Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1913/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący NSA Barbara Skrzycka-Pilch, Sędziowie SSW Janina Guść (spr.), NSA Andrzej Przybielski, Protokolant Danuta Penkalla, po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 11 maja 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 sierpnia 2000r., Nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz Z. K. kwotę 10 (dziesięć) zł.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 17 sierpnia 2000 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. i art.107 k.p.a., pozbawił Z. K. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 13 kwietnia 1976 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w okresie zaliczonym przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację jako działalność kombatancka, Z. K. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej i brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem. Uzyskał on zatem uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Zgodnie z art. 25 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Z. K. stwierdził, że w toku postępowania weryfikacyjnego wskazywał inne podstawy nabycia uprawnień kombatanckich – więzienie w obozie koncentracyjnym w Majdanku, represje hitlerowskie oraz udział w walkach zbrojnych z Ukraińską Powstańczą Armią i ugrupowaniami Wehrwolfu, które nie zostały uwzględnione przy wydaniu decyzji.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 11 maja 2001 r. Nr [...], na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art.127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję o pozbawieniu Z. K. uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Z. K. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 – 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w ramach służby w organach Milicji Obywatelskiej. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Ustosunkowując się do twierdzeń Z. K. o walkach z Ukraińską Powstańczą Armią i grupami Wehrwolfu, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że Milicja Obywatelska nie była formacją zmilitaryzowaną a zatem jakiekolwiek zadania wykonywane w jej szeregach nie mogą być, zgodnie z obowiązującymi przepisami podstawą przyznania uprawnień kombatanckich. Służbami zmilitaryzowanymi są bowiem służby podległe Ministerstwu Obrony Narodowej, a Milicja Obywatelska podlegała Kierownikowi Resortu Bezpieczeństwa Publicznego i do jej zadań należała ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego. Nie jest zatem możliwe nabycie uprawnień kombatanckich z tytułu walki z Ukraińską Powstańczą Armią i grupami Wehrwolfu podczas służby w Milicji Obywatelskiej. Nadto w uzasadnieniu decyzji wskazano, że fakt wykonywania prac przymusowych nie jest rodzajem represji wymienionych w art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i nie uzasadnia nabycia uprawnień kombatanckich.

Z. K. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia. Skarżący wskazał, że w toku postępowania administracyjnego uzasadnił podstawy nabycia uprawnień kombatanckich, które nie zostały uwzględnione przy podjęciu decyzji, wskazującej jako podstawę nabycia uprawnień utrwalanie władzy ludowej. Nadto skarżący zakwestionował stanowisko, że Milicja Obywatelska nie była służbą zmilitaryzowaną, wskazując, że istnieje możliwość nabycia uprawnień kombatanckich z tytułu walki w czasie służby w Milicji Obywatelskiej z Ukraińską Powstańczą Armią i grupami Wehrwolfu.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271) sprawy , w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną.

Art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia z tym, że pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

Skarżący nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a z okoliczności sprawy nie wynikało jego prawo do zachowania uprawnień kombatanckich z tytułu uczestnictwa w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, bądź pełnienia służby wojskowej z poboru w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Nie posiada on zatem uprawnień kombatanckich z tego tytułu.

Zgodnie z ustawą z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, uprawnienia kombatanckie przyznaje się w uznaniu szczególnych zasług dla Polski obywateli, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej - w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych , a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej - z narażeniem na represje. Uprawnienia te nie przysługują z tytułu służby w Milicji Obywatelskiej, pełnienie tej służby nie zostało zakwalifikowane jako działalność kombatancka w treści art. 1 - 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

W zaskarżonej decyzji prawidłowo dokonano oceny nieistnienia podstaw nabycia uprawnień kombatanckich z tytułu walki w ramach służby w Milicji Obywatelskiej z Ukraińską Powstańczą Armią i grupami Wehrwolfu oraz wykonywania prac przymusowych.

W myśl art. 1 ust. 2 pkt. 6 cyt. ustawy za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. W uchwale z dnia 12 czerwca 2000 r. sygn akt OSP 5/00, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (ONSA 2001/1/3). Walka w ramach służby w Milicji Obywatelskiej z Ukraińską Powstańczą Armią i grupami Wehrwolfu nie stanowi zatem podstawy do nabycia uprawnień kombatanckich.

Wykonywanie prac przymusowych nie stanowi represji w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, uzasadniającej nabycie uprawnień kombatanckich.

Zarzuty skarżącego w tym zakresie są więc niezasadne.

Skargę należy natomiast uznać za uzasadnioną, w związku z nierozważeniem w zaskarżonej decyzji okoliczności dotyczących możliwości nabycia przez skarżącego uprawnień na innej podstawie. Jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, mogła je uzyskać także z innego tytułu, organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu. (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 sygn. III ARN 30/96, OSNAP 1997/6/83) Organ administracji winien rozważyć zatem wszelkie wskazywane przez skarżącego podstawy nabycia uprawnień kombatanckich.

W zaskarżonej decyzji dokonano oceny dwóch, z trzech wskazywanych przez Z. K., podstaw nabycia uprawnień kombatanckich – walki w ramach służby w Milicji Obywatelskiej z Ukraińską Powstańczą Armią i grupami Wehrwolfu oraz wykonywania prac przymusowych, zaniechano natomiast ustosunkowania się do trzeciej wskazanej przez skarżącego podstawy nabycia uprawnień – pobytu w obozie koncentracyjnym w Majdanku. Z. K. w toku postępowania weryfikacyjnego powoływał się na fakt pobytu w obozie koncentracyjnym w Majdanku w lipcu 1943 r. W myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, jej przepisy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, zaś represjami w rozumieniu ustawy są między innymi okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady.

W wydanej decyzji nie dokonano żadnych ustaleń odnośnie pobytu skarżącego w obozie koncentracyjnym, oceny twierdzeń skarżącego w tym przedmiocie i oceny prawnej zaistnienia przesłanki wskazanej w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się unormowania kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego i dążenia do ustalenia prawdy materialnej.

Organy administracji pomijając rozpoznanie wskazywanej przez Z. K. podstawy nabycia uprawnień jaką był pobyt w obozie koncentracyjnym, dopuściły się naruszenia powyższych przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Dokonanie ustaleń w tym przedmiocie mogło bowiem prowadzić do stwierdzenia nabycia przez skarżącego uprawnień kombatanckich na podstawie art. w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, co wyłączałoby możliwość pozbawienia Z. K. uprawnień kombatanckich .

Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca podlegały zatem uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W związku z uwzględnieniem skargi, Sąd na podstawie art. 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasądził na rzecz skarżącego kwotę 10 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania - uiszczonego w sprawie wpisu sądowego.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2001 r., sygn. akt V SA 1095/00 Lex Nr 56605) Skoro zatem zakażona decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe.