Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 711/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 64c par. 8
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, del. Sędzia SO Dorota Kozłowska, Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Protokolant specjalista Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi D. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wyegzekwowanych należności dotyczących kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

D. B., zamieszkały w D. przy ul. [...], zwany dalej zamiennie "stroną", "zobowiązanym" lub "skarżącym", reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K., zwanego dalej "organem odwoławczym", Nr [...],[...] z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D., zwanego dalej "organem egzekucyjnym", Nr [...] z dnia [...] odmawiające zwrotu wyegzekwowanych należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej "k.p.a.", oraz art. 17, art. 18 i art. 64c § 3 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1015), zwanej dalej "u.p.e.a" lub "ustawą egzekucyjną".

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy wskazał, że do jego wydania doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., zwanego dalej "wierzycielem", nr [...] do [...] z 15 kwietnia 1999 r. oraz [...] do [...]z 28 kwietnia 1999 r. i nr [...]do [...] z 7 lutego 2001 r., obejmujących zaległości składkowe zobowiązanego za lata 1997-1999 organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne, w toku którego zawiadomieniem z dnia 27 listopada 2009 r. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w A [...][...] w K.. Pismem z dnia 8 września 2011 r. dłużnik zajętej wierzytelności powiadomił organ egzekucyjny, iż z dniem 31 sierpnia 2011 r. została rozwiązana umowa o pracę z zobowiązanym. W ramach prowadzonej egzekucji uzyskano w okresie od 11 grudnia 2009 r. do 8 września 2011 r. kwotę [...]zł, którą - po potrąceniu należnych kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł - organ egzekucyjny przekazał na rachunek wierzyciela.

Postanowieniem z [...]nr [...]organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie pozostałych, czynnych tytułów wykonawczych tego wierzyciela o nr [...] do [...], z uwagi na niedopuszczalność egzekucji (art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.), spowodowaną niespełnieniem wymogów, określonych w art. 3 § 1 u.p.e.a., który stanowi, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów, podczas gdy ww. tytuły wykonawcze wystawione zostały na podstawie deklaracji złożonych przez płatnika. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wyjaśnił, iż przed 30 listopada 2001 r., (zmiana u.p.e.a.), deklaracje nie mogły stanowić podstawy wystawienia takich tytułów wykonawczych. Odwołał się do poglądu prezentowanego w wyroku tut. Sądu I SA/Gl 455/10 z dnia 6 lipca 2010 r.

W dniu 7 czerwca 2013 r. wpłynęło do organu egzekucyjnego pismo pełnomocnika strony (z dnia 5 czerwca 20113 r.) wzywające organ do zwrotu kwoty [...]zł bezpodstawnie wyegzekwowanej od zobowiązanego. Pełnomocnik dodał także, iż tytuły wykonawcze nie zostały skutecznie doręczone, co dodatkowo potwierdza niedopuszczalność i bezpodstawność prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Cytując fragment wyroku NSA z 24 października 2012 r., I GSK 919/11: "uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych wobec umorzenia postępowania z przyczyn, które przywołuje art. 60 §1 u.p.e.a. wywołuje skutek w postępowaniu egzekucyjnym i jego następstwa mogą obciążać jedynie organ egzekucyjny. To zatem po stronie organu egzekucyjnego powstaje obowiązek zwrotu wyegzekwowanych należności w drodze czynności materialno-technicznej" pełnomocnik stwierdził, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn wymienionych w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a. powoduje z mocy prawa uchylenie dokonanej czynności egzekucyjnej. W związku z tym wezwał do zwrotu kwoty [...] zł w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego.

Podtrzymał te żądania w piśmie z dnia 12 sierpnia 2013 r., w którym domagał się sprecyzowania charakteru prawnego pisma organu z dnia 9 lipca 2013 r. - informującego, że analogicznie wezwanie z 30 stycznia 2012 r. skierowane do wierzyciela zostało załatwione odmownie decyzją z dnia [...], od której to decyzji Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia [...]2013 r., [...] oddalił odwołanie – oraz wskazania środków zaskarżenia. Podał, że na sposób załatwienia sprawy nie ma wpływu ww. wyrok, ponieważ rozstrzygnął jedynie o zasadności żądania od zobowiązanego składek, a nie poprawności formalnej działania organu egzekucyjnego.

Organ egzekucyjny postanowieniem z [...] odmówił zwrotu wyegzekwowanych należności wyjaśniając, iż zrealizowane tytuły wykonawcze spełniały wymogi art. 27 ustawy egzekucyjnej, a zobowiązany nie kwestionował zasadności postępowania przez złożenie zarzutów lub skargi. Odwołał się też do wskazanych wyżej, decyzji wierzyciela i wyroku.

Organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] uchylił to postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji wskazując, iż do uprawnień organu egzekucyjnego należą kwestie dotyczące środków pozostawionych w organie, czyli kosztów egzekucyjnych należnych za dokonane czynności egzekucyjne i tylko w tym zakresie winien być rozpoznany wniosek o zwrot wyegzekwowanych kwot.

Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny odmówił zwrotu wyegzekwowanych należności dotyczących kosztów egzekucyjnych wyjaśniając, iż poza zakresem kompetencji organu egzekucyjnego pozostaje rozstrzygnięcie w zakresie środków przekazanych do dyspozycji wierzyciela. W gestii organu egzekucyjnego leżą jedynie kwestie dotyczące środków zaliczonych na poczet kosztów egzekucyjnych, należnych za dokonane czynności egzekucyjne. Ponadto podkreślił, iż zgodnie z art. 29 u.p.e.a. organ bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, natomiast nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Tytuły wykonawcze spełniały wymogi wynikające z art. 27 u.p.e.a. i bezsporną pozostawała możliwość dochodzenia wymagalnych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w trybie egzekucji administracyjnej. Zaznaczył, iż postanowienie z [...]dotyczyło umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] i w ich zakresie faktycznie zastosowanie będzie miał art. 60 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. W odniesieniu natomiast do pozostałych tytułów wykonawczych, z powodu ich całkowitego zrealizowania nie mogło być orzeczone umorzenie postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji zastosowany art. 60 § 1 u.p.e.a.

W zażaleniu pełnomocnik, zarzucając rażące naruszenie prawa wniósł o zmianę, względnie uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji i nakazanie zwrotu bezpodstawnie wyegzekwowanych należności. W uzasadnieniu podniósł, iż treść zaskarżonego postanowienia po pierwsze jest nieadekwatna do żądania strony i do obowiązków organu w toku postępowania egzekucyjnego, po drugie nie rozstrzyga w całości żądania zgłoszonego przez stronę. Strona bowiem wniosła o zwrot kwoty [...] zł, natomiast organ wydał postanowienie o odmowie zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych. Żądanie strony obejmowało wszystkie wyegzekwowane od zobowiązanego kwoty. Podkreślił, że bezdyskusyjne w sprawie jest, iż organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne w oparciu o kilkanaście tytułów wykonawczych, które zostały wystawione wadliwie i to obowiązkiem tego organu było badanie ich zgodności z prawem.

Zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...]. W uzasadnieniu odwołał się do regulacji zawartej w art. 26 § 1 i art. 29 § 1 u.p.e.a. i wywiódł, że organ egzekucyjny przeprowadził badanie tytułów wykonawczych i nie stwierdził nieprawidłowości, ponieważ zawierały wszystkie prawidłowo podane elementy, określone w art. 27 § 1 u.p.e.a. Podkreślił, że ówczesny wzór tytułu wykonawczego nie posiadał wyszczególnienia podstawy prawnej obowiązku z podziałem na: orzeczenie, deklarację, z mocy prawa. Organ egzekucyjny nie mógł przewidzieć, że w 1999 r. wierzyciel wystawił je w oparciu o deklaracje zobowiązanego. Wskazał, że organ egzekucyjny był obowiązany przekazywać wierzycielowi kwoty ściągnięte na poczet zaległości składkowych, co uczynił – potrącając należne koszty egzekucyjne. W zakresie kwot przekazanych wierzycielowi, kwestia ich zwrotu leży poza kompetencjami organu egzekucyjnego.

Odwołując się do wyżej opisanej decyzji wierzyciela z dnia [...] i wyroku oddalającego odwołanie od tej decyzji stwierdził, że powyższe dowodzi zasadności wyegzekwowania należności od zobowiązanego w trybie egzekucji administracyjnej i właściwości wierzyciela w sprawie zwrotu przekazanych jemu kwot. Natomiast właściwym w kwestii zwrotu zaspokojonych kosztów egzekucyjnych jest – zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a. – organ egzekucyjny, który zasadnie odmówił zwrotu tych kosztów, ponieważ jeśli Sąd Okręgowy w K. uznał zasadnym wyegzekwowanie w trybie egzekucji administracyjnej kwot zaliczonych na poczet zaległości, to konsekwentnie zasadnym było naliczenie i pobranie w tym postępowaniu kosztów egzekucyjnych.

Nadto organ odwoławczy wskazał, że w postanowieniu z dnia [...]r. organ egzekucyjny nie wypowiadał się w kwestii niedopuszczalności egzekucji prowadzonej w oparciu o tytuły wykonawcze, na podstawie których skutecznie wyegzekwowano należności.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie postanowienia organu odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

1. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 60 § 1 u.p.e.a. i w zw. z art. 2 Konstytucji RP - poprzez ich niezastosowanie,

2. art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia postanowienia niezawierającego pełnego, rzeczywistego i zrozumiałego dla strony wyjaśnienia podstaw prawnych i faktycznych rozstrzygnięcia oraz brak odniesienia się do zarzutów strony wskazanych w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji,

3. art. 124 § 1 k.p.a. w zw. z art. 17 § 1 u.p.e.a. i art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozstrzygnięcie o całości żądania zgłoszonego przez stronę.

W uzasadnieniu podniósł, że tytuły wykonawcze o nr: [...] do [...],[...] do [...]i [...] do [...] wystawione zostały w oparciu o deklaracje płatnika składek. Prowadzenie przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przed datą 30 listopada 2001 r. wyłącznie na podstawie deklaracji złożonych przez płatnika było niedopuszczalne. Pełnomocnik odwołał się do poglądu wyrażonego w wyrokach tut. Sądu z dnia 6 lipca 2010 r. I SA/Gl 455/2010 i z dnia 28 listopada 2012 r., I SA/Gl 471/2012.

Pełnomocnik podkreślił, iż organ egzekucyjny nie dopełnił obowiązku badania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej (art. 29 u.p.e.a.) i dopuścił się prowadzenia postępowania w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione jedynie na podstawie deklaracji. Na skutek bezprawnego prowadzenia postępowania egzekucyjnego doszło do wyegzekwowania z majątku skarżącego łącznej kwoty [...]zł. Wszczynając postępowanie egzekucyjne organ musiał mieć wiedzę na temat niedopuszczalności prowadzenia egzekucji w oparciu o tytuły wystawione na podstawie deklaracji, ponieważ sprawa była już przesądzona w orzecznictwie, a na tytułach wykonawczych nie wskazano art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, który w ówczesnym stanie prawnym stanowił podstawę prawną wydawania decyzji dotyczących należności składkowych. Postępowanie to po wszczęciu winno było zostać natychmiast umorzone, a w żadnym wypadku w jego toku nie powinny być egzekwowane jakiekolwiek środki z majątku skarżącego.

Pełnomocnik stwierdził, że art. 60 § 1 i 2 u.p.e.a. per analogiam winien również znaleźć zastosowanie w odniesieniu do sytuacji, w której postępowanie nie zostało wprawdzie umorzone, z uwagi na wyegzekwowanie całej należności, ale które również nie było dopuszczalne, z przyczyn wskazanych w tym przepisie. Odwołując się do zasady państwa prawa wywiódł, że nie można zaakceptować sytuacji, w której organ w sposób niedopuszczalny prowadzi wobec obywatela postępowanie egzekucyjne, w sposób bezprawny pozyskuje z jego majątku dużą kwotę, a następnie odmawia zwrotu tych środków, powołując się przy tym na brak wydania postanowienia o umorzeniu tego postępowania. Zarzucił organowi odwoławczemu, iż wydając zaskarżone postanowienie nie dostrzegł sprzeczności takiego postępowania organu pierwszej instancji z ustawą zasadniczą i ograniczył się w swym uzasadnieniu do tłumaczenia postępowania tego organu brakiem wiedzy oraz niemożliwością przewidzenia, na jakiej podstawie wydane zostały tytuły wykonawcze.

Odnosząc się natomiast do akcentowanej przez organ odwoławczy kwestii oddalenia przez Sąd Okręgowy w K. XI Wydział Ubezpieczeń Społecznych roszczenia skarżącego o zwrot wyegzekwowanych należności wskazał, że powództwo to skierowane zostało przeciwko wierzycielowi, a nie przeciwko organowi egzekucyjnemu. Jakiekolwiek powoływanie się przez organy na ten wyrok jest działaniem nieuprawnionym, które w żadnej mierze nie uzasadnia odmowy zwrotu bezprawnie wyegzekwowanych należności. Odwołując się do argumentacji zawartej w wyroku NSA z dnia 4 października 2012 r., I GSK 919/11 ocenił jako nieuprawnione twierdzenie, iż środki przekazane wierzycielowi pozostają w jego gestii i tylko on jest władny orzekać o ich ewentualnym zwrocie, albowiem to organ egzekucyjny te środki wyjął spod władztwa skarżącego i to organ egzekucyjny winien teraz je zwrócić. Wierzyciel nie miał prawa ich otrzymać od organu egzekucyjnego i przywrócenie stanu pierwotnego w tym zakresie pozostaje wyłącznie w gestii organu egzekucyjnego.

Nadto pełnomocnik zarzucił organowi odwoławczemu brak ustosunkowania się do zarzutów zażalenia; wywiódł, że organ odniósł się tylko do jednego z siedmiu zarzutów i zaniechał przedstawienia podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia.

Pełnomocnik akcentował także okoliczność, iż zaskarżone postanowienie – podobnie jak postanowienie organu egzekucyjnego - nie rozstrzygnęło o całości żądania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie; w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Podkreślił, że wdrożenie, na podstawie zbadanych przez organ egzekucyjny tytułów wykonawczych, postępowania egzekucyjnego i pobranie kosztów egzekucyjnych było prawidłowe. Stwierdził, że zasadnie skarżący wystąpił do wierzyciela o zwrot wyegzekwowanych kwot, a odmowa zwrotu nie może rodzić uprawnienia do żądania zwrotu tej kwoty od organu egzekucyjnego. Z tego względu rozpoznanie wniosku musiało ograniczać się do kwoty należnych kosztów egzekucyjnych. Żądanie zwrotu kwoty pobranej na należność główną wykracza bowiem poza przedmiot postępowania prowadzonego na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. i winno być skierowane do wierzyciela, co miało miejsce w sprawie. Skoro jednak wyegzekwowanie należności przypadających wierzycielowi nie zostało zakwestionowane w postępowaniu sądowym, to konsekwentnie brak jest podstaw do uznania postępowania egzekucyjnego za niezgodne z prawem. Nie bez znaczenia w sprawie pozostaje przy tym przyczyna podjęcia przez wierzyciela działań zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, czyli uchylania skarżącego od uiszczania składek, co jest podstawową powinnością każdego płatnika, zwłaszcza, że te wypłacane składki zwracane są w formie emerytur czy rent.

Organ odwoławczy stanowczo zaprzeczył zarzuconym naruszeniom proceduralnym, a końcowo stwierdził, że jeżeli skarżący uważa, że prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, to może skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 168b u.p.e.a.

Na rozprawie skarżący w całości podtrzymał zarzuty oraz żądania skargi i podkreślił, że w okresie kiedy prowadzone było postępowanie egzekucyjne nie miał dostatecznej wiedzy o stanie prawnym; dlatego nie podejmował skutecznych środków ochrony przed bezprawnym egzekwowaniem od niego zaległości składkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

Sąd stwierdza, że skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z powodów w niej nie podniesionych, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Na mocy bowiem art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Jak wynika z przedstawionego wyżej stanu sprawy skarga została wniesiona na postanowienie odmawiające zwrotu wyegzekwowanych należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Skarżący podkreślał, że to postanowienie nie stanowi rozstrzygnięcia w przedmiocie kompletnego zgłoszonego żądania, gdyż domagał się zwrotu całej wyegzekwowanej kwoty, a nie tylko kosztów egzekucyjnych. Żądanie było motywowane faktem bezprawnego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, ze względu na wadliwość tytułów wykonawczych, które zostały wystawione w oparciu o deklaracje zobowiązanego – a nie, jak wymagały przepisy, w oparciu o decyzje. Organ odwoławczy wywodził, że zwrot kwot przekazanych wierzycielowi pozostaje poza kompetencjami organu egzekucyjnego; natomiast prawidłowa była odmowa zwrotu kosztów egzekucyjnych w sytuacji, gdy Sąd Okręgowy w K. oddalił odwołanie od decyzji wierzyciela odmawiającej zwrotu przekazanych mu w trybie egzekucji kwot, co dowodzi zasadności wyegzekwowania w trybie egzekucji administracyjnej kwot zaliczonych na poczet zaległości w składkach na ubezpieczenia społeczne.

Zanim Sąd przejdzie do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych konieczne jest stwierdzenie, czy organy prawidłowo zidentyfikowały sprawę administracyjną wchodzącą w zakres ich właściwości; w kontekście zarzutu skarżącego, że zgłosił żądanie zwrotu całości wyegzekwowanych kwot, a nie tylko kosztów egzekucyjnych.

Bezsporne jest w sprawie, że wyegzekwowano kwotę [...]zł, z czego koszty egzekucyjne stanowiły [...]zł. Wyegzekwowana kwota, pomniejszona o koszty egzekucyjne, została przekazana wierzycielowi. Organy rozstrzygnęły wyłącznie w zakresie wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych. Organ egzekucyjny w postanowieniu z dnia [...] stwierdził, że poza zakresem jego kompetencji pozostaje rozstrzygnięcie w zakresie środków przekazanych do dyspozycji wierzyciela; natomiast jest władny orzekać w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Wskazał na art. 66 § 1 k.p.a. i wywiódł, że ze względu na prawomocne rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w K. w sprawie odmowy zwrotu przez wierzyciela wyegzekwowanych należności za okres od stycznia do listopada 1999 r. nieuzasadnione byłoby skierowanie do zobowiązanego zawiadomienia, o którym mowa w tym przepisie, ze względu na regulację zawartą w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Organ odwoławczy zaakceptował taką identyfikację sprawy podlegającej rozstrzygnięciu w postępowaniu.

Sąd stwierdza, że prawidłowo organy przyjęły, że sprawa zwrotu wyegzekwowanych należności przekazanych wierzycielowi, nie wchodzi w zakres właściwości organu egzekucyjnego. Na mocy art. 64c § 3 w związku z § 7 organ ten jest bowiem obowiązany do wydania, na wniosek zobowiązanego rozstrzygnięcia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Ani wskazany przepis, ani żaden inny przepis w systemie prawa obowiązującego nie daje podstaw do wydania przez organ egzekucyjny orzeczenia obejmującego żądanie skarżącego w pełnym zakresie przedmiotowym (por. też wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r., II FSK 90/11; dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Natomiast Sąd nie podziela poglądu organów, że nie ciążyły na organie egzekucyjnym żadne obowiązki w zakresie procesowego załatwienia tej części wniosku skarżącego, która nie wchodzi do zakresu właściwości organu egzekucyjnego. Art. 66 k.p.a. zawiera regulację postępowania organów w przypadkach, gdy wniesione podanie dotyczy większej ilości spraw, a nie wszystkie te sprawy wchodzą w zakres właściwości organu, do którego podanie skierowano. W takim przypadku organ winien rozpoznać sprawę lub sprawy, które należą do jego właściwości (§ 1 zd. 1). Przepis reguluje również sposób postępowania co do spraw nie wchodzących w zakres właściwości tego organu. Nakazuje organowi zawiadomienie wnoszącego podanie, że w tych sprawach powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu (§ 1 zd. 2) lub nakazuje organowi wydanie zaskarżalnego postanowienia o zwrocie podania (§ 3). Wskazany przepis znajduje zastosowanie na etapie badania wstępnego podania. Jego zastosowanie uniemożliwia pozostawienie części żądań strony bez jakiejkolwiek reakcji procesowej. Organ badający swoją właściwość w przypadku wielości żądań zawartych w jednym podaniu nie jest uprawniony do odstąpienia od załatwienia kwestii pozostałych żądań w sposób wyżej wskazany; w szczególności nie jest uprawniony do odstąpienia od wykonania obowiązków wynikających z art. 66 § 1 zd. 2 lub § 3 w wyniku badania dopuszczalności merytorycznego załatwienia tych spraw przez podmiot właściwy. Takie badanie nie wchodzi w zakres jego kompetencji.

Sąd stwierdza, że z powodów wyżej wskazanych organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 66 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. – które znajdują w sprawie zastosowanie na mocy odesłania z art. 18 u.p.e.a., ponieważ zaakceptował niezgodne z art. 66 k.p.a. zaniechanie procesowego załatwienia tej części podania, która nie wchodziła w zakres właściwości organu egzekucyjnego. Powyższe uchybienie stanowi naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a.), ponieważ odstąpienie od procesowego załatwienia - w sposób wskazany w art. 66 k.p.a. – części podania powoduje, że postanowienie organu egzekucyjnego ma charakter rozstrzygnięcia częściowego, w sytuacji braku podstaw do wydania takiego rozstrzygnięcia – również wbrew uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni sformułowana wyżej ocenę prawną dotyczącą zasad stosowania art. 66 k.p.a.

Przechodząc do oceny legalności zaskarżonego postanowienia w zakresie rozstrzygnięcia w sprawie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych przybliżyć trzeba regulacje prawną, która znalazła zastosowanie w sprawie. Dokonując wykładni przepisów Sąd odwoła się po części do poglądów prezentowanych w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 2014 r., II FSK 2025/12 (LEX nr 1512624) i II FSK 2026/12 (LEX nr 1500158).

Art. 64c u.p.e.a. w sposób wyczerpujący reguluje zagadnienie rozliczania kosztów egzekucyjnych. W szczególności koszty te definiuje i stanowi, że co do zasady obciążają one zobowiązanego (§ 1) - ale w pewnych przypadkach i w określonym zakresie także wierzyciela (§ 2, § 2a, § 3, § 4 i § 4b), określa sposób egzekucji kosztów egzekucyjnych (§ 5 i § 6), sposób rozstrzygania o kosztach egzekucyjnych (§ 7, § 7a i § 7b), termin do zgłoszenia żądania wydania postanowienia o tych kosztach i skutki uchybienia temu terminowi (§ 8) oraz sposób rozliczenia środków pieniężnych pochodzących z wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych (§ 9-12). Wykładnia przepisów zawartych w poszczególnych paragrafach art. 64c u.p.e.a. winna uwzględniać kompleksowość tej regulacji, co oznacza konieczność przyjęcia, po pierwsze - systematyki interpretowanego aktu prawnego, po drugie – zasady wykładni, w myśl której poszczególnych przepisów nie należy interpretować w taki sposób, aby inne przepisy lub pewne ich fragmenty okazywały się zbędne; przeczyłoby to bowiem założeniu idealizacyjnemu racjonalności ustawodawczej.

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że jakkolwiek wynikającą z interpretowanych przepisów zasadą jest, iż koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego (art. 64c § 1 u.p.e.a.), możliwość nieobciążenia go tymi kosztami przewiduje art. 64c § 3 u.p.e.a., stanowiąc, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Z przepisem tym koresponduje § 7 art. 64c u.p.e.a. stanowiąc, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Jeżeli zatem rozliczenie kosztów egzekucyjnych następuje zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 64c § 1 u.p.e.a. i obciążają one zobowiązanego, organ egzekucyjny nie wydaje postanowienia w sprawie tych kosztów. Podobnie dzieje się w przypadku, gdy organ egzekucyjny uzna, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem i na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. zwraca zobowiązanemu pobrane od niego wcześniej koszty egzekucyjne. W obydwu przypadkach zobowiązany może jednak zażądać wydania stosownego postanowienia. Zgłoszenie takiego żądania celowe jest zwłaszcza wtedy, gdy zobowiązany nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu egzekucyjnego w zakresie obciążenia go kosztami egzekucyjnymi, gdyż otwiera mu to drogę do zweryfikowania zasadności stanowiska zajętego przez ten organ, z możliwością zaskarżenia wyrażającego to stanowisko postanowienia (art. 64c § 7 zd. drugie u.p.e.a.). Zestawienie treści normatywnej, zawartej w § 3 i § 7 art. 64c u.p.e.a., wyraźnie wskazuje na to, że pierwszy z tych przepisów formułuje warunki obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, a drugi - określa proceduralne ramy rozstrzygania w tej kwestii. Organ egzekucyjny rozstrzyga zatem w sprawie kosztów egzekucyjnych postanowieniem wydawanym na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a., w oparciu o reguły określone w art. 64c § 3 u.p.e.a. Ten ostatni przepis nie stanowi samodzielnej podstawy formalnej rozstrzygnięcia. Jakkolwiek zatem możliwe jest dokonanie zwrotu zobowiązanemu pobranych od niego kosztów egzekucyjnych bez wydawania stosownego postanowienia (w szczególności wtedy, gdy kosztami tymi nie obciąża się wierzyciela, a organ egzekucyjny stwierdza okoliczność wszczęcia i prowadzenia egzekucji niezgodnie z prawem), w sytuacji sporu między zobowiązanym a organem egzekucyjnym, dotyczącego rozłożenia ciężaru kosztów egzekucyjnych, podstawę prawną wydawanego w tej sytuacji postanowienia stanowi art. 64c § 7 u.p.e.a. Zaakcentować jeszcze trzeba, że zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych z urzędu tylko wówczas, gdy koszty te obciążają wierzyciela. W sytuacji gdy koszty egzekucyjne nie obciążają wierzyciela, postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych wydaje się wyłącznie na żądanie zobowiązanego, a nie z urzędu.

Formalne wymogi zgłoszenia przez zobowiązanego omawianego żądania określa § 8 art. 64c u.p.e.a., stanowiąc, że żądanie takie nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Wymogi te muszą być zatem dopełnione, by organ egzekucyjny mógł merytorycznie rozstrzygnąć zgłoszone żądanie. Jeżeli dopełnione nie zostają, a zwłaszcza, jeżeli zgłoszenie żądania następuje po określonym w przepisie terminie, organ egzekucyjny obowiązany jest wydać rozstrzygnięcie formalne, odmawiając rozpatrzenia zgłoszonego żądania. Podkreślić trzeba, że termin określony w art. 64c § 8 u.p.e.a. ten jest terminem ustawowym, zawitym, o charakterze materialnym. Bezskuteczny upływ takiego terminu, wobec braku stosownego żądania uprawnionego podmiotu (zobowiązanego), powoduje niedopuszczalność rozstrzygania kwestii kosztów egzekucyjnych, które nie obciążają wierzyciela. Termin ten jako termin prawa materialnego nie podlega przywróceniu.

W analizowanej sprawie zaniechano badania terminu, o którym mowa w art. 64c § 8 u.p.e.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie obowiązany ustalić, czy wskazany termin został zachowany. Ze względu na realia sprawy wskazać trzeba, że co do części żądania w zakresie zwrotu kosztów egzekucyjnych termin biegnie od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (postanowienie z dnia [...]r., doręczone w dniu 16 stycznia 2012 r. dotyczące tytułów wykonawczych o numerach od [...]do [...]), a w pozostałej części żądania w zakresie zwrotu kosztów egzekucyjnych termin biegnie od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych (w zakresie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie pozostałych tytułów wykonawczych, zakończonego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku). Wynik badania terminowości zgłoszenia żądania pozwoli na jednoznaczne stwierdzenie, czy postępowanie w sprawie kosztów egzekucyjnych, zainicjowane wnioskiem skarżącego jest przedmiotowe; a w konsekwencji, czy dopuszczalne jest wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w tym zakresie.

Sąd stwierdza, że organ nie badając terminu do złożenia wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych naruszył – poprzez pominięcie, art. 64c § 8 u.p.e.a. w związku z art. 6 k.p.a. (nakazującym działanie na podstawie przepisów prawa), który znajduje zastosowanie w sprawie na mocy odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. Tym samym doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a.). Jak bowiem wyżej wskazano rezultat badania zachowania terminu do złożenia wniosku decyduje o możliwości (dopuszczalności) jego merytorycznego rozpatrzenia.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ przeprowadzi wyżej opisane badanie terminowości złożenia wniosku, kierując się oceną prawną sformułowaną przez Sąd. Wynik tego badania zdeterminuje dalsze postępowanie organu w zakresie możliwości merytorycznego rozpatrzenia wniosku w części dotyczącej żądania zwrotu kosztów egzekucyjnych.

Ze względu na stwierdzone uchybienie w zakresie badania wstępnego wniosku i sformułowane zalecenia, Sąd nie odnosi się do pozostałych zarzutów skargi.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, a o kosztach postępowania orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a.