Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 689/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Marcin Kamiński AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] ( dalej: "Kolegium", "organ drugiej instancji" lub "organ odwoławczy") z [...] lutego 2020 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] ( dalej: "organ pierwszej instancji" ) z [...] grudnia 2020 r. Nr [...] w sprawie odmowy przyznania K.K. ( dalej: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną H.K.

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; dalej: "u.ś.r.").

Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji wskazał, choć skarżący prawidłowo sprawuje opiekę nad żoną, która jest osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji, to nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust.1b u.ś.r. tj. niepełnosprawność nie powstała przed 18 lub 25 rokiem życia, w przypadku nauki w szkole. Ponadto osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż K.K. pobiera rentę inwalidzką z tyt. całkowitej niezdolności do pracy co wskazuje na przesłanki negatywne zawarte w art. 17 ust.5 pkt.1 lit. a oraz art. 17 ust.5 pkt 2

W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie: art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nie uwzględnienie okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, tj. naruszenie art. 190 ust.1 Konstytucji RP; błędne zastosowanie art. 17 ust.5 pkt 2a u.ś.r. stanowiącego o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności; błędną wykładnię art. 17 ust.5 pkt 1 lit.a u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego renty inwalidzkiej stanowi negatywną przesłankę do [pic]przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Na tych podstawach wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia.

Kolegium nie podzieliło powyższych zarzutów i opisaną na wstępie decyzją utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu wyjaśniło, że okolicznością bezsporną w sprawie jest, że żona wnioskodawcy H.K. jest osobą w znacznym stopniu niepełnosprawną. Orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z [...].08.2015r. stwierdzono trwałą, całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji, co jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Z ww. orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Skarżący sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad żoną poprzez pomoc w każdej czynności życiowej. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...].12.2019r. znak: [...]. DR, wydanym do 02.12.2022r. Po wydaniu decyzji przez organ I instancji skarżący przedłożył orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...].12.2020r. nr [...] o trwałej całkowitej niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji co jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Skarżący ma ustalone prawo do renty z tyt. całkowitej niezdolności do pracy. Decyzją ZUS z [...] marca 2020 r. dokonano waloryzacji przysługującej renty - którą to rentę od 01.03.2020r. pobiera w kwocie 1706.15zł miesięcznie (decyzja ZUS z dnia [...].03.2020r. znak: [...]).

Kolegium nie podzieliło argumentacji organu I instancji, w zakresie nie spełnienia przesłanki dot. momentu powstania niepełnosprawności tj. art. 17 ust.1b u.ś.r.

Powołując się na wyrok TK z 21 października 2014r. K 38/13, którym orzekł, iż w zakresie, w jakim przepis art. 17 ust.1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji. Tym samym wskazany przez organ I instancji powód, dla którego odmówiono przyznania odwołującemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zachodzi.

Odnosząc się do wykazanej przez organ I instancji, drugiej przesłanki tj. pozostawanie w związku małżeńskim, jako negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust.1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust.1a oraz art. 17 ust.5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Obowiązek opieki nad członkiem rodziny, jak wskazał, może być wywodzony zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i z treści art. 23 i art. 27 tego Kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć również pomoc w sytuacjach wyjątkowych, takich jak choroba czy niepełnosprawność. Skoro małżonek jest pierwszą osobą zobligowaną do alimentacji współmałżonka, to tym bardziej powinien mieć prawo do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po uprzednim spełnieniu wymaganych przez ustawę kryteriów. Inne rozumienie tej kwestii byłoby nie tylko sprzeczne z przepisami prawa, lecz także z racjonalnym i logicznym rozumowaniem oraz z poczuciem sprawiedliwości.

Utrzymując w mocy decyzje organu I instancji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia Kolegium stwierdziło istnienie negatywnej przesłanki przewidzianą w art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a mianowicie przysługujące i realizowane przez skarżącego prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Organ drugiej instancji wyjaśnił, że wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten nie odnosi się jednak do osób, które mają ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Jednocześnie za Naczelnym Sądem Administracyjnym ( wyrok z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20 ) wskazał, że dopiero zawieszenie prawa do emerytur skutkujące wstrzymaniem jej wypłaty eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w postaci posiadania prawa do emerytury. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Za Sądem powtórzył, że należy dopuścić możliwość przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę - świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest jednak dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. W chwili obecnej, w ocenie organu, brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne tj. od listopada 2020r. gdyż strona nie legitymuje się decyzją o zawieszeniu renty, a decyzja taka nie może zostać wydana z mocą wsteczną lecz od miesiąca złożenia wniosku o zawieszenie. Zaznaczono, że odwołujący ma możliwość dokonania wyboru preferowanego świadczenia i wystąpienia do organu rentowego z wnioskiem o zawieszenie prawa do renty. Dopiero jednak w momencie legitymowania się przez stronę decyzją o zawieszeniu prawa do renty (w sytuacji wyboru przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego) nie istnieje negatywna przesłanka w postaci pobierania renty i strona powinna złożyć wniosek o świadczenie pielęgnacyjne które może zostać przyznane (przy spełnieniu oczywiście pozostałych przesłanek warunkujących uprawnienie do świadczenia) zgodnie z art.24 ust.2 ustawy tj. od miesiąca złożenia wniosku.

Szczególną uwagę zwrócono na fakt, że po wydaniu decyzji przez organ I instancji skarżący przedłożył orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...].12.2020r. nr [...] o trwałej całkowitej niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji co jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca wyraźnie wykluczył osoby sprawujące opiekę, które legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2020r. poz. 426 ze zm.) orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W skardze do Sądu skarżący zarzucił:

naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

Z tych powodów wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] ( powinno być w [...]) z dnia [...] lutego 2021 r, nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z [...] grudnia 2020 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Po myśli art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że ocenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Przy czym, jak wynika z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, zwanej dalej "p.p.s.a.") sąd orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze.

Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli w wyżej wskazanym zakresie Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym wobec zawartego w niej wniosku, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., który przyznaje stronie prawo zgłoszenia wniosku o rozpoznanie sprawy w takim trybie, przy braku żądania pozostałych stron przeprowadzenia rozprawy.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do podstawy odmowy przyznania świadczenia. Organ I instancji odmówił K.K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną H.K., z uwagi na brak spełnienia warunku z art. 17 ust. 1b u.ś.r. – wskazanego przez ustawodawcę okresu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki - 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Zastosowany przez organ I instancji przepis ust. 1b art. 17 u.ś.r., który uzależniał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z Konstytucją wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, a który tut. Sąd podziela, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16 wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem.

W rozpoznawanej sprawie, pomimo błędu organu I instancji SKO utrzymało w mocy zaskarżoną odwołaniem decyzję, wskazując na inną przesłankę negatywną uwzględnienia wniosku skarżącego, a mianowicie wyrażoną w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r. Stosownie do tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę, ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, lub świadczenia przedemerytalnego.

Skarżący zarzuca Kolegium dokonanie wadliwej wykładni tego przepisu i pominięcie celów ustawy. Zarzuca, że organ przy wykładni tego przepisu poprzestał na jego literalnym brzmieniu i przyjął, że skoro ma ustalone prawo do renty to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne.

Skład orzekający w niniejszej sprawie wyraża stanowisko, zbieżne z resztą z dominującym obecnie w orzecznictwie, że dla sposobu rozumienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nie jest wystarczające skorzystanie wyłącznie z wykładni językowej tego przepisu, ale konieczne jest sięgnięcie także do innych metod wykładni, co jest dopuszczalne nawet wówczas, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych, lecz przemawia za tym silne uzasadnienie aksjologiczne albo wykładnia językowa prowadzi do absurdalnych lub niemożliwych do zaakceptowania konsekwencji (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski, Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4, W. Jakimowicz Wykładnia w prawie administracyjnym Zakamycze 2006, str. 551-552).

Należy również zaznaczyć, że omawiana regulacja stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. SK 2/17, orzekł w części I, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. od 8 lipca 2019 r.

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (wyroki TK z 6 maja 1998 r., K 37/97, 20 października 1998 r., K 7/98, 17 maja 1999 r., P 6/98 i 18 marca 2014 r., SK 53/12). Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. wyroki TK z 23 listopada 2010 r., K 5/10 i z 17 czerwca 2014 r., P 6/12). W kwestii zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2015 r., K 38/13 wskazując, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów.

W ustawie o świadczeniach rodzinnych uregulowany został przypadek zbiegu uprawnień do świadczeń. W art. 27 ust. 5 wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Tymczasem w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego te osoby, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, a uprawnionym do świadczeń wskazanych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. Zatem sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana.

W szeregu orzeczeniach przyjęto, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia, w tym emerytury i renty. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było ono niższe niż świadczenia wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Aktualnie często jest odwrotnie, a pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna otrzymującego świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej oraz narusza konstytucyjną zasadę równości (por. wyroki WSA: w Rzeszowie z dnia 16 października 2019 r., II SA/Rz 828/19, w Gliwicach z dnia 22 stycznia 2020 r., II SA/Gl 1141/19, w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2020 r., IV SA/Po 921/19, w Bydgoszczy z dnia 8 czerwca 2020 r., II SA/Bd 145/20, wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020r., I OSK 1546/19).

Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie podziela co do zasady wyrażone w powołanych orzeczeniach stanowiska.

Okolicznością niesporną w sprawie jest, że skarżący ma ustalone prawo do okresowej renty inwalidzkiej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Zdaniem Sądu powołany przez Kolegium argument przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. ma charakter wtórny. Skarżący nie spełnia bowiem podstawowej, wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. Brak jest takiego związku przyczynowego w przypadku osób, które zostały uznane za całkowicie niezdolne do pracy (por. wyrok NSA z 23 czerwca 2020 r., I OSK 237/20).

Na powyższe zwracał również uwagę Trybunał Konstytucyjny w powołanym już wyroku SK 2/17. Oceniając konstytucyjność zakwestionowanej regulacji z wyrażona zasada równości wobec prawa, Trybunał zwrócił uwagę na konieczność wykazania że osoba mająca ustalone prawdo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w ogóle może podejmować pracę zarobkową, a co za tym idzie zrezygnować z niej na rzecz opieki nad osobą niepełnoprawną.

Zgodnie z art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, ze zm.; dalej: ustawa emerytalnorentowa), renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który jest niezdolny do pracy, a ponadto ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy, zaś niezdolność do pracy powstała w okresach określonych w tej ustawie. Osobie spełniającej te warunki przysługuje renta stała, jeżeli niezdolność do pracy jest trwała, lub renta okresowa, jeżeli niezdolność do pracy ma taki właśnie charakter. Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje z uwagi na brak możliwości podjęcia pracy ze względu na stwierdzoną niezdolność do pracy, która może, choć nie musi być połączona z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Pojęcie niezdolności do pracy definiuje art. 12 ustawy emerytalno-rentowej. Zgodnie z tym przepisem niezdolna do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Samo naruszenie sprawności organizmu nie jest zatem wystarczającą przesłanką orzeczenia niezdolności do pracy. Dodatkowo konieczne jest stwierdzenie, że z tego powodu dana osoba utraciła zdolność do pracy zarobkowej oraz nie rokuje odzyskania takiej zdolności po przekwalifikowaniu. Ustawa wyróżnia dwa rodzaje niezdolności do pracy: całkowitą i częściową. Całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolna do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (art. 12 ust. 3 ustawy emerytalno-rentowej).

Osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może więc - a zatem jest w stanie - faktycznie pracować. Co istotne, nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy emerytalno-rentowej.

Tymczasem stwierdzona względem skarżącego całkowita niezdolność do pracy wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy. Nie sposób w związku z tym stwierdzić, że w celu realizacji opieki, zrezygnował z pracy.

Jak podkreślił WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 30 czerwca 2020 r., II SA/Ol 211/20, związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły, co nie ma miejsca w realiach rozpoznawanej sprawy.

Kompleksowa ocena wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy prowadzi do wniosku, że niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia nie ma żadnego związku z opieką nad niepełnosprawną żoną, lecz jest wynikiem wystąpienia obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających zatrudnienie tj. całkowitej niezdolności do pracy.

Brak jest zatem podstawowej przesłanki przyznania świadczenia w postaci związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki. Skarżący nie zrezygnował z pracy zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad żoną, lecz z przyczyn obiektywnych nie mógł w ogóle pracować zawodowo ze względu na stan zdrowia.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.