Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 947/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 1, art. 28 ust. 1, art. 28 c, art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: art. 29 ust. 1, 2 i 8
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: § 45 pkt 7a
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 18 ust. 1 i 2
law: Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15  art. 47 ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka, sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2015r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolno środowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

R.S. (dalej powoływana jako "skarżąca", "strona") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej "ARiMR") z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego.

Z akt sprawy wynika, że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR (dalej Kierownik Biura Powiatowego, organ I instancji), przyznał stronie decyzją z dnia "[.1.]" płatność rolnośrodowiskową za rok 2011 w wysokości 67328,70 zł, w tym z tytułu realizacji:

- wariantu 2.4 - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) o stawce 330,00 zł za powierzchnię uwzględnioną w płatności 0,99 ha kwotę 326,70 zł,

- wariantu 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) o stawce 1800,00 zł, za powierzchnię uwzględnioną w płatności 23,48 ha kwotę 42264,00 zł,

- wariantu 2.2 - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) o stawce 840,00 zł, za powierzchnię uwzględnioną w płatności 29,45 ha kwotę 24738,00 zł.

Z kolei decyzją z dnia "[.2.]" przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową za rok 2012 w łącznej wysokości 86703,90 zł, w tym z tytułu realizacji:

- wariantu 2.4 - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) o stawce 330,00 zł, za powierzchnię uwzględnioną w płatności 0,99 ha kwotę 326,70 zł,

- wariantu 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) o stawce 1800,00 zł, za powierzchnię uwzględnioną w płatności 45,85 ha kwotę 82530,00 zł,

- wariantu 2.2 - uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) o stawce 840,00 zł, do powierzchni uwzględnionej w płatności 4,58 ha, kwotę 3847,20 zł.

Przedmiotowe decyzje wobec niezaskarżenia stały się ostateczne, a płatności zrealizowano na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Następnie decyzją z dnia "[.3.]" nr "[...]" Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za rok 2011 i 2012 w wysokości ogółem 119088 zł, w tym za rok:

- 2011 kwotę 42264 zł, z tytułu wariantu 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) - 42264 zł,

- 2012 kwotę 76824 zł, z tytułu wariantu 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) - 76824 zł.

W jej uzasadnieniu organ nawiązał do ww. decyzji z "[.1.]" i z "[.2.]" i podał, że w dniach 10 lipiec - 14 sierpień 2013r. została przeprowadzona kontrola na miejscu, w wyniku której stwierdzono uchybienia. Na działkach rolnych oznaczonych jako A, C, D, F, G, H, I, L, M, w wariancie 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe, materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymogów (kod nieprawidłowości E2) i nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew na ha (kod nieprawidłowości E7). W związku z tym w roku 2013 zastosowano sankcje w wysokości 100% do wymienionych działek na łącznej powierzchni 42,24 ha. Organ stwierdził, że w 2013r. stwierdzono niedotrzymanie zobowiązania rolnośrodowiskowego. Ostatecznie organ I instancji decyzją z dnia "[.4.]" przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową za rok 2013 w łącznej wysokości 9581,60 zł.

Organ powołał art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz.UE L nr 25,str.8 z 28.I.2011 ze zm.), który stanowi, iż pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie zostały spełnione odpowiednie normy obowiązkowe, a także zobowiązania wykraczające poza takie normy i wymogi lub kryteria kwalifikowalności inne niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych. W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

Od powyższej decyzji strona, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła odwołanie. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez uchylenie naliczenia kwoty do zwrotu. Ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzenie wielu dowodów, w tym powołania biegłego z zakresu sadownictwa. W obszernym odwołaniu zarzuciła naruszenie wielu przepisów prawa krajowego i unijnego.

W wyniku rozpoznania odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy opisaną decyzję organu I instancji.

Dyrektor ARiMR przytoczył w motywach rozstrzygnięcia treść § 2 ust. 1, § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. nr 33, poz. 262 ze zm.), dalej "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2009r.", oraz § 38 ust. 1, § 45, 46, 50 i 58 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013r. w sprawie szczególnych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "program rolnośrodowiskowy" objętego programem rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013r., poz. 361), dalej "rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013r.".

Wskazał na nieprawidłowości stwierdzone w wyniku kontroli administracyjnej i kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach 10 lipiec - 14 sierpień 2013r.. W czasie kontroli na miejscu stwierdzono nieprawidłowości:

- w wariancie 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) - na działkach rolnych A, C, D, F, G, H, l, L, M, materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymogów (kod nieprawidłowości E2) i nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew na ha (kod nieprawidłowości E7). W związku z tym w roku 2013 zastosowano sankcje w wysokości 100% do wymienionych działek na łącznej powierzchni 42,24 ha, tzn., że wymienione działki rolne zostały wykluczone z płatności.

Ponadto w kontroli administracyjnej wniosku stwierdzono, że powierzchnia działek rolnych zgłoszona we wniosku o przyznanie płatności jest większa od powierzchni stwierdzonej i wynosi 45,41 ha wobec deklarowanej we wniosku 45,85 ha w wariancie 2.10.

Postępowanie w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych za 2013r. zostało zakończone decyzją z dnia "[.4.]" Kierownika Biura Powiatowego o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości. Organ wyjaśnił, że decyzja wobec niezaskarżenia przez stronę w ustawowym terminie stała się ostateczna i była podstawą do wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata poprzednie.

Stwierdził, że zarzuty odwołania w większości nie dotyczą obecnego postępowania dotyczącego ustalenia nienależnie pobranych płatności w ramach programu rolnośrodowiskowego. Postępowanie toczy się w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, które jest następstwem prowadzonego postępowania o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej za lata 2011, 2012 i 2013. Sprawa przyznania producentowi płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2011, 2012 i 2013 stanowiła przedmiot odrębnego postępowania i z tego względu zarzuty strony skarżącej dotyczące sprawy przyznania płatności za wymienione lata należy traktować jako wyjaśnione i niemieszczące się w zakresie rozpoznania przez organy I i II instancji w postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Wymogi dla poszczególnych pakietów i wariantów nie zostały w ocenie organu odwoławczego zachowane. Podczas kontroli wystąpiła nieprawidłowość o kodzie E 7 dla wariantu 2,9 polegająca na nieutrzymywaniu minimalnej obsady drzew i krzewów, oraz nieprawidłowość o kodzie E 2, polegająca na niespełnianiu określonych wymagań przez materiał szkółkarski. Organ rozpatrując kwestię wystąpienia ewentualnej siły wyższej, powołał się na art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (DZ.U. L nr 368, z 23.12.2006r.). Organ podał, że zabezpieczenia plantacji nie było, jedynie fotografia nr 50 przedstawia jedno zabezpieczone drzewko. Stan fitosanitarny całej powierzchni sadu przedstawia się w bardzo złym stanie - zachwaszczenie wskazuje na to, że od kilku lat nie były wykonywane żadne zabiegi pielęgnacyjne. Wśród tych chwastów trudno dostrzec jakiekolwiek sadzonki, które faktycznie występowały bardzo rzadko i to niespełniające wymogów. W ocenie organu brak zabezpieczenia założonej uprawy przed uszkodzeniami (np. grodzenie sadu siatką i osłonki na drzewka) jest okolicznością obciążającą stronę.

Organ powołał się na § 45 pkt 7a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., i art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 i uznał, że wnioskodawca nie przedstawił dowodów pozwalających przyjąć, że szkody mające jakoby powstać w wyniku zniszczenia sadzonek przez dzikie zwierzęta miały znamiona siły wyższej bądź nadzwyczajnych okoliczności.

Powołał się na protokół nr "[...]" z oględzin w uprawach i płodach rolnych wykonanych w dniu 14.10.2013r. wskazując, że strona zgłosiła szkodę do koła łowieckiego J. (obwód łowiecki nr 110) w dniu 10.10.2013r., natomiast informacja ta wpłynęła do Biura Powiatowego ARiMR w dniu 5.11.2013r. Tymczasem kontrola na miejscu przeprowadzona była w dniach 10.07 do 18.08.2014r.. Strona skarżąca nie wykazała zarówno dochowania wskazanego terminu do zgłoszenia szkody, jak też wystąpienia siły wyższej, dla stwierdzenia której - w tym przypadku - oprócz uszkodzenia drzew przez zwierzęta - konieczne jest ich uszkodzenie pomimo zastosowanych zabezpieczeń (repelentów, ogrodzenia, osłonek). Z dowodu zakupu osłonek nie wynika jeszcze fakt ich zastosowania, tym bardziej, że w wykonanej dokumentacji fotograficznej widoczne jest tylko jedno drzewko zabezpieczone osłonką (fot. nr 50).

Ponadto organ uznał za nie do pogodzenia z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego myślenia twierdzenie strony dotyczące tego, że producent rolny dopiero w trakcie przeprowadzanej kontroli zorientował się w stanie uprawy sadowniczej. W jego ocenie nie sposób przyjąć, że producent rolny zajmujący się działalnością rolniczą i wnioskujący od kilku lat o płatności "unijne", znający zatem wymagania w zakresie dobrej kultury rolnej, nie monitoruje stanu założonych przez siebie upraw. Poza tym w protokole oględzin w uprawach i płodach rolnych nr "[...]" zawarto zapis, iż uszkodzenia drzewek powstały w okresie 3 lat wstecz przed dniem przeprowadzenia oględzin, tj. 14.10.2013r.. Wobec powyższego w ocenie organu producent rolny musiał mieć wiedzę w kwestii kondycji założonej przez siebie uprawy sadowniczej na długo przed kontrolą, w ramach której stwierdzono nieprawidłowości. Powyższego zgłoszenia dokonał pomimo tego w czasie, kiedy o nieprawidłowościach organ I instancji dowiedział się w następstwie przeprowadzonej kontroli na miejscu. Organ podał, że obowiązek dowodzenia spoczywający na stronie postępowania wynika wprost z dyspozycji art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7.03.2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. nr 64, poz. 427, ze zm.).

Organ uznał, że w niniejszej sprawie naruszono zarówno warunki jak i wymogi przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania). Nie spełniono z § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r.. Wymogami dla ww. wariantu jest także wykonywanie na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych oraz utrzymanie minimalnej obsady drzew i krzewów (125/ha), co wynika z załącznika nr 3 - Wymogi dla poszczególnych pakietów i ich wariantów - do ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Organ nie znalazł podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku odwołania o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu rozstrzygnięcia prawidłowości rozstrzygnięcia w sprawie płatności PRŚ za rok 2013, jak też zarzutów dotyczących sposobu przeprowadzenia kontroli. W zakresie zarzutu nieuwzględnienia przez organ I instancji braku winy po stronie skarżącej ocenił, że w prawie administracyjnym brak jest regulacji prawnej pojęcia winy. Również pozostałe wnioski strony uznał za niezasługujące na uwzględnienie, gdyż wykraczają one zakres przedmiotowego postępowania.

Organ podsumował, że strona nie wywiązała się z warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym w zakresie wariantu 2.9 uprawy sadownicze i jagodowe oraz zmniejszyła powierzchnię gruntów rolnych, w stosunku do których podjęła zobowiązanie w roku 2011. Jest zatem zobowiązana zwrócić pobrane płatności za lata wcześniejsze. Zatem jeśli w kolejnym roku realizacji podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego, następującym po roku wejścia w życie rozporządzenia nr 65/2011, zostanie stwierdzony brak przestrzegania wymogów dla poszczególnych wariantów, określonych w przepisach prawa krajowego, płatności wypłacone oraz zmniejszenia pomocy od roku 2011 z tytułu realizacji zobowiązania podlegają odzyskaniu.

Organ podniósł, że w kwestii ustalenia kwoty do zwrotu za rok 2011 i 2012 zastosowanie mają przepisy art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, który stosowany jest do spraw od roku 2011, tj. od dnia wejścia w życie rozporządzenia nr 65/2011. Wysokość płatności podlegającej odzyskaniu na podstawie art. 18 rozporządzenia Komicji (UE) nr 65/2011 winna odpowiadać wysokości zmniejszeń zastosowanych w sprawie przyznania płatności w roku 2013. W związku z tym, że opłatność rolnośrodowiskowa za 2013r. została przyznana stronie w wysokości zmniejszonej o 100 % w ramach wariantu 2.9 do działek rolnych A, C, D, F, G, H, l, L, M, wobec tego kwota do zwrotu za rok 2011 i 2012 będzie stanowiła 100 % przyznanej kwoty płatności rolnośrodowiskowej do wymienionych działek rolnych w 2011r. i 2012r..

Organ końcowo uznał, że decyzja wydana w I instancji pozostaje w pełnej zgodności z prawnym charakterem decyzji administracyjnej jako indywidualnego, skonkretyzowanego aktu prawnego. Zaznaczył, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, obowiązek zwrotu danej kwoty wraz z odsetkami wynika z art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. W sprawie nie zaistniały przesłanki określone w ust.3 tego przepisu skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez stronę nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych za rok 2011 i 2012. Płatności rolnośrodowiskowe, które zostały przekazane stronie za te lata nie nastąpiły na skutek błędu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W chwili wydania decyzji przyznających płatności rolnik spełniał warunki do przyznania płatności rolnośrodowiskowych, natomiast w 2013r. stwierdzono, że nie zostały spełnione warunki i wymogi podjętego w 2011r. 5-letniego zobowiązania rolno środowiskowego. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków finansowych ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy te środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej oraz nastąpi ich wypłata, a następnie nie zostaną spełnione warunki podjętego zobowiązania.

W skardze na powyższą decyzję R.S., działając przez pełnomocnika - radcę prawnego, wniosła o jej uchylenie, jak też uchylenie decyzji organu I instancji, oraz przekazanie temu organowi sprawy do ponownego rozpoznania, ze zobowiązaniem tego organu do przeprowadzenia postępowania dowodowego z udziałem biegłego sadownika i biegłego geodety oraz przeprowadzenie oględzin sadu w obecności strony i pełnomocnika. Decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 18 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 w zw. z art. 6 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wersja skonsolidowana (Dz. Urz. U.E. C 326 z 26 października 2012r.), poprzez niewłaściwe zastosowanie w związku z nieprawidłową wykładnią ust. 1 w zw. z ust. 3 i niezastosowanie ust. 2, gdzie Państwo członkowskie określa kwotę redukcji pomocy, biorąc pod uwagę w szczególności ciężar, zakres i trwanie stwierdzonego naruszenia zobowiązań. Wskazała, że ciężar naruszenia zobowiązań zależy w szczególności od ciężaru skutków tego naruszenia, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niewypełnione kryteria. Zakres naruszenia zależy w szczególności od skutków, jakie to naruszenie wywiera na całość operacji. Fakt, czy naruszenie jest trwałe zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują skutki tego naruszenia, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych działań;

2. art. 69, 71, 75 ust. 1 i 2, art. 73 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. poprzez ich niezastosowanie, gdzie organ naruszył przy wydawaniu decyzji:

a. art. 69 ww. rozporządzenia poprzez jego pominięcie, przy czym ma on zastosowanie w odniesieniu do wsparcia specjalnego i zgodnie z jego brzmieniem, w odniesieniu do płatności przyznawanych w ramach wsparcia specjalnego, państwa członkowskie przewidują dla każdego środka zmniejszenia i wykluczenia, których charakter jest równoważny z przewidzianymi w niniejszym tytule, a nie jak przyjął organ 100% wykluczenia przy pierwszej niezgodności czy żądania pełnych płatności z lat poprzednich jako zwrotów, jak przy trwałym zaprzestaniu realizacji zobowiązań wieloletnich;

b. art. 71 w zw. z art. 54 ust. 1 lit. c) ww. rozporządzenia w zakresie stosowania zmniejszeń w przypadku zaniedbania, poprzez jego pominięcie, gdyż organ może zastosować takie sankcje kiedy okaże się, że w przypadku stwierdzenia tej samej niezgodności po raz kolejny, stanowi ona następstwo celowego działania w rozumieniu art. 72. Przy czym maksymalne zmniejszenie także w takim przypadku nie przekracza jednak 15% całkowitej kwoty, o której mowa w art. 70 ust. 8. a w zakresie żądania zwrotu nie ma tutaj mowy;

c. art. 73 poprzez jego niezastosowanie, gdyż organ w niniejszej sprawie w całości pominął wyjaśnienia i dowody składane w toku sprawy uznając, że nie mają związku ze sprawą. Z dowodów natomiast wynika, że skarżąca na uprawie borykała się zarówno ze szkodami łowieckimi, które powtarzały się corocznie od 3 lat, oraz z suszą i innymi niesprzyjającymi warunkami atmosferycznymi, a mimo tego prowadzone przez nią sady były i są zgodne z nałożonymi wymogami, przy użyciu sadzonek spełniających kryteria drzewek kwalifikowanych. Organ rezygnując ze zbadania przesłanek określonych w art. 73 ww. rozporządzenia, postąpił nieprawidłowo, co mają potwierdzać wyrok NSA z dnia z dnia 5 grudnia 2013r. sygn. akt II GSK 1343/2012 oraz wyroki WSA w Warszawie z dnia 12 stycznia 2012r. sygn. akt V SA/Wa 1010/11 i V SA/Wa 1009/11;

d. art. 75 mówiący o sile wyższej i okoliczności nadzwyczajnej, poprzez jego pominięcie. Ponadto wskazała, że właściwych zmniejszeń nie stosuje się, jeżeli niezgodność będąca następstwem siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych dotyczy wzajemnej zgodności. Przypadki siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych w rozumieniu art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 oraz § 47 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wraz z odpowiednią dokumentacją wymaganą przez właściwy organ, zgłaszane są temu organowi na piśmie w terminie dziesięciu dni roboczych od dnia, w którym rolnik uzyskuje taką możliwość, bez względu na termin kontroli;

e. art. 80 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie podczas, gdy organ nie ustalił, że płatności z lat poprzednich były nienależne;

3. art. 73 ust. 1 i 3 w zw. z art. 80 ust. 1a (WE) nr 796/2004 podczas, gdy utraciło moc z dniem 1 stycznia 2010r. i rozporządzenie to stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010r., gdzie ta okoliczność do skarżącej nie ma zastosowania;

4. zasad nr 60, 75, 93, 94 i 96 ww. rozporządzenia Komisji WE nr 1122/2009 poprzez ich pominięcie;

5. art. 51 ust. 1 rozporządzenia Rady WE nr 1698/2005 z 20.09.2005r. poprzez jego pominięcie w sytuacji, gdy redukcję lub wykluczenie z płatności można zastosować jedynie po stwierdzeniu winy lub zaniechania beneficjenta, a nie można tego wywnioskować z protokołów kontroli. Ponadto nawet w wyniku zaniedbania redukcja nie może przekroczyć 5% i tylko w przypadku niepodjęcia po wezwaniu działań naprawczych przez beneficjenta. W niniejszym przypadku organ kontroli nie ustalił czy brak obsady, o ile w ogóle nastąpił, wynika z winy beneficjenta i czy beneficjent podjął działania naprawcze;

6. art. 39 ust. 4 rozporządzenia Rady WE nr 1698/2005 poprzez jego pominięcie i nieuwzględnienie w toku kontroli specyfiki uprawy i kosztów jej prowadzenia oraz możliwości uzupełniania ubytków jedynie wczesną wiosną i późną jesienią przez beneficjenta;

7. art. 31 rozporządzenia (WE) nr 73/2009 w zw. z art. 65 ust. 2 kpa poprzez ich pominięcie;

8. art. 28c ww. ustawy o wspieraniu w związku z art. 51 rozporządzenia nr 1698/2005, poprzez jego pomięcie, gdyż poprawna weryfikacja sadu w dniach od 17-21 lipca 2014r. przez 2 osoby jest fizycznie niemożliwa;

9. § 38 ust. 1, § 39 ust. 1, 2, 4, 6 i § 50 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie niewłaściwej podstawy prawnej dla części decyzji w zakresie wariantu 2 - rolnictwo ekologiczne, bowiem do rolnika realizującego zobowiązanie podjęte przed 2013 rokiem zastosowanie ma rozporządzenie z 2009r., o którym mowa w § 58 rozporządzenia ww. z 2013r.;

10. § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r., poprzez jego niezastosowanie i odmowę części płatności, pomimo niewyjaśnienia sprawy w danym roku i przyjęcia za podstawę decyzji raportów z kontroli, które nie zawierają podstawowych danych, jakie organ musi ustalić, by móc żądać zwrotu płatności lub jej odmowy w danym roku;

11. art. 3 ust. 2 pkt 2 i art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w związku z art. 107 § 3 kpa poprzez ich niezastosowanie a przez to niepełne ustalenie stanu faktycznego, co skutkuje brakiem możliwości stwierdzenia prawidłowej podstawy prawnej wydanej decyzji;

12. art. 1 pkt 4 rozporządzenia Rady WE nr 146/2008 z dnia 14 lutego 2008r.. zmieniające rozporządzenie WE nr 1782/2003 ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia (Dz.Urz. UEL 2008, 46), poprzez jego pominięcie;

13. art. 77 kpa poprzez nie zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a oparcie się jedynie na bazie danych w ARiMR i fotografiach z sadów, które wykonano na miedzy, lub przy nieużytku niezgłaszanym do dopłat. Wbrew dokumentom stwierdzono, że skarżąca nie stosowała osłonek podczas, gdy widać je na zdjęciach i potwierdzają to faktury;

14. art. 78 kpa poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie wyjaśnień strony dotyczących przeznaczenia sadów oraz przedkładanych do wglądu dokumentów, potwierdzających stan faktyczny uprawy, co skutkowało nieadekwatnym uzasadnieniem decyzji do stanu faktycznego;

15. art. 107 kpa poprzez niepełne uzasadnienie decyzji, a w szczególności jej podstawy prawnej,

16. art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu, poprzez jego naruszenie, gdyż w toku sprawy całe postępowanie dowodowe prowadzone było przez niewłaściwy organ podczas, gdy ocena materiału pokontrolnego oraz wyjaśnienie rozbieżności i zlecenie rekontroli w sprawach zawiłych i wymagających dodatkowych czynności jest zadaniem Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, a nie BKM;

17. art. 20 ust. 3 pkt 1 ustawy o wspieraniu, poprzez jego nie zastosowanie - zmniejszenia i wykluczenia z pomocy określa się jedynie na podstawie przepisów Unii Europejskiej, a te wskazane przez organ nie mają w niniejszym przypadku zastosowania. Ponadto wszelkie przepisy unijne nakładają na organ obowiązek wykazania w toku kontroli, iż uchybienia lub niedotrzymanie programu wynika z winy rolnika i nie podjął on po wezwaniu działań naprawczych, co w niniejszym przypadku nie ma miejsca;

18. art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu poprzez uznanie, że strona nie udowodniła faktu prowadzenia sadu w gospodarstwie rolnym, oraz spełnienia przez te grunty warunków do uznania je za sady podczas, gdy z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika jednoznacznie, że skarżąca dochowała należytej staranności w prowadzeniu sadu i prowadzi go w dalszym ciągu.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zakwestionowała prawidłowość kontroli przeprowadzonej w 2013r. i sporządzenia raportu z tej kontroli. Przytaczając treść art. 54 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, wskazała na wynikające z art.23 i art.24 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/200 zasady stosowania zmniejszeń płatności w przypadku stwierdzenia niezgodności z normami i wymogami. Podkreśliła, że sankcje powinny być nakładane zgodnie z zasadą proporcjonalności z uwzględnieniem problemów związanych z przypadkami siły wyższej, jak również wyjątkowymi okolicznościami i przyczynami naturalnymi. W odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności zmniejszenia oraz wykluczenia mogą być stosowane jedynie w przypadku zaniedbania rolnika lub jego celowego działania.

Organ w toku tej sprawy nie wykazał, by skarżąca zaniechała realizacji programu lub działała umyślnie, więc nie może być wezwana do zwrotu płatności. Ponadto w latach poprzednich kontrole były prowadzone przez Jednostką Certyfikującą i nie potwierdziły żadnych nieprawidłowości. Nieprawidłowości nie potwierdził też rzeczoznawca w operacie z czerwca 2014r. Zdaniem skarżącej organ w decyzji nie wskazał, na jakich dowodach się oparł poza protokółem z kontroli za 2013r. który został sporządzony niezgodnie z wymogami, gdyż nie zawierał informacji, jakie można byłoby przyjąć za uprawniające uznanie, że płatności z 2011 i 2012r. były nienależne. Dowodami są opisy zdjęć skarżącej. Zdaniem strony organ w ogóle nie ustalił czy niedopełnienie obsady drzew danej działki w ogóle miało miejsce, gdyż dane zawarte w protokole kontroli uniemożliwiają przyjęcie ich za wiarygodne. Protokół nie zawierał ustalenia czy niezgodność jest drobna i usuwalna i czy wynikała z winy rolnika. Organ we wszystkich przypadkach pierwszej niezgodności powinien wzywać rolnika do jej naprawienia i wszelkie sankcje mogą być nałożone w przypadku ich nieusunięcia. W tej sprawie skarżąca usunęła niezgodność bez wezwania, mimo, że nie wynikała z jej winy czy zaniechania, stąd spełniła wymogi do płatności i tym samym nie można zastosować sankcji w zakresie ich zwrotu. Zdaniem skarżącej organ oparł decyzję w oparciu o niepełny materiał dowodowy. Powinny być wzięte pod uwagę dowody przedstawione przez stronę. Wobec wątpliwości co do rzetelności kontroli tylko ponowne oględziny, połączone z liczeniem drzew i ich opisem pod względem kwalifikowalności może potwierdzić, czy dane w protokole potwierdzają prawdziwy stan na działkach i w czasie wskazanym w raporcie mogły być dokonane. Organ powinien był zbadać stan faktyczny upraw od 2011r. w oparciu o dokumenty przedłożone przez rolnika, dokonać analizy wyjaśnień strony.

Organ pomija art.18 ust.2 zdanie 3 rozporządzenia nr 65/2011, zgodnie z którym tylko opisane w nim przypadki mają zastosowanie do odmowy płatności, ale nie w tej konkretnej uprawie sadowniczej. W sprawie nie udowodniono, że niezgodność jest trwała, że nie wyeliminowano skutków niezgodności, że niezgodność jest wynikiem nieprawidłowości popełnionych umyślnie przez beneficjenta. Tylko spełnienie tych przesłanek mogłoby skutkować żądaniem zwrotu płatności oraz wykluczeniem w roku bieżącym i latach następnych.

Uzupełniając skargę w piśmie z dnia 5 grudnia 2014r. skarżąca zarzuciła naruszenie art.16 kpa w związku z art. 269 kpa i 110 kpa poprzez naruszenie stałości prawa i ostateczności, prawomocności oraz wykonalności decyzji z dnia "[.1.]" i decyzji z dnia "[.2.]" Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, poprzez wydanie innej – zaskarżonej decyzji z obejściem art.145, 151 kpa czy 156 kpa w zakresie tych samych okoliczności faktycznych. Zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. W obrocie prawnym funkcjonują nadal decyzje przyznające płatność a bez ich uchylenia nie można od skarżącej żądać zwrotu wypłaconych na ich podstawie środków. Wobec powyższego skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji oraz utrzymującej ją w mocy decyzji organu II instancji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 27.01.2015r. (złożonym w dniu 27.03.2015r.) skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów z załączonych do tego pisma: decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji; pisma skarżącej z 30.01.2015r. wraz z dokumentacją zdjęciową; płyty CD ze zdjęciami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 133 § 1 i 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sąd dokonuje kontroli działalności organów administracji pod względem zgodności z prawem, na podstawie akt sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, zatem dowody załączone do pisma procesowego, które wpłynęło w dniu 27.03.2015r. nie mogły być uwzględnione przy kontroli zaskarżonej decyzji. Dotyczą one innego stanu faktycznego, niż będącego podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Natomiast wynikające z powołanych wyżej przepisów zasady nakazują badanie decyzji według stanu faktycznego i prawnego przyjętego za podstawę jej wydania. W ramach kontroli sąd może uchylić zaskarżoną decyzję, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy- art. 145 § 1 pkt.1 lit a) – c p.p.s.a. Zgodnie z §2 tego artykułu sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Wbrew zarzutom skargi w sprawie nie zaistniały podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z powodu rażącego naruszenia zasady trwałości decyzji ostatecznych o przyznaniu skarżącej płatności rolnośrodowiskowych, odpowiednio za rok 2011 i 2012r

Podstawę prawną tej decyzji jest m.in. art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa o Agencji". Art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji stanowi, że: ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej;

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej

Organem właściwym do rozstrzygania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności lub pomocy finansowej jest organ właściwy do rozstrzygania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej. Stąd organem właściwym do rozstrzygania w przedmiocie ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jest Kierownik Biura Powiatowego, a organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawie ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jest organ wyższego stopnia tj. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR (art.29 ust.2).

Z treści przytoczonego art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji wynika wprost, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem w właściwym do ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków (art. 29 ust. 2) jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Jak wskazano w wyroku NSA z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 822/11, (Lex, nr 1217427) ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności. Zatem wszczęte postępowanie, zakreślone ramami art. 29 ustawy o Agencji stanowi nowe i samodzielne postępowanie mające na celu wydanie decyzji administracyjnej o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.

Odnosząc się dalej do zarzutów skargi należy zauważyć, że pełnomocnik skarżącej powołuje, jako naruszone szereg przepisów prawa unijnego jak i krajowego, które w sprawie nie miały zastosowania i nie były stosowane. Wprawdzie organ I instancji błędnie powołał art. 73 ust.1 i 3 nieobowiazującego już od 1.01.2010r. rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004r., to ten błąd nie miał wpływu na wynik sprawy. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał na właściwy przepis, w swojej treści odpowiadający wyżej wymienionemu.

W kontekście zarzutów skargi konieczne jest zaznaczenie, że Unia Europejska realizuje "Wspólną Politykę Rolną" poprzez szereg środków wsparcia finansowego na poszczególne działania, mające na celu rozwój wsi i poprawę sytuacji rolników. Różnorodność działań powoduje też konieczność odrębnych regulacji prawnych tak na poziomie unijnym jak i krajowym. Regulacje te są odpowiednio skorelowane, niemniej do poszczególnych płatności, nawet, gdy rolnik może się o nie ubiegać jednym wnioskiem, stosuje się przepisy właściwe.

Na poziomie wspólnotowym aktem wykonawczym do rozporządzenia Rady (WE) nr 1689/2005 z dnia 20.09.2005r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, było (w 2011r. i w dacie wydania decyzji) rozporządzenie Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27.01.2011r. (Dz.U.UE.L 2011.25.8) zwane dalej w skrócie "rozporządzenie nr 65/2011". Przepisy tego rozporządzenia ustanawiają zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1689 /2005, określającego m.in. w art. 36 lit. a) ppkt iv płatności rolnośrodowiskowe jako udzielane na zrównoważone użytkowanie gruntów rolnych.

Przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady(WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników (.....) zwanego "rozporządzenie nr 1122/2009" mają zastosowanie do płatności rolnośrodowiskowych ( i innych, których pierwotnym źródłem są normy rozporządzenia nr 1689/2005) tylko w takim zakresie, w jakim do ich stosowania odsyła rozporządzenie nr 65/2011. Ma to miejsce w szczególności w odniesieniu do zasad i trybu kontroli oraz poczynionych podczas tych kontroli ustaleń co do przestrzegania podstawowych norm i wymogów, mających znaczenie także dla innych płatności, w tym płatności bezpośrednich.

Natomiast o materialnoprawnych skutkach nieprzestrzegania szczegółowych wymogów dla danego środka wsparcia, przyznawanego na mocy rozporządzenia nr 1689/2005 i odpowiednich przepisów prawa krajowego, rozstrzygają, od 2011r. przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/ 2011.

Art.18 ust.1 tego rozporządzenia stanowi, iż pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie zostały spełnione odpowiednie normy obowiązkowe, a także zobowiązania wykraczające poza takie normy i wymogi lub kryteria kwalifikowalności inne niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych. W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.

W myśl art.5 rozporządzenia, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki.

Trzeba wskazać, że zgodnie z art. 39 ust.3 rozporządzenia Rady (WE) nr 1689/2005 płatności rolnośrodowiskowe obejmują jedynie te zobowiązania, które wykraczają poza odpowiednie normy obowiązkowe, ustanowione zgodnie z art.4 i 5 oraz zał. III i IV rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 ( od 2010r. art.6 oraz zał. III rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009), jak również minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz inne obowiązkowe wymogi ustanowione ustawodawstwem krajowym i określone w programie.

Z powyższego wynika jasno, że płatność rolnośrodowiskowa przyznawana jest za spełnienie ponadstandardowych warunków i wymogów określonych przepisami prawa krajowego, a w przypadku ich niespełnienia jest zmniejszana, nieprzyznawana lub, w wypadku wypłacenia, podlega zwrotowi.

Na poziomie krajowym zasady i tryb przyznawania m.in. płatności rolnośrodowiskowej reguluje ustawa z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. nr 64, poz.427 ze zm.).

W myśl art. 21 ust. 1 ww. ustawy, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W postępowaniu organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (art. 21 ust. 2). Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Zgodnie zaś z art. 28 ust.1 tej ustawy pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art.1 pkt1 ( a więc przepisy rozporządzeń unijnych wyżej wymienionych), lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Art.28 a i art.28b stanowią, że Agencja odstępuje od ustalenia kwoty nienależnie pobranej, oraz nie stosuje się zmniejszeń i wykluczeń, gdy w przypadkach określonych w powołanych przepisach prawa unijnego kwoty nienależnie pobrane nie przekraczałyby równowartości 100 euro, odpowiednio przeliczonej na złote. Według art. 28 c ustawy, w przypadku stwierdzenia drobnej niezgodności, o której mowa w art. 51 ust.4 lit. a rozporządzenia nr 1689/2005, zmniejszenia nie stosuje się.

Natomiast, zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy Minister właściwy do spraw rozwoju wsi określa, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy w ramach poszczególnych działań objętych programem (...). Na mocy art. 29 ust. 2 ustawy minister właściwy do spraw rozwoju wsi został upoważniony m.in. do określenia innych, niż wymienione w przepisach Unii Europejskiej kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w przypadku których wystąpienia nie jest wymagany zwrot pomocy, a także określenia wielkości zmniejszenia pomocy, w przypadku niespełnienia warunków przyznania pomocy innych niż wymogi, normy lub minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin.

W sprawie miały więc zastosowanie powołane przez organy obu instancji przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 , oraz przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013r. w sprawie szczególnych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "program rolnośrodowiskowy" objętego programem rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.

Rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013r. weszło w życie z dniem 15 marca 2013r. i, zgodnie z § 46 w związku z §50 , ma zastosowanie do postępowań w sprawie przyznawania i zwrotu płatności, które zostały wszczęte po tym dniu, przy czym ocena spełnienia warunków i wymogów pakietu 2 i wariantu 10, w przypadku zobowiązań rolnośrodowiskowych podjętych na podstawie rozporządzenia z 2009r. jest dokonywana na podstawie tego rozporządzenia, jak również zmniejszeń dokonuje się zgodnie z tym rozporządzeniem. Nietrafny jest więc zarzut skargi, że organy błędnie zastosowały przepisy rozporządzenia z 2013r. zamiast przepisów rozporządzenia z 2009r. Powołały bowiem właściwe przepisy obu rozporządzeń. Należy wskazać, że w odniesieniu do pakietu 2 – rolnictwo ekologiczne przepisy rozporządzenia z 2009r. przewidywały zmniejszenia ( § 27 ust.1 i 2) oraz obowiązek zwrotu ( § 28 ust.1) w przypadku nie spełnienia warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej.

Wbrew zarzutom skargi, w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uznania, że z przepisów prawa unijnego należało wywieść wnioski przeciwne od wywiedzionych w zaskarżonej decyzji. W szczególności nietrafne jest twierdzenie, że błędnie ustalono stan faktyczny podczas kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach od 10 lipca 2013r. do 14 sierpnia 2013r. z której sporządzono raport nr "[...]", co skutkowało, zdaniem skarżącej, niezasadnym niezastosowaniniem przepisu art. 28c ustawy.

Organ odwoławczy stwierdził w zaskarżonej decyzji, że zastrzeżenia podniesione przez stronę do przeprowadzonej kontroli nie podlegają rozpoznaniu w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Zarzuty skargi stanowią w zasadzie powtórzenie zarzutów zawartych w odwołaniu i w istocie odnoszą się do postępowania prowadzonego przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, zakończonych wydaniem decyzji z dnia "[.4.]" o przyznaniu płatności za 2013r. w pomniejszonej wysokości. W tej sprawie została też wydana w dniu "[.5.]" ostateczna decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR o odmowie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Zatem prawidłowo organy przyjęły, że decyzja o przyznaniu płatności za rok 2013 ma znaczenie dla ustalenia wysokości kwot nienależnie pobranych płatności w latach 2011, 2012.

Rozstrzygając sprawę na podstawie akt należy zauważyć, że po otrzymaniu informacji o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności skarżąca w piśmie z dnia 4.06.2014r. poinformowała Kierownika Biura Powiatowego Agencji o działaniach podejmowanych w zakresie uzupełniania stanu drzewek w sadzie. Wskazała, ze mimo podjętych działań, niesprzyjające warunki atmosferyczne spowodowały, że na dzień kontroli były uchybienia. Podała, że "nie kwestionowała wobec tego wyników raportu, przyjęła też karę stu procentową niewspółmierną do przewinienia, tj. nie przyznanie płatności do działek, na których braki były kilku lub kilkunastu procentowe". W załączeniu przedstawiła kopię raportu z kontroli przeprowadzonej w 2012r. przez jednostkę certyfikującą. Z informacji zawartych w tym raporcie wynika, że na działkach A,E,G ( nasadzenia z maja 2011) występują drzewka uszkodzone przez zwierzynę, niektóre martwe, uschnięte, wymagają wymiany przez uzupełnienie nowymi, zdrowymi sadzonkami, do czego producentka się zobowiązała. Zauważyć także należy, że w związku z wynikiem kontroli przeprowadzonej w 2013r, na wystąpienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji, w piśmie z dnia 18 grudnia 2013r. Jednostka Certyfikująca poinformowała, że te jednostki nie mają obowiązku liczenia drzew i krzewów w uprawach ekologicznych. Zatem podnoszona w skardze okoliczność, że kontrole przeprowadzane przez jednostkę certyfikującą nie wykazały nieprawidłowości w uprawach nie może prowadzić do odrzucenia ustaleń kontroli przeprowadzonych przez Biuro Kontroli ARiMR, jako niemiarodajnych. Oczywistym jest również to, że Sąd nie może przyjąć stanu istniejącego w 2014r. tj. po dokonaniu przez skarżącą nasadzeń ( w ilości 1300 szt.) co przedstawiono w dowodach załączonych do skargi. Natomiast, mając na uwadze dokumentację z kontroli (fotografie na płycie DVD) nie można zarzucić organowi dowolności w ocenie, że w 2013r. " stan fitosanitarny całej powierzchni sadu przedstawia się w bardzo złym stanie - zachwaszczenie wskazuje na to, że od kilku lat nie były wykonywane żadne zabiegi pielęgnacyjne. Wśród tych chwastów trudno dostrzec jakiekolwiek sadzonki, które faktycznie występowały bardzo rzadko i to niespełniające wymogów".

Taki stan faktyczny niewątpliwie dał podstawę do uznania, że skarżąca naruszyła zarówno warunki jak i wymogi przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach wariantu 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania), określonych w § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009r.

Z art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 jednoznacznie wynika, że w przypadku zobowiązań wieloletnich zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot już wypłaconych z tego tytułu.

Norma zawarta w art. 18 ust. 2 ww. rozporządzenia skierowana jest do państwa członkowskiego, zatem należy ją interpretować w ten sposób, że w niniejszej sprawie zakres zmniejszenia i zwrotu w przypadku niespełnienia szczególnych wymogów płatności rolnośrodowiskowej, dla pakietu 2 wariantu 10 ( uprawy sadownicze) wynikał z przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa z 26 lutego 2009r.; zgodnie z zał. 7 wynosił 100% płatności przysługujących do działek, na których stwierdzono nieprzestrzeganie tych warunków i wymogów.

W zaskarżonej decyzji Dyrektor Oddziału ARiMR odniósł się szczegółowo podnoszonej kwestii braku winy i niespełnienia wymogów odpowiedniej obsady drzewek w uprawie z powodu okoliczności niezależnych od producenta. Stanowiska organu nie można uznać za niezgodne z prawem i stanem faktycznym sprawy

Zasadnie organ wskazał, że zgodnie z § 45 pkt 7a rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. jedną z kategorii siły wyższej, której wystąpienie nie wymaga zwrotu pomocy, stanowi uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego. Zgodnie natomiast z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności podlegają zgłoszeniu przez beneficjenta lub upoważnioną przez niego osobę, na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba, są w stanie dokonać tej czynności.

Jak wskazał organ skarżąca dopiero podczas kontroli w 2013r. powołała się na okoliczność dokonywania szkód przez zwierzęta, przy czym, jak ustalono, drzewka nie były należycie zabezpieczone, natomiast cała uprawa nie była ogrodzona, a stan uszkodzenia przez zwierzynę miał miejsce przed trzema laty, co wynikało z protokołu oględzin w uprawach i płodach rolnych z dnia 14.10.2013r. Dodać tu można, że również w przedstawionym przez skarżącą protokole z kontroli dokonanej przez Jednostkę Certyfikującą w 2012r. wskazywano na tę okoliczność i zalecono dokonanie odpowiedniego uzupełnienia drzewek na działkach A,G, E ( przy czym chyba wystąpił tu błąd w oznaczeniu działki jako E).

Tym samym stwierdzić należy, że nawet w przypadku uznania, że uszkodzenie sadzonek przez zwierzynę leśną i ich uschnięcie w wyniku panujących warunków atmosferycznych (mroźnej zimy) należą do kategorii nadzwyczajnych okoliczności, bądź siły wyższej, to nie można stwierdzić, że skarżąca wypełniła ciążący na niej obowiązek powiadomienia o powyższym właściwego organu (Kierownika Biura Powiatowego ARiMR) w terminie 10 dni roboczych. Ponadto nie uzupełniła, do czasu kontroli w lipcu 2013r. stanu drzewek do wymaganego poziomu. Czyli nie można uznać argumentów skargi o wystąpieniu drobnej niezgodności oraz braku trwałości stanu wskazującego na zaniedbanie uprawy sadu.

Stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę.