Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 467/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 2, art. 153, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: par 3 ust. 1 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 29 października 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu w dniu 29 października 2020 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), dalej u.s.u.s., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W dniu 10 grudnia 2018 r. A.H. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu zaległych składek, powołując się na bardzo trudną sytuację finansową i zdrowotną jego i jego rodziny.

Decyzją z dnia [...]., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 28 775,73 zł. Zakład uzasadniał, że w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Strona nie wykazała również, że stosownie do treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; nie wskazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń i nie wykazała, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W dniu 19 marca 2019 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek A.H. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odnosząc się do opisanego przez organ stanu majątkowego skarżący oświadczył, że samochód marki Fiat Punto rok produkcji 2004 został skradziony w styczniu 2006 r., a samochód ciężarowy marki Fiat Ducato z 2002 r. został sprzedany w 2014 r. Wskazał, że posiada 1/16 udziałów w lokalu mieszkalnym położonym w Ł., przy ul. A. 20, co daje 5,65 m2 i nie można tego udziału spieniężyć. Podniósł, że otrzymuje świadczenia na dwoje wnucząt w łącznej kwocie 1820 zł (dla których jest wraz z małżonką rodziną zastępczą) oraz opisał szczegółowo swoje wydatki. Zaznaczył, że na mocy umowy nr 983/2016 spłaca ratalnie około 430 zł miesięcznie zaległości na rzecz ZUS( z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek), a na mocy umowy nr 23/2018 spłaca na rzecz ZUS zadłużenie za pracowników w kwocie 725 zł miesięcznie, która to kwota od lutego 2020 r. wzrośnie do 1257 zł. Podkreślił, że swoją działalność gospodarczą rozpoczął w 1981 r., prowadził kilka firm, zatrudniał do 30 pracowników i zawsze do 2011 r., płacił terminowo wszelkie składki. Jako przyczynę powstania zadłużenia wskazał złą koniunkturę w branży odzieżowej.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. Analizując sytuację skarżącego ZUS wskazał, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie produkcji odzieży wierzchniej do 29 maja 2015 r., pobiera emeryturę w kwocie 2 147,09 zł netto, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną K.H., której miesięczny dochód netto wynosi 1 219,93 zł oraz dwójką małoletnich wnucząt Kx.H. i O.H., dla których są rodziną zastępczą, a na które pobierane są świadczenia w łącznym wymiarze 1 820,00 zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 5 187,02 zł, co daje kwotę 1 296,76 zł na członka rodziny.

Organ wyjaśnił, że jak wynika z oświadczenia skarżącego miesięczny koszt utrzymania gospodarstwa domowego wynosi 592 zł z tytułu opłat miesięcznych, 207 zł tytułem opłat eksploatacyjnych oraz 400 zł tytułem kosztów związanych z leczeniem. Wskazane wydatki wynoszą łącznie 1 119 zł. Skarżący posiada zadłużenie w banku w wysokości ok. 15 000 zł, które jest spłacane w ratach w wysokości 430 zł miesięcznie. Przewidywany termin spłaty zadłużenia przypada na rok 2021. Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania położonego w Ł. przy ul. B. 106/65, dla którego Sąd Rejonowy w Łodzi prowadzi księgę wieczystą pod nr [...], w ¾ części objętej ustawową małżeńską wspólnością majątkową,

Organ odwołując się do treści art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalił, że w przypadku skarżącego przesłanki wymienione ww. przepisach nie wystąpiły, bowiem nie przedłożono żadnych dokumentów z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa wart. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, działalność gospodarcza została zlikwidowana z dniem 29 maja 2015 r.

Zdaniem organu nie można uznać, że wystąpiła przesłanka całkowitego braku majątku. Dochód na osobę w gospodarstwie domowym skarżącego znacznie przekracza minimum socjalne, a strona otrzymuje świadczenie emerytalne, nie stwierdzono również braku możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Wobec wnioskodawcy nie jest obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne przez uprawniony organ, wobec powyższego na tym etapie nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ wskazał także na treść art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) i stwierdził, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, było natomiast wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zakład stwierdził, że jeżeli w danym okresie skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność.

ZUS wskazał, że podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wnioskodawca wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli.

ZUS podkreślił, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie ZUS istotnym jest, że obecnie skarżący reguluje swoje zadłużenia względem ZUS w formie układu ratalnego, a postępowanie egzekucyjne wobec strony jest zawieszone. Oznacza to, że strona posiada możliwości regulowania swoich zobowiązań. Zakład wskazał, że w sytuacji gdyby okazało się, że miesięczna rata nie jest dla strony możliwa do spłaty istnieje możliwość wystąpienia do Zakładu z wnioskiem o jej zmniejszenie.

Organ podniósł również, że zadłużenie względem banku jest przez skarżącego regulowane, a zatem posiada on środki na regulowanie zobowiązań. ZUS stwierdził, że fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli nie uzasadnia podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek. Zobowiązania wobec Zakładu nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, ze względu na ich szczególny charakter, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może rezygnować z możliwości odzyskania należności dając pierwszeństwo zaspokojenia wierzycielom cywilnoprawnym.

ZUS wyjaśnił także, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Jednocześnie w przypadku strony przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ pomimo trudności zdrowotnych dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci pobieranej (niezależnie od stanu zdrowia) emerytury.

Zdaniem organu pomimo powołanej trudnej sytuacji materialnej strona nie wykazała korzystania z żadnych form pomocy społecznej to zaś wskazuje, że nie jest stronie potrzebna pomoc państwa, aby zaspokoić niezbędne potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem.

Zdaniem Zakładu analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi do wniosku, że sytuacja wnioskodawcy nosi znamiona ubóstwa. Nie udowodniono również, że wnioskodawca zostanie pozbawiony środków finansowych potrzebnych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w przypadku podjęcia się ratalnej spłaty zadłużenia.

Wyrokiem z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 777/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi A.H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że organ naruszył przepisy postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jak i w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Sąd uznał, że dokonana w przedmiotowej sprawie ocena ZUS, co do nieistnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana pobieżnie, na skutek braku pogłębionej analizy skutków wykonania przez skarżącego istniejącego zobowiązania w obecnej sytuacji finansowej i życiowej, w szczególności z uwzględnieniem okoliczności umieszczenia w rodzinie skarżącego od 2014 r. małoletnich dzieci (wnuków): Kx.H. i O.H. Potwierdzeniem powyższego, jak podkreślił sąd jest postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi V Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 13 października 2014 r., sygn. akt [...].

Zdaniem WSA w Łodzi organ w szczególności pobieżnie ocenił przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a więc sytuację finansową skarżącego w kontekście możliwości zaspokojenia swoich i rodziny, w tym małoletnich dzieci, niezbędnych potrzeb życiowych w odniesieniu do osiąganego dochodu rodziny, bez uwzględnienia wieku skarżącego i jego żony, kosztów związanych z utrzymaniem małoletnich dzieci od 2014 r. (w wieku 9 i 4 lat) do dnia złożenia wniosku, tj. 14 grudnia 2018 r. (13 i 8 lat). Sąd podkreślił także, że skoro ZUS nie ocenił kosztów, jakie ponosił skarżący na utrzymanie dwojga dzieci w wieku szkolnym to oznacza, że w sposób powierzchowny przeanalizował finansowe konsekwencje spłacenia przez skarżącego należności z osiąganego dochodu, w tym całkowicie pomijając podnoszoną przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestię ratalnej spłaty zadłużenia wobec ZUS nie tylko w kwocie 430 zł, ale również w kwocie 725 zł i pozostającej na utrzymanie rodziny kwoty 671 zł, a od stycznia 2020 r. - 139,32 zł.

W dalszej kolejności sąd wskazał, że przesłanka zawarta w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Charakter uznaniowy decyzji wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej zobowiązanego, oczywiście z uwzględnieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej.

Ponadto sąd zaznaczył, że istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy ma faktyczna sytuacja finansowa skarżącego związana również z utrzymaniem małoletnich dzieci przez okres ponad 4 lat. Wprawdzie, jak wynika z załączonego do skargi wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi, Wydział XII Cywilny Rodzinny z dnia 28 lutego 2019 r., sygn. akt [...] Sąd rozwiązał rodzinę zastępczą w osobach A. i K. małżonków H., (orzeczenie prawomocne od 22 marca 2019 r.), jednak okres przez jaki skarżący wraz z żoną utrzymywali dwoje małoletnich dzieci, przy otrzymywanym świadczeniu 660 zł na każde dziecko, miał również wpływ na sytuację materialną rodzinny skarżącego. Organ zaś nie dokonał oceny, czy faktycznie kwoty otrzymywane na dzieci były wystarczające na pokrycie kosztów ich utrzymania.

Reasumując sąd wskazał, że organy nie zgromadziły materiału dowodowego i nie oceniły go w sposób prawidłowy, a wywiedzione wnioski naruszają zasadę swobodnej oceny dowodów, czego konsekwencją jest formułowanie nielogicznych wniosków, jako efektu przeprowadzonego postępowania. Trudno bowiem uznać, że ustalenie, iż miesięczny dochód w czteroosobowym gospodarstwie skarżącego, przy dużych wydatkach jest wystarczający dla zaspokojenia podstawowych potrzeb i dodatkowo pozwala na spłatę zadłużenia nie pozbawiając skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie przyrównał dochodu skarżącego do obowiązującego, w dacie składania wniosku, minimum socjalnego. Sąd podkreślił, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o zabezpieczenie zaspokojenia potrzeb na przeciętnym uśrednionym poziomie. Minimum socjalne jest kategorią wyznaczającą próg, poniżej którego istnieje obszar niedostatku, czy ubóstwa. Stanowisko natomiast organu, że przy takich dochodach widzi możliwość egzekwowania zaległych składek, w świetle zasad doświadczenia życiowego, nie znajduje uzasadnienia.

Zdaniem sądu, również fakt, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej nie oznacza, że przy takim stanie dochodów skarżącego egzekwowanie należnych składek w efekcie spowoduje konieczność sięgnięcia przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich i żony niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa.

Sąd zwrócił również uwagę, że organ w uzasadnieniu decyzji nie dokonał oceny, dlaczego składki za 2012, 2013 i 2014 rok nie uległy przedawnieniu.

Zdaniem sądu odmowa umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek z powołaniem się na uznaniowy charakter decyzji była w tym wypadku przedwczesna i naruszała art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności wskazano, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 10 grudnia 2018 r. wynika, że skarżący pobiera emeryturę w wysokości 2.601,20 zł brutto, tj. 2.147,09 zł netto miesięcznie, nie osiąga dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, tj. z tytułu czynszu w kwocie 592 zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie 207 zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie 400 zł. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną – K.H., która osiągał dochód w wysokości 1 219,83 zł netto miesięcznie. Na utrzymaniu rodziny pozostawało dwoje małoletnich wnucząt: Kx.H. i O.H., a w związku z ustanowieniem rodziną zastępczą małżonkowie otrzymywali świadczenia pieniężne w wysokości 660 zł miesięcznie na każde dziecko. Skarżący nadmienił również, że posiada zobowiązania pieniężne w bankach w kwocie ok. 15 000 zł, które są spłacane do 2021 r. w formie układu ratalnego z miesięczną kwotą spłaty wynoszącą 430 zł. Jest współwłaścicielem mieszkania o pow. 78 m2 mieszczącego się w Ł., przy ul. B. 106B/65, nie posiada natomiast ruchomości, ani innych praw majątkowych lub wierzytelności.

Analizując materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że skarżący z przerwami w okresie od 14 maja 1996 r. do 29 maja 2015 r. prowadził działalność w zakresie produkcji pozostałej odzieży wierzchniej. W toku postępowania organ ustalił również, że skarżący nie jest właścicielem żadnych ruchomości, których wartość pozwoliłaby na dokonanie zastawu, jest natomiast współwłaścicielem (w udziałach wynoszących kolejno 3/4 i 1/16 części) dwóch nieruchomości:

- lokalu mieszkalnego o powierzchni 79,79 m2 mieszczącego się w Ł. przy ul. B., dla którego Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi prowadzi księgę wieczystą [...]. Nieruchomość zabezpieczona jest przez ZUS hipoteką przymusową na kwotę 50 391,90 zł,

- lokalu mieszkalnego o powierzchni 90,40 m2, położonego w Ł. przy ul. C. 90 (aktualnie A.), dla którego Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi prowadzi księgę wieczystą [...].

Dodatkowo prowadzone wobec skarżącego przymusowe dochodzenie należności przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. mające na celu wyegzekwowanie zadłużenia z tytułu składek ZUS zostało zawieszone do 18 listopada 2024 r. w związku z zawartym układem ratalnym nr [...] i podpisanym do niego aneksem nr 1.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jednak do 31 grudnia 2011 r. przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne. 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono 2 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., poz. 1378). Jednak w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Według zasady wynikającej art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (wedle starych zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od 1 stycznia 2012 r. Z kolei art. 27 ust. 2 tej ustawy stanowi, że wybór odpowiedniego terminu przedawnienia pięcioletniego (liczonego od 1 stycznia 2012 r.) lub dziesięcioletniego (liczonego od daty wymagalności składki) zależy od tego, który z nich upłynie wcześniej.

Ustawodawca przyjął w tym względzie, że należy stosować ustawę względniejszą w stosunku do biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne do zapłaty, których zobowiązany jest określony podmiot. Jednocześnie trzeba podkreślić, że przy określaniu terminu przedawnienia brać należy również pod uwagę ewentualne przerwy czy zawieszenie biegu przedawnienia.

Zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

W rozpatrywanym przypadku zawieszenie biegu przedawnienia nastąpiło od dnia 22 grudnia 2016 r., tj. od dnia podpisania umowy nr 983/16 o rozłożeniu na raty całości zaległości z tytułu składek i trwa nadal, gdyż umowa ta do dnia dzisiejszego nie została rozwiązana.

Ponadto zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony m.in. od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W niniejszej sprawie zawieszenie biegu przedawnienia nastąpiło:

- za okres od 2/2013 do 9/2013 od dnia doręczenia upomnień tj. 7 lipca 2014 r. (na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze doręczone skarżącemu 31 lipca 2014 r.);

- od dnia doręczenia upomnień, tj. 6 października 2014 r., na podstawie których wystawiono tytuły wykonawcze na:

• Fundusz Ubezpieczeń Społecznych:Rb-2566/2014 za okres od 10/2013 do 1/2014; Rb-2567/2014 za okres od 2/2014 do 5/2014; Rb-2568/2014 za okres od 6/2014 do 8/2014;

• ubezpieczenie zdrowotne: Rb-2569/2014 za okres od 10/2013 do 1/2014; Rb-2570/2014 za okres od 2/2014 do 5/2014; Rb- 2571/2014 za okres od 6/2014 do 8/2014;

•Fundusz Pracy: Rb-2572/2014 za okres od 10/2013 do 1/2014; Rb- 2573/2014 za okres od 2/2014 do 5/2014; Rb- 2574/2014 za okres od 6/2014 do 8/2014.

Zgodnie natomiast z art. 24 ust. 5f u.s.u.s., w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Stosownie do treści cyt. przepisu zawieszenie biegu przedawnienia nastąpiło od dnia 7 września 2016 r., tj. od doręczenia zawiadomienia z dnia 5 września 2016 r. o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia: na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Pracy za okres 11/2011-9/2014 oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres 3/2012-5/2015, do dnia uprawomocnienia się wydanej decyzji z dnia 4 września 2017 r., tj. 11 października 2017 r.

Dodatkowo, zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych na nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi- Śródmieścia w Łodzi prowadzi księgę wieczystą [...], 24 listopada 2017 r. dokonał wpisu do hipoteki, na podstawie tytułów wykonawczych:

-H-1348/2017 obejmujących zaległości za okres od 11/2011 do 8/2012 oraz od 4/2013 do 9/2014;

-H-1349/2017 obejmujących zaległości za okres od 3/2012 do 8/2012 oraz od 2/2013

do 5/2015;

- H-1350/2017 obejmujących zaległości za okres od 2/2014 do 9/2014.

W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia.

Wobec powyższego zadłużenie na koncie skarżącego jest aktualne i wymagalne pomimo zabezpieczenia hipotecznego. Prowadzone postępowanie egzekucyjne, postępowanie w sprawie określenia wysokości zadłużenia oraz zawarcie układu ratalnego spowodowały skuteczne zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Zakład wyjaśnił, że zadłużenie na Fundusz Pracy oraz część zadłużenia na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego podanego przy wyjaśnianiu okoliczności zawieszających bieg terminu przedawnienia, do dnia złożenia wniosku o umorzenie zostało uregulowane w ramach układu ratalnego, stąd nie zostało wykazane w sentencji decyzji z dnia [...] r.

W odpowiedzi na zawiadomienie o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji skarżący przedłożył aktualną dokumentację medyczną żony dokumentującą pobyt w Dx. w okresie od 2 do 19 grudnia 2019 r.

Mając na uwadze powyższe okoliczności organ wskazał, że stosownie do treści art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały natomiast określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., i stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określa jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Nie oznacza to, że spełnienie jednego z tych warunków skutkuje umorzeniem należności.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zaistniały w niniejszej sprawie, ponieważ nie uzyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy- Prawo upadłościowe i nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło również zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nie zachodzi także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – wprawdzie 29 maja 2015 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, ale jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, ponieważ skarżący uzyskuje dochód z wolnego od potrąceń egzekucyjnych świadczenia emerytalnego, którego wysokość do 29 lutego 2020 r. wynosiła 2 675,99 zł brutto (tj. 2 230,79 zł netto) i jest współwłaścicielem dwóch nieruchomości. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie zaistniała również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z kolei przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi pomimo, że wdrożony przez Dyrektora l Oddziału ZUS w Ł. środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności na należącym do skarżącego rachunku bankowym nie doprowadził do wyegzekwowania zadłużenia, to nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ:

- 18 grudnia 2015 r. tytuły wykonawcze przekazano Naczelnikowi Urzędu Skarbowego Ł.-P. w celu prowadzenia egzekucji ze środków, do których stosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,

- postanowieniem z dnia 22 grudnia 2016 r., z uwagi na zawartą umowę nr 983/16 o rozłożeniu na raty zaległości z tytułu składek, zawieszono postępowanie egzekucyjne do dnia 18 grudnia 2017 r, a w związku z podpisaniem aneksu nr 1 do umowy nr 983/16, postanowieniem z dnia 17 stycznia 2018 r., postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone do dnia 18 listopada 2024 r.;

- aktualnie wypłacana jest skarżącemu emerytura w pełnej wysokości i nie są z niej realizowane żadne potrącenia, daje to tym samym możliwość skutecznego egzekwowania zaległości, w przypadku dalszego niewywiązywania się przez skarżącego z warunków udzielonej ulgi.

W związku z powyższym, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek nie jest możliwe pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Odwołując się w dalszej kolejności do treści art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek ZUS podkreślił, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia. Rozpatrując sprawy ze względu na zdarzenia losowe ZUS bada je w kontekście zdarzeń, na które zobowiązany nie miał wpływu i które jednocześnie bezpośrednio pozbawiły go możliwości spłaty zadłużenia lub prowadzenia działalności gospodarczej, a taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie miała miejsca. Jeżeli w danym okresie skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na założenie działalności gospodarczej skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek.

Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy trudności w spłacaniu należności mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wystąpienie natomiast przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności.

W tym kontekście Zakład wyjaśnił, że we wniosku o umorzenie skarżący podał, że wraz z małżonką są osobami schorowanymi i nie mogą podjąć zatrudnienia. Na potwierdzenie stanu zdrowia przedłożył zaświadczenia lekarskie z Ex. w Ł. z dnia 27 września 2018 r., z których wynika, że rozpoznano u skarżącego niewydolność serca, dnę moczanową, migotanie i trzepotanie przedsionków, przewlekłą chorobę niedokrwienną serca, samoistne (pierwotne) nadciśnienie, wady zastawek dwudzielnej i tętnicy głównej, zaburzenia przemian lipidów oraz zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Z informacji wskazanych w zaświadczeniu dotyczącym K.H. wynika natomiast, że zmaga się z sero-dodatnim reumatoidalnym zapaleniem stawów, przewlekłą chorobą niedokrwienną serca i samoistnym nadciśnieniem. Ponadto z karty informacyjnej Fx. w Ł. z dnia 27 lutego 2019 r. wynika, że przebyła zawał serca, a karta informacyjna Dx. w Ł. z dnia 19 grudnia 2019 r. dodatkowo wskazuje, że rozpoznano ostre uszkodzenie nerek, zespół nerczycowy, atrofię nerki lewej, torbiele nerki prawej, obustronne zapalenie płuc, naczyniopochodne uszkodzenie mózgu, niedokrwistość oraz nikotynizm.

Zdaniem ZUS wskazane problemy z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący musiał sprawować bezpośrednią opiekę nad chorą żoną, a opisane problemy zdrowotne nie pozbawiają go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Źródłem utrzymania skarżącego jest bowiem świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku podlega waloryzacji. Uzyskiwany w ten sposób dochód pozwalał na regulowanie od stycznia 2017 r. do lipca 2019 r. zadłużenia w formie zawartego układu ratalnego, a w przypadku dalszego niewywiązywania się z warunków udzielonej ulgi, daje również możliwość wdrożenia skutecznego postępowania egzekucyjnego.

Zdaniem ZUS ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia odsetek od zaległości. Przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

ZUS podkreślił, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że osoba zobowiązana nie będzie miała możliwości spłaty zaległości i to na stronie wnioskującej o umorzenie spoczywa wymóg wykazania spełnienia przewidzianych prawem przesłanek.

Zdaniem ZUS skarżący nie udowodnił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych.

ZUS wyjaśnił, że pismem z dnia 29 stycznia 2020 r. (doręczonym w trybie zastępczym skarżącemu w dniu 19 lutego 2020 r.) skarżący został wezwany do przedłożenia dokumentów potwierdzających obecną sytuację materialną i rodzinną. Został również poinformowany, że przedłożenie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym jest warunkiem niezbędnym do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie zaległych składek. Aby potwierdzić dane zawarte w oświadczeniu skarżący mógł załączyć również dokumenty potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie lub zaświadczenia o stanie zdrowia. Nie dostarczył wypełnionego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, przedłożył jedynie aktualną dokumentację medyczną żony, tj. kartę informacyjną dokumentującą pobyt w Dx. w Ł. w okresie od dnia 2 do 19 grudnia 2019 r.

Wobec braku informacji o aktualnej kwocie posiadanych zobowiązań, czy bieżących ponoszonych wydatkach w związku z utrzymaniem, organ nie miał zatem możliwości dokonania analizy obecnej sytuacji finansowej skarżącego i ograniczył się do informacji przedstawionych w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 10 grudnia 2018 r., z którego wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – K.H., która uzyskuje dochód w wysokości 1 219,83 zł netto. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi z dnia 13 października 2014 r., sygn. akt [...] małżonkowie zostali ustanowieni rodziną zastępczą dla dwojga małoletnich wnucząt: Kx.H. i O.H. i otrzymywali z tego tytułu comiesięczne świadczenie na pokrycie kosztów ich utrzymania w kwocie 660 zł na każde dziecko, a także świadczenie "500+" w kwocie 500 zł. Skarżący podał, że osiąga dochody w kwocie 2147,09 zł netto miesięcznie (2 601,20 zł brutto) z tytułu świadczenia emerytalnego. Dodał, że jest przekonany, że jego sytuacja finansowa nie ulegnie już poprawie.

W toku ponownie prowadzonego postępowania organ ustalił, że obecnie skarżący uzyskuje dochód z tytułu emerytury, której wysokość do 29 lutego 2020 r. wynosiła 2 675,99 zł brutto i nie były z niej realizowane żadne potrącenia egzekucyjne, w związku z czym wypłacana kwota wynosiła 2 230,79 zł netto. Również emerytura żony, której wysokość do 29 lutego 2020 r. wynosiła 1 523,66 zł brutto nie jest obciążona potrąceniami egzekucyjnymi, wobec powyższego wypłacana kwota świadczenia wynosiła 1 289,53 zł netto. W związku z waloryzacją od miesiąca marca 2020 r. kwoty wypłacanych świadczeń uległy zwiększeniu: w przypadku K.H. o 70 zł brutto, a w przypadku skarżącego o kwotę 95,26 zł brutto.

W skardze z dnia 17 lipca 2019 r. na decyzję z [...] r. skarżący zaznaczył, że "organy obu instancji dowolnie ustaliły, że pobiera świadczenia na rodzinę zastępczą w łącznej kwocie 1 820,00 zł, w sytuacji kiedy Sąd Okręgowy w Łodzi w wyroku z 28 lutego 2019 r., sygn. akt [...] orzekł o rozwiązaniu rodziny zastępczej dla małoletnich - w pkt 3, przez co uznać należy, że nie jest już rodziną zastępczą, nie zamieszkuje również z nimi, a zmiana ta wpływa na ustalenia faktyczne powzięte w jego sprawie". Dodał, że "opisany błąd wymaga korekty i co najmniej powtórnego rozpoznania sprawy przez właściwy Oddział ZUS, celem ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej". Na potwierdzenie przedłożył kopię wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 28 lutego 2019 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi: Kx.H. (ur. 2 grudnia 2005 r.), O.H. (ur. 14 marca 2010 r.) i Ky.H. (ur. 19 czerwca 2017 r.) powierzono ojcu – T.H. Jednocześnie rozwiązano rodzinę zastępczą w osobach A. i K.H., zmieniając tym samym postanowienie z dnia 13 października 2014 r. Dodatkowo ustalono, że miejscem zamieszkania małoletnich dzieci: Kx.H., O.H. i Ky.H. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ich ojca – T.H.

W toku postępowania ustalono, że aktualnie T.H. nie jest zameldowany pod adresem skarżącego.

ZUS stwierdził zatem, że wykazany łączny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego, tj. 3 659,70 zł, na który składają się dochody skarżącego i jego żony z tytułu przyznanych świadczeń emerytalnych (po waloryzacji kolejno: 2.311,19 zł i 1.348,51 zł netto), kształtuje się na poziomie zdecydowanie wyższym od opublikowanego w dniu 30 stycznia 2020 r. ustalonego wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2019 r. minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego (tj. kwoty 2.012,36 zł), co potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, które w 2018 r. zostały oszacowane na kwotę 1 240,00 zł (tj. czynsz - 633 zł, opłaty eksploatacyjne - 207 zł i koszty związane z leczeniem - 400 zł). Ponadto budżet gospodarstwa domowego skarżącego jest obciążony kwotą raty spłacanego do 2021 r. kredytu (zaciągniętego w celu spłaty karty kredytowej) w kwocie 430 zł miesięcznie. Skarżący nie przedstawił pozostałych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, ale jednak zauważyć należy, że podana kwota minimum socjalnego zawiera już szacunkowe kwoty, jakie dwuosobowe gospodarstwo przeznacza na zakup odzieży i obuwia, higienę osobistą, kulturę i rozwój, a także na ochronę zdrowia, czy transport. Nie można też uznać, że opłaty za energię elektryczną, bądź opłaty z tytułu czynszu są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Zdaniem ZUS podniesione przez skarżącego okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Sytuacja skarżącego nie nosi znamiona ubóstwa, a przedstawione argumenty nie znalazły odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. W kontekście przedstawionych powyżej wydatków sytuacja skarżącego jest na tyle stabilna, że reguluje bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby zalegał z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu i wody itp.

Zdaniem ZUS można zatem przypuszczać, że z kwoty 1 989,70 zł, która pozostaje po uregulowaniu czynszu, opłat eksploatacyjnych, kosztów leczenia i raty kredytu bankowego, skarżący i jego żona opłacają inne swoje podstawowe potrzeby m.in. żywność, środki czystości, czy ubrania. Ponieważ kwoty, jakie na ten cel są przeznaczane w gospodarstwie nie zostały przez skarżącego oszacowane, organ posłużył się statystycznymi kwotami podanymi przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2019 r. do ustalenia minimum socjalnego, gdzie wskazano, że w dwuosobowym gospodarstwie emeryckim na żywność przeznacza się kwotę 594,63 zł, na odzież i obuwie kwotę 86,80 zł, a na higienę osobistą kwotę 59,50 zł. Porównując w ten sposób łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego (tj. 3659,70 zł) z wydatkami podstawowymi podanymi przez skarżącego wraz ze spłacaną ratą kredytu bankowego (tj. 1 670 zł) i innymi podstawowymi (statystycznymi) ponoszonymi w każdym gospodarstwie (740,93 zł) ZUS przyjął, że po uregulowaniu wszystkich podstawowych potrzeb skarżący dysponuje wolnymi środkami w kwocie 1 248,77 zł, które może przeznaczać na spłatę zadłużenia wobec ZUS, np. w formie układu ratalnego, z kwotą raty wyznaczoną na 430 zł miesięcznie, gdzie w przypadku terminowej spłaty, zaległość z tytułu prowadzonej działalności zostałaby całkowicie uregulowana do listopada 2024 r., co należy uznać za termin realny.

Organ zaznaczył również, że w sytuacji w której od lutego 2020 r. zwiększeniu uległy kwoty wyznaczonych rat (dot. zatrudnionych pracowników) - do kwoty 1 257,00 zł, przez co spłata w rzeczywistości stałaby się zbyt dużym obciążeniem, skarżący miał możliwość wystąpienia o zmianę warunków udzielonej ulgi, proponując spłatę np. w dotychczasowej kwocie raty wynoszącej 725 zł. Według dokonanych obliczeń organu skarżący dysponuje wolną kwotą 1 248,77 zł, którą mógłby przeznaczać na spłatę układów ratalnych w kwocie 430 zł i 725 zł (tj. łącznie 1 155 zł).

Zakład podniósł, że skarżący świadomie zarządzając własnym majątkiem, od sierpnia 2019 r. unika spłaty zadłużenia i podjął działania ukierunkowane na uszczuplenie, wyprowadzenie składników majątkowych (tj. w 2019 r. sprzedał swój udział wynoszący 1/16 w nieruchomości o powierzchni 0,2533 ha, mieszczącej się w Ł., przy ul. D. 79). Zdaniem organu wyzbywanie się wartościowego majątku w okresie kiedy pojawiły się trudności finansowe może uzasadniać przypuszczenie celowego działania zmierzającego do stworzenia stanu "całkowitej nieściągalności" lub "ciężkich skutków dla zobowiązanego".

W ocenie organu nie można z całą pewnością stwierdzić, że brak jest jakichkolwiek perspektyw na kontynuowanie spłaty zadłużenia w dłuższym okresie czasu, tj. w układzie ratalnym, tym bardziej, że skarżący posiada dochody z tytułu świadczenia emerytalnego, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Atutem spłaty zadłużenia w systemie ratalnym jest natomiast nie tylko nienaliczanie odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, ale również ograniczenie negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego dochodzenia zadłużenia w trybie egzekucji, która może być prowadzona z zasadą poszanowania minimum egzystencji stanowiącego wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku zobowiązanego tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa. Kontynuowanie spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego jest dla skarżącego jedynym racjonalnym wyjściem z sytuacji. Różnicę między kwotą możliwą do egzekwowania w drodze egzekucji, a opłacaną kwotą raty skarżący może obecnie przeznaczać na opłacenie podstawowych potrzeb życiowych bez popadania w niedostatek.

Zakład zwrócił uwagę, że skarżący wskazał, iż posiada zobowiązania w bankach w kwocie 15 000 zł spłacane do 2021 r. których miesięczna rata wynosi 430 zł, czyli na poziomie raty wyznaczonej dla spłaty zobowiązań z tytułu składek. Skarżący nie wykazał aby kredyt zaciągnięty został na jakiś szczególny, niezbędny cel związany np. z leczeniem, tylko na spłatę karty kredytowej. Zatem pomimo deklarowanej niskiej kwoty dochodu, posiadał i nadal posiada środki na regulowanie tych zobowiązań, nie opłacając jednocześnie wymagalnych zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek. Podejmując się spłaty innych zobowiązań pieniężnych ustalił hierarchię ważności posiadanych przez siebie należności, traktując je priorytetowo w stosunku do należności z tytułu składek.

Zdaniem ZUS podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności biorąc pod uwagę powyższą argumentację na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

Odnosząc się natomiast do stanowiska Sądu zawartego w wyroku z dnia 20 listopada 2019 r., że ZUS nie ocenił kosztów, jakie ponosił skarżący na utrzymanie dwojga dzieci w wieku szkolnym, ZUS wyjaśnił, że na mocy obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od dnia 1 czerwca 2018 r. zmianie uległy wysokości kwot świadczeń określonych ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r., poz. 697 ze zm.) dla rodzin zastępczych, osób prowadzących rodzinny dom dziecka oraz osób usamodzielnianych i świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie spokrewnionej wynosi nie mniej niż 694 zł (wcześniej 660,00 zł). Ponadto małżonkowie pobierali świadczenie "500+", wobec czego dysponowali kwotą 1 888 zł miesięcznie, która z całą pewnością wystarczała na pokrycie podstawowych potrzeb dwojga dzieci w wieku szkolnym. Zakład podkreślił, że w czasie pełnienia obowiązku rodziny zastępczej dla małoletnich wnuków skarżący opłacał raty zadłużenia z tytułu składek, a zatem nie można przyjąć, że sytuacja ta uniemożliwiała wygospodarowanie środków finansowych niezbędnych do sukcesywnej spłaty zadłużenia.

ZUS stwierdził, że nie kwestionuje możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Płatnik składek odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku skarżącego, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie negatywnego dla strony rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie zaległości z tytułu składek byłoby przedwczesne.

ZUS nadmienił również, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na skarżącego żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek.

Zakład stwierdził, że zadłużenie z tytułu składek jest wynikiem prowadzonej działalności gospodarczej, której celem z pewnością jest osiągnięcie zysku finansowego. Powstałe w wyniku prowadzonej działalności negatywne konsekwencje finansowe, zasadniczo nie zwalniają z odpowiedzialności za powstałe zobowiązania. Negatywne skutki działalności gospodarczej mieszczą się w sferze działań objętych ryzykiem gospodarczym, a skutków tego ryzyka gospodarczego, nie powinno się przerzucać bezpośrednio na Skarb Państwa, a pośrednio na całe społeczeństwo.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący ponownie wskazując na trudną sytuację materialną wniósł o umorzenie zaległych składek. Podniósł, że razem z żoną są osobami schorowanymi i nie mogą podjąć dodatkowego zatrudnienia w celu poprawy sytuacji materialnej. Skarżący wskazał, że od grudnia 2019 r. stan zdrowia żony uległ pogorszeniu, wymaga opieki i nie jest w stanie samodzielnie egzystować. Skarżący nadmienił, że nie posiada środków finansowych w celu zapewnienia żonie opieki i sprawuje opiekę sam. Wskazał, że łączny dochód z tytułu uzyskiwanych świadczeń emerytalnych wynosi 3 658,60 zł netto miesięcznie, w tym opłaty z tytułu stałych miesięcznych wydatków stanowi kwota 3 430 zł (tj. czynsz -672 zł, opłata za energię elektryczną – 200 zł, zakup leków- 400 zł, rata kredytu- 476 zł, spłata zadłużenia wobec ZUS na pracowników – 1 262 zł i rata z tytułu zawartego układu ratalnego z ZUS – 420 zł), co oznacza, że po poniesieniu wszystkich wydatków na utrzymanie pozostaje kwota 228 zł. Skarżący podkreślił, że nie jest w stanie spłacić istniejącego zadłużenia, wniósł o pozytywne rozpatrzenie prośby.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Skarżący zgłosił wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a organ administracji w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Na wstępie podkreślić należy, że niniejsza sprawa była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 777/19 po rozpoznaniu skargi A.H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 czerwca w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, uchylił zaskarżoną decyzję.

Wobec powyższego w rozpatrywanej sprawie zastosowanie znajduje art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie i na sądzie, a może być wyłączony jedynie w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M.Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544, Nb 1-3).

Cytowany art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Nieprzestrzeganie tego przepisu w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku (uzasadnieniu orzeczenia) oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 451/08, Lex nr 526493; 23 września 2009 r., sygn. akt I FSK 494/09, Lex nr 594010; 13 lipca 2010 r., sygn. akt I GSK 940/09, Lex nr 594756; wyrok WSA we Wrocławiu z 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 1591/09, Lex nr 559604). W przypadku zatem wnoszenia kolejnych skarg, sąd administracyjny weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FSK 2129/08, Lex nr 596261).

W konsekwencji przedstawionych powyżej rozważań, które wyznaczyły kierunek postępowania w niniejszej sprawie, sąd zobowiązany jest do przeanalizowania, czy organ wykonał wytyczne i zalecenia zawarte w cyt. powyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 777/19, tj. czy dokonał prawidłowych ustaleń w zakresie wymagalności należnych składek oraz czy przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie wyjaśniające w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jak i w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu, ubezpieczeniu na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określają przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Stosownie do treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach, niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jest to przepis mający zastosowanie w przedmiotowej sprawie, która dotyczy odmowy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek.

W myśl § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia, organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z treści § 3 rozporządzenia wynika ponadto, że inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania trudnej sytuacji materialno-bytowej i rodzinnej ciąży na wnioskodawcy.

Na podkreślenie zasługuje również uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia. Użycie w tych przepisach sformułowań "należności mogą być umarzane", "może umorzyć" oznacza, że mamy do czynienia z regulacją prawną należącą do sfery uznania administracyjnego. Organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. W wypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy też zaistnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia organ może, lecz nie musi umorzyć zaległości. Organ administracji, podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., II GSK 99/10 i z dnia 25 lutego 2015 r., II GSK 193/14). Zawarte w powołanych przepisach unormowania należy łączyć z istotą Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego celem jest realizacja zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłatą świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek. Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności.

Z przedstawionych powyżej regulacji wynika, że sądowej kontroli legalności podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem sądu jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Oceniając w tym kontekście oraz w świetle wytycznych WSA w Łodzi w sprawie III SA/Łd 777/19 zgodność z prawem zaskarżonej decyzji sąd nie dopatrzył się w rozpatrywanej sprawie naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

Przystępując do rozważań należy uznać za zasadne stanowisko ZUS, że płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Realizując wytyczne WSA w Łodzi wynikające z wyroku z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 777/19, odnosząc się do kwestii przedawnienia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przyczyny i okoliczności powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowane prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, postępowaniem dotyczącym wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia, zawarciem układu ratalnego oraz zabezpieczeniem zaległości przez wpis do hipoteki. Zasadnym jest zatem twierdzenie Zakładu, że zadłużenie skarżącego względem ZUS jest aktualne i wymagalne.

Organ administracji jednoznacznie wykazał również, że w niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ponieważ nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności, których dotyczy wniosek skarżącego. Stanowisko organu znajduje uzasadnienie w aktach sprawy, a dodatkowo skarżący w ogóle nie powoływał się na wystąpienia jakiejkolwiek okoliczności wskazanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Odnosząc powyższą regulację do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że organ prawidłowo wywiódł, że okoliczności podane przez skarżącego nie wskazują na zaistnienie przesłanek, o których mowa w cyt. przepisie rozporządzenia. Zdaniem sądu mając na uwadze wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 777/19, ZUS odniósł się do wymienionych przesłanek, zasadnie przyjmując, że żadna z nich nie zachodziła w przypadku skarżącego. W tym zakresie została dokonana ponownie analiza sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego, prawidłowo wyważająca interes społeczny i interes strony, co znalazło odzwierciedlenie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Sąd podziela stanowisko ZUS, że sytuacja finansowa skarżącego, biorąc pod uwagę przychód na osobę w gospodarstwie domowym prowadzonym wspólnie z żoną nie może być uznana za na tyle trudną, że noszącą znamiona ubóstwa.

Pismem z dnia 29 stycznia 2020 r. (doręczonym w trybie zastępczym skarżącemu w dniu 19 lutego 2020 r.) skarżący został wezwany do przedłożenia dokumentów potwierdzających obecną sytuację materialną i rodzinną. Został również poinformowany, że przedłożenie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym jest warunkiem niezbędnym do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie zaległych składek. Aby potwierdzić dane zawarte w oświadczeniu skarżący mógł załączyć również dokumenty potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie lub zaświadczenia o stanie zdrowia. Nie dostarczył wypełnionego aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, przedłożył jedynie aktualną dokumentację medyczną żony, tj. kartę informacyjną dokumentującą pobyt w Dx. w Ł. w okresie od dnia 2 do 19 grudnia 2019 r. Wobec powyższego organ nie miał zatem możliwości dokonania analizy obecnej sytuacji finansowej skarżącego na podstawie aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym i tym samym został zmuszony do ograniczenia się do informacji przedstawionych w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 14 grudnia 2018 r.

Nie powielając prawidłowej oceny organu w powyższym zakresie, przedstawionej w części historycznej niniejszego uzasadnienia, wskazać jedynie należy, że z niepodważonego skutecznie przez skarżącego stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – K.H., która uzyskuje dochód w wysokości 1 219,83 zł netto miesięcznie. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi z dnia 13 października 2014 r., sygn. akt [...] małżonkowie zostali ustanowieni rodziną zastępczą dla dwojga małoletnich wnucząt: Kx.H. i O.H. i otrzymywali z tego tytułu comiesięczne świadczenie na pokrycie kosztów ich utrzymania w kwocie 660 zł na każde dziecko, a także świadczenie "500+" w kwocie 500 zł. Skarżący podał, że osiąga dochody w kwocie 2147,09 zł netto miesięcznie (tj. 2 601,20 zł brutto) z tytułu świadczenia emerytalnego. Jak wyjaśnił skarżący w czasie pełnienia obowiązku rodziny zastępczej dla małoletnich wnuków otrzymywane m.in. z tego tytułu środki pozwalały mu na opłacanie rat z tytułu zaległych składek.

W toku prowadzonego ponownie postępowania organ ustalił, że obecnie skarżący uzyskuje dochód z tytułu emerytury, której wysokość do dnia 29 lutego 2020 r. wynosiła 2 675,99 zł brutto i nie były z niej realizowane żadne potrącenia egzekucyjne, w związku z powyższym wypłacana kwota wynosiła 2 230,79 zł netto miesięcznie. Również emerytura żony, której wysokość do dnia 29 lutego 2020 r. wynosiła 1 523,66 zł brutto miesięcznie nie jest obciążona potrąceniami egzekucyjnymi, a wypłacana kwota świadczenia wynosiła 1 289,53 zł netto miesięcznie. W związku z waloryzacją od miesiąca marca 2020 r. kwoty wypłacanych świadczeń emerytalnych uległy zwiększeniu: w przypadku K.H. o kwotę 70 zł brutto, a w przypadku skarżącego o kwotę 95,26 zł brutto.

Na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 28 lutego 2019 r., sygn. akt [...] wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi: Kx.H., O.H. i Ky.H. (ur. 19 czerwca 2017 r.) powierzono ojcu – T.H. Jednocześnie sąd rozwiązał rodzinę zastępczą w osobach A. i K.H. Dodatkowo ustalono, że miejscem zamieszkania małoletnich dzieci: Kx.H., O.H. i Ky.H. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ich ojca – T.H. W toku postępowania ustalono, że aktualnie T.H. nie jest zameldowany pod adresem zamieszkania skarżącego.

Jak zatem ustalił organ wykazany łączny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego, tj. 3 659,70 zł, na który składają się dochody skarżącego i jego żony z tytułu przyznanych świadczeń emerytalnych (po waloryzacji kolejno: 2.311,19 zł i 1.348,51 zł netto), kształtuje się na poziomie zdecydowanie wyższym od opublikowanego w dniu 30 stycznia 2020 r. ustalonego wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2019 r. minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego (tj. kwoty 2 012,36 zł), co potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, które wg oświadczenie skarżącego z 2018 r. którym dysponował organ, zostały oszacowane na kwotę 1 240,00 zł (tj. czynsz - 633 zł, opłaty eksploatacyjne - 207 zł i koszty związane z leczeniem - 400 zł). Ponadto budżet gospodarstwa domowego skarżącego jest obciążony kwotą raty spłacanego do 2021 r. kredytu (zaciągniętego w celu spłaty karty kredytowej) w kwocie 430 zł miesięcznie. Skarżący nie przedstawił pozostałych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, ale jak słusznie zauważył organ podana kwota minimum socjalnego zawiera szacunkowe kwoty, jakie dwuosobowe gospodarstwo przeznacza na zakup odzieży i obuwia, higienę osobistą, kulturę i rozwój, a także na ochronę zdrowia, czy transport.

Posługując się statystycznymi kwotami podanymi przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2019 r. do ustalenia minimum socjalnego, ZUS ustalił, że w dwuosobowym gospodarstwie emeryckim na żywność przeznacza się kwotę 594,63 zł, na odzież i obuwie kwotę 86,80 zł, a na higienę osobistą kwotę 59,50 zł. Porównując zatem łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego (tj. 3 659,70 zł) z wydatkami podstawowymi podanymi przez skarżącego wraz ze spłacaną ratą kredytu bankowego (tj. 1 670 zł) i innymi podstawowymi (statystycznymi) wydatkami ponoszonymi w każdym dwuosobowym gospodarstwie domowym (740,93 zł) organ w sposób poprawny przyjął, że po uregulowaniu opłat z tytułu wszystkich podstawowych potrzeb skarżący dysponuje wolnymi środkami w kwocie 1 248,77 zł, które może przeznaczać na spłatę zadłużenia wobec ZUS.

Wobec tak ustalonego dochodu i wydatków skarżącego organ analizując możliwości spłaty zadłużenie skarżącego wobec ZUS prawidłowo ocenił, że sytuacja finansowa skarżącego pozwala mu na regulowanie zaległych składek w układzie ratalnym. Jednocześnie ZUS ma na względzie ewentualne wystąpienie przez skarżącego o zmianę warunków udzielonej ulgi z możliwością dostosowania rat do warunków finansowych skarżącego w zakresie ustalenia ich wysokości. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący w układzie ratalnym spłacał (przynajmniej do sierpnia 2019 r.) zaległości względem ZUS.

Zaznaczyć również trzeba, że jak ustalono w toku postępowania skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, co jest dowodem na to, że jego sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna, aby spłata zadłużenia pozbawiała go środków do życia, tym bardziej, ze skarżący nie wykazał, że posiada zadłużenie np. w opłatach eksploatacyjnych za mieszkanie, czy też w opłatach za prąd.

Zasadne jest również stwierdzenie ZUS, że konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych (rat wobec banku) nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby nieuprawnionym uprzywilejowaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czy ogółu obywateli (por. m.in. wyroki NSA z dnia 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I GSK 573/19 z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 291/20, dostępne cbois.nsa.gov.pl). Zasadnym jest również podkreślenie organu, że skarżący pomimo deklarowanej niskiej kwoty dochodu, posiadał i nadal posiada środki na regulowanie tych zobowiązań, nie opłacając jednocześnie wymagalnych zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek.

ZUS słusznie zwrócił również uwagę na istotną z punktu widzenia możliwości płatniczych i stanu majątkowego skarżącego okoliczność, że w sierpniu 2019 r., skarżący podjął działania ukierunkowane na uszczuplenie składników majątkowych (tj. sprzedał swój udział wynoszący 1/16 w nieruchomości mieszczącej się w Ł., przy ul. D. 79).

Wobec przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych sąd podzielił stanowisko ZUS, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności – choćby w formie układu ratalnego – mogłoby pozbawić stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd podziela stanowisko przyjęte w dotychczasowym orzecznictwie, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc pojęciem niedookreślonym. Zgodnie jednak z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych. Nie każda bowiem potrzeba, to potrzeba niezbędna.

Odnosząc się natomiast do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia należy podzielić stwierdzenie ZUS, że nigdy nie były kwestionowane problemy zdrowotne skarżącego i jego żony. Stan zdrowia nie pozbawiał jednak skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu, w rozumieniu powyższego przepisu, ponieważ skarżący uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, który jest wypłacany niezależnie od stanu zdrowia i co roku podlega waloryzacji. Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia - nie każda choroba zobowiązanego umożliwia umorzenie zaległych składek, lecz tylko taka, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (por. m.in. wyroki NSA z dnia: 8 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 318/16; 29 września 2011 r., sygn. akt II GSK 913/10). Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Niezależnie od stanu zdrowia, rodzina skarżącego dysponuje dwoma świadczeniami emerytalnymi, które to źródła dochodów są niezależne od aktywności zawodowej uposażonych, w tym również od stanu ich zdrowia. Innymi słowy, niezależnie od stanu zdrowia zobowiązanego i jego żony- przysługujące im świadczenia są należne. Powołana przesłanka odnosi się natomiast do niemożności uzyskiwania dochodu na skutek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Skoro zatem rodzina skarżącego dysponuje świadczeniami emerytalnymi, których wymagalność - inaczej niż wynagrodzenia za pracę – nie jest uzależniona od aktywności zawodowej zdeterminowanej stanem zdrowia, przesłanka umorzenia zaległości, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia z 2003r. nie może zostać spełniona.

Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego oraz wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 777/19. Na tej podstawie organ dokonał prawidłowych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, które nie zostały przez skarżącego skutecznie zakwestionowane.

ZUS prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia i w tym zakresie nie przekroczył granic swobodnego uznania. Dokonał analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego oraz jego rodziny, prawidłowo wyważając interes społeczny i interes strony, co znalazło odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania i prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, a wywiedzione wnioski są efektem swobodnej oceny dowodów.

Należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek należnych ZUS ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni, dlatego dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych ZUS musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie organ zasadnie uznał, że ustalone w sprawie możliwości płatnicze skarżącego pozwalają na systematyczne regulowanie należności, choćby w formie układu ratalnego. Organ publiczny, w ramach gospodarowania środkami publicznymi, nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji gdy zobowiązany ma obiektywną możliwość spłacania zaległości – choćby w systemie ratalnym.

Wskazać także należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s., interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

D.Cz.