Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 995/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.145 par. 1 pkt 1 lit b, art. 152, art. 200, art. 205 par. 2 i 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 14 ust. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1349
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.
article: art. 10 par. 1, art. 28, art. 61 par. 4, art. 145 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e , art. 69 ust. 1, art. 85 ust. 5, art. 87
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędzia WSA Urszula Wilk(spr.) Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2010 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej M. M. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) – zwana dalej ustawą o świadczeniach, oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej M. M., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2010 r. stwierdzającą podleganie skarżącej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów zlecenia zawartych z A. Sp. z o.o. w B w okresach od [...] sierpnia 2006 r. do [...] czerwca 2008 r.

Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym M. M. Wraz z wnioskiem ZUS przekazał protokół z kontroli przeprowadzonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych u płatnika składek – A. Spółki z o.o.

Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia podlegania przez skarżącą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług u płatnika składek A. Sp. z o.o.

Następnie pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. organ I instancji zwrócił się do A. Sp. z o. o. o wyjaśnienie charakteru umów zawartych ze skarżącym, jakie dzieła miał on do wykonania w ramach zawartych umów i jakie były przyjęte kryteria oceny poprawności ich wykonania.

W odpowiedzi płatnik stwierdził, iż zawarte umowy o dzieło dotyczyły prac wykonywanych odpłatnie z konkretnym rezultatem z pełną odpowiedzialnością za ich wykonanie i konkretny wynik, bez nadzoru.

Dzieło, które miała wykonać skarżąca to odprawa samochodów przy Urzędzie Celnym. Jednocześnie płatnik przesłał kopie umów zawartych ze skarżącą, oraz kopię oświadczenia skarżącej, w którym rezygnuje ona z ubezpieczenia do tych umów.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] lutego 2010 r., powołując się na art. 109 ust. 1 i 3, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach wydał decyzję stwierdzającą podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z tytułu wykonywania umów zlecenia w okresach od [...] sierpnia 2006 r. do [...] czerwca 2008 r.

Organ wskazał, że z treści umów zawartych przez M. M. z A. z o.o. wynika jednoznacznie, iż są to umowy zlecenia, a nie jak wskazały strony tych umów - umowy o dzieło. Zawarcie umów o dzieło miało na celu obejście ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych W związku z powyższym skarżąca spełniała warunki podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Decyzję organ doręczył M. M., nie doręczył jej natomiast A. Sp. z o.o.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie kwestionując uznanie zawartych przez nią umów za umowy zlecenia. Wskazała, że żadna ze stron nie miała na celu obejścia ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a firma potraciła podatek od wszystkich umów i przekazała go do Urzędu Skarbowego. Ponadto podniosła, że wydanie decyzji na jej nazwisko jest niezgodne z obowiązującymi przepisami.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] marca 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że z całości zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż umowy zawarte między skarżącą a płatnikiem składek są umowami zlecenia, których cechą charakterystyczną nie jest określenie konkretnego rezultatu, ale starannego działania.

Tej decyzji także nie doręczono płatnikowi składek, tj. A. Sp. z o.o.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w warszawie złożyła M. M., reprezentowana przez radcę prawnego. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła naruszenie art. 66 ust 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniu opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez objęcie jej ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie umów o dzieło.

W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem materialnym i przepisami procesowymi.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej p.p.s.a.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że jest zasadna chociaż z innych powodów niż podniesione w skardze.

W postępowaniu w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego nie brała udziału A. Sp. z o.o., z którą skarżąca zawarła umowy. Doszło tym samym do naruszenia prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym.

A. Sp. z o.o. ma w ocenie Sądu status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, bowiem po ustaleniu, iż skarżąca podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu będzie ona płatnikiem składek z tego tytułu.

Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Treścią pojęcia "interes prawny" jest prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie przez przepis prawa konkretnych korzyści, które można realizować w postępowaniu administracyjnym. Cechami tego "interesu" jest to, że jest on konkretny, indywidualny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Nie wywodzi się on natomiast z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw a prowadzonym postępowaniem (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 października 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1876/05).

Oznacza to, że podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 kpa. Podkreślenia wymaga, iż istnienie interesu prawnego jest przesłanką obiektywną, która nie zależy od inicjatywy procesowej uprawnionego. Organ stwierdzając interes prawny danego podmiotu winien zawiadomić go i dopuścić do udziału w postępowaniu.

W myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia.

Zgodnie z art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający.

Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca.

Na podstawie art. 87 ust. 4 pkt 1 ww. ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu.

Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem.

Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa jednak na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zleceniodawca staje się płatnikiem składek, zaś ubezpieczony zgodnie z art. 85 ust. 5 ustawy o świadczeniach staje się zobowiązanym do sfinansowania składki. Zatem obie strony umowy zlecenia tj. ubezpieczony i płatnik składek mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Na marginesie tylko wskazać należy, że interes prawny płatnika do występowania w charakterze strony jest niekwestionowany w sprawach podatkowych oraz w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Brak jakichkolwiek podstaw, aby uznać, iż w sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pozycja płatnika składek jest odmienna.

Tym samym Sąd podzielił linię orzeczniczą tutejszego wydziału prezentowaną w wielu sprawach w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w tym również toczących się na skutek skarg płatników (por. wyroki w sprawach VI SA/Wa 1698/09, VI SA/Wa 101/10, VI SA/wa 493/10).

A zatem w ocenie Sądu A. Sp. z o. o. ma status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, mającym na celu ustalenie w drodze decyzji, iż skarżący wykonując umowę o świadczenie usług zawartą z nią podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdyż jest ona płatnikiem składek z tego tytułu.

Zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące, zgodnie z art. 28 k.p.a., stronami w sprawie. Obowiązek zawiadomienia wszystkich osób będących stronami w sprawie jest jednym z najistotniejszych aspektów zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Gwarancją realizacji tego prawa strony jest sankcja wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Organ administracji publicznej obowiązany jest zatem z urzędu ustalić, kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek. Nawet w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, organ administracji nie może tylko jej gwarantować udziału w postępowaniu, lecz obowiązany jest ustalić, czy w danej sprawie mają prawnie chronione interesy również inne jednostki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 204/09).

W toku postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, wbrew przepisom art. 10 § 1 k.p.a., A. Sp. z o. o. nie brała udziału w charakterze strony, jak również nie zostały jej doręczone decyzje organów I i II instancji.

Wskazane wyżej naruszenia przepisów art. 10 § 1 i art. 61 § 4 k.p.a. stanowią, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdza naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Stwierdzenie powyższych uchybień upoważniało Sąd do odstąpienia od merytorycznego rozpoznania zarzutów zawartych w skargach, albowiem na skutek uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji przedmiotowa sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu z uwzględnieniem przepisów art. 10 § 1 i art. 61 § 4 k.p.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji zawiadomi i dopuści do udziału w postępowaniu płatnika składek A. Sp. z o.o. oraz zapewni mu czynny udział w postępowaniu.

Mając na uwadze powyższe działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

O niewykonywaniu uchylonych decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a oraz na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).