Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 629/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Popowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 21 października 2005 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w części dotyczącej odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych B. Popowska


UZASADNIENIE

Dnia [...] sierpnia 1999 r. (k. 15 - 17 akt administracyjnych) K. S. złożyła wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w okresie od listopada do 20 grudnia 1940 r. w obozie w Ł., a następnie w U. do jesieni 1941 r. i deportowaniu do III Rzeszy gdzie przebywała w miejscowości B.. Skarżąca załączyła życiorys, oświadczenia dwóch świadków S. i E. S. oraz zaświadczenia z Archiwum Państwowego w Ł. (k. 6 - 9 akt administracyjnych), potwierdzające ich pobyt w obozie przesiedleńczym w K..

Decyzją z dnia [...] października 2000 r. nr [...] (k. 19 akt administracyjnych) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 22 ust.3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm. - dalej ustawa o kombatantach) umorzył postępowanie w sprawie, wobec złożenia wniosku po terminie.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] (k. 23 akt administracyjnych) Kierownik Urzędu wznowił postepowanie w sprawie.

Decyzją z dnia [...] września 2003 r. nr [...] (k. 25 akt administracyjnych) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił decyzję własną z dnia [...] października 2000 r. nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego i odmówił skarżącej przyznania uprawnień kombatanckich.

Uzasadniając organ wskazał, że skarżąca nie przedstawiła dostatecznych dowodów, iż zachodzą w jej sprawie przesłanki art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm. - dalej ustawa o kombatantach). Podkreślono, że nie uznano za wiarygodne zeznań świadków, gdyż zostali oni wysiedleni z innej niż skarżąca miejscowości, a w czasie pobytu w obozie przesiedleńczym mieli 3 i 4 lata, (...) "nie sposób więc przyjąć, by świadkowie mogli zapamiętać stronę - osobę sobie wtedy nieznaną".

W przewidzianym ustawą terminie skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy (k. 28 akt administracyjnych). Uzasadniając podniesiono, że w tym samym czasie w obozie przebywali "inni krewni, jak również znajomi, którzy otrzymali z Archiwum potwierdzenie pobytu w obozie". Skarżąca wskazała, że powołani przez nią świadkowie S. S. i E. S., faktycznie byli osobami młodymi w czasie pobytu w obozie, ale obie rodziny znały się sprzed wojny, stąd spotkanie osób bliskich w obozie w Ł. wryło im się w pamięć, także po wojnie z uwagi na silny związek pomiędzy rodzinami, często wspominali wspólny pobyt w Ł..

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] (k. 53 akt administracyjnych) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]września 2003 r. nr [...].

Uzasadniając wskazano, na dowody zebrane w trakcie postępowania wyjaśniającego. Na ich podstawie ustalono, że Archiwum Państwowe w Ł. (k. 36 akt administracyjnych) na listach osób i rodzin wysiedlonych z byłego powiatu K. nie odnalazło nazwy miejscowości W. oraz nazwiska skarżącej. Podobnie w zasobie archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w P. (k. 34 akt administracyjnych) nie odnaleziono dokumentów mogących potwierdzić fakt wysiedlenia w czasie II wojny światowej miejscowości W..

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Poznaniu skarżąca podniosła argumenty, wskazywane wcześniej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o skierowanie sprawy do rozpatrzenia w trybie uproszczonym.

Pismem z dnia [...] lipca 2005 r., doręczonym dnia [...] lipca 2005 r. zawiadomiono skarżącą o złożeniu przez Kierownika Urzędu wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz o czternastodniowym terminie do złożenia żądania przeprowadzenia rozprawy. Wobec upływu powyższego terminu sprawę skierowano do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, "oznacza to, że Sąd ma prawo, a nawet obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze" (wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2001 r., sygn. I SA 863/00). Sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie stanowi przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o kombatantach, zgodnie z którym represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Przedmiotem sporu jest czy K. S. jesienią 1940 r. przebywała w obozie przejściowym w K. k/ Ł. wymienionym w wydanym na podstawie delegacji art. 8 ustawy o kombatantach, rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U 01 Nr 106, poz.1154).

Skarżąca twierdzi, iż jako ośmioletnia dziewczynka wraz z ojcem oraz braćmi - T., F. i H. została wywieziona do K. k/Ł., a następnie do U. i III R.

Wydając decyzję odmawiającą przyznania wnioskowanych uprawnień Kierownik Urzędu odmówił wiarygodności zeznaniom świadków S. S. i E. S., wskazując na ich młody wiek w 1940 r. Odmowa przyznania wiary zeznaniom wskazanych świadków nastąpiła z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa). Mając wątpliwości co do zeznań złożonych przez świadków organ nie wykorzystał możliwości przesłuchania ich. Ocena wiarygodności i mocy dowodów musi być dokonana na podstawie wszechstronnego rozważenia materiału zebranego, a gdy materiał ten jest zbyt skąpy, winna być poprzedzona jego uzupełnieniem. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Na organach prowadzących postępowanie spoczywają obowiązki: po pierwsze określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego i - po drugie - obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów. (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne przed sądami administracyjnymi, W. Pr. Warszawa 2004, s.129).

W toku postępowania toczącego się po złożeniu przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Kierownik Urzędu nie powinien koncentrować się tylko na kontroli poprawności wcześniej wydanego rozstrzygnięcia, ale jest obowiązany także do uzupełnienia stanu faktycznego i materiału dowodowego sprawy oraz uwzględnienia zaistniałych w stanie prawnym zmian. Organ administracji mając obowiązek dochodzenia prawdy obiektywnej musi rozpoznać sprawę w oparciu o przepisy prawa mające zastosowanie w konkretnym stanie faktycznym.

W załączonym do wniosku życiorysie skarżąca wskazała, że w obozie w Ł. w 1940 r. przebywała z "takimi rodzinami jak J. S., rodzina F. z W. (6 osób), a w międzyczasie do Ł. trafiły następne transporty znanych rodzin z okolic K. i Ś., w tym rodzina S. z P.". Kierownik Urzędu w toku postępowania, nie podjął żadnych czynności w celu ustalenia czy członkowie tych rodzin żyją, czy przebywali w obozie w Ł. jesienią 1940 r. i ewentualnie mogą potwierdzić pobyt skarżącej w obozie. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, że w tym samym czasie co ona, w obozie przebywali inni krewni, jak również znajomi, którzy otrzymali z Archiwum Państwowego w Ł. potwierdzenie swojego pobytu w obozie. Skarżąca nie wymienia jednak ich nazwisk, a organ prowadzący postępowanie nie wezwał jej do wyjaśnienia tej kwestii, jak i zaniechał zawiadomienia skarżącej o przysługującym jej z mocy art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2000 Nr 98, poz.1071 ze zm.- dalej kpa) prawie do wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału.

Wbrew dyrektywom art. 7, art. 77, art. 80 kpa okoliczności dotyczące pobytu skarżącego w obozie przesiedleńczym w Ł. w okresie od listopada do grudnia 1940 r., nie zostały dostatecznie wnikliwie zbadane ani rozpatrzone. W myśl przytoczonych przepisów organ administracji jest zobowiązany dopuścić jako dowód wszystko, co mogłoby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, i dopiero na podstawie całokształtu materiału ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie podejmując działań w celu ustalenia personaliów świadków, na których powołuje się skarżąca postąpił wbrew regułom procedury administracyjnej. Następnie wobec faktu, iż Państwowe Archiwum w Ł., jak i Instytut Pamięci Narodowej nie dysponują dokumentami, które mogłyby potwierdzić okoliczność pobytu skarżącej jesienią 1940 r. w obozie przesiedleńczym w Ł., organ powinien także zwrócić się do Instytutu Pamięci Narodowej o ustalenie czy istnieją dokumenty potwierdzające umieszczenie w tym obozie wskazanych świadków.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zostały wydane z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Prawdą jest, iż organ zgodnie z ciążącym nań obowiązkiem zwrócił się do Archiwum Państwowego w P., Archiwum Państwowego w Ł., Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w P., błędnie jednak przyjął, iż brak informacji na temat pobytu skarżącej w obozie w K. stanowi przesłankę determinującą wydanie odmownej decyzji. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z przewidzianymi prawem możliwościami skarżąca przedstawiła posiadane dokumenty, wskazała członków rodziny i powołała nazwiska świadków, a organ obowiązany był rozstrzygnąć sprawę w oparciu o wszystkie zgromadzone dowody. Tymczasem w przedmiotowej sprawie organ nie podjął żadnych działań w celu ustalenia czy członkowie rodzin S. lub F. - wymienieni przez skarżącą w życiorysie (k. 13 akt administracyjnych) żyją i mogą udzielić informacji na temat wywiezienia skarżącej wraz z rodziną jesienią 1940 r. do obozu w K. k/ Ł..

Uzasadniając zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą Kierownik Urzędu powołał się na zaświadczenie Archiwum Państwowego w Ł. wskazujące, że na listach osób i rodzin wysiedlonych z byłego powiatu K. nie odnaleziono nazwy miejscowości W.. Tymczasem skarżąca przedstawiła zaświadczenie wydane przez Urząd Miasta K. - Wydział Spraw Obywatelskich i Obronnych, na podstawie ksiąg archiwalnych, z którego wynika, że ojciec skarżącej "J. F., wraz z dziećmi - T., F., H. i K. zamieszkiwał do 17 października 1940 r. we wsi W., skąd został wraz z dziećmi wysiedlony bez podania następnej miejscowości". Organ prowadzący postępowanie nie ustosunkował się w żaden sposób do tej informacji. Nie uznał też za wskazane zastosować art. 10 kpa, tj. zawiadomić o uprawnieniu strony do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Wyjaśnienia strony dotyczące faktów potwierdzonych w zaświadczeniu mogłyby wskazać na nowe okoliczności dowodowe..

Z akt sprawy wynika, że rodzice skarżącej prowadzili gospodarstwo rolne, dlatego ponownie rozpoznając sprawę organ powinien uwzględnić fakty historyczne znajdujące potwierdzenie w materiałach źródłowych i ich opracowaniach, wyraźnie mówiących, iż w obozie w K. k. Ł. "osadzano wraz z całymi rodzinami głównie rolników wysiedlonych z terenów przedwojennych województw poznańskiego, pomorskiego i łódzkiego" (M. Rutkowska, Wysiedlenia ludności polskiej z Kraju Warty do Generalnego Gubernatorstwa 1939-1941, Instytut Zachodni, Poznań 2003).

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. "a" i "c" i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż zaskarżoną decyzją nie przyznano żadnych uprawnień, które podlegałyby wykonaniu.

B. Popowska

P.G./