Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2119/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 § 1 i § 2, art. 174, art. 176, art. 134 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.b, art. 184, art. 250, art. 258 § 2 pkt 8 i § 3 uraz art. 259  art. 260
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 61a § 1, art. 145 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) sędzia NSA Wiesław Morys sędzia del. WSA Grażyna Staniszewska Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 598/13 w sprawie ze skargi J.L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 598/13 oddalił skargę J.L., dalej skarżący, na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu podał, że skarżący pismem z dnia 8 stycznia 2013 r., wskazując na sygn. akt [...], zatytułowanym "Wniosek" i rozpoczynającym się od słów: "Dotyczy: stwierdzenia nieważności decyzji wydanych przez Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Skawinie" wniósł o "uchylenie w trybie natychmiastowym" decyzji z dnia [...] września 2011 r. oraz decyzji z dnia [...] września 2012 r., w których orzeczono o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na uprawnioną P.L. w kwocie 200,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. oraz na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 2011 r. nr [...], wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Skawina, orzekającej o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną P.L. w kwocie 200,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. oraz decyzji z dnia [...] września 2012 r., nr [...] wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Skawina orzekającej o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną P.L. w kwocie 200,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r.

W ocenie Kolegium, wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności ww. decyzji jest niedopuszczalne, ponieważ skarżący nie był stroną postępowań zakończonych ww. decyzjami, które dotyczyły przyznania świadczeń. Kolegium wskazało, że z treści art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1228) wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). Zdaniem Kolegium, dopiero w tym postępowaniu skarżący jest stroną postępowania i może kwestionować wysokość swojego zadłużenia wobec Skarbu Państwa. Kolegium uznało, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przeszkoda o charakterze podmiotowym, która uniemożliwia skuteczne wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. decyzji.

Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie ww. decyzji z dnia [...] września 2011 r. oraz z dnia [...] września 2012 r. Podniósł, że w postępowaniach zakończonych ww. decyzjami Burmistrz Miasta i Gminy Skawina odmówił mu wglądu do akt, zaś same decyzje zostały wydane bez jego obecności i w związku z tym nie mógł się od nich odwołać. Zarzucił również, że Burmistrz Miasta i Gminy Skawina nie zbadał wyczerpująco sprawy, w szczególności nie ustalił faktycznej sytuacji jego córki oraz jej stanu zdrowia. Dodał także, że działania podejmowane przez R.L. – matkę P.L. – stanowią próbę wyłudzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i art. 156 § 1 K.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy postanowienie własne z dnia [...] stycznia 2013 r. Stwierdziło, że pomimo tego, iż nie do końca podziela motywy przedstawione w jego uzasadnieniu, to jednak postanowienie z dnia [...] stycznia 2013 r. jest prawidłowe. Kolegium zgodziło się z twierdzeniem, że rodzic zobowiązany wyrokiem sądu (ugodą sądową) do płacenia alimentów na rzecz dzieci, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna (dłużnik alimentacyjny), nie jest stroną postępowania w sprawie przyznania osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zastrzegając, że rodzic ten posiada prawo do uzyskania informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Nie oznacza to, że nie może on być wnioskodawcą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny może mieć bowiem interes prawny w wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jeżeli jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 K.p.a. Istnienie w obrocie prawnym decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego rodzi po stronie dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu tych świadczeń, w związku z czym dłużnik alimentacyjny niewątpliwie ma interes prawny w tym, aby wadliwa decyzja została z obrotu prawnego wyeliminowana, co w konsekwencji uchyla jego obowiązek zwrotu funduszowi alimentacyjnemu świadczeń wypłaconych z tego funduszu osobom uprawnionym na podstawie decyzji dotkniętej wadą nieważności.

Kolegium podało, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma charakter nadzwyczajny, a to oznacza, że osoba składająca wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ma obowiązek wskazać, która – w jej ocenie – przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji wymieniona taksatywnie w art. 156 § 1 K.p.a. zaistniała. Zdaniem Kolegium, ani we wniosku o stwierdzenie nieważności przedmiotowych decyzji, ani we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. skarżący nie powołał żadnej z przesłanek wymienionych w ww. przepisie, wskazując natomiast jako podstawy swego żądania, że nie uczestniczył w postępowaniu zakończonym przedmiotowymi decyzjami oraz, że doszło do wyłudzenia środków finansowych na jego córkę przez jej matkę.

Kolegium wskazało, że brak udziału strony w postępowaniu nie jest podstawą do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Jest natomiast podstawą do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Także podnoszona przez skarżącego próba wyłudzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez matkę P.L. Kolegium uznało za ewentualną podstawę wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 K.p.a. (dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe lub decyzja została wydana w wyniku przestępstwa). Kolegium stwierdziło, że podstawy wznowienia postępowania wymienione w art. 145 § 1 K.p.a. i przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 § 1 tego K.p.a. nie mogą być stosowane zamiennie, to znaczy wystąpienie wady skutkującej wznowieniem postępowania nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji i odwrotnie, istnienie wady powodującej nieważność decyzji nie może być podstawą wznowienia postępowania. W związku z powyższym Kolegium uznało, że żądanie stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o przesłanki stanowiące podstawę do wznowienia postępowania musi skutkować odmową wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

W skardze na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2013 r. skarżący ponownie zarzucił, że postępowania w przedmiocie przyznania jego córce świadczeń z funduszu alimentacyjnego toczyły się bez jego udziału oraz, że nie udostępniono mu akt tych spraw. Podniósł też, że nałożono na niego obowiązek alimentacyjny pomimo tego, że jest osobą niepełnosprawną i pobiera z tego tytułu zasiłek stały w wysokości 440 zł miesięcznie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Stwierdziło, że podnoszone przez skarżącego zarzuty zakwalifikowało jako mogące stanowić podstawę wznowienia postępowania, ale nie mogące być podstawą do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jak wskazał to skarżący.

Rozpoznając skargę Sąd pierwszej instancji wskazał, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Kierownik Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Skawinie, działając z upoważnienia Burmistrza Skawiny, pismem z dnia 5 listopada 2012 r. poinformował skarżącego o jego statusie dłużnika alimentacyjnego na podstawie wskazanych ustaw, a także poinformował go o wysokości jego zadłużenia alimentacyjnego oraz podał daty doręczenia mu zawiadomień, wezwań i informacji o przyznaniu świadczeń podkreślając, że posiadane dowody doręczeń tych zawiadomień, wezwań i informacji zawierają na zwrotnych poświadczeniach odbioru jego podpis. Nadto Kierownik Ośrodka przytoczył treść art. 27 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zaznaczając, że wszelkie informacje i decyzje opisane tym przepisem zostały dłużnikowi doręczone. Zaznaczył przy tym, że zgodnie z przepisami, dłużnikowi nie doręcza się decyzji przyznającej osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W piśmie tym Kierownik Ośrodka podał, że świadczenia alimentacyjne wypłacane są na podstawie wyroku Sądu Rejonowego dla Krakowa – Podgórza, wydanego w sprawie sygn. akt III RC 386/02/P, aktualnie w wysokości 200 zł miesięcznie oraz na podstawie zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Wieliczce o bezskuteczności egzekucji.

Skarżący skierował do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie pismo z dnia 11 grudnia 2012 r. zatytułowane: "Sprecyzowanie do wniosku", rozpoczynające się od słów: "Dotyczy bezzasadnego obciążenia zadłużeniem alimentacyjnym przez MOPS w Skawinie na córkę P.L. i S.L.".

W dniu 27 grudnia 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie skierowało do skarżącego pismo nr [...] podając, że w związku ze złożonymi przez niego pismami z dnia 29 października 2012 r. i z dnia 13 listopada 2012 r., dotyczącymi wniosku o uchylenie decyzji wydanych przez MOPS w Skawinie w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę P. i S.L. oraz wniosku o bezzasadne obciążenie zadłużeniem alimentacyjnym przez MOPS w Skawinie, organ ten ponownie wzywa o uzupełnienie wniesionego podania przez sprecyzowanie, w jakim trybie postępowania wnosi o uchylenie kwestionowanych decyzji, tj. wskazanie, czy pisma te stanowią odwołanie od decyzji, czy jest to wniosek o wznowienie postępowania, czy o stwierdzenie nieważności decyzji, przy czym należy także podać datę i numer kwestionowanych decyzji. Jednocześnie organ zaznaczył, że skarżący w piśmie z dnia 11 grudnia 2012 r. nie wskazał żadnego trybu postępowania.

Skarżący pismem z dnia 8 stycznia 2013 r., wskazując na sygn. akt. [...] zatytułowanym "Wniosek" i rozpoczynającym się od słów: "Dotyczy: stwierdzenia nieważności decyzji wydanych przez Miejsko Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Skawinie" wniósł jak na wstępie.

Sąd Wojewódzki oddalając skargę wskazał, że skarżący nie był usatysfakcjonowany wyjaśnieniami Kierownika Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Skawinie, działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Skawina, zawartymi w piśmie z dnia 5 listopada 2012 r. i domagał się wszczęcia postępowania mającego na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji przyznających świadczenia z funduszu alimentacyjnego jego córce P.L. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, do którego skarżący kierował pisma o uchylenie decyzji przyznających świadczenia córce P.L. z funduszu alimentacyjnego, czyniło starania o sprecyzowanie i wybranie przez samego skarżącego trybu postępowania, w jakim ma się toczyć żądane przez niego postępowanie o uchylenie tych decyzji.

W ocenie tego Sądu, to sam skarżący, mający do wyboru tryb odwołania się od wydanych decyzji, wznowienia postępowania w tych sprawach lub o stwierdzenie nieważności wydanych decyzji, wybrał tryb o stwierdzenie nieważności decyzji przyznających świadczenia z funduszu alimentacyjnego jego córce P.L., w którym toczyło się niniejsze postępowanie.

Sąd pierwszej instancji przytaczając treść art. 156 § 1 K.p.a. stwierdził, że skarżący jako okoliczności stanowiące podstawę "uchylenia" decyzji przyznających świadczenia córce P.L. z funduszu alimentacyjnego w trybie stwierdzenia nieważności decyzji wskazywał we wszystkich swych pismach brak swego udziału w postępowaniach zakończonych wydaniem tych decyzji oraz próbę wyłudzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez matkę pełnoletniej P.L., które to okoliczności nie są wymienione w żadnym z 7 punktów przytoczonego wyżej art. 156 § 1 K.p.a. Zatem rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie stwierdzając, że wskazane przez skarżącego okoliczności ewentualnie mogłyby stanowić podstawę do żądania wznowienia postępowań w sprawach zakończonych decyzjami przyznającymi świadczenia córce P.L. z funduszu alimentacyjnego, a tym samym żądanie stwierdzenia nieważności decyzji w oparciu o przesłanki stanowiące podstawę do wznowienia postępowania musi skutkować odmową wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tych decyzji.

Sąd Wojewódzki stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, wydając zaskarżone postanowienie nie naruszyło prawa w związku z czym, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), dalej: P.p.s.a., oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J.L. Wyrok zaskarżył w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego poprzez jego niezastosowanie, tj.:

- art. 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t.: Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez jego niezastosowanie i brak przeprowadzenia przez organ administracji wywiadu alimentacyjnego w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej;

oraz naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. "3 § pkt 2" i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a, w zw. z art. 7, 8 i 77 K.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia mimo, że decyzja zaskarżona przez skarżącego narusza przepisy postępowania administracyjnego, bowiem nie uwzględnia całokształtu sytuacji materialno- rodzinnej oraz zdrowotnej skarżącego, w tym braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- art. 134 w zw. z art. 145 §1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie postanowienia pomimo stwierdzenia naruszenia dającego prawo do wznowienia postępowania administracyjnego.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Nadto wniesiono o przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz Kancelarii Adwokackiej - adwokat A.P. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu według norm przepisanych z uwagi na to, że koszty te nie zostały pokryte ani w całości, ani w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że organ administracji wydając decyzję nie przeprowadził wywiadu alimentacyjnego, w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej, do którego był zobowiązany przepisami prawa. Gdyby taki wywiad przeprowadził, posiadałby wiedzę o trudnej sytuacji materialnej skarżącego. Skarżący podał, że pobiera on zasiłek stały z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 440 zł miesięcznie.

Podniesiono, że Sąd Wojewódzki naruszył art. 3 P.p.s.a., gdyż w sytuacji, kiedy zostały przez organ administracji naruszone fundamentalne zasady postępowania administracyjnego, Sąd pierwszej instancji winien uzupełnić materiał dowodowy i dopiero na takiej podstawie dokonać oceny możliwości wywiązania się przez skarżącego z nałożonych na niego obowiązków alimentacyjnych.

Skarżący kasacyjnie nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, że miał do wyboru tryb odwołania się od wydanych decyzji. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo podzielił stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, z którego wynika, że rodzic może być wnioskodawcą postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego, jeżeli jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 K.p.a., w konsekwencji czego oddalił skargę skarżącego. Podniósł, że w postępowaniu administracyjnym działał bez pełnomocnika, w konsekwencji czego nie miał pełnego rozeznania co do skutków swoich decyzji i zakresów zaskarżeń konkretnych decyzji.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie, Sąd Wojewódzki nieprawidłowo przyjął, że to skarżący, wskazując podstawy swego żądania, zakreślił przedmiot postępowania administracyjnego, a następnie zakres skargi. Jednakże to, że nie uczestniczył w postępowaniu zakończonym przedmiotowymi decyzjami oraz, że w sprawie mogło dojść do wyłudzenia środków finansowych na jego córkę przez jej matkę, może stanowić podstawę do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., zaś nie to było przedmiotem wniosków skarżącego. Także podnoszoną przez skarżącego próbę wyłudzenia świadczenia z funduszu alimentacyjnego przez matkę pełnoletniej P.L. uznano za ewentualną podstawę wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 K.p.a.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie powyższe świadczy o tym, że Sąd Wojewódzki naruszył art. 134 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki zostały określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzi w niniejszej sprawie. Zatem sprawa ta mogła być przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznana tylko w granicach zakreślonych skargą kasacyjną.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają między innymi wymienione w art. 176 p.p.s.a. podstawy kasacyjne, które zgodnie z art. 174 tej ustawy mogą stanowić: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W podstawach kasacji wnoszący skargę kasacyjną musi wskazać konkretną normę prawa materialnego, czy procesowego, której naruszenie zarzuca zaskarżonemu orzeczeniu.

W niniejszej sprawie skarżący w podstawach skargi kasacyjnej powołał się zarówno na pkt 1 art. 174 p.p.s.a., jak i na pkt 2 tego przepisu prawa. W takich przypadkach, co do zasady, w pierwszej kolejności badaniu podlegają zarzuty naruszenia prawa procesowego, co wynika z celowościowej wykładni art. 188 p.p.s.a. W sytuacji, gdy postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, uzasadnione jest dokonanie jego oceny w ramach analizy tych właśnie zarzutów (materialnych).

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutów skargi kasacyjnej na wstępie należy zauważyć, że przedmiotem kontroli Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2013 r., utrzymujące w mocy postanowienie własne tego organu z dnia [...] stycznia 2013 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 2011 r. oraz z dnia [...] września 2012 r., wydanych z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Skawina, orzekających o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną P.L. w kwocie 200,00 zł miesięcznie na okres odpowiednio od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. (pierwsza z nich) oraz na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. (druga z nich). Postanowienie to zostało podjęte na podstawie art. 61a § 1 K.p.a.

Wskazać należy, że przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania; przykładowo, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. Zatem w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 K.p.a. organ nie może formułować i nie formułuje wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym.

W tej sytuacji za nietrafny uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. "3 § pkt 2" i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a, w zw. z art. 7, 8 i 77 K.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia mimo, że zaskarżone postanowienie (błędnie nazwane decyzją) nie uwzględnia całokształtu sytuacji materialno-rodzinnej oraz zdrowotnej skarżącego, w tym braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Sąd pierwszej instancji rozpoznając skargę, w niczym ww. przepisów postępowania nie naruszył, skoro w postanowieniu wydanym na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. organ nie może formułować i nie formułuje wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Postanowienie to ma charakter formalny, a nie merytoryczny. W postępowaniu zakończonym postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanych przez skarżącego decyzji organ nie mógł prowadzić i nie prowadził żadnego postępowania mającego na celu wyjaśnienie i ustalenie sytuacji materialno-rodzinnej oraz zdrowotnej skarżącego, w tym braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W niczym także, z przyczyn wyżej podanych, Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez jego niezastosowanie i brak przeprowadzenia przez organ administracji wywiadu alimentacyjnego w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej.

Za nieusprawiedliwiony także uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 134 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie postanowienia pomimo stwierdzenia naruszenia dającego prawo do wznowienia postępowania administracyjnego. Zauważyć należy, że podnosząc zarzut naruszenia art. 134 P.p.s.a., autor skargi kasacyjnej nie wskazał jednostki redakcyjnej tego przepisu prawa, która jego zdaniem została naruszona. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd pierwszej instancji orzekł w granicach sprawy. Granice sprawy sądowej zakreśla przedmiot zaskarżenia, którym jest konkretny akt kwestionowany w skardze (por. uzasadnienie uchwały NSA z dnia 3 lutego 1997 r., sygn. akt OPS 12/96 (ONSA 1997/3/104). Rozpoznając skargę, Sąd pierwszej instancji w niczym nie uchybił ww. przepisowi prawa, a wydany w sprawie wyrok nie narusza też ustanowionego w § 2 art. 134 P.p.s.a. zakazu reformtionis in peius.

Podnosząc zarzut naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. skarżący kasacyjnie nie powiązał go z jakimkolwiek przepisem postępowania administracyjnego dotyczącym podstaw wznowienia postępowania administracyjnego. Odniesienie się w tej sytuacji do tak sformułowanego zarzutu skargi kasacyjnej jest o tyle utrudnione, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie formułować w sposób prawidłowy zarzutów skargi kasacyjnej, ani domyślać się intencji jej autora. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że prawidłowo Sąd pierwszej instancji, dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydanego przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wskazał, że okoliczności podnoszone przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mogą ewentualnie stanowić podstawę do wznowienia postępowania, o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 1, 2 lub 4 K.p.a. oraz, że podstawy wznowienia postępowania wymienione w art. 145 § 1 K.p.a. nie mogą być stosowane zamiennie z przesłankami stwierdzenia nieważności postępowania określonymi w art. 156 § 1 K.p.a. Ustanowione bowiem w K.p.a. tryby nadzwyczajne weryfikacji decyzji administracyjnej nie są oparte na zasadzie konkurencyjności. Powoływanie się w tej sytuacji w sprawie zakończonej postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na wymienione w art. 145 § 1 K.p.a. przesłanki dające podstawę do wznowienia postępowania nie mogły odnieść zamierzonego skutku.

W świetle powyższego uznać należało, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna pozbawiona jest uzasadnionych podstaw. Podlegała ona zatem oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku pełnomocnika skarżącej ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy wyjaśnić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o powyższym wniosku, gdyż stosownie do przepisów art. 250, art. 258 § 2 pkt 8 i § 3 oraz art. 259 i art. 260 p.p.s.a., orzekanie o przyznaniu ustanowionemu dla strony pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy następuje w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym.