Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1056/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-08-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1-4
journal: Dz.U. 1949 nr 46 poz 339
law: Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego M. B. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. od decyzji Wojewody M. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], uchylił w całości w/w decyzję i w tym zakresie orzekając co do istoty sprawy uchylił decyzję Wojewody M. z dnia [...] listopada 2012 r. i wydając nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy, odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium [...] w G. z dnia [...] września 1954 r., nr [...] w części dotyczącej J. B. (w orzeczeniu ujętego jako J. B.).

Decyzja Ministra wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Prezydium [...] w G. orzeczeniem z dnia [...] września 1954 r., nr [...], postanowiło o przejęciu na własność Skarbu Państwa z dniem [...] października 1954 r. pozostałe po osobach nieobecnych i nie władających swoim gruntami oraz budynkami, nieruchomości położonych w gromadzie B., powiat [...], o ogólnej powierzchni 1227,9 ha. Przejęcie nastąpiło na podstawie dekretu z dnia [...] lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa [...] ([...]), powoływanego dalej jako "dekret z dnia [....] lipca 1949 r."

Jednocześnie w uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że wobec niezgodności katastru i hipoteki ze stanem faktycznym na gruncie zdołano ustalić jedynie powierzchnie ogólne gruntów. Nie zdołano natomiast ustalić ściśle umiejscowienia wszystkich gruntów i z tej racji przyjęto w orzeczeniu jedynie ich powierzchnie ogólne.

W orzeczeniu zawarto listę osób, których nieruchomości zostały przejęte. Pod pozycją [...] orzeczenia, wskazano nazwisko B. J.

Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], Wojewoda M., po rozpatrzeniu wniosku M. B. (spadkobiercy J. B.), stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium [....] w G. z dnia [...] września 1954 r. - w części dotyczącej mienia J. B.

W ocenie Wojewody orzeczenie z dnia [...] września 1954 r. w istocie nie zawierało danych dotyczących przejmowanych na własność Skarbu Państwa nieruchomości, wskazując jedynie, że przejmowane są nieruchomości w gromadzie B. po osobach nieobecnych i niewładających swymi gruntami. Wojewoda podkreślił, że skoro nie było możliwe określenie nieruchomości według dostępnych rejestrów bowiem "występowała niezgodność katastru i hipoteki ze stanem faktycznym na gruncie" organ orzekający o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa miał obowiązek opisać przejmowaną nieruchomość w sposób określony w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U Nr 45 poz, 416), czyli poprzez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów (§ 1).

W konsekwencji Wojewoda M. uznał, że orzeczenie z dnia [...] września 1954 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 1 ust. 1 dekretu z dnia [...] lipca

1949 r., § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (brak osnowy decyzji).

Jednocześnie Wojewoda M. uznał, że w/w orzeczenie z uwagi na niedookreślenie i niezidentyfikowanie przedmiotu przejęcia jest niewykonalne.

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2013 r. P., wystąpiło do Wojewody M. - na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 i art. 148 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (Kpa), o wznowienie postępowania zakończonego prawomocną decyzją Wojewody M. z dnia [...] listopada 2012 r., wstrzymanie wykonania tejże decyzji, uznania wnioskodawcy o za stronę postępowania, jak również nieuwzględnienie wniosku M. B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia.

Postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. Wojewoda M. wznowił postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. oraz wstrzymał wykonanie tejże decyzji.

Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], Wojewoda M. odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] listopada 2012 r., podtrzymując stanowisko o rażącym naruszeniu przez [...] prawa, poprzez niedookreślenie przejmowanego mienia J. B.

W ocenie organu, istotnym było, by orzeczenie wydawane na podstawie przepisów dekretu z dnia [...] lipca 1949 r. konkretyzowało nacjonalizowaną nieruchomość w sposób odpowiadający przepisom prawa. W sytuacji bowiem, gdy na podstawie wydanego orzeczenia nastąpić miało ujawnienie w księgach wieczystych lub rejestrach publicznych przejście mienia na własność Państwa, to mienie to, zarówno ruchome jaki i nieruchome, wymagało zidentyfikowania i opisu. W kontrolowanym w trybie nadzorczym orzeczeniu z dnia [...] września 1954 r. wskazano natomiast, że przejmowane są grunty o ogólnym obszarze 1227,9 ha w gromadzie B. oraz budynki mieszkalno-gospodarcze i gospodarcze po wymienionych w tym orzeczeniu osobach.

Organ wskazał jednocześnie, że z uwagi na fakt, iż w/w orzeczenie nie określało przedmiotu przejęcia, organ prowadzący postępowanie nadzorcze nie był uprawniony do ustalania, jakie nieruchomości zostały na jego podstawie przejęte, a tym samym nie mógł ustalić aktualnego stanu prawnego nieruchomości należącej uprzednio do J. B., w tym również aktualnych właścicieli przejętych gruntów. Powyższe skutkowałoby bowiem wejściem przez organ nadzorczy w kompetencje organu, który wydał orzeczenie. W tej sytuacji nie było uprawnione przypisywanie aktualnemu właścicielowi nieruchomości wymienionych w kontrolowanym orzeczeniu, tj. S., przymiotu strony postępowania w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia [...].

Wobec powyższego organ stwierdził, że decyzja Wojewody M. z [...] listopada 2012 r. oraz poprzedzające ją postępowanie administracyjne są prawidłowe i nie ma podstaw do uchylenia tejże decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 Kpa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na skutek odwołania P., decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...], uchylił w całości decyzję z dnia [...] listopada

2013 r. i w tym zakresie orzekając co do istoty sprawy, uchylił decyzję Wojewody M. z dnia [...] listopada 2012 r. i wydając nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy, odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium [...] w G. z dnia [...] września 1954 r., w części dotyczącej J. B. (w orzeczeniu ujętego jako J. B.).

Uzasadniając decyzję Minister podniósł, że w niniejszej sprawie istota problemu sprowadza się do tego, czy ogólnikowość orzeczenia Prezydium [...] w G. z dnia [...] września 1954 r. polegająca na opisaniu nieruchomości nim objętych tylko poprzez wskazanie ich właścicieli uzasadnia, aby w postępowaniach nadzorczych dotyczących tego orzeczenia przymiot strony nie przysługiwał podmiotom, którym aktualnie przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości będącej byłą własnością osoby wymienionej w tym orzeczeniu oraz ewentualnie w kolejnym etapie postępowania ocena legalności tego orzeczenia, w tym również z uwzględnieniem jego ogólnikowości.

W pierwszej kolejności organ wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy wykazu zmian gruntowych sporządzonego przez geodetę uprawnionego w dniu [...] października 2009 r. dla obrębu B., wynika m. in., że część działki ewidencyjnej nr [...], dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą nr [...], której tytuł własności uregulowany jest na rzecz Skarbu Państwa [...] . odpowiada dawnej parceli gruntowej nr [...] objętej [...] stanowiącej współwłasność W. B. syna T., który jak wynika z akt sprawy jest tą samą osobą co J. B.

Organ zgodził się, że analiza treści orzeczenia P [...] w G. z dnia [...] września 1954 r., nie pozwala ponad wszelką wątpliwość na określenie granic nieruchomości nim objętych. Jednak zdaniem Ministra wątpliwość ta w okolicznościach niniejszej sprawy musi być rozstrzygana na korzyść odwołującego się, albowiem odmienna ocena musiałaby prowadzić do sytuacji, że skarżące [...] nie mogłoby w niemal żadnych okolicznościach dowieść, że jest właścicielem gruntów stanowiących niegdyś własność W. B., z którego to prawa wywodzi przymiot strony. Taka wykładnia art. 28 Kpa, byłaby sprzeczna z zasadą praworządności.

Tym samym zdaniem Ministra, P. [...] posiada przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia [...] w G. z dnia [...] września 1954 r. Natomiast jest niewątpliwe, że podmiot ten nie uczestniczył bez własnej winy w postępowaniu nieważnościowym zakończonym wydaniem decyzji Wojewody M. z dnia [...] listopada 2012 r., co oznacza, iż zaistniała przesłanka wznowieniowa, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa.

Powyższe skutkować zatem musiało uchyleniem decyzji Wojewody M. z dnia [...] listopada 2013r., a następnie wydaniem nowej decyzji.

Dlatego też rozstrzygając o istocie sprawy, tj. oceniającą legalność orzeczenia z dnia 29 września 1954r. w trybie art. 156 Kpa, Minister uznał, że orzeczenie to zostało wydane zgodnie z przepisami prawa obowiązującymi w dniu jego wydania, a zatem brak było podstaw do stwierdzenia nieważności tegoż orzeczenia.

Minister wskazał, że w sprawie bezspornym jest, że J. B. na dzień wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego nie zamieszkiwał i nie władał nieruchomościami objętymi orzeczeniem z dnia [...] września 1954 r, położonymi w pasie granicznym - powiat [...] w województwie [...], co wynikało z wykazu załączonego do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 10 czerwca 1938 r. o pasie granicznym (Dz. U. z 1938r., nr 43, poz. 360).

Powyższe okoliczności wskazują zatem, że oceniane orzeczenie z dnia [...] września 1954 r. w części dotyczącej J. B. odpowiada art. 1 ust. 1 dekretu z [...] lipca 1949 r., który stanowił, że na własność Państwa mogły być przejęte w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w województwach: [...] w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83), oraz w powiatach: [...] województwa [...] województwa [...], jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli.

Organ wskazał również, że w świetle najnowszego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego podnoszony przez następcę prawnego J. B. zarzut polegający na ogólnikowości sentencji ocenianego orzeczenia z dnia [...] września 1954 r. - jednocześnie błędnie zakwalifikowany przez Wojewodę M. w w/w decyzji z dnia [...] listopada 2012r., jako rażące naruszenie prawa - nie powoduje jego nieważności. Jakkolwiek bowiem stanowiło to naruszenie art. 75 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r., to jednak naruszenie to nie ma charakteru rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Na powyższą decyzję M. B. – reprezentowany przez radcę prawnego P. S., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie. Jednocześnie zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, poprzez błędne uznanie, iż wady prawne zawarte w orzeczeniu z dnia [...] września 1954 r., nie stanowią rażącego naruszenia prawa, a było jedynie ogólnikowe, w sytuacji gdy, określenia przejmowanych nieruchomości w gromadzie B. organ wydający to orzeczenie ograniczył się jedynie do wskazania ogólnej powierzchni przejmowanych nieruchomości w tej gromadzie oraz wymienieniu z imienia i nazwiska osób, które mogły być właścicielami tych nieruchomości, powołując się jedynie na dekret z dnia [...] lipca 1949 r., nie zważając w zupełności na istniejące wówczas przepisy obowiązującego prawa, które wprost określały elementy obligatoryjne każdego orzeczenia oraz wskazywały na sposób określenia przejmowanych nieruchomości, gdy granice nieruchomości nie były dokładnie znane, co stanowiło wydanie orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa,

2. naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia PR z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym poprzez błędne uznanie, iż nie stanowi rażącego naruszenia tych przepisów to, że w orzeczeniu o przejęciu nieruchomości położonych w gromadzie B. określono nieruchomości podlegające przejęciu na rzecz Państwa poprzez wskazanie jedynie ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów i wymienienie osób do których ta ogólna powierzchnia nieruchomości miała należeć, bez dokładnego ich zidentyfikowania oraz opisania w osnowie orzeczenia, w szczególności mając na uwadze fakt, że na jego podstawie następowało odjęcie praw własności do nieruchomości osoby fizycznej (prywatnej) na rzecz Skarbu Państwa,

3. naruszenie § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416) w zw. z art. 80 Kpa poprzez:

• błędne i dowolne uznanie, iż granice nieruchomości w gromadzie B. będące własnością J. B. były znane i nie uległy one zatarciu, w sytuacji gdy P [...] w G. wskazało w orzeczeniu, że nie zna granic (umiejscowienia) nieruchomości odnośnie osób nieobecnych i ich powierzchni należących do konkretnych właścicieli a zatem winien zastosować przepisy rozporządzenia dotyczące sytuacji gdy granice nieruchomości zostały zatarte.

• błędne i dowolne stwierdzenie, a przy tym sprzeczne z treścią orzeczenia P. w G. z dnia [...] września 1954 r., że rzeczone orzeczenie określało do kogo należały przejmowanej nieruchomości na rzecz Państwa, w sytuacji gdy z treści tego orzeczenia nie sposób wywieść jaka konkretnie nieruchomość położona na terenie gromady B. stanowiła własność J. B. bądź innej osoby,

• uznanie, iż wydanie orzeczenia P. w G. z dnia [...] września 1954r. nie stanowiło rażącego naruszenie przepisu § 1 rozporządzenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2015 r. P., wniosło o oddalenie skargi w pkt 3 zaskarżonej decyzji, odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1954 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2015 r. wydana w trybie wznowienia postępowania, którą;

- uchylono decyzję Wojewody M. z dnia [...] listopada 2013 r. i w tym zakresie orzekając co do istoty sprawy,

- uchylono decyzję Wojewody M. z dnia [...] listopada 2012 r. i wydając nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy,

- odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium [...] w G. z dnia [...] września 1954r., w części dotyczącej J. B. (w orzeczeniu ujętego jako J. B.).

Na wstępie wskazać należy, że instytucja wznowienia postępowania jest instytucją stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie w którym ją wydano, dotknięte było jedną z wad wymienionych w art. 145 § 1 Kpa lub w przypadku określonym w art. 145a § 1 i art. 145b § 1 Kpa. Stanowi tym samym wyjątek od reguły ostateczności załatwienia sprawy i dlatego powinna mieć zastosowanie tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych we wskazanych wyżej przepisach.

W niniejszej sprawie, we wniosku [...] Ł. inicjującym postępowanie powołano się na podstawę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 4 Kpa, zgodnie z którym, postępowanie administracyjne wznawia się, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Stroną jest natomiast każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 Kpa.).

Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że [...] Ł. nie brało udziału w postępowaniu zakończonym decyzją Wojewody M. z dnia [...] listopada 2012 r. Tymczasem, jak wynika z akt administracyjnych (m.in. wykazów zmian gruntowych), część nieruchomości stanowiących poprzednio własność J. B., aktualnie stanowi własność Skarbu Państwa i pozostaje w zarządzie Państwowego [...] Ł. W tej sytuacji prawidłowo Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że [...] Ł. ma interes prawny w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium [...] w G. z dnia [...] września

1954 r., gdyż posiada prawo zarządu do nieruchomości objętych tym orzeczeniem. W tej sytuacji prawidłowo Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, uchylił decyzję Wojewody M. z dnia [...] listopada 2013 r.

Powyższe skutkowało z kolei koniecznością dokonania ponownej kontroli decyzji Wojewody M. z dnia [...] listopada 2012 r. pod kątem prawidłowości stwierdzenia przez niego nieważności orzeczenia Prezydium [...] w G. z dnia [...] września 1954 r., w trybie art. 156 § 1 ust 2 Kpa.

Wyjaśnić należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, które w tym przypadku prowadzone było przez Wojewodę M., jest postępowaniem szczególnym, gdyż jego przedmiotem jest ustalenie, czy na podstawie ściśle określonych przesłanek, wbrew wyrażonej w art. 16 § 1 Kpa zasadzie trwałości decyzji administracyjnych, można takie rozstrzygnięcie wzruszyć. Skoro zaś stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od zasady stabilności decyzji, może mieć ono miejsce jedynie w przypadku, gdy badana w tym trybie decyzja dotknięta jest w sposób oczywisty przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa. W szczególności o tym, czy mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa zgodnie z utrwalonym poglądem judykatury decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, a więc skutki, które wywołuje decyzja niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1683/11, Lex nr 1356965). W postępowaniu tym nie rozstrzyga się ponownie istoty sprawy ale jedynie ocenia legalność wydanego rozstrzygnięcia, na gruncie obowiązujących w dacie jego wydawania przepisów, w kontekście ustalonego wówczas przez organy stanu faktycznego.

Przechodząc zatem do dokonanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oceny spornego orzeczenia P[...] z 1954 r., w pierwszej kolejności wskazać należy, że wydane ono zostało w oparciu o dekret z dnia [...] lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa [...] ([...]). Pod pozycją [...] niniejszego orzeczenia wskazano nazwisko B. J.

Zgodnie z artykułem 1 ust. 1 wyżej wymienionego dekretu na własność Państwa w całości lub w części mogły być przejmowane nieruchomości ziemskie położone w województwach: [...] w obrąbie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83), oraz w powiatach: [...] województwa [...] oraz [...] województwa [...], jeżeli nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli.

W kontrolowanym orzeczeniu wskazano, że na Skarb Państwa przeszły nieruchomości położone w gromadzie B., powiat [...]. Na podstawie art. 10 ust. 2 oraz art. 17 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa, Minister Spraw Wewnętrznych wydał rozporządzenie z dnia [...]r. o pasie granicznym ([...]) w załączniku którego określono, że powiat [...] wchodził w skład pasa granicznego.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest również, że J. B. wraz z rodziną został przesiedlony z miejscowości B. w powiecie [...] na teren tzw. [...] do miejscowości P., gdzie otrzymał mieszkanie i ziemię. Zamieszkiwał tam od dnia [...] stycznia 1947 r. do chwili zgonu tj. do dnia [...] kwietnia

1966 r. Zatem, J. B. nie zamieszkiwał w gromadzie B. w dniu wydania kwestionowanego orzeczenia, tym samym nieruchomości położone w gromadzie B. nie znajdowały się w jego faktycznym władaniu.

Istota sporu sprowadza się zatem do tego, czy ogólnikowość orzeczenia Prezydium [...] w G. z dnia [...] września 1954 r. polegająca na opisaniu w osnowie orzeczenia nieruchomości jedynie poprzez podanie ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów, bez ich konkretyzacji i przyporządkowania właścicielom, uzasadnia aby w postępowaniu nadzorczym dotyczącym tego orzeczenia stwierdzić jego nieważność.

Zdaniem Ministra główny zarzut strony skarżącej polegający na ogólnikowości sentencji ocenianego orzeczenia, jakkolwiek stanowiło naruszenie art. 75 rozporządzenia Prezydenta RP o postępowaniu administracyjnym, jednak naruszenie to nie miało charakteru rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

W ocenie Sądu ze stanowiskiem takim nie można się zgodzić.

Przede wszystkim należy rozróżnić materialnoprawne przesłanki przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskich wskazanych w dekrecie z 1949 r. od formalnoprawnych wymogów, jakim powinna odpowiadać decyzja w tym przedmiocie wydawana. Stosownie do art. 1 ust. 1 dekretu z [...] lipca 1949 r. przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa możliwe było, gdy spełnione były kumulatywne następujące warunki: nieruchomość położona była w wymienionych powiatach i województwach, nieruchomość była nieruchomością ziemską i nie znajdowała się w faktycznym władaniu właściciela. Przepis ust. 2 art. 1 uregulował dalsze przesłanki dokonywania nacjonalizacji.

Podkreślić należy, że przejście na własność nieruchomości w trybie omawianego dekretu nie następowało z mocy prawa, lecz orzekały o tym organy administracji, a wydawane decyzje miały charakter konstytutywny. Dlatego ważnym było, aby decyzja, z mocy której dochodzić miało do zmiany w zakresie prawa własności, konkretyzowała nacjonalizowaną nieruchomość w sposób odpowiadający ówcześnie obowiązującym przepisom prawa.

Wprawdzie przepisy w/w dekretu nie wskazywały elementów składowych omawianej decyzji, to jednak konieczność dokładnego wskazania przedmiotu decyzji wynikała z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym.

Art. 75 ust. 1 tego rozporządzenia określał, jakim wymogom formalnym ma odpowiadać decyzja i jakie elementy zawierać. Jednym z nich była osnowa, przez którą należy rozumieć tę część decyzji, z której wynika ustalenie prawa lub obowiązku. Osnowa zatem tak powinna być skonstruowana, aby nie budziła żadnych wątpliwości co do tego, jakie jest w istocie rozstrzygniecie sprawy, w niej się właśnie zawierające. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy przedmiotem sprawy jest przejście nieruchomości na rzecz Państwa, poprzez odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi. W zgodzie zatem z art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. było dokładne określenie nieruchomości przejmowanej – jej właściciela, obszaru, oznaczenia (numery działek) lub, w razie braku takich możliwości, opis nieruchomości poprzez określenie granic gruntów na nią się składających lub otaczających ją (§ 1 rozporządzenia). Brak takiego oznaczenia nieruchomości w orzeczeniu o przejęciu, wydanym na podstawie art. 1 dekretu naruszało zatem art. 75 ust. 1. Dekret przewidywał, iż orzekanie o przejęciu stanowi podstawę dokonania zmian w księgach wieczystych (art. 4), a także możliwość zaliczenia wartości przejętej nieruchomości na poczet ceny nabycia innych gruntów (art. 5). Przepisy te dodatkowo wskazują, że niezbędne było właściwe, tj. odpowiadające wymaganiom art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r., oznaczenia nieruchomości przejmowanej w osnowie orzeczenia.

Podkreślić jednak należy, że w sytuacji gdy z mocy decyzji nastąpić miała zmiana w zakresie prawa własności konkretnej nieruchomości ziemskiej, to nieruchomość ta wymagała zidentyfikowania. Przepis art. 3 dekretu z 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe stanowił: "Nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej, stanowiące odrębny przedmiot własności". Identyfikacja nieruchomości znajdowała zaś odzwierciedlenie w rejestrach w postaci ksiąg wieczystych, katastru, ewidencji gruntów i budynków.

Warto więc w tym miejscu odwołać się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 1999 r. (sygn. NSA 1632/97), w którym stwierdzono, iż "nieokreślenie przedmiotu przejęcia w osnowie decyzji oceniać należy jako rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, bowiem prowadziło do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło stać się tytułem wykonawczym nakierowanym na odebranie nieruchomości. Jeśli zatem akt ten ostatecznie został wykonany, to stało się tak wyłącznie dlatego, iż wykonywały go ograny Państwa, które nie respektowało nawet własnych skonstruowanych przez siebie przepisów i które było zaprzeczeniem praworządności określonej obecnie jako państwo prawa."

Zgodzić się należy ze stanowiskiem strony skarżącej związanej z kwestią zawartą w omawianym dekrecie i rozporządzeniu wykonawczym, a dotyczącą tych przypadków, gdy zatarte zostały granice nieruchomości ziemskich przejmowanych na własność Państwa. Zauważyć bowiem trzeba, że ustawodawca zakładając, że przy przejmowaniu nieruchomości na własność Państwa mogą ujawnić się trudności w określeniu granic nieruchomości, jak i przypisaniu jej własności określonemu podmiotowi – w art. 3 ust. 2 dekretu z 1949 r. przewidział wydanie przepisów wykonawczych normujących sposób określania przejmowanych nieruchomości ziemskich, w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz tryb postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości był nieznany.

Z przepisów wykonawczych zawartych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 416) na pewno nie wynika, wbrew temu co wywodził Minister, możliwość odstąpienia od jakiegokolwiek zidentyfikowania przejmowanej nieruchomości, a w rezultacie globalnego przejęcia gruntów położonych na terenie określonej wsi, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Regulacja dotycząca przypadków gdy granice nieruchomości ziemskich zostały zatarte dowodzi tego, że każdorazowo konieczne było konkretne oznaczenie przejmowanej nieruchomości, z tym że w zależności od posiadanych danych rejestrowych, określenie to mogło być różnie dokonane. Dodać do tego trzeba, że z samej nazwy dekretu wynikało, że przejęciu podlegały nieruchomości, a nie grunty określonych wsi lub gromad. Zakładając hipotetycznie, że skarżący posiadałby w gromadzie B. kilka nieruchomości w znaczeniu wieczystoksięgowym, nie sposób byłoby ustalić, na podstawie kwestionowanego w nadzorze orzeczenia, które z nich przeszły na Skarb Państwa. Przy nacjonalizacji nie można było bowiem założyć, że przeszły wszystkie.

W konsekwencji trzeba uznać, że wskazanie w decyzji tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych działek gruntów, oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc brak istoty rozstrzygnięcia, co w konsekwencji rażąco naruszało przepisy art. 1, 2, 3 i 4 dekretu z 1949 r., § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa). Powyższe stanowisko znajduje oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 24 marca 2010 r. I OSK 775/09, wyroki WSA w Warszawie I SA/Wa 2227/14 z dnia 12 listopada 2014 r., I SA/Wa 1073 z dnia 21 stycznia 2015 - cbois.nsa.gov.).

Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).

Z omawianych względów Sąd działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 tej ustawy.