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018, s. 73). Koresponduje z nim przyjęta w postępowaniu administracyjnym koncepcja spoczywającego na organach administracji ciężaru dowodu.

Ustanowiona w kodeksie zasada oficjalności obciąża organ administracji publicznej obowiązkiem zebrania, a następnie rozważenia całego materiału dowodowego z urzędu. Koresponduje z nim przyjęta w postępowaniu administracyjnym koncepcja spoczywającego na organach administracji ciężaru dowodu. Tak ukształtowana zasada ciężaru dowodu doznaje przełamania w tych przypadkach, w których możliwości poczynienia ustaleń przez organ są ograniczone, zwłaszcza gdy wykazanie określonych faktów pozostaje w interesie strony (zob. wyrok NSA z 15 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 603/16, LEX nr 2429212), bądź gdy przepis prawa przenosi tenże ciężar na stronę postępowania.

Rozwiązanie to pozwala na zwolnienie organu procesowego od obowiązku gromadzenia pewnych dowodów, ograniczając jego aktywność do wszechstronnej jego oceny. Tego rodzaju uregulowanie zamieszczono w art. 169 ust. 6 p. w. p., odwołującego się do obowiązku uprawnionego wykazania używania znaku towarowego lub istnienia ważnych powodów usprawiedliwiających nieużywanie znaku. W ocenie Sądu reguły tak rozłożonego przez ustawodawcę ciężaru dowodu nie zostały w niniejszej sprawie naruszone. Zakres postępowania wyjaśniającego wyznaczony był w niniejszej sprawie przez normy wynikające z art. 169 ust. 1 pkt 1 p. w. p. i art. 170 ust. 1 p. w. p. – z uwagi na podniesiony przez uprawnionego zarzut ważnych powodów nieużywania znaku.

Nosząca przymiot sporności konstrukcja postępowania w sprawie wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy wydatnie ogranicza – w stosunku do tradycyjnie pojmowanego, inkwizycyjnego postępowania jurysdykcyjnego – zakres potencjalnie skutecznych przed sądem administracyjnym zarzutów naruszenia art. 7, art. 75 § 1 czy art. 77 § 1 k. p. a. Ograniczone one być w zasadzie mogą do problemu zasadności decyzji procesowej w przedmiocie rozpatrzenia wniosku dowodowego oraz oceny dowodów. W ocenie Sądu nie można Urzędowi Patentowemu w niniejszej sprawie przypisać żadnych uchybień w tym zakresie. Dopuszczono bowiem wszystkie dowody zgłoszone przez strony i dokonano ich rzetelnej, wnikliwej oceny popartej analizą wynikających z nich dat, relacji gospodarczych, przekształceń podmiotowych i własnościowych, decyzji procesowych innych sądów i organów czy innych istotnych w sprawie zdarzeń. Zaakcentować wypada, że Urząd Patentowy nie tylko dokonał oceny każdego ze zgłoszonych dowodów odrębnie, ale dokonał wszechstronnej, łącznej analizy materiału dowodowego w jego całokształcie. Nie można organowi przypisać w tym zakresie braku obiektywizmu ani też sprzeczności z logiką czy doświadczeniem życiowym. Obszerna, ale jednocześnie klarowna, stanowcza i przekonująca argumentacja została zamieszczona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyjaśnia ona precyzyjnie przyczyny podjętego rozstrzygnięcia z powołaniem się na ustalone fakty i stosowane przepisy prawa materialnego. Nieuzasadnione z tych przyczyn pozostają zarzuty art. 80 i art. 107 § 3 k. p. a. Nie można organowi także zarzucić naruszenia art. 77 § 4 k. p. a., bowiem w sprawie nie pominięto żadnych danych należących do notorii powszechnej bądź urzędowej.

Wykazanie okoliczności korzystania ze znaku, jak i – ewentualnie ważnych powodów zaprzestania tej aktywności obciążało uprawnionego. Podejmując akcję obronną przed utratą spornego znaku winien on był przede wszystkim skoncentrować się na tym, konkretnym znaku, który stanowił przedmiot niniejszego postępowania. Przedstawiane dowody zmierzać powinny do wykazania tego, iż to znak słowno-graficzny "STARKA KRAKOWSKA" był w sposób rzeczywisty używany. Tymczasem w aktach sprawy nie znajduje się ani jeden dowód wspierający twierdzenia strony. Przedłożone faktury sprzedaży, umowy na świadczenie usług marketingowych, reklamowych, a nawet wykaz zasobów magazynowych (k. 169 – 176 i 223 – 234 akt administracyjnych) dotyczą innych, także zarejestrowanych dla uprawnionego znaków towarowych. Jedne znajdujące się w aktach sprawy dokumenty dotyczące spornego znaku to te z lat 90- tych dotyczące jego rejestracji, zmiany wpisu dotyczącej podmiotu uprawnionego, udzielanych nań licencji, zajęcia przez organ celny oraz dokumenty (w tym faktury) dotyczące pełnomocnictwa udzielanego w niniejszej sprawie. Z akta sprawy nie wynika, by sporny znak w ogóle był realnie wykorzystywany gospodarczo.

Nieudowodnione pozostało także twierdzenie skarżącego, iżby prowadził handel detaliczny produktami oznaczanymi spornym znakiem. Istnienie sklepu firmowego jeszcze o tym nie świadczy. Spośród wymienionych w art. 154 pkt 1 – 3 p. w. p. przykładowo wskazanych form korzystania ze znaku towarowego żadna nie została zaprezentowana w tej sprawie jako rzeczywista, faktycznie podjęta czynność podjęta przez uprawnionego. Można rzec, że odwrotnie niż twierdzi skarżący, to oddalenie żądania w tej sytuacji stanowiłoby naruszenie prawa. Podjęte przez stronę skarżącą działania przygotowawcze, które miały zmierzać do zachowania prawa także nie odnosiły się bezpośrednio do spornego znaku. Poza tym można mieć wątpliwości, czy przypisać im można rzeczywisty charakter, w znaczeniu nadawanym im w literaturze i orzecznictwie. Trudno jednoznacznie stwierdzić, czy istotnie wiązać je można z przyszłym używaniem znaku (zob. wyrok NSA z 12 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 762/08, LEX nr 531545, odwołujący się m. in. do publikacji R. Skubisza pt. Obowiązek używania znaku towarowego, Państwo i Prawo 1992/11, s. 65).

Nie można wreszcie zgodzić się z argumentacją skarżącego, że ten sam trzon słowny "starka" występujący w znaku spornym oraz innych znakach, o odróżniającej się jednak nazwie i formie graficznej pozwala na zastąpienie obowiązku używania znaku spornego używaniem tych innych, podobnych znaków. Nie ma tu miejsce bowiem posługiwanie się utrwaloną nazwą skróconą, czy wręcz skrótem słownym, lecz innymi, posiadającymi własną ochronę prawną znakami. Są to wyodrębnione w procesie rejestracji osobne oznaczenia, których w żadnym wypadku nie można stosować przemiennie. Podobny pogląd wyraził NSA w powołanym wcześniej wyroku z 12 marca 2009 r., sygn. akt II GSK 762/08. Zatem zarzut naruszenia art. 169 ust. 4 pkt 1 p. w. p. nie mógł być zatem skuteczny.

Nieuzasadniony pozostaje także zarzut naruszenia art. 169 ust. 1 pkt 1 p. w. p. , a odwołujący się do ważnych powodów nieużywania znaku. Urząd Patentowy nie dopatrzył się w podnoszonych przez skarżącego okolicznościach podstaw do zastosowania przesłanki negatywnej stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego i Sąd tę ocenę w pełni podziela. Przede wszystkim tego rodzaju ważne powody nie stanowią okoliczności o charakterze biznesowym czy faktycznym, które stworzyć mogą pewne ryzyko gospodarcze czy wpłynąć na opłacalność sprzedaży, lecz jedynie takie, które w sposób obiektywny ją uniemożliwiają bądź utrudniają. W orzecznictwie przesłankę tę wykłada się dość rygorystycznie, odwołując się tu nawet do pojęcia siły wyższej (zob. wyrok NSA z 29 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 919/15, LEX nr 2199052). Do takich nie można zaliczyć zajęcia znaku ani też prowadzenia sporów z organami podatkowymi, zwłaszcza w przedmiocie interpretacji przepisów prawa podatkowego. Zajęcie znaku towarowego nie ogranicza uprawnionego w posługiwaniu się nim. Jego skutkiem jest przecież jedynie ograniczenie obrotu znakiem; wykonywanie prawa i obowiązku korzystania ze znaku pozostaje nieskrępowane. Z kolei ze wszech miar z pewnością gospodarczo zasadne dążenie do ustalenia obowiązującej stawki podatkowej także nie stanowi przeszkody w prowadzeniu działalności gospodarczej. W normalnym biegu rzeczy racjonalny przedsiębiorca nie wstrzymuje z tego powodu produkcji czy sprzedaży w sytuacji, gdy świadom jest ryzyka utraty z tego powodu prawa ochronnego. Legitymujący się prawem ochronnym na znak towarowy przedsiębiorca, jeżeli istotnie dąży do jego zachowania, ma szerokie możliwości wykorzystywania znaku w taki sposób, by zapobiec niebezpieczeństwu jego utraty. W okolicznościach tej sprawy zwrócić warto uwagę na jeszcze jedną okoliczność. Mianowicie, mimo tego że sporny znak został zarejestrowany w warunkach poprzedniego ustroju, obarczonego ścisłą reglamentacją i biurokracją działalności gospodarczej, zwłaszcza w zakresie obrotu alkoholem, do akt sprawy nie dołączono żadnych dowodów produkcji towarów ze znakiem "STARKA KRAKOWSKA" choćby z lat 90- tych XX wieku.

Końcowo wyjaśnić należy, że legitymacja do zgłoszenia żądania wygaśnięcia prawa jest ujęta szeroko, co wprost wynika z art. 169 ust. 2 p. w. p. Za utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych uchodzi pogląd, iż źródłem interesu prawnego mogą być nawet ogólnie rozumiane normy prawne gwarantujące swobodę prowadzenia działalności gospodarczej (zob. np. wyrok NSA z 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1500/12, LEX nr 1457646). W sprawie niniejszej z żądaniem stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego wystąpiła czeska spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, a więc aktywny przedsiębiorca, który z mocy panującej w Unii Europejskiej zasady swobody przepływu kapitału, towarów i usług ma nieskrępowaną możliwość prowadzenia swej działalności także w Polsce i z powołaniem się na panującą tutaj swobodę tejże. Wynika ona nie tylko z art. 2 ustawy z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r., poz. 1292), ale jest zagwarantowana w art. 20 i 22 Konstytucji. Nie można zatem odmówić wnioskodawcy posiadania interesu prawnego w niniejszej sprawie.

Reasumując, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja ani poprzedzające je postępowanie administracyjne nie są dotknięte wskazanymi w skardze, ani żadnymi innymi uchybieniami procesowymi. Nie naruszono także przepisów ustawy Prawo własności przemysłowej. Konkludując, Urząd Patentowy RP wydając zaskarżoną decyzję działał zgodnie z prawem. Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w wyroku.