Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 277/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 134, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: Art. 24 ust. 2, art. 40 ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: Par. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 132 poz 889
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w  których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub  huragan w 2010 r.
article: Art. 1, art. 6 pkt 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: Art. 138 par. 1 pkt 2, par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dąbek (spr.) Sędziowie WSA Halina Jakubiec WSA Barbara Pasternak Protokolant Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2012 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] 2011 r. nr [...] a także decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2011 r. nr [...] oraz decyzję Burmistrza z dnia [...] 2011 r. nr [...].


UZASADNIENIE

wyroku WSA w Krakowie z dnia 8 maja 2012r.

Decyzją z dnia [...] 2011r. nr [...] Burmistrz odmówił przyznania A. O. pomocy w postaci zasiłku celowego na pokrycie strat spowodowanych powodzią w 2010r. w ramach realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których w gospodarstwach rolnych powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r. Organ ustalił, iż A. O. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,53 ha użytków rolnych, co stanowi 0,9435 ha przeliczeniowego oraz lasu 1,17 ha. Nie jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Organ I instancji podniósł, iż wnioskodawca odmówił złożenia pisemnego oświadczenia, kto wchodzi w skład jego rodziny. Natomiast w ustnym oświadczeniu potwierdził, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, którzy pobierają świadczenia emerytalne: matka pobiera emeryturę z KRUS, a ojciec z ZUS. Sam zainteresowany pobiera rentę inwalidzką z ZUS. Ponadto oświadczył jednoznacznie, że nikt z członków rodziny nie podlega ubezpieczeniu KRUS i nikt nie opłaca składek KRUS.

Organ I instancji wyjaśnił, iż szczegółowe warunki udzielania pomocy społecznej rodzinom rolniczym, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r. realizowanej w ramach przyjętego przez Radę Ministrów programu pomocy dla rodzin rolniczych zostały uregulowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r. Organ I instancji wskazał, iż § 2 tego rozporządzenia określa warunki, których spełnienie umożliwia przyznanie pomocy. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednym z w/w wymogów jest by co najmniej jedna osoba w poszkodowanej rodzinie rolniczej była rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników.

Organ I instancji uznał zatem, że aby rodzina wnioskodawcy mogła ubiegać się o przyznanie zasiłku celowego na podstawie przepisów powyższego rozporządzenia, to co najmniej jedna osoba w tej rodzinie musi być rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników w pełnym zakresie. Natomiast zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Organ I instancji wskazał, iż w złożonym przez wnioskodawcę ustnym oświadczeniu, jednoznacznie zostało stwierdzone, że żaden członek jego rodziny nie jest rolnikiem w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i nie podlega ubezpieczeniu w KRUS co wyłącza możliwość przyznania A. O. i jego rodzinie zasiłku celowego w ramach realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których w gospodarstwach rolnych powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r.

Po rozpoznaniu odwołania A. O., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2011r. nr [...] uchyliło decyzję Burmistrza z dnia [...] 2011r. nr [...] i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W ocenie Kolegium organ l instancji błędnie uznał, że w rodzinie wnioskodawcy żadna z osób prowadzących wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe nie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.) ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników. Zgodnie zaś z art. 6 omawianej ustawy pojęcie "rolnika" oznacza pełnoletnią osobę fizyczną zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Przez pojęcie "domownika" rozumie się natomiast osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Organ II instancji stwierdził, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z rodzicami A. i S. O. Matka wnioskodawcy A. O. od dnia 1 stycznia 1999r. pobiera emeryturę rolniczą. Zdaniem Kolegium, wydając decyzję organ l instancji błędnie wziął pod uwagę tylko i wyłącznie fakt, iż matka wnioskodawcy nie figuruje w ewidencji osób opłacających składki na ubezpieczenie społeczne rolników. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że A. O. prowadzi wraz z synem i mężem wspólne gospodarstwo domowe, pobiera emeryturę rolniczą z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zaś straty spowodowane w gospodarstwie w wyniku zaistnienia niekorzystnych zjawisk atmosferycznych wyniosły 33,41%.

Biorąc powyższe pod uwagę organ II instancji stwierdził, iż fakt, że domownik wnioskodawcy (matka) pobiera emeryturę rolniczą z KRUS nie oznacza, że nie jest on rolnikiem w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, lecz jedynie to, że nie figuruje w ewidencji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Stąd też w ocenie Kolegium należało przyjąć, iż w rodzinie wnioskodawcy jest osoba (matka wnioskodawcy), która jest rolnikiem w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a zatem nie można mówić, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka o której mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r. (Dz. U. nr 132, poz. 889). Kolegium nakazało by przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ l instancji dokonał kompleksowej oceny stanu faktycznego pod kątem spełnienia przez wnioskodawcę pozostałych przesłanek wynikających z treści powołanego rozporządzenia warunkujących przyznanie wnioskowanej pomocy i na podstawie tejże oceny wydał prawidłowe rozstrzygnięcie.

Decyzją z dnia [...] 2011r. nr [...] Burmistrz ponownie odmówił przyznania A. O. pomocy w postaci zasiłku celowego na pokrycie start spowodowanych powodzią w 2010r. w ramach realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których w gospodarstwach rolnych powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r. Organ I instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] 2011r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję z dnia [...] 2011r. nr [...] wydaną przez Burmistrza i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Uchylając przywołaną powyżej decyzję organ odwoławczy nie wypowiedział się jednak w jakim zakresie należy uzupełnić postępowanie dowodowe w sprawie (tak jak stanowi art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego), a jedynie wyraził swój pogląd na sposób jej rozstrzygnięcia. Organ I instancji, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, stwierdził, iż nie jest związany oceną prawną wyrażoną przez organ odwoławczy w decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem organu I instancji, nie ma również przeszkód prawnych, aby organ odwoławczy wydał w sprawie decyzję merytoryczną – jeżeli reprezentuje odmienną ocenę prawną stanu faktycznego sprawy.

Organ I instancji podniósł, iż nie zgadza się z interpretacją zaproponowaną przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zakresie rozumienia pojęcia "rodziny rolniczej" i przesłanek, jakie mają być w związku z tym spełnione żeby przyznać wnioskodawcy zasiłek celowy na pokrycie strat spowodowanych powodzią w 2010r. Organ I instancji wskazał, iż z pisma KRUS z dnia 7 października 2011r. nr [...] wynika, że żaden z członków rodziny A. O. nie jest rolnikiem. Zgodnie z ustalonym stanem faktycznym A. O. jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,53 ha użytków rolnych, co stanowi 0,9435 ha przeliczeniowych oraz podatku leśnego od lasu o pow. 1,17 ha. Strona figuruje jako samoistny posiadacz tego gruntu na podstawie umowy przeniesienia władania z dnia 19 lipca 2000r. Ponadto od dnia 27 czerwca 2011r. A. O. figuruje jako podatnik podatku rolnego od gruntu rolnego dzierżawionego od Gminy o pow. 0,49ha, co stanowi 0,4840 ha przeliczeniowego. Organ I instancji uznał, iż A. O. pozostaje rolnikiem w myśl definicji rolnika zawartej w art. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników -- jest pełnoletnią osobą fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jego posiadaniu gospodarstwie rolnym. W związku z tym jednak, że pobiera rentę inwalidzką z ZUS, nie jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Podobnie nie są objęci ubezpieczeniem społecznym rolników będący członkami jego rodziny ojciec – S. O., który pobiera emeryturę z ZUS, ani też matka – A. O., która jest uprawniona do emerytury z KRUS. Zdaniem organu I instancji, podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników zależy od spełnienia przesłanek określonych w przepisach ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Organ zaznaczył przy tym, iż przepisu tego nie stosuje się do osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty (ust. 3). Podobnie, stosownie do art. 7 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, jeżeli rolnik ten nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty. Organ I instancji stwierdził zatem, iż po uzyskaniu przez członków rodziny A. O. odpowiednio prawa do emerytury z ZUS, do renty inwalidzkiej oraz do emerytury rolniczej ustało z mocy prawa ich podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników (art. 3a ust. 1, art. 7 ust. 3, art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników).

W opinii organu I instancji, wskazana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze okoliczność, że matka A. O. pobiera emeryturę rolniczą spowodowało, że obowiązek jej ubezpieczenia w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ustał, a ona sama utraciła status osoby ubezpieczonej w KRUS. Organ I instancji stanął bowiem na stanowisku, że ustalenie prawa do emerytury rolniczej nie wyłączyło jej z całego systemu ubezpieczeń społecznych rolników, ponieważ korzysta aktualnie ze świadczeń z tego systemu pochodzących (art. 18 ustawy), jednakże nie jest już objęta samym ubezpieczeniem społecznym rolników. Prawodawca wskazał bowiem na to, że rolnik ma być objęty ubezpieczeniem społecznym rolników, a wiec posiada status "ubezpieczonego", a nie, że podlega systemowi ubezpieczeń społecznych rolników, co jest pojęciem szerszym i stanowi o podleganiu systemowi wraz z obowiązkiem uiszczania składek oraz uprawnieniem do korzystania z przewidzianych w ustawie świadczeń. Natomiast fakt pobierania renty rolniczej powoduje, zdaniem organu I instancji, utratę takiego statusu, co oczywiście nie wyłącza osoby z całego systemu ubezpieczeń pozostającej w tym systemie jako świadczeniobiorca.

Organ I instancji wyjaśnił, iż szczegółowe warunki udzielania pomocy społecznej rodzinom rolniczym, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r. realizowanej w ramach przyjętego przez Radę Ministrów programu pomocy dla rodzin rolniczych zostały uregulowane w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r. Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia pomoc dla rodzin rolników przysługuje na wniosek osoby zainteresowanej złożony do kierownika ośrodka pomocy społecznej gminy właściwiej ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej. Organ I instancji wskazał, iż wniosek taki od A. O. nie wpłynął na dziennik podawczy w terminie określonym w § 9 pkt 1 tego rozporządzenia, tj. do 30 września 2010r., jak również w żadnym innym terminie. Ponadto zgodnie z § 9 pkt 3 Wojewodowie przekazywali w terminie do 15 września 2010r. właściwym wójtom (burmistrzom, prezydentom miast) protokoły oszacowania szkód sporządzone przez komisje, wraz z kwotą obniżenia dochodu, gdzie wśród protokołów nie widniało nazwisko A. O.

Organ I instancji wskazał również, iż przepis § 2 w/w rozporządzenia określa warunki, których spełnienie umożliwia przyznanie pomocy. Warunki te muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednym z tych warunków jest by co najmniej jedna osoba w rodzinie była rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników. Organ I instancji stwierdził zatem, iż aby rodzina wnioskodawcy mogła ubiegać się o przyznanie zasiłku celowego na podstawie przepisów rozporządzenia, to co najmniej jedna osoba w tej rodzinie musi być rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który jest objęty ubezpieczeniem społecznym rolników w pełnym zakresie. Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Natomiast ze złożonego w dniu 6 października 2011r. przez A. O. ustnego oświadczenia, jak również z pisma KRUS z dnia 7 października 2011r. nr [...], jednoznacznie wynika, że żaden członek jego rodziny nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Przyjmując przedmiotowe oświadczenie za wiarygodne, w świetle przywołanych przepisów rozporządzenia, niespełnienie wskazanej powyżej przesłanki wyłącza, zdaniem Burmistrza, możliwość przyznania A. O. i jego rodzinie zasiłku celowego w ramach realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których w gospodarstwach rolnych powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r.

Pismem z dnia 12 grudnia 2012r. A. O. wniósł odwołanie od powyższej decyzji Burmistrza nie zgadzając się z jej treścią.

Decyzją z dnia 27 stycznia 2012r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 40 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r. (Dz. U. nr 132, poz. 889) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001r. nr 79, poz. 856 z późn. zm.) i § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2003r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. nr 198, poz. 1925), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2011r. nr [...]. Kolegium wyjaśniło, iż szczegółowe warunki udzielania pomocy społecznej rodzinom rolniczym, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r. określa wydane na podstawie ustawy o pomocy społecznej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010r. W § 2 tego rozporządzenia określono przesłanki uprawniające do uzyskania w/w pomocy społecznej, które jednak muszą wystąpić łącznie i powinny występować w chwili wydawania decyzji w sprawie przyznawania tej pomocy. Jedną z tych przesłanej jest by co najmniej jedna osoba w rodzinie była rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników. Organ II instancji wskazał, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.), ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 1 ubezpieczeniu podlega się z mocy ustawy albo na wniosek. Z kolei w myśl art. 6 tej ustawy pojęcie "rolnika" oznacza pełnoletnią osobę fizyczną zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Natomiast przez pojęcie "domownika" rozumie się osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

W związku z powyższym Kolegium uznało, iż pomocy udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników i jest to warunek niezbędny do przyznania świadczenia, którego niewypełnienie implikuje wprost na niemożność jego przyznania. Organ odwoławczy stwierdził zatem, że jeżeli w rodzinie, którą dotknęła powódź nie ma co najmniej jednego rolnika w rozumieniu w/w przepisów, mimo iż występują osoby podlegające ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik, to pomoc społeczna nie przysługuje.

Organ II instancji podniósł, iż w toku prowadzonego postępowania organ l instancji ustalił, że A. O. figuruje jako podatnik podatku rolnego od gospodarstwa rolnego o pow. 1,53 ha użytków rolnych, co stanowi 0,9435 ha przeliczeniowego oraz podatku leśnego od lasu o pow. 1,17 ha. Ponadto figuruje on jako samoistny posiadacz tego gruntu na podstawie umowy przeniesienia władania z dnia 19 lipca 2000r., a od dnia 27 czerwca 2011r. figuruje jako podatnik podatku rolnego od gruntu rolnego dzierżawionego od Gminy o pow. 0,49 ha co stanowi 0,4840 ha przeliczeniowego. Kolegium wskazało również, iż na podstawie notatki służbowej sporządzonej przez pracowników socjalnych w dniu 6 października 2011r., na okoliczność rozmowy z A. O., ustalono, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami, którzy pobierają świadczenia emerytalne – ojciec S. O. pobiera emeryturę z ZUS, zaś matka A. O. pobiera emeryturę z KRUS. A. O. oświadczył jednocześnie, że sam pobiera rentę inwalidzką oraz że nikt z członków jego rodziny nie podlega ubezpieczeniu społecznemu w KRUS i nikt nie opłaca składek KRUS. Wnioskodawca kategorycznie odmówił jednak przy tym złożenia pisemnego oświadczenia w tej sprawie i odmówił udzielenia więcej informacji. Z kolei z zalegającego w aktach sprawy zaświadczenia z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa z dnia 7 października 2011r. nr [...] wynika, że A. O. i S. O. nie figurują w ewidencji osób ubezpieczonych w PT KRUS , natomiast A. O. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 1 stycznia 1999r. – pobiera emeryturę rolniczą. Kolegium stwierdziło także, iż z poczynionych ustaleń wynika ponadto, że szkody spowodowane przez powódź w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy w uprawach rolnych spowodowane przez niekorzystne zjawiska atmosferyczne wyniosły 33,41% średniej rocznej produkcji rolnej z lat poprzednich. Mając powyższe na względzie Kolegium uznało, iż skoro żadna z osób w rodzinie rolniczej nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik, to należy przyjąć, że rozstrzygnięcie organu l instancji jest prawidłowe i odpowiada przepisom prawa.

Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodził się A. O. i pismem z dnia 1 lutego 2012r. wniósł na nią skargę. Skarżący stwierdził, iż nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, gdyż Kolegium naruszyło prawo. Zdaniem skarżącego, Kolegium winno było uchylić decyzję organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Skarżący uważa również, iż Burmistrz winien był wypłacić mu zasiłek celowy zgodnie z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 czerwca 2011r., sygn. akt III SAB/Kr 25/11, którym zobowiązano organ I instancji do rozpoznania wniosku skarżącego o zasiłek celowy w terminie 1 miesiąca od zwrotu akt administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest zatem kontrola zaskarżonej decyzji i ewentualnie także poprzedzających ją decyzji administracyjnych w ramach danej sprawy administracyjnej z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z obowiązującym prawem. Stosownie do treści art. 134 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2012, poz. 270) sąd administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że jeżeli akt wydany w granicach sprawy, której dotyczy skarga, narusza prawo w sposób określony w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podlega uchyleniu bez względu na to, czy skarga formułuje zarzuty o naruszeniu prawa.

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga A. O. zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych powodów niż te, które wskazał skarżący.

W niniejszej sprawie organ dokonał nieprawidłowej wykładni § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej powstały szkody spowodowane przez powódź, obsunięcie się ziemi lub huragan w 2010r. (Dz. U. nr 132, poz. 889) w związku z art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362).

Przepis art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowi podstawę do przyznania zasiłku celowego osobie lub rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Z kolei cytowane rozporządzenie Rady Ministrów z 13 lipca 2010r. określa szczegółowe warunki udzielania pomocy społecznej rodzinom rolniczym, których gospodarstwa rolne zostały dotknięte powodzią w 2010r. Stosownie do § 2 pkt 1 tego rozporządzenia, jednym z kryterium przyznania takiej pomocy jest warunek, by co najmniej jedna osoba w rodzinie rolniczej była rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników. Przepis ten odwołuje się do regulacji zawartej w art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zawierającej definicję rolnika. Dokonując wykładni przepisu § 2 pkt 1 rozporządzenia zawierającego w swej treści normę odsyłającą do definicji rolnika w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników należy wziąć pod uwagę, że Rada Ministrów rozporządzenie z dnia 13 lipca 2010r. wydała na podstawie delegacji zawartej w art. 24 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zatem konkretyzując warunki realizacji rządowego programu pomocy społecznej, w tym wypadku w związku z klęską powodzi, jaka dotknęła szereg gospodarstw rolnych w 2010r. i w celu złagodzenia jej skutków. Konstruując ten przepis prawodawcy chodziło zatem niewątpliwie o pomoc rodzinom rolniczym, które na skutek powodzi poniosły straty w prowadzonych gospodarstwach rolnych. W celu określenia osób uprawnionych do otrzymania pomocy ustawodawca uznał za zasadne odwołanie się do zdefiniowanego już w innej ustawie pojęcia "rolnika". Z uwagi na wskazany cel tej regulacji prawnej, dokonanie wykładni omawianego przepisu § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 13 lipca 2010r. wyłącznie na płaszczyźnie językowej jest niewystarczające dla ustalenia znaczenia tej normy prawnej, a konieczne jest sięgnięcie do innych metod wykładni, przede wszystkim celowościowej. Przepis ten należy więc rozumieć w ten sposób, że pomocy, o której mowa w rozporządzeniu, udziela się rodzinie rolniczej, jeżeli co najmniej jedna osoba w tej rodzinie spełnia warunki do uznania jej za rolnika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustawy. Zgodzić się więc trzeba z wyrażanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, że nie ma rozstrzygającego znaczenia fakt, że osoba ubiegająca się o pomoc w związku z klęską powodzi w 2010r. w danym momencie nie figuruje w ewidencji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (por. m.in. wyrok NSA z 20 lutego 2011r., I OSK 1753/10 oraz wyroki NSA z dnia 2 lipca 2008r., I OSK 1356/07 i z dnia 24 września 2008 r., I OSK 1509/07, wszystkie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze względu na ratio legis rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010r., którym było udzielenie pomocy tym rodzinom rolniczym, w których gospodarstwach powstały szkody spowodowane powodzią z 2010r., decydującą dla oceny spełnienia przesłanki z § 2 pkt 1 rozporządzenia winna być okoliczność, czy szkoda w uprawach rolnych, zwierzętach gospodarskich lub budynkach powstała w rodzinie rolniczej w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu rolników.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I Instancji, a także we wcześniejszej decyzji organu I instancji z dnia [...] 2011r. organy błędnie uznały, że w rodzinie A. O. żadna z osób prowadzących wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe nie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, objętym ubezpieczeniem społecznym rolników. Zgodnie z art. 1 cytowanej powyżej ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników. Zgodnie zaś z art. 6 omawianej ustawy pojęcie "rolnika" oznacza pełnoletnią osobę fizyczną zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Przez pojęcie "domownika" rozumie się natomiast osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z rodzicami A. i S. O. Bezsporne w sprawie jest, że A. O. prowadzi wraz z synem i mężem wspólne gospodarstwo domowe, pobiera emeryturę rolniczą z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zaś straty spowodowane w gospodarstwie w wyniku zaistnienia niekorzystnych zjawisk atmosferycznych wyniosły 33,41%. Fakt, że domownik wnioskodawcy (matka) pobiera emeryturę rolniczą z KRUS i z tego powodu nie figuruje w tym momencie w ewidencji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie oznacza, że nie jest ona rolnikiem w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W niniejszej sprawie należy zatem uznać, iż w rodzinie wnioskodawcy jest osoba (matka wnioskodawcy), która jest rolnikiem w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, z mocy ustawy objętym ubezpieczeniem społecznym rolników, i z tego tytułu pobierającym świadczenie z KRUS, co stanowi realizację celu ubezpieczenia społecznego rolników (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2011r., IV SA/Po 67/11), a zatem została spełniona przesłanka o której mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 lipca 2010r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych (...). Dokonana więc w niniejszej sprawie przez organy administracyjne w wymienionych powyżej decyzjach wykładnia tego przepisu rozporządzenia oraz art. 40 ustawy o pomocy społecznej, naruszała prawo materialne, co stanowi przesłankę do uchylenia tych decyzji przez Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Pogląd prawny przyjęty w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2011r. był prawidłowy, niemniej jednak Kolegium naruszyło w tej decyzji art. 138 §1 pkt 2 oraz §2 kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż organ odwoławczy stwierdzając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i nie stwierdzając równocześnie wad postępowania, winien był orzec merytorycznie, a nie kasacyjnie. Z tego powodu także i ta decyzja SKO została uchylona przez Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając powyższe na uwadze – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Sąd orzekł jak w sentencji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracyjne winny wydać decyzję uwzględniając zawartą powyżej ocenę prawną dokonaną przez Sąd w niniejszej sprawie. Dopiero wtedy rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej nie będzie obarczone wadami prawnymi.