Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 957/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1, art, 17 ust. 2, 3, 7, 9, 10 i 11
journal: Dz.U. 2013 poz 947
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
article: art. 20 par. 1, art. 34
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Tomasz Grossmann (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Inspektor Sanitarny z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 01 sierpnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2951/15, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej przez Inspektor Sanitarny (dalej też jako "WPWIS" lub "organ II instancji") od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23 września 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 572/15 w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie WPWIS z [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym: 1) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA w Poznaniu do ponownego rozpoznania, 2) odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Przywołany wyrok NSA zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy, przedstawionym w jego uzasadnieniu.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. (dalej też jako "PPIS" lub "organ I instancji") pismem z [...] grudnia 2013 r., działając na podstawie art. 15 ustawy z dnia [...] czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; dalej w skrócie "u.p.e.a."), skierował do M. S. (zwanego też dalej "Zobowiązanym" lub "Skarżącym") upomnienie, wzywając go do wykonania obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia [...] grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2013 r. poz. 947 ze zm.; dalej też jako "ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych", w skrócie "u.z.ch.z."), tj. poddania małoletniego syna T. S. (zwanego też dalej "Małoletnim") obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw odrze, śwince i różyczce.

W związku z niewykonaniem przez Zobowiązanego ww. obowiązku, PPIS w dniu [...] lipca 2014 r. wystawił na Zobowiązanego tytuł wykonawczy nr [...] dotyczący obowiązku poddania Małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw odrze, śwince i różyczce. Następnie Wojewoda W. (dalej też jako "Wojewoda") w dniu [...] marca 2015 r. nadał mu klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji i postanowieniem znak: [...] z tego samego dnia nałożył na Zobowiązanego grzywnę w celu przymuszenia w wysokości [...] zł.

Zobowiązany pismem z [...] marca 2015 r. zgłosił do Wojewody zarzuty do ww. tytułu wykonawczego i wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zarzucił brak wymagalności obowiązku. Wskazał, iż na wykonanie poszczególnych szczepień zobowiązany ma wyznaczony konkretny okres ograniczony wiekiem dziecka. W związku z tym moment wymagalności dla szczepień określonych w tytule wykonawczym nie nadszedł, ponieważ dziecko Skarżącego nie ukończyło wieku określonego w przepisach. Dalej podniósł zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Wskazał, że obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu jest obowiązkiem wynikającym bezpośrednio z przepisów prawa, a nie obowiązkiem wynikającym z decyzji lub postanowienia, co wyłącza możliwość wszczynania i prowadzenia egzekucji przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Skarżący zarzucił również niespełnienie wymogów określonych w art. 27 i art. 26 u.p.e.a., i wystawienie tytułu egzekucyjnego niezgodnego z obowiązującym wzorem.

PPIS postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r. nr [...](2)/15, działając na podstawie art. 34 § 1, 2 i 4 u.p.e.a., uznał zarzuty za niezasadne.

Po rozpatrzeniu zażalenia Zobowiązanego, WPWIS postanowieniem z [...] maja 2015 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej w skrócie "k.p.a."), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie PPIS, podzielając wszystkie zawarte w nim twierdzenia i wnioski organu I instancji. W szczególności wskazał, że zarzut dotyczący braku wymagalności obowiązku z uwagi na stwierdzenie, iż moment wymagalności poszczególnych szczepień określonych w tytule wykonawczym jeszcze nie nadszedł, nie jest trafny, gdyż czas wykonania szczepienia określony jest w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych oraz w Programie Szczepień Ochronnych, które zawierają wskazania na wykonanie szczepień ochronnych wielokrotnie powtarzających się na przestrzeni 19 lat życia w celu uzyskania pełnej odporności przez dziecko na poszczególne choroby zakaźne. Odnośnie do zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej podkreślono, iż zgodnie z ustawą z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (dalej w skrócie "u.P.I.S.") organy inspekcji sanitarnej zostały powołane do sprawowania kontroli przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne (art. 4 ust. 1). W ramach przysługujących im kompetencji są one również uprawnione do wydawania zarządzeń i decyzji lub występowania do innych organów o ich wydanie – w wypadkach określonych w przepisach o zwalczaniu chorób zakaźnych, co wynika wprost z art. 5 pkt 4 u.P.I.S. Ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych nie przewiduje możliwości wydania decyzji dotyczących szczepień ochronnych, gdyż obowiązek ten jest bezpośrednio wykonalny oraz wynika on wprost z przepisów prawa. Organ podkreślił, że obowiązek wykonania szczepień u dzieci jest obowiązkiem o charakterze niepieniężnym, bezpośrednio wykonalnym, a organem posiadającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych w rozumieniu art. 20 ust. 1 u.p.e.a. jest wojewoda.

M. S. zaskarżył powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się uchylenia zaskarżonych postanowień WPWIS i PPIS oraz umorzenia postępowania.

W uzasadnieniu skargi powtórzono argumentację zawartą w zażaleniu. Skarżący zarzucił: brak wymagalności obowiązku, niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym, prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, a ponadto zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wyjaśnił, że nie uchyla się od szczepień ochronnych, wprost przeciwnie – bardzo chciałby wzmocnić odporność dziecka, jednak musi się to odbyć w sposób bezpieczny dla życia i zdrowia dziecka.

WPWIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przywołanym na wstępie wyrokiem o sygn. akt IV SA/Po 572/15 stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. WSA uznał, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. i Inspektor Sanitarny nie są organami właściwymi w sprawie, ponieważ organem posiadającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych jest wojewoda. W związku z tym stwierdził, że przedmiotowe postępowanie toczące się przed organami inspekcji sanitarnej zostało wszczęte i zakończone rozstrzygnięciami organów, które pozostawały niewłaściwe rzeczowo, stąd postanowienia tych organów dotknięte są wadą nieważności.

Uchylając ww. wyrok WSA w Poznaniu – przywołanym na wstępie wyrokiem o sygn. akt II OSK 2951/15 – Naczelny Sąd Administracyjny uznał za trafny wskazany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 20 § 1 u.p.e.a., ponieważ Sąd I instancji mylnie przyjął, dokonując wadliwej subsumcji stanu faktycznego, że kontrolowane w tej sprawie postanowienia dotyczą rozpoznania zarzutów przez organ egzekucyjny, gdy tymczasem dotyczyły one zajęcia przez wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym, w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a., stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów. NSA podkreślił, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie działały w tej sprawie jako organ egzekucyjny, lecz w trybie ww. przepisu wyraziły stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym, i były organami w tej sprawie właściwymi. W niniejszej sprawie na żadnym jej etapie ani organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, ani Wojewoda W. nie kwestionowały swojej właściwości rzeczowej, lecz jej przestrzegały, co znajduje odzwierciedlenie w podejmowanych przez nie czynnościach procesowych i aktach sprawy. Ponadto NSA wyjaśnił, że skarga do Sądu I instancji została wniesiona w dniu [...] czerwca 2015 r., a w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658). Aktualnie, na mocy znowelizowanego tą ustawą przepisu art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., nie jest już możliwe zaskarżenie do sądu administracyjnego postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Zgodnie jednak z art. 2 ustawy zmieniającej, powyższego przepisu w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą nie stosuje się do postępowań wszczętych przed wejściem w życie ustawy, tj. przed [...] sierpnia 2015 r. – toteż w niniejszej sprawie kontrola sądowa zaskarżonego postanowienia jest dopuszczalna.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy przez Sąd I instancji, O. N. z siedzibą w P. (dalej też jako "Stowarzyszenie") w piśmie procesowym z [...] grudnia 2017 r. – złożonym na rozprawie w dniu [...] grudnia 2017 r. – wniosło o "przyjęcie stanowiska Stowarzyszenia STOP NOP". Stowarzyszenie podniosło w nim m.in., że odmowa poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie jest spowodowana lekceważeniem tego obowiązku, ale wynika z troski Skarżących jako rodziców, o jego zdrowie. Rodzice są świadomi, że podanie szczepionki wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych opisanych w ulotce producenta, rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz w literaturze naukowej. Są świadomi również, że nie mogą liczyć na odszkodowanie, gdy dziecko trwale utraci zdrowie – w Polsce nie ma funduszu kompensacyjnego. Stowarzyszenie podkreśliło, że prawo osoby do odmowy wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych zostało zagwarantowane przez art. 31 ust. 1 Konstytucji RP, jak również art. 16 ustawy z dnia [...] listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Wyjaśniło, że analogiczną regulację zawierają przepisy ustawy z dnia [...] grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, jak i postanowienia Konwencji o Prawach Człowieka i Biomedycynie z 19 listopada 1996 r., przede wszystkim zaś jej art. 5 oraz art. 8. W dalszej części pisma Stowarzyszenie szeroko opisało swe zastrzeżenia do prawidłowości, w tym konstytucyjności i zgodności z prawem europejskim, krajowych regulacji związanych z obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi.

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 7 grudnia 2017 r. Sąd uwzględnił wniosek Stowarzyszenia i dopuścił je do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika na prawach strony.

W piśmie procesowym z [...] grudnia 2017 r. – złożonym na ww. rozprawie – pełnomocnik Skarżącego, adw. A. T., wniósł o uchylenie postanowienia PPIS oraz WPWIS i nakazanie umorzenia postępowania przymuszającego, podnosząc w uzasadnieniu szereg wątpliwości dotyczących prawidłowości obowiązującego w Polsce systemu i programów szczepień ochronnych oraz przymusu poddania się tym szczepieniom, w tym kwestii braku funduszu kompensacyjnego. W związku z tym pełnomocnik wniósł o zwrócenie się przez Sąd z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia określają Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Niezależnie od złożenia na rozprawie ww. pisma oraz dalszych wniosków i oświadczeń, pełnomocnik Skarżącego podtrzymał skargę.

Obecny na rozprawie pełnomocnik organu II instancji, r.pr. S. L., wniosła jak w odpowiedzi na skargę, a ponadto zgłosiła wniosek o odroczenie rozprawy w celu zapoznania się ze zgłoszonymi na rozprawie pismami pełnomocnika strony skarżącej oraz umożliwienia ustosunkowania się do nich na piśmie. Z kolei przedstawiciel Stowarzyszenia wniósł o uwzględnienie skarg oraz poparł wniosek o zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Ponadto wniósł jak w dotychczasowych swych pismach, w tym w piśmie z [...] grudnia 2017 r.

W związku z ww. wnioskiem pełnomocnika WPWIS, Sąd postanowił odroczyć rozprawę oraz zobowiązać organ do odniesienia się do wniosków i twierdzeń strony skarżącej oraz Stowarzyszenia, zgłoszonych na rozprawie.

Pismami procesowymi z [...] grudnia 2017 r. oraz [...] grudnia 2017 r. pełnomocnik WPWIS odniósł się do ww. wniosków i twierdzeń, odpowiednio, strony skarżącej oraz Stowarzyszenia, wskazując w podsumowaniu, że podniesione argumenty i zarzuty dotyczą raczej zasadności stanowienia przepisów regulujących obowiązek szczepień, a nie zgodności działań organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej z obowiązującymi przepisami. Tym samym nie mają znaczenia dla meritum sprawy będącej przedmiotem niniejszego postępowania sądowego.

Na kolejnym terminie rozprawy, w dniu 05 kwietnia 2018 r.:

- pełnomocnik Skarżącego zgłosił dalsze wnioski dowodowe, a ponadto złożył do akt pismo procesowe z [...] kwietnia 2018 r., w którym kontynuowano wątek wątpliwości dotyczących obowiązku szczepień ochronnych, a także zawnioskowano o wystąpienie do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z pytaniem o wykładnię art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w zakresie przymusu szczepień i zapytanie, czy obowiązkowe szczepienia w Państwach Członkowskich w sytuacji, gdy Państwo to nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla osób dotkniętych powikłaniami, jak i gdy rejestr niepożądanych odczynów poszczepiennych nie podlega kontroli sądowej i jest prowadzony przez organ odpowiedzialny również za utrzymanie "wyszczepialności", jest zgodne z art. 6 oraz art. 8 ww. Konwencji;

- pełnomocnik organu wniósł o oddalenie wniosków dowodowych, jako niemających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko;

- przedstawiciel Stowarzyszenia, w uzupełnieniu dotychczasowego stanowiska, złożył do akt pismo procesowe z [...] kwietnia 2018 r., w którym m.in. przytoczono przykłady związane z nieprawidłowościami w rejestrowaniu odczynów poszczepiennych oraz wniesiono o przeprowadzenie dowodu z załączonych do tego pisma dokumentów (kserokopii);

- Sąd postanowił oddalić wnioski dowodowe zgłoszone przez stronę skarżącą oraz Stowarzyszenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na określone w tym przepisie postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym. W tym miejscu godzi się zauważyć, że zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. – nadanym przez art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658; w skrócie "ustawa zmieniająca"), która weszła w życie 15 sierpnia 2015 r. – nie jest dopuszczalna skarga na wydane w postępowaniu egzekucyjnym postanowienie, przedmiotem którego jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Jak jednak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w zapadłym w niniejszej sprawie wyroku o sygn. akt II OSK 2951/15, w tej sprawie znajduje zastosowanie art. 2 ustawy zmieniającej – w świetle którego art. 3 § 2 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą nie stosuje się do postępowań wszczętych przed wejściem w życie tej ustawy, tj. przed 15 sierpnia 2015 r. – toteż w niniejszej sprawie, w której skarga został wniesiona w dniu [...] czerwca 2015 r., kontrola sądowa zaskarżonego postanowienia jest dopuszczalna. W ramach tej kontroli – stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego postanowienia Inspektor Sanitarny z [...] maja 2015 r. oraz, na mocy art. 135 p.p.s.a., poprzedzającego je postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z [...] kwietnia 2015 r., Sąd nie dopatrzył się przy ich wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności któregokolwiek z tych aktów, względnie stwierdzenia ich wydania z naruszeniem prawa.

Na wstępie należy podkreślić, że stanowiące przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie ww. postanowienia WPWIS i PPIS zapadły w kwestii stanowiska wierzyciela odnośnie do zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Wszelkie wątpliwości w tym zakresie rozwiał ostatecznie Naczelny Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu zapadłego w tej sprawie wyroku z 01 sierpnia 2017 r. o sygn. akt II OSK 2951/15 (dalej też jako "Wyrok NSA") – wiążącego Sąd w niniejszym składzie z mocy art. 190 i art. 153 p.p.s.a. – wyjaśnił, że kontrolowane w tej sprawie jest postanowienie dotyczące zajęcia przez wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym, w trybie art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.; w skrócie "u.p.e.a."), stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów. Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie działały w tej sprawie jako organ egzekucyjny, lecz w trybie ww. przepisu wyraziły stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym.

W myśl art. 33 § 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: (1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; (2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; (3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; (4) błąd co do osoby zobowiązanego; (5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; (6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; (7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; (8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; (9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; (10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym – wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

W obejmującym zgłoszenie zarzutów piśmie procesowym z [...] marca 2015 r. zobowiązany M. S. powołał się na następujące podstawy:

- brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.);

- niedopuszczalność egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), a w istocie – jak wynika z uzasadnienia tego zarzutu – na niewłaściwość organu prowadzącego egzekucję (art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a.);

- niespełnienie wymogów określonych w art. 27 i art. 26 u.p.e.a. (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.), poprzez wystawienie tytułu wykonawczego niezgodnego z obowiązującym wzorem.

Wychodząc od analizy zarzutu niewłaściwości organu prowadzącego postępowanie, należy zauważyć, że niezasadność tego zarzutu została już wiążąco stwierdzona w zapadłym w tej sprawie Wyroku NSA. Albowiem Naczelny Sąd Administracyjny – wyjaśniwszy, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie działały w niniejszej sprawie jako organ egzekucyjny, lecz w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a. wyraziły stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym – stwierdził, że organy te były organami w tej sprawie właściwymi i że przestrzegały one swej właściwości rzeczowej.

Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela to stanowisko. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że postępowanie egzekucyjne prowadzi właściwy organ egzekucyjny, tj. Wojewoda, jak również to, że stanowisko odnośnie do zgłoszonych zarzutów zajął wierzyciel, tj. PPIS, a następnie (w drugiej instancji) WPWIS.

Wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 1a pkt 7 u.p.e.a. "organem egzekucyjnym" jest "organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków". Na podstawie art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a. organem mającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych jest wojewoda. Egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego (art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a.).

W kontrolowanej sprawie takim obowiązkiem jest, wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2013 r. poz. 947 z późn. zm.; w skrócie "ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych" lub "u.z.ch.z."), obowiązek poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym wymienionym w treści zaskarżonego postanowienia. Ów ustawowy obowiązek został w niezbędnym zakresie uszczegółowiony w ramach wydanego na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.ch.z. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. Nr 182, poz. 1086, z późn. zm.; dalej też jako "rozporządzenie MZ"), w szczególności w § 3 tego rozporządzenia. Omawiany obowiązek jest dalej konkretyzowany komunikatami Głównego Inspektora Sanitarnego ("GIS") w sprawie programu szczepień ochronnych na dany rok, wydawanymi na podstawie art. 17 ust. 11 u.z.ch.z.

Natomiast "wierzycielem" jest "podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym" (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 u.p.e.a. jest dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa – organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku. W niniejszej sprawie podmiotem tym jest Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny, co wynika z art. 2, art. 4 ust. 1, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 z późn. zm.; w skrócie "u.P.I.S."). W myśl art. 5 pkt 3 tej ustawy do zadań Państwowej Inspekcji Sanitarnej należy ustalanie zakresów i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Wykonywanie przez organy inspekcji sanitarnej zadań z zakresu zdrowia publicznego polega m.in. na prowadzeniu działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej w zakresie chorób zakaźnych (art. 2 u.P.I.S.). Sprawując z mocy ustawy nadzór nad realizacją ustawowego obowiązku szczepień, organy inspekcji sanitarnej są uprawnione i zobowiązane do jego egzekwowania. Tym samym przepis art. 5 pkt 3 u.P.I.S. przyznaje organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej pozycję wierzyciela – uprawnionego do żądania wykonania obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Z powyższych względów zarzut dotyczący niewłaściwości organów słusznie został uznany przez wierzyciela za niezasadny.

Odnosząc się natomiast do zarzutu braku wymagalności obowiązku, wskazać należy, iż obowiązek rodziców poddania dziecka obligatoryjnym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia dziecka (zob. wyrok SN z 08.01.2016 r., V KK 306/15, dostępny w Bazie Orzeczeń Sądu Najwyższego, http://sn.pl/orzecznictwo/SitePages/Baza_orzeczen.aspx). Z art. 5 ust. 1 u.z.ch.z. wynika, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. W art. 5 ust. 2 u.z.ch.z. określono, że odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku poddania się szczepieniom osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159, z późn. zm.; dalej też jako "ustawa o prawach pacjenta", w skrócie "u.p.p.").

Sposób realizacji obowiązku wyrażonego w ww. przepisach dookreślają przepisy ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych zamieszczone w jej rozdziale 4 – poświęconym szczepieniom ochronnym. Z art. 17 ust. 2 u.z.ch.z. wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (zob. art. 17 ust. 3 u.z.ch.z.). Zgodnie z art. 17 ust. 7 u.z.ch.z. urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Stosownie do art. 17 ust. 9 u.z.ch.z. do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.p., o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.

Wymienione obowiązki zostały uszczegółowione w aktach wykonawczych do ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Jak to już wyżej wskazano, Minister Zdrowia na podstawie upoważnienia zawartego w art. 17 ust. 10 u.z.ch.z. wydał rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które m.in. określiło wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów.

Z przywołanych uregulowań jednoznacznie wynika, że obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym wynika bezpośrednio z przepisów prawa i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzeniu się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym służy urzeczywistnianiu konstytucyjnych wartości, jakimi są: w ogólności ochrona zdrowia (zob. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), a w szczególności zwalczanie chorób epidemicznych (zob. art. 68 ust. 4 Konstytucji RP).

W ocenie Sądu nie zasługują na uwzględnienie argumenty Skarżącego zmierzające do podważenia istnienie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym z uwagi na stosowaną formę "komunikatu GIS", w jakiej wprowadzany (verba legis: "ogłaszany") jest corocznie Program Szczepień Ochronnych (dalej też w skrócie "PSO"). W myśl § 5 rozporządzenia MZ obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.ch.z. Programy szczepień na poszczególne lata precyzyjnie wskazują, przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia, powinno zostać zaszczepione dziecko. Nadal jest to jednak powinność wynikająca bezpośrednio z aktów ("źródeł") prawa powszechnie obowiązującego w rozumieniu art. 87 i nast. Konstytucji RP. Jak bowiem trafnie zaznacza się w orzecznictwie, we wskazanym komunikacie (PSO) zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące sposobu (technicznych kwestii) wykonania obowiązku szczepienia, ustalonego w ustawie i nie można z niego wywieść dodatkowych norm, niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia (por. wyroki NSA: z 12.06.2014 r., II OSK 1312/13; z 06.06.2017 r., II GSK 2399/15; z 07.02.2018 r., II OSK 934/16 – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA"). Ów tzw. kalendarz szczepień wynika z konieczności uwzględnienia okoliczności medycznych – czasu podawania kolejnych dawek szczepionek w odniesieniu do wieku dzieci w okresie określonym w rozporządzeniu MZ, w celu zapewnienia skuteczności stosowanych środków ochronnych (por. wyrok WSA z 13.10.2015 ., II SA/Bd 929/15, CBOSA). Trudno byłoby oczekiwać – tak jak chciałaby tego strona skarżąca – ażeby w ustawie uregulowane zostały terminy szczepień oraz rodzaj szczepionek. Tak szczegółowa materia została unormowana w aktach prawnych niższego rzędu, co nie pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnym katalogiem źródeł prawa powszechnie obowiązującego (zob. wyrok NSA z 11.01.2018 r., II OSK 773/16, CBOSA; por. też wyrok NSA z 07.02.2018 r., II OSK 934/16, CBOSA).

Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, wykonanie omawianego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2010 r. Nr 46, poz. 275 z późn. zm.). Oznacza to, że – wbrew odmiennym twierdzeniom strony skarżącej – wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wymagalny, na zasadach określonych w ww. regulacjach, a jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem powinno być poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA: z 06.04.2011 r., II OSK 32/11; z 06.06.2017 r., II GSK 2398/15 – CBOSA). W świetle ww. regulacji jako niezasadne jawi się też twierdzenie strony skarżącej, iż organ był zobowiązany do czekania z egzekucją obowiązku szczepienia, aż Małoletni ukończy 19. rok życia (zob. wyrok NSA z 07.02.2018 r., II OSK 934/16, CBOSA).

Z tych wszystkich względów zarzut niewymagalności obowiązku również nie zasługiwał na uwzględnienie.

Niezasadny okazał się także ostatni z zarzutów objętych "Zgłoszeniem" z 12 marca 2015 r., dotyczący naruszenia art. 27 i art. 26 u.p.e.a., które miało polegać na wystawieniu tytułu wykonawczego z 07 lipca 2014 r. "niezgodnego z obowiązującym wzorem". Wierzyciel trafnie zauważył, że w kontrolowanej sprawie znajdował zastosowanie przepis przejściowy – § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. poz. 650) – który dopuścił stosowanie wzorów tytułów wykonawczych stanowiących załączniki nr 4-7 oraz nr 24 i 25 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 z późn.zm.) przez 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ww. rozporządzenia z 2014 r, tj. do 21 listopada 2014 r.

Spóźniony – jako podniesiony dopiero w skardze (o czym będzie jeszcze mowa niżej) – ale poza tym również niezasadny, okazał się zarzut niewykonalności obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu, oparty na tezie o prawie do odmowy poddania się, poprzedzającemu takie szczepienie, lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, na podstawie art. 16 u.p.p. Jest poza sporem, że – jak to już wyżej wskazano – uprzednie przeprowadzenie takiego badania (z nie dłuższym, niż 24 godziny, wyprzedzeniem) stanowi warunek dopuszczalności przeprowadzenia szczepienia (zob. art. 17 ust. 3 u.z.ch.z.). Inaczej jednak, niż przyjmuje to Skarżący – powyższą zależność należy rozumieć w ten sposób, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 u.z.ch.z. Konieczność wykonania takiego badania bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia sprawia, iż odmowa wzięcia w nim udziału uniemożliwia wykonanie szczepienia. Jest zatem w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (zob. wyrok NSA z 06.06.2017 r., II GSK 2398/15, CBOSA). Takiemu szczepieniu nie można zaś przeciwdziałać, wykorzystując art. 16 u.p.p. Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza bowiem niedopuszczalność korzystania z tej tzw. klauzuli sumienia, tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na ww. przepis, który stanowi, że: "Pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9". Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie, cytowany art. 16 u.p.p. znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (zob. art. 15 u.p.p.). Taką zaś "odrębną ustawą" jest w tym przypadku ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie – statuuje ogólny obowiązek poddania się tym szczepieniom. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.ch.z.). Oznacza to, że ustawa o chorobach zakaźnych stanowi lex specialis w zakresie (nie)możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki NSA: z 17.04.2014 r., II OSK 338/13; z 04.02.2015 r., II OSK 1509/13 – CBOSA).

Po raz pierwszy w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego strona podniosła ponadto zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Odnosząc się do powyższego, w pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd w niniejszym składzie podziela dominujący w doktrynie i judykaturze pogląd, zgodnie z którym zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów uzupełniać ich, powołując nowe podstawy – ani w toku postępowania egzekucyjnego, jak np. w zażaleniu do organu drugiej instancji, ani tym bardziej w postępowaniu sądowym, np. w skardze do sądu (por. wyroki NSA: z 12.12.2006 r., I OSK 1057/06; z 27.01.2015 r., II FSK 3081/12; z 08.09.2016 r., II FSK 2296/14; z 06.06.2017 r., II GSK 2398/15 – CBOSA). Godzi się bowiem zauważyć, że zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są specyficznym środkiem zaskarżenia. Są one środkiem prawnym przysługującym zobowiązanemu w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a nie w jego toku. Wynika to wprost z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., który zakreśla zobowiązanemu siedmiodniowy termin do zgłoszenia takich zarzutów, liczony od dnia doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego, a to – co do zasady – następuje w chwili przystąpienia do czynności egzekucyjnych i dokonywane jest albo przez egzekutora, albo drogą pocztową (art. 32 u.p.e.a.). Zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów ich uzupełniać powołując nowe podstawy, gdyż zarzuty takie są spóźnione i nie podlegają rozpatrzeniu. Zobowiązany nie może także zgłosić nowych zarzutów w toku postępowania w sprawie stanowiska wierzyciela wobec zarzutów, ani też w toku postępowania zażaleniowego, ani tym bardziej w toku postępowania sądowego. Tym samym wykluczone jest uzupełnienie w późniejszym czasie zarzutów wniesionych w terminie (por. wyrok NSA z 02.02.2016 r., II FSK 3259/13, CBOSA).

Ponieważ jednak w orzecznictwie NSA można spotkać (aczkolwiek raczej tylko sporadycznie) stanowisko przeciwne, to Sąd w niniejszym składzie uznał za celowe ustosunkowanie się także do takich, spóźnionych zarzutów.

Odnosząc się zatem do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, należy wskazać, że owa "uciążliwość" w rozumieniu art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., to dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność czy utrudnianie w codziennym funkcjonowaniu dłużnika. W ocenie Sądu strona wystąpienia takich przesłanek nie wykazała. Niewątpliwie stosowanie środków egzekucyjnych przez organy egzekucyjne niemal zawsze stanowi pewną uciążliwość dla zobowiązanego, jednakże należy zauważyć, że podjęcie postępowania egzekucyjnego jest spowodowane brakiem dobrowolnego realizowania przez dłużnika obowiązków. Należy także pamiętać, że stosownie do art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przytoczony przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie można uznać, iż nałożenie na rodziców Małoletniego grzywny w wysokości po [...] zł stanowi zbyt uciążliwy środek. Strona skarżąca, stawiając powyższy zarzut, nie uzasadniła w żaden sposób, iż wysokość grzywny jest dla niej zbyt uciążliwa. Pamiętać należy przy tym, iż organ winien wysokość grzywny ustalić tak, aby strona jednak wykonała obowiązek.

Odnosząc się natomiast do wniosku strony skarżącej (popartego następnie także przez uczestnika postępowania) o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności z Konstytucją RP wyszczególnionych w piśmie procesowym pełnomocnika tej strony z [...] grudnia 2017 r. oraz w przedłożonym przezeń na rozprawie w dniu [...] kwietnia 2018 r. projekcie skargi konstytucyjnej przepisów ustawy o zapobieganiu chorobom zakaźnym i rozporządzenia MZ, należy, po pierwsze, podkreślić, że profilaktyka w zakresie chorób epidemicznych jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (zob. art. 68 ust. 4 Konstytucji RP). To właśnie w ramach realizacji tego obowiązku opracowano m.in. Program Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a do którego to programu odsyła § 5 rozporządzenia MZ.

Po drugie, w ocenie Sądu w niniejszym składzie niesłuszne są zarzuty naruszenia konstytucyjnych gwarancji wolności i praw człowieka, w tym art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Wbrew argumentom strony, obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym ma silne oparcie w przepisach Konstytucji RP, w tym także w jej art. 31 ust. 3, z którego wynika, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane w ustawie, gdy są konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi, a ochroną zdrowia, nie tylko jednostek, ale i (a może nawet przede wszystkim) ogółu społeczeństwa, jest zaś oczywisty i bezsporny – co podkreśla się także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 12.07.2017 r., II GSK 3611/15, CBOSA).

Należy także zgodzić się z twierdzeniem tego Sądu o braku dostatecznych podstaw do przyjęcia, aby ww. rozwiązania ustawowe dotyczące obowiązkowości szczepień były niezgodne z prawem unijnym (a nawet szerzej: prawem europejskim). W orzecznictwie europejskim wskazywano, że sama w sobie obowiązkowość szczepień nie jest niezgodna z prawem unijnym, lecz brak zagwarantowanych prawnie odpowiednich środków kompensujących ewentualne wystąpienie niepożądanych powikłań poszczepiennych. Co prawda prawo cywilne nie wyklucza dochodzenia swoich roszczeń w związku z doznaną krzywdą lub utratą zdrowia, jednak nie można wykluczyć, że dla szybkości i skuteczności dochodzenia praw właściwsze byłyby odpowiednie normy prawa administracyjnego. Są to jednak w głównej mierze postulaty de lege ferenda, które nie mają wpływu na wynik niniejszej sprawy, w tym na dopuszczalną prawnie "obowiązkowość" szczepień (zob. wyroki NSA: z 22.11.2017 r., II OSK 389/16; z 07.02..2018 r., II OSK 934/16 – CBOSA). Jak to już wyżej wskazano, szczepienia ochronne stanowią prewencję nie tylko jednostek, lecz całego społeczeństwa, gdyż chronią wszystkich przed chorobami zakaźnymi. Dlatego też wyobrażenia lub postulaty poszczególnych jednostek co do, ich zdaniem, właściwego lub pożądanego kształtu systemu szczepień ochronny (w tym w zakresie gwarancji i kompensacji na wypadek NOP), nie mogą stanowić wystarczającego uzasadnienia dla odmowy wypełnienia obowiązku szczepień ochronnych w aktualnie obowiązujących ramach normatywnych.

Po trzecie, należy mieć wreszcie na uwadze, iż wyłącznie wątpliwości sądu, a nie strony skarżącej lub uczestnika postępowania, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej. Tymczasem skład orzekający w niniejszej sprawie, mając w szczególności na uwadze wyżej poczynione rozważania, nie znalazł podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym we wnioskowanym przez stronę skarżącą zakresie. W ocenie Sądu, obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje bowiem wskazywane w Konstytucji powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (tak też wyrok NSA z 07.02.2018 r., II OSK 934/16, CBOSA).

Odnosząc się natomiast do wniosku o wystąpienie do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z pytaniem o wykładnię art. 8 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, wskazać należy, iż zgodnie z art. 32 ust. 1 Konwencji, Trybunał jest właściwy do rozpoznania wszystkich spraw dotyczących interpretacji i stosowania Konwencji i jej protokołów, które zostaną mu przedłożone na podstawie artykułów 3, 34, 46 i 47. Żaden z powyższych przepisów nie przewiduje zaś możliwości wystąpienia z pytaniem o interpretację przez składy orzekające sądu. Ubocznie należy wskazać, iż na mocy art. 34 Konwencji osoba, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia przez jedną z Wysokich Układających się Stron praw zawartych w Konwencji lub jej protokołach może wystąpić ze skargą do Trybunału.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.

Wyjaśniając jeszcze kwestię oddalenia wniosków dowodowych strony skarżącej i Stowarzyszenia, należy zaznaczyć, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ma jedynie uzupełniający charakter, co wynika expressis verbis z art. 106 § 3 p.p.s.a., w myśl którego Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Nie każdy dowód może zatem zostać dopuszczony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ale tylko taki, który odnosi się do "istotnych wątpliwości" związanych z oceną, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem. Z tego powodu Sąd, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., oddalił ww. wnioski dowodowe – stwierdziwszy, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły wątpliwości, które uzasadniałyby przeprowadzenie wnioskowanych dowodów. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że zgodnie z art. 7 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. Tymczasem przedmiot, liczba oraz okoliczności zgłaszania ww. wniosków, a także stanowisk przez stronę skarżącą i uczestnika ("na ostatnią chwilę": tuż przed albo na rozprawie, i to na każdym z jej obu terminów; w trzecim roku trwania procesu) nie pozwalają wykluczyć, iż działania te były w rzeczywistości obliczone (jeśli nie wyłącznie, to przynajmniej w istotnym zakresie) na przewleczenie postępowania – do czego Sąd, z oczywistych względów, nie mógł dopuścić.