Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 182/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6,7,8,77 par. 1,80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 21 ust. 1,2,3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1  art. 15
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Protokolant Aneta Szmyt po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 października 2015 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adw. A. K.-M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) w tym 23% VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r. Nr 267, ze. zm.), art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. nr 98, poz. 634 ze zm.), art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 09 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania od decyzji z dnia [...] r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych R. D.( dalej skarżący) w wysokości [...] zł, utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że z akt sprawy wynika, iż dnia [...] roku do Biura Powiatowego ARiMR w W. wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na 2010 rok.

Dnia [...] roku Kierownik Biura Powiatowego wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na łączną kwotę [...] zł, w tym za pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.2 - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni [...] ha, wariant 2.4 - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 21.60 ha oraz za pakiet 4 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000, wariant 4.6 - Półnaturalne łąki wilgotne, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 2,11 ha i wariant 4.7 - Półnaturalne łąki świeże kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 15.00 ha.

W dniu [...] roku przyznane płatności zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Dnia [...] roku do kancelarii Biura Powiatowego Agencji w W. wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na 2011 rok.

Dnia [...] roku Kierownik Biura Powiatowego w W. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na łączną kwotę [...] zł, w tym za pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.2 - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 72,47 ha, wariant 2.4 - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 19,51 ha, za pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 0,22 ha, wariant 3.1.2 - Ekstensywna gospodarka na łąkach

1 pastwiskach na obszarach Natura 2000 kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 3,22 ha, za pakiet 5- Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.7 - Półnaturalne łąki świeże - Natura 2000 kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 12,69 ha oraz wariant 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 3,38 ha.

W dniu [...] roku przyznane płatności zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę.

Dnia [...] roku do kancelarii Biura Powiatowego Agencji wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na 2012 rok.

Dnia [...] roku Kierownik Biura Powiatowego w W. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na łączną kwotę [...] zł, w tym za pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 72,41 ha, wariant 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 19,51 ha, za pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 0,22 ha, wariant 3.1.2 - Ekstensywna gospodarka na łąkach

1 pastwiskach na obszarach Natura 2000 kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 3,22 ha, za pakiet 5- Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.7 - Półnaturalne łąki świeże - Natura 2000 kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 12,69 ha, wariant 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 3,38 ha oraz wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 7,40 ha.

W dniu [...] roku przyznane płatności zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę.

Dnia [...] roku do kancelarii Biura Powiatowego Agencji wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na 2013 rok.

W okresie od [...] r. do [...] r. przeprowadzono w gospodarstwie skarżącego kontrolę na miejscu podczas której stwierdzono powierzchnie mniejsze niż deklarowane we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013.

Po przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej dnia [...] roku Kierownik Biura Powiatowego w W. wydał decyzję nr [...] o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na łączną kwotę [...] zł, w tym za pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 70,00 ha, wariant 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 19,21 ha, za pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 0,22 ha, wariant 3.1.2 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 kwotę w wys. 738,00 zł do powierzchni 2,94 ha, za pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.7 - Półnaturalne łąki świeże - Natura 2000 kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 12,67 ha, wariant 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 3,38 ha oraz wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 7,40 ha.

W dniu [...] roku przyznane płatności zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę.

W dniu [...] roku wysłano do strony informację o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Dnia [...] r. wpłynęło do Biura Powiatowego ARiMR pismo skarżącego z wyjaśnieniami dotyczące zmniejszonych powierzchni zobowiązania rolnośrodowiskowego.

W dniu [...] r. Kierownik BP ARiMR w W. wysłał pismo do strony w odpowiedzi na pismo z dnia [...] r.

Dnia [...] r., na podstawie art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego w powiązaniu z art. 10 Kpa, Kierownik Biura Powiatowego wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącemu na mocy decyzji z dnia [...] roku o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości, na mocy decyzji z dnia [...] roku o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej oraz na mocy decyzji z dnia [...] roku o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej, wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. Pouczono stronę o przysługującym jej prawie wglądu do akt, jak również możliwości składania wyjaśnień, z czego strona nie skorzystała.

W dniu [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych skarżącego, w wysokości [...] zł, którą doręczono dnia [...] r.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona stwierdziła, iż w związku z tym, że decyzja o naliczonej kwocie do zwrotu stoi w sprzeczności ze stwierdzonymi powierzchniami po kontrolach administracyjnych w latach 2010-2013 sprawa wymaga dokładniejszego wyjaśnienia. Oświadczył, iż nie zmienił się stan posiadania działek objętych zobowiązaniem, a powierzchnię działek starał się dostosować do wykazu PEG. Dalej skarżący stwierdził, iż w przypadku, kiedy powierzchnie deklarowane przekraczają powierzchnię PEG jest to niezwłocznie przez ARiMR sygnalizowane poprzez wezwanie do wykonania korekty. Podniósł, że skoro pomiary dokonane przez Agencję corocznie się różnią pomimo, iż działki fizycznie są wciąż takie same to taka sytuacja stawia pod znakiem zapytania miarodajność tych pomiarów. Skarżący wniósł o udostępnienie pełnego wykazu działek ewidencyjnych przedeklarowanych czy też niedoszacowanych w poszczególnych latach, aby mogła się ustosunkować do stawianych zarzutów ponieważ jego zdaniem, pismo w obecnej formie nie pozwala skonfrontować danych przedstawionych w piśmie z wykonanymi przez skarżącego pomiarami geodezyjnymi.

Odnosząc się do odwołania strony, organ II instancji stwierdził, iż zarzuty w nim zawarte dotyczą sprawy przyznania płatności rolnośrodowiskowej za rok 2013, w wyniku której stwierdzono mniejsze powierzchnie niż deklarowane przez stronę, a która to stanowiła przedmiot odrębnego postępowania, zakończonego decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W., z dnia [...] r. o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości, od której przysługiwało stronie odwołanie z możliwości której strona nie skorzystała. Decyzję ta stała się więc ostateczna.

Dalej w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podkreślił , że na podstawie art. 29 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych płatności Kierownik Biura Powiatowego był zobowiązany do ustalenia czy skarżący pobrał nienależnie lub nadmierne płatności rolnośrodowiskowe.

Odnosząc się do zarzutów organ stwierdził, iż składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej strona potwierdza własnoręcznym podpisem, iż znane są jej zasady oraz tryb realizacji płatności oraz jest świadoma konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązania wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego. Oznacza, to że we wniosku o przyznanie płatności strona powinna zadeklarować grunty kwalifikujące się do objęcia płatnościami, obejmujące m.in. grunty rolne, trwałe użytki zielone, uprawy trwałe oraz ogródki przydomowe, a także elementy krajobrazu podlegające zachowaniu w obrębie działki rolnej obejmujące: drzewa będące pomnikami przyrody (objęte ochroną na podstawie przepisów o ochronie przyrody), oczka wodne o łącznej powierzchni mniejszej niż 100 m2 oraz rowy do 2 m szerokości. Maksymalny obszar kwalifikowany jest więc uznawany jako różnica pomiędzy powierzchnią całkowitą działki ewidencyjnej a powierzchniami nieuprawnionymi do płatności (drogi, nieużytki). Jest to więc powierzchnia odpowiadająca powierzchni rzeczywistej. Składając zatem wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych strona powinna podać powierzchnię działek rolnych zgodnie ze stanem faktycznym na gruncie. Jeżeli więc strona zadeklarowała we wniosku o przyznanie płatności powierzchnię wykraczającą poza powierzchnię rzeczywistą spełniającą kryteria, o których mowa wyżej, nie została spełniona przesłanka uzasadniająca odstąpienie od obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności.

Ponadto stronie znany był wymóg prowadzenia działalności na niezmienionej powierzchni przez 5 lat trwania zobowiązania rolnośrodowiskowego oraz była świadoma zasad przyznawania płatności zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2011 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361,zpóźn. zm.)

Organ podkreślił, iż składając wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, strona zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznawanie, przedłużanie, korzystanie lub dalsze wypłacanie płatności rolnośrodowiskowej oraz o każdej zmianie powstałej w okresie trwania złożonych przez nią zobowiązań, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni oraz przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego rolnika oraz prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej w gospodarstwie rolnym.

Ponadto składając wniosek o przyznanie płatności strona potwierdza własnym podpisem prawdziwość zawartych w nich danych, biorąc tym samym odpowiedzialność za wszystkie wykazane w nim deklaracje działek ewidencyjnych.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż jedną z czynności kontrolnych dotyczących poprawności przyznania płatności są kontrole na miejscu. Stanowią one rodzaj oględzin, które wykonywane są przez jednostki merytoryczne Agencji tzw. Biura Kontroli na Miejscu lub inne jednostki organizacyjne dysponujące odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowymi i technicznymi, którym Prezes ARiMR udzielił stosownego upoważnienia na zasadach określonych w przepisach szczególnych, które zawierają odmienne regulacje od "kodeksowych".

Wyniki kontroli na miejscu są zamieszczone w raporcie z czynności kontrolnych, (w sprawie dotyczącej skarżącego, w raporcie nr [...]). W przypadku, gdy strona nie zgadza się jej wynikami ma prawo złożyć odwołanie. Skarżący takiego odwołania nie złożył, a więc w ocenie organu należy przyjąć, iż zgodził się z wynikami przeprowadzonej w jego gospodarstwie kontroli na miejscu.

Dalej organ odwoławczy uzasadniał, że wyniku przeprowadzonych postępowań w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych, w szczególności za lata 2010 - 2013, Kierownik Biura Powiatowego ustalił, iż skarżący realizował zobowiązanie rolnośrodowiskowe odpowiednio:

- w roku 2010:

pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne,

wariant 2.2 - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) na powierzchni 70,19 ha, wariant 2.4 - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) na powierzchni 21,60 ha

pakiet 4 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000,

wariant 4.6 - Półnaturalne łąki wilgotne na powierzchni 2,11 ha, wariant 4.7 - Półnaturalne łąki świeże na powierzchni 15,00 ha.

-w roku 2011:

pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne,

wariant 2.2 - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania) na powierzchni 72,47 ha, wariant 2.4 - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania) na powierzchni 19,51 ha,

za pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone,

wariant 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 0,22 ha, wariant 3.1.2 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 na powierzchni 3,22 ha,pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000,

wariant 5.7 - Półnaturalne łąki świeże - Natura 2000 na powierzchni 12,69 ha, wariant 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000 na powierzchni 3,38 ha.

- w roku 2012:

pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne,

wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), na powierzchni 72,41 ha, wariant 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 19,51 ha, pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone,

wariant 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na powierzchni 0,22 ha, wariant 3.1.2 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 na powierzchni 3,22 ha,

pakiet 5- Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000,

wariant 5.7 - Półnaturalne łąki świeże - Natura 2000 na powierzchni 12,69 ha, wariant 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, na powierzchni 3,38 ha wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000, na powierzchni 7,40 ha.

W wyniku przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego kontroli na miejscu w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. oraz przeprowadzonej kontroli administracyjnej, Kierownik Biura Powiatowego ustalił, iż zobowiązanie rolnośrodowiskowe było realizowane przez stronę w roku 2013 odpowiednio:

- w pakiecie 2 - Rolnictwo ekologiczne,

wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), na powierzchni 70,00 ha, wariant 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności), na powierzchni 19,21 ha,

- w pakiecie 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone,

wariant 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach, na powierzchni 0,22 ha, wariant 3.1.2 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 kwotę na powierzchni 2,94 ha,

- w pakiecie 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000,

wariant 5.7 - Półnaturalne łąki świeże - Natura 2000 na powierzchni 12,67 ha, wariant 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, na powierzchni 3,38 ha wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000, na powierzchni 7,40 ha.

Zgodnie z zapisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361, z późn. zm.) § 5. ust. 1. Zobowiązanie rolnośrodowiskowe obejmuje obszar gruntów zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej w ramach poszczególnych pakietów i ich wariantów, objęty obszarem zatwierdzonym w rozumieniu art. 6 ust. 2 lit. c rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28.01.2011, str. 8, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 65/2011", i zwierzęta ras lokalnych, do których została przyznana pierwsza płatność rolnośrodowiskowa, a w przypadku: 1) o którym mowa w art. 16 ust. 3 akapit trzeci rozporządzenia nr 65/2011, działki rolne zadeklarowane we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej w ramach poszczególnych pakietów i ich wariantów objęte obszarem zatwierdzonym w rozumieniu art. 6 ust. 2 lit. c tego rozporządzenia; 2) gdy zobowiązanie rolnośrodowiskowe w zakresie pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7 zostało podjęte przed dniem [...] r., zwierzęta ras lokalnych, do których została przyznana płatność rolnośrodowiskowa za 2011 r. ust. 2. Zobowiązanie rolnośrodowiskowe realizowane w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1 obejmuje obszar gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolnośrodowiskowej, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009.

Natomiast według § 39. ust. 1. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.

Według ust. 2. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik: 1) nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, w szczególności w związku z dokonaniem wymiany działek, o której mowa w art. 10 ust. 4 rozporządzenia nr 65/2011, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych, zwierząt lub miedz śródpolnych objętych danym wariantem; 2) zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętych zmniejszeniem; 3) zmniejszył liczbę zwierząt danej rasy lokalnej objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7 do poziomu niższego niż liczba zwierząt danej rasy, do których została przyznana: a) pierwsza płatność rolnośrodowiskowa lub b) płatność rolnośrodowiskowa za 2011 r. - w przypadku gdy zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach tego pakietu zostało podjęte przed dniem [...] r.- przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do zwierząt objętych zmniejszeniem oraz zwierząt, które zostały zastąpione przez te zwierzęta na podstawie § 8 ust. 1. 4) nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej za realizację danego wariantu albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana za realizację tego wariantu.

Po przeanalizowaniu całości materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę powyższe przepisy, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. stwierdził, iż w decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. nr [...] z dnia [...] r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, w prawidłowy sposób zastosował obowiązujące przepisy prawa i w prawidłowy sposób ustalił kwotę do zwrotu w wys. [...] zł stanowiącą iloczyn niedochowanych powierzchni zobowiązania rolnośrodowiskowego i stawek niedochowanych wariantów poszczególnych pakietów, wg obliczeń wyszczególnionych w skarżonej decyzji w tym: - za rok 2010: [...] zł; - za rok 2011: [...] zł; - za rok 2012: [...] zł. Ustalona kwota wynikała ze zmniejszenia powierzchni użytków rolnych, na których powinna być realizowana działalność rolnicza z tytułu zobowiązania 5-cio letniego, podjętego w ramach pomocy na wspieranie działalności rolniczej z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.

W uzasadnieniu organ odwoławczy odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, przytaczając szeroko przepisy prawa str.8-9 stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie, na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności rolnośrodowiskowej w wysokości: [...] zł, za rok 2010, [...] zł za rok 2011 oraz [...] zł za rok 2012 i przekraczają one kwoty stanowiące równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 za poszczególne lata. Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Odnosząc się do kwestii siły wyższej, organ II instancji stwierdził, iż z analizy zgromadzonych akt sprawy wynika, że w sprawie tej nie zaistniały przesłanki, które wykluczałyby obowiązek zwrotu płatności, gdyż dla zobowiązań podjętych w ramach PROW 2007-2013 przesłanki takie określone są w przepisach: - § 39 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361 z późn. zm.), odnoszącym się do wyłączenia obowiązku zwrotu płatności w przypadku, o którym mowa w art. 44 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006, tj. zmniejszenia obszaru gospodarstwa o nie więcej niż 10 % względem obszaru objętego zobowiązaniem na skutek przeniesienia przez rolnika posiadania działek rolnych lub ich części na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, -§ 39 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361 z późn. zm.), odnoszącym się do wyłączenia obowiązku zwrotu płatności w przypadku zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jeżeli zmniejszenie to nie przekracza 3% całkowitej powierzchni obszaru objętego tym zobowiązaniem i 2 ha oraz zostało dokonane przez dniem 15 marca 2012 r., - § 45 pkt 1-3 i 5-8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361 z późn. zm.), odnoszącym się do wyłączenia obowiązku zwrotu płatności w przypadku wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowej okoliczności, tj. wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, umożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania; zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych obszarów; utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scaleniu i wymianie gruntów; śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu 7 Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie; usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu 7; określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną - w przypadku realizacji pakietu 8 Ochrona gleb i wód; uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek - mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego; inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację tego zobowiązania i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika,

- § 45 pkt 4 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej vi' ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361 z późn. zm.), odnoszącym się do wyłączenia obowiązku zwrotu płatności w przypadku wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowej okoliczności, tj. w przypadku wystąpienia okoliczności określonych w § 7 ust. 2 i 3 rozporządzenia PRŚ 2013 - gdy grunty rolne objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach wariantu pakietu 4 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 włączono do obszaru Natura 2000, a rolnik we wniosku o przyznanie płatności zadeklarował pakiet 4 lub gdy grunty rolne objęte zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach wariantu pakietu 5 Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000 wyłączono z obszaru Natura 2000 gruntów rolnych, a rolnik we wniosku o przyznanie płatności zadeklarował pakiet 5,

- art. 28 ust. 4 ustawy PROW 2007-2013 w zw. z art. 45 ust. 4 oraz art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 oraz § 35 rozporządzenia PRS 2009, odnoszących się do rolnika, który zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach, objętych zobowiązaniem w przypadku wystąpienia, co najmniej jednej z następujących kategorii siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności: - śmierć beneficjenta (o ile nie nastąpiło przejęcie zobowiązania rolnośrodowiskowego przez spadkobiercę), - długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, - wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania, - zmiana zasięgu obszarów OSN oraz zmiana programów OSN - określenie obszaru objętego zobowiązaniem rolno środowiskowym, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, - utrata posiadania gruntów rolnych objętych zobowiązaniem w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów, - wystąpienie okoliczności, o których mowa w § 5a w przypadku pakietu Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, - śmierć posiadanego zwierzęcia, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności, - usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika, - katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa, - wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich, - choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza,

- inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania, mająca wpływ na realizację tego zobowiązania i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika, a wystąpienie ww. okoliczności zostało zgłoszone przez rolnika lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Organ podkreślił, że wymienione okoliczności nie wystąpiły w sprawie skarżącego.

Organ odwoławczy uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie mają zastosowania przesłanki, o których mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności. Na podstawie tych przepisów obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności, niemniej przedmiotowe przesłanki nie zaistniały w przedmiotowej sprawie.

W sprawie płatności przekazane na rachunek bankowy skarżącego za lata 2010-2012, nie wynikały z pomyłki agencji rolnej. Płatności te skarżący uzyskał na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego wydanych po przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym na podstawie wniosków strony składanych w/w latach, zawierających określone deklaracje. Natomiast zwrot płatności wynika z niedotrzymania powierzchni zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Płatność nienależna jest to płatność przyznana niezgodnie z przepisami unijnymi i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Ponieważ przepisy nie definiują płatności nienależnej, jej znaczenia należy poszukiwać w ustaleniu warunków do płatności należnej. Ustalenie, że dokonano wypłaty z uchybieniem któregokolwiek z warunków, będzie oznaczało nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu, jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedurach.

Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji Kierownika Biura Powiatowego z dnia [...] r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. Zatem kwotę nienależnie pobranych płatności, w wysokości [...] zł, powiększoną o odsetki za każdy dzień zwłoki, licząc od dnia następującego po upływie 60 dni od daty doręczenia skarżonej decyzji do dnia zwrotu skarżący winien przekazać na rachunek bankowy Agencji.

Organ podkreślił, że stosownie do treści art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 937/2012 z dnia 12 października 2012r. zmieniającego rozporządzenia (WE) Nr 1122/2009 oraz (UE) Nr 65/2011 w odniesieniu do metody naliczania odpowiednich odsetek od nienależnych płatności do odzyskania od beneficjentów systemów wsparcia bezpośredniego ustanowionych rozporządzeniem Rady (WE) nr 73/2009, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustanowionego rozporządzeniem Rady nr 1698/2005 oraz wsparcia sektora wina ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1234/2007 (Dz. Urz. L Nr 280 z 13.10.2012, str. 2), w odniesieniu do decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wydawanych od dnia [...] r., odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Natomiast na podstawie art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji do należności z tytułu nienależnie pobranych płatności ustalonych niniejszą decyzją, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012r., poz. 749 z późn. zm.), zwanej dalej Ordynacją podatkową, z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności.

Od decyzji organu II instancji z dnia [...]r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W.

W skardze podniósł, że ARIMR w W. naliczyła nienależnie pobrane płatności w oparciu o administracyjną kontrolę powierzchni deklarowanych działek a także na podstawie kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach [...]-[...]. Podkreślił, że nie składał odwołania od decyzji wymienionych w piśmie ponieważ ani w treści decyzji ani podczas podpisywania protokołu pokontrolnego nie poinformowano skarżącego, że rozmiar stwierdzonych rozbieżności może skutkować koniecznością zwrotu płatności. Zarzucił, że jego grunty "nie są z gumy" i nie mogą z roku na rok zmieniać powierzchni jak pokazują przysyłane przez organ powierzchnie PEG. W praktyce może do corocznego wniosku o płatności podawać powierzchnie faktyczne - odmienne od PEG, ale wtedy ARIMR kwestionuje prawidłowość wypełnienia wniosku. Podkreślił, że przez cały okres trwania programu rolnośrodowiskowego systematycznie usuwa zakrzaczenia powiększając powierzchnie użytkowaną rolniczo. Konsekwentnie wywiązuje się ze zobowiązań nałożonych na przez Agencję i program rolnośrodowiskowy a pomiary wykonane podczas kontroli nie były wykonywane w jego obecności. W związku z powyższym zaskarża decyzję i wnosi o wykonanie pomiarów w terenie działek w spornych pakietach w swojej obecności.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. W uzasadnieniu pisma wskazał, że zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w wysokości [...] zł. Przedmiotowa kwota wynikała ze zmniejszenia powierzchni użytków rolnych, na których powinna być realizowana działalność rolnicza z tytułu zobowiązania 5-cio letniego, podjętego w ramach pomocy na wspieranie działalności rolniczej z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.

W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W., podniesione w skardze argumenty nie mogą stanowić podstawy do jej uwzględnienia.

Odnosząc się do zarzutów strony organ zwrócił uwagę na pewną niekonsekwencję w złożonej skardze. Z pierwszej części skargi jasno wynika, że skarżący był obecny przy kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach [...] r. - [...] r., co potwierdza oświadczeniem: "Faktycznie nie składałem odwołań od decyzji wymienionych w piśmie ponieważ ani w treści decyzji ani podczas podpisywania protokołu pokontrolnego nie poinformowano mnie, że rozmiar stwierdzonych rozbieżności może skutkować koniecznością zwrotu płatności". Natomiast w dalszej części skargi skarżący stwierdza, iż: "Konsekwentnie wywiązuje się ze zobowiązań nałożonych na mnie przez ARiMR i program rolnośrodowiskowy a pomiary wykonane podczas kontroli nie były wykonane w mojej obecności".

Organ wyjaśnił, iż wyniki kontroli na miejscu przeprowadzanych, w gospodarstwach rolnych, zawierane są w "Raporcie z czynności kontrolnych". Z raportu nr [...] przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego wynika, iż kontrola dotyczyła programu rolnośrodowiskowego, a strona o kontroli została powiadomiona telefonicznie w dniu [...] r. Osobą obecną przy czynnościach kontrolnych był skarżący, o czym świadczą złożone przez niego podpisy na każdej stronie raportu. Twierdzenie skarżącego jakoby nie był obecny przy kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach [...] r. do dnia [...] r. nie znajduje odzwierciedlenia w zgromadzonej w sprawie dokumentacji.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ ponownie podniósł, że we wniosku o przyznanie płatności strona powinna zadeklarować grunty kwalifikujące się do objęcia płatnościami. Maksymalny obszar kwalifikowany uznawany jest jako różnica pomiędzy powierzchnią całkowitą działki ewidencyjnej a powierzchniami nieuprawnionymi do płatności (drogi, nieużytki). Jest to więc powierzchnia odpowiadająca powierzchni rzeczywistej. Składając zatem wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych strona powinna podać powierzchnię działek rolnych zgodnie ze stanem faktycznym na gruncie. Jeżeli więc strona zadeklarowała we wniosku o przyznanie płatności powierzchnię wykraczającą poza powierzchnię rzeczywistą, nie została spełniona przesłanka uzasadniająca odstąpienie od obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności. Składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej strona zobowiązała się do umożliwienia wstępu osobom upoważnionym do wykonywania czynności kontrolnych na teren gospodarstwa rolnego, a także do okazania dokumentów potwierdzających dane zawarte we wniosku o przyznanie płatności.

Na okoliczność ustalenia, czy rolnicy spełniają warunki do przyznania wnioskowanej płatności ustawodawca przewidział kontrole, stanowiąc jednocześnie, że z czynności kontrolnych osoba je przeprowadzająca sporządza protokół. Celem wykonanej w gospodarstwie wnioskodawcy kontroli było ustalenie faktycznego użytkowanych działek w terenie.

Odnosząc się do zarzutu strony co do prawidłowości przeprowadzonej kontroli organ wskazał, iż zgodnie z art. 26 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009, kontrole administracyjne i kontrole na miejscu przeprowadza się tak, aby skutecznie zweryfikować zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności. Stosownie do art. 27 ww. rozporządzenia kontrole na miejscu mogą być zapowiadane, jeżeli nie zagraża to celowi kontroli. Kontrole na miejscu są przeprowadzane bez uprzedzenia a tylko jeżeli nie zagrażałoby to celowi kontroli można o niej zawiadomić z wyprzedzeniem ograniczonym do koniecznego minimum, który to okres nie może przekraczać 48 godzin z wyjątkiem uzasadnionych przypadków. Przepis art. 31 ust. 4 z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego będącej podstawą wykonanych w dniach od [...] r. do [...] r. kontroli, który stanowi, iż czynności kontrolne mogą być wykonywane podczas nieobecności rolnika także wówczas, gdy rolnik został zawiadomiony o kontroli zgodnie z art.27 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009. Udział strony w czynnościach kontrolnych nie jest obowiązkowy, a skoro tak to organ nie ma również obowiązku zawiadamiania strony o terminie kontroli. Dla prawidłowości postępowania ważne jest natomiast, by rolnik został poinformowany o jej wynikach i miał możliwość wypowiedzenia się co do ustaleń poczynionych w trakcie kontroli

Kontrole na miejscu stanowią rodzaj oględzin, są to czynności kontrolne, które wykonywane są przez jednostki merytoryczne Agencji tzw. Biura Kontroli na Miejscu lub inne jednostki organizacyjne dysponujące odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowymi i technicznymi, którym Prezes ARiMR udzielił stosownego upoważnienia (art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich) na zasadach określonych w przepisach szczególnych, które zawierają odmienne regulacje od "kodeksowych".

W przypadku, gdy strona nie zgadza się jej wynikami ma prawo złożyć odwołanie.

Skarżący takiego odwołania nie złożył, a więc zdaniem organu należy przyjąć, iż

zgodził się z wynikami przeprowadzonej w jego gospodarstwie kontroli na miejscu.

Miał prawo również odwołać się od decyzji Kierownika Biura Powiatowego z dnia

[...]r.o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości,

która została wydana w oparciu o wyniki zawarte w raporcie z kontroli na miejscu,

czego również nie uczynił. Kontrola wykazała, że producent rolny realizuje zobowiązanie

rolnośrodowiskowe na powierzchniach mniejszych niż deklarowane.

Przepisy prawa krajowego i unijnego nie dopuszczają jakiejkolwiek uznaniowości w ustalaniu wysokości płatności podlegających zwrotowi. Uznaniowość prowadziłaby do nierównego traktowania producentów spełniających takie same warunki, co stałoby nie tylko w sprzeczności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, ale również z jedną z naczelnych zasad Unii Europejskiej, zasadą konkurencyjności.

o przyjęte przez dane państwo procedury.

Zgodnie z zapisami § 39 ust. 1. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013, poz. 361, z późn. zm.) Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Przepis § 39 ust. 2 pkt 2 stanowi, że Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik: zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta cześć płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętych zmniejszeniem. Z uwagi na fakt ustalenia zaniechania prowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej w ramach zobowiązań rolnośrodowiskowych dla pakietu 2.1,2.2.,2.3,2.4,3.1.2,4.7,5.7. – zmniejszenia powierzchni użytków rolnych, zaskarżoną decyzją ustalono skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( tekst jednolity Dz.U. z 2014 r., poz.1647 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne ( art. 3 § 1 w zw. z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; powoływanej jako: ppsa ).

Przy weryfikacji zaskarżonej skargą decyzji, wynikające z art. 1 § 2 ustawy ustrojowej i stosowane przez sąd administracyjny kryterium legalności ( zgodności z prawem ) umożliwia mu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji uchybiającej przepisom prawa materialnego, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa), jak też decyzji dotkniętej wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanej bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W odniesieniu do zasad sprawowania kontroli sądowej wskazać też należy, że sąd administracyjny orzeka w oparciu o akta sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny sprawy istniejący na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Kontroli legalności sąd administracyjny dokonuje w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą ( art. 134 § 1 ppsa ). Na podstawie art. 135 ppsa, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd jest skarga na decyzję z dnia [...]r. Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, którą to utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu ARiMR o ustaleniu skarżącemu, kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości [...] zł za lata 2010,2011,2012.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd nie dopatrzył się naruszeń dających podstawę do uwzględnienia skargi.

W ocenie Sądu, w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nie doszło do uchybień w zakresie gromadzenia i ustalenia stanu faktycznego oraz oceny dowodów, w szczególności nie zostały naruszone zasady określone w art. 6, art. 7, art. 8 oraz art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej w skrócie - K.p.a.

Kwestia ustalenia nienależnych lub nadmiernie pobranych środków publicznych przez rolnika jest indywidualną sprawą administracyjną rozstrzyganą w postępowaniu administracyjnym według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do dyspozycji przepisu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173) do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji wydawanych przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy tejże ustawy stanowią inaczej. Według art. 21 ust. 2 tej ustawy, w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Powyższe zasady stanowią powtórzenie reguł zawartych w K.p.a, z zaznaczeniem wszakże ich pewnej odrębności. Pierwszą z nich jest zasada praworządności, którą odzwierciedlają postanowienia art. 7 K.p.a. Według zaś reguły drugiej, organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Należy przypomnieć, że druga z zasad została ograniczona w stosunku do ogólnej reguły ujętej w art. 77 § 1 K.p.a., ponieważ na organ został nałożony obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, jednakże bez zobowiązania tego organu do podejmowania z urzędu wszelkiej inicjatywy co do zebrania materiału dowodowego. Wprowadzenie takiego uregulowania nie może pozostać bez związku z zasadą rozłożenia ciężaru dowodu. Rozwiązania przyjęte w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazują, że to strona musi wykazywać się wzmożoną aktywnością w gromadzeniu oraz przedstawianiu dowodów i nie może oczekiwać, że organ prowadzący postępowanie będzie z urzędu podejmował wszelkie środki dowodowe niezbędne do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Jak stanowi art. 21 ust. 3 ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Takie ograniczenie wynika z charakteru przyznawanych środków, które są przyznawane bezzwrotnie, jeśli beneficjenci zrealizują warunki pomocy.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, postępowania dowodowe zostało przeprowadzone prawidłowo z uwzględnieniem wskazanych powyżej przepisów, a istotne okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości. W okresie od [...] r. do [...] r. przeprowadzono w gospodarstwie skarżącego kontrolę na miejscu podczas której stwierdzono powierzchnie mniejsze niż deklarowane we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013.

Po przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej dnia [...] roku Kierownik Biura Powiatowego w W. wydał decyzję o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na łączną kwotę [...] zł, w tym za pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 70,00 ha, wariant 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 19,21 ha, za pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 0,22 ha, wariant 3.1.2 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 2,94 ha, za pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.7 - Półnaturalne łąki świeże - Natura 2000 kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 12,67 ha, wariant 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 3,38 ha oraz wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000, kwotę w wys. [...]zł do powierzchni 7,40 ha.

Na decyzję w przedmiocie przyznania płatności na 2013 r. w pomniejszonej wysokości skarżący nie złożył odwołania.

Na okoliczność ustalenia, czy rolnicy spełniają warunki do przyznania wnioskowanej płatności ustawodawca przewidział kontrole, stanowiąc jednocześnie, że z czynności kontrolnych osoba je przeprowadzająca sporządza protokół. Celem wykonanej w gospodarstwie wnioskodawcy kontroli było ustalenie faktycznego użytkowanych działek w terenie. Przeprowadzona kontrola na miejscu w dniach [...] do [...]r. w zakresie kwalifikowalności powierzchni wykazała zawyżenie powierzchni deklarowanych w stosunku do wartości stwierdzonych na działkach ewidencyjnych – rolnych z deklaracja pakietów – wariantów rolnośrodowiskowych, a tym samym niedotrzymania zobowiązań rolnośrodowiskowych. Jak wynika z akt sprawy i protokołu skarżący był obecny przy czynnościach kontrolnych, o czym świadczą jego podpisy na każdej stronie protokołu. Miał prawo złożyć odwołanie od ustaleń dotyczących stwierdzonych powierzchni zawartych w protokole i tego odwołania nie złożył. Nie przedstawił też innego dowodu dotyczących powierzchni gruntów. Twierdzenia skarżącego jakoby nie był obecny przy kontroli na miejscu nie znajduje odzwierciedlenia w zgromadzonej w sprawie dokumentacji. Skarżący został powiadomiony o kontroli i został poinformowany o jej wynikach i miał możliwość wypowiedzenia się co do ustaleń poczynionych w trakcie kontroli. Żądanie zawarte w skardze o wykonanie pomiarów w terenie w obecności skarżącego jest spóźnione. Z istoty sądowej kontroli administracji wynika, że sąd orzeka wedle stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji organu. Zarzut skarżącego, że w treści decyzji ani podczas podpisywania protokołu pokontrolnego nie poinformowano go, że rozmiar stwierdzonych rozbieżności może skutkować koniecznością zwrotu płatności w ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie. Racje ma organ, że składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej rolnik potwierdza własnoręcznym podpisem, iż znane są mu zasady oraz tryb realizacji płatności oraz jest świadomy konsekwencji i sankcji dotyczących niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego. W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwania mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Składając wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, skarżący zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznawanie, przedłużanie, korzystanie lub dalsze wypłacanie płatności rolnośrodowiskowej oraz o każdej zmianie powstałej w okresie trwania złożonych przez nią zobowiązań, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni oraz przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego rolnika oraz prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej w gospodarstwie rolnym. Podnieść należy, że jedną z czynności kontrolnych dotyczących przyznawania płatności rolnych z funduszy unijnych oprócz kontroli administracyjnej wniosków o przyznanie płatności. wskazywanych przez producentów rolnych powierzchni są kontrole na miejscu. Kontrola w gospodarstwie skarżącego wykazała zawyżenia powierzchni deklarowanych przez skarżącego w stosunku do powierzchni stwierdzonych na miejscu na działkach rolnych. Ustalenia kontroli stanowiły podstawę materiału dowodowego w sprawie z wniosku o przyznanie płatności na rok 2013 i wydania decyzji o przyznaniu płatności w pomniejszonej wysokość, jak również podstawę do wszczęcia postępowania z urzędu w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącemu na mocy decyzji o przyznaniu płatności za rok 2010,2011 i 2012 o część płatności, która została przyznana do działki rolnej lub jej części objętej zmniejszeniem.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że organ nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania zarzucanych w skardze.

Przechodząc do oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji przypomnieć należy ramy prawne sprawy zawisłej przed sądem.

Pomoc finansowa w postaci płatności rolnośrodowiskowej z udziałem środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przewidziana była w ramach realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich określonego w art. 15 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE z 2005 r., Nr L 277, s. 1). Ogólne zasady określone w rozporządzeniu Rady zostały uszczegółowione w rozporządzeniach wykonawczych.

Na gruncie regulacji krajowych warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania tej pomocy określa wskazana wyżej ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, ( Dz. U. z 2013 r. poz.173, zw. dalej w skrócie "u.w.r.o.w.") .

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 14 u.w.r.o.w., realizacja Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich obejmuje między innymi działanie "Program rolnośrodowiskowy". Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, pomoc jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej. Wnioskodawca zatem sam określa treść swojego żądania, a decyzję w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej organ ARiMR wydaje w oparciu o dane podmiotowe i przedmiotowe podane we wniosku.

Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" określają rozporządzenia wykonawcze wydane na podstawie art. 29 u.w.r.o.w. W odniesieniu do płatności za rok 2010, 2011 i 2012 obowiązywało rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 26 lutego 2009 r. (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.), zaś od 15 marca 2013 r. obowiązuje rozporządzenie "rolnośrodowiskowe" z 13 marca 2013 r. (Dz. U. poz. 361 ze zm.).

Z obydwu rozporządzeń wynika, że płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi, który obok innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej, realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia nr 1698/2005, obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolnośrodowiskowych, a ponadto jeżeli rolnik spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu (§ 2 ust. 1 pkt 3 i 4 rozporządzeń z 2009 i 2013 r.)

W analizowanej sprawie, skarżący złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. w dniu [...] roku wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na 2010 rok.

Dnia [...] roku Kierownik Biura Powiatowego wydał decyzję o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na łączną kwotę [...] zł, w tym za pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.2 - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 70,19 ha, wariant 2.4 - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 21.60 ha oraz za pakiet 4 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000, wariant 4.6 - Półnaturalne łąki wilgotne, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 2,11 ha i wariant 4.7 - Półnaturalne łąki świeże kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 15.00 ha.

Następnie w dniu [...] roku do kancelarii Biura Powiatowego Agencji wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na 2011 rok.

Dnia [...] roku Kierownik Biura Powiatowego wydał decyzję o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na łączną kwotę [...] zł, w tym za pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.2 - Uprawy rolnicze (w okresie przestawiania), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 72,47 ha, wariant 2.4 - Trwałe użytki zielone (w okresie przestawiania), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 19,51 ha, za pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 0,22 ha, wariant 3.1.2 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 3,22 ha, za pakiet 5- Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.7 - Półnaturalne łąki świeże - Natura 2000 kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 12,69 ha oraz wariant 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 3,38 ha.

Dnia [...] roku do kancelarii Biura Powiatowego Agencji wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na 2012 rok.

Dnia [...] roku Kierownik Biura Powiatowego wydał decyzję o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej na łączną kwotę [...] zł, w tym za pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 72,41 ha, wariant 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 19,51 ha, za pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 0,22 ha, wariant 3.1.2 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 3,22 ha, za pakiet 5- Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.7 - Półnaturalne łąki świeże - Natura 2000 kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 12,69 ha, wariant 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, kwotę w wys. 2 839,20 zł do powierzchni 3,38 ha oraz wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 7,40 ha.

Dnia [...] roku do kancelarii Biura Powiatowego Agencji wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na 2013 rok.

Przeprowadzona w gospodarstwie kontrola na miejscu w dniach [...] do [...]r. w zakresie kwalifikowalności powierzchni wykazała zawyżenie powierzchni deklarowanych w stosunku do wartości stwierdzonych na działkach ewidencyjnych – rolnych z deklaracja pakietów – wariantów rolnośrodowiskowych, a tym samym niedotrzymania zobowiązań rolnośrodowiskowych. Skarżący podpisując protokół kontroli nie wniósł żadnych zastrzeżeń do stwierdzonych powierzchni.

W oparciu o powyższe wyniki inspekcji, Kierownik Biura Powiatowego dniu [...]r. wydał decyzję o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na łączną kwotę [...] zł, w tym za pakiet 2 - Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 70,00 ha, wariant 2.3 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności), kwotę w wys. [...] zł, do powierzchni 19,21 ha, za pakiet 3 - Ekstensywne trwałe użytki zielone, wariant 3.1.1 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 0,22 ha, wariant 3.1.2 - Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach na obszarach Natura 2000 kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 2,94 ha, za pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000, wariant 5.7 - Półnaturalne łąki świeże - Natura 2000 kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 12,67 ha, wariant 5.6 - Półnaturalne łąki wilgotne - NATURA 2000, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 3,38 ha oraz wariant 5.1 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków - Natura 2000, kwotę w wys. [...] zł do powierzchni 7,40 ha.

Powyższe rozstrzygnięcie nie zostało przez skarżącego zaskarżone.

Mając zatem na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że niewątpliwie istniały podstawy do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącemu w Programie Rolnośrodowiskowym, które zakończyło się wydaniem zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z § 28 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26.02.2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 -2013 (Dz.U. nr 33, poz. 262 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem rolnośrodowiskowym z dnia 26.02.2009r., " płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego (...) lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu".

Płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi również w przypadku, gdy: 1) rolnik:

a) nie przestrzega żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, w szczególności w związku z dokonaniem wymiany działek, o której mowa w art. 10 ust. 4 rozporządzenia nr 65/2011, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działek rolnych, zwierząt lub stref buforowych objętych danym wariantem,

b) zmniejszył powierzchnię użytków rolnych, na których powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki rolnej objętej zmniejszeniem (...).

Zaś zgodnie z ust. 3 wyżej przytoczonego paragrafu, płatność rolnośrodowiskową podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

W myśl art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, ze zm.), Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji, w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Zaś w myśl art. 29 ust. 2 ww. ustawy, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.

W wyniku przeprowadzonego postępowania zostało ustalone bezspornie, że skarżący podjął 5- cio letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe. W kolejnych latach realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego otrzymał płatności rolnośrodowiskowe na mocy decyzji z dnia [...]r na rok 2010, decyzji z [...] na rok 2011, decyzji z dnia [...]r.na rok 2012.

Analiza orzecznictwa wskazuje, że sądy administracyjne przyjmują jednolite stanowisko, że obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniana w okresie całego 5 - cio letniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków, zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego, w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz także skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2013 r., II GSK 714/12, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 listopada 2014 r., I SA/Bk 480/14, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 października 2014 r., III SA/Wr 417/14, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 kwietnia 2014 r., I SA/Rz 211/14, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 listopada 2014 r., I SA/Bk 480/14).

W wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie zwrotu płatności ustalono zaniechania prowadzenia przez skarżącego działalności rolniczej w ramach zobowiązań rolnośrodowiskowych dla pakietu 2.1,2.2.,2.3,2.4,3.1.2,4.7,5.7. polegających na zmniejszeniu powierzchni użytków rolnych w stosunku do deklarowanych we wniosku pomocowym.

Zasadnie więc organy przyjęły, że nieprawidłowości stwierdzone w kolejnych latach realizacji programu mają wpływ na wysokość pomocy przyznanej w latach (roku), w którym nieprawidłowości nie stwierdzono. Ocena trafności takiego stwierdzenia wymaga odniesienia do powołanych przepisów, w tym również rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objęty Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, mając na względzie, że postępowanie w sprawie zwrotu należności zostało wszczęte po wejściu w życie tego rozporządzenia (por. § 46, § 58, § 59 rozporządzenia).

Zgodnie z § 39 ust. 1 tego rozporządzenia płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z nieprzestrzeganiem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na których powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do całej działki rolnej objętej zmniejszeniem (§ 39 ust. 2 pkt 2 ). Gdy rolnik nie złożył informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 (informację o gruntach, na których realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe w zakresie tego wariantu w danym roku, wskazując ich położenie i powierzchnię) zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana na realizację tego wariantu (§ 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego). W przypadku ustalenia, iż rolnik prowadził działalność rolniczą w ramach zobowiązań rolnośrodowiskowych na mniejszych powierzchniach działek niż deklarowane, tak jak w niniejszej sprawie, należy przyjąć, że nie realizuje on wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego na działkach, na których stwierdzono powyższe nieprawidłowości.

W świetle przytoczonych przepisów i zobowiązań przyjmowanych przez rolnika składającego pierwotny wniosek o płatność rolnośrodowiskową jest oczywiste, że w razie zmiany warunków realizacji przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego bez poinformowania organów Agencji o przyczynach tego stanu, istnieje - co do zasady - podstawa do wydania decyzji ustalającej wysokość kwoty pobranych płatności przypadających do zwrotu.

Gwarancją zachowania tych warunków jest właśnie zawarta w § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego zasada zwrotu wypłaconej uprzednio płatności. Przepis ten znajduje umocowanie w art. 18 ust. 1 in fine rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) N 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28 stycznia 2011 r. ze zm.), zgodnie z którym w przypadku zobowiązań wieloletnich zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie maja zastosowania do kwot wypłaconych już z tytułu zobowiązania w latach wcześniejszych. Rozporządzenie to, jako akt ustawowy i bezpośrednio skuteczny prawa unijnego, znajduje zastosowanie w systemie krajowym zgodnie z zasadami pierwszeństwa prawa unijnego i skutku bezpośredniego.

W związku z powyższym w przypadku stwierdzenia w roku 2013 niespełnienia któregokolwiek z wymogów w ramach określonych pakietów i ich wariantów, na podstawie art. 18 rozporządzenia nr 65/2011, płatność rolnośrodowiskową przyznana w roku 2010, 2011 i 2012 podlega odzyskaniu w części, której dotyczy niespełnienie wymogu. Mając na uwadze powyższe oraz wyniki z kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego w okresie od [...] do [...]r. 2013 r., zaaprobować należy stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, że skarżący zobowiązany jest do zwrotu za rok 2010, 2011 i 2012 płatności w łącznej kwocie [...] zł ze względu na zmniejszenie powierzchni użytków rolnych, na których powinna być realizowana działalność rolnicza w poszczególnych pakietach z tytułu 5 – letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W., iż w decyzji z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego w prawidłowy sposób ustalił kwotę do zwrotu w wysokości [...] zł stanowiącą iloczyn niedochowanych powierzchni zobowiązania rolnośrodowiskowego i stawek niedochowanych wariantów poszczególnych pakietów, według obliczeń wyszczególnionych w decyzji, w tym: - za rok 2010: 2 [...] zł; - za rok 2011: [...] zł; - za rok 2012: [...] zł.

Polski ustawodawca ustanowił zasady zwrotu nienależnie pobranych płatności m.in. w przepisach ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, która w art. 28 ust.1 stanowi, że pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Szczegółowe przypadki zwrotu płatności rolnośrodowiskowej zostały uregulowane w § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r. Zgodnie z tym przepisem, płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi m.in. w przypadku braku realizacji całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, niesporządzenia planu działalności rolnośrodowiskowej, nieprzestrzegania żadnych wymogów w ramach wariantu określonego pakietu, zmniejszenia obszaru realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, zmniejszenia liczby zwierząt czy w przypadku niezłożenia wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej.

Skoro przedmiotem niniejszej sprawy jest ustalenie kwoty nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej, organy administracji zasadnie rozważyły tę kwestę w oparciu o § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Ponadto, na co należy zwrócić uwagę, ustalając kwotę do zwrotu organ zbadał, czy nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od ustalenia należności ze względu na ich przedawnienie zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 z dnia 27.01.2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE L 25, str. 8 z 28.01.2011 z późn. zm.) zwanego dalej rozporządzeniem Komisji (WE) nr 65/2011 - dla wniosków złożonych w 2011 roku i w kolejnych latach. Zgodnie z tym przepisem, zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, gdy dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności występuje wtedy, jeśli decyzja o odzyskaniu kwoty nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności. W niniejszej sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności wskazujące na zastosowanie tego przepisu. Płatności rolnośrodowiskowe za lata 2010 - 2012 zostały prawidłowo wypłacone na wniosek strony. Płatności te nie wynikały z błędu organu. Dlatego też Kierownik Biura Powiatowego w zaskarżonej decyzji prawidłowo ocenił brak wystąpienia wskazanych powyżej przesłanek i nie odstąpił od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w Programie Rolnośrodowiskowym wymaganej do zwrotu.

W konkluzji należy stwierdzić, że kwota płatności rolnośrodowiskowej w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, którą rolnik zwraca powiększoną o odsetki.

Podsumowując stwierdzić należy, że organy administracji rolnej ustaliły istotne w sprawie fakty, a postępowanie prowadzone było z zachowaniem zasad postępowania. Tym samym, Sąd nie dopatrzył się naruszenia norm procesowych, czy też norm materialnych, które skutkowałyby uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wyciągnięte wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę i orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach zastępstwa procesowego z urzędu (pkt II wyroku) orzeczono na podstawie art. 205 § 2 ww. ustawy oraz § 2 ust. 2 i ust. 3 oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).