Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1100/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2012-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 3
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity
article: art. 84
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Robert Sawuła NSA Maria Piórkowska /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi K. D. i Z. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wykonania urządzeń zapobiegających szkodom -skargę oddala-


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1100/11

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 17 pkt 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) - zwanej dalej k.p.a. oraz art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r., Nr 239, poz. 2019 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2011r., Nr [...] nakazującą K. i Z. D. wykonanie na działkach nr 52 i 53 położonych w miejscowości P. urządzenia zapobiegającego szkodom

Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z dnia [...].10.2004 r. Z. Ł. zwrócił się o usunięcie murku ogrodzeniowego, który uniemożliwił swobodny przepływ wody z działki nr 54 będącej jego własnością na działkę nr 52 niżej położoną.

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...].11.2004 r. nakazał K. i Z. D. usunięcie przeszkody w postaci muru ogrodzeniowego na odcinku rowu odprowadzającego wody opadowe i źródlane z wyżej położonych działek w tym działki nr 54. Na skutek odwołania SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Następnie WSA w Rzeszowie wyrokiem z dnia 15 września 2005 r., sygn. akt II SA/Rz 86/05 skargę oddalił, wskazując, że spełnione zostały przesłanki z art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne i rozstrzygnięcia organów obu instancji są zasadne. W dalszej kolejności w postępowaniu egzekucyjnym doprowadzono do rozebrania części muru ogrodzeniowego przegradzającego rów.

Kolejnym wnioskiem z dnia [...] lipca 2006 r. Z. Ł. zwrócił się do Wójta Gminy w [...] o wydanie decyzji nakazującej K. i Z. D., właścicielom działki nr 52 położonej w P., usunięcie zmian w odpływie wody poprzez wykonanie udrożnionego rowu po stronie działki nr 52 i doprowadzenie do swobodnego przepływu wód poprzez przywrócenie stanu sprzed wykonania murku ogrodzeniowego na granicy działki nr 52 z działką nr 54, której jest właścicielem. Po rozpoznaniu powyższego wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., Nr [...] umorzył postępowanie. W uzasadnieniu wskazał, że sprawa ta była już przedmiotem wcześniejszego postępowania, zakończonego decyzją z dnia [...] listopada 2004 r., Nr [...] nakazującą K. i Z. D. usunięcie murku ogrodzeniowego na odcinku rowu, odprowadzającego wody opadowe i źródlane z nieruchomości położonych wyżej, wybudowanego na granicy działki nr 52 z działką nr 54. Wójt Gminy w [...] doszedł do przekonania, że zachodzi tożsamość sprawy i na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie. Z takim stanowiskiem nie zgodziło się Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które po rozpoznaniu odwołania Z. Ł., decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., Nr [...], uchyliło decyzję umarzającą postępowanie i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Zdaniem organu odwoławczego o ile w sprawie można mówić o tożsamości podmiotowej, to nie ma tożsamości stanu faktycznego. Przedmiotem pierwotnego postępowania był wniosek dotyczący zmiany stosunków wodnych na gruncie spowodowany wybudowaniem murku ogrodzeniowego, podczas gdy przedmiotem niniejszego postępowania jest wniosek dotyczący zmiany stosunków wodnych na gruncie spowodowany zaoraniem koryta rowu odprowadzającego wody.

Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Wójt Gminy [...] wydał w dniu [...] marca 2007 r. decyzję Nr [...], w której nakazał K. i Z. D. przekopanie rowu w poprzek działki nr 52 na wysokości rowu przebiegającego przez działkę sąsiednia nr 54, tak aby odebrał wody płynące rowem przez działkę nr 54 i odprowadził te wody na działkę 51/1, graniczącą z działką nr 52 od strony południowej, zgodnie ze stanem sprzed wprowadzenia zmiany stanu wody na gruncie. Na skutek złożonego odwołania decyzja ta została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy stwierdził naruszenie przepisów procesowych, tj. nie doręczenie decyzji pełnomocnikowi strony. Zwrócił również uwagę na wątpliwości w zakresie prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, który nie daje odpowiedzi na pytanie: czy przedmiotowe zagłębienie zwane rowem, jarem, ciekiem wodnym, przebiegające przez sąsiadujące działki jest w rzeczywistości naturalnym zagłębieniem terenu, które następnie zostało sztucznie pogłębione przez właścicieli działek sąsiednich, czy też ma charakter rowu melioracyjnego oraz jakie działania w obrębie rowu mają charakter pierwotny, oddziałujący na sąsiednie grunty. Powyższe konieczne jest do ustalenia kiedy doszło do naruszenia stosunków wodnych na gruncie, czy w chwili pierwotnego przeorania rowu, czy na etapie zaorania działki przez Państwa D.

Kolejną decyzją z dnia [...] października 2007 r., Nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił nakazania K. i Z. D. przywrócenia stanu poprzedniego poprzez udrożnienie rowu po stronie działki nr 52 i doprowadzenia do swobodnego przepływu wód, tj. doprowadzenia do stanu sprzed wykonania murku ogrodzeniowego.

W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego (dowód z opinii biegłego ds. melioracji wodnych, dowód z oględzin i z przesłuchania świadków) organ ustalił, że na przedmiotowym gruncie znajduje się ślad rowu (działka nr 54 - własność Z. Ł.), którym spływa woda z terenów wyżej położonych i dopływa do granicy wspólnej między działkami nr 52 i nr 54. Woda pochodzi ze źródeł i wysiątków terenowych. Rowu tego nie ma uwzględnionego na mapach katastralnych. Poprzedni właściciele nieruchomości w latach 70-tych ujęli spływające wody w wykopany i utrzymywany przez siebie rów. Następnie kolejną zmianą woda została skierowana w celu zasilenia wybudowanego stawu na działce nr 52. Zdaniem organu, wskutek zaorania działki nr 52 przez K. i Z. D. nie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie, lecz do przywrócenia stosunków wodnych zmienionych w latach 70-tych przez poprzednich właścicieli nieruchomości wskutek wykopania rowu.

Odwołanie od tej decyzji złożył Z. Ł. Po jego rozpoznaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie Kolegium ustalono stan faktyczny sprawy w tym i to, kiedy doszło do naruszenia stosunków wodnych na gruncie w obrębie działek nr 52 i nr 54 położonych w P. - miało to miejsce przy urządzeniu rowu w latach 70-tych ubiegłego stulecia. Decyzja była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 23 lipca 2008r., sygn. akt II SA/Rz 56/08 uchylił ją oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2007r. W uzasadnieniu, przytaczając treść art. 29 ust. 1 i 3 ustawy Prawo wodne, Sąd wskazał, że przesłankami warunkującymi wydanie jednego z nakazów (art. 29 ust. 3 ustawy) jest zmiana stanu wody na gruncie oraz szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie. Pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Dokonanie zmiany stanu wody, które nie wywoływało takich skutków wyklucza możliwość zastosowania przepisu art. 29 ust. 3 ustawy tj. nakazania w drodze decyzji właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego. Sąd podał, że w niniejszej sprawie organ uznał, że to w momencie wykopania rowu doszło do zmiany stanu wody na gruncie, gdyż z ustaleń organu wynika, że żadna z map katastralnych nie wskazuje, aby pierwotnie na tych nieruchomościach był rów. Również zeznania przesłuchanych świadków potwierdzają, że rów został przekopany w latach siedemdziesiątych za zgodą ówczesnych właścicieli działek. Zdaniem organu, to przez urządzenie rowu doszło do naruszenia stosunków wodnych. W ocenie Sądu, organ dochodząc do takiego wniosku pominął fakt, że przedmiotem zainteresowania ustawodawcy nie jest każda zmiana stanu wody na gruncie, lecz tylko taka, która powoduje szkody na sąsiednich nieruchomościach. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że w tym czasie, gdy "funkcjonował" rów, nie było żadnych kłopotów z wodą opadową i płynącą ze źródeł. A zatem, stwierdzenie organu, że "to w momencie wykopania rowu woda zaczęła płynąć w inny sposób i wówczas doszło do zmiany stosunków wodnych" jest bez znaczenia orzeczniczego w sprawach rozpoznawanych w trybie art. 29 ustawy. Odmowa nakazania K. i Z. D. przywrócenia stanu poprzedniego wody na gruncie nie znajduje oparcia w przepisach art. 29 ustawy. Sąd zaznaczył, że rozstrzygnięcie takie jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy organ stwierdzi, że na gruncie nie zostały dokonane zmiany stanu wody szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie i tym samym nie doszło do naruszenia art. 29 ustawy. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że w niniejszej sprawie dokonano zmiany stanu wody poprzez usypanie "garba ziemnego" i powstała szkoda na gruncie będącym własnością skarżącego. Sąd zważył, że w art. 29 Prawa wodnego ustawodawca nie tylko zakazał właścicielowi gruntu zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, odprowadzania wód i ścieków na inne grunty, ale również zobowiązał go do dbania, aby stan stosunków wodnych na jego gruncie nie przyczyniał się do powstania szkód na gruntach sąsiednich przez jego działania jak i na skutek zdarzeń obiektywnych. Sąd stwierdził, że organ winien ustalić, zgodnie z wymogami art. 29 ustawy, czy przez działania K. i Z. D. doszło do zmiany stanu wody na gruncie, a jeżeli tak, czy zmiana ta spowodowała szkody.

Od powyższego wyroku K. i Z. D., reprezentowani przez adwokata Z. W., wnieśli skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wyrokiem z dnia 3 lutego 2010r., sygn. akt II OSK 224/09 Naczelny Sad Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Za trafny uznał wyrażony w zaskarżonym wyroku pogląd, że pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy. Dokonanie zmiany stanu wody na gruncie, która nie oddziaływuje szkodliwie na grunty sąsiednie wyklucza możliwość zastosowania przepisu art. 29 ust. 3 ustawy, tj. wydania decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego. Nie każda zmiana stanu wody na gruncie pozwala na wydanie jednego z nakazów określonych w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, a jedynie taka, która powoduje szkody na sąsiednich nieruchomościach. Podniesiona przez organ okoliczność, że żadna z map katastralnych nie wskazuje, aby pierwotnie na tych nieruchomościach był rów, nie może mieć decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy na gruncie art. 29 ust. 3 ustawy. Ustalenie, czy rów przebiegający przez nieruchomość stanowi urządzenie wodne ujęte w katastrach wodnych - w przypadku niewątpliwego ustalenia istnienia rowu i późniejszego zasypania - nie może mieć żadnego wpływu na prawidłowość zastosowania w sprawie art. 29 Prawa wodnego.

Wskazano jednakże, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, mając usprawiedliwione zastrzeżenia co do przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, wypowiedział sprzeczne z sobą stanowiska. A mianowicie stwierdził, że organ winien przeprowadzić ustalenia zgodnie z wymogami art. 29 ustawy, czy przez działania K. i Z. D. doszło do zmiany stanu wody na gruncie, a jeżeli tak, czy zmiana ta spowodowała szkody, i jednocześnie uznał, że z przeprowadzonego postępowania wynika, że dokonano zmiany stanu wody poprzez usypanie "garba ziemnego" i powstała szkoda na gruncie będącym własnością skarżącego. NSA podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji co do konieczności prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w zakresie zmian na gruncie i tego, czy mają szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie (tj. grunty stanowiące własność Z. Ł.). Niezaakceptował jednak - przy niedostatecznie zgromadzonym materiale dowodowym - stanowiska co do "garbu ziemnego" i powstałej szkody.

W dalszej kolejności Wójt Gminy [...] po uzupełnieniu materiału dowodowego decyzją z dnia [...] października 2010r., nr [...] nakazał K. i Z. D., jako właścicielom działki nr 52 przekopanie rowu w poprzek tej działki.

Także i ta decyzja, na skutek złożonego przez K. D. i Z. D. odwołania została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2010r., Nr [...] uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. Kolegium zarzuciło m. in. brak uzasadnienia stanowiska, że odtworzenie rowu we wskazanych w decyzji parametrach jest przywróceniem stanu poprzedniego, albo też, że jest rozwiązaniem optymalnym dla zapobieżenia szkodom przez właścicieli sąsiedniej nieruchomości.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2011r., Nr [...] Wójt Gminy [...] nakazał K. i Z. D. wykonanie na działkach nr 52 i 53, urządzenia zapobiegającego szkodom w formie rowu od jego wylotu do rowu przydrożnego w km 37km + 310 drogi wojewódzkiej H. – C. na długości 120 mb, do jego zakończenia na istniejącym śladzie rowu w granicy działek nr 52 i 54 w miejscowości P., jak określono na załączniku graficznym nr 1 i nr 2 określającym profil rowu. W decyzji określone zostały także paramerty rowu tj. szerokość dna (0,4m), nachylenie skarp (1:1) i ubezpieczenie dna i skarp darniną o szerokości 0,5m, a powyżej obsiew mieszanką traw. Określono też, że w hektometrze 0+95 do 1+20 w miejsce darniny należy ułożyć korytko z rur PCV 1/2 średnicy 400 mm.

Organ wskazał, że zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 29 ustawy prawa wodnego, a w oparciu o sporządzoną opinię rzeczoznawcy wybrany sposób zapobieżenia szkodom jest najskuteczniejszy i najprostszy. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał organowi nakazania przywrócenia stanu poprzedniego (brak jest dowodów na ustalenie wszystkich parametrów rowu, w tym jego kształtu, głębokości, szerokości, przepustowości).

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem K. i Z. D., zastępowani przez J. C., złożyli odwołanie wnosząc o jej uchylenie. Zarzucili niewłaściwe ustalenie stron postępowania, w tym naruszenie art. 7 i art. 10 k.p.a., na odprowadzenie wód z rowu z wylotem do rowu przydrożnego drogi wojewódzkiej bez udziału Zarządu Dróg Wojewódzkich w R. Ich zdaniem odprowadzenie wód do rowu przydrożnego jest bezprawne. Ponadto zarzucili wyznaczenie i opieranie się na opinii osoby nieposiadającej podstawy do wykonywania funkcji biegłego. Powołany biegły, mgr inż. W. S., w trakcie oględzin w dniu [...].02.2004r. i w dniu [...].03.2011r. nie należał do właściwej izby samorządu zawodowego. Zarzucili także odrzucenie opinii biegłego mgr inż. L. W., bez przyczyn i prawidłowego uzasadnienia oraz naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ograniczenie uzasadnienia do opisania podjętych czynności i pominięcie wyjaśnienia istotnych elementów i zarzutów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, że na terenie na jakim znajdują się działki, woda w sposób naturalny spływa z góry tj. z działek wyżej położonych i rozlewa się na działkach niżej położonych przez działkę nr 54 do działki nr 52 (także przy ujemnych temperaturach). Stan taki potwierdza mapa sytuacyjno-wysokościowa. Woda spływa na działkę nr 54, jest ujmowana w rów i odpływa rowem do granicy z działką nr 52. Z dokonanych ustaleń wynika, że przez teren działek nr 52 i 54 od wielu lat spływały wody z terenów wyżej położonych, poprzedni właściciele ujęli spływające wody w wykopany przez siebie i utrzymywany rów. Budowa murku ogrodzeniowego przez Z. i K. D., w drugiej połowie września 2004r., zatamowała swobodny spływ wody na działkę nr 52, i zatrzymanie jej na działce nr 54. W konsekwencji po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego murek ten nakazano rozebrać na wskazanym odcinku.

Przesunięcie miejsca zatamowania wód o 20 cm i zamiana murka na ziemię, która wskutek przeorania działki wypełniła rów, spowodowało szkodę na gruncie Z. Ł. W ocenie Kolegium organ I instancji zasadnie przyjął stanowisko o istnieniu rowu na działce nr 52 i jego szkodliwym zlikwidowaniu. Prawidłowo także organ I instancji dopuścił dowód z opinii rzeczoznawcy z zakresu melioracji wodnych na okoliczność ustalenia parametrów urządzenia zapobiegającego szkodom. Strony miały możliwość zapoznania się z opinią i wniesienia uwag. W wyniku wniesienia tychże uwag opinia ta była dwukrotnie uzupełniana. W ocenie Kolegium opinia określa parametry urządzenia zapobiegającego szkodom, które nie są nadmiernie uciążliwe dla zobowiązanych i jest rozwiązaniem optymalnym. Za niezasadny Kolegium uznało zarzut o braku uprawnień mgr inż. W. S. do sporządzania opinii, albowiem art. 84 k.p.a. stanowi o osobie biegłego posiadającego wiedzę specjalną, a nie o wymogu wpisu na określoną listę. Natomiast opinia sporządzona przez mgr. Inż. L. W. nie przyczyniła się do wyjaśnienia sprawy, skupiła się na kwestiach mniej istotnych, wskazywała sposób rozwiązania sporu, który ostatecznie nie został przez strony zaakceptowany. Niemniej jednak i ta opinia sugerowała wykonania rowu w podobnym przebiegu.

Za niezasadne Kolegium uznało pozostałe zarzuty podnoszone w odwołaniu i wskazało, że decyzja organu I instancji nie narusza przepisów prawa.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, na powyższą decyzję złożyli K. D. i Z. D. - zastępowani przez rad. pr. M. S. i wnieśli o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu i instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Decyzji tej zarzucili:

- naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy oraz błędną wykładnię zgromadzonego materiału dowodowego, czym naruszono zasadę prawdy obiektywnej;

- naruszenie art. 77 ustawy Prawo wodne, poprzez nieprzekazanie sprawy do organu właściwego do wydania decyzji wodnoprawnej, w przypadku, gdy ustalenia organu odnośnie istnienia wcześniej rowu melioracyjnego był zgodne ze stanem faktycznym;

- naruszenia art. 12 ust. 6 i 7 ustawy z dnia 7.07.199r. prawo budowlane /Dz.U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 ze zm./, poprzez wykorzystanie opinii wydanej przez osobę nieuprawnioną;

- naruszenie art. 29 ust. 3 ustawy prawo wodne, poprzez nakazanie wykonania jako urządzenia zapobiegającego szkodom w formie rowu i jednoczesne nałożenie na stronę obowiązku uzyskania pozwolenie wodno-prawnego i budowlanego oraz sporządzenia dokumentacji, co stanowi wykładnię rozszerzającą tego przepisy;

- naruszenie art. 10 k.p.a. w zw. z art. 79 i art. 81 k.p.a. poprzez niezawiadomienie Zarządu Dróg Wojewódzkich w R., a tym samym naruszenia zasady czynnego udziału stron w postępowaniu.

W uzasadnieniu stanowiącym rozwinięcie podniesionych zarzutów, skarżący wskazali, że do naruszenia stosunków wodnych doszło w wyniku wypływu nadmiaru wody ze zbiornika wodnego znajdującego się na działce sąsiedniej nr 51. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podniesiono, że organ nie może nakładać na stronę obowiązków, których wykonania nie będzie mógł zweryfikować w ramach własnych kompetencji i uprawnień.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Stosownie do treści art. 1 § 1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje, postanowienia i akty lub czynności zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest niezasadna.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia jest przepis art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne /tekst jedn. DzUz 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm./. Przepis ten stanowi, że właściciel gruntu nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich /pkt 1/, a także odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie /pkt 2/. Ustęp 2 tego przepisu zaś stanowi, że na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Natomiast przepis art. 29 ust.3 powołanej wyżej ustawy stanowi, że jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 czerwca 2007r. III CZP 39/07 przyjął, że jakkolwiek dochodzenie przez właściciela gruntu dotkniętego szkodliwym wpływem zmiany stanu wody stanowi, co do zasady, roszczenie o ochronę własności, niemniej jednak, wyjątkiem od tej zasady jest roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na podstawie przywołanego wyżej art. 29 ust.3 ustawy - Prawo wodne / OSNC 2008/7- 8/85/. Skoro więc art. 29 ust. 3 Prawa wodnego przewidując administracyjny tryb postępowania ustanawia wyjątek od zasady, to z tego względu przepis ten musi być interpretowany ściśle, a tym samym niedopuszczalna jest jego interpretacja rozszerzająca. Oznacza to więc , że ma on jedynie zastosowanie w razie szkodliwego wpływu zmiany stanu wody, w wyniku bezprawnego działania właściciela gruntu sąsiedniego, zaś przywrócenie stanu zgodnego z prawem może polegać na przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Mając na uwadze powyższe podnieść również należy, że rozpoznawana sprawa była przedmiotem orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 56/08, który nakazał ustalić w ponownie prowadzonym postępowaniu związek przyczynowy między działaniem skarżących, ewentualnie zmieniających stan wody na gruncie oraz szkodami powstałymi na gruncie należącym do Z. Ł. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 lutego 2010 r. sygn. akt II OSK 224/09 oddalił skargę kasacyjną skarżących na wyżej wskazany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie podzielając stanowisko Sądu I instancji w zakresie interpretacji przepisu art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, tak jak Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku I instancji, że wydanie decyzji, o której mowa w art. 29 ust.3 ustawy - Prawo wodne, wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego, a ten dopiero daje podstawę do stwierdzenia, czy dokonane na gruncie zmiany stanu wody szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, a następnie, czy zachodzi między tymi okolicznościami związek przyczynowo - skutkowy. Oddalając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny powołał art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podzielając ocenę prawną wyrażoną przez Sąd I instancji. W tym stanie sprawy zastosowanie znajduje przepis art. 153 przywołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowiąc, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W ugruntowanym orzecznictwie sądowym i doktrynie przyjmuje się, że przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie /W. Siedlecki System prawa procesowego cywilnego, Zaskarżanie orzeczeń sądowych Ossolineum 1986 s. 318/. Pojęcie to zaś obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który akt wydał zostało uznane za błędne. Konsekwencją oceny prawnej są natomiast wskazania co do dalszego postępowania dotyczące sposobu postępowania w toku ponownego prowadzenia sprawy dla uniknięcia uchybień procesowych oraz braków dowodowych. W tym stanie rzeczy, zarówno organy prowadzące ponownie postępowanie, jak i Sąd rozpoznając obecnie skargi K. D. oraz Z. D. związany jest oceną prawną , jak również wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w przywołanych wyżej wyrokach.

Dokonując oceny zaskarżonych rozstrzygnięć wskazać należy, że orzekające w sprawie organy wykonały wskazania co do dalszego postępowania zawarte w/w wyrokach. Organ I instancji w sposób wyczerpujący i zupełny, zgodnie z art. 7 i art. 77§ 1 k.p.a. przeprowadził postępowanie w sprawie dopuszczając również dowód w postaci opinii biegłego z zakresu hydrotechniki, na podstawie art. 84 § 1 k.p.a. przyjmując, że w rozpoznawanej sprawie niezbędne są wiadomości specjalne, jakimi biegły dysponuje. Wbrew twierdzeniom skarżących, kodeks postępowania administracyjnego nie ustanawia jakichkolwiek formalnych kryteriów kwalifikacji biegłego. Oznacza to więc, że w świetle art. 84 § 1 k.p.a. biegłym może być zarówno osoba wpisana na przewidzianą przepisami prawa listę biegłych, jak i osoba, która ma wiedzę fachową w danej dziedzinie. Oznacza to również, że biegłym może być osoba posiadająca specjalne wykształcenie, jak i nie mający takiego wykształcenia praktyk, który faktycznie ma potrzebne organowi wiadomości / E. Iserzon /w/ Komentarz IV, 1970, s. 176/. Biegły wydający opinię w sprawie brał udział w rozprawie w dniu [...] lutego 2011 r., o której strony postępowania zostały prawidłowo powiadomione, mogły zadawać pytania i składać wyjaśnienia zgodnie z dyspozycją art. 79 § 1 i § 2 k.p.a. Na skutek zarzutów do złożonej do akt sprawy opinii biegły uzupełniał ją składając wyjaśnienia; pismem z dnia [...] maja 2011 r., a następnie brał udział w kolejnej rozprawie administracyjnej w dniu [...] czerwca 2011 r., do której złożył kolejne uzupełnienie swojej opinii.

Prawidłowo zatem orzekający w sprawie organ, w oparciu o zebrany materiał dowodowy poszerzony opinią biegłego ustalił, że zmiany dokonane na działkach nr 52 i 53 przez skarżących, zmieniły stan wody na gruncie czym doprowadziły do powstania szkód na na działce nr 54 stanowiącej własność Z. Ł. W tak ustalonym stanie faktycznym, orzekające w sprawie organy były uprawnione do wydania decyzji w oparciu o treść art. 29 ust. 3 ustawy - Prawo wodnego. Rozstrzygniecie organu mieści się w dyspozycji art. 29 ust. 3 powołanej wyżej ustawy, który dopuszcza dwojakiego rodzaju rozstrzygnięcia; przywrócenie stanu poprzedniego, bądź wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Jako że odtworzenie istniejącego wcześniej rowu, po niespornym zasypaniu go przez skarżących nie jest możliwe, celem uniknięcia występowania szkód na działce nr 54 , organ zaskarżoną decyzją nakazał wykonanie urządzenia o ściśle określonych parametrach.

W świetle powyższego, wbrew twierdzeniom skarżących, zaskarżone rozstrzygniecie nie narusza przepisu art. 29 ust. 3 ustawy - Prawo wodne, a przeprowadzone postępowanie, poprzedzające wydanie decyzji nie narusza przepisów proceduralnych określonych art. 7, art. 77 § 2 i art. 81 k.p.a. Strony brały udział w toczącym się postępowaniu, składały liczne wnioski i zastrzeżenia, do których organ zarówno I instancji, jak i organ II instancji należycie ustosunkowały się w wydanych rozstrzygnięciach, a więc nie naruszyły przepisu art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Ustosunkowując się do przedstawionej w toku postępowania przez skarżących opinii L. W. podnieść należy, że stanowi ona tzw. prywatną ekspertyzę wydaną na zlecenie strony, a jako taka nie może zostać uznana za dowód w rozumieniu art. 84 k.p.a. gdyż na tej podstawie prawnej to organ powołuje biegłego a nie strona /tak wyrok NSA z dnia 13 września 2007 r. IIOSK 1212/06, wyrok NSA z dnia z dnia 1 marca 2007 r. II OSK 359/06, ONSA WSA 2007, nr 6 , poz. 145/. Oznacza to więc, że przedstawioną przez stronę prywatną ekspertyzę, organ powinien uznać za uzupełnienie wyjaśnień strony popartych stanowiskiem uwzględniającym wiadomości specjalne. Taką też rolę, orzekające w sprawie organy przyznały tej prywatnej ekspertyzie odnosząc się do niej w uzasadnieniu rozstrzygnięć, a nawet dopatrując się zbieżnych ustaleń z opinią wydaną w wyniku postanowienia o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego.

Wbrew twierdzeniom skarżących, orzekające w sprawie organy nie naruszyły przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane z tego powodu, że przepisy te nie mają zastosowania dla rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy - Prawo wodne, jak i nie były stosowane w rozpoznawanej sprawie.

Sąd nie podzielił również zarzutu skarżących o niewłaściwym oznaczeniu stron postępowania albowiem już z samego rozstrzygnięcia wynika, że w zasadzie odtwarza stan poprzedni i choć dokonanie tego w sposób idealny nie jest możliwe , określa jego usytuowanie "od jego wylotu do rowu przydrożnego" ... "do jego zakończenia na istniejącym śladzie rowu". Oznacza to więc, że skoro nie jest możliwym odtworzenie wcześniejszego układu, to obecne, spełniające wymogi nowego urządzenia, jest wkomponowane w istniejące pozostałości rowu, a więc w żaden sposób nie narusza uprawnień właścicieli innych działek niż ustalone w sprawie.

Sąd nie podzielił również zarzutu skarżących w zakresie naruszenia przepisu art. 77 ustawy Prawo wodne. Przepis ten zobowiązuje właścicieli gruntów do utrzymania urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, a gdy są one objęte działalnością spółki wodnej - tę spółkę podczas gdy zakres niniejszego postępowania wyznacza treść art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Jak na wstępie, w oparciu o uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2007r III CZP 39/07 podniesiono przepis ten winien być stosowany ścisłe, a więc wówczas, gdy jedynie zaistnieją przesłanki nim wymienione do wydania określonej treści decyzji.

Z przyczyn wyżej podniesionych, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz U nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.