Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1089/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-10-22 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art, 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki po rozpoznaniu w dniu 22 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia odmówić przyznania skarżącemu, T. K. prawa pomocy w żądanym zakresie.


UZASADNIENIE

Pismem z 16 kwietnia 2014 r. T. K. na urzędowym formularzu (PPF), złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Z danych zawartych w formularzu wniosku wynikało, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. W rubryce 10 formularza oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 3 000 złotych brutto z tytułu umowy o pracę, zaś jego żona z takiego samego tytułu w wysokości 2 115 złotych brutto. W uzasadnieniu wniosku podkreślił, że jako osoba fizyczna pełni rolę organu prowadzącego szkoły niepubliczne dla osób dorosłych. Jedyne źródło ich finansowania stanowi dotacja podmiotowa udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego, zaś słuchacze nie ponoszą żadnych kosztów. Jednakże środki pochodzące z dotacji mogą być wydatkowane wyłącznie na bieżącą działalność szkół. Szkoły natomiast nie generują żadnego przychodu i stąd właśnie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.

W wykonaniu zarządzenia z 26 maja 2014 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie następujących dokumentów:

a. zeznań podatkowych za rok 2013 skarżącego i jego małżonki, ewentualnie zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych w tym okresie;

b. zaświadczeń pracodawców: skarżącego i jego żony, potwierdzających wysokość wynagrodzeń miesięcznych podanych w formularzu wniosku

o przyznanie prawa pomocy;

c. dokumentu wskazującego na wysokość dotacji przedmiotowej uzyskiwanej od jednostki samorządu terytorialnego na funkcjonowanie prowadzonych przez skarżącego szkół niepublicznych, z wyszczególnieniem kategorii wydatków objętych dotacją;

d. wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w przypadku, jeśli takie rachunki posiadają, jeżeli ani skarżący ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązano skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia);

e. dokumentów potwierdzających wielkość posiadanych nieruchomości i miejsce ich położenia.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z 26 czerwca 2014 r. przedłożył:

- wystawione przez pracodawcę żony skarżącego – W. w G. zaświadczenie, że jej dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku [...] wynosi 2115 złotych brutto miesięcznie;

- wystawione przez pracodawcę skarżącego – C. sp. z o. o. zaświadczenie, że jego dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku [...] wynosi 3 000 złotych brutto miesięcznie;

- zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego w 2013 roku z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 6 613, 81 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 2 988, 90 złotych, osiągnął on dochód na poziomie 3 624,91 złotych;

- zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez żonę skarżącego w 2013 roku z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 68 750 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 52 666, 11 złotych, osiągnęła stratę sięgającą kwoty 16 083, 89 złotych;

- oświadczenie, iż nie uzyskał dopłat do gruntów rolnych;

- oświadczenie, iż pełnienie przez skarżącego funkcji organu prowadzącego szkoły niepubliczne nie stanowi działalności gospodarczej.

Skarżący nie przedłożył natomiast wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony. Nie wyjaśnił także, czy jakikolwiek rachunek bankowy posiada on sam lub jego żona.

Dokumenty zgromadzone w sprawie okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy. W konsekwencji powyższego, postanowieniem z 21 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

Pismem z 2 września 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, zwracając uwagę Sądu na okoliczność mnogości postępowań prowadzonych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Podkreślił, iż

w stosunku do jego osoby ww. postępowań będzie blisko pół tysiąca, z czego nieuchronnie, zdecydowana większość spraw znajdzie swój finał w sądzie. Zaznaczył również, iż wniesienie takiej ilości wymaganych opłat sądowych spowoduje niewątpliwie bardzo znaczący uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny.

Do sprzeciwu skarżący nie załączył żadnych dodatkowych dokumentów potwierdzających jego obecną sytuację majątkową lub zmianę sytuacji finansowej w relacji do dokumentacji stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia referendarza sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze

zm., dalej też jako p.p.s.a.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym

z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie.

Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw.

Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. Skarżący, pomimo wezwania z 12 czerwca 2014 r. do nadesłania dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy, w tym jego możliwości płatnicze oraz członków jego rodziny, nadesłał jedynie część żądanych dokumentów, nie uzasadniając przyczyny takiego stanu rzeczy. Skarżący nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych. Nie oświadczył przy tym, iż ani on ani jego żona nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Nie jest więc wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, czy skarżący, lub też jego żona, posiadają rachunki bankowe, ani jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, skoro skarżący nie przesłał na wezwanie Sądu żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, brak jest możliwości ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Trzeba przy tym podkreślić, że brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny tej sytuacji dokumentów.

Odstępując od złożenia wymaganych dokumentów skarżący nie usunął wątpliwości, jakie budziło oświadczenie zawarte w złożonym przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych. Samo oświadczenie skarżącego wyrażone w sprzeciwie, o istnieniu podstawy do zwolnienia go od kosztów sądowych nie poparte rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującym wyjaśnieniem, do czego bezskutecznie wnioskodawca był wzywany, a co wykonał jedynie połowicznie, w ocenie Sądu, jest niewystarczające do oceny przesłanek uzasadniających przyznanie stronie prawa pomocy. Okoliczności faktyczne podniesione w uzasadnieniu wniosku nie mogą być brane pod uwagę, bowiem nie wypełniają przesłanek art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia powinno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Koszty sądowe należy traktować jako bieżące wydatki w budżecie rodziny, które powinny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być sporządzony w sposób rzetelny, uwzględniający wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a wskazane w nim okoliczności, stosownie do wytycznych wynikających z treści art. 255 p.p.s.a, powinny być na żądanie Sądu należycie udokumentowane.

Dla potrzeb niniejszej sprawy nadmienić należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04; a także orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 125/14 – orzeczenie dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w sprzeciwie, wskazać należy, iż okoliczność prowadzenia przez stronę licznych postępowań nie stanowi sama z siebie przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona decydując się na prowadzenie wielu postępowań sądowych musi liczyć się z tym, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w jego kosztach i związanych z tym wydatków. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez stronę, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Innymi słowy sam fakt prowadzenia wielu postępowań sądowych nie może spowodować automatycznego zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych, gdyż sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw (por. orzeczenia NSA z 4 listopada 2011r., sygn. akt I FZ 290/11; z 1 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 546/11; z 3 kwietnia 2009, sygn. akt I OZ 304/09; z 3 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 553/08 – orzeczenia dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie

Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w postanowieniu.