Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 284/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M.E. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 8 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Gl 1521/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.E. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 8 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/GL 1521/15 odmówił M.E. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący wniósł do tutejszego Sądu skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie podatku akcyzowego. Skarżący złożył też wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych twierdząc, że nie posiada środków umożliwiających poniesienie opłaty od skargi. Oświadczył również, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwiema córkami: Gabrielą (5 lat) i Emilią (2 lata). Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, jak również papierów wartościowych ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Wskazał, że na dochód wspólnego gospodarstwa domowego składa się dochód żony z tytułu prowadzonego przez nią gospodarstwa rolnego w wysokości około 1.300 zł miesięcznie (obecnie jego żona przebywa na urlopie wychowawczym) oraz wynagrodzenie wnioskodawcy za pracę w kwocie około 150 zł (jest zatrudniony na 1/10 etatu). Skarżący podniósł, że koszty utrzymania domu stanowiącego własność rodziców wynoszą około 500 zł miesięcznie, a pozostałe miesięczne koszty utrzymania rodziny zamykają się w kwocie około 900 zł.

Pismem z dnia 13 października 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dokumentów wskazanych w tym wezwaniu oraz podania orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków, inne wydatki). Zastrzeżono, iż wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny zostać udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. Wezwanie to zawierało informację, iż odpowiedzi na nie oczekuje się w terminie 7 dni, a niezastosowanie się do tego wezwania w tym terminie, może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a.

Według Sądu I instancji brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie nadesłał bowiem stosownej dokumentacji źródłowej w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego – co było przyczyną nieuwzględnienia jego wniosku. Ponadto, skarżący, mając świadomość przyczyny odmówienia przyznania mu prawa pomocy przez referendarza sądowego, wnosząc sprzeciw od tego postanowienia, również nie nadesłał żadnych materiałów źródłowych. Podjęta z kolei przez niego w uzasadnieniu sprzeciwu polemika z obowiązującymi unormowaniami prawnymi, określającymi tryb rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie może przynieść jakiegokolwiek skutku. W efekcie, również na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy po wniesieniu sprzeciwu, wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał swojego rzeczywistego i aktualnego stanu majątkowego, nie nadsyłając stosownych dokumentów, które miały uzupełnić i uprawdopodobnić dane i oświadczenia zawarte na druku urzędowego formularza PPF. Mając powyższe na uwadze, Sąd I instancji postanowił odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego, tj. stanu majątkowego skarżącego i przyjęcie, iż należne koszty sądowe są nieznaczne, a przedłożony materiał dowodowy uniemożliwia poczynienie ustaleń dotyczących stanu majątkowego skarżącego, a co za tym idzie wyklucza przyznanie mu prawa pomocy.

W uzasadnieniu podniósł, że informacje zawarte na złożonym formularzu PPF jednoznacznie wskazują, że nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej. Ponadto stwierdził, że jeśliby nawet przyjąć, że dla oceny jego sytuacji majątkowej koniecznym było przedłożenie dodatkowych dokumentów, to Sąd I instancji przedwcześnie odmówił mu przyznania prawa pomocy, bowiem w pierwszej kolejności winien zobowiązać skarżącego do przedłożenia stosownej dokumentacji umożliwiającej ustalenie jego sytuacji majątkowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a. ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych jej udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej.

W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.

Wniosek taki powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wystarczające, gdyż skarżący nie przedstawił wszystkich informacji dotyczących utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji.

Przedstawione przez skarżącego informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy przedstawionych danych uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są mu znane, wobec istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy był wzywany przez referendarza sądowego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych w tym wniosku, jednakże nie przysłał żadnych dokumentów wskazanych w ww. wezwaniu, które obrazowałyby – jak twierdzi skarżący – jego trudną sytuację materialną.

Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, Sąd I instancji nie miał obowiązku ponownie wzywać skarżącego o uzupełnienie danych dotyczących jego sytuacji majątkowej, skoro uczynił to już referendarz sądowy. Rzeczą wnioskodawcy jest rzetelne przedstawienie informacji o rzeczywistym stanie majątkowym i dochodach, w przeciwnym bowiem razie musi liczyć się z negatywnym rozstrzygnięciem Sądu.

Zaznaczyć trzeba, że skarżący kwestionując ustalenia Sądu I instancji zawarte w zaskarżonym postanowieniu, nie wykazał również w zażaleniu, ani też dodatkowych dokumentach, okoliczności mogących świadczyć za przyznaniem mu prawa pomocy.

W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.