Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1452/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów~Szef Krajowej Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 68, art. 67, art. 47 § 2, art. 7 § 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia WSA (del.) Bogusław Wolas (sprawozdawca), Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. sp. z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 1573/16 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 29 lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1573/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 29 lutego 2016 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

Z przedstawionego przez Sąd I instancji stanu sprawy wynika, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej w K. wobec A. sp. z o. o. (dalej: "Spółka" lub "strona skarżąca") organ egzekucyjny 31 marca 2015 r. w lokalu w [...] dokonał pobrania od Spółki gotówki w kwocie 580 zł. W skardze na powyższą czynność egzekucyjną Spółka zawarła wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, stwierdzając, że egzekucja prowadzona przez Dyrektora Izby Celnej jest niedopuszczalna z uwagi na to, że tytuły wykonawcze obejmują należności, które powstały na podstawie nieobowiązujących przepisów. Wskazano również, że organy celne z jednej strony uznają urządzanie gier za przestępstwo, a z drugiej egzekwują kwoty z tych urządzeń, uznając je za legalną działalność. Podniesiono również uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego, którego zastosowanie uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej Spółki. Podniesiono, że automaty do gier nie stanowią jedynego majątku Spółki, z którego organ mógłby prowadzić egzekucję.

Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2015 r., Dyrektor Izby Skarbowej w K. oddalił skargę na czynność egzekucyjną dokonaną przez Dyrektora Izby Celnej w K.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Spółka wniosła zażalenie do Ministra Finansów, zarzucając naruszenie:

1) art. 97 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619, z późn. zm.), dalej: "u.p.e.a.", w zw. z art. 55 Kodeksu cywilnego przez skierowanie egzekucji do przedmiotów niebędących własnością zobowiązanej Spółki. Zdaniem Spółki, poborca nie był uprawniony do zajęcia pieniędzy, znajdujących się w automacie stanowiącym przedmiot dzierżawy. Dopiero w chwili dobrowolnego i samodzielnego wyjęcia pieniędzy z kasy stały się one własnością zobowiązanej Spółki;

2) art. 45 § 1 u.p.e.a. przez nie wzięcie pod uwagę słusznego stanowiska Spółki i przedstawionych przez nią dowodów, faktów i okoliczności, wpływających na zasadność prowadzenia egzekucji. Treść powołanego przepisu wskazuje, że organ ma obowiązek weryfikacji zasadności egzekucji, przez co strona skarżąca rozumie konieczność odniesienia się do prawidłowości dokonywania egzekucji z pieniędzy, której prawidłowość Spółka podważała;

3) art. 45 Konstytucji RP w zw. z art. 89 § 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych przez dokonanie egzekucji z wartości pieniężnej, która stanowiąc dochód z czynności uznanej za nielegalną, w przypadku istnienia podstawy prawnej, powinna ulec przepadkowi;

4) zasady niemożności czerpania korzyści przez państwo z popełnionego czynu niedozwolonego, bezprawnego lub nielegalnego, uznanego za taki przez organy państwowe. Organ nie może dokonywać egzekucji należności przez faktyczne ściągnięcie korzyści z czynu uznanego przez organ za bezprawny;

5) art. 68 § 1 i 3 w zw. z art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. przez zastosowanie przymusu w celu dokonania egzekucji, przy braku podstaw faktycznych i formalnoprawnych do zastosowania takiego przymusu oraz spełnienia przesłanki bezpośredniości podczas przeprowadzania czynności egzekucyjnych.

Postanowieniem z 29 lutego 2016 r. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, że zgodnie z art. 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny w trakcie postępowania egzekucyjnego stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Jednocześnie Minister Finansów zauważył, że w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., tj. egzekucję z pieniędzy. Podał, że na wezwanie poborcy skarbowego przedstawiciel Spółki otworzył urządzenia do gier, w których znajdowała się gotówka w kwocie 580 zł. Powyższą kwotę poborca skarbowy odebrał, wystawiając pokwitowanie. Pełnomocnik Spółki nie stawiał żadnego oporu, lecz na wezwanie poborcy otworzył automaty, umożliwiając pobranie znajdującej się tam gotówki. Tym samym, organ egzekucyjny nie zarządził przymusowego otwarcia automatów i nie dokonał ich przeszukania. Tym samym, przepis art. 47 § 2 u.p.e.a. nie mógł być naruszony, bo nie miał w niniejszej sytuacji zastosowania. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przepisów art. 97 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 55 Kodeksu cywilnego przez skierowanie egzekucji na przedmioty niebędące własnością zobowiązanego, organ wskazał, że zaskarżona czynności dotyczyła zajęcia gotówki, a nie dzierżawionych automatów. Minister Finansów odniósł się również do zarzutu naruszenia art. 45 Konstytucji RP w związku z art. 89 § 1 pkt 2 ustawy o grach hazardowych i wskazał, że rozpoznając skargę na czynności egzekucyjne, nie ma prawnej możliwości odniesienia się do kwestii podstawy prawnej do wystawienia tytułów wykonawczych (kwestii obowiązywania przepisów), jak również do charakteru (w tym legalności) prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Spółka zarzuciła rozstrzygnięciu Ministra Finansów naruszenie:

1) art. 68 § 1 u.p.e.a. przez jego bezpodstawne zastosowanie przejawiające się w uznaniu, że w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności, w wyniku czego organ egzekucyjny wydał stronie skarżącej pokwitowanie odbioru pieniędzy;

2) art. 67 § 1 u.p.e.a. przez jego niezastosowanie przejawiające się w niewydaniu zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego i niesporządzeniu protokołu czynności egzekucyjnej według ustalonego wzoru;

3) art. 97 § 2 u.p.e.a. przez skierowanie egzekucji na przedmioty niebędące własnością zobowiązanego, co stanowi rzeczywistą przeszkodę dla prowadzenia egzekucji,

4) art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. przez zastosowanie przymusu w celu dokonania egzekucji, przy braku podstaw faktycznych do zastosowania takiego przymusu, w szczególności braku wyczerpania innych możliwości realizacji celu egzekucji;

5) art. 45 § 1 u.p.e.a. przez nie wzięcie pod uwagę słusznego stanowiska Spółki i przedstawianych przez nią dowodów, faktów i okoliczności wpływających na zasadność prowadzenia egzekucji w wyniku czego organ był zobowiązany do odstąpienia od dalszych czynności egzekucyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił. Sąd argumentował, że w rozpoznawanej sprawie poborca skarbowy dokonał pobrania gotówki w kwocie 580 zł. Pełnomocnik Spółki na wezwanie poborcy skarbowego otworzył automaty do gry, w których znajdowała się wskazana kwota. Następnie poborca skarbowy wystawił pokwitowanie oraz sporządził protokół z czynności egzekucyjnych. Zdaniem Sądu czynność poborcy skarbowego ma oparcie w treści art. 68 § 1 u.p.e.a. W ocenie Sądu ani pomieszczenie, ani automaty do gry nie zostały przeszukane, a pełnomocnik Spółki dysponując kluczami sam otworzył automaty do gry. Sąd dodał, że w świetle powyższych rozważań niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 68 § 1 u.p.e.a. oraz art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a.

Za chybiony Sąd uznał też zarzut naruszenia art. 67 § 1 u.p.e.a., gdyż przepis ten nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Wreszcie jako niezasadny Sąd ocenił zarzut naruszenia art. 97 § 2 u.p.e.a.. Zdaniem Sądu wbrew twierdzeniom strony skarżącej pieniądze znajdujące się w automatach do gry należały do Spółki. Reasumując, przeprowadzona czynność egzekucyjna dotyczyła przedmiotów, będących własnością zobowiązanego. Dalej Sąd wskazał, że na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 45 § 1 u.p.e.a., gdyż w sprawie nie nastąpiła żadna z okoliczności wskazanych w tym przepisie.

Spółka w skardze kasacyjnej zaskarżyła wskazany powyżej wyrok w całości. Zarzuciła mu, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", naruszenie:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 68 § 1 u.p.e.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie przejawiające się w uznaniu, że w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności w wyniku czego organ egzekucyjny wydał stronie pokwitowanie odbioru pieniędzy;

- art. 67 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie;

- art. 47 § 2 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, to jest przyjęcie, iż w sprawie nie doszło do przeszukania lokalu, w sytuacji, w której zastosowano przymus w celu dokonania egzekucji, przy braku podstaw faktycznych do zastosowania takiego przymusu, w szczególności braku wyczerpania innych możliwości realizacji celu egzekucji.

Przy tak postawionych zarzutach Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

W rozpoznanej sprawie Spółka kwestionowała dokonaną przez organ egzekucyjny czynność zajęcia pieniędzy, które pełnomocnik strony skarżącej przekazał poborcy skarbowemu po wyjęciu ich z automatów do gier w lokalu strony. Spółka zarzucała, że do otwarcia automatów doszło na wezwanie poborcy skarbowego, co stanowiło w istocie zarządzenie otwarcia urządzenia, a więc do zajęcia pieniędzy doszło z naruszeniem art. 67 § 1 oraz art. 47 § 1 i § 3 u.p.e.a. W związku z tym pozostawał sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 68 § 1 u.p.e.a. przez uznanie przez Sąd I instancji, że w sprawie doszło do dobrowolnej zapłaty dochodzonej należności, a co za tym idzie – że dla skuteczności zajęcia nie było potrzebne ani doręczenie zarządzenia otwarcia urządzenia, ani też nie było podstaw do sporządzenia protokołu zajęcia. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty te są bezzasadne. Dalsze rozważania należy poprzedzić spostrzeżeniem, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie orzekał już w sprawach Spółki w niemal identycznych sprawach. W szczególności dotyczy to sprawy o sygn. akt II FSK 193/17. Sąd kasacyjny obecnie rozpoznający sprawę Spółki w pełni podziela argumentację zawartą w wydanym we wskazanej sprawie wyroku z dnia 30 stycznia 2019 r. i dlatego w dalszej części uzasadnienia będzie posługiwał się argumentacją analogiczną z tą, która została w nim przedstawiona.

Zgodnie z art. 68 § 1 u.p.e.a., jeżeli zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, poborca wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy. Pokwitowanie to wywiera ten sam skutek prawny, co pokwitowanie wierzyciela. Za pokwitowaną należność pieniężną organ egzekucyjny ponosi odpowiedzialność wobec wierzyciela. Stosownie do treści § 2 tego artykułu, do czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1, nie stosuje się przepisów art. 53. Te ostatnie przepisy dotyczą obowiązku sporządzenia protokołu z czynności egzekucyjnych i jego treści, przewidując, że jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, egzekutor sporządza protokół z czynności egzekucyjnych (§ 1), którego odpis należy doręczyć zobowiązanemu (§ 2). Jak stanowi z kolei przepis art. 67 § 1 u.p.e.a., z zastrzeżeniem art. 68 § 1, podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Określając wzór, minister uwzględni uwarunkowania wynikające z elektronicznego przetwarzania danych zawartych w tym zawiadomieniu lub protokołach. W przepisach kolejnych paragrafów określono treść zawiadomienia o zajęciu (§ 2), protokołu zajęcia (§ 3 i 4) oraz protokołu odebrania dokumentu (§ 5).

Natomiast stosownie do art. 47 u.p.e.a., jeżeli cel egzekucji prowadzonej w sprawie należności pieniężnej lub wydania rzeczy tego wymaga, organ egzekucyjny zarządzi otwarcie środków transportu zobowiązanego, lokali i innych pomieszczeń zajmowanych przez zobowiązanego oraz schowków w tych środkach, lokalach i pomieszczeniach (§ 1). Zarządzenie doręcza się zobowiązanemu (§ 3). Przeszukania rzeczy, środków transportu, lokali i innych pomieszczeń oraz schowków dokonuje komisja powołana przez organ egzekucyjny. Z dokonanych czynności spisuje się protokół. Zakończeniem czynności jest zabezpieczenie przeszukiwanego środka transportu, pomieszczenia lub lokalu. Protokół z dokonanych czynności przekazuje się niezwłocznie zobowiązanemu (§ 2).

Z przepisu art. 68 § 1 u.p.e.a. wynika, że czynność egzekucyjna zajęcia pieniędzy jest skuteczna wówczas, gdy zobowiązany płaci egzekwowaną kwotę lub jej część na wezwanie poborcy skarbowego. Nie ulega przy tym wątpliwości, na co powołuje się strona skarżąca, że "okoliczność przekazania poborcy skarbowemu przez zobowiązanego części lub całości należności pieniężnej, będącej przedmiotem egzekucji, nie zmienia faktu, że przekazanie to następuje w ramach czynności egzekucyjnych, polegających na zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z pieniędzy (...), a nie jest dobrowolną zapłatą zobowiązania podatkowego" (wyrok NSA z dnia 21 września 2010 r., I FSK 1472/09, jak również wyrok NSA z dnia 10 lipca 2016 r., II FSK 2905/14, CBOSA).

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w rozpoznanej sprawie pełnomocnik strony skarżącej nie został przymuszony do otwarcia automatów i wyjęcia z nich pieniędzy. Ustalenia te, zaaprobowane przez Sąd I instancji, organy poczyniły na podstawie protokołu z czynności egzekucyjnej, w którym pełnomocnik strony skarżącej nie wyraził żadnych zastrzeżeń wobec czynności poborcy skarbowego. Ustaleń tych i ich oceny nie zakwestionowano w skardze kasacyjnej, nie postawiono w niej bowiem ani zarzutów naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przez przedstawienie stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, ani zarzutów naruszenia przepisów o ocenie dowodów np. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. (zob. wyrok NSA z dnia 24 maja 2011 r. II FSK 93/10, CBOSA). W związku z tym za niepodważoną i prawidłowo ocenioną należało uznać okoliczność, że pełnomocnik skarżącej Spółki otworzył urządzenia do gier dobrowolnie i dobrowolnie opróżnił je z pieniędzy, które następnie przekazał poborcy skarbowemu, nawet jeśli wszystko to uczynił w reakcji na wezwanie poborcy skarbowego do zapłaty. Rzutuje to bezpośrednio na ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Myli się skarżąca twierdząc, że użyte w przepisie art. 68 § 1 ustawy sformułowanie "na wezwanie" można utożsamiać z wezwaniem do podjęcia przez zobowiązanego innych jeszcze czynności niż sama zapłata i upatrywać w nim źródła nakazu otwarcia urządzenia. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zwrot "na wezwanie" ustawa łączy z wyrażeniem "płaci", a nie ze sposobem pozyskania, czy lokalizacją gotówki. Innymi słowy, fakt, że poborca skarbowy stawił się w lokalu skarżącej, gdzie znajdowały się automaty do gier i tam wezwał do zapłaty egzekwowanej należności nie oznacza, że doszło jednocześnie do zarządzenia otwarcia automatu, a co za tym idzie – naruszenia przepisu art. 68 § 1 w związku z art. 47 u.p.e.a. przez brak uprzedniego doręczenia zarządzenia otwarcia urządzenia. Niezasadny był także zarzut naruszenia art. 68 § 1 w związku z art. 67 § 1 u.p.e.a. Z przepisów tych wynika, że podstawę zastosowania środka egzekucyjnego stanowi zawiadomienie o zajęciu lub protokół zajęcia, co jednak nie dotyczy egzekucji z pieniędzy. Świadczy o tym użyte w przepisie art. 67 § 1 ustawy sformułowanie "z zastrzeżeniem art. 68 § 1", co sprawia, że w razie zastosowania art. 68 § 1 u.p.e.a. stosowanie art. 67 § 1 ustawy jest wyłączone. Oznacza to, że w przypadku ustnego wezwania poborcy skarbowego do zapłaty egzekwowanej należności i przekazania mu środków pieniężnych, dla skuteczności tej czynności nie jest wymagane sporządzenie protokołu zajęcia. Samo sporządzenie protokołu, jak to miało miejsce w rozpoznanej sprawie, skuteczności egzekucji z pieniędzy nie podważa, a to, że protokół nie został sporządzony na urzędowym formularzu z całą pewnością nie przesądza, wbrew temu co twierdziła Spółka, o nieważności czynności zajęcia.

Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.