Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 123/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6162 Scalanie i wymiana gruntów
Hasła tematyczne: Scalanie gruntów
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1, art. 8 ust. 1-2,art. 14 ust. 2, art. 33 ust.2, art. 33 ust. 5-6
journal: Dz.U. 2014 poz 700
law: Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów - tekst jednolity
article: art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 2, art. 35 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 725
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jedn.
article: § 10 ust. 6, § 12
journal: Dz.U. 2009 nr 124 poz 1030
law: Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz  dróg pożarowych
article: § 14 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1065
law: Rozporządzenie Miniistra Infrastruktury  z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich  usytuowanie - tekst jedn.
article: art 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

[...] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 września 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Sebastian Michalski Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz-Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2022 r. sprawy ze skarg K. M. i M. L. na decyzję Wojewody z dnia 9 grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie scalenia gruntów oddala skargi.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z 9 grudnia 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. L., K. M. i W. J. od decyzji Starosty P. z 12 lutego 2020 r., nr [...], zatwierdzającej projekt scalenia gruntów obrębu K. , gmina C. : 1. uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej zakresu przestrzennego działki nr [...] o pow. [...] ha i zatwierdził projekt scalenia gruntów obrębu K. , gmina C. w zakresie przestrzennym dotyczącym nowopowstałych działek geodezyjnych nr [...] (o pow. [...] ha) i [...] (o pow. [...] ha) przedstawionych na fragmencie mapy ewidencyjnej obszaru scalenia i ujawnionych w wyciągu z rejestru szacunku gruntów dla obszaru scalenia gruntów wsi K. stanowiących załączniki nr 1 i 2 do decyzji, 2. orzekł, że terminem wejścia w posiadanie działek, o których mowa w pkt 1 będzie data zebrania zwołanego przez Starostę P. do 31 marca 2022 r., na którym nastąpi wprowadzenie uczestników w nowy stan posiadania, natomiast do czasu urządzenia dróg po scaleniu korzystanie z tych działek będzie odbywało się na dotychczasowych zasadach. Rozliczenie pomiędzy uczestnikami scalenia – właścicielami działek, o których mowa w pkt 1, odbędzie się na zasadach uzgodnionych pomiędzy nimi 30 czerwca 2021 r.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym.

Starosta P. decyzją z 12 lutego 2020 r., nr [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 2, 4, 5, art. 8 ust. 1, art. 10 ust. 1, 2, 3, art. 23 i 24, art. 27 ust. 1, 3 i 4, art. 28 ust. 1 i 2, art. 29 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scaleniu i wymianie gruntów (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 700 ze zm., dalej: "u.s.w.g."), a także art. 104, 107 i 108 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "K.p.a."): I. zatwierdził projekt scalenia gruntów obrębu K. , gmina C. , przedstawionego na mapie obszaru scalenia stanowiącej załącznik nr 1 i 2 do decyzji oraz w rejestrze gruntów wsi K., wydzielonych w wyniku scalenia, stanowiącym załącznik nr 3 i 4 do decyzji, II. skorygował obszar scalenia gruntów obręb K., gmina C. , z powierzchni [...] ha na powierzchnię [...] ha, III. zaktualizował wykaz uczestników scalenia zgodnie z załącznikiem nr 4 do decyzji, IV. zatwierdził przebieg granic obrębu K. i działek na obszarze scalenia, V. zatwierdził terminy i zasady objęcia w posiadanie gruntów wydzielonych w wyniku scalenia zgodnie z załącznikiem nr 6 do decyzji, VI. uznał za zasadne w części lub w całości oraz pozostawił bez uwzględnienia/ rozpatrzenia zastrzeżenia do projektu scalenia gruntów złożone przez uczestników scalenia zgodnie z opinią komisji pełniącej funkcje doradcze – załącznik nr 7 do decyzji, VII. wydzielił zainteresowanym uczestnikom scalenia gruntów o innej wartości szacunkowej z zastosowaniem dopłat na podstawie zgodnych wniosków oraz ustalił wysokość należnych wpłat i wypłat pieniężnych zgodnie z załącznikiem nr 8 do decyzji, VIII. zniósł współwłasność gruntów za zgodą współwłaścicieli i wydzielił odrębne grunty odpowiadające wartości udziałów we współwłasności stanowiących działkę [...] (numer przed scaleniem), dla której prowadzone są dwie księgi wieczyste [...], [...] Za grunty te wydzielono dla każdego z nich odrębne grunty odpowiadające wartości udziałów we współwłasności, IX. zatwierdził zmiany między właścicielami działek [...] i [...] wykazanych w projekcie scalenia, X. określił prace poscaleniowe polegające na przebudowie i budowie dróg dojazdowych do gruntów rolnych i leśnych, poprawieniu parametrów technicznych urządzeń melioracji wodnych lub innych urządzeń wodnych – budowa, przebudowa przepustów na rowach zapewniających prawidłowy dostęp do działek i swobodny przepływ wody, rekultywacja przez likwidację zbędnych dróg – w wysokości kosztów nie przekraczających kwoty [...]zł zgodnie z umową o przyznaniu pomocy z 29 marca 2017 r. zgodnie z załącznikiem nr 9 do decyzji, XI. orzekł, że decyzja stanowi tytuł do ujawnienia nowego stanu prawnego w księgach wieczystych oraz w ewidencji gruntów i budynków, XII. orzekł, że grunty wydzielone na cele miejscowej użyteczności publicznej w tym drogi i rowy, wykazane na mapie obszaru scalenia przechodzą na własność Gminy C. , XIII. orzekł, że decyzja nie narusza praw osób trzecich do gruntów wydzielonych w zamian za grunty posiadane przed scaleniem, XIV. orzekł, że obciążenia wpisane do ksiąg wieczystych urządzonych dla nieruchomości objętych scaleniem przenosi się z gruntów poddanych scaleniu na grunty wydzielone w wyniku scalenia, XV. orzekł, że z uwagi na brak spraw spornych związanych z ustaleniem przebiegu granic, o których mowa w art. 35 ustawy z 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 725 ze zm., dalej: "P.g.k.") postępowań z tym związanych nie przeprowadzono, XVI. nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Wojewoda wydając decyzję w II instancji w uzasadnieniu wskazał, że jej przedmiotem jest rozpoznanie odwołań w zakresie dotyczącym zatwierdzenia projektu scalenia gruntów wydzielonych M. L., K. M. i W. J., a także prawidłowość wydzielenia gruntów objętych zmianami wprowadzonymi do projektu scalenia przez organ II instancji z uwzględnieniem tej części postępowania, która jest wspólna dla wszystkich jego uczestników (czynności postępowania poprzedzające wydanie decyzji wspólne dla wszystkich uczestników scalenia, to jest m.in. wszczęcie postępowania scaleniowego, wybór rady uczestników scalenia, uchwalenie zasad szacunku).

Organ II instancji wskazał na prawidłowość zaprojektowania w postępowaniu scaleniowym działki nr [...], której istnienie ma bezpośredni wpływ na grunty odwołujących się, przeznaczonej pod drogę gminną (własność gminy C. ), zwłaszcza w zakresie parametrów, które pozwalałyby na uznanie jej za drogę dojazdową zgodnie z obowiązującymi przepisami. W tym kontekście zakres przestrzenny rozstrzygnięcia decyzji odwoławczej dotyczy również graniczącej z tą drogą działki nr [...] (własność G. M.). W pozostałym zakresie decyzja organu I instancji jest ostateczna.

W dalszej części uzasadnienia Wojewoda zwrócił uwagę na to, że głównym zarzutem odwołujących, których nieruchomości sąsiadują ze sobą, jest kwestia związana z poprowadzeniem nowej drogi dojazdowej do ich posesji. Wszystkie nieruchomości odwołujących posiadały dostęp do drogi od strony północnej (działka nr [...]). Jednak faktyczny stan użytkowania i posadowienia zabudowań na ich działkach powodował, że dojazd do nich odbywał się przez działkę nr [...] (obecnie część działki nr [...]) stanowiącej własność M. L.. Jak wynika z pisma Starosty P. z 19 czerwca 2020 r. projektant scalenia uwzględniając życzenia: - M. L. "(...) zapewnić drogę dojazdową do działki siedliskowej", - K. M. "(...) zapewnić dojazd do zabudowań" – zaprojektował działkę nr [...], która również umożliwia wjazd na podwórze części zabudowanej budynkiem mieszkalnym (działka nr [...], własność K. M.). W stosunku do życzeń W. J. "(...) z działki [...] wydzielić część ekwiwalentu do działki [...] w celu zapewnienia dostępu do drogi publicznej działki nr [...], a ekwiwalent zamienny wydzielić przy działce nr [...]", Starosta we wspomnianym piśmie wskazał, że przy projekcie scalenia, uwzględniając życzenie, wydzielono pas drogi z działki nr [...] i z działki nr [...]. Dojazd do działki nr [...] (własność W. J.) może się odbywać od strony południowej (nowa droga dojazdowa działka nr [...]), jak i od strony północnej.

Odnosząc się do kwestii hydrantu organ II instancji stwierdził, że zarówno przed scaleniem, jak i obecnie nie znajdował się on na działce publicznej. Obecna działka nr [...], na której zgodnie ze szkicem polowym z 29 września 2017 r. znajduje się hydrant, stanowi własność prywatną, a uprzednio stanowiła działkę nr [...] (również własność prywatną). Zgodnie z informacjami Starosty P. działki powyższych osób posiadają dostęp do hydrantu.

Zdaniem Wojewody przyjęto optymalne rozwiązania. Uwzględniono interes i wnioski uczestników kierując się uznaniowością (opierającą się także na ich życzeniach), ale nie dowolnością. Pod względem faktycznym związanym z dojazdem do nieruchomości sytuacja uczestników nie uległa pogorszeniu, a działania organu I instancji doprowadziły do umożliwienia im dojazdu do drogi publicznej przez działkę nr [...] – pomimo, że organ I instancji mógł uznać posiadany przez nich dostęp do drogi nr [...] za wystarczający, choć w przypadku K. M. w zasadzie faktycznie niemożliwy z uwagi na sposób zabudowania nieruchomości. Zdaniem organu II instancji nastąpiła wobec tego poprawa struktury obszarowej i uzyskano korzystne warunki gospodarowania, czyli osiągnięty został ogólny cel scalania. Samo poczucie nieuwzględnienia indywidualnych interesów uczestników, choć interesy te zostały w dużej mierze uwzględnione, nie jest argumentem wystarczającym dla podważenia legalności decyzji, bowiem organ scaleniowy waży wiele spornych interesów. Jeżeli sytuacja uczestnika scalenia nie uległa pogorszeniu, a generalnie cel scalenia został osiągnięty, nie można mówić o naruszeniu indywidualnego interesu prawnego.

Odwołujący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, pomimo możliwości nie umotywowali ewentualnego pogorszenia warunków gospodarowania. Argumentacja M. L. i K. M., która przybrała postać żądania poprowadzenia dodatkowej drogi przez grunty należące do innego uczestnika scalenia (B. G.), nie zasługuje na uwzględnienie i nie znajduje uzasadnienia. Powstanie dodatkowej drogi wymagałoby uzyskania zmiany przeznaczenia gruntów leśnych, przy czym powstałby obowiązek ponoszenia opłat z tego tytułu. Dodatkowo wystąpienie na gruncie drzewostanu leśnego skomplikowałoby i wydłużyło procedurę scaleniową. Ponadto, organ II instancji wskazał, że niemożliwym jest ważenie potencjalnie sprzecznych interesów uczestników scalenia, mając na względzie pozaprawne motywy odwołujących. Przyjęte rozwiązanie poprowadzenia drogi dojazdowej do zabudowań odwołujących, po jej dostosowaniu do wymagań prawnych w zakresie minimalnej szerokości, jest prawidłowe. Organ zwrócił także uwagę na zachowanie zasady ekwiwalentności.

M. L. w skardze skierowanej do tut. Sądu, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, a także decyzji ją poprzedzającej, zarzucił naruszenie:

I. art. 8 ust. 2 u.s.w.g., przez przyjęcie, że została spełniona przesłanka równej wartości szacunkowej, pomimo że w wyniku postępowania scaleniowego został pozbawiony 8 arów, co znacznie przekracza wskazane w przepisie 3%,

II. § 10 ust. 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 124, poz. 1030, dalej: "rozporządzenie przeciwpożarowe"), przez jego niezastosowanie i uznanie, że działka należąca do skarżącego ma dostęp do hydrantu, który na mocy decyzji ma znajdować się na gruncie prywatnym, którego właścicielką jest Pani G. ,

III. art. 29 ust. 1 P.g.k., przez brak właściwego ustalenia granic nieruchomości objętych postępowaniem scaleniowym,

IV. art. 30 ust. 2 P.g.k., przez nieprzeprowadzenie z urzędu postępowania rozgraniczającego, co skutkuje brakiem znaków granicznych,

V. art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., przez dowolną, błędną ocenę zebranego materiału dowodowego, skutkującą przyjęciem, że granica pomiędzy skarżącym a K. M. biegnie po obecnej linii ogrodzenia, gdy w rzeczywistości płot został postawiony na gruncie skarżącego. Skarżący przesunął płot na swoją niekorzyść,

VI. art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., przez dowolną, błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie faktu, że przesunięcie szamba użytkowanego zarówno przez skarżącego, jak i K. M., skutkuje przesunięciem go z gruntu skarżącego na grunt gminny. Zgodnie z zaskarżoną decyzją w tym miejscu ma powstać zatoczka, co spowoduje, że szambo zostanie usunięte, a dotychczasowi jego użytkownicy zostaną pozbawieni możliwości usuwania nieczystości,

VII. art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., przez pominięcie faktu, że zgoda skarżącego na zmianę części gruntu była pod warunkiem powstania drogi. Zaskarżona decyzja nie przewiduje powstania drogi, co skutkuje utratą przez skarżącego 5 arów powierzchni.

Skarga ta zarejestrowana została pod sygn. akt II SA/Po [...].

K. M. w skardze skierowanej do tut. Sądu, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, a także decyzji ją poprzedzającej, zarzuciła naruszenie:

I. § 10 ust. 6 rozporządzenia przeciwpożarowego, przez jego niezastosowanie i uznanie, że działka skarżącej ma dostęp do hydrantu, który na mocy przedmiotowej decyzji ma znajdować się na gruncie prywatnym, którego właścicielką jest Pani G.,

II. § 12 rozporządzenia przeciwpożarowego, przez jego niezastosowanie i uznanie, że część budynków wybudowanych zgodnie z pozwoleniami na budowę z 1970 r. oraz 2006 r. nie ma dostępu do drogi pożarowej,

III. art. 29 ust. 1 P.g.k., przez brak właściwego ustalenia granic nieruchomości objętych postępowaniem scaleniowym;

IV. art. 30 ust. 2 P.g.k., przez nieprzeprowadzenie z urzędu postępowania rozgraniczającego, co skutkuje brakiem znaków granicznych,

V. § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1065 ze zm., dalej: "rozporządzenie w sprawie warunków technicznych"), przez nieuwzględnienie, że projektowana droga nie posiada wymaganej szerokości,

VI. art 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., przez dowolną, błędną ocenę zebranego materiału dowodowego, skutkującą pominięciem, że centrum interesów życiowych skarżącej ma ten charakter, iż radykalna zmiana w postaci zmiany sposobu dostępu do drogi publicznej będzie skutkowała tym, że będzie musiała nadkładać drogi, co więcej w wyniku przedmiotowej decyzji będzie musiała wybudować drogę na odcinku 250-300 m,

VII. art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., przez dowolną, błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie faktu, że zgodnie z decyzją na gruncie Pani G. obecnie znajduje się sieć energetyczna oraz zawory należące zarówno do przedsiębiorstwa wodociągowego, jak i do skarżącej, co skutkuje brakiem dostępu skarżącej do nich.

Skarga ta zarejestrowana została pod sygn. akt II SA/Po [...].

Wojewoda w odpowiedziach na skargi wniósł o ich oddalenie ustosunkowując się do podniesionych zarzutów.

Postanowieniem z 14 marca 2022 r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawę o sygn. II SA/Po [...] ze sprawą o sygn. II SA/Po [...], prowadząc je dalej pod sygn. II SA/Po [...].

W piśmie procesowym z 5 sierpnia 2022 r. pełnomocnik skarżących wskazał, że prawdą jest, iż hydrant przed i po scaleniu znajduje się na działce prywatnej, jednak poprzednio działka prywatna wykorzystywana była jako droga służąca ogółowi mieszkańców. Po scaleniu działka ta nie będzie już stanowiła drogi i swobodny dostęp do niej zostanie zamknięty w sposób uniemożliwiający dojazd pojazdów strażackich. Taka sytuacja narusza § 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 2 ust. 3 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia przeciwpożarowego. Naruszenie § 12 tego rozporządzenia dotyczy ust. 1 pkt 7 i ust. 9 do 12. Sposób proponowanego podziału działek prowadzi do sytuacji, w której dostęp do hydrantu nie zostanie zapewniony, zaś powstała droga nie będzie zakończona placem manewrowym o wymiarach 20 x 20 m, będzie drogą wymuszającą cofanie na odcinku dłuższym niż 15 m, a promień zewnętrznego łuku będzie mniejszy niż 11 m.

Odnosząc się do przebiegu granicy pomiędzy działkami [...] i [...] wskazano, że jest on sprzeczny z § 18 rozporządzenia z 14 kwietnia 1999 r. Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. Nr 45, poz. 453). W sytuacji gdy granica nie przebiega po linii prostej (a nie jest to granica naturalna, nieregularna) powinna być oznaczona znakami granicznymi, z których każdy kolejny powinien być widoczny z poprzedniego.

Nie nastąpiła poprawa struktury i sytuacji skarżących. Dojazd do nieruchomości uległ oczywistemu pogorszeniu.

Względem M. L. wskazano jednocześnie, że z uwagi na zalesienie dotychczasowej działki powinien on otrzymać zwrot wartości zalesień. Dotyczy to w szczególności roślin ozdobnych usytuowanych na działce, która obecnie będzie drogą gminną lub działką innego uczestnika scalenia. Wbrew twierdzeniom Wojewody nie zachowano zasady wydzielenia gruntów o równej wartości szacunkowej, co narusza art. 8 ust. 1 u.s.w.g. Skarżący otrzymał mniej o ok. 700 m2, a część otrzymanych gruntów to teren różnicy poziomu rzędu 2 m. Są to tereny stanowiące dotychczas nieużytki. Różnica wartości zdaniem skarżącego to ok. [...] zł.

W odniesieniu do K. M. podniesiono natomiast, że sposób ustalenia przebiegu granic uniemożliwia korzystanie z części nieruchomości znajdującej się na południe od zabudowań, która nie ma po scaleniu faktycznego dostępu do drogi publicznej przy uwzględnieniu wybudowania budynków zgodnie z pozwoleniami na budowę. Skarżąca wskazała na konieczność wydzielenia drogi dojazdowej z gruntu innego niż skarżący uczestnika scalenia (art. 17 ust. 2 u.s.w.g.). Podniesiono także, że postępowanie scaleniowe nie powinno doprowadzić do sytuacji, w której zawory wodociągowe należące do przedsiębiorstwa wodociągowego oraz skarżącej i sieć energetyczna znajdują się na gruncie prywatnym innych uczestników scalenia. Poprzednio także znajdowały się na takim gruncie, jednak wówczas działka ta wykorzystywana była jako droga służąca ogółowi mieszkańców. Po scaleniu działka ta nie będzie już stanowiła drogi i swobodny dostęp do niej zostanie zamknięty, co narusza art. 15 ust. 2 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków (Dz. U. z 2020 r., poz. 2028). Powoduje to koszty zagospodarowania poscaleniowego przeniesienia zaworów wodociągowych na grunt skarżącej, które powinien ponieść organ występujący o scalenie gruntów, co powinno być wskazane w planie scalenia. Skarżąca podniosła również, że jej szambo znalazło się na gruncie publicznym – drodze dojazdowej, co grozi jego zawaleniem i także powoduje koszty związane z koniecznością jego przeniesienia.

Na rozprawie przed tut. Sądem, która odbyła się 29 września 2022 r. pełnomocnik skarżących wniósł i wywiódł jak w skargach, podtrzymując argumenty ze skarg i pism uzupełniających.

K. M. podniosła, że scalenie powoduje, że utraci dostęp do swojej działki, który był od 50 lat drogą zwyczajową prowadzącą od drogi głównej przez działkę o dawnym nr [...]. Droga ta istniała od zawsze i nigdy nie było utrudnień w korzystaniu z niej. Powstała w wyniku scalenia działka drogowa nr [...] jest za wąska by mogły się nią poruszać maszyny rolnicze, a skarżąca wraz z mężem prowadzi działalność rolniczą – hodowlę trzody, z tego powodu nie może realizować dostępu do swojego budynku od działki drogowej o aktualnym nr [...], bowiem osoby udające się do jej domu musiałyby przechodzić przez budynki, gdzie jest prowadzony chów, co jest niedopuszczalne prawnie.

M. L., zastępowany przez ojca D. L., wskazał, że kwestionuje fakt odebrania fragmentu działki nr [...] stanowiącego cypel biegnący wzdłuż działki Państwa M. i przekazania go na rzecz właściciela działki nr [...] tytułem rekompensaty za grunt przekazany w wyniku scalenia pod drogę. Analogicznie kwestionuje odebranie fragmentu działki nr [...] należącej do Pani M. i przyłączenie jej do działki nr [...], albowiem gdyby tych fragmentów nie odebrać, to w wyniku scalenia mogłaby powstać przelotowa droga składająca się z działki nr [...] i tych dwóch fragmentów (przyłączonych do działki nr [...]), która doprowadziłaby do działki Pani J. i przez działkę Pani J. do drogi na działce [...], co rozwiązałoby problemy skarżących i usunęłoby ich pokrzywdzenie względem właścicielki działki nr [...] Pani G..

Skarżąca K. M. poparła powyższe stanowisko.

D. L., jako pełnomocnik, dodał także, że w jego ocenie grunt, który skarżący otrzymał w wyrównaniu za grunt przekazany na działkę drogową nr [...] jest bez wartości rolniczej, jest dawnym wysypiskiem – chodzi o działkę nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja Wojewody z 9 grudnia 2021 r., nr [...], nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który uzasadniałby stosownie do art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uwzględnienie skarg.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów. Zgodnie z art. 1 tej ustawy celem scalenia gruntów jest tworzenie korzystniejszych warunków gospodarowania w rolnictwie i leśnictwie poprzez poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych, lasów i gruntów leśnych, racjonalne ukształtowanie rozłogów gruntów, dostosowanie granic nieruchomości do systemu urządzeń melioracji wodnych, dróg oraz rzeźby terenu. Projekt scalenia lub wymiany gruntów zatwierdza, w drodze decyzji starostwa, o czym stanowi art. 27 ust. 3 u.s.w.g. Do jego zatwierdzenia może jednak dojść dopiero, jeżeli większość uczestników scalenia nie zgłosiła do niego zastrzeżeń lub został on przyjęty przez wszystkich uczestników wymiany bez zastrzeżeń (art. 27 ust. 1-2 u.s.w.g.). W tym miejscu warto również zauważyć, że do prowadzonego w tym względzie postępowania znajdują w pierwszej kolejności zastosowanie przepisy cytowanej ustawy. Jak stanowi zaś art. 33 ust. 2 u.s.w.g. jedynie w sprawach tą ustawą nieuregulowanych mają zastosowanie przepisy K.p.a.

W judykaturze podkreśla się, że w sprawach scaleniowych zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, a nie orzekanie o słuszności rozstrzygnięć pod względem merytorycznym. Stosownie do przepisów powołanej powyżej ustawy scalenie gruntów ma charakter zbiorowego zabiegu urządzeniowo-rolnego (gospodarczego). Cechują je rozwiązania mające charakter techniczny przy uwzględnieniu przepisów ustawy. Organy administracyjne opracowujące projekt scalenia korzystają ze swobody w jego ukształtowaniu i wyborze najlepszego – ich zdaniem – rozwiązania w danych warunkach, tak aby w miarę możliwości uwzględnić interesy i życzenia wszystkich uczestników scalenia. Zwykle w toku postępowania scaleniowego rodzą się liczne konflikty pomiędzy uczestnikami oczekującymi wyłącznie na poprawę ich warunków gospodarowania. W tym zakresie rozstrzygnięcia organów zawierają elementy uznania administracyjnego, a kontrola sądu polega jedynie na tym, czy tego rodzaju rozstrzygnięcia nie posiadają cech dowolności, a więc czy w sposób należyty wyważone zostały interesy społeczne i uzasadnione interesy poszczególnych osób (art. 7 K.p.a.) (zob. wyrok NSA z 17 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 2805/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W sprawach scaleniowych immanentnie powiązane są przy tym ze sobą dwa elementy: względy legalności i celowości, bowiem w sprawach tych organy zobowiązane są nie tylko do legalnej, ale i optymalnej – z punktu widzenia warunków gospodarowania w rolnictwie i leśnictwie – poprawy obszarowej gospodarstw rolnych (zob. wyrok NSA z 11 grudnia 2007 r., sygn. akt II OSK 1672/06, z 4 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 547/11, CBOSA). Poprawa struktury obszarowej i uzyskanie korzystnych warunków gospodarowania to ogólny cel scalenia, co nie oznacza, że w każdym przypadku zostanie on w równym stopniu osiągnięty w stosunku do każdego z uczestników scalenia. Jeżeli sytuacja uczestnika nie uległa pogorszeniu, a generalnie cel scalenia został osiągnięty – nie można mówić o naruszeniu indywidualnego interesu prawnego tego uczestnika, poprzez naruszenie art. 1 ust. 1 u.s.w.g. Ustawa ta reguluje scalenie jako zabieg zmierzający do globalnego uporządkowania stanu gruntów na danym obszarze, inicjowany i akceptowany generalnie przez większość, a niekoniecznie przez wszystkie osoby zainteresowane. Interesy tych, którzy zabiegu tego nie akceptują co do zasady chronione są odpowiednią procedurą (por. wyrok WSA w Białymstoku z 28 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 150/15, CBOSA).

Mając na względzie powyższe w ocenie Sądu nie ma podstaw do uznania, aby którykolwiek z zarzutów podniesionych w złożonych skargach okazał się uzasadniony. Także przeprowadzając ocenę legalności zaskarżonej decyzji w zakresie wykraczającym poza te zarzuty nie stwierdzono takiego naruszenia prawa, które dawałoby podstawę do uwzględnienia skarg.

Istota sporu do jakiego doszło w kontrolowanej sprawie koncentruje się przede wszystkim wokół kwestii zapewnienia skarżącym dostępu do drogi publicznej przez drogę dojazdową zlokalizowaną na działce nr [...], która łączy się z drogą na działce nr [...]. Dotychczasowa, a więc odbywająca się przed scaleniem, komunikacja zagwarantowana była bezpośrednio przez drogę na działce nr [...] (obecnie nr [...]), jednak korzystano także z nieformalnego ("zwyczajowego") rozwiązania traktując jako dojazdową m.in. działkę nr [...] (obecnie nr [...]). Stan ten skarżący chcieliby unormować przeprowadzając drogę dojazdową właśnie przez działkę nr [...]. Z kwestią tą wiążą się podniesione przez skarżących zarzuty naruszenia § 10 ust. 6 rozporządzenia przeciwpożarowego oraz art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., jak również podniesione przez K. M. zarzuty naruszenia § 12 rozporządzenia przeciwpożarowego i § 14 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych.

Z prezentowanym w powyższym względzie stanowiskiem i podniesionymi na ich tle zarzutami nie sposób się zgodzić.

Po pierwsze, wydzielona z dotychczasowej działki nr [...], która należała do skarżącego M. L., działka drogowa nr [...] realizuje przede wszystkim interesy skarżącej K. M., która sygnalizowała potrzebę zapewnienia drogi dojazdowej do zabudowań znajdujących się na ówczesnej działce nr [...] (obecnie nr [...]). W odniesieniu do indywidualnej sytuacji uczestnika scalenia ocenę celowości dokonanego scalenia gruntów łączyć należy chociażby z uzyskaniem przez tego uczestnika dostępu do drogi publicznej, jeżeli dotychczasowy jego dostęp miał charakter nieformalny. Uzyskanie prawnie gwarantowanego dostępu działek rolnych do drogi publicznej uznać trzeba za okoliczność świadczącą o spełnieniu celu tego postępowania, jakim w zamiarze ustawodawcy jest poprawa korzystania i gospodarowania gruntami rolnymi (por. wyrok NSA z 5 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 3067/18, CBOSA). Skoro dotychczas przy dojeździe do zabudowań korzystano z nieformalnego rozwiązania, gdzie w przypadku skarżącej K. M. takiej możliwości nie zapewniał poprzednio przewidziany dostęp do drogi publicznej, to zapewnienie w wyniku scalenia dostępu do tych zabudowań przez wydzieloną działkę drogową i to z uwzględnieniem życzeń skarżącej samo w sobie powinno być oceniane pozytywnie w świetle ogólnego celu scalenia ujętego w art. 1 ust. 1 u.s.w.g.

Odnosząc się do podnoszonej przez skarżących argumentacji co do braku możliwości korzystania z tak wyznaczonej drogi publicznej stanowiącej działkę nr [...] przez pojazdy rolnicze zauważyć nadto należy, iż tak działka nr [...] , jak i działka nr [...] posiadały zarówno przed scaleniem jak po nim bezpośredni dostęp do drogi publicznej od strony północnej (dz. nr [...]), a jedynie sposób zagospodarowania tych działek powodował, iż dojazd do posadowionych na nich zabudowań mieszkalnych odbywał się faktycznie od strony działki nr [...] (obecnie nr [...]). Nowo wydzielona dział nr [...] służyć ma zatem jedynie zapewnieniu dostępu do zabudowań mieszkalnych, zaś dostęp do zabudowań gospodarczy w których prowadzona jest produkcja rolna dla ciężkiego sprzętu i ciężkich posadów właściciele działek nr [...] i [...] zapewnić mogą po terenie własnych nieruchomości bezpośrednio z drogi publicznej stanowiącej działkę nr [...]. Zapewnienie celów scalenia o jakich mowa w art. 1 u.s.w.g., nie wymagało zatem wyznaczenia drogi stanowiącej dojazd do zabudować położonych na tych działkach w sposób odpowiadający dotychczasowemu nieformalnemu wykorzystywaniu na ten cel terenu działki nr [...] (obecnie nr [...]) stanowiącej tak przed jak i po scaleniu własność B. G..

Odnosząc się do kolejnych zarzutów wskazać należy, iż nie okazały się zasadne zarzuty naruszenia § 12 rozporządzenia przeciwpożarowego bądź § 14 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jakim winny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

Odnośnie zarzutu naruszenia bądź § 14 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jakim winny odpowiadać budynki i ich usytuowanie wskazać w pierwszym rzędzie należy, iż zgodnie z § 2 ust. 1 tegoż rozporządzenia przepisy rozporządzenia stosuje się przy projektowaniu, budowie i przebudowie oraz przy zmianie sposobu użytkowania budynków oraz budowli nadziemnych i podziemnych spełniających funkcje użytkowe budynków, a także do związanych z nimi urządzeń budowlanych, z zastrzeżeniem § 135 ust. 10 oraz § 207 ust. 2, co wprost oznacza, iż nie znajduje ono bezpośredniego zastosowania w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy z 26 marca 1982 r. o scaleniu i wymianie gruntów i co za tym idzie zawarte w nim regulacje nie mogły być naruszone przez organy orzekające w postępowaniu scaleniowym.

Jedynie gwoli wszechstronnego wyjaśnienia sprawy Sąd wskazuje, iż zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jakim winny odpowiadać budynki i ich usytuowanie do działek budowlanych oraz do budynków i urządzeń z nimi związanych należy zapewnić dojście i dojazd umożliwiający dostęp do drogi publicznej, odpowiednie do przeznaczenia i sposobu ich użytkowania oraz wymagań dotyczących ochrony przeciwpożarowej, określonych w przepisach odrębnych. Szerokość jezdni stanowiącej dojazd nie może być mniejsza niż 3 m. Pierwszy z przywołanych przepisów, w zakresie sprecyzowanym w piśmie procesowym z 5 sierpnia 2022 r., przewiduje z kolei, że droga pożarowa powinna zapewniać przejazd bez cofania lub powinna być zakończona placem manewrowym o wymiarach 20 m x 20 m, względnie można przewidzieć inne rozwiązania umożliwiające zawrócenie pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10 (ust. 9). Dopuszcza się wykonanie odcinka drogi pożarowej o długości nie większej niż 15 m, z którego wyjazd jest możliwy jedynie przez cofanie pojazdu (ust. 10). Najmniejszy promień zewnętrznego łuku drogi pożarowej nie może wynosić mniej niż 11 m (ust. 11). Drogi pożarowe oraz place manewrowe w miejscach innych niż wymienione w ust. 2 i 3 mogą być usytuowane w odległości mniejszej niż 5 m od chronionego budynku, pod warunkiem, że ściana zewnętrzna budynku na tym odcinku oraz w odległości do 5 m od niego posiada klasę odporności ogniowej wymaganą dla ściany oddzielenia pożarowego (ust. 12).

Dość stwierdzić, że skarżąca K. M., która podniosła powyższe zarzuty, nie sprecyzowała na czym konkretnie naruszenie przywołanym przepisów miałoby polegać. Jedynie wobec § 14 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych podniosła, że droga nie posiada wymaganej rozporządzeniem szerokości, bowiem jest zbyt wąska o 20 cm. Skarżąca pomija jednak to, że problem ten był przyczyną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji, w wyniku którego doszło do poszerzenia spornej drogi publicznej, tak aby na całej długości miała ona wymaganą w przywołanym przepisie szerokość 3 m. Niewiadomym pozostaje natomiast w czym skarżąca upatruje brak dostępu do drogi pożarowej. Skarżąca nie wykazuje nawet, aby jej zabudowania mieściły się w zakresie zastosowania § 12 rozporządzenia przeciwpożarowego. Pomija również to, że § 12 ust. 9 tego rozporządzenia przewiduje, że dopuszczalne są także inne rozwiązania umożliwiające zawrócenie pojazdu. Same wyjaśnienia skarżącej są przy tym nieprecyzyjne, lecz nade wszystko niespójne. Z jednej strony stwierdza bowiem w uzasadnieniu skargi, że zaskarżona decyzja uniemożliwi: "dostęp do nieruchomości pojazdom służb komunalnych, pojazdom pogotowia ratunkowego, wywozu nieczystości (...)", aby następnie uznać, że: "w wyniku wprowadzonych zmian pojazdy straży pożarnej posiadały znacznie utrudniony dostęp do miejsca awarii (...)", zaś w piśmie procesowym z 5 sierpnia 2022 r. wprost podnosi, że: "droga będzie drogą publiczną i będą się nią poruszały przynajmniej także takie pojazdu jak samochody wywożące odpady ciekłe i odpady stałe".

Także skarżący M. L. nie precyzuje w czym upatruje to, że: "powstała w wyniku scalenia droga umożliwia wjazd w zasadzie jedynie pojazdów osobowych". Nota bene, skarżących reprezentuje ten sam profesjonalny pełnomocnik, który wszystkie te sprzeczne ze sobą twierdzenia sygnuje. Argumentacja skarżących jest tym bardziej bezzasadna, że aktualnie dostęp do drogi publicznej dla ich działek (obecnie są to działki nr [...], której właścicielem jest M. L. i nr [...], której właścicielem jest K. M.) jest zapewniony nie tylko poprzez działkę nr [...], lecz także – jak omówiono już powyżej - bezpośrednio z działki nr [...].

Zauważyć przy tym trzeba, iż na gruncie kontroli decyzji wydanej w postępowaniu scaleniowym tego rodzaju rozważania mają charakter całkowicie gołosłownych spekulacji, albowiem to czy i jakie pojazdy będą mogły poruszać się daną drogą publiczną uzależnione będzie w przyszłości od rozstrzygnięć zarządcy drogi.

Skarżący ignorują jednocześnie argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji, wskazującą konieczność – w razie uwzględnienia życzeń skarżących, co do przeprowadzenia dodatkowej drogi dojazdowej – zmiany przeznaczenia gruntów leśnych pod drogę.

Skarżący oczekują zatem od postępowania scaleniowego nie tyle spełnienia celów określonych w art. 1 u.s.w.g., co doprowadzenia do sformalizowania i zalegalizowania dotychczasowego zwyczajowego korzystania przez nich ze stanowiącej własność innej osoby działki o charakterze leśnym. Podkreślić bowiem należy, iż skarżący tak w pismach procesowych jak i na rozprawie nie przedstawili jakichkolwiek dowodów potwierdzających ich uprawnienie do korzystania z nieruchomości stanowiącej przed scaleniem działkę nr [...] jako zapewniającej dojazd do ich nieruchomości.

Warte podkreślenia jest to, że celem scalenia gruntów jest tworzenie korzystniejszych warunków gospodarowania nie tylko w rolnictwie, lecz także w leśnictwie, poprzez poprawę struktury obszarowej lasów i gruntów leśnych (por. art. 1 ust. 1 u.s.w.g.). Jest to tym bardziej istotne, jeżeli zważy się, że skarżącym zapewniono już dostęp do drogi publicznej, o czym była mowa powyżej. Tut. Sąd ze zrozumieniem przyjmuje, że dotychczasowy sposób dojazdu do nieruchomości – tym bardziej, że był on wykorzystywany przez 50 lat – może mieć wyższe walory użytkowe. Nie może to jednak samo w sobie doprowadzić do podważenia legalności zaskarżonej decyzji. Wojewoda słusznie zwrócił uwagę, że wydanie decyzji w tak skomplikowanej sprawie, jak sprawa poddana kontroli, wymaga wyważenia wielu, bardzo często skrajnie sprzecznych interesów.

W ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie wszelkie z tym związane wymogi zostały zachowane.

Nie naruszono przy tym także art. 7, art. 77, czy art. 80 K.p.a., albowiem organ zgromadziły w omawianym wyżej zakresie kompletny materiał dowodowy i w wyczerpujący sposób go oceniły, czego wyrazem było obszernym, szczegółowe i wnikliwe uzasadnienie decyzji organu II instancji.

Odnosząc się bezpośrednio do zarzutu oznaczonego w skardze K. M. nr VI., zauważyć nadto trzeba, iż ciążący na organach z mocy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz zebrania i oceny kompletnego materiału dowodowego nie oznacza bowiem konieczności przeprowadzania wszelkich dowodów, lecz jedynie tych dowodów, które dotyczą okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy istotnych. Co za tym idzie ujmując to prawidłowa wykładnia prawa materialnego stanowi podstawę prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i nie można be z niej ocenić czy postępowanie wyjaśniające przeprowadzone zostało w sposób wyczerpujący, czy też wymaga uzupełnienia.

Inaczej rzecz ujmując rzeczą organów administracji nie jest wyjaśnianie w toku postępowania wszelkich okoliczności zgłaszanych przez stronę, a jedynie tych okoliczności, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej w kontekście stanowiących podstawę rozstrzygnięcia przepisów prawa materialnego.

Co za tym idzie nie sposób przypisać organom naruszenia przepisów postępowania poprzez brak uwzględnienia okoliczności związanych z centrum interesów życiowych strony, czy też ewentualnym nadkładaniem przez nią i członków jej rodziny drogi przy opuszczaniu i powrocie do miejsca zamieszkania, skoro okoliczności te nie są istotne dla sprawy w świetle przepisów ustawy o scaleniu i wymianie gruntów. Także sama skarżąca tak w skardze, jak i w kolejnym piśmie procesowym i na rozprawie także nie wskazała na regulacje materialnoprawne, z których wynikałaby konieczność badania w postępowaniu scaleniowym tego rodzaju zagadnień.

Nadto zarzut ten oparty jest na błędnym założeniu, iż zaskarżona decyzja odbiera skarżącej posiadany dotąd dostęp do drogi publicznej przez działkę nr [...] (przed scaleniem nr [...]), podczas gdy w tym zakresie nie wprowadza ona jakichkolwiek zmian w stosunku do stanu prawnego sprzed scalenia.

W tym zakresie zaskarżona decyzja odpowiada zatem wynikającemu z art. 2 ust. 3a u.s.w.g. warunkowi, by zmiana granic nieruchomości zabudowanej nie powodowała pogorszenia warunków korzystania z takiej nieruchomości, w szczególności dostępu do budynków.

Z tych samych przyczyn nie sposób zgodzić się z także z zarzutami proceduralnymi oznaczonym nr VII. w skardze K. M. i nr VI. w skardze M. L.. Podniesiony przez skarżącego M. L. zarzut naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., co miałoby polegać na pominięciu faktu przesunięcia szamba na grunt gminny, jest przy tym bardziej bezzasadny, że kwestia ta była podnoszona w zgłoszonych przez skarżącego zastrzeżeniach i stała się przedmiotem dalszej procedury, nie doprowadzając jednak do zmiany projektu.

Znamiennym jest także, iż mimo zgłoszenia zarzutów naruszenia mocy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. skarżący nie wskazali, jakie dowody nie zostały przez organy przeprowadzone, względnie jakie przeprowadzone dowody nie zostały uwzględnione w poczynionych ustaleniach faktycznych, co także wskazuje na bezzasadność tych zarzutów.

Nie zasługiwały wreszcie na uwzględnienie zarzuty, które generalnie rzecz ujmując dotyczą umiejscowienia hydrantu, czy innych urządzeń bądź infrastruktury technicznej na innych niż obecnie działkach. Zarzuty te na etapie skargi ujęte zostały w ramy naruszenia § 10 ust. 6 rozporządzenia przeciwpożarowego, natomiast jak wynika z pisma procesowego z 5 sierpnia 2002 r. polegają one także na naruszeniu § 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 2 ust. 3 pkt 1 i 4 oraz § 12 ust. 1 pkt 7 i ust. 9-12 tego rozporządzenia, art. 15 ust. 2 ustawy z 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, jak również art. 4 ust. 3 u.s.w.g.

Przede wszystkim – zwłaszcza w odniesieniu do akcentowanego przez skarżących hydrantu, lecz także innych urządzeń, jak zawory wodociągowe, czy sieci energetyczne, na które wskazała K. M. – całkowicie marginalizowane jest przez skarżących to, że nie uległo zmianie ich położenie na nieruchomościach prywatnych. Podkreślić bowiem należy – na co trafnie zwracał uwagę także Wojewoda, iż przedmiotowy hydrant i inne urządzenia tak przed jak i po scaleniu położone były na terenie działki stanowiącej prywatna nieruchomość, co oznacza, iż poddana kontroli w niniejszej sprawie decyzja w żaden spsoć nie zmieniła stanu prawnego związanego z dostępem do tych urządzeń.

Bez znaczenia pozostaje faktyczne, dotychczasowe wykorzystywanie działki nr [...] (przed scaleniem nr [...]), skoro nie zostało ono w żaden sposób przez skarżących prawnie usankcjonowane. Skarżący w istocie opierają się na nieznajdujących odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym obawach dotyczących utraty dostępu, do któregoś z wymienionych urządzeń. Podobnie kwestia ta wygląda w przypadku szamba, gdzie podniesione zostało – dopiero przed tut. Sądem, choć równie hipotetyczne – twierdzenie o konieczności jego usunięcia, czy możliwości jego zawalenia.

Argument ten jest o tyle nietrafny, iż w wyniku scalenia jedynie wydzielono działkę nr [...] pod drogę publiczną i przeniesiono jej własność na rzecz gminy, natomiast posadowienie na tej działce obiektu budowlanego w postaci drogi podlegać będzie reglamentacji na gruncie Prawa budowlanego i w ramach postępowania prowadzonego na gruncie konieczne będzie opracowanie takiego projektu budowy drogi, który uwzględni stan faktyczny działki pod drogę przeznaczonej.

Sygnalizowane przez skarżących przeniesienie urządzeń, czy infrastruktury technicznej nie mieści się w zakresie znaczeniowym pojęcia: "zagospodarowanie poscaleniowe", którego rozumienie przedstawiono w art. 1 ust. 2 pkt 9 u.s.w.g. Ten ostatni przepis stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o "zagospodarowaniu poscaleniowym" rozumie się przez to określone w decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia gruntów prace umożliwiające objęcie w posiadanie przez uczestników scalenia wydzielonych im w ramach postępowania scaleniowego gruntów, polegające na: a) budowie lub przebudowie dróg dojazdowych do gruntów rolnych i leśnych oraz dojazdów do zabudowań poszczególnych uczestników scalenia, b) korekcie przebiegu oraz poprawie parametrów technicznych urządzeń melioracji wodnych lub innych urządzeń wodnych, c) likwidacji zbędnych miedz i dróg oraz wykonywaniu zabiegów rekultywacyjnych umożliwiających uprawę mechaniczną gruntów. W zakresie tym nie mieszczą się urządzenia wskazywane przez skarżących. Podniesiony w tym względzie zarzut naruszenia art. 4 ust. 3 u.s.w.g. należy zatem uznać za chybiony.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów zauważyć trzeba, że skarżący wnosili o wyznaczenie granicy pomiędzy ich działkami według stanu posiadania. Całkowicie niezasadny jest wobec tego obecnie podnoszony przez M. L. zarzut naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., które miałoby sprowadzać się do tego, że skarżący na swoją niekorzyść przesunął ogrodzenie pomiędzy wspominanymi działkami. Skoro jak sam zauważa przyjęta w zaskarżonej decyzji granica pokrywa się z liniami istniejącego ogrodzenia, to organ wytyczył ją zgodnie ze wspólnym wnioskiem skarżących. Wniosek ten był zresztą podtrzymany na każdym etapie postępowania. W piśmie procesowym z 21 lipca 2020 r. skarżący reprezentowani przez wspólnego pełnomocnika oświadczyli, że nie ma między nimi sprzeczności interesów i wnoszą o ustalenie granicy zgodnie z obecnym stanem faktycznym posiadania, zgodnym z granicami zabudowy. Przyjmując inny przebieg tej granicy, do czego w istocie dąży obecnie skarżący, organ musiałby zatem postąpić wbrew ówcześnie wyrażanej przez skarżących woli, do czego nie było żadnych uzasadnionych podstaw.

Nie jest także zasadny podniesiony w skargach zarzut naruszenia art. 29 ust. 1 i art. 30 ust. 2 P.g.k., czy dodany w piśmie procesowym z 5 sierpnia 2022 r. zarzut naruszenia § 18 rozporządzenia z 14 kwietnia 1999 r. Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. Zgodnie z art. 29 ust. 1 P.g.k. rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Stosownie zaś do art. 30 ust. 2 P.g.k. postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości przeprowadza się z urzędu przy scaleniu gruntów, a także jeżeli jest brak wniosku strony, a potrzeby gospodarki narodowej lub interes społeczny uzasadniają przeprowadzenie rozgraniczenia.

Jak wynika już jednak z art. 35 ust. 1 P.g.k. na obszarach objętych postępowaniem scaleniowym sprawy sporne związane z ustaleniem przebiegu granic nieruchomości rozstrzyga organ prowadzący to postępowanie, stosując odpowiednio przepisy o rozgraniczeniu nieruchomości. Zauważyć w tym miejscu trzeba, iż instytucja odesłania do odpowiedniego stosowania pewnej kategorii przepisów do innych stanów faktycznych nie jest zdefiniowana prawnie. W nauce prawa i orzecznictwie sadowym powszechnie przyjmuje się, iż odpowiednie stosowanie przepisów do których ustawodawca odsyła może oznaczać, zarówno stosowanie ich wprost, jak i stosowanie z pewnymi modyfikacjami, a także rezygnację ze stosowania danych przepisów do określonych stanów faktycznych i prawnych.

Przypomnieć należy, iż skarżący wystąpili w tym względzie ze wspólnym wnioskiem, o wyznaczenie granicy zgodnie ze stanem istniejącym na gruncie, który to wniosek został przez organ scaleniowy uwzględniony.

Organ przeprowadzający scalenie zgodnie z dyspozycją art. 35 ust. 1 P.g.k. odpowiednio zastosował zatem w jego toku przepisy tej ustawy i na zgodny wniosek stron doprowadził do usunięcia rozbieżności między stanem faktycznym na gruncie, a stanem prawnym w zakresie przebiegu granicy pomiędzy działkami skarżących.

W takiej sytuacji procesowej nie znajdowałoby natomiast jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia uprzednie przeprowadzanie w toku postępowania scaleniowego postępowania w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości skarżących, tylko po to by tak ewentualnie ustaloną granicę, zgodnie z ich wspólnym wnioskiem w ramach postępowania scaleniowego wyznaczyć zgodnie ze stanem faktycznym już istniejącym na gruncie.

Nie znajduje wreszcie uzasadnionych podstaw podniesiony przez M. L. zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 i ust. 2 u.s.w.g. Pierwszy z tych przepisów ujęty w ust. 1 art. 8 przewiduje, że uczestnik scalenia lub wymiany, z zastrzeżeniem ust. 2-3a oraz art. 17 ust. 2, otrzymuje grunty o równej wartości szacunkowej w zamian za grunty dotychczas posiadane. Jak stanowi zaś ust. 2 tego artykułu jeżeli wydzielenie gruntów o równej wartości szacunkowej jest technicznie niemożliwe lub gospodarczo nieuzasadnione za równą wartość szacunkową uważa się również wartość o różnicy nieprzekraczającej 3%.

Już tylko proste zestawienie wskazanego jako wzorzec kontroli przepisu z treścią zarzutu wskazuje na jego bezzasadność, albowiem przepis ten nie dotyczy powierzchni gruntów przypadających uczestnikowi scalenia, przed i po scaleniu, a wyłącznie ich wartości.

Co za tym idzie niezależnie od rozmiaru gruntów utraconych skarżącego (który w zarzucie nr I. skargi wskazuje że utracił 8 arów, zaś w zarzucie VII. iż strata ta wyniosła 5 arów, zaś z akt postępowania scaleniowego wynika, że utrata powierzchni przez skarżącego wyniosła [...] ha, a wiec [...] ara), wielkość ta nie mogła samoistnie stanowić o naruszeniu wskazanych w zarzucie przepisów dotyczących 2wartoścvi gruntów przed i po scaleniu.

W przypadku M. L. przed scaleniem posiadał on grunty o wartości [...] (zestawienie dla jednostki rejestrowej 91) oraz [...] (zestawienie dla jednostki rejestrowej 222). Po scaleniu wartość jego gruntów wyniosła [...] (zestawienie dla jednostki rejestrowej 91) oraz [...] (zestawienie dla jednostki rejestrowej 222). Zachowano przy tym klasę gruntów. Zarzuty skarżącego nie znajdują zatem potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym i brak jest podstaw do kwestionowania poszanowania przez zaskarżoną decyzję zasady ekwiwalentności. Po raz pierwszy natomiast w postępowaniu przed tut. Sądem skarżący podniósł kwestię nieotrzymania przez niego zwrotu wartości zalesienia. Stanowisko prezentowane w tym względzie nie jest jednak spójne już z tego powodu, że skarżący rozwijając ten zarzut powołuje się już nie na zalesienie, a na "rośliny ozdobne".

Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż wobec treści art. 33 ust.1 u.s.w.g. oraz wyczerpującego uregulowania w tej ustawie w art. 11 do 13 u.s.w.g. zasad i trybu szacunku gruntów objętych scaleniem, nie znajda w tym zakresie do czynionych ustaleń faktycznych zastosowania przepisy K.p.a., zaś kwestia ta nie podlega już ponownemu badaniu przez organ wydający decyzje zatwierdzającą projekt scalenia.

Kwestia wielkości gruntów przedscaleniowych i poscaleniowych uregulowana natomiast została przez ustawodawcę w art. 14 ust. 2 u.s.w.g., przy czym wskazana wyżej różnica powierzchni gruntów M. L. przed i po scaleniu nie przekracza wielkości wskazanych w tym przepisie, albowiem wynosi 1,24 %, przy uwzględnieniu nie tylko dawnej działki nr [...], ale wszystkich gruntów skarżącego objętych scaleniem.

Podniesiona przez skarżącego kwestia, w świetle której utrata przez niego powierzchni (chodzi o dotychczasową działkę nr [...] i wydzielenie z niej działki drogowej nr [...] oraz pozostawienie skarżącemu działki nr [...]) warunkowana była powstaniem drogi, jak i powiązany z tym zarzut naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., został już powyżej rozważony.

Wykraczając poza zarzuty podniesione w skargach Sąd rozpoznający niniejszą sprawę zwrócił uwagę na to, że Wojewoda deklarując zawężenie kręgu podmiotowego postępowania prowadzonego w II instancji do tych uczestników, których interes prawny pozostaje w związku z interesem prawnym odwołujących się, nie zapewnił udziału w postępowaniu B. G., chociaż żądania zgłaszane przez odwołujących odnosiły się bezpośrednio między innymi do nieruchomości tej osoby (działka nr [...]). Biorąc jednak pod uwagę to, że zaskarżona decyzja ostatecznie nie zmienia sytuacji prawnej tej osoby – w toku przeprowadzonego postępowania przyjęte zostało inne rozwiązanie, wymagające udziału w sprawie G. M., której udział zapewniono – a także uwzględniając, że ewentualne zaistnienie przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. wymaga żądania strony (art. 147 K.p.a.), nie stwierdzono, aby zaszła podstawa do uwzględnienia skargi, o której stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a.

Ponadto tut. Sąd dostrzegł, że sentencja zaskarżonej decyzji – opartej o art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. – ogranicza się jedynie do uchylenia decyzji organu I instancji w określonej części i wskazania terminu wejścia w posiadanie oraz zasad rozliczenia za ujęte tam działki. Organ II instancji nie zawarł natomiast w tym fragmencie decyzji orzeczenia co do pozostałej, zaskarżonej części decyzji organu I instancji, to jest nie orzekł o utrzymaniu jej w mocy. Rozstrzygnięcie takie wynika jednak z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W tym względzie można zatem co najwyżej mówić o naruszeniu przez Wojewodę art. 107 § 1 pkt 5 i 6 w zw. z § 3 K.p.a., które jednak nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy i nie mogło stanowić podstawy do uwzględnienia złożonych skarg.

Na koniec marginalnie warto zauważyć, że już po wszczęciu postępowania przed tut. Sądem, to jest w dniu 10 lutego 2022 r., doszło do nowelizacji art. 33 u.s.w.g., w wyniku której dodano do tego artykułu m.in. ust. 5-6. Pierwszy z tych przepisów przewiduje, że wojewódzki sąd administracyjny rozpatruje skargę w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia lub wymiany gruntów w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania skargi przez właściwy sąd. Jeżeli skarga nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jej nieopłacenia, bieg terminu, o którym mowa w zdaniu pierwszym, rozpoczyna się z dniem jej opłacenia i usunięcia braków formalnych. Drugi z nich przewiduje natomiast, że sąd administracyjny, w przypadku uwzględnienia skargi w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia lub wymiany gruntów po upływie terminu, o którym mowa w ust. 5, stwierdza wydanie decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany gruntów z naruszeniem prawa. Regulacje te nie zostały objęte przepisami przejściowymi zawartymi w art. 4 ustawy z 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy o scalaniu i wymianie gruntów, ustawy o utracie mocy prawnej niektórych ksiąg wieczystych oraz ustawy o drogach publicznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 32). Oznacza to, że znajdują one zastosowanie nie tylko do postępowań sądowoadministracyjnych wszczętych po ich wejściu w życie, lecz także do postępowań będących na ten moment w toku, zwłaszcza, że tut. Sąd otrzymał przedmiotowe skargi w dniu 16 lutego 2022 r., zaś ich braki formalne zostały usunięte 7 marca 2022 r, a więc już po wejściu w życie powyższej nowelizacji. Nawet uwzględnienie skarg przez tut. Sąd, do czego w świetle dotychczasowych wywodów brak było podstaw, nie dawałoby zatem możliwości przychylenia się do zawartych w nich wniosków zmierzających do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Tut. Sąd byłby kompetentny co najwyżej do stwierdzenia wydania tej decyzji z naruszeniem prawa.

Mając powyższe na względzie na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.