Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1428/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Małek Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Asesor sąd. Edyta Podrazik (spr.) Protokolant Sekr. sąd. Katarzyna Bela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2005 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w P. Z.P. sprawy ze skargi Miasta P. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę. /- E. Podrazik /-/S. Małek /-/ A. Łaskarzewska


UZASADNIENIE

II SA/Po 1428/03

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta P., w którego imieniu działał Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego w P., na podstawie art. 105 § 1 kpa, umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej Kw [...], położonej w P., o numerach geodezyjnych działek [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] arkusz 23, obręb G., wszczęte na wniosek Zgromadzenia Sióstr "A" Prowincja [...].

W uzasadnieniu podano, iż postępowanie zostało wszczęte w dniu [...] r. na wniosek Zgromadzenia Sióstr "A", które wystąpiło o zwrot przedmiotowej nieruchomości w związku z zawiadomieniem go na podstawie art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami o zamiarze zbycia tej nieruchomości przez Miasto P. W toku postępowania ustalono, że nieruchomość o pow. [...] m2 stanowiąca działkę nr [...] stanowiąca własność Zgromadzenia została objęta zarządzeniem Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...] r. w sprawie ustalenia i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego w rejonie urbanistycznym "[...]" i zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 06.07.1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach przeszła na rzecz Skarbu Państwa. Objęte żądaniem działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] stanowią część działki poprzednio oznaczonej jako [...], prowadzona jest dla nich księga wieczysta Kw [...], a ich właścicielem jest Miasto P. Podstawę do zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, które stały się zbędne na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu stanowi art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odstępstwo od tych ogólnych zasad zawarte jest w przepisie art. 61 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 17.05.1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym na wniosek kościelnych osób prawnych wszczyna się postępowanie regulacyjne w przedmiocie przywrócenia im własności nieruchomości wywłaszczonych, jeżeli odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone lub nie zostało podjęte. W przypadku kościelnych osób prawnych uregulowanie zawarte w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami znajduje zastosowanie tylko w sytuacji, gdy za wywłaszczoną nieruchomość wypłacono lub podjęto odszkodowanie. Wizytatorka Zgromadzenia w piśmie z dnia [...] r. oświadczyła, że Zgromadzenie "nigdy nie uznało odebrania gruntów jako zgodnego z prawem, nie podpisywało żadnych decyzji o przyznaniu odszkodowania, nie posiada dokumentów stwierdzających przyjęcie odszkodowania". W związku z tym przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mogą stanowić podstawy prawnej zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] r. Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołania Zgromadzenia Sióstr "A" Prowincja [...], uchylił decyzję Prezydenta Miasta P. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu organ przytoczył ustalenia faktyczne i rozważania prawne organu I instancji i podniósł, iż w świetle przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego następca prawny może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, natomiast zgodnie z art. 216 tejże ustawy przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejęte lub nabyte przez Skarb Państwa na podstawie ustawy z dnia 06.07.1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach. Zgromadzenie złożyło wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości w dniu [...]r. z zachowaniem trzymiesięcznego terminu z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Postępowanie regulacyjne z art. 61 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 17.05.1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej mogło i może dotyczyć wyłącznie nieruchomości wywłaszczonych, tzn. przejętych na podstawie przepisów o wywłaszczeniu, a przedmiotowa nieruchomość przejęta została przez Skarb Państwa na podstawie ustawy z dnia 06.07.1972 r., a nie ustawy wywłaszczeniowej. Postępowanie regulacyjne nie mogło więc obejmować przedmiotowej nieruchomości. Zgromadzenie Sióstr "A" ma więc prawo w oparciu o art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami żądać zwrotu nieruchomości zbędnej na cel przejęcia.

Od powyższej decyzji skargę złożyło Miasto P. domagając się jej uchylenia.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż w art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 17.05.1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej użyto sformułowania "upaństwowionych nieruchomości", zastosowanie tego przepisu nie ogranicza się tylko do nieruchomości wywłaszczonych, a intencją ustawodawcy było całościowe uregulowanie spraw majątkowych Kościoła. Takie jest też stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zajęte w uchwale z dnia 24.06.1992 r. (OTK 1992/1/18) i Sądu Najwyższego zajęte w uchwale z dnia 27.09.1996 r. (III CZP 96/96).

Wojewoda w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zawarte w zaskarżonej decyzji Wojewody rozstrzygnięcie uznać należy za prawidłowe, choć częściowo z innych przyczyn, niż wskazane w jego uzasadnieniu.

Z akt sprawy wynika, iż przedmiotowa nieruchomość, obejmująca działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], arkusz 23, obręb G., w P., stanowiła własność Zgromadzenia Sióstr "A" i w 1984 r. przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 06.07.1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz podziale nieruchomości w miastach i osiedlach w związku z zarządzeniem Prezydenta Miasta P. nr [...] z dnia [...] r. w sprawie ustalenia i podziału terenów budownictwa jednorodzinnego w rejonie urbanistycznym "[...]". Nieruchomość ta stała się następnie własnością Miasta P. w wyniku komunalizacji. Pismem z dnia [...]r. Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego w P., wykonując obowiązek z art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zawiadomił Zgromadzenie o zamiarze zbycia przedmiotowej nieruchomości i poinformował je o przysługującym Zgromadzeniu jako poprzedniemu właścicielowi prawie do wystąpienia z wnioskiem o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy. Pismem z dnia [...]r. Zgromadzenie złożyło stosowny wniosek o zwrot nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Zgromadzenie nie posiada dokumentacji, z której wynikałby fakt wypłacenia lub podjęcia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Organ I instancji umorzył postępowanie, uznając, iż przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami nie znajduje zastosowania do przedmiotowej nieruchomości, bowiem wyłączony jest przepisem art. 61 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 17.05.1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi odstępstwo od zasad wyrażonych w pierwszym z powołanych przepisów i ma charakter lex specialis.

Pogląd ten należy uznać za błędny i nie znajdujący żadnego uzasadnienia w obowiązującym prawie.

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46 poz. 543 z 2000 r. z późn. zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Dla istnienia roszczenia o zwrot nieruchomości z tego przepisu nieistotna jest okoliczność, czy odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało wypłacone lub podjęte. W wyniku postępowania zwrotowego następuje zwrot nieruchomości, która jest tożsama z nieruchomością wywłaszczoną.

Natomiast art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 17.05.1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29 poz. 154 z 1989 r. z późn. zm.) jest podstawą do przeprowadzenia na wniosek kościelnych osób prawnych postępowania regulacyjnego, którego celem jest przywrócenie im własności upaństwowionych nieruchomości lub ich części. Przepis ten szczegółowo wylicza sytuacje, w których nieruchomości mogą być objęte postępowaniem regulacyjnym, m.in. w punkcie 6 ust. 1 art. 61 wymienione są nieruchomości wywłaszczone, jeżeli odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone lub nie zostało podjęte. Przepis art. 61 tejże ustawy nie wymienia wśród podstaw do objęcia nieruchomości postępowaniem regulacyjnym sytuacji, gdy nieruchomość wywłaszczona stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Regulacja może polegać na przywróceniu kościelnym osobom prawnym własności nieruchomości wymienionych w art. 61 ust. 1 i 2 lub ich części, przyznaniu odpowiedniej nieruchomości zamiennej, gdyby przywrócenie własności natrafiało na trudne do przezwyciężenia przeszkody, przyznaniu odszkodowania ustalonego według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości, w razie niemożności dokonania regulacji w inny sposób, a w przypadku nieruchomości rolnych na wydzieleniu odpowiednich nieruchomości z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Wskazane wyżej przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami i ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej dotyczą więc odmiennych zakresów przedmiotowych, inne okoliczności faktyczne są dla nich prawnie relewantne, wynikają też z nich roszczenia o odmiennym charakterze.

Zarówno ustawa o gospodarce nieruchomościami, jak i ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego mają charakter regulacji całościowych, generalnych. Żadna z nich nie ma charakteru cząstkowego.

Podkreślić należy, iż ustawa o gospodarce nieruchomościami jest regulacją późniejszą. Uchwalona została 21.08.1997 r., a weszła w życie z dniem 01.01.1998 r., a więc gdy ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego Rzeczypospolitej Polskiej obowiązywała już od kilku lat. Zgodnie z przepisem art. 2 ustawy z dnia 11.10.1991 r. o zmianie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 107 poz. 459 z 1991 r.) oraz art. 62 ust. 3 ustawy z dnia 17.05.1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej wnioski o wszczęcie postępowania regulacyjnego można było składać do dnia 31.12.1992 r. Po tej dacie roszczenia wynikające z art. 61 ustawy wygasały. W dacie wejścia w życie ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami i później kościelnym osobom prawnym nie przysługiwały już roszczenia wynikające z art. 61 i nast. ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej i nie mogły wnioskować o przeprowadzenie postępowania regulacyjnego. Nie mogło więc w zasadzie dojść do ewentualnej konkurencji roszczeń z ustawy o gospodarce nieruchomościami i z ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.

Ani ustawa o gospodarce nieruchomościami, ani ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej nie zawierają unormowań wyłączających zastosowanie przepisu art. 136 ust. 3 tej pierwszej ustawy do nieruchomości, które mogły być objęte postępowaniem regulacyjnym.

Z tych względów brak jest prawnego uzasadnienia dla interpretacji przepisów obu ustaw dokonanej przez organ I instancji. Interpretację te uznać należy za dowolną.

Reasumując powyższe rozważanie stwierdzić należy, iż decyzja organu I instancji umarzająca postępowanie zwrotowe wydana została z naruszeniem przepisów prawa, a mianowicie art. 105 kpa i art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stąd Wojewoda w zaskarżonej decyzji prawidłowo i zgodnie z prawem uchylił rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta P. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 z 2002 r.) orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/ E. Podrazik /-/ S. Małek /-/ A. Łaskarzewska