Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1357/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 234
journal: Dz.U. 2021 poz 2233
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Marcin Kamiński Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia stosunków wodnych na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] maja 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej W. C. kwotę 780 zł /słownie: siedemset osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1357/21

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2021r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania W. C. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] w sprawie stwierdzenia braku naruszenia stosunków wodnych na gruncie.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 16 maja 2017 r. W. C. złożyła wniosek, w którym wskazała, że na działce nr 1187 w [...], należącej do B. i G. B. nastąpiła zmiana ukształtowania terenu na skutek prowadzonych robót ziemnych, polegających na znacznym podniesieniu terenu (pow. 3m) również w bezpośrednim sąsiedztwie jej działki o nr ewid. gr. 1186. Wnioskodawczyni stwierdziła, że tak znaczące podniesienie terenu niesie ze sobą zmianę stosunków wodnych poprzez tworzenie się obecnie na jej działce zlewni wód opadowych, zastoin wody, a w przyszłości prawdopodobne jest osuwanie się powstałej skarpy nasypu na jej działkę. W wyniku tego nie jest użytkowany pas działki graniczący z podnoszonym terenem.

W toku postępowania ustalono, że działki nr ewid. gr. 1186, 1187 w [...] położone są na terenach zalewowych oraz w obszarze rolniczej przestrzeni produkcyjnej. Powyższe wynika ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy [...]

Organ przeprowadził wizję w terenie w dniu 19 maja 2017 r. i stwierdził , że od strony północno-zachodniej ([...]) podstawa skarpy nasypu odsunięta jest od granicy działki nr ewid. 1186 ok. 0,5 m - 1,0 m. Ze skarpy obsunęło się do jej podstawy kilka bloków z cegły o objętości 0,1 m3 0,5 m3. Organ nie stwierdził śladów usypywania się ziemi z działek ewid. gr. 1187 i 1188/1 oraz śladów spływu wód opadowych z w/w działek na działki sąsiednie, czy też do podstawy skarp, jednakże nie można tego wykluczyć przy nawalnym opadzie deszczu. Odbiornikiem wód z terenu działek nr ewid. 1187 i 1186 winien być [...] z którym graniczą te działki. Stwierdzono, że bruzdy na działce nr ewid. gr. 1186, częściowo wypełnione wodą, nie zostały zalane z terenu działek z nasypaną ziemią, tylko stanowiły nagromadzenia pochodzące z opadów atmosferycznych.

W toku postępowania uzyskano opinię biegłego geologa S. M. pn: "Opinia hydrogeologiczno-hydrologiczna o warunkach wodnych w rejonie działek nr ewid. gr. 1187 i 1186 w [...], Gmina [...], Powiat [...], Województwo [...]",

W opinii tej stwierdzono, że w wyniku robót ziemnych na działce nr 1187 powierzchnia działki uległa podniesieniu o około 2,6 m. Powierzchnia działki jest wyrównana , płaska, bez spadków. Od strony działki nr ewid. gr. 1186 oddzielają stroma skarpa o wysokości około 2,6 m. Zważywszy na warunki hydrologiczno-hydrogeologiczne na rozpatrywanym obszarze, konfigurację powierzchni terenu przed i po nadsypaniu działki nr ewid. gr. 1187 biegły stwierdził, że nadsypanie działki nie wpłynęło w sposób znaczący na zmianę stosunków wodnych na działce nr ewid. gr. 1186. Schemat przesiąkania wód opadowych w podłoże na obu działkach jest taki sam jak przed podwyższeniem działki nr ewid. gr. 1187. Powierzchnia działki ewid. gr. 1187 pozostała płaską, równą, stąd też można przyjąć, iż woda opadowa w ilościach odpowiadającej opadom w typowych ilościach spotykanych na tym terenie nie będzie spływać na działkę strony skarżącej. Jedyną zmianą, która może dotyczyć wody z tzw. deszczu nawalnego (nagłego i ponadnormatywnego), spływającej po skarpie działki ewid. gr. 1187 ku działce ewid. gr. 1186. Dlatego też celem zabezpieczenia wodę tę można przechwytywać rowem u podstawy skarpy. Biegły stwierdził, że ślad starego rowu wydaje się być widoczny w terenie, przy granicy obu działek.

W związku z powyższym organ I instancji uznał, że wykonane roboty ziemne na działce nr ewid. gr. 1187 nie grożą zmianą poziomu wody gruntowej i jej spływem na działki sąsiednie przy typowych opadach atmosferycznych na działce nr ewid. gr. 1186. Jednakże dla zabezpieczenia przed skutkami deszczu nawalnego organ nakazał, aby właściciel działki nr ewid. gr. 1187 wykonał u podnóża skarpy – w granicach swojej działki - rów, z odprowadzeniem do [...].

W związku z powyższym decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] Wójt Gminy [...] nakazał właścicielowi działki nr ewid 1187 wykonanie na jej terenie (działce nr ewid. gr. 1187) rowu zabezpieczającego przed przenikaniem wód opadowych z tej działki na działkę nr ewid. gr. 1186, z odprowadzeniem do [...].

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła W. C. a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2018r. nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium nakazało ustalić stan wody na gruncie, kierunki spływu wód, czy nastąpiła zmiana kierunku spływu wód i czy zmiana ta wpływa szkodliwie na grunty sąsiednie, czy nastąpiło to w wyniku działań właściciela działki. Kolegium wytknęło brak mapy z zaznaczonymi spadkami terenu. Wskazało również, że w sentencji decyzji organu I instancji nie określono adresata obowiązku, przez co decyzja jest niewykonalna.

W toku ponownego rozpoznania sprawy, pozyskano w czerwcu 2020 r. opinię biegłego geologa – S. M. Biegły ocenił, że nadsypanie działki 1187 nie wpłynęło praktycznie na zmianę stosunków wodnych na działce nr 1186. Przesiąkanie wód opadowych w podłoże na obu sąsiadujących działkach jest takie samo przed, jak i po nadsypaniu działki 1187. Powierzchnie infiltracji są takie same. Jedyna zmiana dotyczy wody opadowej w obrębie nachylonej powierzchni skarpy. Wcześniej deszcz padał na powierzchnie płaską i wsiąkał w podłoże, teraz będzie spływał po skarpie działki 1187 ku działce 1186, napotykając jednak na swojej drodze rów przechwytujący, którego zadaniem będzie nie dopuszczenie by woda wlewała się na działkę nr 1186.

W ocenie biegłego zważywszy na stromiznę skarpy, ilości wody spływającej po jej powierzchni będą niewielkie. Biegły wskazał, że przyjmując - dla uproszczenia - że kąt nachylenia skarpy wynosi 45 stopni, długość 100 m, powierzchnia skarpy będzie wynosić 280 - 300m2. Średni opad roczny 600-700 mm, miesięczny - maksymalny - do 170 mm. Przyjmując maksymalny, miesięczny opad i powierzchnię skarpy, do rowu dopłynie miesięcznie nie więcej niż 51 m3 wody. Zakładając wystąpienie deszczu nawalnego (oberwanie chmury z opadem 100 mm w ciągu godziny), do rowu spłynie 30m3 wody. Biegły dokonał również pomiarów pojemności rowu odwadniającego wskazując, że jego długość wynosi 100m, powierzchnia przekroju poprzecznego około 0,5m2 Pojemność rowu wynosi nie mniej niż 50m3.

Decyzją z [...] maja 2021r. nr [...] Wójt Gminy [...], na podstawie art. 234 ust 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz.U. 2021 r. poz. 621 ze zm., dalej: P.w.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) odmówił uwzględnienia wniosku W. C. w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działkach nr ewid. gr. 1186 i 1187 położonych w [...], gm. [...].

Organ I instancji stwierdził, że wyliczeń biegłego wynika, iż pojemność rowu gwarantuje przyjęcie - nawet ze sporym zapasem - całości opadów deszczu nawalnego. Biegły stwierdził, że kierunki spływu wód deszczowych nie zostały zmienione. Wody z działki nr 1187 są zagospodarowywane w granicach własności a spływ ze skarpy jest gromadzony w rowie zlokalizowanym o podnóża skarpy (w granicach działki 1187). Wielkość rowu zabezpiecza - z naddatkiem - przyjęcie wód z deszczu nawalnego. Rów jest rowem bezodpływowym, a zgromadzona woda, wsiąka w podłoże a w części (szczególnie latem) paruje. Do działki nr 1187 przynależy jeszcze około 2 m pas terenu za rowem. Od rowu powierzchnia terenu łagodnie się podnosi.

Organ I instancji wyjaśnił również, że w toku postępowania systematycznie dokonywano oględzin terenu chcąc ostatecznie upewnić się co do występowania naruszeń stosunków wodnych na spornym terenie przed ostatecznym zakończeniem postępowania. Przeprowadzone oględziny w latach 2018 -2021 nie wskazały na występowanie jakichkolwiek zastoisk i śladów zalewania okolicznych działek. Uznano, że w aktualnym stanie faktycznym i prawnym brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku W. C., albowiem nie zachodzi jakiekolwiek naruszenie stosunków wodnych na spornym terenie.

W. C. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej o zmianę poprzez nakazanie właścicielowi działki nr 1187 w [...] przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na działce wnioskodawczym o nr ewid. 1186.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 234 ust. 1 P.w., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że naruszenie stosunków wodnych polega wyłącznie na zmianie poziomu wody na gruntach sąsiednich a szkodą w rozumieniu tego przepisu nie może być szkoda mogąca zaistnieć w przyszłości,

- art. 234 ust. 3 P.w. poprzez jego niezastosowanie w zakresie, w jakim nakłada na wójta, burmistrza bądź prezydenta miasta obowiązek zbadania, kto i w jakich okolicznościach dokonał zmiany stanu wody na gruncie, jaki ta zmiana ma wpływ na grunty sąsiednie w zakresie powstawania na tych gruntach związanej ze zmianą stosunków wodnych szkody (również szkody mogącej powstać w przyszłości) oraz zbadania związku przyczynowego między zmianą stanu wód a szkodą.

Odwołująca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 16 § 1 w zw. z art. 138 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie, polegające na nie uwzględnieniu zaleceń wynikających z decyzji SKO w [...] z [...] stycznia 2018 r. znak: [...],

- art. 8 § 1, art. 9 w zw. z art. 10 § 1, art. 12 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie,

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 81, art. 80 k.p.a. k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz niezebraniu i nierozpatrzeniu materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, jak również oparciu rozstrzygnięcia w sprawie na materiale dowodowym będącym wewnętrznie sprzecznym i niewiarygodnym oraz na uznaniu okoliczności faktycznych za udowodnione pomimo braku możliwości wypowiedzenia się strony co do przeprowadzonych dowodów, jak również zaniechanie dokonania przez organ oceny dowodów, do której to oceny organ był zobligowany przy wydawaniu rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu wskazano, że uformowanie skarpy na działce nr 1187, należącej do Państwa B. spowodowało zmianę stosunków wodnych na gruncie a w konsekwencji powstanie na jej działce szkody w postaci tworzenia się zastoin wód opadowych, zacieniania zimą działki od stron skarpy (co zostało udokumentowane fotograficznie podczas postępowania dowodowego przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, to jest podczas oględzin pracowników Urzędu na działce), powodujące opóźnienie rozpoczęcia wegetacji roślin i prac polowych, jak również zaistnienie wysokiego ryzyka wystąpienia szkody w przyszłości, w postaci osuwania się powstałej z nasypu skarpy na działkę nr 1186, w wyniku czego nie jest użytkowany pas działki graniczący z użytkowanym terenem.

Odwołująca zwróciła uwagę na stwierdzenie organu, że nadsypanie działki nr 1187 nie wpłynęło w sposób znaczący na zmianę stosunków wodnych na działce o nr ewid. gr. 1186. Powyższe oznacza, że sam organ przyznał, że nadsypanie terenu działki o nr ewid. 1887 wpłynęło na zmianę stosunków wodnych, tyle że nie (w ocenie organu) w stopniu znaczącym. To z kolei prowadzi do wniosku, że do naruszenia takiego doszło i że jego sprawcą jest właściciel gruntu sąsiedniego tj. Pan B. Na fakt zmiany stosunków wodnych wskazano również w innym fragmencie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, to jest w miejscu opisu zmiany dotyczącej wody opadowej w obrębie powstałej skarpy. Z lektury uzasadnienia wynika, że o ile wcześniej deszcz padał na powierzchnię płaską i wsiąkał w podłoże, o tyle obecnie teraz będzie spływał po skarpie działki o nr ewid. 1887 ku działce 1186, napotykając jednak na swej drodze rów przechwytujący, którego zadaniem będzie niedopuszczenie, by woda wlewała się na działkę 1186.

Odwołująca podkreśliła, że sam fakt istnienia rowu oraz jego pojemność jest bezpodstawnym twierdzeniem organu. Rowek nie ma przekroju poprzecznego około 0.5 m i nie znajduje się u podstawy skarpy na całej jej długości. Zdaniem Strony rów, na który powołuje się organ w uzasadnieniu decyzji w istocie nigdy nie istniał. Obniżona niecka, o której mowa w decyzji, jest jednym ze skutków naruszenia stosunków wodnych. Woda gruntowa na działkach z reguły zalega bowiem płytko, natomiast wskutek gromadzenia się wód opadowych spływających ze skarpy powstało owo wyżłobienie.

Odwołująca zarzuciła, że przy ocenie przepustowości rowu nie uwzględniono rzeczywistej, ponad trzykrotnie większej powierzchni skarpy, co prowadzi z kolei do wniosku, że rowek ten nie będzie w stanie zapobiec gromadzeniu się w nadmiarze wód opadowych z działki Pana B. Ponadto z jednej strony organ I instancji (str. 7uzasadnienia) zakłada, że istnieją na działce rowy odprowadzające wodę do [...]. W tym samym uzasadnieniu (str. 6, wiersz 23) organ określa ten sam rów jako rów bezodpływowy. Powyższa sprzeczność świadczy o niedochowaniu należytej staranności, wymaganej od organu administracji publicznej, przy ustalaniu stanu faktycznego w danym postępowaniu.

Opisaną na wstępie decyzją z [...] lipca 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2021 r., nr [...].

W uzasadnieniu Kolegium w całości powieliło argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Wskazało, w decyzja jest prawidłowa, co w pełni potwierdza zgromadzona dokumentacja w sprawie, tj. dwie opinie hydrologiczne, liczna dokumentacja fotograficzna wykonana na przestrzeni lat w różnych porach roku, a także decyzja organów związanych z udzieleniem pozwoleń wodno-prawnych. Prawidłowość rozstrzygnięcia potwierdzają również końcowe wnioski opinii biegłego.

W. C. wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. :

- art. 234 ust. 1 P.w., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że na działkach o nr ewid. 1186 i 1187, położonych w [...] w gminie [...], nie doszło do naruszenia stosunków wodnych na gruncie ze szkodą dla działki sąsiedniej należącej do Skarżącej, podczas gdy w istocie naruszenie takie, spowodowane działaniami właściciela działki sąsiadującej miało miejsce, co w konsekwencji spowodowało zaistnienie obecnie szkody na jej działce, a ponadto grozi wystąpieniem dalszych szkód w przyszłości, w szczególności polegających na powstawaniu zjawisk osuwiskowych, czego organ nie wziął pod uwagę,

- art. 234 ust. 3 P.w., poprzez jego niezastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że nie zachodzi potrzeba nakazania w drodze decyzji właścicielowi działki nr 1187, przywrócenia stanu zgodnego z prawem bądź wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, powstałych z naruszenia stosunków wodnych, wynikające z nieprawdziwego przeświadczenia o fakcie funkcjonowania już istniejących urządzeń zabezpieczających, podczas gdy od 2017 r. żadne z takich urządzeń nie zostało wykonane, inne zaś - wbrew twierdzeniom organu - nie istnieją.

- art. 15 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, polegające na uchybieniu zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego w tym znaczeniu, że organ nie rozpoznał sprawy w granicach wyznaczonych treścią odwołania,

- art. 7 k.p.a. w związku z art. 77§1 k.p.a., w związku z art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie dopełnienia obowiązku dążenia przez organ do podjęcia w postępowaniu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz na niewystarczającym dla potrzeb rozstrzygnięcia rozpoznaniu materiału dowodowego, jak również poprzez oparcie się przy rozpoznawaniu istoty sprawy na danych nieaktualnych i nieprawdziwych, opiniach osób nieposiadających specjalistycznej wiedzy z zakresu hydrologii oraz sporządzonych nie na zlecenie organu lecz na zlecenie strony postępowania co budzi wątpliwości co do ich obiektywności, pominięcie dowodów przedłożonych przez Skarżącą oraz pominięcie faktów świadczących o odmiennym niż ten założony przez organ stanie rzeczy,

- art. 84 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przypisaniu opinii hydrologicznej zalegającej w aktach sprawy mocy dowodowej na równi z opinią biegłego, podczas gdy to nie organ zwrócił się do biegłego o udzielenie organowi wiadomości specjalnych, a opinia została wykonana na zlecenie jednej ze stron, co dyskwalifikuje na gruncie niniejszej sprawy dowód z tejże opinii jako opinii biegłego,

- art. 8 § 1 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, polegające na prowadzeniu postępowania odwoławczego w sposób niebudzący i niepogłębiający zaufania obywateli do władzy publicznej oraz na zaniechaniu przestrzegania zasad prowadzenia postępowania z poszanowaniem reguł bezstronności, proporcjonalności i równego traktowania,

- art. 8 § 2 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, polegające na odstąpieniu od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw administracyjnych w takim samym stanie faktycznym i prawnym, wyrażające się w odmowie stwierdzenia naruszenia stosunków wodnych pomimo występowania ku temu przesłanek, które zgodnie z utrwaloną praktyką organów administracji publicznej w podobnych sprawach pozwalają na stwierdzenie istnienia takiego naruszenia oraz w tym, że na gruncie tego samego stanu faktycznego i prawnego, organ wydał na przestrzeni lat dwie zupełnie odmienne decyzje,

- art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 11 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, polegające niewskazaniu w uzasadnieniu decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, wskutek czego zaskarżona decyzja jest pozbawiona obligatoryjnego elementu, jakim jest uzasadnienie faktyczne, a tym samym uchybia wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasadzie przekonywania - ponadto uniemożliwiając dokonanie weryfikacji, czy organ oparł się na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym,

- art. 127 k.p.a. w związku z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, polegające na niewydaniu - pomimo istnienia ku temu stosownych okoliczności - decyzji w przedmiocie uchylenia orzeczenia Wójta Gminy [...] i przekazania mu sprawy do ponownego rozpoznania, podczas gdy Samorządowe Kolegium Odwoławcze - jako organ wyższego stopnia w stosunku do Wójta Gminy [...] - miało obowiązek skontrolować w toku kontroli instancyjnej zarówno legalność, jak i poprawność wydanej decyzji pod względem merytorycznym.

W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO w [...] z dnia [...] lipca 2021 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarżącej wedle norm przepisanych.

W uzasadnieniu Strona podniosła, że przedsięwzięcia na działce nr 1187 spowodowały, że woda gromadząca się uprzednio na działce G. B. obecnie spływa po skarpie wprost na działkę Skarżącej na której w związku z tym tworzą się zastoiny wody. Ponadto, istnienie wspomnianej skarpy wywołuje niebezpieczeństwo osuwania się ziemi i bloków ceglanych znacznej wielkości, jak również uniemożliwia pobieranie płodów rolnych z części działki przeznaczonej na ich uprawę - poprzez zacienianie miejsca, w którym powinny one wzrastać.

Skarżąca wskazała, że biegły w pierwotnej opinii hydrologicznej z września 2017 r. wskazał, że nadsypanie działki praktycznie nie wpłynęło (czyli wpłynęło, z tym że biegły nie był w stanie zauważyć skutków tej zmiany) na zmianę stosunków wodnych na działce o nr ewid. 1186 . Biegły nie dostrzegł natomiast skutków tej zmiany jedynie dlatego, że jak wynika z lektury str. 6 opinii, w rozumieniu przyjętym przez biegłego zmiana stanu wody na gruncie może polegać wyłącznie na podwyższeniu lub obniżeniu poziomu wody. Tymczasem, zarówno z dosłownego brzmienia przepisu art. 234 P.w., jak również z ugruntowanego orzecznictwa wynika, że zmianą stanu wody na gruncie będzie każde działanie właściciela gruntu sąsiedniego, ingerujące w zastany stan wód na danym terenie.

Skarżąca podniosła, że sam autor opinii hydrologicznej, która w postępowaniu przed organem pierwszej instancji służyła jako dowód z opinii biegłego, jest geologiem. Zdaniem Strony podmiot ten nie posiadał odpowiednich wiadomości specjalnych z zakresu hydrologii i gospodarki. Zdaniem Strony istnieją również uzasadnione wątpliwości co do pochodzenia tej opinii. W przypadku opinii sporządzonej podczas ponownego rozpoznawania sprawy w aktach sprawy brak jest danych o fakcie zlecenia wykonania tej opinii przez Gminę. Bardziej prawdopodobnym jest to, że zalegająca w aktach opinia hydrologiczna z czerwca 2020 r. została zlecona przez G. B., który dostarczył rzeczoną opinię do Gminy. Strona podważając prawidłowość sporządzonej opinii podniosła, że rów, na który powoływał się ww. biegły nie istnieje. W rzeczywistości jest to wyżłobienie terenu powstałe wskutek spływania wód z działki G. B. na działkę Skarżącej, Gołosłownym twierdzeniem jest zatem podawanie wymiarów owego rowu oraz szerokie omawianie jego funkcji. Jeszcze bardziej gołosłownym jest podnoszenie przez autora opinii, że ów rów jest w stanie pomieścić całość wód opadowych, które mogą spływać po skarpie z działki G. B. na działkę Skarżącej.

W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 4 października 2021r. B. B. oraz G. B. wnieśli o oddalenie skargi W. C. jako oczywiście bezzasadnej. Podnieśli, że z opinii hydrologicznej i oględzin wynika, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie, zatem brak jest pierwszej przesłanki do zastosowania art. 234 P.w. Podniesienie obszaru ich nieruchomości nie skutkowało zmianą kierunku spływu wód. Uczestnicy zadeklarowali, że wykonali specjalny rów zabezpieczający wzdłuż granicy z nieruchomością Skarżącej. Działka uczestników była systematycznie monitorowana przez pracowników organu, którzy ani razu nie stwierdzili występowania zastoisk wody i śladów zalewania działki Skarżącej, w szczególności dnia 12 marca 2021r., kiedy to po nawalnych opadach śniegu i licznych podtopieniach nie stwierdzono wystąpienia jakichkolwiek szkód na działce Skarżącej. Wedle uczestników postepowania Skarżąca nie wykazała istnienia szkody na działce spowodowanej ich działaniem. Przedłożone przez Skarżącą fotografie nie są miarodajne dla ustalenia rzeczywistego stanu rzeczy. Z kolei uczestnicy przedstawili dodatkowe dokumenty na poparcie twierdzeń, zaś Skarżąca nie podjęła inicjatywy dowodowej, mogącej stanowić przeciwwagę dla twierdzeń Państwa B. Uczestnicy zakwestionowali również zasadność podważania uprawnień biegłego geologa do przedstawienia opinii w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego 10 lub w innych przepisach - sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 P.p.s.a.).

Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sprawa będąca przedmiotem skargi rozpoznana była w oparciu o przepis art. 234 P.w., który reguluje zakaz oraz konsekwencje zmiany stanu wody i odprowadzania wody na gruncie.

Zgodnie z art. 234 ust. 1 P.w., właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 234 ust. 2 P.w.).

Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3 P.w.). Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane (art. 234 ust. 4 P.w.).

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że fakt, iż współwłaściciel działki o nr 1187 uzyskał stosowne zezwolenie na nadsypanie m.in. terenu działki o nr 1187 (decyzją Dyrektora RZGW w [...] z [...] lipca 2016r. nr [...]), jak również pozwolenie wodnoprawne na zmianę ukształtowania terenu m.in. na działce nr 1187 (decyzją Dyrektora Zarządu Zlewni w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia [...] lipca 2018r., nr [...]) – nie zwalnia organów z konieczności oceny co do zaistnienia w niniejszej sprawie przesłanek z art. 234 P.w. W razie ustalenia, że na działce Skarżącej doszło do wyrządzenia szkody pozostającej w związku przyczynowym ze zmianą stosunków wodnych na działce o nr 1187, na organach spoczywa obowiązek zastosowania art. 234 ust. 3 P.w.

W celu prawidłowego rozstrzygnięcia, czy zachodzą podstawy do zastosowania art. 234 ust. 3 P.w. organy powinny jednoznacznie ustalić, czy właściciel terenu dokonał zmiany stanu wód na swoim gruncie, i czy zmiana ta powoduje szkody na gruncie czy gruntach sąsiednich tj., czy istnieje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie sprawcy naruszenia, a szkodą występującą na gruncie sąsiednim. Grunt sąsiedni, to grunt nie należący do sprawcy naruszeń (por. wyroki WSA w Szczecinie z dnia 4 kwietnia 2012 r. II SA/Sz 1381/11, WSA w Gliwicach z dnia 22 marca 2012 r. II SA/Gl 890/11, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 lutego 2020 r. II SA/Bk 56/20, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustaleń tych organ winien dokonać zgodnie z ogólnymi regułami postępowania dowodowego, określonymi w art. 7, 77 § 1 k.p.a., z których wynika obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością, a w szczególności zobowiązują do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Ocena czy dana okoliczność została udowodniona następuje na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.).

Wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi, że ustalenie opisanego wyżej związku przyczynowo - skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu. Z tego powodu co do zasady w postępowaniu takim przeprowadzany jest dowód z opinii biegłego z zakresu postępowania wodno-prawnego, a treść opinii stanowi materiał dowodowy pozwalający organowi na poczynienie prawidłowych dla sprawy ustaleń. Opinia biegłego jest szczególnie istotna w sytuacji, gdy - tak jak w sprawie niniejszej - istnieje różnica stanowisk pomiędzy właścicielami gruntów sąsiednich, tj. Skarżącą i właścicielami gruntu sąsiedniego: B. i G. B. (dalej: jako uczestnicy postępowania) w przedmiocie zakłócenia tych stosunków, a także w sytuacji istniejących wątpliwości co do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych lub ich ocen merytorycznych.

W niniejszej sprawie podstawowym dowodem, na który powoływał się organ I instancji w kontrolowanej decyzji była opinia biegłego geologa S. M. z czerwca 2020r. Należy wspomnieć, że w aktach sprawy znajdują się również dwie zbliżone co do treści opinie, sporządzonego przez ww. biegłego w sierpniu oraz we wrześniu 2017r., które stanowiły z kolei podstawę do wydania przez organ I instancji decyzji z dnia [...] listopada 2017r. Niemniej jednak dla oceny prawidłowości zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z [...] maja 2021r. kluczowe znaczenie ma treść opinii biegłego z czerwca 2020r., która oprócz twierdzeń zawartych ww. poprzednich opiniach, przedstawia również dodatkowe wnioski. W ocenie Sądu treść tej opinii nie rozstrzyga kluczowych wątpliwości w niniejszej sprawie i nie może stanowić przesądzającego dowodu, który wskazywałby na prawidłowość negatywnego rozpatrzenia wniosku Skarżącej.

W opinii tej stwierdzono, że powierzchnia działki nr 1187 w wyniku wykonania robót ziemnych polegających na podwyższeniu teren – uległa podniesieniu o około 2,6 m. Biegły ocenił, że nadsypanie działki nr 1187 nie wpłynęło praktycznie na zmianę stosunków wodnych na działce nr 1186. Następnie stwierdzono, że przesiąkanie wód opadowych w podłoże na obu działkach jest takie samo przed i po nadsypaniu działki nr 1187 a powierzchnie infiltracji są takie same. Równocześnie wskazano, że jedyna zmiana dotyczy wody opadowej w obrębie nachylonej powierzchni skarpy. Obecnie deszcz będzie spływał po skarpie działki nr 1187 ku działce 1186, napotykając jednak na rów przechwytujący wodę, by woda nie wlewała się na działkę nr 1186. Biegły ocenił, że ilości wody spływającej będą niewielkie. Następnie precyzując pojęcie niewielkiej ilości wody przedstawił parametry skarpy przyjmując - jak sam wskazał w uproszczeniu- kąt nachylenia skarpy i jej długość. Powierzchnię skarpy biegły przedstawił w widełkach (280-3000 m2). Następnie przedstawił dane dotyczące średnich opadów rocznych oraz maksymalnych opadów miesięcznych – bez wskazania źródła tych danych. Końcowo biegły przedstawił dane dotyczące możliwej ilości deszczu nawalnego, jaka może spłynąć do rowu. Po przedstawieniu wymiarów rowu biegły stwierdził, że jego pojemność gwarantuje ze sporym zapasem przyjęcie całości opadów deszczu. Rów jest rowem bezodpływowym a woda wsiąka w podłoże natomiast szczególne latem paruje.

Analizując wnioski przedstawione przez biegłego należy w szczególności wskazać, że w opinii przedstawiono nieprecyzyjne sformułowanie, że nadsypanie działki nie wpłynęło "praktycznie" na zmianę stosunków wodnych na działce Skarżącej. Z dalszej części opinii wynika jednakże, że jedyna zmiana dotyczy spływu wody opadowej ze skarpy w kierunku działki Skarżącej. Wcześniej deszcz padał na powierzchnię płaską i wsiąkał w podłoże a teraz będzie spływał po skarpie działki nr 1187 ku działce nr 1186 (stwierdzenia zawarte w pkt 5 opinii). Jednocześnie biegły stwierdził, że kierunki spływu wód nie zostały zmienione (pkt 6 opinii). W ocenie Sądu stwierdzenia te są sprzeczne.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie konieczne jest przeprowadzenie nowej opinii biegłego, w której zostanie udzielona wyczerpująca odpowiedź na pytanie, czy nastąpiła zmiana kierunku spływu wody opadowej (jeśli tak to z jakiej przyczyny, czy prace polegające na nadsypaniu terenu na działce nr 1187 są przyczyną tych zmian). Stwierdzenie w tym zakresie winno być poparte odpowiednią dokumentacją, w szczególności mapą z nieniesionymi kierunkami spływu wód. Należy odpowiedzieć na pytanie, jaki wpływ na stosunki wodne miały roboty polegające na nawiezieniu ziemi na działce nr 1187, w szczególności, czy położenie tej działki wyżej w stosunku do działki o nr 1186 ma wpływ na kierunek spływu wód z nadsypanej działki. W niniejszej sprawie istotnym jest, że ww. działki położone są na terenie zalewowym. Biegły w opinii powinien się wypowiedzieć, czy dochodzi do zalewania działki Skarżącej nr 1186 i jaka jest tego przyczyna – czy jest nią fakt położenia działki na terenie zalewowym, czy też dzieje się tak w wyniku nadsypania terenu na działce nr 1187. Należy odpowiedzieć na pytanie, jaki wpływ miało podniesienie poziomu skarpy o 2,6 m na zagrożenie zalewaniem działki nr 1186. Opinia biegłego specjalisty winna wskazywać, czy konkretne działania właścicieli działki o nr 1187 ingerują w ukształtowany w terenie system zasobów wodnych, czy nawiezienie mas ziemi na działce o nr 1187, spowodowało zmianę ukształtowanego w terenie systemu zasobów wodnych; w efekcie czy ewentualna zmiana stosunków wodnych na działce o nr ew. 1187 spowodowała szkody na działce o nr 1186. Zastosowanie art. 234 ust.3 P.w. jest bowiem uzależnione od stwierdzenia, że pomiędzy zmianą stosunków wodnych a wskazywanymi przez Skarżącą szkodami na działce zachodzi związek przyczynowo skutkowy. Uznanie, że pomiędzy zmianą stosunków wodnych na gruncie a szkodą na działce Skarżącej zachodzi związek przyczynowo – skutkowy – wymaga od biegłego wskazania właściwego środka likwidującego ewentualnie szkodliwe dla gruntów sąsiednich, działania właściciela gruntu.

W celu rozstrzygnięcia powyżej wskazanych kwestii konieczne jest przeprowadzenie opinii przez nowego biegłego, który – co szczególnie istotne dla niniejszej sprawy – będzie posiadał specjalistyczną wiedzę z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych.

Opinia biegłego powinna być również poparta dokumentacją potwierdzającą przeprowadzenie odpowiednich badań, analiz i obliczeń w postępowaniu dotyczącym uregulowania stosunków wodnych na gruncie. Opinie zgromadzone w niniejszej sprawie takim materiałem badawczym nie są poparte. Biegły w opinii z czerwca 2020r. przedstawił co prawda wyliczenia dotyczące powierzchni skarpy, lecz jak sam wskazał, dane wyjściowe przyjął w uproszczeniu. Z opinii tej nie wynika, na jakiej podstawie biegły przyjął objętość spornego rowu i ilość opadów, jakie jest w stanie pomieścić. Do opinii nie dołączono dokumentacji, która wskazywałaby, że biegły dokonał rzeczywistych obliczeń parametrów ww. rowu. W świetle dowodów znajdujących się w aktach sprawy należy uznać, że istnienie rowu w opisanych przez biegłego parametrach budzi wątpliwości. Na podstawie dokumentacji dołączonej w szczególności do oględzin z dnia 12 marca 2021r., a także z dnia 9 sierpnia 2019r. trudno przesądzić, czy istotnie w miejscu opisywanym przez biegłego istnieje rów, czy jest to jak twierdzi Skarżąca jedynie niecka powstała w wyniku spływania po skarpie wód opadowych. Zarówno z dokumentacji dołączonej do ww. oględzin, jak i zdjęć przedstawionych przez G. B. na rozprawie w dniu 14 grudnia 2021r. wynika, że nawet jeśli wzdłuż skarpy istnieje rów, to jest on w przeważającym stopniu zarośnięty. Z tego powodu wątpliwości budzi rzetelność analizy biegłego co do przepustowości rowu i możliwości przyjęcia wody opadowej, nawet podczas deszczy nawalnych – jak wskazuje biegły – ze sporym zapasem. Należy również zwrócić uwagę, że biegły w samej opinii z czerwca 2020r. nie wspomina, czy dokonał wizji w terenie i bezpośrednich pomiarów na gruncie – przede wszystkim co do spornego rowu, tj. jego przepustowości i długości. Nie wyjaśniono, czy rów przebiega w całości wzdłuż skarpy. Nie zostało również w sposób bezpośredni wyjaśnione, czy rów jest bezodpływowy, czy też ma ujście do potoku [...]. Słusznie bowiem w odwołaniu zarzuciła Skarżąca, że organ I instancji odnośnie tego samego rowu najpierw stwierdza, że ma on charakter bezodpływowy, by na kolejnej stronie wskazać, że rów ma odprowadzenie do [...]. Jest to zaś kwestia kluczowa dla oceny, czy rów jest w stanie zabezpieczać działkę nr 1186 przed przenikaniem wód opadowych z działki nr 1187 natomiast organ I instancji w tym zakresie prezentuje w decyzji sprzeczne ustalenia.

W związku z powyższym w celu wyjaśnienia wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy w ocenie Sądu należy przeprowadzić ponowne oględziny z udziałem stron postępowania, które powinny odbyć się w deszczowej porze roku tak, aby można było zweryfikować okoliczności co do zastoisk wodnych na działce Skarżącej, przenikania wody i ewentualnego jej zalegania w rowie. Należy również przeprowadzić dowód z opinii sporządzonej przez nowego biegłego, który legitymuje się wiedzą z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii i melioracji wodnej na okoliczności wskazane we wcześniejszym fragmencie uzasadnienia. Niewątpliwie w toku postępowania przed organem I instancji doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie kluczowych przesłanek decydujących o możliwości zastosowania art. 234 ust. 3 P.w., tj. dotyczących tego, czy i w jakim zakresie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie działki nr 1187, na czym owa zmiana polegała, czy zaistniały szkody wskazywane przez Skarżącą – wynikające ze zwiększonego spływu wody z działki nr 1187 na działkę nr 1186 i czy pomiędzy tymi okolicznościami zachodzi związek przyczynowo – skutkowy –mając na uwadze, że teren, na którym działki te się znajdują jest terenem zalewowym. Do naruszenia przepisów postępowania związanych z niewyjaśnieniem okoliczności faktycznych sprawy doszło również przed organem odwoławczym. Należy tutaj dodatkowo wskazać, że decyzja organu odwoławczego narusza w sposób istotny art. 107 § 3 k.p.a. i art. 15 k.p.a., gdyż jej uzasadnienie sprowadza się do powielenia argumentacji organu I instancji i nie zawiera ustosunkowania się do zarzutów odwołania.

Z tych przyczyn Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Na rzecz Skarżącej, reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w wysokości 780 zł, na które składa się uiszczony wpis od skargi (300 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika radcy prawnego w wysokości 480 zł- § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).