Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 269/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 185 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. Ś. – "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2006 r.; sygn. akt V SA/Wa 694/06 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. Ś. – "[...]" na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 22 lutego 2006 r.; nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe; postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

POSTANOWIENIE

Dnia 12 grudnia 2006 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie:

Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda

po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2006 r.

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej

zażalenia K. Ś. – "[...]"

na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

z dnia 3 października 2006 r.; sygn. akt V SA/Wa 694/06

w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy

w sprawie ze skargi K. Ś. – "[...]"

na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie

z dnia 22 lutego 2006 r.; nr [...]

w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe;

postanawia:

uchylić zaskarżone postanowienie.

U Z A S A D N I E N I E

Postanowieniem z 1 września 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 694/06, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania K. Ś. - [...] prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych.

Po rozpatrzeniu sprzeciwu K. Ś. – [...] od powyższego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 3 października 2006 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Sąd podał w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że K. Ś. oraz jej mąż uzyskali w latach 2004 i 2005 dochody w wysokości, odpowiednio: 34.563 zł oraz 31.231 zł. Skarżąca posiada majątek w postaci: domu o powierzchni 300 m², nieruchomości rolnej o powierzchni 400 m² oraz lokalu użytkowego o powierzchni 56 m². Sąd ponadto ustalił na podstawie złożonych oświadczeń i dokumentów, że źródłem utrzymania rodziny wnioskodawczyni są dochody męża w wysokości 1680,25 zł miesięcznie oraz czynsz z najmu lokalu użytkowego w wysokości 1900 zł + 22% podatku od towarów i usług.

W ocenie Sądu uzyskiwane dochody oraz posiadany majątek uzasadniają przyjęcie, iż składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję i jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ponieść koszty sądowe w postaci wpisu od skargi.

Zdaniem Sądu, za odmową zwolnienia od kosztów sądowych przemawiało również zawarcie przez męża K. Ś. umowy o udzielenie kredytu na zakup samochodu, z której wynika, iż w celu bezpośrednio związanym z działalnością gospodarczą zakupił on samochód Toyota Avensis o wartości 105.000 zł, wnosząc wpłatę własną w wysokości 26.250 zł, a resztę finansując krótkoterminowym kredytem (36 rat), zaciągniętym wspólnie z żoną.

Sąd ocenił sytuację skarżącej wynikającą ze złożonego oświadczenia w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., i stwierdził, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku.

W zażaleniu na powyższe postanowienie K. Ś. zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), poprzez uznanie, że jest ona w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych lub o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż obecnie toczy się przed sądem około 50 spraw, w których jest stroną, co jest nie bez znaczenia dla współistniejących kosztów, których nie byłby w stanie ponieść żaden przedsiębiorca. Za błędne skarżąca uznała twierdzenia Sądu I instancji o konieczności gromadzenia środków finansowych koniecznych do obsługi finansowej ewentualnych sporów z organem celnym.

Podniosła również, że prezentowane w zaskarżonym postanowieniu stanowisko jest dla niej krzywdzące, bowiem wykazała ona, że nie jest w stanie dokonać zapłaty wpisu sądowego, a pozbawienie jej prawa pomocy uniemożliwi jej skuteczną obronę interesów. Twierdziła, że od chwili wszczęcia postępowania weryfikacyjnego przez organy celne jej sytuacja rodzinna uległa pogorszeniu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że przyznanie przez sąd prawa pomocy jest obligatoryjne w sytuacji, w której skarżący udowodni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonych sformułowań ustawowych wynika także, że sytuacja materialna wnioskodawcy oceniana w odniesieniu do konkretnego postępowania sądowoadministracyjnego stanowi jedyną podstawę w orzekaniu o udzielenie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie przez Sąd o przyznaniu prawa pomocy z przyczyn innych niż sytuacja materialna wnioskodawcy byłoby więc rozstrzygnięciem dokonanym z podstaw niedopuszczalnych i nie znajduje uzasadnienia w ustawie (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 118/05, niepubl.).

O przyznaniu prawa pomocy decydują możliwości finansowe podmiotu składającego wniosek oceniane w kontekście wysokości obciążeń finansowych, jakie musi on ponieść w konkretnym postępowaniu. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, iż Sąd powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem z drugiej strony. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić przeszkodę dla sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwi stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem. Jednocześnie jednak nie można zaakceptować sytuacji, iż wysokie deklarowane koszty prowadzenia własnej działalności gospodarczej mają stanowić decydujący argument przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Prowadziłoby to bowiem do bezpodstawnego zaakceptowania sytuacji, w której uznaje się za konieczne poniesienie wszystkich innych kosztów, poza kosztami sadowymi.

Jak wynika z zaskarżonego postanowienia, Sąd dokonując analizy sytuacji majątkowej skarżącej ocenił wartość jej majątku i założył, że skarżąca prowadząc w przeszłości działalność gospodarczą powinna wykazać się zapobiegliwością i przezornością oraz zgromadzić oszczędności, licząc się z możliwością poniesienia w przyszłości kosztów postępowania sądowego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka ocena sytuacji finansowej skarżącej nie jest wystarczająca. Postanowienie w przedmiocie przyznania prawa pomocy powinno być wydawane przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Analizując sytuację majątkową skarżącej Sąd był zobowiązany zbadać jej stan majątkowy z chwili złożenia wniosku oraz ocenić go w oparciu o wymienione na wstępie zasady, nie mógł zaś, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, opierać się jedynie na założeniu, że w przeszłości zdolności zarobkowe K. Ś. były odpowiednie do poczynienia zabezpieczeń na wypadek przyszłych postępowań sądowych.

W rozpoznawanej sprawie poza zakresem rozważań Sądu pozostawała okoliczność prowadzenia przez skarżącą kilkudziesięciu spraw sądowych i związany z tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych w nieokreślonej wysokości.

Gdyby nie ta okoliczność, to dokonana przez Sąd I instancji tylko na użytek tej jednej sprawy ocena możliwości uiszczenia przez skarżącą wpisu sądowego w niniejszej sprawie w pełnej wysokości, nie podlegałaby wzruszeniu.

Przy ponownym rozpoznawaniu wniosku Sąd I instancji powinien zbadać, czy skarżąca posiada obecnie środki wystarczające na uiszczenie wpisu w niniejszej sprawie i rozważyć, czy w związku z prowadzeniem przez skarżącą - jak twierdzi - kilkudziesięciu spraw w różnym stadium zaawansowania jest ona w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej oraz jej rodziny. W tym kontekście wyjaśnienia wymaga także kwestia rzeczywistych dochodów skarżącej, co ma niewątpliwy wpływ na prawidłowe ustalenie zdolności do ponoszenia opłat związanych z toczącymi się postępowaniami sądowymi. W szczególności wnikliwszych ustaleń i rozważenia wymaga fakt ponoszenia przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wydatków (np. dot. spłaty trzyletniego kredytu zaciągniętego na zakup samochodu), w ratach przekraczających deklarowane dochody.

Skarżąca w zażaleniu, poza ogólnikowymi twierdzeniami, że nie jest w stanie dokonać zapłaty wpisu sądowego w sprawie, oraz, że stanowisko Sądu prezentowane w zaskarżonym postanowieniu jest dla niej krzywdzące, nie podważyła żadnego z konkretnych i istotnych ustaleń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, co do stanu majątkowego i dochodów jej i męża, zwłaszcza co do wysokości czynszu z najmu lokalu użytkowego, zakupu samochodu o wartości ok. 105.000 zł, a także zdolności kredytowej jej oraz męża.

Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości, czy w części.

Jednakże w sytuacji, gdy skarżąca wniosła wiele spraw wiążących się z obowiązkiem uiszczenia w każdej z nich wpisu sądowego w tym samym czy zbliżonym okresie, okoliczność ta powinna być uwzględniona przy ocenie, w ramach art. 246 § 1 p.p.s.a., i przy uwzględnieniu stanu rodzinnego (art. 252 § 1 p.p.s.a.), możliwości uiszczenia przez wnioskodawczynię w tymże okresie w poszczególnej sprawie wpisu sądowego w całości lub w części.

Taka kompleksowa analiza aktualnej zdolności płatniczej skarżącej umożliwi prawidłową ocenę, czy jest ona w stanie uiścić i w jakiej części wpis sądowy w niniejszej sprawie. Z uwagi na dotychczasowe i dotąd niepodważone ustalenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, co do zakupu samochodu sfinansowanego w przeważającej części kredytem, Sąd przy ponownym rozpoznaniu wniosku skarżącej oceni także, czy wysokość spłacanych rat kredytowych znajduje (znajdowała) pokrycie w ujawnionych przez skarżącą dochodach jej i męża, a zatem czy skarżąca ujawniła rzeczywistą sytuację materialną i rzeczywistą wysokość dochodów swoich i męża.

Z wymienionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.